corpora: CEN

text:
Podczas pobytu w Wilnie niemiecki minister spraw zagranicznych Frank-Walter Steinmeier zaapelował o uspokojenie nastrojów i aby kraje Europy Wschodniej "z mniejszą histerią" podchodziły do projektu Gazociągu Północnego.

“Potrzeba mimo wszystko poważniejszej niż w przeszłości debaty w sprawach tego typu" - powiedział Steinmeier.

"Część histerii w Europie udało się uspokoić.

Myślę, że teraz powinniśmy także do innych zagadnień podejść w sposób bardziej racjonalny" - kontynuował.

Szef niemieckiej dyplomacji rozpoczął swoją podróż po krajach bałtyckich 11 lipca od Estonii.

Podczas spotkań musiał głównie zmierzyć się z pytaniami dotyczącymi skutków oddziaływania gazociągu na środowisko naturalne i kwestii bezpieczeństwa energetycznego.

Gazociąg Północny jest wspólnym przedsięwzięciem rosyjskiego koncernu energetycznego Gazprom oraz niemieckich firm E.ON i BASF.

Budowa morskiego odcinka magistrali powinna ruszyć w 2008 roku.

Pierwszy gaz z Rosji do Niemiec ma popłynąć w lipcu 2010 roku.


corpora: wikisources-pl

text:
Cortesi 2.

Paweł, brat poprzedzającego, um.

1510 jako bp Urbino (u Gams’a Series ep.

nie ma go między bpami).

Już jako młodzieniec 23-letni odznaczył się dziełem: Dialogus de hominibus doctrina claris (o uczonych włoskich); Commentarius in Petri Lombardi sententias, dedykowany Papieżowi Juljuszowi II, a drukowany po śmierci autora 1540, napisany bardzo piękną łaciną; grzeszy jednak używaniem świeckich wyrażeń o świętych tajemnicach wiary.

Dupin w swej Nouvelle biblioth. d. auteurs eccl. t.

14 p.

116, chwali bardzo to dzieło, nie zgadza się jednak na pochwały, zwykle oddawane innemu dziełu tegoż autora: De cardinalitia dignitate.

Życiorys C. napisany przez Dominika Manni, znajduje się przy wyżéj wzmiankowaném dziele Dialogus etc., wyd.

w Wenecji 1734 r.


text: babrać, p. paprać, chociaż właśnie postać z b u sąsiadów częsta, czesk. babrati, co nawet Węgrzy przejęli; u nas i bablać, bebłać, a jest i nazwa jeziora: Bebło, Bybło; podobnie bacnąć, p. pacnąć.


text:
XXXV.

CO JA SIEJĘ?

Przez pola puste, przez czarne te role,

Dla tych, co słabi, i dla tych, co prości,

Dni, w których nędzarz, dziś nagi i bosy,

Ukocha cele i nadzieje nasze.

Na widok ramion tulących uściskiem,

Świtu drży, sądząc, że pożar na dachu.

Ziarno me zdrowe i płodne i czyste:

I jednych chłoszczę i wstrząsam łańcuchem

I przyszłość ludom narozcież otworzy...

Z krzywdą, z niedolą i z hańbą i z nędzą

Duchy światłości — obłudnych rozpędzą,

I spokój będzie i miłość na ziemi!

Pieśnią choć jedną zakrzepłą w lód duszę,

Jeśli choć jedną łzę bratnią osuszę,


text: anioł, anieli, anielski, jakby z rodzimem ie:io (podobnie w kościoł i Piotr), dawniej angioł, angieli; w 14. i 15. w. angieł, z łac. angelus (greckie angelos ‘poseł’); u ludu i formy odmienne, jamioł; w druku z r. 1527: »mów angołowi«, »angele boży«.


text:
Amerykański wahadłowiec Discovery w nocy z niedzieli na poniedziałek o godz. 3 nad ranem czasu polskiego wykonał manewr cumowania do ISS.

Prom kosmiczny Discovery dotarł do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z siedmioosobową załogą.

Nie obyło się jednak bez komplikacji.

Dowódca misji Rick Sturckow do dokowania użył głównych silników, gdyż małe dysze manewrowe były nieaktywne.

Jednakże "Całe to spotkanie i dokowanie było gładkie jak jedwab" - powiedział Rob Navias, komentator misji amerykańskiej agencji kosmicznej NASA.

Wahadłowiec dostarczył ponad siedem ton zaopatrzenia i sprzętu w hermetycznym module logistycznym "Leonardo".

Za pomocą dźwigu pokładowego promu moduł Leonardo zostanie z doku ładunkowego wahadłowca podłączony do stacji a następnie zawartość zostanie wyładowywana.

Moduł Leonardo zabierze na Ziemię zbędne odpady i śmieci.

Na ISS przez trzy miesiące pozostanie 47-letnia astronautka Nicole Stott, która zastąpi powracającego do domu Tima Koprę.

25 lat temu dokładnie 30 sierpnia 1984 Discovery odbył swój pierwszy lot podczas misji STS-41-D.

Misja STS-128 jest transmitowana "na żywo" (online) przez Internet poprzez telewizję internetową NASA_TV.


text:
397.

Chce tego twoja dobra sława,

Byś się na jej ołtarzu, szczerze,

Sam sobie w cichej dał ofierze.

Gdyż, wpływem niezłomnego prawa:

Nie wprzód się człek rozumnym stawa,

Aż swój nierozum sam spostrzeże.


text:
W połowie marca Fundacja Viva!, której celem jest zapobieganie krzywdzeniu i niepotrzebnemu zabijaniu zwierząt zorganizowała na terenie kraju kilkadziesiąt demonstracji przeciwko masowemu zabijaniu fok dla ich futer na terenie Kanady i sprowadzaniu ich do Polski.

W mediach głównie przedstawiano wizualny aspekt samej demonstracji, przedstawiającej sposób zabijania fok.

Dla szerszego poznania samej akcji oraz fundacji Viva!

Akcja dla zwierząt, Wikinews przeprowadziło wywiad z Cezarym Wyszyńskim, prezesem tej fundacji.

Przykuta: W ostatnich tygodniach została zorganizowana Kampania przeciw polowaniom na foki w Kanadzie oraz importowi ich skór i futer do Polski przez Fundację Viva!, której jest Pan prezesem.

Na stronie poświęconej akcji napisaliście apel: "DOMAGAMY SIĘ OD POLSKIEGO RZĄDU PODJĘCIA ZDECYDOWANYCH KROKÓW POTĘPIAJĄCYCH POLOWANIA NA FOKI!

WNIOSKUJEMY O WPROWADZENIE CAŁKOWITEGO ZAKAZU IMPORTU ORAZ HANDLU WSZYSTKIMI PRODUKTAMI Z FOK!" powołując się na reakcje państw europejskich.

Czy ten apel został potraktowany poważnie?

Macie jakieś informacje, jak jest postrzegane przez polityków?

Cezary Wyszyński: Przez długie lata nie był traktowany poważnie.

ostatnio nastąpił przełom - odezwali się do nas posłowie zarówno z koalicji jak i opozycji.

W pierwszych dniach kwietnia planowana jest konferencja prasowa w sejmie.

Pojawiła się nadzieja na osiągnięcie celu naszej kampanii.

Częścią tej akcji jest wystosowana przez Was petycja.

jak wiele osób ją podpisało?

Czy jest to standardowa akcja, czy też akurat tegoroczne demonstracje mają szczególny charakter?

Mamy ponad 40.000 podpisów - 30.000 na petycjach papierowych i ponad 10.000 na serwisie petycje.pl W tym roku akcje miały podobny charakter jak w poprzednich latach natomiast ze względu na rozważenie możliwości wprowadzenia zakazu importu foczych futer do Unii Europejskiej staraliśmy się żeby protesty były wyjątkowo intensywne.

Rozesłaliśmy do lokalnych grup ponad 50.000 ulotek, relacje z protestu pojawiły się praktycznie we wszystkich ogólnopolskich mediach.

Nasz spot przeciwko polowaniom jest emitowany na młodzieżowych telewizjach muzycznych.

Relację z warszawskiej demonstracji można zobaczyć na WPtv.

Jak to wygląda w innych krajach, które jeszcze sprowadzają focze skóry?

W trakcie ataku wojsk amerykańskich, wraz z m.in. polskimi i angielskimi, w większości państw europy na ulicach pojawiały się setki tysięcy osób, natomiast w Polsce były to zaledwie kilkudziesięcioosobowe grupy.

Czy w Polsce, w kraju, w którym wielotysięczne tłumy strajkujących wielokrotnie pojawiały się na ulicach, pikietowanie i demonstrowanie jest czymś śmiesznym, dziwnym?

A może to jest kwestia tego, ze w biedniejszych krajach walczy się w ten sposób o podstawowe kwestie związane z egzystencja, przez co problemy związane z krzywdzeniem zwierząt są bagatelizowane?

Zgadza się - w Polsce demonstrowanie na ulicy - szczególnie w obronie zwierząt jest postrzegane jako coś dziwnego - radykalnego - coś co nie przystoi na przykład starszym osobom.

Wystarczy spojrzeć na zdjęcia zza granicy gdzie na demonstracjach organizacji zajmujących się ochroną zwierząt duża część osób jest wieku średnim a nawet starszym.

Myślę, że w dużym stopniu wynika to z większej świadomości, że protest jednostki daje bardzo dużo, że społeczeństwo składa się właśnie z takich jednostek i że wybory czy gesty każdego decydują chociażby o tym, w jakim kierunku będzie szło prawodawstwo.

Na Waszej stronie znalazłem informacje, że macie ponad 20 oddziałów w Polsce, natomiast w Gazecie Lubuskiej jest informacja o akcjach przeprowadzonych w 100 miastach Polski.

Czy jest Pan w stanie potwierdzić aż tak duży zasięg tego typu akcji?

Mamy około 20 formalnych oddziałów ale przy naszych kampaniach współpracuje mnóstwo nieformalnych grup czy innych mniejszych lokalnych organizacji.

Na stronie zamow.viva.org.pl jest lista ponad 200 osób, które zamówiły materiały o fokach na happeningi i demonstracje - jeśli policzymy miasta okaże się, że jest ich grubo ponad 100.

Gazeta Wyborcza Stołeczna podała krótką informację o pikiecie przez ambasadą Kanady.

Czy poza pikietą kontaktowaliście się wcześniej z ambasadą?

Tak.

Co roku jesteśmy zapraszani do ambasady gdzie przekazujemy petycje Stowarzyszenia Empatia domagające się zaprzestania polowań.

Na razie nie ma wymiernych efektów tych spotkań ale bez wątpienia uświadamiają ambasadorowi, że polowania budzą sprzeciw w Polsce i że Kanada traci wizerunek kraju dbającego o przyrodę i zwierzęta.

Na swojej stronie informujecie o pozwoleniu zabijania prawie miliona fok przez 3 lata przez kanadyjskich myśliwych, dla których nie jest to podstawowe źródło dochodu.

Rzecznik ambasady dość chłodno ustosunkowała się co do sposobu zabijania fok, co miały pokazywać inscenizacje podczas pikiet.

Skąd czerpiecie źródła informacji o skali tych działań oraz o sposobie zabijania fok?

Rzecznik ambasady reprezentuje stanowisko kanadyjskiego rządu więc nie dziwi mnie Jej chłodny stosunek do ogólnopolskich protestów przeciwko polowaniom.

Jej rolą jest bagatelizowanie okrucieństwa polowań.

Źródła naszych informacji to organizacje takie jak HSUS [Humane Society of the United States przyp. red.] które są obecne przy polowaniach, robią zdjęcia i filmy oraz opracowują raporty.

Danych o ilości zabijanych fok czy dochodzi z nich uzyskiwanych nie można podważyć bo to są fakty.

Co do sposobu zabijania fok to nie znam nikogo, kto po obejrzenia filmu z polowań stwierdziłby, że są humanitarne.

8 minutowy fragment z trwającej lata rzezi można obejrzeć w serwisie video.google.pl

Kim są myśliwi polujący na foki?

Czy ich sposób działania wiąże się z jakimiś wcześniejszymi tradycjami łowieckimi?

Czy w ramach działań fundacji podejmowaliście dyskusje nad przyczynami tego typu działań?

To nie dotyczy tylko wąskiej grupy polujących na morskie ssaki Kanadyjczyków.

Polowania na foki trwały od zarania dziejów, od kiedy człowiekowi zaświtała koncepcja, że można bez większego wysiłku zatłuc fokę czy inne zwierze pałką i je zjeść dzięki czemu będzie mógł mieszkać w rejonach w których nie można wyżywić się warzywami i owocami.

Podkreślamy fakt, że nasze protesty nie dotyczą wąskiej grupy mieszkańców tamtych terenów, którzy polują na foki, żeby przeżyć.

Nam chodzi o komercyjne polowania na około 300.000 fok rocznie - polowania które ze względu na swoją specyfikę odbywają się w niehumanitarny sposób i zagrażają populacji fok.

Komercyjne polowania to zabijanie dla futer, ciała fok są zostawiane na lodzie żeby zgniły.

Jedynym celem polowań są focze futra bez których możemy się doskonale obejść.

Na Waszej stronie znalazłem też taką informację "Rząd kanadyjski po cichu nagradza myśliwych dotując polowania środkami wysokości 20 milionów dolarów pomiędzy 1995 i 2001 rokiem."

Czy jest ona potwierdzona jakimiś badaniami?

Przez dotacje mamy na myśli na przykład nieodpłatne użyczanie lodołamaczy, które torują drogę kutrom myśliwych czy badania nad wykorzystaniem foczego oleju który ma być kolejnym usprawiedliwieniem polowań.

Warto przypomnieć, że jeszcze niedawno foki były oskarżane o dziesiątkowanie populacji dorsza co było podnoszone jako jedna z przyczyn polowań.

Po obaleniu tego argumentu przez niezależnych naukowców rząd Kanady wycofał się z głoszenia go.

W serwisie Centrum Informacji Anarchistycznej znalazłem informację o sprowadzaniu ponad 20 tysięcy foczych skór do Polski.

