corpora: openbooks

text:
Adam Mickiewicz

Trzech Budrysów

Ballada litewska

Stary Budrys trzech synów, tęgich jak sam Litwinów,

Na dziedziniec przyzywa i rzecze:

«Wyprowadźcie rumaki i narządźcie kulbaki,

A wyostrzcie i groty, i miecze.

Bo mówiono mi w Wilnie, że otrąbią niemylnie

Trzy wyprawy na świata trzy strony:

Olgierd ruskie posady, Skirgiełł Lachy sąsiady,

A ksiądz Kiejstut napadnie Teutony.

Wyście krzepcy i zdrowi, jedźcie służyć krajowi,

Niech litewskie prowadzą was bogi!

Tego roku nie jadę, lecz jadącym dam radę,

Trzej jesteście i macie trzy drogi.

Jeden z waszych biec musi za Olgierdem ku Rusi,

Ponad Ilmen, pod mur Nowogrodu;

Tam sobole ogony i srebrzyste zasłony,

I u kupców tam dziengi jak lodu.

Niech zaciągnie się drugi w księdza Kiejstuta cugi,

Niechaj tępi Krzyżaki psubraty;

Tam bursztynów jak piasku, sukna cudnego blasku

I kapłańskie w brylantach ornaty.

Za Skirgiełłem niech trzeci poza Niemen przeleci

Nędzne znajdzie tam sprzęty domowe;

Ale za to wybierze dobre szable, puklerze

I mnie stamtąd przywiezie synowę.

Bo nad wszystkich ziem branki milsze Laszki kochanki,

Wesolutkie jak młode koteczki,

Lice bielsze od mleka, z czarną rzęsą powieka,

Oczy błyszczą się jak dwie gwiazdeczki.

Stamtąd ja przed półwiekiem, gdym był młodym człowiekiem,

Laszkę sobie przywiozłem za żonę;

A choć ona już w grobie, jeszcze dotąd ją sobie

Przypominam, gdy spojrzę w tę stronę».

Taką dawszy przestrogę, błogosławił na drogę;

Oni wsiedli, broń wzięli, pobiegli.

Idzie jesień i zima, synów nié ma i nié ma,

Budrys myślał, że w boju polegli.

Po śnieżystej zamieci do wsi zbrojny mąż leci,

A pod burką wielkiego coś chowa.

«Ej to kubeł, w tym kuble nowogrodzkie są ruble?»

— «Nie, mój ojcze, to Laszka synowa!»

«Pewnie z Niemiec, mój synu, wieziesz kubeł bursztynu?»

Po śnieżystej zamieci, do wsi jedzie mąż trzeci;

Burka pełna, zdobyczy tam wiele;

Lecz nim zdobycz pokazał, stary Budrys już kazał

Prosić gości na trzecie wesele.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Adam Mickiewicz, Poezje.

T.

2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki).

wyd.

2 poprawione, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków 1928

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Justyna Lech, Marta Niedziałkowska, Aleksandra Sekuła, Weronika Trzeciak


corpora: wikisources-pl

text:
284.

Uczta życia!

— Wnet przed stołem,

Widzę, każdy się ochoczy

Jeden przez drugiego tłoczy.

Więc i ja z innemi społem,

Pierwszy lepszy stołek wziąłem,

I przysiadłem gdzieś w uboczy.

Cóż, gdy nie dość byłem chyży!

Bowiem, gdzież tu jest biesiada?

Wśród chciwego tego stada,

Co się skąd półmisek zbliży,

Ten, co siadł przedemną wyżej,

Wszystko mi z przed nosa zjada.

— Cóż to?

Czyż mi nic nie dacie?

Gdzież tu jadło?

gdzie puhary?

—

— Cicho.

Rzecz to nie do wiary.

Krzyczysz, jakby w chłopskiej chacie;

Któż ci winien, miły bracie,

Żeś tam siadł, gdzie koniec szary.


text:
84.

Mówisz mi Mędrcze: — Dawno zgadłem,

Że, gdyście, gnuśni a niedbali,

Samochcąc młotem być przestali —

To dziś, porządnie w ziemię wsiadłem

Musicie być kowadłem,

W które, kto chce, od ucha wali.

Tak.

Tylko Mędrcy nic nie wiecie:

Jakiej to sprawie, z losów zmiany,

Służy dziś człek zziajany?

Wiek jest żelaznych żądz — więc przecię

Dla kogoś, na kowadła grzbiecie,

Muszą się kuć kajdany.


text:
Nazajutrz o szarym zmroku, Maciéj Kuźma, któremu ten dzień wydawał się wiekiem stał zawczasu pod figurą Matki Boskiéj naprzeciw Dobroczynności.

Oglądał się on ciągle, niespokojnie modląc w istocie aby mu Pan Bóg prędzéj zesłał wybawiciela któryby jego niepokój ukoił.

Po chwilce posłyszawszy nieopodal chrząkanie odwrócił się i ujrzał blondyna który mu się z trotuaru kłaniał.

Poszli razem ulicą oglądając się dobrze aby nikogo nie mieli za sobą.

Maciéj opowiedział co do słowa całą historyą swoją dodając do niéj że mu obowiązek nań włożony, nieznośnie wydawał się ciężkim.

— Mój bracie, rzekł blondyn, nic nie przychodzi lekko, jużeście wielką oddali przysługę zajmując to miejsce które inny w istocie niebezpieczny człowiek mógł był otrzymać.

—

— Ale zmiłujcie się, przerwał Maciéj, jak ja to daléj z tego wyjdę?

poślą mnie, każą coś donosić, cóż ja im powiem?

— Słuchaj, rzekł blondyn, i my także mamy nie złą policyą, wiemy co rząd robi, znamy ajentów których on używa dla podburzania ludności, i wyłapywania tym sposobem gorętszych.

— Wskażemy ci tych rządowych fałszywych braci, będziesz mógł na nich donosić i zrobisz im jeszcze przysługę bo poświadczysz o ich gorliwości.

My zaś przez ciebie powstrzymać będziemy mogli gdzie potrzeba, ostrzedz po cichu poczciwych ludzi aby tym krzykaczom nie wierzyli.

— Dziś kochany, panie Macieju do bawaryi przy ulicy Granicznéj zbiera się wielka liczba czeladzi nabechtanéj przez moskiewskich ajentów, a policya gdy się wszyscy zbiorą i w najlepsze hałasować będą otoczyć ma dom i wybrać tych których zdrajcy wskażą.

Idźcież zaraz do téj bawaryj, nic się wam nie stanie bo już kartkę swoją macie, w miarę jak się czeladź zbierać będzie ostrzegajcie czem to pachnie.

Jeżeliby trochę szpiegów przetrzepać chciano, nicby to nie zaszkodziło.

Poznacie ich po tem że na plecach mieć będą białą kredą porobione kółka.

Otrzymawszy taką instrukcyą Kuźma gorliwie pospieszył na ulicę Graniczną.

Bawarya znajdowała się jak zwykle na dole i była izbą bardzo obszerną ale wcale nie wykwintną.

Gospodarz Niemiec, wielce był podejrzany o szpiegostwo, co mu wcale nie przeszkadzało w liczniejszych zgromadzeniach krzyczeć — Fifat!

Fifat!

panowie Polaki!

i mówić o — Ojszyśnie kokanéj.

Gdy Maciéj przyszedł, zastał tylko czterech czy pięciu naradzających się w kątku i przekonał się obejrzawszy ich że wszyscy mieli kółka na plecach.

Oczekiwali oni już na owoc prac swoich.

Maciéj kazawszy sobie dać piwa wybiegł co najprędzéj do sieni chcąc stanąć na straży i przestrzegać przybywających, ale zaledwie się wymknął gdy nos w nos spotkał się z porucznikiem który tu także dążył.

Rzucił okiem na jego plecy, kółka jeszcze na nich nie było.

Porucznik zdumiał się bardzo.

— Kto cię tu przysłał?

— Kto?

nikt, sam przyszedłem.

— Sam?

no, djabelski masz nos, ale nie bądź tak bardzo gorliwy, bo i to nic potem.

Ponieważeś jednak przyszedł chodź zemną, to ci powiem co masz robić.

Maciéj czuł się sparaliżowanym, trudno mu już teraz było odegrać swą rolę.

Przeszli ciemną sień w któréj nikogo nie było, a gdy porucznik przodem przestąpił próg Kuźma z podziwianiem ujrzał na jego plecach duże koło, nieco tylko z pośpiechem i niekształtnie nakreślone, kiedy, i jak, nie mógł odgadnąć.

Kuźma nie wiele słuchał co mu porucznik mówił, oglądał się tylko, patrzał wszystkim po plecach i nie wiedział co począć, widząc coraz tłumniéj napływających robotników.

Pomiędzy nimi z wielkiem zdumieniem dostrzegł tego samego blondyna który przed chwilą dawał mu instrukcją, pobiegł więc co najżywiéj ku niemu aby mu swoje położenie wytłumaczyć.

Blondyn już o wszystkiem wiedział i odesłał go ku drzwiom.

Wielkiem to szczęściem było dla Kuźmy że mu się jego fizjognomja dobrze w pamięć wraziła, bo chłopak zmienił był ubranie, trochę nawet osmolił twarz i wyglądał na prostego czeladnika.

Gdy wewnątrz bawarya bardzo się szybko wypełniała nadchodzącemi rzemieślnikami we drzwiach jéj niepostrzeżona prawie przez nikogo odbyła się scena która nad pięć minut nie trwała.

—

Kuźnia stojący w progu ujrzał młodego bardzo pięknego chłopaka który mu się wydał przebranym wchodzącego nieśmiało do bawaryi, w chwili gdy już jéj próg miał przestąpić nadchodził właśnie w tę stronę porucznik.

Młody chłopak z cicha tylko zawołał — Ojciec!

i bardzo się żywo wycofał.

Był to Juljan który lękał się aby go Presler nie poznał.

—

Spojrzawszy na plecy Kuźma zatrzymał go i wskazując Preslera, żywo rzekł mu na ucho:

— Widzisz?

ten w kapeluszu z wąsami, kółko na plecach, nazywają go porucznikiem, to szpieg, to szpieg moskiewski!

Na te słowa Juljan którego Kuźma trzymał za rękę krzyknął jakimś rozpaczliwym głosem, zakrył sobie oczy i jak piorunem rażony wybiegł nieprzytomny na ulicę.

—

Co się działo w sercu młodego chłopca opisać niepodobna, przerażenie, boleść, szał, były tak wielkie że jak obłąkany leciał uciekając od tego miejsca w którem go ten cios dotknął.

Przechodnie mogli go wziąć za zbiega z domu warjatów, lub ściganego złodzieja.

Nie wiedział dokąd, ani jak szedł, potykał się, padał, podnosił, i jęcząc boleśnie zdyszany, rozgorączkowany, przebiegłszy ogromną przestrzeń bez wytchnienia znalazł się w podwórzu domu na Dziekance.

Leciał przez wschody, nie otworzył ale wybił prawie drzwi sobą i upadł uznojony u nóg przestraszonéj matki.

Kobieta tak się wylękła o niego czując że coś ukochanemu dziecku zagraża iż wprzód niżeli go się spytała, zaryczała okropnym jękiem.

Juljan leżał pół żywy, a krew nosem i ustami mu płynęła.

Był w takim stanie że się z niego słowa dopytać nie było podobna.

Matka uklękła nad nim rozpłakana, sama nie wiedząc co począc, domyślając się na przemian, to jakiegoś przypadku, kalectwa, to czegoś nadzwyczajnego co myśl jéj zgadywać nie śmiała.

Daleką była od prawdy, dorozumiewała się że był ściganym może razem z innymi akademikami, krew płynąca z ust zdawała się mówić o jakiemś uderzeniu i gwałcie.

Obie z Rózią oblewały go wodą a matka budziła najczulszemi wyrazami, Juljan jednak nie przemówił jeszcze, jęczał tylko a otworzywszy oczy za każdą razą, jakby przerażony tem co widział zamykał je spiesznie.

Po chwili oczekiwania i najczulszych starań nadaremnych, Rózia z własnego domysłu, pobiegła do sąsiedniego domu po doktora.

Był to młody od roku dopiero zamieszkały w Warszawie Izraelita, znany jako jeden z najgorliwszych pracowników około przejednania dotąd wydzielonego ze społeczeństwa plemienia, które miało prawo i obowiązek uważać się za obywateli Polski.

Doktór Mayer szczęściem był w domu, znał on Juljana z bliska, bo w jednéj z klinik specyalnych zastępował czasem wykładającego.

Rózia oznajmiła mu, jak było, że Juljan powrócił zdyszany, bezprzytomny bardzo zmęczony, padł, rzuciła mu się krew ustami i nosem i słowa z niego dobyć nie było można.

Mayer domyślił się zaraz że w tem coś być musiało tajemniczego i pospieszył na pomoc.

Znalazł jeszcze młodego człowieka rozciągnionego na podłodze a matkę nad nim lamentującą w rozpaczy.

Wiedział już o wszystkiem, nie pytając więc chciał zbadać stan Juljana aby z niego jakiś uczynić wniosek.

Ale podniecony puls, rozrzażone czoło, krew która mu się do piersi rzuciła znamionowały tylko wielkie znużenie i doznane wstrząśnienie.

Usłyszawszy głos doktora Juljan jakby na nowo przerażony nim, wzdrygnął się, porwał, usiadł, i otworzywszy oczy usiłował zebrać przytomność.

Obawa aby ktoś obcy nie doszedł strasznéj tajemnicy, dodała mu siły.

Na zapytanie Mayera postanowił skłamać i powiedział mu że gonili go kozacy, że się o mało w ich ręce nie dostał i ten bieg pospieszny połączony z przestrachem był przyczyną choroby.

Ale to na prędce wymyślone kłamstwo nie miało najmniejszego charakteru prawdopodobieństwa; ani lekarz ani matka nie uwierzyli mu, oboje tylko dowiedzieli się, że Juljan znać przyczyny wypadku powiedzieć nie mógł.

Lepszy znawca serca ludzkiego i cierpień człowieka, Mayer, zrozumiał i to jeszcze że przyczyna trwogi i niepokoju nie była usunięta.

Szanując wszakże tajemnicę Juljana, przekonawszy się że krwi puszczenie nie było koniecznie potrzebnem, przepisał spoczynek, jakiś napój chłodzący i odszedł.

Gdy sam na sam zostali z matką, bo Rózia do apteki wybiegła, sprobowała ona wydrzeć choć słowo z zamkniętéj piersi syna, ale naprzód łzy tylko wydobyła, mówić jeszcze nie mógł, obawiał się tak zabić matkę jak sam był zabity; nie wiedział że ona od lat wielu żyła tą trucizną.

Napróżno starała się najczulszemi pieszczoty uzyskać wyznanie, zapomniawszy się nieco, wyrwało mu się tylko z piersi kilka razy powtórzone — Ojciec!

Ojciec!

—

Ten wyraz krwią oblał czoło kobiety, już się prawie domyśliła wszystkiego.

Tłumaczyła się jéj rozpacz syna.

— Mów, nic nie taj przedemną, rzekła do niego.

Lżéj ci będzie gdy się wyskarżysz, tu idzie o ojca, może ci co na niego powiedziano?

on ma tylu nieprzyjaciół!

Zaklinam cię, mów mi.

Ale Juljan zdobyć się nie mógł na siłę wyspowiadania nawet przed matką.

Ciężkich kilka godzin zbiegły tak w jękach, we łzach i oczekiwaniu; nareszcie Juljan nieco uspokojony, nic nie chcąc wyznać przed matką, poszedł na górę z myślą oczekiwania napowrót ojca.

Stancya porucznika przedzielona tylko była od jego izdebki cienką ścianą, tak że mógł go wracającego posłyszyć.

Gdy się to dzieje na Dziekance, w bawaryj przy ulicy Granicznéj żywa także przygotowywała się scena.

Trzeba znać było gorące usposobienie czeladzi rzemieślniczéj Warszawskiéj, aby pojąć z jaką trudnością przychodziło ją powstrzymać w objawach patryotyzmu.

