corpora: wikisources-pl

text:
bakać, ‘wołać’, od ba- (p. baj), ‘mówić’, z przyrostkiem -k (jak znak do znać), przestarzałe; już nowe wydanie polskiego Terencjusza zabakałem (r. 1545) odmienia na zawołałem.

W 15. wieku ogólne: »z bakiem a giełkiem przydąc do sądu«, o bakaniu w sądzie, »przez bakliwość«, ‘krzykiem’; częste w Ezopie.

W 16. w. znane, chociaż mało używane, potem ginie zupełnie.

U Czechów »bákati koho k nieczemu«, ‘namawiać’.


corpora: openbooks

text:
Daniel Naborowski

Do Anny

Z czasem wszytko przemija, z czasem bieżą lata,

Z czasem państw koniec idzie, z czasem tego świata.

Za czasem ustaje dowcip i rozum niszczeje,

Z czasem gładkość, uroda, udatność wiotczeje.

Z czasem kwitnące łąki krasy postradają,

Z czasem drzewa zielone z liścia opadają.

Z czasem burdy ustają, z czasem krwawe boje,

Z czasem żal i serdeczne z czasem niepokoje.

Z czasem noc dniowi, dzień zaś nocy ustępuje,

Czasowi zgoła wszytko na świecie hołduje.

Szczera miłość ku tobie, Anno, me kochanie,

Wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Daniel Naborowski, Poezje, oprac.

Jan Dürr-Durski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1961.

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl).

Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


text:
21.

Muzyka zagrała czułego walczyka.

Amadeusz Voss zamówił szampana i powiedział:

— Pijże Lucylo!

Pijże Ingeborgo!

Życie krótkie, ciało chce użyć, bo to co nastąpi jest straszne.

Rozparł się w fotelu i zacisnął usta.

Roześmiały się strojne kokotki.

— Oszalał chyba, nasz doktorek! — zauważyła jedna — Znowu mu się coś przywiduje.

Trudno go zrozumieć.

Druga dodała:

— Zjadł świetną kolację, pali prawdziwe Henry Clay, ma urocze towarzystwo, a plecie o mękach piekielnych.

Do tego nie potrzeba Esplanady, ani leż nas.

Pfuj!

Człowieku, miejże zastanowienie!

Bądź grzeczny, wesoły, podnieś uuszy[1] do góry!

Roześmiały się obie.

Voss mrugnął znużonemi oczyma.

Słodki walc skończył się hałaśliwym finatem.

Nagie ramiona i plecy, przekwitłe twarze młodociane i zbutwiałe oblicza, starców utworzyły wraz z dymem jakąś mglę mleczną.

Ciągle wchodzili nowi goście, spoglądając obco jakoś, a pożądliwie w zalew światła.

Młoda dziewczyna stanęła u drzwi wahadłowych.

Amadeusz zerwał się.

Poznał Joannę Schöntag.

Podszedłszy do niej, złożył ukłon.

Zaskoczona znagła, obdarzyła go uśmiechem, żałując tego zaraz.

Załamała się w pasie, jakby tam coś pękło.

Zmierzyła go chłodnem spojrzeniem, twarz jej była w tej chwili jeszcze brzydsza, a urok spotężniał.

Powiedziała, że od dwu dni mieszka w Berlinie, w hotelu, ale nazajutrz przenosi się do kuzynki, w pobliżu Ogrodu Zoologicznego.

— A więc bogaci krewni? — zauważył nietaktownie.

Potem uśmiechnięty protekcjonalnie, spylał jak długo chce zabawić w tem podniecającem mieście.

Odparła, że prawdopodobnie przez jesień i zimę.

— Podniecające miasto? — dodała.

— O, nie!

Conajwyżej męczące i trywjalne.

Zapytał, czy będzie miał przyjemność zobaczyć ją rychło.

Gdyby Wahnschaffe wiedział, że tu jest, nie omieszkałby z pewnością złożyć wizytę.

Mówił łonem napastliwym, zimnym, jakby się dopieroco nauczył uprzejmości, co ją zraziło.

Na wzmiankę o Krystjanie, zbladła i rzuciła w stronę schodów spojrzenie, wzywające ratunku.

Zaraz jednak uśmiechnęła się.

— Tak, chcę widzieć Krystjana! — rzekła nagle z zupełna swobodą, taklo znaczy to, że umyślnie w tym celu przybyła.

— A cóż ze mną będzie? — spytał.

— Nie zważa na mnie pani, widzę.

Możebym mógł w czemś dopomóc.

Moglibyśmy się przejść potrosze.

Tyle jest rzeczy do omówienia...

— Do omówienia? — zdziwiła się, marszcząc brwi w poczuciu bezbronności.

Chcąc się go w sposób grzeczny pozbyć, przyrzekła napisać.

Ale zaraz pożałowała tych słów.

Każdą obietnicę brała serjo.

Odczula dziwne napięcie i upadek woli, które w niej aż do chorobliwości wywoływał ten człowiek.

Voss wrócił do domu autem, dumając uparcie nad zagadką, czy Joanna była kochanką Krystjana.

Kwestja ta stała mu się niezmiernie ważną od chwili kiedy ją ujrzał.

Szło tu o posiadanie i niemożność jego, o prawdę i oszustwo.

Wyciągał wnioski, rozpłomieniające jego zmysły, roztrząsał możliwości decydujące o calem życiu.

Wyobraził sobie rysy Joanny, studjował ich pismo tajemne, rozdrabniając się w argumentach i sztuczkach krę lackiej sylogistyki.

A wszystko to grawitowało do jednego, ponurego punktu.

Czuł wyraźnie, że idzie wielka burza, jakiej nie przeżył doląd i że nastąpi wielkie pogorszenie sytuacji.