Na tym handlu zarabiają konkretne firmy.

Czy wiecie, kto zajmuje się tym w Polsce?

Największy import miał miejsce w 2004 roku i od tamtego czasu spada.

Handel foczymi futrami jest dla nas zagadką - udało nam się znaleźć tylko jedną firmę sprzedającą futra.

Niestety tego typu dane są chronione tajemnicą prowadzenia działalności gospodarczej i nasze śledztwa nie przyniosły odpowiedzi na pytanie co dzieje się ze sprowadzanymi do Polski futrami.

Jak układa się wam współpraca z dziennikarzami.

Czy starają się szeroko opisać problem, czy też traktują go jako sezonową ciekawostkę?

Wydaje się, że koncentrują się na wizualnym charakterze demonstracji, do czego one zresztą prowokują.

W serwisie CIA z kolei znalazłem trzy opisy bez epatowania zdjęciami z pokazów.

Czy uważa Pan, że media obywatelskie, tworzone przez wolontariuszy mogą lepiej trafić do świadomości?

Współpraca z mediami to temat rzeka.

Nasze doświadczenie pokazuje, że 90% sukcesu to nastawienie dziennikarza do danego tematu.

Jeśli na demonstrację w sprawie futer przychodzi osoba, która sama ma zwierzę futerkowe w domu to wiadomo, że argument przemysłu futrzarskiego, że zwierze to tylko bezmyślny surowiec, który trzeba wyhodować tanio i obedrzeć ze skóry, po prostu do Niej nie trafi.

Generalnie nasze akcje projektujemy pod media wychodząc z założenia, że lepiej zrobić mniej liczną demonstrację w godzinach przedpołudniowych licząc na większą frekwencję mediów niż zgromadzić więcej uczestników w godzinach wieczornych wiedząc że pojawi się mniej mediów.

Jeśli chodzi o samą formę to po prostu jesteśmy zmuszeni do robienia atrakcyjnych dla mediów akcji - zasadą jest, że jeśli z demonstracji nie ma fajnego zdjęcia czy tzw. setki to temat nie idzie do następnego wydania informacji czy gazety.

Stąd drastyczne zdjęcia, przebrania czy obecność znanych osób.

Każda gazeta, portal internetowy, radio czy telewizja która zamieści relację z protestu to często dziesiątki tysięcy osób które dowiedzą się o danym problemie.

Wracając do mediów obywatelskich to oczywiście są najbardziej przychylne naszym akcji - tym bardziej, że nasz cały ruch opiera się na wolontariacie.

Jakie są zazwyczaj argumenty przeciwników waszych działań i jak na nie odpowiadacie?

Jeśli miałbym wymienić najwcześniej padające to byłby to na pewno zarzut, że pomagamy zwierzętom a nie dzieciom.

Co ciekawe jest on podnoszony zawsze przez ludzi którzy nie pomagają ani zwierzętom ani dzieciom.

Jeśli ktoś jest zaangażowany w jakąkolwiek pomoc, działanie dla kogoś innego, to wie ile to kosztuje pracy i szanuje działalność innych.

Drugim zarzutem jest rzekomy radykalizm naszych działań ponieważ działanie na rzecz zwierząt właśnie tak się Polsce kojarzy - szczególnie w formie demonstracji czy bojkotu który czasami organizujemy.

Tu najczęściej wystarczy wytłumaczyć o co nam dokładnie chodzi i uświadomić, że jeśli mamy występować w imieniu zwierząt to musimy sobie postawić poprzeczkę wysoko.

Przecież gdyby potrafiły mówić nie domagałyby się żeby je lżej kopać albo wiązać na długim łańcuchu, tylko żeby nie robić tego w ogóle.

Czy współpracujecie szerzej z innymi organizacjami?

Tworzycie jakieś koalicje, pozwalające lepiej zabiegać o istotne dla was kwestie?

Zdecydowanie tak.

Taka współpraca jest niezbędna - szczególnie, że każdy temat który podejmujemy to naruszanie interesów jakiejś grupy.

W przypadku fok są to osoby które zarabiają na zabijaniu i sprzedawaniu fok.

Musimy organizować się w większe koalicje bo wtedy po prostu jesteśmy silniejsi.

Przykładem współpracy są interwencje w dużych sprawach które podejmowaliśmy kilka miesięcy temu np w schronisku, które produkowało smalec z psów czy na targu krów gdzie zwierzęta były katowane.

Wydaliśmy też kalendarz w którym jest 12 organizacji, które podzieliły się dochodem z jego sprzedaży.

Dziękuję za rozmowę

Dziękuję za podjęcie tematu zwierząt i pozdrawiam.


text:
Wojny chocimskiej

część siódma

Wacław Potocki

Już dni kilka minęło, jak Weweli siedzi

W Chocimiu, czekający od nas odpowiedzi

Na listy hospodarskie; ani się go dłużej

Jeśli wezyr pokoju życzy sobie szczerze,

Nie gardzić, owszem przyjąć uczciwe przymierze:

Pewnie umrzeć wolimy niźli się opłacać.

Lecz kogo posłać, długo z myślami się wodzą,

Aże się na Jakóba Zielińskiego zgodzą.

Ten rządził podczaszego koronnego dworem,

Człowiek poważny, mówny, z rozumem, z humorem,

Wszytkim się zdał być godnym legacyej onej;

Więc z Wewelim nazajutrz był i wyprawiony.

Który kiedy w namiecie przed Husejmem stanie,

Tam po krótkiem pytaniu, krótkiej odpowiedzi,

Rzecze wezyr: "Pożal się Boże, że sąsiedzi

Płochość ich Żółkiewskiego, kozacka swawola

Skoro wezyr dokończył, Zieliński też krótkiej

I prostej mowy zażył bez wszelkiej ogródki:

"Za listem Radułowym, który-m przyniósł z sobą,

I za wolą hetmańską stanąłem przed tobą,

Wszech narodów przywilej mając, że powrotu

Że w mej podłej osobie i niewyśmienitej

Będzie cał honor Polskiej Rzeczypospolitej".

Tu Huseim na piersiach położywszy dłoni,

Oczu trochę przymruży i głowy przykłoni.

Toż Zieliński: "Bóg, który sądzi i bez świadków,

Bo jako cnót, tak wiadom ludzkich niedostatków,

Niechaj wstąpi między nas, a kto okazyją

Zawsze polscy królowie, pojżrymy-li dalej,

O waszych się cesarzów przyjaźni starali,

Chociaż na to sarkały chrześcijańskie trony,

Nawet nieraz proszeni: woleli być w czyjej

Niechęci, niżeli iść na was w kompanijej

Pomniący na przymierze; tedyby daremnie

Przysięgi, które sobie czynimy wzajemnie ?

I teraz, kiedy Osman po zmarłym Mechmecie

Ojcowski tron osiadał; jakowy na świecie

Posyła Zygmunt posła, nowej mu fortuny

Winszując, żeby długo panował i zdrowy,

Oraz żądał starego przymierza ponowy.

Z czem niż Ożga, starosta trębowelski, zbieży,

Aż goniec Otwinowski ledwie że z odzieży

Nie odarty powraca; Ożga się też wolał

Wrócić, boby tak cudnej gościnie nie zdołał.

Trzymacie nasze wojsko właśnie jak na szparze?

Czy Kozaków pilnować, czy się ordom bronić,

Nie wiedzieć którą ścianę tem wojskiem zasłonić?

Karać było Tatarów, pewnieby was byli

Kozacy na Bosforze nigdy nie szkodzili,

Których hersztowie zawsze skoro się wracali,

Takiej swojej odwagi gardłem przypłacali.

Wołochów co się tyczy, te krwią naszą stały,

Zawsze od polskich królów hospodarów brały;

Wyście nam ich wydarli, co całemu światu

Jawno, i nie ztrzymali tamtego traktatu,

Gdyście starożytnego wypchnąwszy Mohiłę,

Na jego dali miejsce Tomszę szaławiłę,

Tenci i Żółkiewskiego przywiódł do rozpaczy;

A to jakie uwarzył, takie piwo wypił,

Choć je dzisiaj na całą koronę wyskipił.

Co jeśli was bolało, pierwej było posłem,

Nie zaraz nas pałaszem obsyłać wyniosłem.

Nie na toć to, nie na to te wasze zawody,

Ale tak się zda; nie mąć-że, baranie, wody!

My jako się raz bozkiej poruczyli dłoni,

Mamy pewną nadzieję, że nas ta obroni.

"

Zadął zaraz Huseim z tej repliki sowę,

Bo mu właśnie pod ten czas ktoś przyszedszy z dworu

Powiedział, że ten jutro wnidzie do taboru.

Basza-to był z Budzynia, na wezyrat godził;

Przeto ludzi czterdzieści tysięcy przywodził.

Nie rad był emulowi Huseim okrutnie,

Przeto one dyskursy z Zielińskim wskok utnie;

Prosi, żeby się trochę zabawił z Radułem,

Wiedząc, jako należy na hetmanie czułem;

Z tym Zieliński do sobie naznaczonej szopy

Odchodzi i wołoskiej zażywszy wieczerzy,

Nazajutrz skoro czarna noc ustąpi dniowi,

Karakasz się z swem wojskiem pisał Osmanowi.;

Dobrych przywiódł i prawie żołnierzów wybranych,

A zkąd pochwały godni, jeszcze nie strwaganych;

Którzy pełne tryumfów z węgierskiego zboju

Potem ludzi posławszy na ich stanowisko,

Wita cara całując szatę jego nizko.

Prawieś mi pożądany przybył — Osman rzecze —

Tak długo mi się wojna uprzykrzona wlecze,

Jużby Selim zwojował; a ja tej mitręgi,

Garści podłych giaurów (bo zbici na nogę

Co mężniejszy przed rokiem) zwojować nie mogę!"

Na to rzecze Karakasz: "Nie masz pod Chocimem

Żołnierzów onych, którzy świat brali z Selimem;

Trzeba wierzyć, o panie, dawnemu przysłowiu:

Ale aza Bóg zdarzy w imię Mahometa,

Że tym durnym Polaczkom nachylimy grzbieta.

Wstyd i hańba nieznośna cesarskiej osoby,

Chociażby tam nie ludzie, ale byli dyabli,

Odpuśćcie, jużbyście ich przy sercu i szabli,

Gdyby miłość ku panu a rycerska cnota

Przystąpiła, mogli wziąć; lecz wolicie kota

Ciągnąć z niemi tak długo, aże spadnie zima,

I śnieg was tu w tem polu z niemi pozadyma;

Niż biesa niewieściuchów pana mi żal, który

Lepszym gdzieindziej kładą na szyję obrożę;

Przysięgam, że do nogi giaurów pogniotę!

Dziś ich szańce objadę i zrozumiem modę

Szturmu, na który tylko swych ludzi wywiodę;

Nie trzeba mi legartów, niech zdaleka stoją,

Fortuna, tchórzem od nich nie zapowietrzyli.

"

Tak zuchwałe Karakasz gdy wywiera kuty,

Wszyscy cyt, każdy jakby makiem był zasuty.

A Huseim się cieszy i to krótko przyda:

W szturmie, chyba jeśli mu tej sławy zazdrości,

Przynajmniej wolno będzie posiłkować gości;

Albo skoro w pień wytnie giaurów, na kupy

Z ich obozu zabite będzie włóczył trupy".

Poczuł on tyr Karakasz: "Nie słowy, nie słowy,

Poprawić; mieliście czas zdobić sławę swoję;

Ani o dziwowidzów, ani pomoc stoję.

"

A tu Osman zoburącz za szyję go chwyci,

Gdy mu tak obumarłe nadzieje podsyci.

"O wielki bohaterze!

o mój drogi synu!

Wolałbym dziesięć takich niźli tysiąc gminu:

Abowiem szedszy z niemi jeszcze na przededniu,

Wziąwszy Preszpurk, stanąłbym bezwątpienia w Wiedniu,

I co tylko Włoch, wszytkie pojadłbym na wety."

Tak już głupi uwierzył Osman Karakaszy,

Że Polaków nadętym pęcherzem wystraszy.

Żeby wszyscy patrzali Turcy na twe dzieła;

Jako padną giaurzy pod twej dzidy grotem."

Objechawszy kilkakroć wczoraj nasze wały,

Miawszy do onej swojej imprezy dwu szpiegów,

Zwyczajnie z Mościńskiego węgierskich szeregów,

Postawił wojsko swoje ku tej właśnie stronie,

Gdzie mu o wązkiej fosie i słabej obronie

Zbiegowie powiedali: bo Mościński w przedzie

W szańcu mając Wejera, licho się obwiedzie.

Za Karakaszem stanął, przynajmniej na dziwy,

We trzechkroć stu tysięcy Huseim życzliwy,

Przysiągł wczoraj Karakasz, toczyć nie okroi;

A tymczasem niezmiernie śmieje się w zanadrze,

Że Karakasz w godzinę pewnie nogi zadrze;

Nawykszy się bić, dziesięć stoma tysiącami.

Sześćdziesiąt machin zatem ku Lubomirskiego

Bronie rychtuje, które bez skutku wszelkiego

Niebo dymem kopciły, a grzmotem niezmiernem

Temu zginął Broniowski; drugiego obnaży

Kilku od kul okrutnych na placu uroni.

Południe nadchodziło, gdy Karakasz basza

Starszych wojska swojego do koła zaprasza

I, pokazawszy miejsce, w które szturmem godzi,

Wszytkich krótko napomni; potem sobie młodzi

Sześć przybierze tysięcy: z temi kredencować,

Z temi zwykłej chce dzisiaj fortuny próbować.

Między których jańczarów skoro uszykuje,

Wszytkim, wszytkim zsieść z koni zaraz rozkazuje,

Które głupi bez straży zostawiwszy w lesie,

Szturm Turcy dać i mieli obracać zamysły,

Ale skoro Karakasz, minąwszy Wejera

I bronę Lubomirską, prosto się pobiera,

Kędy cudzą Mościński ćwiczony przygodą

Wejer widzący ślepych Turków, nie chce darmo

Strzelać; którzy gdy na szańc Mościńskiego skorą

Chęcią wpadną, odkosza naprzód rzeźko biorą:

Jako w morzu malutkiej nie poznać kropelki.