Chociaż i Kuźma i kilku przebranych akademików ostrzegali większą część przychodzących o szpiegach, którzy już byli poznaczeni i o mającem nastąpić najściu policyj, gwarne i głośne rozmowy i wykrzyki zdradzały niecierpliwość tego ludu, który się zrywał do czynu.

Wytrawniejsi ludzie więcéj pracujący myślą, szafujący zapał na słowa, łacniéj wytrzymują odwłokę, lud cały pod panowaniem uczucia od niego wprost przechodzić musi do czynu.

Rzemieślnicy nie politykując, nie rachując, nie troszcząc się o jutro, chcieli walki dla saméj walki, choćby nawet bez zwycięztwa.

Szło im o te chwile, w któréj by długie pomścili upokorzenia, a potém?

Choćby śmierć!

—

Tak wielkiego poświęcenia bez jakiéjkolwiek nadziei skutku nie godziło się przyjąć, ale niepodobna go téż było powstrzymać, bo zapał rósł z dniem każdym; a gdy ci poczciwi synowie kraju domagali się śmierci, wyrzucając tchórzostwo tym co się jéj obawiali, byłże środek ukazania im niebezpieczeństw i bezużyteczności ofiary?

Wśród najgorętszych domagań się organizacyi, broni, dowódzców, przebiegła te kupki gwarżące wieść o znajdujących się szpiegach i zaczęły narady o sposobie uwinienia się z niemi nimby nadeszła policya.

W jednéj chwili zorganizowano ten wymiar doraźnéj sprawiedliwości.

Kilku młodszych rozstawiono na czatach, aby zawczasu znać dali o nadchodzącéj sile zbrojnéj, zręczniejszych zaś wysadzono na to aby poznaczonych kółkami rozdzielić, otoczyć i w kłótnią wprowadzić.

Gdy porucznik popijał spokojnie bawara, zbliżył się doń straszny drab, który usiadł przy tym samym stoliczku i począł z nim rozmowę.

Z razu była ona nic nieznacząca, ale nieznajomy zaczął sobie pozwalać takich żartów, że Presler który w sobie szanował podporę tronu począł się już zżymać.

— Kochanie moje, mówił ów wysoki mężczyzna do porucznika, ja czuję, że ty musiałeś gdzieś służyć w wojsku.

— Może się waćpan nie mylisz, rzekł Presler, ale prosiłbym mnie nie tykać.

— Dla czego kochanie moje?

— Bo się tak blisko nie znamy.

— To jest że ty mnie nie znasz i to z twojéj strony bardzo jest wielkim grzechem, powinieneś znać wszystkich takich jak ja.

— Dla czego?

— A macnij no się po kieszeni, masz tam pewnie karteczkę?

— Co za karteczkę?

— Już ja ci tego nie powiem, bo wiem że się domyślisz.

Ale słuchaj no, dziś ci to płazem nie pójdzie, żeś tu wlazł.

Wybieraj więc, czy wolisz dwadzieścia kijów, czy żebym ci smołą na czole napisał coś za jeden.

—

Porucznik zerwał się z krzesła i chciał ku drzwiom, ale uczuł że go z tyłu trzymano, wziął się do kija, ale rąk nie miał, dobył ile miał siły, wołając na pomoc, ale w tejże chwili ta sama operacya odbywała się z kilką jego towarzyszami i podwładnymi.

Każdy myślał o sobie.

Presler znalazł się w rękach kilku silnych czeladników którzy go straszliwie okładać poczęli.

Z rozpaczą prawie, sądząc że już dlań ostatnia wybiła godzina, zasłaniał się rękami, kijem, padał, toczył po ziemi, usiłując o ile mu pamięć dozwalała zbliżyć ku drzwiom.

Nie rychło jednak, mocno pobity schronił się do ciemnéj sieni, i nie śmiejąc wypaść na ulicę zatoczył wschodkami do lochu dokąd go już ktoś był uprzedził.

Przesiedział tam w milczeniu nie śmiejąc tchu puścić dopóki się zupełnie nie uciszyło.

Po zbiciu szpiegów, wszystka czeladź rzemieślnicza rozpierzchła się tak szybko, że gdy nadbiegła siła zbrojna, którą wcześniéj zawezwał niemiec gospodarz, nikogo już nie było, oprócz dwóch najmocniéj potłuczonych w izbie, a Presler z nieznajomym towarzyszem w szyi lochu.

Najzabawniejszem ze wszystkiego było to, że ajenci policyjni żadnego z winnych po nazwisku wymienić nie mogli, bo ich nie znali.

Niemiec nawet gospodarz któryby był chętnie wskazał burzycieli pokoju zaprzysięgał, że żaden z dzisiejszych gości, nie należał do tych co zwykle tu uczęszczali.

Byli to widocznie robotnicy z innych dzielnic miasta umyślnie na tę wyprawę przeznaczeni.

Gdy Presler dobrze się rozpatrzywszy wylazł nareszcie ze swojéj kryjówki i wszedł do opustoszałéj bawaryi, aby tam poszukać zgubionego kapelusza i czemkolwiek się pokrzepić, zastał już na pobojowisku samą policyą, rannych i gospodarza w szlafmycy narzekającego na te niespokojne Polaki.

—

Presler podobniejszy był do widma niż do żywego człowieka, blady, potłuczony, przestraszony i gniewny.

I on także nie umiał ani jednego wskazać nazwiska.

Była to więc wyraźna policyi porażka.

Zbici i cali pocieszali się wódką, któréj obficie dostarczył niemiec strwożony o los swego zakładu, naradzając się nad raportem, jaki złożyć mieli aby swe niepowodzenie utaić.

Porucznik pożyczywszy czapki, bo kapelusz jego rozdarty na wpół, podobny był do zdechłego niedoperza, ruszył powoli do domu, wzdychając ciężko nad potłuczonemi kośćmi.

Tą razą nawet obficie pochłonięta wódka na głowie jego żadnego nie uczyniła wrażenia.

Jakkolwiek w nieszczęśliwym swym stanie różne go spotykały koleje, po raz jednak pierwszy Presler był tak widocznie poszlakowanym i ukaranym boleśnie.

Głęboko więc rozmyślał nad coraz czarniéj jakoś wyglądającą przyszłością, ale odebrane razy obudziły też w nim gniew i zajadłość.

Pragnął się pomścić na sprawcach tego zamachu, którzy śmieli tak wysokiego urzędnika poturbować.

— Ja im dam, ja ich nauczę!

pomrukiwał przez całą drogę, ja im tego nie daruję, odkryję, wyszukam, i będą dyndać, jakem Presler, jakem Presler, będą dyndać panicze.

—

Ponotował był sobie kilka fizyonomii wyrazistszych, a szczególniéj tego wysokiego draba którego za pierwszą przyczynę całéj burdy uważał.

— Już chyba żyw nie będę, albo on się pod ziemię schowa, żebym go w Warszawie nie znalazł, a potem, jak tego szelmę powieszą, zkwituję już z rzemiosła.

Byle tylko Julek wyszedł na doktora, niech ich djabli wezmą, służyć nie będę, zostanę uczciwym człowiekiem; bo to takie rzeczy niebezpieczne, że człek i życia niepewien nigdy.

W tych myślach, nieco wcześniéj niż zwykle i daleko pokorniejszy niż zwyczajnie, wszedł po cichu do izby.

Żona poznała go po chodzie i żywo pobiegła ku niemu.

— Mów, zawołała, coś zrobił Julkowi, mów zbrodniarzu!

Tyś gotów własnemu dziecku kamień uwiązać u szyi.

Rzuciła się nań z taką gwałtownością chwytając go za gardło, że porucznik i tak już osłabły zachwiał się i cofnął.

— Mów, coś zrobił Julkowi!

— Ale ja Julka w oczy nie widziałem, kobieto oszalałaś!

Cóż się mu stało?

Ale z za łez i rozpaczy nieszczęśliwéj matki trudno się czego było dowiedzieć.

Porucznik powtórzył przerażony:

— Gdzież Julek?

co Julkowi?

Rózia która nadbiegła, z wielomownością dziecięcia, z którego jeszcze nie była zupełnie wyrosła, poczęła paplać żywo:

— Tatuniu!

Julek wrócił jak szalony do domu, krew mu gębą i nosem ciekła, musiałam chodzić po pana Mayera, co mu zapisał jakieś lekarstwo.

Dopiero niedawno troszkę się uspokoił i poszedł do swojéj stancyi.

Porucznik który tak kochał tego syna, że dlań byłby wszystko poświęcił, pobladł i struchlał.

Własne cierpienie już mu zupełnie wyszło z pamięci, obawa o syna przemogła je i zwyciężyła.

— Julek, zawołał, Julek chory!

Ale cóż ja temu winien?

— Tyś wszystkiemu winien!

krzyknęła matka, cierpim przez ciebie i za ciebie.

Julek nic mi powiedzieć nie chciał, ale kilka razy wyrwało mu się mimowolnie jakby narzekanie na ciebie.

W tym jest twoja sprawa, niegodziwy człowiecze, mów, mów, coś ty mu uczynił?

Porucznik dotknięty boleśnie, nie mógł pojąć co się działo, nie rozumiał téj napaści, ale obawa o syna, nie dozwoliła mu dłużéj trwać w téj niepewności; nie słuchając żony która za nim biegła wyrzekając, poleciał na górę wprost do syna izdebki, otworzył drzwi i przypadł nagle do łóżka na którem Juljan leżał blady.

Matka dążyła za nim.

Syn jak tylko postrzegł ojca, zerwał się o swéj sile, widać było że miał nieco gorączki, podstąpił ku wchodzącej matce i rzekł do niéj łagodnie:

— Proszę cię zostaw nas samych.

Zawahawszy się chwilę i wyrazisto spojrzawszy na męża, posłuszna matka ustąpiła, ale niespokojna bo nie uszedł jéj wejrzenia pistolet leżący na łóżku Juljana.

W głowie porucznika wrzało i przewracało się, jakaś dziwna obawa chwytała go za serce w obec własnego dziecięcia.

Juljan nie będąc spokojnym, był jednak uspokojonym nieco i panem siebie.

Gdy matka wyszła, zamknął za nią drzwi na klucz.

— Zbyt dobrze wychowaliście mnie, mój ojcze, rzekł powoli, ażebym nie wiedział, co się odemnie rodzicom należy.

Wiem i to, że ani dziecię za rodziców, ani rodzice za dzieci przed sprawiedliwym sądem Boga i ludzi odpowiadać nie mogą, ale samo prawo Boże tak związało rodzinę że cokolwiek dotknie jednego z jéj członków chlubą lub sromotą odbija się na wszystkich.

Ojcze, powiedz mi mamli sobie odebrać życie z rozpaczy?

jestli to prawda, co mnie dziś o mało nie zabiło...?

Juljanowi zabrakło odwagi, porucznik się wszystkiego domyślił, a miłość dla dziecka natchnęła go jakąś nieograniczoną bezczelnością.

— Co?

co ma być prawdą?

mów!

Juljan zawahał się jeszcze.

— Mów mi zaraz.

—

— Ty służysz rządowi?

— Ja rządowi?

ja?

któż ci to powiedział?

ja?

stary wojskowy!

com za ojczyznę krew przelewał!

uderzył się w piersi.

— Zkądże ta potwarz?

kto śmiał ją rzucić, mów, ażebym mu język wydarł z gęby.

Kto to ci powiedział??

kto!

kto?

kto?

Porucznik z taką to mówił gorącością, tak pragnął syna oszukać i tak zrozpaczonemu dziecku wydał się oburzonym że Juljan pobladłszy strasznie ze złożonemi rękami padł przed nim na kolana, a potem twarzą na ziemię ściskając go za nogi.

— Ojcze, zawołał rozczulony, przebacz!

daruj!

zapomnij!

Szło mi o ciebie, o nas wszystkich.

W téj chwili gdy się budzi ojczyzna, usłyszeć obwinienie takie, jest wyrokiem śmierci.

Przyznam ci się nie mógłbym był wytrzymać ohydy naszego imienia.

Patrz!

oto broń nabita, chciałem sobie życie odebrać.

Porucznik ledwie się trzymał na nogach ale niebezpieczeństwo syna dodawało mu sił do heroicznego kłamstwa.

— O!

ludzie, zawołał, kogoż ten złośliwy język nie dotknie!

I mnie?

mnie?

com walczył za kraj, co prześladowany nędzę znoszę śmieli posądzić.

Tu zatrzymał się i nagle spytał:

— Gdzież?

kto ci to powiedział?

— A!

nie wiem!

nie znam go, ten zbrodzień wskazał mi ciebie ręką i po dwakroć powtórzył — To szpieg....

Porucznik straszliwie się oburzył, chodził po izbie wyrzekając, klnąc, przysięgając przed synem że to była najohydniejsza potwarz.

Poczciwy Juljan myślał tylko jakby ojca ukołysać i uspokoić.

Chodził za nim, całował go po rękach, przepraszał.

— Presler pierwszy raz w życiu grał tak dobrze komedyą że go o nią posądzić nie było można, syn zaklinał się że gdyby drugi raz spotkał człowieka (którego szczęściem twarzy nie widział) życie mu odbierze.

Tak się skończyła ta scena między ojcem a dziecięciem, ale Presler poruszony nią choć się obawiał żony zszedł do niéj jeszcze.

Przed nią kłamać nie było można, ona wiedziała wszystko.

— Słuchaj, rzekł rzucając na nią ognistemi oczyma, wiesz ty co czy nie?

— Mówiłam ci że nic nie wiem.

— Juljanowi jakiś szatan powiedział żem ja szpieg, Juljan chciał sobie w łeb strzelić!

— Uspokoiłem go, przysiągłem, patrzajże mi kobieto, żeby się nic nie dowiedział!

Ja ci życie wydrę.

Żona odepchnęła go ze wzgardą.

— Milcz!

rzekła, ty nie masz prawa żadnemu z nas grozić, nikomu robić wymówek; tyś tak spodlony, że ani ojcem w domu ani mężem nie godzien jesteś nazwać się; tyś sprzedany sługa moskiewski!

A jeśli kiedy na nas spadnie pomsta Boża to za ciebie.

Nie groź, idź, milcz i pij swoją sromotę.

To mówiąc odstąpiła od niego i powoli poszła do izdebki syna.

Księżyc był zszedł na niebie, Juljan otworzył okno i uspokojony, prawie szczęśliwy patrzał na wypogodzone sklepienia napawając się wiosennem powietrzem.

To spojrzenie na świat Boży było dlań modlitwą.

Chwilami tylko wspomnienie wypadków, myśl że ktoś był na świecie co śmiał ten straszny zarzut ojcu jego uczynić zachmurzała jego czoło, poczuł matkę blisko siebie i uśmiechnął się do niéj aby ją uspokoić.

— Idźcie spać, rzekł, mnie już dobrze, mnie już nic, bądźcie spokojni!

jam szczęśliwy!

—


corpora: CEN

text:
Prezes NBP Leszek Balcerowicz napisał list do prezydenta Lecha Kaczyńskiego z prośbą o zaskarżenie do Trybunału Konstytucyjnego dwóch artykułów uchwały powołującej Sejmową Komisję Śledczą ds. Banku i Nadzoru Bankowego.

"Podejmując uchwałę, większość sejmowa pominęła opinie konstytucjonalistów, które wykazywały jej niezgodność z konstytucją.

Takie postępowanie świadczy o lekceważeniu prawa.

(...)

Dlatego zwracam się do Pana Prezydenta, aby wystąpił w obronie Konstytucji RP" - napisał Balcerowicz.

Kancelaria prezydenta nie odpowiedziała jeszcze na ten list.

Do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o sprawdzenie zgodności z ustawą zasadniczą uchwały powołującej komisję złożyła już Platforma Obywatelska.


text:
Autorament, auktorament, z łaciń.

auctoramentum — zapłata szermierska.

Niegdyś w całej Europie siła zbrojna prawie każdego kraju bywała dwojaka: narodowa i z zaciągów cudzoziemskich złożona.

Tak samo było i w Polsce.

Usarze, chorągwie jazdy lekkiej polskiej, kozacy, zwani później pancernymi i petyhorcami, piechota łanowa, a pod koniec kawalerja narodowa i ułani, byłto autorament polski Rzplitej.