Nazajutrz po kąpieli miał siadać do śniadania, gdy mu powiedziała służąca:

— Panna Engelschall czeka w salonie.

Pospiesznie wypił czekoladę L poszedł.

Karen siedziała przy siole, oglądając fotografje Krystjana, wizerunki krewnych, znajomych, konie, domy i psy.

— Karen miała prosty kostjum czerwono granatowy, a żółte włosy zakrywał kapelusz z popielatego filcu, przybrany wstążką.

Twarz jej była chuda, ziemista, o ponurym wyrazie.

Pomijając wszelki wstęp, rzekła:

— Przyszłam spytać, czy pan już wie.

Może pana przedtem zawiadomił.

Może dopiero wczoraj wieczór.

Nie wiesz pan nic?

Ha, nie sposób było zapobiec.

Oddał cały swój majątek ojcu.

Nawet wyrzekł się dochodów rocznych z firmy, nie wiem ilu setek tysięcy.

To co mu pozostało, starczy ledwo na życie, a i tak nie może samoistnie dysponować gotówką.

Cofać się nie może.

Klamka zapadła.

Zbiera chęć krzyczeć, położyć się poprostu i krzyczeć.

Pytam go, co uczynił, on zaś zdziwił się, iż mnie to oburza.

A teraz pytam pana, czy jest to możliwe i czy wolno w ten sposób postępować?

Amadeusz nie wyrzekł słowa.

Pobielał, a poprzez szkła okularów migotały żółte skry.

Kilka razy przetarł dłonią usta.

Karen jęła spacerować po pokoju.

— Tak, tak! — rzekła, ogarniając dzikiem spojrzeniem zadowolenia wytworny salon — raz na wozie, a drugi raz pod wozem.

Tak bywa.

Mogłabym teraz powziąć decyzję w mej sprawie, o ile nie za późno już.

Ale sądzę, że czekać to najlepszy interes.

Przystąpiła do stołu od strony przeciwległej i wpadła jej w oczy fotografja, nieznana dotąd.

Był to portret pani Richberty Wahnschaffe, w sukni balowej, a z szyi zwisał podwójny sznur jej słynnych pereł.

Karen chwyciła portret, przyjrzała mu się, podnosząc brwi i rzekła:

— Cóż to za kobieta.

Podobna doń!

Zapewne matka?

Czy tak?

Amadeusz skinął głową, a Karen rozciekawiona i chciwa dodała:

— Perły?

Takie perły.

Czyż to możliwe?

Prawdziwe?

Niepodobieństwo!

Muszą być chyba wielkie, jak pięść dziecka.

Blade jej oczy jarzyły się, a ostre zęby gryzły wargi.

— Czy mogę sobie to zabrać? — spytała, a gdy Amadeusz milczał, zawinąwszy fotografję w kawałek gazety wsunęła pod kaftanik.

— Ależ człowieku! — krzyknęła brutalnie — otwórzże gębę!

I mnie to wzięło pod nerki.

Mnie przedewszystkiem!

Pan stoisz w każdym razie spokojnie na nogach, a ja, biedna kobieta muszę niemi zarobkować.

Roześmiała się cynicznie, rzuciła raz jeszcze spojrzenie na Amadeusza i salon, potem zaś wyszła.

Stał przez chwilę bez ruchu, przetarł dłonią usta i skoczył co prędzej do sypialni.

Na gotowalni leżały przybory toaletowe Krystjana, cenne kryształowe graciki w złoto oprawne.

Wszystko wrzucił Amadeusz do małego kufereczka, zamknął i schował do szafy.

Potem wrócił do salonu i skrzyżowawszy ramiona jął chodzić.

Po chwili przystanął i rzekł:

— Nie wódź nas na pokuszenie i zbaw ode złego.

Przypisy


corpora: sejm

text:
Uchwała

Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich

z dnia 22 kwietnia 2009 r.

Regulamin Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich

Na podstawie art. 204b Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej uchwala się, co

następuje:

„wnioskami”, po ich skierowaniu przez Marszałka Sejmu do Komisji Regulaminowej i

Spraw Poselskich, zwanej dalej „Komisją”, dostarcza się na ich żądanie posłom –

członkom Komisji w sekretariacie Komisji za potwierdzeniem odbioru.

2.

Wniosek wraz z zawiadomieniem o posiedzeniu Komisji, na którym zostanie rozpatrzony,

wykłada się posłom – członkom Komisji do skrytek poselskich za pośrednictwem

Wydziału Podawczego.

Art. 2.

Art. 3.

Art. 4.

1.

O terminie rozpatrzenia wniosku niezwłocznie po zwołaniu posiedzenia Komisji w tej

sprawie zawiadamia się posła, którego wniosek dotyczy:

1) przesyłając zawiadomienie faksem do podstawowego biura poselskiego;

2) przesyłając zawiadomienie za pośrednictwem poczty elektronicznej na oficjalny

adres sejmowy;

3) przekazując zawiadomienie do biura klubu (koła) parlamentarnego (poselskiego) za

pośrednictwem Wydziału Podawczego;

4) wykładając zawiadomienie do skrytki poselskiej za pośrednictwem Wydziału

Podawczego.

2.

Zawiadomienie o terminie rozpatrzenia wniosku może również nastąpić bezpośrednio w

sekretariacie Komisji za potwierdzeniem odbioru zawiadomienia.

wniosku po poinformowaniu Komisji przez posła, którego wniosek dotyczy, o

ustanowieniu posła – obrońcy.

Art. 5.

Prezydium Komisji lub przewodniczący Komisji zapraszają na posiedzenie Komisji, na

którym ma być rozpatrywany wniosek, wnioskodawcę i jego pełnomocnika, o ile został

ustanowiony.