Swojemiż trupy Turcy wyrównawszy fosy,

Drą się w obóz jakoby rozdrażnione osy.

Już Mościński tył podał, już piechota nasza

Pełno trwogi, pełno krwie, gdy Chodkiewicz stary

"Już poganie w obozie!

komu miła cnota,

Hej!

moja żywa młodzi, do strzelby!

do broni!

Niech tu znowu Turczyn kieł wyuzdany zroni!"

Ledwo wyrzekł, aż wojsko jakoby z rękawa

Poszedł w pole; dopiero dociekszy po krzyku,

Kędy hardy Karakasz i strzela i ścina,

Tam się wali serdecznie wojskowa drużyna.

Już tam w pięknem podczaszy szedł rycerstwa gronie,

Gdzie Karakasz piechotę Mościńskiego żonie,

Którego kiedy w złotym obaczy teleju,

Pozna wodza; jakoby to miał w przywileju,

Gdy mniejszych biją mniejszy, w równią każdy mierzy,

Sam Achilles w Hektora bezpiecznie uderzy.

"Dosyć, dosyć odwagi, dosyć sławy!" rzecze,

Wraz go ostrym przez piersi koncerzem przewlecze,

Toż się Wejer ozowie, ani chybi cela,

Podczaszy, choć ręce krwią, czoło potem zlewa.

Już się nakoło biją, wżdy się jeszcze wstydzą

Czekają, rychło-li ich, co chciał włóczyć trupa,

Huseim posiłkuje; lecz ten nakształt słupa

Stoi, trzymając wojska pod swemi buńczuki:

Gdyż nie dla bitwy wyszedł ale dla nauki,

Jako cesarz rozkazał, a uchowaj panie,

Żeby miał kiedy pańskie wzgardzić rozkazanie!

W rzeczy na Chodkiewicza patrzy okiem pilnem,

Żeby ich nie okrążył i polem zatylnem

Nie zawarł, a tymczasem duszę nienawisną

Karmi, że przeciwnicy jego duszą łysną.

Nie chcieliby rozsypką pierzchać i uciekać;

Zapomniawszy odwodu, piechotę rozpaszą,

Uciekają i prosto biorą się ku lasu,

Gdzie Fekiety, dopadszy kryjomego pasu,

Część zajął; ostatkowi popodcinał łysty.

I wtenczas im dał żywot Huseim niechcący,

Bo gdy w on chróst przed naszą szablą uchodzący

Wpadną, i nie zastawszy powiązanych koni,

Niechybnieby musieli gardło dać pogoni;

Gdzie i samemu mocno zadrży pod kolany,

Kiedy ujźry z obozu on gmin wysypany

W pole z krzykiem ogromnym; a z drugiego boku,

Wojsko stoi w zwyczajnym z Chodkiewiczem toku.

Uciecze, ludzi swoich zgubiwszy trzy części.

Wezyr, Karakaszowe skoro niedobitki

Między swe przyjął szyki, jakoby pożytki

I tryumfy największe w piersiach swoich macał,

I swoim w obóz kazał obracać buńczukom,

Onego bohatera zostawiwszy krukom.

Chcieli-ć Turcy poprawdzie z okrutną żałobą,

Jakoż przecież wziąwszy go między ręce swoje,

Odnieśli trupa dalej niż na stajań troje;

Musiało miłosierdzie ustąpić bojaźni:

Porzucili w pół pola swojego Hektora

Trojanie.

Ano-ż leży!

co dopiero wczoraj

Hardzie kazał, jakoby miał fortunę w radzie;

Dawał głowę i brodę carowi w zakładzie,

Mając wszytkę nadzieję w swoim Mahomecie:

Że dziś w Chodkiewiczowym będzie jadł namiecie.

Widział to wszytko z góry Osman nieszczęśliwy,

Broniły, wzdy nakoniec już i bez kryształu

Widzi, że od polskiego uciekają wału

Oni jego rycerze wyśmienici przednie,

Któremi wczoraj Rzymy, Malty brał i Wiednie;

I nie czekając nazad wracającej burzy,

Naszy też uszargani z tureckiej posoki,

Obejźrą, święty pean w niećwiczone chory

Żołnierskim tonem, każdy swoją nutą śpiewa;

Wewnątrz serce, a jawnie twarz łzami oblewa,

Zmysłów, że poganina z tego szczebla strąci,

Na który tak się bardzie, tak zuchwale wspinał,

Jakoby nas już wszytkich na głowę wyścinał;

Teraz pozna, skoro się napoły przekosi,

Krwią pogańską żelazne napawasz pałasze,

Swego broniąc dziedzictwa; któreś ty nie złotem,

Krwią na krzyżu, w ogrójcu krwawym kupił potem.

Ale z tobą, o panie!

co jednym aniołem

Tysiąc tysięcy bijesz nieprzyjaciół społem,

Toż człowiek, gdy mu anioł niewidomy służy.

W takowem nabożeństwie, z dzisiejszych obrotów

Skoro weszli Polacy do swoich namiotów,

Widziałbyś był pogańskich aż do uprzykrzenia

Łbów od ciał oderznionych, widział dla pierścienia

I kosztownych kamieni, albo drogich szmalców,

Niezmierną rzecz odciętych od swych ręku palców.

Cóż jedwabnych kaftanów, albo koszul szytych,

Albo cienkich bawełnic z zawojów rozwitych.

Srebrnych i złotych asper, które żołnierz świeży

Karakaszów w jedwabne nawszywał odzieży.

Jeśli nie ma teleju, wszywają w siermięgi:

Że tak bardzo kochają, że tak złota szczędzą.

Skoro wszytkie zwierzęta, wszytkie ptastwa zasną;

Odważą się poganie aż pod nasze szańce,

W ręku swych zapalone trzymając kagańce,

Szukając Karakasza zabitego trupa,

I długo się błąkała ogniów onych kupa.

Aż poznawszy, z okrutnym płaczem, z bólem serca,

Uwiną go między dwa jedwabne kobierca,

Zaprzężony rumelców; inszego noclegu

Zmarłym kościom życzący; smutne zatem treny

I nagrobki, tureckie leją Hipokreny

0 jego krwawej śmierci, żałosnym powodzie,

Które jeszcze podziśdzień słychać w Carogrodzie.

Chcieli co ochotniejszy wypadszy z obozu

Pobrać tych nabożników, dostać z końmi wozu;

I lew ma dosyć na tem, gdy chłopa położy,

Niechciby go był Osman, jak Pryamus stary

Hektora Achillowi, nim włożył na mary,

Szczerem odważył złotem; lecz takiemi fanty

Umysł gardzi wspaniały; dosyć elefanty

Mężnemu lwu obalić, niechaj je niedźwiedzie,

Tak wielki Lubomirski Achillesa w męztwie,

W wspaniałem Scypiona wyrównał zwycięztwie,

Który, kiedy mu żołnierz niesłychanie piękną

Wulkan i pod siecią mu paskudę wyrządza)

Allucym, chociaż branka z dobytej Kartagi,

Odda oblubieńcowi cało i z posagi;

Przyda to wszystko złoto, które w leciech zeszli

Rodzicy z przyszłym zięciem na okup przynieśli.

I tąć dobrotliwością, z dziwem i pochwałą,

Od której miał przezwisko, wziął Afrykę całą.

Tak haniebnej sromoty, klęski tak plugawej

Nie może żadną miarą strawić Osman żwawy,

Każe przywojce owe, a zbiegłe hajduki

W oczach swoich nożami porzezać na sztuki.

Zawszeć zdrajcę każdego cicha pomstwa ściga,

Albo kamień na ziemię wyrzucony chwyta

Tak Osman ckliwy naraz był fortuny swojej,

Rozbierając w swej głowie; jaki będzie powrót

Jego do Carogrodu, kiedy przyjdzie do wrót

Szarajowych, kędy go w niezliczonem gronie

Matka czeka ochotna; czyż wstydem nie spłonie,

Gdy mu mufty wyrzuci pogardzoną radę,

Albo plac na niepewną meczetu osadę ?

Gdzież ślubione trybuty i z Polskiej dochody?

Tryumfu przed wygraną nie trąb, panie młody!

Zwłaszcza jeśli zdrowe ma zęby i pazury.

Dopieroż kiedy wspomni na wielką osławę:

Bo wszytkim zatrząsł światem na onę wyprawę

Łakome poda uszy, tu oczy wytrzeszczy;

China i co jest ziemie w wschodniej pozyturze;

Cham nieograniczony, wespół z Popijany,

Których słońce gorące naprzód grzeje ściany.

Który za prowincyą tunetańską roczny

Odbiera upominek: sześć klacz białych cugiem,

Sześć bujawych sokołów; acz nierównym długiem

Dał wyspę; stoiż za to sokół, albo klaczą ?

Patrzy szeroki Paryż i przez dalsze morza

Londyn, Sztokholm, Kopenhag, gdzie zachodnia zorza

Późne po zaszłem słońcu swe proporce zbiera.

Już się Moskal sto razy, albo przeumiera

Jako się już wspomniało; więc nam z każdej miary

Przegrać i wiecznie upaść życzy kocur stary.

Zwykłej swojej obłudy zarobione myto.

To gdy Osman uważy, jako z katalogu

Klnie niebo, ziemię, morze, złorzeczy i Bogu,

I kiedyby o dyable wiedział, tym impetem,

Pewnieby mu się z swoim oddał Mahometem.

Że się znowu porzuci szalony na łoże;

Wziąwszy na się, rozkaże wynosić buńczuki;

To znowu, jakoby mu kto podciął goleni,

Upada, mdleje i on pierwszy ferwor mieni.

Tak niekiedy Jugurta szalał na przemiany,

Zwadziwszy się nierownią z wielkiemi Rzymiany.

I Osman też nakoniec, jakoby go siły

Z fortuną i rozumem cale opuściły,

Jakoby zarażony wielkim paraliżem

I w swoim się najskrytszym zawarszy namiecie,

Czekał śmierci, niechcący żyć dłużej na świecie.

Ale wezyr Huseim, skoro zginął basza

Karakasz, znowu serce upadłe podnasza;

Kto przegrał, on w tryumfie; jakby nie Polaki

Ale wszytkie giaury powyścinał w pniaki;

Że Karakasz szedł w wiecznej Libityny doły,

Bo mu sroższy nad wszytkie był nieprzyjacioły.

Każe ciągnąć armatę, opanuje góry,

Jakoby rzekł: jeszcze nas nie zagrzebły kury;

Bo Chodkiewicz jego czcze zrozumiawszy grozy,

Nikomu się wychylić nie da za obozy.

Do tak lekkiej uwagi już przyszli poganie,

Że naszy wojnę z niemi mieli za igranie.

Ten stan był podchocimskieh naonczas turniei,

Tysiąc wozów i więcej, przypadszy zagonem,

Zagarnęli Tatarzy pospołu i z plonem.

Że już spieniem ostatniej prawie dziurki siągał.

Bierze się dla żywności znowu do Kamieńca.

Ale chcą chorągwiami jeśliby z uboczy

Przypadła orda, żeby zajźreli jej w oczy.

Dociekł czuły Chodkiewicz, że ich tu niemało,

Pominąwszy Kamieniec, dalej zamyślało,

Więc chociaż chory leżał, przez kotły tubalne

Każe wojska gromadzić w koło generalne.

Opuściwszy zielone u namiotu płoty,

Zbiera czoło w powagę przy buławie złotej.

Znać, iż nie bez przyczyny, do wielkiego koła.

Podparszy się na drogiem Chodkiewicz wezgłowiu,

Poczeka uciszenia; toż nim słowo rzecze,

Smutne oko tam i sam żałośnie powlecze:

"Jakim durny poganin zawziął się uporem,

Widzicie cne rycerstwo!

ba, czujecie raczej;

Bo drugim do ostatniej przychodzi rozpaczy;

Wojsko nasze bez owsa, bez siana uroni.

Szturmów więcej wytrzymać trudno pogotowiu,

I prochów i na kule nie mając ołowiu.

Zasługi zatrzymane, o królu gdzieś cicho,

Owo zgoła, ze wszech stron, jęło się nas licho.

Jeżeli nas jak gołych zastanie na zyzie.

Więc mamy-li wykradać ztąd się pojedynkiem,

Bisurmanom wydając królewicza szynkiem ?

Idziemy?

O tem słucham waszego rozsądku.

"

Pojźry, kęs przygniewniejszem, łacno postrzeżony,

Wszyscy jego żołnierze skrzydła opuścili,

Czyli kilku wyrodków, nie koronnych synów

Tak bardzo do domowych tęskniło kominów.

Bo kto znał Chodkiewicza i jego roboty

Zawsze były dalekie od mowy oto tej.

Kiedy tak wszyscy stoją jako w zachwyceniu,

Bo wszytkim takie rzeczy były w podziwieniu,

Zwłaszcza starzy żołnierze; śmierciby się rychlej

Swojej drugi spodziewał; myślą sobie: tych-li

Słów nam słuchać należy ?

Boże nieskończony!

Uchowaj z nas każdego; ruszywszy ramiony.

Zawczasu przestrzeleni, Lipski się wywarszy,

Dawny rotmistrz kwarciany; znali go i Szwedzi

I Moskwa, kiedy krew ich w okazyach cedzi:

"Odpuść, wielki hetmanie, że ja młodszy laty,

Tedy będziem uciekać?

tedy nasze tyły

Ma obaczyć ten śmierdziuch na poły przegniły?

Zachowaj, mocny Boże!

raczej w ziemię wrostę.

Niechaj wiem wojewodę, niechaj wiem starostę;

Nauczył, któryś tęskni; o żadnym żołnierzu

Nie rozumiem, żeby nas chciał odbiegać; ale

Któżkolwiek taki będzie, nie mówię zuchwale

Przed tobą, hetmanie mój, tę szablę w półgarła

Gotów-em mu utopić!

jednak nie umarła

Cnota jeszcze szlachecka; wątpię, aby który

Do psiej z tego teatrum zamyśliwał dziury.