Do cudzoziemskiego zaś, niekoniecznie z samych cudzoziemców złożonego, ale urządzonego na wzór cudzoziemski i mającego oficerów w znacznej części cudzoziemców, należała piechota niemiecka, dragonja, rajtarja na sposób szwedzki, chorągwie węgierskie, janczarskie i artylerja.

Za czasów saskich cały autorament cudzoziemski był właściwie saskim.


text:
Ignacy Krasicki

Monachomachia czyli wojna mnichów

Pieśń I

Nie wszystko złoto, co się świeci z góry,

Ani ten śmiały, co się zwierzchnie sroży:

Zewnętrzna postać nie czyni natury,

Serce, nie odzież, ośmiela lub trwoży.

Dzierżały miejsca szyszaków kaptury,

Nieraz rycerzem bywał sługa boży;

Wkrada się zjadłość i w kąty spokojne —

Taką ja śpiewać przedsięwziąłem wojnę.

Wojnę domową śpiewam więc i głoszę,

Wojnę okrutną, bez broni, bez miecza,

Rycerzów bosych i nagich po trosze;

Samo ich tylko męstwo ubezpiecza —

Wojnę mnichowską.

Nie śmiejcie się, proszę:

Godna litości ułomność człowiecza!

Śmiejcie się wreszcie, mimo wasze śmiéchy

Przecież ja powiem, co robiły mnichy.

W mieście, którego nazwiska nie powiem,

Nic to albowiem do rzeczy nie przyda,

W mieście, ponieważ zbiór pustek tak zowiem,

W godnem siedlisku i chłopa, i Żyda,

W mieście (gród, ziemstwo trzymało albowiem

Stare zamczysko, pustoty ohyda)

Były trzy karczmy, bram cztery ułomki,

Klasztorów dziewięć i gdzieniegdzie domki.

W tej zawołanej ziemiańskiej stolicy

Wielebne głupstwo od wieków siedziało;

Pod starożytnem schronieniem świątnicy

Prawych czcicielów swoich utuczało.

Zbiegał się wierny lud, a w okolicy

Wszystko odgłosem uwielbienia brzmiało.

Święta prostoto!

Ach, któż cię wychwali!

Wiekuj szczęśliwie!…

Ale mówmy daléj!

Bajki pisali o dawnym Saturnie

Ci, co za niego tworzyli wiek złoty.

Szczęśliwszy przeor jadący poczwórnie,

Szczęśliwszy lektor mistycznej roboty,

Szczęśliwszy ociec, po trzecim nokturnie

W puchu topiący chórowe kłopoty,

Szczęśliwszy z braci, gdy kaganek zgasnął,

Co w słodkiem miodu wytrawieniu zasnął.

Świętych próżniaków.

Ach, losie zdradliwy!

Ty, co z niewczesnych odmian masz igrzysko

I nieszczęść ludzkich jesteś tylko chciwy,

Ma świat z dziwactwa twego widowisko.

Jęczy pod ciężkiem jarzmem człek cnotliwy;

Mniejsza, żeś państwa, trony, berła skruszył;

Będziesz tak śmiałym, żebyś kaptur ruszył?

Już były przeszły owe sławne wojny,

Którym się niegdyś świat zdumiały dziwił.

Już seraficzny zakon był spokojny,

Już Karmelowinikt się nie przeciwił;

Już kaznodziejski wzrok mniej bogobojny

Oka na kaptur śpiczastynie krzywił;

Dawnych niechęci mgłę rozniosły wiatry,

Szczęśliwe nawet były bonifratry.

Ta, która nasze padoły przebiega

I samem tylko nieszczęściem się pasie,

Jędza niezgody, co Parysa zbiega

Znalazła niegdyś na górnym Idasie,

Słodki raj mnichów gdy w locie postrzega,

Jęknęła w złości i zatrzymała się;

Widząc fortunny los spokojnych mężów,

Świsnęła żądły najeżonych wężów.

Wstrzęsła pochodnie, natychmiast siarczyste

Iskry na dachy i wieże wypadły;

Wskroś przebijają gmachy rozłożyste,

Już się w zakąty najciaśniejsze wkradły —

A gdzie milczenie bywało wieczyste,

Wszczyna się rozruch i odgłos zajadły.

Rażą umysły jędze rozjuszone,

Budzą się mnichy letargiem uśpione.

Wtenczas, nie mogąc znieść tego rozruchu,

Ociec Hilary obudzić się raczył.

Wtenczas ksiądz przeor, porwawszy się z puchu,

Pierwszy raz w życiu jutrzenkę obaczył.

Klął ociec doktor czułość swego słuchu,

Wstał i widokiem swym ojców uraczył,

I, co się rzadko w zgromadzeniu zdarza,

Pędem niezwykłym wpadł do refektarza.

Na taki widok zbiegłe braci trzody

Pod rzędem kuflów garcowych uklękły:

Biegli ojcowie za mistrzem w zawody.

Ten, strachem zdjęty i srodze przelękły,

Wprzód otarł z potu mięsiste jagody,

Siadł, ławy pod nim dubeltowe jękły,

Siadł, strząsnął mycką, kaptura poprawił

I tak wspaniałe wyroki objawił:

„Bracia najmilsi!

Ach, cóż się to dzieje?

Cóż to za rozruch u nas niesłychany?

Czy do piwnicy wkradli się złodzieje?

Czy wyschły kufle, gęsiory i dzbany?

Mówcie!…

Cóżkolwiek bądź — srodze boleję!

Trzeba wam pokój wrócić pożądany…”

Wtem się zakrztusił, jęknął, łzami zalał;

Przeor tymczasem pełny kubek nalał.

Już się dobywał na perorę nową

Doktor, gdy postrzegł likwor przeźroczysty.

Wódka to była, co ją zwą kminkową,

Przy niej toruński piernik pozłocisty,

Sucharki, masą oblane cukrową,

Dar przeoryszy niegdyś uroczysty.

Zachęca przeor, w urzędzie chwalebny:

„Racz się posilić, ojcze przewielebny!”

O, rzadki darze przedziwnej wymowy!

Któż ci się oprzeć, któż sprzeciwić zdoła?

Tak łagodnemi zniewolony słowy,

Wziął doktor kubek w pocie swego czoła,

Łyknął dla zdrowia posiłek gotowy —

Lecz, żeby jeszcze myśl przyszła wesoła,

W świętym orszaku, w gronie miłych dzieci

Raczył się napić raz, drugi i trzeci.

Jako po smutnej chwili, która mroczy,

W pierwszem świtaniu rumienią się zorze,

Uwiędłe ziółka wdzięczna rosa moczy

I rzeźwi kwiatki w tak przyjemnej porze —

Wyiskrzyły się przewielebne oczy

Po słodko-dzielnym wódczanym likworze.

Odchrząknął żwawo, niby się uśmiéchnął,

Przymrużył oczy, nadął się i kichnął.

Na takie hasło, ojcowie, co rzędem

Według godności i starszeństwa stali,

Najprzyzwoitszym poruszeni względem,

„Wiwat!” chórowym tonem zawołali.

Ociec Honorat, najbliższy urzędem,

Którego bracia wielce szanowali,

Niegdyś promotor sławny różańcowy,

Temi najpierwszy aplaudował słowy:

„Pisze Chryzyppus o Alfonsie królu,

Kiedy prowadził wojnę z Baktryjany,

Iż wpośrzód bitwy na licyjskiem polu,

Od wojska swego będąc odbieżany,

Stanął, a wody czerpnąwszy z Paktolu,

Tak się orzeźwił, iż zgnębił pogany.

Stąd poszło lemma na marmurze ryte:

Pereat umbra!

— Lemma znamienite.

Wiem, bom to czytał w uczonym Tostacie,

Po ciemnej nocy że jasny dzień wschodzi.

Na godnym kiedy cnota majestacie

Siędzie, o szczęściu wątpić się nie godzi.

Czegóż się, mili bracia, obawiacie?

Z nami jest ociec doktor i dobrodziéj.

Dał szczęsne hasło, orzeźwił swym wzrokiem;

Cieszmy się pewnym Fortuny wyrokiem”.

Skończył; natychmiast skosztowawszy trunku,

Ociec Gaudenty z urzędu się wtoczył,

A znieść nie mogąc swojego frasunku,

Na pół drzemiące oczy łzami zmoczył,

Rzekł: „Okoliczność złego jest gatunku!

Nie chcę ja, żebym pochlebstwem wykroczył:

Rozruch dzisiejszy smutne wieści głosi.

Wiem ja, ojcowie, na co się zanosi.

,,Zazdrość od wieków na nas się oburza,

Zgnębić niewinnych pragnie w tych krainach.

Już jad z pokątnych kryjówek wynurza,

Chce się sadowić na naszych ruinach.

Od gór Karmelu niebo się zachmurza,

Równa zajadłość w Augustyna synach;

I tym, co z cicha działają, nie wierzmy:

Pókiśmy w siłach, na wszystkich uderzmy!”

Ociec Pankracy, Nestor różańcowy,

Co trzykroć braci i siostry odnowił,

Nim puścił strumień łagodnej wymowy,

Naprzód starszyznę i braci pozdrowił:

Słodkiemi serca zniewalając słowy,

Miękczył umysły i nadzieje wznosił.

„Wierzcie — rzekł — bracia, zgrzybiałej siwiźnie:

Rzadko się płochość z ust starych wyśliźnie.

Od tylu czasów siedząc na urzędzie,

Znam, co są ludzie, wiem, co są zakony.

Wkrada się zazdrość, wkrada niechęć wszędzie —

I święty kaptur, chociaż uwielbiony,

Nigdy tak mocnym, tak dzielnym nie będzie,

Żeby człek pod nim był ubezpieczony.

Choć w zacność, mądrość każdy z was zamożny,

Niech będzie czuły, niech będzie ostrożny!

„O mili bracia, gdybyście wiedzieli,

Jakie to były niegdyś wasze przodki!

Inaczej wtenczas niż teraz myśleli;

Insze sposoby były, insze śrzodki.

Lepiej się działo; byliśmy weseli;

Teraz, nieczułe i gnuśne wyrodki,

Albo zbyt trwożni, albo zbyt zuchwali,

Nie ważym rzeczy na roztropnej szali.

„Moja więc rada wyzwać na dysputę

Tych, co się nad nas gwałtownie wynoszą.

Niech znają bronie jeszcze niezepsute,

Niechaj litości zwyciężeni proszą!

A za najsroższą hardości pokutę

Niech oni sami nasze laury głoszą!

Wyjdziemy sławni z niesłusznej potwarzy,

Zgnębim potwarców…

Tak robili starzy”.

Rzekł — i natychmiast doktor się obudził,

Przeor odetchnął, lektor przetarł oczy;

Makary, co się słuchaniem utrudził,

Wymknął się cicho i ku celi toczy.

Ociec Ildefons, co równie się znudził,

Bryknął jak rześki rumak na poboczy.

Morfeusz, patrząc na dzieci kochane,

Siał słodkie spania i sny pożądane.

Pieśń II

Już wschodzącego słońca pierwsze zorze

Opowiadały wrzaskliwe grzegotki,

Już się krzątali bracia po klasztorze,

Już koło furty stękały dewotki,

Już ociec Rajmund w pierwiastkowej porze

Wychodził słuchać świątobliwe plotki —

Gdy, myśląc (kto wie, czy o Panu Bogu?),

Zgubił pantofel i upadł na progu.

Skoczył na odwrót, a jako uczony,

Fatalną wróżbę w tej przygodzie znaczy;

Wtem się kościelne odezwały dzwony,

Jęk smutny nowe nieszczęścia tłumaczy;

Ledwo odetchnąć może przestraszony,

Czuje, co stracił… a w takiej rozpaczy,

Gdy nie wie, czy spać, czy wyniść, czy siedziéć —

Sąsiad uprzejmy raczył go nawiedzić.

Ociec to Rafał od Bożego Ciała,

Rafał, towarzysz niewinnych radości;

Równego góra Karmelu nie miała

W rubasznych wdziękach, hożej uprzejmości;

Ten, skoro postrzegł, jak się wydawała

Twarz przyjaciela, w zbytniej troskliwości

Cieszy go naprzód w tak okropnej doli,

Dalej ośmiela pytać, co go boli.

„Wiesz, przyjacielu — rzecze Rajmund trwożny —

Jako krok pierwszy resztą dzieła włada.

Wyszedłem rano z izby nieostrożny,

Zaraz się w progu zjawiła zawada.

Zły to dzień!

Będzie w nieszczęścia zamożny.

Tak los chciał, nic tu roztropność nie nada.

Trudno przeciwne kazusy odegnać,

Trzeba się z furtą kochaną pożegnać”.

„Panna Dorota do furty zaprasza”.

Nic nie rzekł Rajmund…

Poseł drugi, trzeci,

Jeden go łaje, a drugi przeprasza.

„Porzuć te wróżki, straszydła dla dzieci —

Rzekł Rafał — prosi przyjaciółka nasza.

Zwycięż tę słabość odwagą wspaniałą,

Śmiałym się zawżdy najlepiej udało ”.

Porwał się Rajmund; lecz, jak groźne wały

Nadbrzeżna skała nazad w morze wpycha,

Stanął u progu na poły zmartwiały,

Sili się wyniść, jęczy, płacze, wzdycha.

Ośmiela Rafał, mówca doskonały,

Lecz darmo cieszy, darmo się uśmiécha.

Widząc na koniec bez skutku perory,

Zwoływa starszych i definitory.

Wchodzi Elijasz od świętej Barbary,

Marek od świętej Trójcy z nim się mieści,

Jan od świętego Piotra z Alkantary,

Hermenegildus od Siedmiu Boleści,

Rafał od Piotra, Piotr od świętej Klary —

Zeszło się ojców więcej jak trzydzieści.

Starzy i młodzi, rumiani, wybledli,

Wszyscy swe miejsca porządnie zasiedli.

Już ociec przeor kaczkowatym głosem,

Wprzód odchrząknąwszy, perorę zaczynał;

Już ociec Marek, siedzący ukosem,

Kręcił szkaplerzem i za pas się trzymał;

Już ociec Błażej coś szeptał pod nosem,

Już stary ociec Elizeusz drzymał;

Już i niektórzy znudzeni odeszli, —

Białokapturni gdy posłowie weszli.

Pierwszy Gaudenty, ów Gaudenty sławny,

Co wstępnym bojem chciał losu próbować;

Skrytych fortelów nieprzyjaciel jawny,

Świadom swej mocy, nie lubił próżnować,

A walecznemi dziełami zabawny,

Ręką, nie piórem umiał dokazować;

Oko wyniosłe i postać, i cera

Niezlęknionego były bohatera.

Hijacynt drugi, w wdzięcznej wieku porze,

Skromnie udatny, pokornie wspaniały,

U sióstr zakonnych pierwszy po doktorze,

Kształtny, wysmukły, hoży, okazały —

Posuwistemi kroki po klasztorze

Płynął; zefiry z kapturem igrały.

Razem wśrzód rady obadwa stanęli

I tak poselstwo sprawować zaczęli.

Naprzód Gaudenty, pozdrowiwszy żwawo:

„Ojcowie — rzecze — czas pokazać światu,

Kto ma z nas lepsze do nauki prawo,

Czyjego dzieła lepsze są warsztatu.

Jeśli się książek nudzicie zabawą,

Jeśliście szkole nie dali rozbratu —

Nam na zwycięstwo, a wam za pokutę

Plac wyznaczamy… prosim na dysputę”.

Trzykroć odkaszlnął, uśmiechnął dwa razy

Piękny Hijacynt, nim zaczął przemowę:

„Raczcie — rzekł — słuchać, bez żadnej urazy,

Ojcowie mili, poselstwa osnowę!

Jeżeli, pełniąc starszeństwa rozkazy,

Znajdę umysły do względów gotowe,

Szczęśliwym nadto, najszczęśliwszy z wielu,

Żem znalazł łaskę w przezacnym Karmelu.

Zakon nasz jako zbawiennej ochłody,

Szacunku waszej wielebności szuka,

A, chcąc dać swoich prac jawne dowody

I w jakiej cenie u niego nauka,

Wyznacza bitwy plac na łonie zgody;

Kto zwierzchnie sądzi, pewnie się oszuka.