W przypadku wnioskodawcy będącego oskarżycielem prywatnym zaproszenie

wysyła się listem poleconym na adres jego pełnomocnika.

Art. 6.

wnioskodawca lub jego pełnomocnik, o ile jest obecny na posiedzeniu Komisji.

2.

Wniosek może być rozpatrzony przez Komisję także w przypadku nieobecności

wnioskodawcy lub jego pełnomocnika, chyba że Komisja postanowi inaczej.

którego wniosek dotyczy lub jego obrońcy, chyba że Komisja postanowi inaczej.

4.

Po przedstawieniu wniosku głos zabiera poseł, którego wniosek dotyczy, lub jego

obrońca, a następnie przeprowadza się dyskusję.

5.

Po zakończeniu dyskusji prowadzący obrady zwraca się do osób spoza składu Komisji o

opuszczenie posiedzenia na czas podjęcia uchwały w sprawie przyjęcia lub odrzucenia

wniosku; nie dotyczy to pracowników Kancelarii Sejmu biorących udział w posiedzeniu

Komisji.

6.

Po podjęciu uchwały prowadzący obrady zwraca się o powrót osób spoza składu Komisji

i przedstawia uchwałę Komisji w sprawie wniosku.

Art. 7.

Warunki organizacyjno-techniczne udostępniania akt postępowania, o których mowa w art. 7c

informacji niejawnych na terenie Sejmu.

Art. 8.

Przewodniczący Komisji

/-/ Jerzy Budn


WAR TOŚĆ U C Z CI WEJ P R AKTYKI MARKETIN GO WEJ W PR Z EDS IĘB IORCZ OŚ CI

151 R. Rogowski, Wartość uczciwej praktyki marketingowej w przedsiębiorczości, w: K.

Jaremczuk (red.), Uwarunkowania rozwoju przedsiębiorczości – szanse i zagrożenia, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. prof. Stanisława Tarnow- skiego w Tarnobrzegu, Tarnobrzeg 2003, s. 151-165.

Robert Rogowski WARTOŚĆ UCZCIWEJ PRAKTYKI MARKETINGOWEJ W PRZEDSIĘBIORCZOŚCI WSTĘP Marketing jest praktyką powszechnie stosowaną przez przedsiębiorstwa.

Nie jest on działalnością ograniczoną jedynie do podmiotów o znacznych potencjałach ekonomicz- nych.

Małe i średnie przedsiębiorstwa również napotykają na swojej drodze problemy i wyzwania wymagające wykorzystania marketingu.

Muszą określić i opracować pro- dukt, wycenić go, znaleźć kanały dystrybucji i poinformować rynek o jego istnieniu.

Marketing jest praktyką stosowaną przez każdy podmiot chcący doprowadzić do proce- su wymiany.

Niniejszy artykuł jest próbą zwrócenia uwagi na wartość uczciwości w prowadzeniu działalności gospodarczej w obszarze praktyki marketingowej jako szczególnie wrażli- wej i ważkiej moralnie.

To tutaj na styku przedsiębiorstwo-otoczenie jest najwięcej możliwości stosowania wątpliwych z moralnego punktu widzenia działań ze strony przedsiębiorstwa.

Współczesne podmioty gospodarcze funkcjonują w silnym otoczeniu konkurencyjnym.

Stanowi to dla nich często znaczne utrudnienie w swobodnym reali- zowaniu swych planów rozwojowych.

Konkurencja jest wymagającą siłą rynkową zmu- szającą do poprawy jakości produktu, obniżenia kosztów i ceny.

Zdarza się, że przed- siębiorstwo w walce konkurencyjnej i praktykach marketingowych sięga do zachowań nieuczciwych i wątpliwych moralnie.

Celem artykułu jest pokazanie, iż troska o uczciwość w marketingu jest konieczna, a jej warunkiem zasadniczym jest okazywanie we wszelkich działaniach marketingowych

152 szacunku osobie ludzkiej wyrażającym się troską o jej rzeczywiste dobro i w ten sposób będącą odpowiedzią na jej godność.

Dobro osoby w najszerszym znaczeniu oznacza udoskonalanie się człowieka jako osoby poprzez uczestnictwo w prawdzie, dobru i pięknie.

W praktyce oznacza to aktualizację jego potencjalności takich jak zdolność poznania, miłość czy też twórczość.

Realizacja dobra osoby związana jest z troską o dobro wspólne, które marketing musi również uwzględniać [1].

Prof. A. H. Krzymiński zauważa, że przedsiębiorcy na ogół nie postępują nieetycznie z zasady, nie rozpoczynają swojej kariery ze „strategicznym zamiarem nieetycznego zachowania się w otoczeniu jako środkiem prowadzącym do celu” [2].

Dopiero pewne sytuacje, pokusy, trudności, nieuczciwość innych sprzyja, a czasem w jakimś stopniu wymusza dokonywanie wyborów moralnie wątpliwych lub złych.

Pokusy występują u każdego niezależnie czy jest przedsiębiorcą czy też wykonuje inny zawód.

Dlatego niech poniższy artykuł nie będzie traktowany jako pouczanie przedsiębiorców, lecz je- dynie zwrócenie uwagi na to, że warto postępować uczciwie w działalności gospodar- czej ze względu na dobro drugiego człowieka.

Dobra gospodarcze są ważne i powinny służyć wszechstronnemu rozwojowi człowieka, a nie być celem samym w sobie, celem jak najprzyjemniejszej i najobfitszej konsumpcji powodującej uwikłanie się człowieka „w sieć fałszywych i powierzchownych satysfakcji” [3].

Zachwycenie się dobrami ma- terialnymi w sposób przesadny powodować może „swoisty przymus konsumpcji” wy- nikający z chęci i potrzeby „bycia na bieżąco” i „nie odstawania od innych” [4].