Wojowali przodkowie naszy pod Kijowem.

Wżdy nam doma żadne tak smaczne specyały

Nie były jako wtenczas; dla drogiej ojczyzny,

W kanar się obracały smrody i trucizny.

Teraz co za głód, proszę?

mamy jeszcze konie,

Mamy blizko świeżego mięsa pełne pole,

Chociaż chleba przyskępszym, nie trudno o sole;

Będziemy jeść pogańskie, nie żadząc się, trupy,

Oskrobawszy brzydki świerzb i plugawe strupy.

Że pomrzeć na tym placu uczciwie wolimy,

Niźli odejść z niesławą; niechaj to chrzczą tchórze,

Wżdy ucieczka ucieczką, i ja na Podgórze

Wiem drogę i trafiłbym jako kto do domu.

Jeślibym już stanąwszy w zwycięztwa nadziei,

O wczasie i ojczystej miał pomyślać kniei!

Dom nie zając, nikomu pewnie nie uciecze,

Jeśli też tu dni moich zegarek dociecze,

Nikędybym jako tu nie marł tak szczęśliwie:

Ze stem szumnych nagrobków; gdzie mi moja ściele

Cnota łoże, tam kości me dolezą całkiem;

Brednia malarz i z swojej kitajki kawałkiem !

Każ w majdanie szubieńcę na przykład narodom

Postawić, niechaj wisi kto zamyśla do dom!"

Jeszcze dobrze nie skończył, kiedy krzykną wszyscy,

I co dalej namiotu i co stali blizcy:

Niźli kroku pogaństwu ustąpić niegodnie!

Zgoda!

niech każdy wisi kto myśli uciekać,

W ostatku gotowi go na przykład rozsiekać.

"Tedybyśmy dla trawy i dla szkapiej paszy,

Dwu baszów najprzedniejszych, sto tysięcy gminu

Tureckiego zwaliwszy, tak wielkiego czynu

Odbiedz mieli?

niech świadczy za mną moja cnota,

Sameby nas do domów nie puściły wrota,

I do których, mieniąc się koronnemi syny,

Wzdychają niewieściuszy, gasłyby kominy.

O Kozaków najmniejsze staranie i piecza,

Pożywią ich sąsiedzi, hetman ubezpiecza.

"

Tu weselszy Chodkiewicz bliżej łóżka sprasza

"O moja krwi szlachetna!

o zacne rycerstwo!

O nieodrodni wielkich rodziców synowie!

Będzie świadkiem, żebym był nie dożył wieczora,

Waszę gorliwość, zaraz serce we mnie skoczy,

Niechże Bóg, Który Słowem może światy tworzyć,

Że wam serca, mnie zdrowia, raczył Sam przysporzyć,

Wiecznie będzie Pochwalon!

i wam, wdzięczna młodzi,

Dziękuję, że was żaden niewczas nie odwodzi

Od rozczętego dzieła; jeszcześmy nie póty

W głodzie, żebyśmy mieli psy jeść, albo koty,

Albo trupy pogańskie; acz tego są jasne

Przykłady, że jadali ludzie swoje własne,

Przyciśnieni potrzebą; kędy naprzód starce,

Potem niewiasty, potem dzieci kładli w garce.

Tak się długo Rzymianom bronili Francuzi.

Nam pewnie dla nikczemnej do tego kobuzi

(Ufam Bogu) nie przyjdzie, będziem za powodem

Jego świętym myślili, że nie pomrzem głodem.

Wy tylko, o rycerze wiary Chrystusowej!

Cnotę i zwykłe męztwo położywszy w głowy,

Bo gdy z niego na niebie mamy opiekuna,

Rada nie rada musi za nami fortuna;

Zmocnicie się jak znowu i przetrwawszy tyle,

Nie tęsknicie zwyciężyć krótkiej jeszcze chwile.

Wyć-to już sześć trzymacie niedziel na ramieniu

Tego nieprzyjaciela, który w oka mgnieniu

Wielkie bierze fortece; i państwa i pany,

Przez jeden dzień pod jego padały dywany.

Wyście baszę Husejma, wy i Karakasza

Ręką swoją zgładzili; robota to wasza:

Pola trupem pogańskim szeroko usłane,

I krwią brody Dniestrowe ich zafarbowane.

Swe orły rozwinęli i krwawe pogonie.

Że tyla garść, z tak wielkim w szrankach stoi ludem.

Tedy już przepłynąwszy, mielibyśmy tonąć ?

I Szubienic tu nie trzeba, ani żadnej grozy;

Cnota każdego pęto, łańcuch i powrozy,

Trwajmyż, wiedząc, co ciężej cierpieć nam przychodzi,

To nam zaś milej późna pamiątka osłodzi,

A która i po śmierci wiecznie żyje — sława

A teraz wam imieniem Rzeczypospolitej,

Znak wdzięczności żołnierzom od niej należytej,

Ofiarują i ziszczą jednę ćwierć darowną.

Ale i w tem każdego upewniamy mocnie,

Że nie pójdą odwagi wasze bezowocnie,

Bo mając między sobą takiego uznawcę

Prac naszych, wrychle będziem mieć i chlebodawcę.

Jest królewicz, katalog u którego długi

W głowach leży, mający wszytkich nas zasługi;

Bogu oddać ostatek.

Prochy i ołowie,

Już-to na naszej będzie należało głowie".

Do Kamieńca po żywność każe iść samemu,

Dawszy mu Daniełowców i "Woroniczowę

W kompanią chorągiew, więc królewiczowę

Piechotę; tysiąc wszytkich łudzi poszło zgoła

Osnuwszy się wozami, dla Ordy dokoła.

I szczęśliwie odprawił, i ochotą chyżą

Tę drogę, opatrzywszy wojsko znaczną spiżą,

Mikołaj Kosakowski i Fekiety drugi.

Zbiegał ubezpieczonych i narzezał siłu;

Lecz i Tatarów bijał często, i sowity

Odbierał plon, ztąd sławny był i znamienity.

Kto idących do koła żołnierzów uważał,

Wszyscy byli struchleli, jakby ich porażał

Ostatni głód, jakby już opuściwszy skrzydła,

Samej śmierci czekali, bez chleba, bez żydła;

Pełni ochoty, pełni nowego impetu.

Jako pczoły robocze, gdy ich promień jary

Ciepłego ruszy słońca po swoje kanary

Sypą się z ula na świat; tak naszy zagrzani

Mową Chodkiewiczową, gdyby im pogani

Dziś pole stawić chcieli, wszytkichby na ranem

Śniadaniu całkiem zjedli pospołu z Osmanem.

Cicho siedzą Kozacy, aż skoro przytuli

Noc świat czarnemi skrzydły, w ośmiu się wysuli

Namaca Lubomirski; czuli wozy całe,

Turki niepostrwagane, zaczem i ospałe,

Śpiących pogan jak bydło przez gardziele rzężą;

Aż przyszli do namiotu, kędy między mnichy

Leży basza porażon śmiertelnemi sztychy;

Tedy namiot zebrawszy i pod złotolitą

Skofią szczerem złotem chorągiew uszytą,

Którą potem, jako dar sobie należyty,

Otrzymał Lubomirski; i inszej obfitej

Napełnieni zdobyczy, że się gięli pod nią.

Dopiero skoro zorzę obaczyli wschodnią,

Bezpiecznie się wracają, gdzie ich dla pogoni,

Przyłożywszy gotowy samopał do skroni,

Wojska czeka ostatek, i tak nie zemszczeni,

Zdarli pypeć poganom Kozacy ćwiczeni.

Ale zaś co inszego Chodkiewicza boli,

Że wydał Zielińskiego prawie do niewoli;

Czy posłać poń, czy czekać; tak kiedy się chwieje,

Nakoniec napisawszy list do hospodara:

Jego cnota, jego w tym założona wiara,

Przecz trzyma Zielińskiego przy sobie tak długo?

Ma-li tam bez potrzeby mieszkać?

niechaj mu go

Do obozu odsyła; z czem wnet niewolnika

Sprawnego ochotnego do Raduła zmyka,

Taborze, Zielińskiemu list się on dostanie.

Prędko go ztąd obieca hospodar wyprawić,

Lecz mu się tu dzień, który jeszcze trzeba bawić.

A tymczasem Chodkiewicz, jako więc oliwa

Długo w lampie świeciwszy, nagle dogorywa.

Dopądzał ostatniego kresu swego wieku,

Który przy wyjściu na świat, każdemu człowieku

Zamierzony, i odtąd jako słońce toczyć

Złote koła toczyło, nikt jeszcze przeskoczyć

Umiera; na tym celu i starszy i młodzi.

Z tem dziś przed królewiczem staną doktorowie,

Że już Chodkiewiczowe na schyłku jest zdrowie;

Serce tylko, jak iskra w oziębłym popiele,

W piersiach nieprzełomionych, w jego żyje ciele.

Uprzykrzone poduszki z boku na bok gniecie,

Zwoływa senatory i konsyliarze:

"Jeśli-ż już wybijana — rzecze — na zegarze

Hetmanowi naszemu, i w takiej nas toni

Odumrze; bo się żaden śmierci nie obroni,

Żebyście dalszej' wojny progres mieli w głowie,

Pierwej niźli ostatnie Bóg żegnaj!

nam powie".

Do Zygmunta na lotnym wyprawić pegazie,

Awizując o wszystkiem, prosząc, póki zieje

Chodkiewicz, niech przybywa, niech wojsko zagrzeje;

Niechaj nas municyą, niech ratuje strawą,

Była mowa i o tem, żeby dla snadniejszej

Obrony, zawrzeć szańców i obóz był mniejszy.

Z czem Plichta i Sobieski poszli do chorego

Ztamtąd zaraz Kochowski, porucznik Niemirów,

W pięciudziesiąt koni biegł bez wszelkich papierów,

Jakby czasu nie było listami się bawić,

Żeby ustnie o wszytkiem mógł Zygmunta sprawić;

Człowiek mowny i śmiały, ale-ć nie ukuje

Stu kowalów, kto serca do wojny nie czuje.

Z Turkami odprawują, i z obój ej strony,

Harcem sobie po błoniu szerokiem pohuczy.

Lepsze niż rok drugiemu będzie oka mgnienie.

Nie mógł się Żorawiński żądzy odjąć dłużej,

Widząc na lotnych seklach, gdy chłopi dosuży

Z naszemi ujeżdżają; toż gdy Chełmski Scibor

Zwali z konia pięknego Turczyna na wybor,

Drugiego żywcem przywiódł; tymże idzie torem

Borek, wielki najezdnik, Kulczycki z Minorem.

Na co chwilę z Sieniawskim Rozdrażewski trzeci

Żarliwego Gradywa, w kilkudziesiąt koni,

Jan Gdeszyński z Szymonem Kopyczyńskim w tyle

Zostali, znając dobrze pogańskie fortyle.

W takim-że drugim poczcie Wasiczyński z boku,

Z Sicińskim patrzą, rychło w skupionym obłoku

Spadną Turcy na owych, zaraz Sieniawskiego

W pierwszym poznawszy skoku i Żorawińskiego;

Więc prosto na kraj czego z wyniosłym dziretem

Leci Turczyn; z gotowym i on pistoletem,

Że się chybią, nie mogszy do siebie wymierzyć.

Obróci się Sieniawski, szablę mając w ręku,

Królewski z Sucliodolskim kiedy pana strzegą,

Toż szczęście Żorawiński, toż i inszy mają,

Gdy albo biorą Turków, albo ich strzelają.

Tej gry Rożen z Twardowskim przypłacili zdrowiem,

Gdy się dalej zagonią: tam Potocki z łuku

W rękę wziął, gdy Araba wiedzie przy munsztuku.

I inszych kilku rannych, toż gdy Turcy ławą

Myślą naszym tyły wziąć; wysunie się sprawą

Pułk usarski, na dniowej który stoi straży,

Ani się też dalej iść poganin odważy.

Na tej słońca ostatek spadło krotofili,

Aż z Wewelim Zieliński niespodzianie jedzie,

I Raduła ze złego mniemania wywiedzie;

Dla nowej magistratu tamtego odmiany,

U hospodara aże dotąd zatrzymany.

Owo się z chrześcijana w pogana przekrztusi,

Przez kilkadziesiąt rządząc lat Mezopotamy,

Zkąd nie tylko od skroni długie puścił szlamy,

Teraz pokój od ściany zawarszy persowej,

Pełen złota karawan na wojenne spezy,

Daruje Osmanowi, i tej mu imprezy,

Gdzie zeszłe lata swoje chciałby podać światu,

Pomoże, gotów służyć jego majestatu.

Chciwy Osman, jako gdy kogo dypsasuje,

Im więcej pije, większe tym pragnienie czuje,

Że pijąc, od pragnienia ciężkiego umiera.

Wszytkie tedy respekty puściwszy na stronę,

Ztaniał też był Huseim już przez wojnę onę,

W nienawiść i u wojska przyszedł i u dworu,

Zwłaszcza kiedy czuprynę Dilawer u woni

Rozplecie, da we dzbanek karłom i wałachom;

Wezyrem i hetmanem oraz przeciw Lachom

Car go tworzy łakomy; o włos Huseima,

Że nie każe zadawić; stara go zatrzyma

Przyjaźń Dilawerowa, i przez te zasługi,

Po pierwszym był wezyrze w katalogu drugi.

Taki zwyczaj a Turków; zabiegając zwadzie,

Że pospołu z urzędem każdy garło kładzie,

Jeżeli go inszemu cesarz konferuje.

A to Dilawer zdrowiem Husejma daruje.

I przydał nam się potem, gdy Turcy Osmana

Z Dilawerem zabiją, Mustafę za pana

Obiorą, a Dziurdziego uczynią wezyrem,

Który przeciw Polakom mordem dychał szczerem,

Tego zrucił Huseim wedle czasu prawie,

Przy onej Zbaraskiego Krzysztofa odprawie.

Me powtarzam, i do swej powracam się Sparty.