Nie złość, nie zemsta te nam chęci zdarza —

Równego dzielność pragnie adwersarza”.

Skończył.

Natychmiast filozofskiej szkoły

Wyborne punkta do wybrania daje.

Na takie hasło niewdzięcznej mozoły

Rozruch się wzmaga, mruczenie powstaje.

Gaudenty na to walecznie wesoły

Strzela oczyma, gdy gesty nie łaje.

Wtem ociec przeor, co najwyżej siedział,

Tak na poselstwo obu odpowiedział:

„Przyjmujem chętnie uczone wyzwanie,

Stawim się w miejscu, które mianujecie;

Jeszcze nam siły na tę wojnę stanie,

Jeszcze broń dobra, której sprobujecie:

Hardym w przegranej będzie ukaranie,

Będzie pokuta, kiedy tego chcecie.

Nie zna zazdrości, kto przestał na swoim;

Pochlebstw nie chcemy, a gróźb się nie boim”.

Chciał już Gaudenty ukarać tę śmiałość,

Już się zamierzał, lecz go kompan wstrzymał,

A, miękcząc srogą umysłu zuchwałość,

Gdy postrzegł, że się coraz bardziej zżymał,

Żeby utrzymać poselstwa wspaniałość,

Wypchnął go za drzwi, a sam się zatrzymał;

Gniewliwych ojców pozdrowiwszy wdzięcznie,

Wymknął się z cicha, dopadł furty zręcznie.

Nowa przyczyna w Karmelu do rady:

Ociec Makary nie życzy wojować,

Ociec Cherubin cytuje przykłady,

Ociec Serafin chce losu próbować,

Ociec Pafnucy wysyła na zwiady,

Ociec Zefiryn nie chce i wotować,

Ociec Elijasz wielbi stan spokojny —

Starzy się boją, a młodzi chcą wojny.

Za złem zwyczajnie idzie większość głosów:

Kryski wojenne z nagła powiększone.

Wszyscy niepewnych chcą próbować losów

I na powszechną gotują obronę.

Starych uwagi zgłuszył wrzask młokosów,

Nie słyszą dzwonów na sekstę i nonę.

Wtem brat Kleofas na obiad zadzwonił:

Wypadli wszyscy, jakby ich kto gonił.

Pieśń III

Że dobrze myśleć o chlebie i wodzie,

Bajali niegdyś mędrcy zapalczywi.

Wierzył świat bajkom, lecz, mądry po szkodzie,

Teraz się błędom poznanym przeciwi.

Już wstrzemięźliwość nie jest teraz w modzie;

Piją, jak drudzy, mędrcowie prawdziwi.

Miód dobry myślom żywości udziela,

Wino strapione serca rozwesela.

Dały to poznać ojcy przewielebne,

Skoro, jak mogli, wyszli z refektarza;

Wstępując w ślady swych przodków chwalebne,

Pełni radości, którą trunek zdarza,

Znowu na radę poszli; tam potrzebne

Sposoby, śrzodki, gdy każdy powtarza,

Ociec Gerwazy od Zielonych Świątek,

Taki radzenia uczynił początek;

„Nie dość, ojcowie, najeść się i napić,

Trzeba tu więcej coś jeszcze dokazać.

Kto wie?

W dyspucie możem się poszkapić.

Ja radzę, żeby tę niezgodę zmazać,

Trzeba się wcześnie a dobrze pokwapić.

Niech z nami piją — a wtenczas ukazać

Potrafim światu, o ich własnej szkodzie,

Co może dzielność w największej przygodzie”.

„Daj pokój, bracie — rzekł ociec Hilary —

Nie zaczepiajmy rycerzów zbyt sławnych!

Wierz doświadczeniu, wierz, co mówi stary:

Widziałem nieraz w tej pracy zabawnych.

Zbyt to są mocne kuflowe filary,

Nie zdołasz wzruszyć gmachów starodawnych.

Znam ja ich dobrze, zna ich brat Antoni —

Pijemy dobrze, ale lepiej oni”.

Już dziewięć głosów było w różnem zdaniu,

Gdy kolej przyszła na Elizeusza:

„Żeby dogodzić waszemu żądaniu —

Rzekł — sprawiedliwa żarliwość mnie wzrusza.

Za nic tu kufle: w księgach i czytaniu

Cała treść rzeczy.

Żal mówić przymusza:

Minęły czasy szczęśliwej prostoty,

Trzeba się uczyć, upłynął wiek złoty!

Z góry zły przykład idzie w każdej stronie,

Z góry naszego nieszczęścia przyczyna.

O ty, na polskim co osiadłszy tronie,

Wzgardziłeś miodem i nie lubisz wina!

Cierpisz, pijaństwo że w ostatnim zgonie —

Z ciebie gust książek, a piwnic ruina,

Tyś naród z kuflów, szklenic, beczek złupił.

Bodajeś w życiu nigdy się nie upił!

Trzeba się uczyć.

Wiem z dawnej powieści,

Że tu w klasztorze jest biblijoteka;

Gdzieś tam pod strychem podobno się mieści

I dawno swego otworzenia czeka.

Był tam brat Alfons, lat temu trzydzieści,

I z starych książek poodzierał wieka.

Kto wie?

Może się co znajdzie do rzeczy

I słaby oręż czasem ubezpieczy”.

Rzekł; a, gdy żaden nie wie, gdzie są księgi,

Na ich szukanie wyznaczają posły.

Żaden się podjąć nie chce tej włóczęgi,

A, uczonemi wzgardziwszy rzemiosły,

Wolna starszyzna od przykrej mitręgi,

Wkłada ten ciężar na domowe osły:

„Bracia kochani, wam to los nadarza!”

Posłano w zwiady z krawcem aptekarza.

Między dzwonicą i furcianym gmachem,

Na starożytnej baszty rozwalinach,

Laty spróchniały, wiszący nad dachem,

Był stary lamus; ten w tylu ruinach

Nabawił nieraz przechodzących strachem,

Chwiejąc się z wiatry w słabych podwalinach.

Tam, choć upadkiem groził szczyt wyniosły,

Po zgniłych krokwiach dostały się posły.

Czegóż nie dopnie animusz wspaniały!

Przy pożądanej mecie ich postawił.

Drzwi okowane posłów zatrzymały,

Więc, żeby długo żaden się nie bawił.

Porwą za klamry: pękł zamek spróchniały,

Widok się wdzięczny natychmiast objawił.

Wracają, pracy nie podjąwszy marnie,

Dając znać wszystkim, że mają księgarnię.

Właśnie natenczas ociec przeor trwożny

Dla dobrej myśli resztę kufla dusił.

Wchodzi w tym punkcie goniec nieostrożny:

Porwał się ociec i z nagła zakrztusił.

Już chciał ukarać, lecz, jako pobożny,

Wypić za karę, co było, przymusił.

Zagrzany duchem pokory chwalebnym,

Wypił brat resztę po ojcu wielebnym.

Wdzięczna miłości kochanej szklenice!

Czuje cię każdy i słaby, i zdrowy;

Dla ciebie miłe są ciemne piwnice,

Dla ciebie znośna duszność i ból głowy.

Słodzisz frasunki, uśmierzasz tęsknice;

W tobie pociecha, w tobie zysk gotowy.

Byle cię można znaleźć, byle kupić,

Nie żal skosztować, nie żal się i upić!

Co tam znaleźli, ukrył czas zazdrosny,

Czas, który niszczy nietrwałe dostatki.

Mówmy więc teraz, jak doktor żałosny

Poszedł na radę do wielebnej matki.

Co wskórał, dobra zakonu miłosny —

I to czas zakrył.

Więc dziejów ostatki,

Gdy każe umysł natchnieniu posłuszny,

Piszmy, jak możem, na pożytek duszny.

Piszmy — jak doktor, wróciwszy od kraty,

Zwołał najpierwsze głowy zgromadzenia;

Jak wierne swemu powołaniu braty

Byli posłuszni na jego skinienia;

Jako się wszystkie zamknęły komnaty,

Jako się postać klasztorna odmienia:

Ustał brzęk kuflów i radość obfita;

Nawet Gaudenty w rubryceli czyta.

Tak, kiedy Jowisz poprzedniczym grzmotem

I rażącemi błyski świat uciska,

Trzęsie się Atlas okropnym łoskotem,

Jęczą pieczary i Etny łożyska

Pełne cyklopów; pod hartownym młotem

Grom się rozżarza i iskrami pryska,

Wulkan je nagli, a z swego warsztatu

Raz wraz pociskiem strasznym grozi światu.

O miejsce niegdyś szczęśliwe prostotą!

Jakaż trwożliwość z gruntu nie odmienia?

Książki nieszczęsne!

Waszą zjadłe cnotą

(Zamiast słodkiego z pracy odpocznienia

Płochej dysputy złudzeni ochotą!)

Dwa przewielebne cierpią zgromadzenia!

Przemogła zazdrość, zemsta duch spokojny —

Bracia pokoju biorą się do wojny.

Pieśń IV

O ty, którego żaden nie zrozumiał,

Gdy w twoich pismach błąkał się jak w lesie ;

O ty, nad którym nieraz się świat zdumiał,

I dotąd sławi, wielbi, dziwuje się;

O ty, coś głowy pozawracać umiał —

Bądź pozdrowiony, Arystotelesie!

Bożku łbów twardych i próżnej mozoły,

Witaj, ozdobo starodawnej szkoły!

Osieł w lwiej skórze nieostrożnych zwodził;

Często niezgrabny płód, choć matka hoża;

Nieraz cedr słabą latorośl urodził;

Nieraz się zakradł kąkol wpośrzód zboża —

Nie twoja wina, żeś głupich napłodził:

Są to potomki nieprawego łoża.

Jeśli się śmiejesz, patrząc na te fraszki,

Rzuć jeszcze okiem dla nowej igraszki!

Schodzą się mędrcy: i biali, i szarzy,

Czarni, kafowi, w trzewikach i bosi;

Rumiana dzielność błyszczy się na twarzy,

Tuman mądrości nad łbami się wznosi,

Zazdrość i pycha zjadłe oczy żarzy.

Jeden się tylko zakon nie wynosi:

Pokorę świętą zachowując wszędzie,

Siedli przy końcu, jednakże nie w rzędzie.

Mniemał Cyneasz królów w majestacie,

Kiedy na rzymskie patrzał senatory.

Twój to jest obraz, zacny jubilacie,

Wasz, bakałarze, regenty, lektory,

I wy, co pierwsze miejsca posiadacie,

Prowincyjały i definitory.

Znać z twarz powagę!

Jak Tatry przed burzą,

Sławą zagrzane łysiny się kurzą.

Powstali wszyscy, póki nie usiędzie

Pan wicesgerent, mecenas dysputy.

Sławny to mędrzec i pilny w urzędzie;

Wziął kunią szubę i czerwone buty.

Dalej ksiądz proboszcz w rysiej rewerendzie,

Dalej ojcowie, co czynią zarzuty.

defendens zatem, uchyliwszy głowę,

Do mecenasa zaczął tak przemowę:

„Na płytkim gruncie rozbujałych fluktów

Korab mądrości chwieje się i wznosi,

A, pełen szczepu wybornego fruktów,

Niewysławioną kiedy korzyść nosi —

Twoich, przezacny mężu, akweduktów

Żąda, a pewien, że względy uprosi,

Płynie pod wielkiem hasłem, głosząc światu,

Żeś ty jest perłą konchy Perypatu.

Słońce, co światłość znikłą wydobywa,

Planety, które różne chwile dzielą,

Księżyc, co równie wzrasta i ubywa,

Gwiazdy, co nocną posępność weselą, —

Wszystko to w sobie zawiera Leliwa

I dom, szacowną wsparty parentelą

Ostrogskich książąt, pińczowskich margrabiów,

Górków, Tarnowskich i Krasickich hrabiów.

Milczcie, Burbony lub w koncentach nowych

Głoście szczęśliwość sarmackiej krainy!

I wy, potomki synów Jagiełłowych,

I wy, auzońskie Gwelfy, Gibeliny,

Znoście wielbienia, a w pieniach gotowych

Dziś uwielbiajcie heroiczne czyny!

Niechaj najdalsza potomność pamięta

Wielkość dzieł, nauk, cnót wicesgerenta!

Niechaj się Zoil od zazdrości puka,

Niechaj się Syrty i Charybdy kruszą,

Niechaj i Paktol nowych źrzódeł szuka,

Niech się Olimpy i Parnasy wzruszą!

W tobie firmament znajduje nauka,

Tyś kraju zaszczyt, tyś ojczyzny duszą!

Przeniosłeś w sławie sfinksy i feniksy,

W dziełach Euryppy, Bucentaury.

Dixi”.

Powszechne zatem nastało milczenie.

Przerwał je ociec Łukasz od Trzech Królów,

A, nie rozwodząc się w słowach uczenie,

Ani cytując Szkotów i Bartolów,

(Po cóż tak zbytne głowy zaprzątnienie?)

Zaczął od rzeczy, Hidaspów, Paktolów

I, wziąwszy stronę przeciwną na oko,

Nabił argument i strzelił z Baroko.

Gdyby nie puklerz Distinguo dwójręczny,

Ległby defendens na pierwszem spotkaniu.

Nim się zastawił a, w ujęciu zręczny,

Nie bawiąc długo w reasumowaniu,

Strzelił na odwrót, pocisk niezbyt wdzięczny

Raził oppugnans w drugiem nabijaniu;

Odstrzelił zasię z Celarent jak z kuszy,

Ale grot słaby poszedł mimo uszy.

Ocalon dwakroć rycerz zaczepiony,

Już się na trzeci bój wstępny zdobywał,

Już, jak z cięciwy, dzielnie natężony

Świeży grot tylko co nie wylatywał —

Wtem krzyk ogromny wszczął się z drugiej strony.

Powszechnej bitwy gdy się nie spodziéwał,

Spojrzał na swoich: wtem trąby i kotły

Stłumiły odgłos i wrzawę przygniotły.

Zdrętwieli wszyscy na takowe hasło,

Już i mecenas z krzesła się był ruszył.

Wtem, natężywszy figurę opasłą,

Gdy o dyspucie nikt dobrze nie tuszył,

Dwóch jubilatów tak okrutnie wrzasło,

Że się dźwięk kotłów i trąbów zagłuszył.

Wzdrygnął się doktor i zatrząsł gmach cały,

Echa okropny odgłos powtarzały.

Upuścił kielich, który w ręku trzymał,

Pijąc za zdrowie wicesgerentowéj,

Piękny Hijacynt, co się właśnie zżymał

I już zdobywał na komplement nowy.

Skoczył brat Czesław, lecz go nie utrzymał;

Oblało wino żużmant partyrowy,

Żużmant, ozdoba dubieńskich kontraktów,

Zysk nieśmiertelny sfałszowanych aktów.

Wtenczas, gdy złością uwiedzione mnichy

Wzięli się nagle do uczonej broni,

Hijacynt miły, łagodny i cichy,

Porzuca bitwę i od wojny stroni.

Słodkie rozmowy przerywały śmiéchy…

Zegar zbyt prędko bieży, prędko dzwoni:

Płyną w zaciszy szczęśliwe momenta,

Wesół Hijacynt, dewotka kontenta.

Postać jej wdzięczna, oczy, choć spuszczone,

Przecież niekiedy błyszczą się jaskrawie;

Choć w świętej mowie, słóweczka pieszczone —

Krył się subtelny kunszt w skromnej postawie.

Westchnienie, wolnym jękiem powleczone,

Umiała mieścić w potocznej zabawie.

Muszki z różańcem, wachlarz przy gromnicy,

Przy Hippolicie — Głos synogarlicy.

Już przeszedł rozdział upiorów i strachów,

Dezyderosa i matki d'Agreda;

Już się wytoczył dyskurs z miejskich gmachów

I okolicom już pokoju nie da;

Żarliwość, pełna skutecznych zamachów,

Wojnę występkom ludzkim wypowieda,

A, gromiąc w innych grzechy nieostrożnie,

Z cicha kaleczy, zabija pobożnie.