Dobra gospodarcze powinny służyć drugiemu człowiekowi w autentycznej realizacji siebie oraz być narzędziem okazywania szacunku każdej osobie, w tym chronienia jej godno- ści.

Działalność marketingowa, jako najbardziej widoczna forma działalności gospodar- czej przedsiębiorstw, odgrywa tu szczególnie doniosłą rolę.

Jak pisze Robert Solomon: „[...] ideałem biznesu w ogóle nie jest [...]

‘robienie pieniędzy’.

Jest nim służenie po- trzebom społecznym i dobru publicznemu oraz bycie nagradzanym za to” [5].

Pierwsza część artykułu jest pokazaniem marketingu jako działań umożliwiających rozwój gospodarczy i dających przedsiębiorstwu większe szanse na skuteczne gospoda- rowanie.

Rozważania w drugiej części dotyczą koncepcji marketingu uwzględniających kontekst społeczny funkcjonowania przedsiębiorstwa.

Trzecia część jest próbą wstęp- nego sformułowania koncepcji marketingu personalistycznego, którego centralną warto- ścią byłaby osoba ludzka, jej bezwzględne poszanowanie i afirmacja dla niej samej.

153 1. ZNACZENIE MARKETINGU WE WSPÓŁCZESNYM PRZE DSIĘBIORSTWIE Każde przedsiębiorstwo funkcjonuje w otoczeniu wieloaspektowym.

Złożoność rze- czywistości, a co za tym idzie różnorodność elementów mających wpływ na prowadze- nie działalności gospodarczej, jest uwzględniana w praktyce i teorii marketingu.

Dla celów analizy marketingowcy wyodrębniają następujące komponenty otoczenia przed- siębiorstwa [6].

Po pierwsze są to podmioty konkurencyjne.

To właśnie konkurencja stała się zasad- niczym bodźcem poszukiwania nowych metod zarządzania biznesem i przyczyniła się do przechodzenia tzw. filozofii działania przedsiębiorstwa na rynku od orientacji pro- dukcyjnej, poprzez orientację promocyjną do orientacji marketingowej, a coraz częściej mówi się obecnie o nowej orientacji społecznej i humanistycznej [7].

Konkurencja nie- wątpliwie dynamizuje i urozmaica życie gospodarcze, czego najważniejszym rezultatem są nowe i tańsze produkty, a co za tym idzie korzyść odnoszona przez klientów.

Swoją rolę odgrywa też struktura rynku konkurencyjnego powodując, iż na przykład podmioty o pozycji monopolistycznej są postawione w najlepszej sytuacji z punktu widzenia ko- nieczności stosowania zarządzania marketingowego.

Zmienne ekonomiczne w gospodarce to kolejne uwarunkowania zewnętrzne mające doniosły wpływ na strategię marketingową obieraną przez przedsiębiorstwo.

Wielkość dochodu narodowego, ilość pieniądza pozostająca do dyspozycji klienta, tzw. fundusz swobodnej decyzji (środki finansowe pozostające po zaspokojeniu podstawowych po- trzeb), wielkość udzielonych kredytów, posiadane bogactwo, skłonność do konsumpcji i do oszczędzania, muszą być uwzględniane przez przedsiębiorstwo w wybieraniu rynku docelowego, opracowywaniu produktu, określaniu jego ceny i wyboru narzędzi promo- cji.

Dalej wymienić należy czynniki polityczne i regulacje prawne.

Rząd poprzez swoją politykę wewnętrzną i międzynarodową może wpływać na podejmowane kierunki dzia- łań przedsiębiorstw.

Na przykład gwarancje eksportowe rządu skłaniać mogą do obiera- nia rynków docelowych poza granicami kraju, zwiększenie akcyzy na dany towar po- wodować może ograniczenie produkcji poprzez zmniejszenie się potencjalnego popytu.

Zmiany w prawie są zjawiskiem bardzo częstym i przedsiębiorstwa muszą nieustannie je śledzić i podporządkowywać się im, co często oznacza określone koszty i zagrożenia,

154 ale może też okazać się szansą rozwoju, zdobycia nowych rynków czy też poprawą wa- runków przejrzystości i uczciwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Do istotnie wpływającego na decyzje przedsiębiorstwa otoczenia zalicza się również rozwój techniki oraz czynniki naturalne.

Nowe technologie umożliwiają innowacje pro- duktów.

Marketingowcy mają również coraz większe możliwości w docieraniu z infor- macją do klienta.

Natomiast środowisko naturalne to określone bogactwa mineralne, ale i zmienne warunki pogodowe, zjawiska geologiczne.

Wszystkie zmiany w tych obsza- rach mogą być z jednej strony szansą dla przedsiębiorstwa, z drugiej natomiast jawić się mogą jako zagrożenia.

Otoczeniem przedsiębiorstwa są w końcu uwarunkowania społeczno-kulturowe.

Wymienić tu w szczególności należy rozwój demograficzny społeczeństwa, panującą modę, a także wartości moralne.

Z jednej strony mamy wartości uniwersalne, stałe i niezmienne.

Jednocześnie ludzie kierują się własnymi preferencjami czy też ulegają wpływom różnych ideologii (np. hedonizmu, konsumpcjonizmu) [8].

Istnienie obiek- tywnych wartości moralnych nie oznacza, że ludzie zawsze się nimi kierują.

Relaty- wizm moralny jest obecny w praktyce i tu powstaje pytanie czy marketingowcy mają tak formułować swe strategie marketingowe by odpowiadały albo nawet pogłębiały ów relatywizm czy też powinni stać niejako na straży obiektywnych norm moralnych?

Ogólniej należy zapytać czy w tym wypadku przedsiębiorstwo powinno dostosowywać się do zmiennego otoczenia?

Jeśli tak to na jakiej podstawie?