Tedy skoro regiment wziął Dilawer stary,

Z jakiejby się toczyła ona wojna miary

Z Polaki, pilno dawnych pyta wojowników,

I którym nie nowina, nie podłych kurników,

Miast i zamków obronnych, fortec niedobytych,

Co w gołem polu siedzą, przez dni już czterdzieści

Nie biorą?

żadną miarą weń się to nie zmieści.

Toż gdy wszytkie potrzeby i imprezy one

Usłyszy, jako na wiatr i próżno czynione,

Jako zginął Huseim, sylistryjski basza,

Jako znowu stradali świeżo Karakasza,

Widzi regestr pobitych, i gdzie się ośmielą,

Co najlepszy mężowie trupem pola ścielą;

Psują ich Zaporowcy; z inszej, prawi, beczki

Długą brodę: nie tak źli Indowie i Persi,

Łacniejsza dziesięć razy sprawa z niemi; ile

Baczyć mogę; więcej tu w rozumie, niż w sile

Należy; rychlej głową, niż ręką ich może

Pokonać, czasu się żal strawionego Boże!

Rozbiera, wojować źle, gdy się głowa trzęsie,

Przez brwi i zawiesiste wygląda powieki.

"Czas-by — rzecze — podobno, długoletny starcze,

Czas-by szeptać pacierze, kiedy kaszel dusi,

Włosy już oszedziałe i przegniłe dziąsła,

Z których późna starość do zebu wytrząsła,

Choć-ci bywa, lecz rzadko przyrodzonym biegiem,

Że się trawa pod zimnym zazieleni śniegiem.

Dosyć mnie, żem wezyrem, byle co dał hojnie

I dziad-że-by potrafić w to miał osikowy,

Kędy młodszy powieźli?

Pomacam sposobu

Rano poszedł do popa, dawnego pokuma,

Który takim-że będąc obciążony wiekiem,

"Wolał-by się zakrapiać doma koziem mlekiem;

Toż gdy siędą dziadowie, jąwszy od Noego

Imą sobie wspominać dni pożycia swego:

Ciężką wojną dokuczał z bitnym Kastryotem

Był Bajazet; odmiany szczęścia przykład rzadki.

Tego był Tamburlanes do żelaznej klatki

Wsadził porażonego i, złote kajdany

Dawszy, woził po świecie na dziw niewidziany.

Wszytko statecznie znosi, aż gdy widzi żonę

I dwie córki kochane z gruntu obnażone,

Służące do brzydkiego tyranowi stołu,

Mózg mu ciepły okrutnie wyprysnął z ciemienia:

Ztąd prawo, co ich carom broni ożenienia.

Był Selim i Soliman na placu szczęśliwy,

Który trzymał z Polaki pokój póki żywy,

I osobne zawarszy swoje chęci z niemi,

Czasom stwierdził potomnym pakty wieczystemi.

Był Achmet, świeżo przyszły rodziciel Osmanów,

Który prawo i zwyczaj wzgardził przyszłych panów,

Wystawiwszy w Stambule pod złoconym szczytem

Pyszny meczet, żadnym go ani depozytem,

Ani nadał funduszem mężnej ręki swojej;

Dlatego też podziśdzień prawie pusto stoi.

Wspomnieli, jako ojcu podobny uporem

Osman już począł meczet murować z klasztorem,

Do którego intraty i wieczne fundusze

Z Polski naznaczył; ale omylą go tusze.

Jaki Mahometowi upominek ślubił,

Podobne też ma szczęście; już tak wiele zgubił

Bawić ?

Zima za pasem; cóż tedy ci rzeką,

Co ciepły kraj, ojczyznę mieszkają daleką ?

Nie widzieli, lecz wiecznej przywyknęli wieśnie;

W samych tylko płóciennych telejach bez futra,

Albo znowu kobyle wywnętrzywszy brzuchy,

Powłażą i tam w mroźne pomrą zawieruchy.

Prędko się starcy zgodzą, żeby mir uderzyć

Ku jakiejż-by Zieliński mieszkał tu imprezie?

To jednak wezyrowi da pop pod uwagę,

Że snadniej przez nikogo, jak przez Kizlaragę

Murzyn-to był, a nocny sekretarz u dworu,

Garbatych karłów, w tego wszeteczne zantuzy.

Już temu było wierzyć koniecznie potrzeba.

O!

na wszytkich ci królów ta padła pomucha,

Że tam najprędzej radzi nadstawiają ucha,

Gdzie im metresy, karli, skrzypkowie, pochlebce

I ktokolwiek byle co do smaku poszepce;

Wzgardziwszy szedziwego starca zdrową radą,

Na tych najwięcej swoje propozyty kładą,

Którzy bez prywatnego trzech słów interesu

Nie wyrzeką, lecz wszytko do swojego kresu

Kierują, psując dobrych, a co tym należy,

Złodziejskim otrzymują sposobem w kradzieży.

Chwali w rzeczy drugiego, a tymże zawodem

Subtelnie go oskarża; człowiek z piekła rodem.

Królu!

człowiek-to godny, u pospólstwa wzięty,

O złoto i największe mało dba prezenty.

Domyślaj się ostatka, jeżelić ma wadzić,

Lepiej go, jako mówią, przez nogę przesadzić,

Tacy-ć to podjadkowie monarchie walą,

Usłuchał wszetecznice on król, które króle

Wschodnie deptał i sławne spalił Persepole.

Tyle u Aleksandra nocna Tais mogła,

Że miasto już poddane swą ręką zażogła.

Nie miał takiego szczęścia, nie miał tyle wiary

Kallistenes, filozof i przyjaciel stary;

Gdy się bogiem zwać kazał; do takiej człowiecze

Serce przyszło rozpusty, a ten skromnie rzecze:

"Któż cię tak królu zbłażnił?

któż cię tak oszalił?

Żeś tyle ludzi pobił, tyle miast popalił,

Nie słuchaj zauszników!

nie wspieraj się wiszem!

Człowiek-eś, ani z wielkim równaj się Jowiszem".

Nie mógł prawdy dosłuchać, którą, że mu radził

Kallistenes, z świata go Aleksander zgładził.

Drzewo czerw, rdza żelazo, mole księgi psują;

Ale kiedy pochlebcy pana opanują,

Ani tak rdza żelaza, ani mól papieru,

Uszkodzi, jako kiedy którzy kłamstwem żyją,

Pochlebcy się któremu panu w kołnierz wszyją.

Aż zaraz z faworyta będzie zabijakiem;

Albo go kto przekupi; wie, że dla wziątku

Nic nie masz niestrawnego w serdecznym żołądku.

A że rzeczy najlepszej najgorsza jest skaza,

Im był większy przyjaciel, tym większa uraza.

Takiego Dyonizy tyran miał przy boku,

Który od niego nigdy nie odstąpił kroku,

Przez którego-by wszytkie król wiedział nowiny.

Arystypem go na chrzcie, a potem z przezwiska

Psem zwano, co dworskiego pilnował ogniska.

Śmiał się Dyonizyus?

i on tyle troje,

Chociaż ledwo mógł widzieć przez cztery pokoje;

A kiedy go kto spytał, jeżeli szaleje?

Wrychle potem na łowach tyran nogę złomał,

A kiedy Arystypus jak zaprawdę chromał,

Odpowiedział pochlebca; i dotąd o kuli

Chodził, dokąd doktorzy pana nie obuli.

Cóż potem?

czyli mu wziął, czy odmówił czego,

Postrzegszy Dyonizy człeka przewrotnego;

On cukier w żółć obrócił, pochlebca plugawy;

Nie tylko między ludźmi wszytkie jego sprawy

Że się urżnął nakoniec takowem igrzyskiem.

Gdzie-by też miedź w Grecyi była wyśmienita?

Wyrwie się przed drugiemi on sykofant śmiało:

Złotu jej nie przeniosę; z której w rynku stoi

Odlewany z Armodem mężny Arystoi;

Ten honor na wieczystą pamiątkę im dany,

Że swą ręką odważną zgładzili tyrany!

Poczuł Dyonizyusz onę wesz we wrzedzie

Takać zawsze zapłata pochlebników czeka,

Jest-że niejeden taki na świecie pies goły:

Gdy nie ma co doma jeść, pańskiemi się stoły

Opiekując, na wszytkich mruczy, warczy, szczeka;

Anoby wolał sam zjeść, co godniejszych czeka.

Nijeden-że pochlebca, jeśli prawa minął,

Z królem chromał pospołu i nogę wywinął.

I szwanki powinien mieć w ręku żywokosty ?

Aleć się po moskiewsku wszytek świat sprawuje:

"Ryhajcie bojarowie, car weliki błuje!"

Kędy z kawą trzebień on gorące ukropy

Dla Osmana w złocistej roztwarza farforze;

Murzyn i sam pieszczony, słysząc Dilawera,

Widzi, że słowa jego prawda była szczera;

Życzy jak najprędszego do domu pośpiechu,

Nie chciałby zimowego z czarną skórą blechu,

Chybaby miał na Lachy sposób Osman iny,

Nagie do nich po śniegu wypuścić Murzyny

Pod orlemi forgami; tej giaurzy wiary,

Że nam podobne farbą ich dyabłów poczwary.

Przytem, co ma rozumu a cesarskiej łaski,

Przywitać, i w lubym się oglądać Stambole,

Puściwszy psom i wilkom zasmrodzone pole.

Wezyr na swego czoła pamiętając zmarski,

To sprawiwszy Dilawer śle po Zielińskiego,

I dawszy wielkie znaki afektu dobrego

Słowy wyśmienitemi, obłapi go mile,

Prosi, żeby nie biorąc darmo długiej chwile,

Stanęli tu posłowie, którym prawo wieczne

Jako przyjazd, tak odjazd waruje bezpieczne.

Co jeśli chcą zamianą, albo otworzystem

Zawsze wezyr utwierdzić będzie gotów listem.

Z tem Zieliński już samym przyjechał wieczorem,

I dziś się nie mógł widziee z Chodkiewiczem chórem.

Szarą poświatą ziemskie widoczył podłogi.

Nie każdy śpi, co chrapi; toż i naszy wstają

Zaporowcy i cicho rzekę przebywają;

Dniestru, pomkną, zwykłej swej ufając fortunie.

Ani ich omyliła: jeśli kiedy bowiem

Jako dziś, w ciemnym mroku wzrokiem patrząc sowiem,

Dokazali odwagi i pogan nasiekli,

I zdobycz niezliczoną z wozami przywlekli.

Jako więc lew w zawartej grasuje oborze,

Albo wilk choć napchany, co się tylko ruszy,

W tem zaraz kieł zażarty, w tem paszczekę juszy;

Trafią, gdzie Omer basza między gęstym gminem

Arabów, pod jedwabnym chrapi baldekinem;

Temu skoro we śpiączki łeb utną szkaradnie,

Aż im Huseim, przeszły wezyr, w ręce wpadnie.

Z którego kiedy Kozak drogi kaftan zbiera,

Jako więc ślizka ryba, tak się z wędy zdziera,

I ucieka z obozu w blizkie lasy trząskiem,

Gdzie gałęziem okryty, przy potoku wązkiem

Dyszał; aż skoro dzień był, wylazszy zpod chrostu

Nagi i niepoznany szedł do swego mostu.

To zrobiwszy Kozacy, gdy już świtu blizko

Słońce było, na swe się wrócą stanowisko.

Próżno!

zawsze ten wskóra, który raniej wstawa,

Wszytkich budzi i wszytkich do siebie powraca.

Przecz-że, przecz zostawujesz zaczęte roboty?

Ale już dekret przyszedł wiecznego wyroku,

Od którego nie wolno apelować kroku.

Więc na nizką lektykę z pościelą włożony,

Gdy żałosnej pożegnać już nie może żony,

Dom rozrządzić, i na tak dalekie podróże,

Wprzód niźli mu wiecznemi zmysły zajdą mroki,

Świętą duszę trwałemi opatrzyć obroki;

Żegna świat i ojczyznę i króla i ciebie,

Kochany Władysławie !

niech i po pogrzebie

Rady swojej wojennej, których mu przydano

Za towarzysze prace; ale przed inszemi

Ciebie, cny Lubomirski I możesz już swojemi

Latać pióry w tem polu, jako młody orzeł,

Któreć fortuna i Mars życzliwy otworzył.

Oddaje-ć tę buławę, bodaj się starzała!

Bodaj tyle tryumfów w twoich ręku miała,

Bodaj miała i więcej twem sercem, twą siłą,

Tę buławę, przed którą drżał naród przewoźny,

Ktorą mu był tak ziemią jako morzeni groźny:

Świadczy Wolmar dobyty, Derpt, Dynamunt, Ryga,

Zkąd Szwedów małą garścią do nogi wyściga,

Ogniem ich zapaliwszy, że ludzi coś mało,

Krwią swoją rozbujane zalawszy płomienie,

Z przykremi do Szwecyej awizami wienie.

Tę-ć oddaje buławę, pod Kircholmem która

Dziewięć tysięcy łudzi, (nie pociągam pióra:

Niemców, Francuzów, Finów, Belgów i co pluder

Rodzaju, których przywiódł sam Karol Man-Suder,

Kiedy nam chciał Inflanty wydrzeć; czego potem

I dopiął;) — położyła na placu pokotem

Czterma swoich tysięcy.

Lecz i Moskal gruby

Tąż klawą wytrącone zbierał nieraz zuby.

Widział ją car weliki, widziała stolica

W niezwyciężonej ręce cnego Chodkiewica,

Tę buławę, przed którą ono-ono w kuczy

Osman się zasznurował; a jako więc huczy

Smutny grzywacz, skoro mu dzieci orzeł zbierze,

Bierz-że ją już fortunnie!

daj ci się szczęścieła,

Daj, abyć wrychle w ręku palmą zakwitnęła,

Sławę domu twojego podawała w druki!