W tem świętem dziele wrzask je nagły zastał,

Wrzask popędliwy, okropny i srogi:

Po wdzięcznej chwili czas ponury nastał;

Piękny Hijacynt, pełen trosk i trwogi,

Słysząc, że odgłos coraz bardziej wzrastał,

Porzuca wszystko, bierze się do drogi.

Darmo dewotka i płacze, i prosi,

Darmo brat Czesław butelkę przynosi.

Trzykroć się ku drzwiom alkierza potoczył,

Trzykroć go miła ręka zatrzymała —

Wyrwał się wreszcie i przez próg przeskoczył;

Padła dewotka i z żalu omdlała.

(Brat Czesław flaszkę do kaptura wtroczył.)

I gdy się wzrusza okolica cała,

Przez mostki, kładki, bruki i rynsztoki

Pędził, gdzie górne niosły go obłoki.

Pieśń V

I śmiech niekiedy może być nauką,

Kiedy się z przywar, nie z osób natrząsa;

I żart dowcipną przyprawiony sztuką

Zbawienny, kiedy szczypie, a nie kąsa;

I krytyk zda się, kiedy nie z przynuką,

Bez żółci łaje, przystojnie się dąsa.

Szanujmy mądrych, przykładnych, chwalebnych,

Śmiejmy się z głupich, choć i przewielebnych!

Wpada Hijacynt, nowa postać rzeczy!

Miejsce dysputy zastał placem wojny;

Jeden drugiego rani i kaleczy,

Dostał po uchu nasz rycerz spokojny.

Widzi, że skromność już nie ubezpieczy,

Więc, dzielny w męstwie, w oddawaniu hojny,

Jak się zawinął i z boku, i z góry,

Za jednym razem urwał dwa kaptury.

Lecą sandały i trepki, i pasy,

Wrzawa powszechna przeraża i głuszy.

Zdrętwiał Hijacynt na takie hałasy,

Chciałby uniknąć bitwy z całej duszy,

A przeklinając nieszczęśliwe czasy,

Resztę kaptura nasadził na uszy.

Już się wymykał… wtem kuflem od wina

Legł z sławnej ręki ojca Zefiryna.

Ryknął Gaudenty jak lew rozjuszony,

Gdy Hijacynta na ziemi zobaczył;

Nową więc złością z nagła zapalony,

Żadnemu z ojców, z braci nie przebaczył:

Padł i mecenas z krzesłem przewrócony,

Definitora za kaptur zahaczył,

Łukasz raniony zwinął się w trzy kłęby,

Stracił Kleofas ostatnie dwa zęby.

Coraz się mnożą i krzyki, i wrzaski,

Hałas powstaje i wrzawa, aż zgroza!

Ociec Remigi, sążnisty a płaski,

Używa żwawo zgrzebnego powroza,

Wziął w łeb Kapistran obręczem od faski,

Dydak półgarncem ranił Symforoza,

Skacze Regulat do oczów jak żmija,

Longin się z rożnem walecznie uwija.

Już był wyciskał talerze i szklanki,

Pękły i kufle na łbach hartowanych,

Porwał natychmiast książkę zza firanki:

Wojsko afektów zarekrutowanych.

Nią się zakłada, pędzi poza szranki

Rycerzów długą bitwą zmordowanych.

Tak niegdyś sławny mocarz Palestyny

Oślą paszczęką gromił Filistyny.

Widzi to Rajmund, ozdoba Karmelu,

Widzi w tryumfie syna Dominika:

Wyjeżdża na harc i wpada wśrzód wielu,

Godnego sobie szuka przeciwnika.

Rafał z nim obok: „Ratuj, przyjacielu!”

—

Rzekł.

Seraficzna w tym punkcie kronika

Padła nań z góry; legł i ręką kiwnął,

Dwa razy jęknął, cztery razy ziéwnął.

Zapłakał Rafał, a mądry po szkodzie,

Wtenczas błąd poznał, że wróżkom nie wierzył,

Dotrzymał jednak kroku na odwodzie,

A, gdy Gaudenty na niego się mierzył,

Zmokłem kropidłem w poświęconej wodzie

Oczy mu zalał, trzonkiem w łeb uderzył.

Nie spodziewając się takowej wanny,

Stanął Gaudenty zmoczony i ranny.

Otrząsł się wkrótce, a nabrawszy duchu,

W dwójnasób czyny heroiczne mnożył.

Ojcze Barnabo!

Lepiej było w puchu.

Po coś wszedł w wojnę, po coś się tak srożył?

I ty, Pafnucy, ległeś w tym rozruchu,

I ty, Gerwazy, słusznieś się zatrwożył.

Nikt go nie wstrzyma w zemście przedsięwziętéj,

Na waszą zgubę odetchnął Gaudenty.

Tak gdy z wierzchołka Alpów niebotycznych

Mały się strumyk, sącząc, wydobędzie,

Wzmaga się coraz w spadaniach rozlicznych,

Już brzeg podrywa, już go słychać wszędzie,

Echo szum mnoży w skałach okolicznych,

Staje się rzeką, a w gwałtownym pędzie

Pieni się, huczy i zżyma w bałwany,

Tem sroższy w biegu, im dłużej wstrzymany.

Wojna powszechna.

Jak zabieżeć złemu,

W kącie z proboszczem wicesgerent radzą,

A, chcąc usłużyć dobru powszechnemu,

Doktora tamże do siebie prowadzą.

Każdy z nich daje zdanie po swojemu.

Prałat, gdy postrzegł, że się w domu wadzą,

Biorąc w głąb rzeczy przez swój wielki rozum,

Rozkazał przynieść vitrum gloriosum.

Co niegdyś w Troi był posąg Pallady,

Co w Rzymie wieczne westalskie ognisko,

Tem był ten puchar, czczony przez pradziady,

Starożytności wdzięczne widowisko.

Wyjęto ze czcią z najpierwszej szuflady;

Przytomni zatem skłonili się nisko

I tę wieczystej załogę rozkoszy

W obydwie ręce wziął ksiądz podkustoszy.

Któż cię nad niego mógł lepiej piastować,

Zacny pucharze?

Kto nosić dostojnie?

On jeden z tobą umiał dokazować,

On cię wart dźwigać w pokoju i w wojnie.

Szli dalej, żeby ten skarb uszanować,

Dzwonnik z szafarzem, ubrani przystojnie,

I Krzysztof trębacz, co w post i w Wielkanoc

Z kościelnej wieży trąbił na dobranoc.

Gdzie się zwaśnione mnichy potykają.

Czynią plac wszyscy dzbanu poważnemu,

Wszyscy ciekawie skutku wyglądają.

Mężny nosiciel, jednak po staremu

Myśli trwożliwe pokoju nie dają;

Umysł wspaniały podłej trwodze przeczy,

Orzeźwia dobro pospolitej rzeczy.

Już są u furty: ta stoi otworem…

Zły znak!

W tym punkcie z daleka postrzegli,

Jako mecenas, prałat wraz z doktorem

Na przywitanie szybkim krokiem biegli

I, żeby z zwykłym wprowadzić honorem,

Niektórych ojców i braci przestrzegli.

Wchodzi szczęśliwie puchar między braty,

Do doktorowskiej zaniesion komnaty.

Pieśń VI

Już to ostatnia pieśń, mili ojcowie,

Miejcie cierpliwość, czekajcie do końca!

Jeśli czujecie niesmak w przykrej mowie —

Znalazł się krytyk, znajdzie się obrońca.

Po cóż się gniewać?

Wszak astronomowie

Znaleźli plamy nawet wpośrzód słońca.

W szyszaku, w czapce, w turbanie, w kapturze —

Wszyscyśmy jednej podlegli naturze.

Postawion puchar na miejscu osobnem;

Odkrył go prałat, aby był widziany.

Zadziwił oczy widokiem ozdobnym,

Śklni się w nim kruszec srebrno-pozłacany.

Wiele pomieścić trunku był sposobnym,

Miara oznacza: był to dzban nad dzbany!

Rzeźba wyborna na górze, a z boku

Wyryte były cztery części roku.

O wdzięczna wiosno!

Twoje tam zaszczyty

Kunszt cudny wydał!

Tu w pługu zziajane

Ustają woły, oracz pracowity

Nagli, już niwy na pół zaorane.

Śpiewa pastuszek w chłodniku ukryty,

Skaczą pasterki w wieńce przyodziane.

Pękają listki, krzewią młode trawki,

Echo głos niesie niewinnej zabawki.

Gospodarz z domu do wiernej czeladzi

Na oglądanie roli swojej śpieszy;

Małe wnuczęta za sobą prowadzi,

Widok go zboża już weszłego cieszy.

Niesie posiłek; czeladź się gromadzi,

Porzuca brony, odbiega lemieszy.

Kmotry śpiewają, skaczą, lud się mnoży,

Pleban wesoły uznaje dar boży.

Już kłos dojrzały ku ziemi się zgina,

Już wypróżnione są gniazdeczka ptasze:

Lato swych darów używać zaczyna,

Parafijanie jadą na kiermasze.

Pije ksiądz Wojciech do księdza Marcina,

Piją dzwonniki, Piotry i Łukasze;

Gromadzi odpust, weselą jarmarki,

Skrzętne po domach biegają kucharki.

Jesień plon niesie, korzyści zupełne,

Jesień radości pomnaża przyczyny:

Składa gospodarz owiec miętką wełnę,

Tłoczy na zimę wyborne jarzyny,

Cieszy się, patrząc, że stodoły pełne;

Śmieje się pleban, kontent z dziesięciny;

Co dzień odbiera nowiny pocieszne,

Co dzień rachuje wytyczne i meszne.

Mróz rolę ścisnął, śnieg osiadł na grzędzie,

Zima posępna przyszła po jesieni;

Wrzaski po karczmach, radość słychać wszędzie,

Trunek myśl rzeźwi i twarze rumieni.

Idzie z wikarym pleban po kolędzie,

Żaki śpiewanie zaczynają w sieni.

Gospodarz z dziećmi dobrodzieja wita;

Kończy się kaszlem pobożna wizyta.

Wierzchołek dzbana przedziwnej roboty

Grono prałatów w kapitule stawił:

Ogromne barki kształcił łańcuch złoty,

Dalej wspaniałą ucztę proboszcz sprawił.

Znużonej trzodzie z przykładnej ochoty

Pulchnokarczysty pasterz błogosławił.

Śmierć była na dnie, za nią w ścisłej parze

Obfite stypy i anniwersarze.

Pasą się oczy wspaniałym widokiem,

Już zapomnieli o bitwie i radzie.

Wtem ociec Kasper leci szybkim krokiem,

Oko podbite świadczy, że był w zwadzie.

Doktor zwyczajnym tonem i wyrokiem

Iść z kuflem w bitwę za pierwszy punkt kładzie.

„Z pełnym — rzekł prałat i tak rzecz wywodzi:

Puchar ich wstrzyma, a wino pogodzi”.

W nagłej potrzebie i skąpiec uczynny:

Niesie brat Czesław, rumiany i tłusty,

Ogromne flasze — już czuć zapach winny

Wina, którego w post i mięsopusty

W swej celi tylko doktor miodopłynny

Przewielebnemi sam popijał usty;

Garniec wlał w puchar Czesław, wlał i stęknął;

Rozśmiał się w duchu prałat, doktor jęknął.

Idźcież szczęśliwie, gdzie was sława niesie,

Pokoju, zgody i miłości dzieci!

Idźcie!

W ciemnościach niech blask ukaże się,

Chwała przed wami przodkuje i leci!

Tobie przeklęctwo, Arystotelesie!

Czyż cię ta bitwa uczonym zaleci?

Cóż ma za korzyść, kto twój towar kupi?

Próżność nauka — najszczęśliwsi głupi.

Wchodzą już w same progi refektarza,

Skąd Mars zajadły Minerwę wypędził;

Rajmund tymczasem trzonkiem od lichtarza

Jeszcze się bronił.

Doktor próżno zrzędził;

„Przestańcie bitwy!” — krzyczy i powtarza.

Wrzask wszystkich zgłuszył, strach twarze wywędził.

Jeszcze się reszta krzepi bez oręża,

Gaudenty gromi, Gaudenty zwycięża.

Stanął, upuścił broń, skłonił się nisko,

Skoro szacowny skarb w progu zobaczył.

Stanęli wszyscy na to widowisko,

A gdy się puchar coraz zbliżać raczył,

Krzyknęli: „Zgoda!…”

Tak wojny siedlisko

W punkcie dzban miejscem pokoju oznaczył.

Czarni i bieli, kafowi i szarzy,

Wszystko się łączy, wszystko się kojarzy.

Za czyje zdrowie pili w takiej porze,

Nie wiem — lecz, gdybym znajdował się z niemi,

Piłbym za twoje, szacowny przeorze,

Za twoje, który czyny chwalebnemi

Jesteś i mistrzem, i ojcem w klasztorze

I dajesz poznać przykłady twojemi,

Jak umysł prawy zdrożności unika —

Cnota, nie odzież czyni zakonnika.

Czytaj i pozwól, niech czytają twoi,

Niech się z nich każdy niewinnie rozśmieje!

Żaden nagany sobie nie przyswoi,

Nikt się nie zgorszy, mam pewną nadzieję.

Prawdziwa cnota krytyk się nie boi,

Niechaj występek jęczy i boleje!

Winien odwołać, kto zmyśla zuchwale:

Przeczytaj, osądź!

Nie pochwalisz — spalę.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Ignacy Krasicki, Monachomachja i Antymonachomachja, Bibljoteka Polska, Warszawa 1924


text:
Z Moskwy do Irkutska

Juliusz Verne

Tatarzy.

Jeżeli jenerał tak nagle opuścił salony pałacu, w chwili kiedy uroczystość kipiała w całym blasku, uczynił to dla tego, iż ważne wypadki spełniały się podówczas za granicami Uralu.

Nie ulegało już wątpliwości, iż groził napad tatarów.

Rossya azyatycka albo Syberya zajmuje przestrzeń pięciuset sześćdziesięciu mil i liczy około dwóch milionów mieszkańców.

Ciągnie się ona od gór Uralskich, oddzielających ją od Rossyi Europejskiej, aż do wybrzeży oceanu Spokojnego.

Na południe graniczy z Turkestanem i cesarstwem Chińskiem; na północ z oceanem Lodowatym od morza Kara do cieśniny Behringa.

Dzieli się ona na gubernie albo prowincye, jako to: Tobolską, Jenisejską, Irkutską, Omską i Jakutską; na dwa główne obwody: Ochocki i Kamczacki, posiada dwa kraje podległe dziś panowaniu Rossyi: kraj Kirgizów i Czukczów.

Ogromna ta przestrzeń stepowa, zawierająca przeszło sto dziesięć stopni od wschodu na zachód, jest zarazem miejscem deportacyi winowajców.

Dwaj jenerał-gubernatorowie reprezentują tutaj najwyższą władzę.

Jeden z nich ma swoją rezydencyę w Irkutsku stolicy Syberyi zachodniej.

Rzeka Czumna wpadająca do rzeki Jenisieju, przedziela obiedwie Syberye.

Żadna droga żelazna nie przecina jeszcze olbrzymich tych płaszczyzn, pomiędzy któremi znajdują się i bardzo urodzajne.

Żaden gościniec nie czyni kunkurencyi kopalniom, co sprawia, iż na znacznej przestrzeni wnętrze gruntów syberyjskich, bywa bogatsze od powierzchni.

w lecie jeżdżą tam kibitkami i telegami; sankami w zimie.

Jedyna kommunikacya, ale kommunikacya elektryczna, łączy granicę wschodnią z zachodnią Syberyi, za pośrednictwem drutu, przeszło ośm tysięcy wiorst długiego.

Wyprowadzony z Uralu, przechodzi on przez Ekaterynburg, Kassimów, Tiumeń, Iszim, Omsk, Elamsk, Koływań, Tomsk, Krasnojarsk, Niżnyj-Udińsk, Irkutsk, Wierch-Nerczysk, Strelińsk, Ałbazyn, Błagowieszczeńsk, Radde, Orłowskaya, Aleksandrowskoe, Nikołajewsk, i pobiera sześć rubli dziewiętnaście kopiejek, za każdy wyraz idący na ostatnią stacyę.