Tutaj odpowiedź będzie odpowiedzią na pytanie czy przedsiębiorstwo troszczy się jedynie o swój wynik eko- nomiczny, doraźne korzyści czy też priorytetem jest dobro moralne konsumenta i in- nych osób na które działalność ma wpływ.

Rzeczywistość jest złożona i dynamiczna.

Wobec tej rzeczywistości stoi każdy przedsiębiorca i w niej szuka możliwości rozwoju i podjęcia działalności gospodarczej, która zawsze w jakimś stopniu jest ryzykowna.

Niepewność i ryzyko są rezultatem zmienności otoczenia.

Narzędziem pomocnym ich minimalizacji jest marketing.

Jak pisze jeden ze specjalistów marketingu „[...] stosowanie zarządzania marketingowego pozwala firmie lub instytucji na dostosowanie ich zasobów lub potencjału do szans i możliwości tkwiących w otoczeniu” [9].

Podstawowymi zaletami stosowania narzędzi marketingu z punktu widzenia przed- siębiorstwa są:

155 1.

Marketing umożliwia odpowiedzieć w całościowy sposób na wyzwania wobec których stają firmy.

Największym z nich jest zmienność otoczenia.

Dynamika przemian wokół firmy utrudnia realizację jej celów.

Firma wykorzystując in- strumenty marketingowe próbuje dostosowywać się do zachodzących w otocze- niu zmian [10].

2.

Marketing ułatwia doprowadzenie do sprzedaży produktu, co na rynkach konku- rencyjnych i rynkach nabywców jest zasadnicze dla przetrwania firmy.

3.

Poprzez wychodzenie naprzeciw potrzebom konsumenta marketing tworzyć może więź lojalności co sprzyja zwiększeniu sprzedaży w długim okresie.

4.

Mimo, iż marketing wymaga poniesienia dodatkowych kosztów, zmniejsza ry- zyko porażki przedsiębiorcy na rynku wskazując jak działać w sposób przemy- ślany i uporządkowany [11].

5.

Marketing pomaga w planowaniu działań rynkowych i pośrednio ułatwia inicja- tywę gospodarczą dając nadzieję na realizację zamierzeń gospodarczych.

Pla- nowanie jest przeciwieństwem działania z dnia na dzień, które o wiele łatwiej może skończyć się niepowodzeniem [12].

2.

KONCEPCJE MARKETINGU ZMIERZAJĄCE KU OSOBIE LUDZKIEJ Marketing jest zawsze działalnością określonego człowieka, który sam lub w grupie podejmuje decyzje odnośnie produktu jaki firma będzie wytwarzać, ceny jaką ten pro- dukt będzie miał, sposobów dokonywania transakcji wymiennej z konsumentami, a tak- że o środkach i formach przekazania rynkowi informacji o swojej ofercie.

Wszystkie wymienione obszary decyzyjne przedsiębiorstwa mają wymiar moralny.

Często ocena danego postępowania jest jednoznaczna, nieraz jednak wzbudza znaczne wątpliwości.

Literatura traktująca o etyce marketingu bogata jest w opisy praktyk etycznie nagan- nych i wątpliwych.

Działalność stowarzyszeń konsumenckich ma swój wpływ na kształt ustaw i innych regulacji prawnych ograniczających swobodę firm w obszarze marketin- gu, szczególnie tych zagrażających konsumentowi oraz wolnej konkurencji.

Samo pra- wo nie jest w stanie w wystarczającym stopniu wpłynąć na uczciwość praktyk marke- tingowych, jednak nazywa ono i ogranicza niektóre zachowania nieuczciwe.

156 Marketing można stosować na dwa sposoby.

Według pierwszego potraktować go można wyłącznie instrumentalnie i wtedy jego celem jest uzyskanie wskaźników eko- nomicznych w przedsiębiorstwie na określonym poziomie.

Decyzje podejmuje się z punktu widzenia maksymalizacji zysków bez zwracania uwagi na aspekty moralne, chyba, że wymaga tego prawo (tu należy przypomnieć następujące spostrzeżenie Web- bera: „Postępowanie legalne dla uniknięcia kary jest postępowaniem przezornym – a nie etycznym” [13]).

Drugim rodzajem podejścia w marketingu może być uzupełnienie traktowania go jak jednej z technologii w procesie produkcji o refleksję moralną i zada- nie sobie pytań jak nasz produkt i cała działalność marketingowa wpłynie na dobro klienta i szerzej - całej społeczności [14].

Można w końcu zacząć od pytania w jaki spo- sób, za pomocą jakich produktów nasze przedsiębiorstwo przyczyni się najlepiej dla dobra konsumenta.

Powstały różne teorie marketingowej działalności przedsiębiorstwa mające na względzie drugiego człowieka, odpowiedzialność za klienta, środowisko naturalne i inne podmioty na które w jakiś sposób rzutuje działalność firmy.

Wymienić tu można koncepcję marketingu społecznie odpowiedzialnego oraz QOL marketing (quality of life marketing).

Według P. Kotler’a „[...] zadanie organizacji polega na określeniu potrzeb, wymagań i interesów rynków docelowych oraz dostarczeniu pożądanego zadowolenia w sposób bardziej efektywny i wydajny niż konkurenci, przy jednoczesnym zachowaniu lub pod- niesieniu dobrobytu konsumenta i społeczeństwa.”

[15].

Koncepcja marketingu społecznie odpowiedzialnego jest odpowiedzią na niszczenie i eksploatację środowiska, wzrost liczby ludności, głód i biedę na świecie oraz zanie- dbanie świadczeń społecznych.

Patrzy się tu na długookresowe interesy konsumenta i społeczeństwa [16].

Wg tej koncepcji należy znaleźć kompromis między zyskiem przedsiębiorstwa, zaspokojeniem potrzeb konsumenta i interesu publicznego [17].