Którego w oczach waszych acz nieraz osuły

Ćmy pogańskie; wasza broń, wasze mężne dłonie

Cóż?

takżeście ztępieli, że dziś jednej jędzy,

Gwałtem prawie wydziera, odjąć nie możecie;

Tak namaca przez zbroje, jako przez koszule;

Tak jej sprzątnąć jednego, jako tymże razem

Sto tysięcy; a nigdy nie uderzy płazem.

Płakał Kserkses zgarnąwszy Wschód cały na Greki,

Że za sto lat — dosyć czas zamierzył daleki ~

Wszytkich do szczętu zgubił.

Toż skoro na zamek

Hetman jechał, żeby tam schorzały ułamek

Ciała swego położył; ósmy dzień liczono

Oktobra, gdy to, co mu było pożyczono,

Ze stokrotnym urobkiem oddał w ręce niebu,

Siedmdziesiąt lat niespełna: sławie dosyć żywię,

Ale ojczyźnie mało.

Cóż gdy tak w archiwie

Przedwiecznym naznaczono.

Ciało potem jego

Z Chocimia do Kamieńca poszło podolskiego,

A ztamtąd do Ostroga; gdzie łzami omyte

Od małżonki, włożone pod marmury ryte.

Godne, godne mauzolów i pamięci wiecznej,

Żeby obraz i przykład miał wiek ostateczny.

część ósma


corpora: openbooks

text:
Juliusz Słowacki

Do Matki

Zadrży ci nieraz serce, miła matko moja,

Widząc powracających i ułaskawionych.

Kląć będziesz, że tak twarda była na mnie zbroja

I tak wielkie wytrwanie w zamiarach szalonych.

Wiem, żebym ci wróceniem mojem lat przysporzył;

Mów, kiedy cię spytają, czy twój syn powraca,

Że syn twój na sztandarach, jak pies, się położył

I choć wołasz, nie idzie — oczy tylko zwraca,

Oczy zwraca ku tobie… więcej nic nie może,

Tylko spojrzeniem tobie smutek swój tłomaczy;

Lecz woli konający — nie iść na obrożę,

Lecz woli zamiast hańby — choć czarę rozpaczy!

Przebaczże mu, o moja ty piastunko droga,

Że się tak zaprzepaścił i tak zaczeluścił;

Przebacz… bo gdyby nie to, że opuścić Boga

Trzeba by — toby ciebie pewno nie opuścił.

-----


text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Narodziny wiosny

Gdy pierwszy nastał dzień wschodzącej wiosny młodej,

Najpierwszy zbudził się śpiący na dnie bóg wody,

I powstał z chłodnych leż i głową kędzierzawą

Uderzył w lód, co legł na rzece lśniącą ławą,

I rozpękł z hukiem lód i z prądem kry się suną,

A w słońcu suszył bóg swą głowę krętoruną.

—

A gdy goręcej blask słoneczny padł na gaje,

Bogini wonnych ziół z pościeli miękkiej wstaje,

I rozpuściła włos, co aż do ziemi spływa,

I naga polem szła bogini złotogrzywa,

A kędy pola tknie jej włos, tam wnet się trawy

Zielona puści ruń i szczaw zielono-rdzawy.

—

Owiana ciepłem zórz, wiosennych tchem powiewów,

Pieszczona wonią sfer, z różanych wyszła krzewów

I uśmiechnęła się do złocistego słońca,

Bogini, córa nieb, kwiatami władająca.

W złocisty szafir ócz objęła świat miłośnie,

A kędy spojrzy, kwiat prześliczny wnet wyrośnie

I wkoło lilii, róż, narcyzów kwitnie mnóstwo,

A wśród nich słońcu śle uśmiechy jasne bóstwo.

—

I powstał lasów bóg, strząsł zwiędłe liście z głowy,

I z świeżych sobie wnet splótł liści wian dębowy,

I rozkołysał drzew gałęzie i konary,

I słuchał — płynął hymn, hymn uroczysty, stary,

I długo słuchał bóg w powadze i zadumie

Odwiecznych baśni w tym rozkołysanych szumie.

—

Brodatych Faunów huf i śnieżne Nimfy, społem

Za ręce wziąwszy się, pląsają nadzy kołem,

Na łące, kędy blask od słońca złoty pada — —

Przy cudnej wiatru grze tam pląsa bóstw gromada,

świat pachnie, lśni się w krąg i jakaś moc miłosna

Lubieżnie pieści go…

Rodząca wstała wiosna.

-----


text:
Casimiro de Abreu

Casimiro José Marques de Abreu

* 4 stycznia 1839, Barra de São João (od 1925 przemianowane na "Casimiro de Abreu", Brazylia)

† 18 października 1860, Nova Friburgo (stan Rio de Janeiro, Brazylia)

Brazylijski poeta i nowelista okresu romantyzmu.

Liczba tekstów: 1

Alfabetyczny spis tekstów tego autora

Commons: Galeria

Wikiźródła po portugalsku

Teksty

Wiersze

Miłość i lęk

Alfabetyczny wykaz tekstów Casimiro de Abreu

Casimiro de Abreu - indeks alfabetyczny:

Strony w kategorii „Casimiro de Abreu”

Poniżej wyświetlono 2 spośród wszystkich 2 stron tej kategorii.

Autor:Casimiro de Abreu

M

Miłość i lęk


Post-print of: Basińska B., Czuchnowska, H. Test „Drzewo” Kocha w diagnozie adaptacji do choroby nowotworowej.

Psychoonkologia, Volume 2, Issue 2, 2000, pp.

39-48 Test „Drzewo" Kocha w diagnozie adaptacji do choroby nowotworowej Basińska Beata, Czuchnowska Hanna Klinika Onkologii i Radioterapii, Akademia Medyczna, Gdańsk Psychoonkologia, Volume 7, Issue 2, 2000, pp.

39-48 Streszczenie: Celem pracy było zastosowanie testu projekcyjnego „Drzewo" Kocha w diagnozie przystosowania do choroby nowotworowej z uwzględnieniem symptomatologii bólowej.

W zmaganiu się z chorobą dominującą emocją jest lęk, a mechanizmami obronnymi zahamowanie, izolacja i wypieranie.

Cechy pozytywne to prawidłowa samoocena, poczucie produktywności, energia wyrażana poprzez gniew i złość.

Wśród cierpiących ból odnotowano wyraźniejszą psychopatologię, introwersję, egocentryzm, wycofanie z relacji interpersonalnych.

Wprowadzenie Podstawowe sposoby radzenia sobie z chorobą są pochodną oceny sytuacji oraz własnych możliwości i można je określić na kontinuum walka - rezygnacja.

Przysto- sowanie psychiczne wyraża się w procesach poznawczych i behawioralnych, prezen- tując różny stopień nasilenia stresu i emocji oraz odmienne strategie zaradcze.

Kiedy choroba jest odbierana jako zagrożenie, reakcją na nią jest zaprzeczanie, dewaluacja lub wyolbrzymianie, w której dominują strach, lęk, gniew i przygnębienie (5).

Wśród chorych kobiet obserwowano postawę walczącego ducha, stoicką akceptację, zaprze- czanie, bezradność i rozpacz.

Ukierunkowanie na walkę, małe zaabsorbowanie lęko- we oraz optymizm współwystępują z akceptacją choroby, wewnętrznym umiejsco- wieniem kontroli zdrowia oraz zewnętrznym umiejscowieniem kontroli bólu (7).

W percepcji społecznej rak utożsamiany jest z bólem i cierpieniem (7).

W za- awansowanej chorobie nowotworowej ból występuje u około 70 - 80% pacjentów (14,16).

Ból nowotworowy jest totalny i wszechogarniający.

Jest cierpieniem psycho- fizycznym.

Na odczuwanie bólu mają wpływ czynniki somatyczne (nowotwór per se, patologia nie nowotworowa, objawy wyniszczenia, skutki uboczne leczenia), spo- łeczne (utrata pełnionych ról, poczucie bezradności i zależności, kalectwo fizyczne) i emocjonalne (gniew, depresja, strach, lęk przed śmiercią) (19).

Pacjent onkologiczny to osoba zmagająca się z bólem i cierpieniem.

Często doświadcza dysfunkcji psycho-

intelektualnych, co wzmaga poczucie dyskomfortu.

W odczuwaniu bólu chronicznego predysponujące mogą być cechy osobowości pacjenta (nadmiernie rozwinięte su- perego, konwersje).

Według Kamińskiego i Borzęckiego (8) cechy osobowości mają większe znaczenie jako predykatory niż następstwo cierpienia.

Obserwowane zmiany to zaostrzenie stanów depresyjnych i cech hipochondrycznych (2,18).

Zaspokojenie potrzeb psychospołecznych umożliwia lepszą kontrolę objawów fizycznych (14).

Pod- stawowymi reakcjami na ból są relacje uległość - bycie ofiarą, walka - bunt przeciwko bólowi oraz akceptacja poprzez uczenie się życia z bólem (egzystencja z bólem), (16).

Cowan (3) podkreśla, że proces adaptacji do bólu jest podobny do radzenia so- bie 7 chorobą i przebiega w fazach: zaprzeczanie, złość, targowanie się, depresja, akceptacja (13).

Dobrym predyktorem przystosowania się do bólu chronicznego jest jego akceptacja.

Powoduje ona zmniejszenie intensywności bólu, niepokoju, depresji, reakcji unikania, lepsze funkcjonowanie fizyczne i psychospołeczne, większą ilość aktywnie spędzanego czasu (15).

Ból powoduje stosowanie licznych rodzajów strate- gii, a poczucie ich skuteczności wzmacnia chęć podejmowania relaksacji, redefinicję, poszukiwanie emocjonalnego i duchowego wsparcia (9,10).

Celem niniejszej pracy było określenie emocjonalności i cech osobowości kobiet chorych na nowotwory z uwzględnieniem symptomatologii bólowej, Wydaje się za- 39

Beata Basińska, Hanna Czuchnowska sądne, że sama diagnoza choroby nowotworowej i reakcja na nią znajdują swoje od- zwierciedlenie w teście projekcyjnym, ukazując emocje i sposób radzenia sobie z nimi.

Poszukiwano przede wszystkim cech związanych z lekiem, depresją i złością oraz z pozytywną adaptacją czyli aktywnością, otwartością, dążeniem do relacji inter- personalnych, poszukiwaniem wsparcia i motywacją do tworzenia celów na przy- szłość.

Po drugie obserwowano jakie emocje i radzenie sobie występują w sytuacji bólu przewlekłego w zaawansowanej chorobie nowotworowej.

Osoby badane i metoda W badaniu uczestniczyło 47 kobiet chorych na nowotwory w wieku od 29 do 76 lat (średnia 52 lata) hospitalizowanych w Klinice Onkologii i Radioterapii AM w Gdańsku (Kierownik prof. dr hab. J. lassem).

U większości (42 osoby) zdiagnozowa- no nowotwory narządów rodnych, w pozostałych przypadkach rak piersi (2), pęche- rza moczowego (1), przewodu pokarmowego (1) oraz zatoki szczękowej (1).

26 pa- cjentek pozostawało w dobrym stanie ogólnym, bez znaczących dolegliwości.

21 cho- rych zgłaszało odczuwanie bólu, który związany był z chorobą.

W tej grupie znalazły się chore o innej lokalizacji choroby niż narządy rodne.

Otrzymywały leki przeciwbó- lowe, jednakże ich ból był w dalszym ciągu przez nie odczuwany.

Do oceny zastosowano Test „Drzewa" Charlesa Kocha w opracowaniu R. Dajek (1997).

Po rozmowie psychologicznej proszono pacjentki o narysowanie drzewa owo- cowego za pomocą średnio twardego ołówka na białej kartce formatu A4.

Sugestia drzewa owocowego nie wymuszała na badanych rysowania owoców.

Wśród niektó- rych istniało przekonanie, że jest to test uzdolnień plastycznych.

Test traktowano jako metodę uzupełniającą do diagnozy stopnia adaptacji do choroby.

Istotą projekcji jest subiektywna interpretacja nowych sytuacji z uwagi na potrzeby własne, postawy po- znawcze i emocjonalne, dotychczasowe doświadczenie (4,11).

Rysunek pozwala od- zwierciedlić stan rozwoju osobowości, jej zróżnicowanie i interpretację oraz pozwala uchwycić stosunki człowiek - środowisko (1,17).

Test „Drzewa" jest techniką projek- cyjną opartą na symbolice obszar zbliżonej do grafologii Pulverta.

Poza interpretacja intuicyjną w badaniach uwzględniono przede wszystkim analizę cech (11).

Wyniki Analizę formalną podzielono na trzy etapy.

Pierwszy dotyczył uzyskanych wskaź- ników oraz położenia rysunku drzewa.

Drugi pozwolił na szczegółowy opis pnia, korony, gałęzi, owoców, liści i dodatkowych elementów.

Kolejno analizowano cechy uznane za patologiczne zarówno w metodzie Kocha, jak również w podejściu Ror- schacha (11).

Za istotne uznano występowanie cechy u 30% badanych.

1.

Opis W otrzymanych rysunkach dominowało centralne, a w drugiej kolejności lewo- stronne położenie drzewa (odpowiednio 67% i 31%).

Rysunek kierowano czasem ku górze (30%).

Świadczy to o zwiększaniu się samoświadomości.

Wysokość drzew była przeciętna, co sugeruje dobrą samoocenę i poczucie własnej wartości.

Jednakże u pacjentek cierpiących z powodu bólu rozkład wyników był bardziej lewostronny, wskazując na zmniejszanie się poczucia własnej wartości pod wpływem tego sympto- mu.

Pień zwykle był nieco krótszy niż korona.

Pozwala to stwierdzić, że sfera emocji 40

Test „Drzewo" Kocha w diagnozie adaptacji do choroby nowotworowej (rzeczywistości) była bardziej akcentowana niż sfera ciała (oraz instynktu i wyposa- żenia wrodzonego).

Jest to cecha charakterystyczna dla dorosłych.

Rozpiętość i wy- sokość korony są zbliżone.

Świadczyć to może o chamowaniu psychicznym lub am- biwalencji.

Wyniki prezentuje tabela nr 1.

Tabela l.