Z Irkutska przeprowadzona jest linia do Kiachty na granicy mongolskiej, ztamtąd zaś po trzydzieści kopiejek za wyraz, poczta przesyła depesze do Pekinu w ciągu dni czternastu.

Ta to właśnie linia z Ekaterynburga do Nikołajewska została przerwana, co zrodziło obawę, aby pewna część kirgizów nie przyłączyła się do tatarów.

Kirgizi dzielą się na trzy hordy: wielką, małą i średnią, liczą około czterechkroć sto tysięcy „namiotów” co znaczy dwa miliony dusz.

Z tych rozmaitych pokoleń, jedne są niepodległe, drugie uznają władzę bądź Rossyi, bądź chanów z Chiwy, Kokondu i Buhary, to jest, najgroźniejszych naczelników w byłym Turkestanie.

Horda średnia, najbogatsza i najliczniejsza zarazem; obozy jej zalegają całą przestrzeń od Sara-Su, Irtyszu, wyższego Iszim, Jeziora Hadisang i jeziora Aksakal.

Wielka horda.

zajmująca okolice na wschód średniej, ciągnie się do gubernii Omskiej i Tobolskiej.

Gdyby więc ludy te uległy tatarom, byłoby to szkodą Rossyi azyatyckiej, a zarazem rozdzieleniem Syberyi na wschód Jenissieju.

Prawda, że Kirgizi ci, niewprawni w sztuce wojennej, są raczej rabusiami i złodziejami karawn, aniżeli regularnym żołnierzem.

Tak jak to powiedział P. Lewszyn, „ścieśniona kolumna, albo czworobok dobrej piechoty, może stawić czoło dziesięćkroć przenoszącej liczbie Kirgizów, a jedna armata może znieść przerażającą ich liczbę”.

Tak, ale potrzeba aby czworobok dobrej kawaleryi przybył do kraju, aby armata opuściła prowincye rossyjskie, oddalone o dwa do trzech tysięcy wiorst.

Oprócz tego z wyjątkiem drogi prostej łączącej Ekaterinburg z Jrkutskiem, stepy często bagniste, niełatwe do przebycia, i niewątpliwie upłynęłoby kilka tygodni, zanim wojska rossyjskie byłyby wstanie odeprzeć hordy tatarskie.

Omsk, jest środkowym punktem organizacyi wojskowej w zachodniej Syberyi, przeznaczonej dla utrzymania w posłuszeństwie ludności kirgizkiej.

Tam są granice, które te ludy koczujące niezupełnie poddane, niejednokrotnie znieważyły.

Linia kolonii wojskowych, to jest ta gdzie byli rozłożeni eszelonami kozacy od Omska do Semipałatyńska, była w kilku miejscach przerwaną.

Oprócz tego należało się obawiać, aby „wielcy sułtani” zarządzający obwodami znaczniejszemi Kirgizów, nie przyjęli dobrowolnie lub przymusowo zwierzchnictwa tatarów, tak jak oni muzułmanów.

W istocie, już oddawna Tatarzy turkestańscy a szczególniej z Buhary, Chiwy, Kokandu i Kunduzy, usiłowali zarówno siłą jak przekonaniem, uwolnić hordy kirgizkie od panowania Rossyjskiego.

Kilka słów o tych Tatarach.

Tatarzy należą wyłącznie do dwóch różnych rass, do rasy kaukazkiej i mongolskiej.

Rasa kaukazka jest ta, powiedział Abel de Rémusat „którą europejczykowie uważają jako typ piękności naszego rodzaju, bo wszystkie ludy tej części świata mają swój rodzaj”; łączy pod jedno zwierzchnictwo Turków i krajowców szczepu perskiego.

Do rassy czysto mongolskiej liczą się: Mongołowie, Mandżurowie i Tybetanie.

Tatarzy podówczas zagrażający, byli z rassy kaukazkiej i wyłącznie zajmowali Turkestan.

Obszerny ten kraj dzieli się na rozmaite państwa, zarządzane przez chanów, ztąd nazwa chanat.

Głównymi chanami są: Buchara, Kokand, Kunduz etc.

W tej epoce najważniejszym i najgroźniejszym chanem był chan z Buhary.

Rossya już kilkakrotnie prowadziła wojnę z jego dowódzcami, którzy w osobistym interesie, dla nałożenia swego jarzma, popierali niezależność Kirgizów.

Obecny naczelnik Feofar-Chan:, wstępował w ślady swoich poprzedników.

Chanat Buhary, ciągnie się z północy ku południowi, pomiędzy trzydziestym siódmym a czterdziestym pierwszym równoleżnikiem, a od wschodu na zachód pomiędzy sześćdziesiątym pierwszym a sześćdziesiątym szóstym stopniom długości, to jest: zajmuje powierzchnię około dziesięciu tysięcy mil kwadratowych.

W państwie tem, ludności jest dwa miliony pięćkroć sto tysięcy mieszkańców, wojska sześćdziesiąt tysięcy, podczas wojny w trójnasób zwiększonego i trzydzieści tysięcy kawaleryi.

Jest to kraina bogata w produkta zwierzęce, roślinne, mineralne, powiększona przyłączeniem ziemi Balkh, Aukoi i Meimaneh.

Posiada dziewiętnaście miast znaczniejszych.

Buhara otoczone murem, na przestrzeni ośmiu tysięcy mil angielskich, najeżone wieżami, osada sławna wsławiona przez Avicennesów i innych uczonych X wieku, uważaną jest za ognisko nauki muzułmańskiej i liczoną do najsławniejszych w Azyi środkowej; Samarkanda posiadająca grób Tamerlana i sławny pałac gdzie chowają niebieski kamień, gdzie każdy nowo-obrany chan powinien siedzieć; broni go niezmiernie silna warownia; Karszi opasane potrójnym murem, leży w oazie, otoczonej bagniskami, przepełnionemi żółwiami i jaszczurkami, prawie niezdobyte; Czerdżoui, prawie przez dwadzieścia tysięcy dusz bronione; nakoniec Katta-Kurhan, Nourata, Djizah, Paikande, Karakoul, Khouzar etc., składają zbiór miast trudnych do zdobycia.

Chanat Buhara opasany górami, odosobniony przez stepy, jest państwem prawdziwie groźnem i Rossya musiała przeciw niemu znaczne siły wystawić.

Zarządzał wtedy tym krajem Tataryi dumny i dziki Feofar.

Polegając na innych chanach – głównie na chanie z Kokandu i Kunduzy, wojownikach strasznych i chciwych łupieztwa, gotowych rzucić się na przedsięwzięcie przyjemne instynktom tatara, – wspomagany przez wszystkich dowódzców hord środkowych Azji, stanął na czele najścia.

Wkroczył do obwodów Semipałatińskich, i kozacy w zbyt małej liczbie znajdujący się na tym punkcie, musieli cofnąć się.

Rabując, burząc, zaciągając do wojska poddających się, biorąc do niewoli opierających się, przechodzili z jednego miejsca do drugiego, z całym taborem władzcy wschodniego, mogącym być nazwanym domem obywatelskim, jego żonami i niewolnicami – wszystko to z czelnością Gengis-Chana nowożytnego.


text:
cewa, cewka i cywka, ‘rurka’, ‘szpula’; prasłowo; tak samo (lub cew) powszechnie; powtarza się w lit., ale z odmienną gardłową: słowiańskie z * koiwa (cerk. cĕwnica, ‘lira’), litew.

z *k’oitca, szaiwa, (i szeiwa), ‘szpula’.

Pień skei-, ‘łupać’, ind. czhjati, ‘odcina’, łac. de-sci-sco, ‘odpadam’, sci-o, ‘wiem’, ‘badam’(?).


text:
Delegacje sejmowe i Sejmy delegacyjne w dziejach Polski ukazują się dwukrotnie: w r. 1767 - 8 i 1773 - 5, lubo tylko ten ostatni sejm znany jest powszechnie pod nazwą „delegacyjnego".

Gdy konfederacja radomska, zawiązana pod laskami marszałków: koronnego ks. Karola Radziwiłła i litewskiego Michała Brzostowskiego, przeniosłszy się do Warszawy, miała przeprowadzić na sejmie ekstraordynaryjnym dwie sprawy: równouprawnienie dyssydentów i traktat wieczysty między Rzplitą a Rosją, lecz już zaraz ujawniła się silna opozycja w głosach Sołtyka, biskupa krakowskiego, i Rzewuskiego, wojewody krak. i hetm. poln. kor.; - książę Repnin, aby sprawy pomienione przeprowadzić, przyjął projekt odroczenia, czyli limitowania sejmu i zastąpienia go przez uległą sobie „delegację".

Kto był pierwszym autorem tego projektu? - nie wiadomo z pewnością.

Ks. Repnin miewał częste konferencje w gabinecie samego króla Stanisława Augusta i w pałacu prymasa Podoskiego z królem, z podkomorzym wiel.

kor.

Kazim.

Poniatowskim, z księdzem Michałem Poniatowskim, wówczas opatem czerwińskim, później prymasem, z Ksawerym Branickim, łowczym kor., z Wesslem, podskarbim wiel.

kor., obu marszałkami sejmu skonfederowanego i prymasem Podoskim.

W tem gronie wyróżniał się znajomością praw krajowych i usłużnością Podoski: jemu więc - zdaniem Korzona - najprawdopodobniej autorstwo projektu „delegacyi" przyznać potrzeba.

Gdy potem w r. 1773 zawiązanie konfederacyi i obiór marszałka Ponińskiego, co odbyło się w mieszkaniu prywatnem biskupa Massalskiego w kole 7-u osób, wywołało protestacje Rejtana i innych, które tamowały otwarcie urzędowe sejmu, a potem prawie przez miesiąc sejm ten opierał się deklaracjom trzech dworów - ambasadorowie postanowili użyć wypróbowanego już sposobu załatwienia sprawy przez odroczenie sejmu, a wybranie „delegacyi".

Delegacja ta (której prezesem został biskup kujawski, Antoni Ostrowski, późniejszy prymas, a czynnym członkiem Adam Poniński, obaj zaś wykonawcami zleceń barona Stackelberga, biorącego często czynny udział w jej obradach), urzędując blizko dwa lata, odbywała swoje posiedzenia w pałacu wówczas Radziwiłłowskim przy Krakowskiem Przedmieściu.

Oprócz spisania trzech żądanych traktatów rozbiorowych i handlowych, delegacja uchwaliła: ustanowienie Rady Nieustającej z 5-ciu Departamentami, czyli ministerjami, nowy system podatkowy, ustawę o wekslach, przepisy o liczbie i urządzeniu wojska i t. d.

Aprobacja i ratyfikacja dzieła Delegacyi dokonane zostały krótkim aktem podpisanym przez króla, Adama Ponińskiego i Michała Hieronima Radziwiłła, jako marszałków, oraz Florjana Drewnowskiego i Andrzeja Malczewskiego, jako sekretarzy konfederacyj sejmowych koronnych i litewskich.

Była wyznaczona Delegacja jeszcze w r. 1793, ale ta podpisała tylko przedstawione przez ambasadorów rosyjskiego i pruskiego traktaty drugiego rozbioru, nie sprawując żadnej innej czynności.


text:
←Osoby Izaak

Część pierwsza

Władysław Tarnowski Część druga→

Wyrwij od miecza Boże duszę moją

A z ręki psiej jedynaczkę moją!...

Psalmista.

Psalm 21.

Wiersz XXI.

(Podwórze domu Abrahama – Słońce zachodzi – pasterze zaganiają stada wielbłądów i owiec – Abraham, Sara, Izaak, Agara i Izmael wracają pędząc trzody.)

Abraham.

Zaganiajcie trzody zaganiajcie – albowiem słońce zachodzi – niech się przytulą w koszarach, bo będzie burza.

Chór pasterzy.

Niebo zagrzmiało po dwakroć, słuchamy ciebie patriarcho. (przechodzą)

Abraham.

Bierzcie naczynia wasze i spieszcie dziewki, a wydojcie owce zanim burza się zbliży.

Chór służebnic.

Z skopcami na ramionach, z dzbanami na głowach idziemy patriarcho[,] już Wicher niesie piasku tumany – i łysnęło z daleka – czoła palm się zginają przed burzą – spieszym, spieszym do trzody. (przechodzą)

Izaak i Izmael.

(przybiegając ku patriarsze)

Ojcze!

ojcze!

wieczór dobry tobie!..

Sara.

Izmael!

nieprzystało tobie obejmować szyi ojca jak Izaakowi – stać i rękę pana do ust przyłożyć – niekarne czoło!..

Izmael.

Czyż to nie ojciec mój, jak Izaaków?

ojcze – ojcze – matko?

Agara.

Już nadto – patriarcho!

przed ciebie niosę łzy i skargi.

Tak długo już po cichu płaczę i narzekam na los mój – i milczę, ale pierś moja jak czara pełna do brzegów – na cóż dajesz krzywdzić to chłopię patriarcho – oto dzień każdy znoszę słowa Sary – ale syn mój – syn – twój?

klękam z zbyt wielkiej żałości, przypadam do stóp twoich, by je utulić włosy memi – nie depcz syna mego!

Sara.

Z gniewu pienisz się harda niewolnico – milcz i idź.

Abraham.

Saro – daj im spokojność – to zatruwa stare dni moje – i między synów moich miota ziarno waśni przeklętej – całe pokolenie patrzy na to – Saro!!

rozkazuję tobie dać koniec złoszczeniom twoim.

(Sara odchodzi)

Agara.

Tyle dni – tyle nocy przebolałam o panie – to nic – ale syn mój!

o Izmael!

Izmael, cóż ty winieneś, żeś jest dzieckiem niewolnicy!... – chodź tu!

do piersi matki twojej biednej – ty nie wiesz dziecię – nie czujesz jeszcze, co to hańba niewoli.

.

.

.

.

Abraham

Agaro!

ciążą mi łańcuchy twoje!...

Izmael.

O matko, ja dziecię, ale zęby zaciskają mi się!..

i łzy ocieram ze wstydem, bom wcześnie dojrzał pod spieką – już się budzę matko – nie darmom słyszał harfę twoją (po cichu) mnie strach, tego starca – choć on mi ojcem – jak Izaaka swojego. (słychać grzmot daleki)

Abraham.

Pokój tobie niewiasto! (odchodzi i zatrzymuje się w progu – słychać grzmot coraz bliższy).

O Boże ojców moich – tam twoje chmury lecą jak trzody i ryczą po błoniach niebieskich, że drżą trzody i ludzie po błoniach Judei – oto gnana tumanem leci liści chmura i chylą się czoła cedrowe – ale gorsza burza miota piersią moją niż ta co szarpie białą brodę skłopotanego starca!

przez te noce bezsenne!... toć kiedyś młodzieńcem kazał rzucić mi dom ojców, stałeś się ojcem, mnie sierocie!

a dziś – panie!

patrz na żal Abrahama, na dzieci i pokolenie jego – jeśli dalej pójdzie burza domu mego niż ta burza co zgina palmy moje, to niech boli jako chce!

oderwę od serca latorośl a oddawszy ją matce pobłogosławię i oddalę od domu mego – ofiarę uczynię tobie panie, a rozjaśnij ciemności oczu moich, jako gdym żegnał Lota brata mojego, po którym dotąd troska się serce moje – (woła) zrąbać palmę najmilszą moją, i suchych z winnicy gałęzi dać na stos.

Chór służebników.

Idziemy patriarcho!

Abraham.

Koźlę najtańsze wziąć od maciory – bo dam Panu ofiarę.

Chór służebnic.

Idę – idę panie!

Abraham.

Saro, Saro przecz niepokoisz starość moją – czyż mało radości tobie w synu twoim?

Sara (gniewna).

To żal ci starcze niewolnicy syna – i jej – a żony wiernej białych włosów, a matczynej trwogi o syna prawego nie żałujesz?

to bacz, że jak chwast obrasta dom nasz ona i on – i bujnie pnie się a głuszy wino – i trzody jej się mnożą – a hardość jej sporsza – a syn jej rośnie barczysty i silny – a dziedzic Izraela blady i wątły?! – ha!

ta żmija po śmierci mojej obwinie ciebie Abrahamie – obłapiam stopy twoje, ale nie widzę tego sępa w gnieździe Mojem!

i klnę ten dzień kiedym ja przedstawiła tobie!