Inni autorzy definiują odpowiedzialność społeczną w dziedzinie marketingu jako obowiązek poprawiania dobra konsumentów i ogółu społeczeństwa za pomocą produk- tów [18].

Wymieniają następujące kryteria rozpoznawania produktów społecznie odpo- wiedzialnych: ekologia, wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo, sposób przedstawiania produktu (w jakim świetle jest ukazany produkt), opakowanie i serwis produktu, infor- macja o produkcie, cel i przeznaczenie produktu.

157 M. Prymon, mówiąc o odpowiedzialności społecznej w marketingu, wymienia trzy jej rodzaje.

Po pierwsze zobowiązaniem przedsiębiorstwa jest dbałość o środowisko naturalne [19].

Po drugie działania tzw. cause related marketing (CRM) czyli inicjatywy charytatywne i społeczne, wspierane pieniędzmi bezpośrednio pochodzącymi ze sprze- daży wybranych produktów (przy czym czyni następującą uwagę: „Takie działania, popularne dziś, świadczą naprawdę, o sprycie firmy a nie o rzeczywistej odpowiedzial- ności społecznej” [20] i dalej „[...] bardziej jednoznaczne są działania społeczne polega- jące na bezpośrednich dotacjach” [21].

M. Prymon przytacza również wyniki badań wskazujące, że 91% członków zarządów amerykańskich firm uznaje zobowiązanie swo- ich firm do świadczeń i innej pomocy w problemach lokalnej społeczności [22]).

Jako trzeci obszar odpowiedzialności wspomniany autor wymienia odpowiedzialność firmy za skutki wszelkich jej działań.

Dla wymuszenia odpowiednich zachowań ze strony przedsiębiorstw powstał ruch zwany konsumeryzmem, który wpłynął na regulacje prawne mające za cel ochronę konsumentów [23].

Szerszą koncepcją w stosunku do marketingu społecznie odpowiedzialnego jest qu- ality-of-life marketing, według której zadaniem organizacji jest dostarczanie dóbr i usług mogących powiększyć dobro konsumentów i wprowadzanie tych produktów sku- tecznie i wydajnie w taki sposób by zminimalizować skutki uboczne mogące być udzia- łem konsumentów i społeczeństwa, jednocześnie dające długoterminowy zysk [24].

QOL marketing dąży do osiągnięcia przez konsumenta dobra poprzez zadowolenie w długim okresie.

Ma na uwadze fakt, iż bieżąca satysfakcja z konsumpcji jakiegoś dobra niekoniecznie będzie dobra dla niego w długim okresie.

Konkurencja traktowana jest w kategoriach wydajności i skuteczności, a nie jako wróg którego trzeba wyeliminować z rynku.

Jest to podobnie jak konsument, kolejny podmiot na który działalność naszego przedsiębiorstwa ma wpływ i którego powinni- śmy szanować.

Mechanizm konkurencji traktowany jest jako mechanizm przyczyniają- cy się do polepszenia dobra konsumentów.

QOL marketing dąży nie tylko do zwiększania dobra konsumentów, lecz jednocze- śnie ma na uwadze minimalizowanie negatywnych zjawisk wynikłych z działalności marketingowej firmy oraz z konsumpcji jej produktów.

Chodzi tu zwłaszcza o podmioty które nie pozostają w obszarze bezpośredniego oddziaływania danego przedsiębiorstwa.

158 QOL marketing formułuje zalecenia odnośnie każdego z narzędzi marketingu.

W przypadku produktu szuka się takich, które przyczynią się do powiększenia dobra kon- sumenta w jak największym stopniu.

Pytaniem zasadniczym jest jaki produkt najbar- dziej przyczyni się dla dobra danej grupy konsumentów.

Dla sprecyzowania czym jest dobro konsumenta stosuje się takie wskaźniki jak zadowolenie z życia, ze zdrowia, z pracy, z rodziny, z sąsiedztwa, warunków domowych, edukacji itp.

Dalej projektuje się produkt najbardziej przyczyniający się dla bobra konsumenta, jak najmniej szkodliwy dla nich jak i dla otoczenia oraz wymagający poniesienia jak najmniejszych kosztów by stać było na niego jak najwięcej odbiorców.

Jeśli przedsiębiorstwo wytwarza dobry produkt przynoszący konsumentom konkretne dobro, nie może jednocześnie wyceniać go na poziomie, który jest dla nich nieosiągalny [25].

QOL marketing nie toleruje takich praktyk jak sprzedawanie produktu po bardzo wysokich cenach w stosunku do ponie- sionych kosztów (price gouging), zmowy cenowe (price fixing), narzucanie ceny sprze- daży hurtownikom i detalistom (vertical pricing), wycena poniżej kosztów (predatory pricing), wycenianie produktu po różnej cenie w zależności od nabywcy (discriminato- ry pricing).

Wszystkie te praktyki są działaniem przeciw konkurencji, a QOL marketing zakłada nie traktowanie jej jako wroga [26].

Krytykowanymi praktykami w obszarze promocji są: złudne i wprowadzające w błąd hasła reklamowe, reklama telewizyjna ukierunkowana na dzieci, reklamowanie przez ludzi sławnych, wprowadzające w błąd promocje cenowe, używanie silnych technik psychologicznych dla przekonania nabyw- cy, umacnianie stereotypów, rozwijanie nierealistycznych wizji dobrego życia, kulty- wowanie materializmu.

Wszystkie przytoczone praktyki nie mają na uwadze dobra kon- sumenta z jednoczesnym minimalizowaniem efektów negatywnych i dlatego QOL mar- keting traktuje je jako niedopuszczalne [27].