Cechy położenia i wielkość rysunków drzewa w teście Charlesa Kocha GRUPA BÓLOWA BEZ BÓLU RAZEM (N=21) (N=26) (N=47) POŁOŻENIE LEWA 8 (38%) 7 (27%) 15(31%) CENTRUM 13 (62%) 18 (69%) 31 (67%) PRAWA 0 1 (4%) 1 (2%) POŁOŻENIE GÓRA 7 (33%) 7 (27%) 14 (30%) CENTRUM 13 (62%) 18 (69%) 31 (63%) DÓŁ 1 (5%) 2 (8%) 3 (7%) POŁOŻENIE POZIOME 0 3(11,5%) 3 (6%) WYSOKOŚĆ ŚREDNIA 16,7 CM 17,1 CM 16,9 CM (ROZSĘP) (6-29) (8 -

28) (6-29) MAŁE 5 (23%) 6 (23%) 11(23%) PRZECIĘTNE 12 (58%) 14 (54%) 26 (57%) DUŻE 4(19%) 6 (23%) 10 (20%) WSPÓŁCZYNNIK 0,78 0,70 0,74 WYSOKOŚCI PIEŃ / KORONA WSPÓŁCZYNNIK ROZPIĘTOŚCI KORONY 0,90 0,86 0,89 Dominujący był stan równowagi, w drugiej kolejności subiektywność, intrower- sja, skłonność do kontemplacji i refleksji, ostrożność i samoobserwacja.

Brak różnic pomiędzy kobietami bez i z komponentem bólowym świadczy o tym, że choroba nowotworowa wymaga kierowania myśli i uczuć na siebie, introwertyzuje oraz pobu- dza świadomość.

W zasadzie nic obserwowano zwrócenia się ku innym osobom, po- trzeby aktywności i radości (przesunięcie w prawa stronę) oraz realistycznego podej- ścia do życia (przesunięcie w dół).

Ból wywołuje „odrętwienie psychiczne", bądź ambiwalentne uczucia w stosunku do zaistniałej sytuacji.

Dodatkowo może wpływać na poczucie własnej wartości.

2.

Analiza szczegółowa Wśród badanych kobiet stwierdzono tendencję do rysowania prostego podłoża (30%) lub nieobecność tej linii (55%).

Może to świadczyć o separacji oraz utracie poczucia bezpieczeństwa, stanie bezwładu i zawieszenia.

U chorych, u których nie odnotowano znaczących dolegliwości somatycznych, częściej niż u cierpiących ból, 41

Beata Basińska, Hanna Czuchnowska pojawiło się podłoże w kształcie wyspy (19%).

Jest to odzwierciedlenie tendencji do izolowania się oraz poczucia samotności i utraty.

Charakterystyczne dla choroby nowotworowej wydaje się być przeżywanie braku stabilności, poczucia kryzysu i zmia- ny oraz izolowanie się, U większości badanych nie pojawiły się korzenie (85%).

Również rozszerzenie podstawy pnia odnotowano tylko u 25% kobiet.

Mała liczba tego typu rysunków jest objawem pozytywnym, ponieważ koncentracja dotyczy pnia i korony jako świado- mej somatycznej i emocjonalnej stronie życia.

Korzenie są wyrazem życia utajonego, nieświadomego.

Nie stwierdzono elementów cieniowania pnia (94%) oraz tendencji do zwężeń i rozszerzeń (93%).

31% kobiet dokonywało zakreskowania kory pnia, częściej robiły to nie odczuwające bólu niż cierpiące (odpowiednio 38% i 24%).

Jest to cecha znacząca dla wrażliwości, reaktywności i gniewu.

Wydaje się, że w przypad- ku rozbieżności pomiędzy subiektywnym poczuciem choroby a diagnozą medyczną może to sugerować proces braku akceptacji stanu zdrowia, a lęk i agresja to emocje braku zgody na zaistniałą sytuację.

Pacjentki cierpiące ból posiadają znaczącą zgod- ność pomiędzy subiektywną i obiektywną oceną zdrowia.

Korona w obrazie drzewa jest odzwierciedleniem emocjonalności badanych.

Skon- centrowano uwagę na formie i stopniu jej zamknięcia.

Korona jak chmura, arkada lub skóra wystąpiła na rysunku 30% badanych, z czego u 48% z dolegliwościami bólo- wymi, a tylko u 15% kobiet bez tych objawów.

Symbol ten oznacza obawę przed kontaktem z rzeczywistością, koncentrację na własnych emocjach i wyłączenie się z relacji interpersonalnych.

Symptom bólu rzeczywiście powoduje koncentrowanie uwagi na doznaniach ciała oraz z przeżywanym w związku z tym cierpieniem.

W sytuacji kobiet bez dolegliwości bólowych ich przeżycia dotyczą zmian w pełnieniu dotychczasowych ról oraz roli chorego, co nawiązuje do kontekstu interpersonalnego.

Tylko 8% badanych nie rysowało gałęzi, a nieliczne (13%) zaznaczały je podwój- na linią.

Ta ostatnia cecha charakterystyczna jest dla dorosłych.

Prawie wszystkie chore nie odczuwające bólu (92%) oraz większość z bólem (62%) kreśliły gałęzie linią pojedynczą.

W interpretacji Kocha świadczy to o regresji.

Dokonując analizy jakościowej testu stwierdzono znaczną delikatność kreski w przypadkach podwyż- szonego lęku.

Zachowanie odśrodkowego kierunku gałęzi, zwłaszcza u nie cierpią- cych somatycznie (31%) oraz kierowanie ich ku górze (53% badanych) daje obraz osób aktywnych albo agresywnych, pobudliwych, o skłonnościach do adaptacji.

Jest to kolejny element (poza kreskowaną korą pnia) świadczący o energii wynikającej z niezadowolenia i gniewu z powodu choroby.

Irytacja jako niezadowolenie skierowane ku wnętrzu w symbolice nieciągłości linii wystąpiło tylko u 15% badanych.

Gniew, złość i agresja mogą być odbierane jako napędowa siła do walki z chorobą, ale wyma- gająca ukierunkowania, by nie odwróciły się w frustrację lub autodestrukcję.

Kolej- nym elementem świadczącym o regresji oraz odseparowywaniu się od codzienności są stereotypie i rysunek krajobrazu (odpowiednio 17% i 7%).

Cechę tę spotykamy częściej u chorych bez bólu, ale nie jest ona wyraźna.

Istotnym elementem w interpretacji obrazu drzewa są dla nas liście i owoce.

Chore z dolegliwościami bólowymi aż w 67% nie rysowały liści w koronie drzewa, nato- miast kobiety bez dolegliwości bólowych uwzględniały je częściej.

Liście są bardziej 42

Test „Drzewo" Kocha w diagnozie adaptacji do choroby nowotworowej subtelną formą owocu, znakiem płodności i życia.

Owoce świadczą o dojrzałości i potrzebie spełnienia (62% badanych).

Można interpretować je jako uwieńczenie doj- rzałego etapu życia, w którym kobieta przestaje pełnić funkcje prokreacyjne oraz matczyne, a koncentruje się na swojej dojrzałości, mądrości i opiekuńczości.

Jest to również znak mówiący o chęci życia, o potrzebie dalszych osiągnięć i realizacji ce- lów.

Na uwagę zasługuje fakt, że 77% chorych bez bólu rysowało drzewa harmonij- ne, natomiast wśród cierpiących ból tylko 38%.

Sugeruje to destrukcyjny wpływ bólu na poczucie zgodności.

Ból staje się symptomem osłabiającym jedność, spostrzega- nie rzeczywistości oraz siebie w świecie w sposób całościowy.

Formy ubogie, uprosz- czone stanowiły 35% rysunków, częściej u osób o symptomatologii bólowej.

Rów- nież u tych chorych odnotowano formę zimową drzewa.

Tabela 2, Analiza szczegółowa cech w Teście ,,Drzewa" Charlesa Kocha PARAMETR BÓLOWE (N = 21) BEZ BÓLU (N = 26) RAZEM (N = 47) PODŁOŻE BRAK 10 (48%) 16 (62%) 26 (55%) PROSTE 7 (32%) 7 (27%) 14 (30%) WYSPA 2 (10%) 5 (19%) 7 (15%) KORZENIE BRAK 19 (90%) 21 (81%) 40 (85%) PODSTAWA SZEROKA 6 (29%) 6 (23%) 12(25%) KORA PUSTA 16 (76%) 16(62%) 32 (69%) ZAKRESKOWANA/ LINIE 5 (24%) 10 (38%) 15 (31%) BRAK CIENIOWANIA 21 (

100%) 24 (92%) 45 (94%) BRAK ZWĘŻEŃ/ ROZSZERZEŃ 19 (90%) 25 (96%) 44 (93%) KORONA CHMURA/SKÓRA/PIŁK A 10 (48%) 4(15%) 14 (30%) CIENIOWANA LUB PŁASKA 0 3(12%) 3 (7%) Podsumowując, drzewa kobiet chorych na nowotwór nie posiadały podłoża i ko- rzeni, podstawa pnia zwykle była prosta, kora nie cieniowana, gałęzie rysowane poje- dynczą linią kierowały się ku górze.

Na gałęziach osadzone były owoce.

Drzewo było przeciętnej wysokości, o zrównoważonych proporcjach pnia i korony, położone w centralnej części kartki z przesunięciem ku lewej górnej krawędzi.

W interpretacji ogólnej świadczy to o adekwatnej samoocenie badanych i równowadze pomiędzy sferą somatyczną i emocjonalną.

Wyraża brak oparcia w sobie w wyniku przeżywa- nego kryzysu, lęk i agresję jako emocje regresywne.

Energia ukierunkowana jest ra- czej ku przeszłości, introspekcji i duchowości.

U kobiet chorych bez dolegliwości bólowych częściej uwidaczniały się tendencje do izolacji (podłoże jako wyspa), nad- wrażliwość i impulsywność (linie na korze pnia), agresja (gałęzie ukierunkowane odśrodkowo) oraz regresja (pojedyncze gałęzie, stereotypie, krajobraz).

Motywacja do aktywności oraz poczucie równowagi (liście oraz harmonia rysunku) są warunka- mi do kształtowania pozytywnej adaptacji do choroby.

43

Beata Basińska, Hanna Czuchnowska Tabela 3.

Analiza szczegółowa cech w Teście „Drzewa" Charlesa Kocha PARAMETR BÓLOWE (N = 21) BEZ BÓLU (N = 26) RAZEM (N = 47) GAŁĘZIE ODŚRODKOWO 4 (19%) 8 (31%) 12 (25%) DOŚRODKOWO 1 (5%) 0 1 (2%) SKIEROWANE w GÓRĘ 11 (52%) 14 (54%) 25 (53%) SKIEROWANE w DÓŁ 2 (14%) 4 (15%) 6 (13%) POJEDYNCZE 13 (62%) 24 (92%) 37 (79%) PODWÓJNE 4 (19%) 2 (8%) 6 (13%) BRAK 4 (19%) 0 4 (8%) BRAK CIĄGŁOŚCI 2(10%) 5 (19%) 7 (15%)

STEREOTYPIE 2 (10%) 6 (23%) 8 (17%) KRAJOBRAZ 0 3 (12%) 3 (7%) RYSUNEK LIŚCI 7 (33%) 17 (65%) 24 (51%) OWOCE NA GAŁĘZI 11 (52%) 18 (69%) 29 (62%) W KORONIE 4 (19%) 2 (8%) 6 (13%) BRAK 6 (29%) 6 (23%) 12 (25%) HARMONIA 8 (38%) 20 (77%) 28 (60%) UBOGOŚĆ 7 (33%) 6 (23%) 13 (28%) Kobiety cierpiące ból częściej prezentowały cechy regresji (cechy patologiczne według Kocha), introjekcji przeżywanych emocji (zamknięta korona, zwykle chmu- ra), brak

energii i produktywności (drzewa bez liści) oraz depresyjności (uproszcze- nia i drzewa ubogie).

Wśród tych badanych większa była ilość drzew małych lub przeciętnych w dolnej ich granicy co stanowi o obniżaniu się poczucia własnej warto- ści.

Zaobserwowano przesunięcie drzewa ku górze czyli skierowanie się na obszar duchowości.

Można powiedzieć, że rysunki świadczą o skoncentrowaniu pacjentek na sobie oraz o ograniczeniu relacji interpersonalnych.

Kobiety chore na raka kierowały energię na przystosowanie się, zwłaszcza emocjonalne z uwzględnieniem środowiska społecznego.

Natomiast cierpiące ból pozostawały w świecie intrapsychicznym.

Dodatkowo podjęto próbę interpretację rysunku drzewa w konwencji Rorscha- cha.

Uwzględniono spostrzeganie światłocienia (cieniowanie kory, gałęzi, korony), symetrii (drzewo lustrzane według osi symetrii), nietypowość formy (wiązka gałęzi, krzak, bukiet) oraz uproszczenia (forma zimowa), wprowadzenie detali oraz żądanie wprowadzenia koloru.

Szczegółowe dane prezentuje tabela nr 4.

Znacząco uwidocznił się lęk wyrażony poprzez symetrię (31 % badanych).

Próbę kontroli emocjonalnej i aktywnego, konstruktywnego wyrażania emocji (zwłaszcza złości) poprzez kolor podjęły dwie pacjentki.

U prawie połowy cierpiących badanych 44

Test „Drzewo" Kocha w diagnozie adaptacji do choroby nowotworowej Tabela 4.

Cechy psychopatologiczne według interpretacji Kocha i sygnatury w ujęciu Rorschacha PARAMETR BÓLOWE BRAK BÓLU RAZEM CECHY PSYCHOPATOLOGICZNE WG KOCHA 7 (33%) 4 (15%) 11 (23%) SYMETRIA 9 (43%) 6 (23%) 15(31%) ŚWIATŁOCIEŃ 1 (5%) 3(12%) 4(10%) NIETYPOWOŚĆ FORMY (ZIMOWA, KRZAK, GAŁĄŹ) 9 (43%) 5(19%) 14 (34%) DODATKI 0 3 (12%) 3 (7%) KOLOR 0 2 (8%) 2 (4%) OTWARTY KU GÓRZE PIEŃ 12 (57%) 9 (35%) 21 (46%) (43 %) stwierdzono nietypowość formy drzewa świadczącą o syndromie depresji albo neurotycznej dezorganizacji.