Ten płód jej może się targnąć na dziedzictwo Izaaka syna naszego a tyś ślepy, ty śpisz w myślach oparty na lasce twojej patriarcho – ale ty płaczesz… przebacz – przepuść – daj mi do ust prawicę twoją.

Abraham.

Odejdź – powiadam tobie, że nie śpię!...

Chór oddalony.

Ku słońcu drżąca i zielonowłosa chyli się raz ostatni – pień jej podbity już rąbiemy do końca, ona co ocieniała pokolenie całe, młodość i starość Abrahama, pani tumanów i burz, co mogła upowić się w maszt, pod trzaskiem toporów, pod trzaskiem toporów już chyli się – chyli i padła i jękła jak człowiek – a pień jej sierocy już sterczy na spoczynek tobie patriarcho…..

Sara (zbliża się z Izaakiem).

Ofiarę tę dla syna mego niech przyjmie Pan.

Chór oddalony.

Już palma prastara zrąbana i dymi chrust – slup dymu filarem wystrzelił w niebiosy – nóż ofiarny czeka byś go ostrzył patriarcho i koźlę drżące za matką beczy – już płomień buchnął – ofiara gotowa – lecz deszcz gasi a wicher podżega płomienie – patriarcho!

gotowa ofiara, gotowa.

Agara (zbliża się z Izmaelem).

Na pomstę dla syna mego niech dym ten powieje!...

Abraham.

Spełnijmy całopalenie! (podpala stos) O ojcze ojców moich, błogosław synom synów moich weź chwałę twą od nas, a daj nam dzień jasny, na który żyjąc i mrąc czekamy!

chwała tobie Jehowah!

chwała tobie!

Chór.

Amen!

Amen!

Amen!

(Noc – sypialnia Abrahama i Sary).

Sara (zbudzona).

Nie możesz usnąć patriarcho.

Abraham.

Nie mogę – sny mnie trapią – przywykłem do arfy tej niewolnicy, dlaczego nie grała dziś wieczorem.

Sara.

Agar!

Agar!

Agara.

Owom ja.

Sara.

Dlaczego nie grałaś wieczór patriarsze?

Agara.

Bo Izmael chory.

Sara (uderza ją).

Pan a nie niewolnik – weź i śpiewaj.

Agara (wraca z arfą i siadłszy u stóp łoża patriarchy cicho grać zaczyna – Abraham zasypia – księżyc jasno oświeca komnatę – Agara gra dalej).

Abraham

Jehowah!

Jehowah!... nie oddalaj tej latorośli od biodra mojego!...

Agra (gra i śpiewa).

W chmury niósł czoło wielki przybytek dom skalny możnego Pana *[1]

A piorun nie strzaskał mu wrót *

Lecz kropla wody spadała tam wieki

I od niej wiekowy wrysował się *

I od niej wiekowy rozwalił gmach!

*

I runął w proch na gniazdo gołębiom *

(muzyka)

Abraham (przez sen).

Agara (śpiewa dalej).

Serce oh!

było[,] było większe!

*

I jako cedry libanu wyniosłe siłą nad inne *

Dzika mu burza bywała mistrzynią *

I łatwiej zwaliła cedr libanonu niźli to serce wielkie *

Lecz lata w niego spadała cicha *

A od łzy tej rozpękło się serce i pierś rozwaliła *

O – nie na gniado gołębiom lecz wężom *

Na gniazdo nieczystej mocy i cieniom skrzydeł morowych!

(urywa i gra znowu ciszej).

Abraham (przez sen).

Sara (wchodzi).

Pozbawiasz tylko snu patriarchę!

bądź przeklęta razem z pieśnią twoją!...

(Agara odchodzi).

(Winnica w ogrodzie Abrahama w głębi las palmowy i góry).

Chór oddalony młodzieńców.

Weselmy się młodzi bracia, bo ciężkie winnice pobłogosławił Pan – oto pełne chwieją się grona – w słońcu rumiane i złote – jak krasne usta chylą się ku rozkoszy – zbierajmy je i tłoczmy młodzieńcy!

niech nam wtóruje piszczałka, niech pieje nam głośno i cytra i bęben!

Chór dziewcząt.

Hej!

bądźmy wesołe!

i zbiorem rade!

jak ptasząt korowód szczebioty!... bo dojrzał już owoc i schyla się ku nam!.

raz tylko raz bierzem zbiór w życiu!.

i miłe są kwiaty lecz milsze owoce!.

zbierajmy je rączo[,] liść weźmy na skronie, i depczmy je żwawo – pod białą niech stopą – pod bosą wesołą szaloną, wierzgliwą niech jęczy aż tryśnie sok zloty i krwawy co obraz zabija niedoli…

Bo piękne są kwiaty lecz milsze owoce!

piszczałki i bębny!..

wtórujcie nam!..

hej!

bądźmy zbiorom tym rade!....

Niech cytra nam wtórzy i bęben krzykliwy!..

Agara.

Izmael.

Izmael.

O Agar!

Agar!

Agara.

O Izmael!

Izmael!

Izmael.

O matko daj mi noża!..

na Jehowę!

ja tej starej gardło przetnę… pomszczę ciebie… wściekłym!

Jehowie gardło bym przeciął!...

Agara.

Przebóg – nie bluźń!... (kładzie mu dłoń na ustach).

Izmael.

Niech poniewiera żonę swoją – ale matkę moją niewolnicę swoją, – nie!!..

Chodź stąd – precz – na świat!

jam nie to dziecko, za jakie mnie masz – o! – biedna!

droga matko moja!..

Agara.

Precz?

a gdzież powiodę ja ciebie, ja nędzna – ja niewolnica – ja biedna i przykuta łańcuchem za szyję do domu jego…

Izmael.

Abraham.

Agara.

Sara!...

O dziecię moje!

matka twoja boleje krwawo – ale ty synu mój – życie twoje… ach!

przejdzie w niewoli!..

Izmael.

Matko nie płacz – Izmael kocha ciebie – po Bogu czci obraz twój – matko droższa nad wszystkie gwiazdy nieba…

Izaak (przybiega).

Chodź z łukiem twoim tam w las – wytropiłem koźlę dzikie – (chce go pociągnąć za sobą).

Izmael (zrywa się i uderza Izaka)

Izaak (padając).

Ojcze!

matko!..

Agara (zasłaniając Izmaela).

Nieszczęsne dziecię!

co za dzień!

Sara (wpada).

Ha!

na pomsty i burze pustyń!

ty lwico wściekła!

nie dość, że z łaski karmię cię i stroję – żem cię za żonę dała patriarsze – żeś się wczołgała w próg ten jak gadzina i ssiesz mu z serca miłość dla dziecięcia…

Ten wąż śmiał jeszcze ugryźć swego Pana….

Daj go tu mym pięściom.

Agara.

Precz od mego dziecka – on widział nędzą – on płakał nade mną, kiedy syn twój począł go targać – to jam winna.

Izaak.

Tak – on mnie uderzył – wywrócił nogą – Alem nie wiedział, ze on płakał o!

matko….

Sara.

Precz mi od niego – to niewolnicy syn co będzie wzgardzon do końca z plemieniem swojem – odtąd nim pogardź.

Izaak.

Nie – nie – nie (płacze).

Agara.

O nie podły – choć niewolnicy syn, bo on płakał nad niedolą matki swojej! – bądź spokojne dziecię, przyjdzie dzień sprawiedliwości i pomsty!

Sara.

Podły tworze!..

jaszczurko niewdzięczna!

Agara.

O nie!

nie moja w tem wina – dobrodziej chleb na ostrzu noża dający, Orszy od złodzieja!..

Pomnij, że łamiąc ręce, szłam przed patriarchy oblicze a szatę jego zrosiłam łzami!

Matka mnie pędziła – tyś wlokła za ręce i włosy!

Zimnego starca miałam zostać żoną, a w sercu płakałam jak dotąd, pierwszego oblubieńca dni wiosny mojej – co był ostatnim!... i miłości płomienie znane, gorące jak słońca wschód, czyste jak rosa na licach róż!... zmieniłam, na zwiędły kwiat[,] wzgardę i obelgi twoje!...

Kamienna niewiasto!

toć i tyś matka dziecięciu!..

Sara.

Precz!

do żarna i przędzy niewolnico!

Izmael.

Matko!

Agara.

Nie – mylisz się w dumie twojej –syn mój nie jest gorszy od Izaaka – Jehowah widzi ptaszę ukrzywdzone…

Sara.

Gadzino harda przebiegła!

zjadliwa, przytnę ja żądło twoje – (bije ją).

Agara (z wściekłością).

O!

to nad siły moje!

pomsty!...

(rzuca się na Sarę, Izmael na Izaaka i walczy z nim).

Abraham

(nadchodzi z chlebem i dzbanem wody – stawia je w progu – cofa się i wyciągnąwszy ramiona woła głosem wielkim):

Stójcie – bo przeklnę!...

(wszyscy stają w przerażeniu – służebnicy zbiegają się).

Chór domowników

Biada!

o!

biada!

niewolnicy co chciała szaty pani – i przewodziła nami – synowi jej biada!

dobrze im za te dni chwały – Sara pani nasza jak lwica się pieni, a czoło patriarchy jak Sinai przed burzą – po twarzy łza spada – biada!

o!

biada!

Abraham.

Odejdźcie wszyscy – (Sara i słudzy idą) Agaro, Agaro!

Agara.

Jestem patriarcho – to mnie widzisz skrwawioną i zbitą pięściami twej pani – oto twoje dziecię!

oddycha jak koźlę ofiarne – zabij go raczej!

Abraham.

Oto barki twoje obciążam chlebem i wodą – i oddalam cię w inne krainy – idź – idźcie!

pokój domowi memu i wam.

Agara.

Chlebem i wodą – i rozpaczą obciążasz starcze barki matki!..

Cóż z nim pocznę na puszczy gdy ostatnią kroplę wypije, i ciągnąc ramiona zawoła o matko!... zmiłuj się panie – nad niewiastą co tyle cierpiała.

Abraham.

Weź laskę starości mojej – i idź – bo biada domowi memu, i żonom i synom ich (zakrywa twarz szatą).

Agara.

Dobrze – pójdę w świat coś mi zawiązał – ale pierwej oddam ci wszystko – oto miotam pod stopy twoje zawój z tęczy przędziony, którym odziałeś czoło moje!..

niech wicher pustyń rozwieje włosy te, w które okryłam się niegdyś gdy mnie pożarłeś wzrokiem twoim – a których niedorwana Sara, patrz rzucam ci ich garść całą!..

wydarła mi je pani!

oto szatę błękitną kwiatami tkaną depczę i rwę z pogardą, a wdziewam łachmany moje – i sandały złote ci rzucam!

by bose krwawić stopy – oto perły zrywam z szyi i włosów i pierścienie miotam ci jak węże – tak rzuciłam ci miłość moją pod stopy, byś przeszedł po niej – nic nie biorę – oddałam wszystko – ale ty oddaj coś mi wydarł – miłość – młodość – dni jasne – marzenia ciche i uścisk oblubieńca dłoni i syna sieroctwo i uśmiech pierwszy i łzę ostatnią oddaj!..

Abraham.

Za ubogi jestem – idź z bogiem niewiasto nie złorzecz dłużej.

Agara.

Idę –ale zostawiam ci zgryzotę, co siądzie przy łożu twojem – poczujesz czym boleść matki – oby jak koźlę ofiarne zginął syn twój!..

Idę – nic nie biorę prócz wzgardy.

Izmael.

Matko, a harfa twoja?

Agara.

Tak – idź ją weź – to siostra twoja – jedyny sprzęt mój dziewczęcy – towarzyszka wierna sieroctwa.

Izmael (odbiega i wraca z arfą).

Chodźmy matko!...

Agara.

Zginąć byle nie wracać!

Masz i laskę twoją odrzucam tobie – arfa mnie wesprze w niedoli – z wstrętem żegnam cię domu zgryzoty i niewoli – Izmael daj mi rękę i nie oglądaj się!...

Wznieś mi czoło jak cedr i idź!... nad nami ten co wiedzie ludzi i pędzi trzody gwiazd!

Izmael.

O – jeszcze ona!

Sara (w progu).

Ha!

idź podła nienawistna mi jak smutku cień z tą twarzą, co mnie pali – przepadaj lub króluj byłeś nie wracała – giń z szczenięciem twojem – ty suko! (rzuca za nią kamieniem – Abraham wprowadza ją do domu).

Izaak (przybiega łkając).

Poszedł – spragniony, głodny i drżący jak struna mego łuku – ja winien – wróćcie!

wróćcie! (goni za niemi).

Agara.

Precz synu Sary.

Izaak.

Izmaelu bracie nie rzucaj Izaaka – co pocznie Izaak, co pocznie Izaak, gdy nie stanie druha zabaw i gzów naszych?

z kim pójdę na łowy, z kim trzody wypędzę – przy kim usnę na sianie łąk, patrząc na cichość gwiazd – i z kim się modlić będę do Pana o wschodzie słońca?

Izmael!...

Izmael.

Nienawidzę cię, choć mi żal za tobą!...

Izaak.

Kiedy słońce zajdzie i zejdą gwiazdy Izaak sam będzie siedział u ogniska i patrzał na trzody śpiące – i będzie płakał za Izmaelem swoim – i będzie wołał nocą o Izmael!

Izmael!

gdzie ty jesteś!

a głos tylko odpowie Izmael!

Izmael! – i sam będzie Izaak.

– To jam winien!

Agar, Agar powróćcie!...

Agara.

Powiedz matce twojej, że w puszczy o pomstę wyć będę dokąd tchu w piersi stanie – gdy pierś wyschnie to dusza moja jak orzeł przed Panem krakać będzie o piorun na głowy wasze!...

Izmael (rzuca się na Izaaka).

O Izaaku!

bracie!

Izaak.

Izmaelu najdroższy, dziecinny towarzyszu!

(obejmują się łkając).

Agara (po długiej chwili).

Top dobre chłopię – widzisz pacholąt tych łzy o Panie – niech im zaświadczy arfa złotostrunna nim przyjdzie piorun twój!... (stawia arfę między nich).

Przez arfę pocałujcie się raz ostatni a niech w jej strunach zginie ten pocałunek… o młodości moja!...

Izmael!

w drogę!... (odchodzą).

Izaak (rzuca się na ziemię).

O Izmael!...

(włazi na szczyt palmy i woła wyciągając ręce):

O Izmael!

Izmael!

Głos z lasu palm w oddali:

O Izrael!

Izrael!...

Chór niewidzialny.

Tęsknotą pacholąt młodych, połączę kiedyś ich plemiona!..

Przyjaźń wiosny człowieczej najpiękniejszy kwiat nieba!..

jej błoga sława!

a stwórcy jej chwała w jasnościach nieskończoności!

Amen!

Amen!

Amen!

* * *

↑ W tekście oryginalnym na końcu tego wiersza i następnych widnieje asterisk (gwiazdka), co mogłoby sugerować odwołanie do przypisów, takich jednak nie zamieszczono.


corpora: sejm

text:
Panie i Panowie Poslowie no Sejm Rzeczyp o sp o I itej P o I s kiej

Warszawa, dniafl grudnia 2009 r.

Panie i Panowie

Poslowie no Sejm

Rzeczyp o sp o I itej P o I s kiej

Z upowa2nienia Marszalka Sejmu przekazujq uzupelniajqc4 odpowiedZ

Minister Nauki i Szkolnictwa Wy2szego Barbary Kudryckiej odnosz4c4

sig do pytania w sprawach biez4cych Posl6w Stanislawa Lamczyka i Marka

Biemackiego w sprawie Si6dmego Ramowego Programu Unii Ettropejskiej,

.*-inGffi

irJ[},

SZEF

KANCELAzuI SEJMU

M*W

Lat/

t\6

MINISTER NAUKI

I SZKOLNICTWA WYZSZEGO

proJ Baftaru Kudrycka

N{Nisw-DS-SSN-5 1 0- I 507- l /JG/09 w u,,tu*u, '''' /''J 2oo9 r.