3. PROPOZYCJA MARKETINGU PERSONALISTYCZNEGO Niniejszą propozycję marketingu personalistycznego należy traktować jako wstępną, wymagającą dalszego rozwinięcia i pogłębienia.

Wskazane zostaną jej podstawowe założenia, zasady i kierunki badań mające na celu wypracowanie spójnej koncepcji.

Oparte zostaną zasadniczo na pracy dotyczącej etyki gospodarczej napisanej przez Józe- fa Majkę.

159 Personalizm jako sposób patrzenia na rzeczywistość koncentruje się wokół refleksji na temat osoby ludzkiej.

Etyka personalistyczna kładąca nacisk na człowieka i przypisu- jąc mu szczególną pozycję wśród bytów tego świata jest ściśle powiązana z pojęciami godności osoby, prawdy i dobra.

Godność osoby ludzkiej jest wartością wartości [28], uniwersalną, centralną, a nawet absolutną [29].

Człowiek jako byt najdoskonalszy w świecie posiada rozum, wolność wewnętrzną i sumienie.

„Godność osoby ludzkiej ro- zumie się jako wartość ontyczną – wrodzoną, trwałą, niezbywalną i równocześnie zo- bowiązującą.

To ranga ontyczna decyduje o tym, że człowiek jako osoba – byt obdarzo- ny rozumem, sumieniem i wolnością – posiada godność” [30].

Godność uznawana jest za wartość powszechną i podstawę praw człowieka [31].

To na wielkiej wartości czło- wieka opiera się personalizm.

Ta prawda domaga się uwzględniania we wszystkich przejawach życia ludzkiego.

Działalność gospodarcza domaga się w tej perspektywie podporządkowania osobie ludzkiej jako wartości centralnej.

U podstaw marketingu per- sonalistycznego jest więc całościowa prawda o człowieku.

Gospodarowanie człowieka w ujęciu personalistycznym oznacza „służenie sprawie człowieka”.

Jest to dążenie do jego dobra poprzez ochronę jego godności.

Do podstawowych założeń marketingu personalistycznego należeć będą: koncepcja osoby ludzkiej, teleologia życia człowieka, porządek moralny oparty na prawie natural- nym, prawa człowieka, zasada sprawiedliwości, zasada miłości społecznej oraz dążenie do pokoju.

U podstaw marketingu personalistycznego leży koncepcja osoby ludzkiej traktowa- nej integralnie, a nie redukowanej do jedynie sfery psychicznej, duchowej, materialnej, biologicznej czy też popędowej.

Personalizm uwzględnia potrzeby materialno- biologiczne człowieka oraz jego potrzeby psychiczno-duchowe.

Działalność gospodar- cza służy zaspokajaniu potrzeb człowieka, najpierw materialnych, a ich realizacja jest podstawą zaspokojenia potrzeb duchowych.

Zaspokajanie potrzeb materialnych jest więc jedynie środkiem do dalszego rozwoju człowieka, jego udoskonalania się i speł- niania poprzez czynienie dobra.

Całościowa koncepcja osoby ludzkiej pokazuje otwar- tość człowieka na wartości wyższe tj. prawdę, dobro i piękno.

Człowiek nie jest rzeczą lecz osobą, zatem nie może być traktowany jako przedmiot.

Jego godność domaga się praktyki marketingowej nie absolutyzującej dóbr gospodarczych, lecz dających im wła- ściwe miejsce w hierarchii wartości.

To człowiek ma panować nad rzeczami, nowymi

160 produktami, wynalazkami dającymi coraz lepsze możliwości rozwoju, a nie odwrotnie [32].

Reklama jako narzędzie marketingu często redukuje człowieka do jedynie mate- rialno-biologicznej sfery, by poprzez odwoływanie się do niej wpływać na wzrost kon- sumpcji.

Nie chodzi o tu wyeliminowanie reklamy lecz o nadanie jej takiego charakteru, który nie niweczy ludzkiej godności, lecz przeciwnie - służy jej promocji.

Marketing personalistyczny pyta o cel życia człowieka, a następnie formułuje taką politykę marketingową, która co najmniej od tego celu człowieka nie oddala, czyli jest w stosunku do niego albo neutralna albo najlepiej ten cel w jakimś stopniu pomaga mu osiągnąć.

Człowiek jest zdolny do rozumowego poznawania oraz wolnego wyboru i dążenia do celów, które przyczynią się do udoskonalenia osoby jako osoby, a w rezulta- cie dadzą mu szczęście.

Pełnią doskonałości i zobowiązaniem człowieka na ziemi jest realizacja siebie w miłości [33].

I gdyby znów sięgnąć do przykładu reklamy, to najczę- ściej przedstawia ona model życia traktujący człowieka jakby jego zasadniczym celem było zaspokajanie swojej zmysłowości poprzez różnego rodzaju przyjemności.

Stani- sław Rodziński pisze: „Oferta pism dla młodzieży, skierowane w jej stronę reklamy, gigantyczne i z ogromnym nakładem środków organizowane imprezy rozrywkowe i muzyczne stwarzają wizję modelu życia jako pasma towarzyskich i erotycznych sukce- sów, dwuznaczności i decyzji zależnych od grymasu i przymrużenia oka, zręcznego manipulowania życiem uczuciowym i konsumpcją jako nadrzędnym motorem bycia” [34].

Marketing personalistyczny uwzględniać musi porządek moralny oparty na pra- wie naturalnym, które jest podstawą całego życia społecznego.

Ma ono charakter obiektywny, a przejawia się w sumieniu, w normach powszechnych i uniwersalnych.

Pogłębione jest w orędziu ewangelicznym (prawie objawionym) [35].

Objawienie pra- wa moralnego ma na celu również zapobieganie relatywizacji etycznego prawa natural- nego, które jest zagrożeniem dla osób i całych społeczeństw [36].