Wśród 46 % kobiet zauważono cechy sprzężenia po- między sferą psychiczna i somatyczną (otwarty pień u 12 pacjentek cierpiących i u 9 pacjentek bez bólu), co dowodzi znacznej zależności pomiędzy tymi obszarami w subiektywnej percepcji badanych.

Z drugiej strony świadczy to o umiejętności korzy- stania z własnych zasobów odpornościowych.

Otwarta forma pnia według Kocha wyraża również otwartość u ludzi niepewnych i zahamowanych.

Przykładowe, reprezentatywne rysunki drzew pacjentek bólowych i bez bólu pre- zentuje tabela nr 5.

Podsumowanie Sfera emocjonalna pacjenta onkologicznego jest główną domeną oddziaływań psychoterapeutycznych.

Kształtowana jest przez osobowość chorego oraz jego spo- sób reagowania na sytuacje stresowe.

Im bardziej wyraziste emocje, tym łatwiej nad nimi pracować w kontakcie służącym pomaganiu.

Procesy poznawcze i emocje leżą u źródła postawy wobec choroby.

Sfera emocjonalna chorego może być niejasna dla niego samego z uwagi na stosowane przezeń mechanizmy obronne.

Podstawowe zna- czenie ma tu represja (12).

Również na poziomic świadomym często stosowane są strategie dewaluacji zagrożenia i zaprzeczania.

Z tego względu Test „Drzewa" po- zwala na dotarcie do psychiki chorego i jest dobrym uzupełnieniem diagnozy radze- nia sobie z chorobą.

W rysunkach drzew kobiet chorych przeżywających dysonans pomiędzy subiek- tywnym poczuciem choroby a jej wagą stwierdzamy tendencje do regresji.

Osoby o dojrzałych mechanizmach zaradczych reagują mechanizmami z poziomu neurotycz- nego (zahamowanie, izolowanie, racjonalizacja).

Głównym motorem dezorganizacji osobowości jest lęk.

Samoocena chorych pozostaje na przedchorobowym poziomic.

Kryzys wywołany chorobą nie musi powodować trwałych zmian.

Jest to sytuacja stresowa podlegająca ciągłym przemianom.

Daje to możliwość wielokrotnej oceny jej znaczenia jako całości.

Ważna jest umiejętność koncentrowania się na jednych elementach (samopoczucie psychiczne, życic rodzinne) z pomijaniem innych (kolej- 45

Beata Basińska, Hanna Czuchnowska Tabela 5.

Test „Drzewo" Kocha - rysunki pacjentek bólowych i bez bólu RYSUNKI KOBIET CHORYCH NA RAKA CIERPIĄCYCH BÓL RYSUNKI KOBIET CHORYCH NA RAKA BEZ DOLEGLIWOŚCI BÓLOWYCH ny etap lub metoda leczenia, funkcjonowanie zawodowe).

Chore charakteryzuje po- stawa wyrażająca nadzieje oraz dążenie do osiągnięcia równowagi psychicznej.

Ce- chuje je energia i aktywność często zamieniana w złość i impulsywność.

Nadwrażli- wość, złość, strach, poczucie niepewności, ucieczka w fantazje są głównymi atrybu- tami występującymi w projekcji drzewa.

W chorobie nowotworowej obniża się po- czucie koherencji, zwłaszcza ze wzrostem dolegliwości somatycznych oraz następuje intensyfikacja życia psychicznego, co jest widoczne w uzyskanych przez nas pra- cach.

Wiele drzew cechowała ambiwalencja oraz znamiona słabego rozwoju intelek- tualnego.

Są to cechy neurotyczne wywołane przez stres choroby nowotworowej.

Chore cierpiące w bólu wykazują więcej cech regresji, ich psychopatologia jest wyraźniej- sza.

Dochodzi do koncentracji na życiu wewnętrznym i egocentryzmu.

Słabną reak- cje interpersonalne.

Stres związany z radzeniem sobie z bólem i chorobą upośledzają funkcjonowanie poznawcze.

Brak dynamiki i ruchu symbolizuje małą energię.

Pa- cjentki przeżywają depresję, która jest reakcją na utratę.

Forma zimowa drzewa jest w interpretacji Kocha (11) wyrazem jądra osobowości, szczerości, braku masek i pojawia się zwykle u ludzi w obliczu śmierci.

Z drugiej strony drzewa ubogie i puste 46

Test „Drzewo" Kocha w diagnozie adaptacji do choroby nowotworowej można interpretować jako osłabienie motywacji do życia i dezadaptację w obliczu cierpienia w bólu.

Należy podkreślić, że w wielu rysunkach odnotowano cechy pozy- tywne, zwłaszcza u pacjentek bez bólu.

Są nimi dobre poczucie własnej wartości, prawidłowa samoocena, poczucie dojrzałości i produktywności.

Inna pozytywnie odbieraną przez nas cechą jest złość, która właściwie ukierunkowana może stanowić bazę dla postawy walczącego ducha.

Najwyraźniej było to widoczne u pacjentek żą- dających wprowadzenia koloru do rysunku, które pewne elementy sytuacji zagrożę- nią przeformułowały w wyzwanie.

Test Drzewa jest testem osobowości, dlatego pozwala na uchwycenie regresyw- nych zmian w jej funkcjonowaniu w obliczu stresu choroby nowotworowej i cierpie- nia bólowego.

Jest dobrym uzupełnieniem badania świadomego radzenia sobie przez pacjentów i pozwala na lepsze jego zrozumienie.

Piśmiennictwo Bober S. (1971).

Wartość diagnostyczna „Testu - Drzewo" w aspekcie charakterologicznym i rozwojowym osobowości dzieci w wieku 3 do 14 lat.

Problemy Psychoterapii, t. II, Sekcja Psychoterapii Dzieci i Młodzieży.

PTPH.

Dobrogowski J., Kuś M., Sedlak K., Wordliezek J. (1996).

Ból i jego leczenie.

PWN, Warszawa.

Cowan R. (1999).

The 5 stages of grieving that affect chronic pain sufferers.

http://www.chronicpainsolutions.com/grieving.htm.

Hilgard E. R. (1971).

Wprowadzenie do psychologii.

PWN, Warszawa.

Jarosz M. (1983).

Psychologia lekarska.

PZWL, Warszawa.

Jokiel M. (1994).

Uświadomienie społeczeństwa polskiego o nowotworach w latach 1976, 1986 i 1990 oraz wpływające na nic czynniki.

Medycyna 2000, 45/46, 37-39.

Juczyński Z. (1997).

Psychologiczne wyznaczniki przystosowania się do choroby nowotworowej.

Psychoonkologia, l, 3-10.

Kamiński B., Borzecki M. (red).

(1980).

Ból i jego leczenie.

WAM, Warszawa.

Keefe F. J., Affleck G., Lefebyre J. C., Starr K., Caldwell D. S., Tennen H. (1997).

Pain coping strategies and coping efficacy in rheumatoid arthritis: a daily process analysis.

Pain, 69, 35-42.

Keere F. J., Kashikar - Zuck S., Robinson E., Salley A., Beaupre P, Caldwell D., Bancom D., Haythornwaite J. (1997).

Pain coping strategies that predict patients'' and spouses'' ratings of patients self-efficacy.

Pain, 73, 191 -199.

Koch Ch.

(1997).

Test „Drzewo" - test rysunku drzewa jako metoda psychodiagnostyczna.

ERDA, Warszawa.

Kokoszka A. (1993).

Podstawowe pojęcia psychoanalitycznej psychoterapii, [w:] A Kokoszka, P.

Drozdowski (red.).

Wprowadzenie do psychoterapii (s. 77-86).

Wydawnictwo Akademii Medycznej im. M. Kopernika w Krakowie, Kraków.

Kübler - Ross E. (1979).

Rozmowy o śmierci i umieraniu.

PAX, Warszawa.

Kujawska - Tenner J., Łuczak J., Okupny M., Kotlińska D., Dangel T (1994).

Zwalczanie bólów nowotworowych.

Nowe Techniki Nauczania, Warszawa.

McCracken L. M. (1998).

Learning to live with the pain: acceptance of pain predicts adjustment in person with chronic pain.

Pain, 74, 21-27.

Pietkiewicz B. (1998).

Nie musi boleć.

Polityka, 25, 4-8.

Rembowski J. (1975).

Metoda projekcyjna w psychologii dzieci i młodzieży.

PWN, Warszawa.

Sternbach R. A. (l974).

Pain patients- traits and treatment.

Academic Press, New York, San Francisco, London.

Twycross R., Łąck S. (1991).

Leczenie terminalnej fazy choroby nowotworowej.

PZWL, Warszawa.

47

Beata Basińska, Hanna Czuchnowska THE TREE TEST BY KOCH IN DIAGNOSIS ADJUSTMENT TO THE CANCER SUMMARY The aim of this study was to apply projective method of The Tree Test by Koch in diagnostic of the adjustment to the cancer.

The more characteristically was anxiety and coping with disease by denial and isolation (negative traits), anger, activity and preillness self - evaluation (positive traits).

Patients in pain showed much more psychopathological feather, were more introverted, concentrated on themselves and withdrawn from interpersonal relations.

Adres korespondencyjny: Beata Basińska Zakład Ergonomii WZiE PG ul. Narutowicza 11/12 80-952 Gdańsk e-mail bbas@pg.gda.pl 48


text:
WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

Sygn. akt K 45/07.

Bohdan Zdziennicki — przewodniczący,

Stanisław Biernat,

Zbigniew Cieślak,

Maria Gintowt-Jankowicz,

Mirosław Granat — sprawozdawca,

Marian Grzybowski,

Wojciech Hermeliński,

Adam Jamróz,

Marek Kotlinowski,

Teresa Liszcz,

Ewa Łętowska,

Marek Mazurkiewicz,

Janusz Niemcewicz,

Andrzej Rzepliński,

Mirosław Wyrzykowski,

1) art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

— Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) z art. 2, art. 10, art. 45 ust. 1, art. 173, art. 176 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

3) art. 37 § 2, 3 i 4 ustawy powołanej w punkcie 1, w części dotyczącej uprawnień Ministra Sprawiedliwości, z art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji, a art. 37 § 4 tej ustawy także z art. 178 ust. 1 Konstytucji;

4) art. 40 § 1 ustawy powołanej w punkcie 1, wobec niezapewnienia członkowi składu orzekającego możliwości złożenia zastrzeżeń do wytknięcia sądowi uchybienia z powodu oczywistej obrazy przepisów, z art. 2 Konstytucji;

6) art. 77 § 1, 2, 2a, 3, 3a, 7a i 7b ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 173 i art. 180 ust. 2 Konstytucji;

8) art. 80 § 2h ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 32 ust. 1, art. 42 ust. 2, art. 176 ust. 1 i art. 181 Konstytucji;

9) art. 80a § 1—5, art. 80b § 1—6, art. 80c, art. 80d § 1 i 2 oraz art. 110 § 2 ustawy powołanej w punkcie 1, z uwagi na brak zachowania trybu konsultacji z Krajową Radą Sądownictwa, z art. 2, art. 7, art. 10 ust. 1 i art. 186 ust. 1 Konstytucji;

10) art. 80a § 3 i 4 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przewiduje natychmiastową wykonalność uchwały sądu dyscyplinarnego w przedmiocie uchylenia immunitetu sędziowskiego, z art. 31 ust. 3 i art. 181 Konstytucji;

11) art. 80 § 2f ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim pozwala na odmowę sędziemu prawa wglądu do akt postępowania, a także art. 80b § 3 tej ustawy w zakresie, w jakim wyłącza udział sędziego w posiedzeniu sądu, którego przedmiotem jest rozpoznanie wniosku o zezwolenie na zatrzymanie sędziego, z art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji;

5.

Art. 40 § 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie zapewnia członkowi składu orzekającego prawa złożenia wyjaśnień do wytknięcia sądowi uchybienia, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

10.

Art. 80 § 2h ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim ustanawia domniemanie, że uchwała zezwalająca na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej obejmuje również zezwolenie na zatrzymanie sędziego i zastosowanie tymczasowego aresztowania, jest niezgodny z art. 42 ust. 2 i art. 181 Konstytucji.

Bohdan Zdziennicki

Stanisław Biernat

Zbigniew Cieślak

Maria Gintowt-Jankowicz

Mirosław Granat

Wojciech Hermeliński

Teresa Liszcz

Ewa Łętowska

Marek Mazurkiewicz

Andrzej Rzepliński

Mirosław Wyrzykowski

Informacje o tekśc


text:
Ballata IX.

Miłości Bożku!

toż ta co mną gardzi,

Widzę i ciebie w poniewierce chowa,

Wśród nas dwóch wrogów, chodząc sobie zdrowa

Jakby nic nigdy — owszem, coraz hardziej

Wdzięcznemi stopy brodząc w wonne kwiecie,

Gdyż wynioślejszej nad nią nie znajdziecie!

Jam widzisz więzień — lecz tyś wolny przecię —

I masz łuk, strzały — otóż w tej potrzebie

Czemubyś nie miał pomścić mnie i siebie?

—


text:
Trzy kolejne osoby przyłączyły się w niedzielę wieczorem do głodówki, prowadzonej 1050 metrów pod ziemią w kopalni Budryk.

W sumie pod ziemią głoduje już 30 osób, cztery inne na powierzchni.

Głodówka trwa od sześciu dni.

Ok. 150 górników okupuje kopalnię 700 metrów pod ziemią a ok. 200 osób prowadzi akcję protestacyjną na powierzchni.

W niedzielę przed południem dwóch spośród protestujących 700 metrów pod ziemią zasłabło.

Przetransportowano ich na powierzchnię i wezwano karetkę pogotowia.

W sobotę do szpitala trafił już jeden z głodujących, z objawami wyczerpania organizmu.