Szanowny Pan

Bronislaw Komorowski

Marszalek Sejmu

Szanowny Panie Mar szalku,

Odporviadajqc na pismo z dnia 15 pa2dziemika 2009 r., do kt6rego zostala zal4czona

interpelacja Pana Stanislawa Lamozyka - Posla Klubu Parlamentamego Platformy

Oby''tvatelskiej w sprawie Si6dmego Ramowego Programu Unii Europejskiej, uprzejmre

informujq.

2e wspomniane pismo porusza dwa aspekty uczestnictwa Polski w 7PR.

Pienvszy

z nich dotyczy wielkoSci przyznanych Srodkriw, a drugi sposobu ich wykorzystania.

W

przedstawionej poniZej odpowiedzi przedstawiono na wstQpie podstawowe dane dotycz4ce

sltuacji polskiego sektora BiR.

W kilku przypadkach zamieszczono wartodci odpowiednich

*ska2nik6w dla calej UE(27).

Nastgpnie rozpatrzono rv koiejnoSci wsporlniane porvy2ej

zagadnienia.

Wynikaj4ce z nich wnioski zamieszczono na koncu.

Podstarvowe dane dotycz4ce B+R rv Polsce

W 2007 roku udzial naklad6w na dzialalnoSi B+R w stosunku do PKB stanowil w przypadku

Polski 0.57%, zaS Lhii Europe.jskiej (27) - 1,85%.

Ponizej (redniej unijnej znajduje siQ takze

udzial naukowcorv w stosunku do ogolu zatrudr.rionych (Polska - 0,6%, UE 0.9%).

Udzial przedsiqbiorstw pro."vadz4cvch dzialalnodi imowacyjn4 w stosunku do wszystkich

przedsiqbiorstrv jest niezadori alaj 4cy (Polska 2391, UE - i8.9%).r Polskg wyroZnia takZe -

w6rod panstw UE niski poziom naklad6r'' na B+R ponoszonl''ch przez przedsiEbiorstwa

(BERD) rv stosunl<u do PKB: w 2007 roku wynosil on 0,17%o. przy Sredniej UE - 1,l2oA

(ni2szy r''rska2nik od Polski miaia tylko Grecja).''

W raniiingu 1000 europeiskich fimr rnwestujqcych najrvigcej w B+R za 2Ot)8 rok, Polska

reprezentowana byla tylko przez 4 1-rmry - na pozycjach: 172,518,694 i 943.1

'' EUROST,tT, Scrence, Technolog ud htnot''ation in Europe,8 Septernber 2009.

" OECD,llain Science and Technology Indicators.yolume 200911.''

European C--onrnission - Join Research Centre.

The 20A8 ELI Indusu ial R&D In,rettnent Scorcboat-l, October

?008.

.

Znakomita rviqkszo(i Srodkow zostala wykorzystana na realizacjq projekt6w

badarvcz-vch (ok, 77% calo:ici finansowania polskich uczestnik6w).

Drug4 grupq

stanowily dzialania koordynacyjne i wspomagaj4ce (ok. 14%).

r Najrviqkszy udzial w finansowaniu majq szkoly.wyzsze (ok. 440/o caloSoi finansowania

polskich zespolo*).

Kolejne grupy stanou''iq MSP (ok. l7%), instytuty PAN i JBRy (po

ok. l5%).

o Udzial duZych przedsigbiorstw w finansowaniu byl stosunkowo maly (ok. 4%).

.

W odniesieniu do projekt6w badawczych, najwigcej, bo 112 zespol6w uzyskalo

finansowanie w dziedzinie tematycznej Technologie Informacyjne i Komunikacyjne.

Dtug4 najbardziej populama dziedzin4 byl Transporl (z wl4czeniem Aeronautyki) - 9l

zespol6w, nastgpnie Nanotechnologie i InZynieria Materialowa 68 zespol6w, i dalej

kolejno ldrowie - 55 zespolow.

Srodowisko 53 zespoll oraz Zywnusi.

Rolnictwo i

Biotechnologia - 36 zespol6w.

W pozostalych dziedzinach tematycznych finansowanie

uzyskalo 30 lub mniej zespol6w.

o DuZ4 populamo6ci4 cieszyly siQ takze projekty dotycz4ce mobilnoSci (Marie-Cune

Actions), z kt6rych dofinansowanie uzyskalo 99 zespo16r''.

Z powry2szych danych wida6 niepokoj4co niski udzial duZych przedsiQbiorstw w

finansowaniu B+R.

Wnioski

Rud2et polskiego sektora nauki wynosi 0,7%o bud2etu na badania w UE fiest to stosunek

catkow''itych polskich nydatk6w na badania GERD PL - 1.51 mld € do wydatk6w paristw

EU27 GERD UE = 2i3.8 mld €).

Finansou''anie przy ztTane polskim zespolom stano\\''i i.3% caloSci przyznanego finansowania

projekt6w 7PR.

Bior4c pod uwagQ , 2e akty"wnie zabiega o finansowanie z PR jedynie

(niezadowalaj Eco) mala czQSi polskich naukou,c6w (z calej populacji 60 tys.), ich

efektywnoS6 w pozyskiwaniu unijnych funduszy jest godna uz-nania.

Analizuj4c powyzsze dane naleZy brai pod uwagQ fakt.2e wsp6lczynnik intensywnoSci badair

(tzw research intensity) w przypadku Polski ma wynosi 0.56% (GERD PL/ PKB PL),

podczas gdy Srednia dla Srednia UE wynosi 1.84%, a postuiowana wielkoSi wynosi 2,0%.

Jeste 3my v''iEc daleko poza pafistwami UE o najwyZszej intensywnoSci badari.

Drugim istotnym czynnikiem jest struktura udzialu polskich zespol6w w 7PR.

Z por6wnania

wska2nik6w sukcesr,r dla Polski oraz caiej UE, nynosz4cych: dla liczby projektow

odpowiednio 18,2% i 20,9%; dla liczby zespol6w odpowiednio 17,7% i 21,7%; oraz dla

rvielkodci finansorvania odporviednio 13,7% i 20,2%, wynika, ze polskie zespoly uczestniczq

w stosunkowo duZej liczbie malych projekt6w, przynosz4cych stosunkowo niewielkie

finansowanie.

Kolejnq u,aZnq i niestety niepokoj4cq obserwacj4 jest bardzo maty udzial polskich firm

przemyslo\\Tch. szczcg6lnie du2ych, w projektach 7 i poprzednich PR.

WiqZe sig to ze

wspomnianym ju2 niervielkim udzialem przedsiEbiorstr.v w inwestycjach na B+R, kt6re

Srednio u''-u-nosi ok 0.33% PKB.

tj. nieco ponad polowq inrvestycji pochodzqcych ze Srodkow

publicznych.

Dla ilustracji skali tego zjawiska warto zauwa2y6, Ze u''5r6d dwunastu

czolou--v"ch organizacji przemy-slowych pod wzglQdem inwestowania w B+R na Swiecie, piqi

to t-rmv europejskie.

W1''sokoSi Srodk6w przeznaczanych przez te organizacje wacha sig w

i1,\rrsll-DS-.9s.

N- 5 I0- I 507- I /JG/09 3t6

granicach lrd 4 do 6 mld€ (czyli ponad tlzy lazy u''iqcej niz caly budZet polskiego sektora

nauki),

Dobrq,''viadomoSi w tym kontek:{cie stanowi fak1, 2e w obecnej perspekty*''ie finansowej UE

(2007 -2011 r.) szacunkowa wielkoii Srodk6w przeznaczonych dla polskiego sektora nauki z

unijnych Funduszy Strukturalnych *ynosi Srednio rccznie ok. 800 mln €, co stanowi powazne

wzmocnienie finansowania tego sektora.

NaleZy jednak zauwa?yt, 2e (rodki z FS

przeznaczorle s4 giorvnie na infraslrukturq i kapital ludzki, a nie na badania.

Dzialania Rz4du RP

RzEd RP prorvadzi dzialania zrnierzajqce do podniesienia innowacyjnodci gospodarki, a takZ.e

do u''zmocnienia sektora nauki w Polsce i podniesienia jego konkurencl''jno6ci.

W szczeg6lnoSci MNiSW przygotowalo przyjEty w grudniu 2008 r. przez Radq Ministr6w

pakiet piQclu projekt6w ustaw o:

- zasadach finansowania nauki,

- Instltutach Badawczych,

- Narodowlm Centrum Badafi i Rozwoju,

- Narodorvlm Centrum Nauki,

- Polskiej Akademii Nauk,

retbrmuj4cych system badari naukowych w Polsce.

W styczniu 2009 roku pakiet ten zostal

skierorvany do Sejmu RP gdzie trlvaj4 prace legislacyjne.

Retbnna svstemu badafi nauko*l ch rv Polsce, za\\,arta we u''spon,nianycli projektach ustarv,

opiera sip na nastqpuj4cych z.alo2eniach:

o Sprawiedlirve i efektywne finansowanie

Proiekt ustawy o zasadach finansoy''ania nauki wprowadza rozwrqzaoia przewiduj4ce

znacz.lc) wzrost udziaiu trodk6w przyznarvanych na zasadach konkursowych oraz

nprowadzenic systemu kompleksowej oceny jakoSci dzialalnoSci naukowei lub

badawczo- rozwojowej jednostek naukowych.

Zaklada sig przy tym, i2 rvprowadzenie

podzialu zadari i kompetencji pomiqdzy: N,Iinistra, Narodowe Centrum Nauki oraz

Narodowe Centrum Badari i Rozrvoj u, unozlirvi dywersyfikacjE i merltorycznq

niezale2noSi finansouania badair.

Proponowane regulacje umoZliwi4 przekazyr,vanie

do n''ch instl,tucji corocznie rvigkszej czESci pieniqdzy, tak ab1'' osiqgnqi poziom

50 proc. naklad6w z budZetu nauki.

przeznaczanych na konkretne projekty

realizowane rv drodzc konkursow.

.

Badania na potrzeby gospodarki

Projekt wtatr-t'' o instt,tutoch badav,cz)lh przewiduje wy selekcj onowanie instltuto\l,

badarvczlch, kttire prowadzq dzialalnoii naukowq i innowacyjn4 na najuy2szym

poziomie oraz powolanie pafistwowych instytut6rv badawczych kt6re, poza

badaniami naukor.vyni i pracami rozuojo*ymi bpd4 realizowaly zadania zlecone,

szczeg6lnie rva2ne dla polityki paistwa.

Dzialania w tym zakresie majq na celu

uzale2nienie stopnia finansorvania inst\,1ut6w badawczych od ich jakodci naukowej.

Podstxwo\\ynr ich zadaniem bqdzie realizowanie badair i prac rozwojo*1''ch na

potrzeby gospodarki.

KolejnE propoz.vcj4 jest pro.iekt ustawv o Narodowym Centrum Badafi i Rozwo-iu,

kt6rv *prorvadza istotne zmianv w funkcjonowaniu NCBiR.

Centrum zostalo

,''l,l!rJI7''-l)S-S5'',\''- 5 10- I 547- l/JG,''49 4t6

powolane do realizacji politl-ki parist*''a rv zakresie finansoq''ania badaf stosowanl''ch,

majqc.vch strategiczne znaczenie dla lozwoju Polski i jej bezpieczerist*''a.

Zasad4

dzialania Centrum ma byi pelna transparentnoSi podejmowanvch na zasadach

konkursor.wch decyzji finanso*1ch.

Dzialania Centn-:m maj4 by6 zachqt4 udziatu

przcdsiqbiorcow, zar6wno w oglaszanych konkursach. jak i rv finansowaniu

niekt6rych zadai Centrum,

o Wsparcie dla poczatkuiqcych i uzdolnionych naukowcriw

Prokkt uslttv''y o Narodowvnt Centntm Nauki przewiduje ut\.\''orzenie inst)''tucji

zarzEdzanej przez naukowc6w (niezaleZnej politycznie), a finansorvanej ze Srodk6w

pubLicznych i przyznajqcej granty badawcze rve sszystkich obszarach nauki z

zachowaniem zasad konkursowych.

Narodor''"''e Centrum Nauki, rv odr62nieniu od Narodorvego Centrum Badair i Rozwoju,

bqdzie udzie)ai finanson''ania na badania podstawowe.

Waznym elementem dzialania

NCN bqdzie tworzcnie warunk6w umoZliu,iaj qcych mlodym.

wybitnym naukowcom

uzyskar.rie samodzielnoSci badawczej, miqdzl imymi poprzez dostQp do znacz4cych

(rodk6w fintmsowych.

r Zmiany rv Polskicj Akademii Nauk (PAN)

Projekt ustawy o PAN przewrduje uproszczenie struktury korporacyjnej PAN,

wprowadzenie audltu i ewaluacji jednostek badawczlch.

Zaproponowano tak2e ramy

svsternu nauki w Poisce.

Nowc rozwiqzania po\\''iruty wplynEi na odmlodzenie

korporacji oraz zagwarantowanie w badaniach udzialu os6b o najwiEkszych

osiagnigciach i najr.lyZszynr migdzynarodowym prestizu.

W wyniku wprowadzanlch

zmian PAN, powinno stac siq prekursorem zmian jakoSciowlch w poJskiej nauce.

Rz4d prorvadzi takze dzialania zmierzaj4ce do ''"vzmocnienia sektora szkolnictwa $yzszego,

zwracaJEc szczegolna uwagq na rolE uczelni w procesie prowadzenia badan nauko*ych.

o W pa2dziemiku 2009 r.

Rada Ministr6w przyiqla dokunenl''.

Zalo2enia do nowelizacjj

ustat+)'' - Prawo o szkctlnictwie wv2sz.ynt oraz u.stawv o stopniach naukov t,ch i h.''tule

naukor-m oraz o stopniach i t!,tule w zalresie szhtkj.

Pony2szy dokument przewiduje

stworzenie mechanizm6w f''inansowania szkolnictwa wT2szego opartego na efektach

pracy naukowej i dydal:tycznej.

Proponolane zmiany dotyczq takZe kwestii

zarzqclzania uczclniami i bqdE zmierzai przede rvszystkim do zwiEkszenia autononrii

szk6l wy2szych rv zakresie prowadzenia dydakt)ki.

Przew.iduje sig m.in. 2e

w-vlonienie zoslanq KNOWy * Kraj orve Naukowe Orirodki Wiodqce, ktore bEd4

uczelniarni rirrti2niajapy mi siq jakoSciq badarl oraz dllaktyki w skali Euro1ry.

.

Kolejnym elenlentem reformy szkolnictwa wyzszego bgdzie rnodel kariery nauko*''ej.

Zaproponor.l ane zostanq meciraniznrl ntajqce na celu podniesienie poziomu

doktorat6w, uproszczenie prooedury habilitacyjnej, rozhczanie pracownikow

naukorvych i naukorr o-dvdakt.vczny''ch z realnvch osi4gniQi nauko*"ych oraz o$varr:ie

uczelni na u,ybitnych naukowc6w z zagranicy.

.

Specjalne glantf i tragrodl dla najlepszl''ch student6w i dokttrrant6w bEdq mialy'' na

celu stuorzenie *'' polskicir o(rodkach optymalnych warunkdrv dla rozwoju wybitnych

mlodl''ch naukowcow.

Et''ektywne mechar,izml l4cz4ce uczelnie z rynkiem pracv

podniosQ z kolei poziont przl''gotowania absolwent6w do potrzeb pracodawc6w.

Za+ozenia przljQte \v ramach proponowanl''ch zmian rv zakresie szkolnrctwa wyZszego

bqdtl mialy przyczvnid siq takze do kornercjalizacj i *1nik6rv badair naukonych.

\1.

Vr5ll-,r)S- \''S\ -j It t- l .;A-- Ll( 09 5/6

\lprowadzane przez Rz4d RP reformy maja na celu miedzy innymi zwiqkszy6 .potencjai

buia*.2.u polskiego seklora nauki, a tym samym stworzyc moZliwo5ci szerszego i bardziei

eiekt,vrine go wyk6rzyst,vwania fi nansou''ani a pochodz4ce go ze Srodk6w 7 PR''

Z *''yrazami szacunku

[\lhr-trqdtu

,tlNrSIr/-DS-SSN- 5 I 0- I 507 - I /JG/09 6