Niektórzy posuwają się do twierdzenia, że najbardziej obniżającą poziom moralny siłą kapitalizmu jest re- klama.

To ona najbardziej poniża język, drenuje myśl i niweczy godność [37].

Koncepcja marketingu personalistycznego zakłada realizację praw człowieka.

W pierwszej kolejności będzie to prawo do życia.

Zagrożeniem tego prawa jest narażenie zdrowia co w gospodarowaniu może wystąpić w przypadku wytwarzania produktów wymagających stosowania metod produkcji zagrażających życiu lub zdrowiu pracowni-

161 ków, sprzedaży towarów zagrażających zdrowiu i życiu konsumentów, a także poprzez stosowanie technologii niszczących środowisko naturalne i przynoszących niebezpie- czeństwo dla życia lub zdrowia ludzi i przyszłych pokoleń [38].

Kolejne prawa to prawo do wolności opartej na prawdzie [39] i odpowiedzialności, łączącej się z wolnością prawo do inicjatywy gospodarczej, która oznaczać będzie poszanowanie i nie ograni- czanie tego prawa poprzez różnego rodzaju praktyki zagrażające wolnej konkurencji.

Dalej będzie prawo do rozwoju osobowego człowieka, czemu mają służyć produkowa- ne dobra i oferowane usługi.

Należy tutaj pamiętać, by postęp cywilizacyjny zawsze był podporządkowany człowiekowi, który dojrzale traktuje zdobycze myśli technicznej i wykorzystuje je dla swego rozwoju moralnego.

Postęp techniczny i wzrost gospodarczy mają być środkami do rozwoju osobowego, a nie celami samymi w sobie [40].

Prawo do rozwoju domaga się by każdy człowiek mógł korzystać z dóbr i wartości niezbęd- nych do ochrony i podnoszenia jego godności, co powinno mieć swoje implikacje w dostępności podstawowych produktów dla każdego człowieka.

Swoją rolę odegrać mo- że tu z jednej strony postępowanie przedsiębiorstwa, a z drugiej odpowiednia polityka społeczno-gospodarcza państwa (co już wykracza poza marketing przedsiębiorstwa).

Sprawiedliwość w obszarze gospodarczym będzie dotyczyła głównie wymiany dóbr i usług.

W sprzedaży należy więc dążyć do równości świadczeń, co jednak może być nieraz trudne do osiągnięcia.

Należy tu rozważyć problem ceny słusznej, na ile i czy zawsze cena rynkowa jest sprawiedliwa.

Sprawiedliwość zawsze musi mieć na wzglę- dzie godność człowieka i zabezpieczenie jego naturalnych uprawnień [41].

Miłość społeczna wyraża się wspólnym dążeniem do dobra i wiąże się z ofiarą i po- święceniem.

Miłość w marketingu może brzmieć abstrakcyjnie jednak może być jak najbardziej realna i urzeczywistniana przez odpowiednich decydentów.

Miłość wykra- cza poza zwykłą sprawiedliwość i polega na daniu więcej niż wymaga tego sprawiedli- wość [42].

W praktyce mogłaby przełożyć się ta zasada na obniżenie ceny albo po pro- stu darowanie produktów dla osób szczególnie potrzebujących, z zachowaniem zasady pomocniczości.

Oczywiście nie mogłoby tu być intencji zniszczenia konkurencji, lecz u podstaw takiej decyzji musiałaby być rzeczywista troska o dobro drugiego człowieka.

Zrozumiałe jest, że przedsiębiorstwo musi też troszczyć się o przetrwanie i swych pra- cowników, co wiąże się koniecznością utrzymania rentowności.

Jednak przedsiębior- stwo nie może produkować według zasady „dać konsumentowi czego chce” jeśli dany

162 produkt zagrażałby dobru konsumenta i dobru wspólnemu [43].

Miłość społeczna zna- czenie będzie miała również w sposobie rozwiązywania różnego rodzaju konfliktów w obszarze gospodarczym [44].

Pokój jest warunkiem rozwoju człowieka i marketing również powinien przyczyniać się do jego pogłębiania i utrwalania.

Jednym z warunków utrwalania pokoju jest rozwój gospodarczy do którego niewątpliwie przyczynia się marketing jako polityka i sposób działania przedsiębiorstw.

Jednak sam rozwój gospodarczy nie wystarczy.

Konieczny jest równomierny rozwój gospodarczy wszystkich państw.

Zagrożeniem pokoju nato- miast są wzrastające dysproporcje między poziomem życia ludzi różnych regionów świata [45].

Dlatego konieczne jest uwzględnianie powyższego faktu w politykach mar- ketingowych przedsiębiorstw.

ZAKOŃCZENIE Działania marketingowe mające na względzie kontekst społeczny oraz wartości mo- ralne przyczynić się mogą w różny sposób do podnoszenia kultury przedsiębiorczości.

Z kolei ta jest niezbędna dla rozwoju samej przedsiębiorczości, choć oczywiście jest wiele innych zmiennych od których ona zależy.

Uczciwy marketing to troska o drugiego człowieka, o bezpieczeństwo klienta, zarówno moralne jak i fizyczne.

To poszanowanie dla każdej osoby, mające też efekty ekonomiczne w postaci zwiększenia lojalności klienta i idących za nią zysków.

To wyraz troski o środowisko naturalne, a co za tym idzie jakość ludzkiego życia obecnego i przyszłych pokoleń.

Uczciwy marketing sprzy- ja uczciwej konkurencji, a ta zmniejsza bariery wejścia na rynek i ryzyko wypadnięcia z rynku – konkurencja nie jest traktowana w kategoriach wroga lecz kogoś z kim się je- dynie rywalizuje.

Uczciwość zwiększa zaufanie co ogranicza koszty.

Przyczynia się też do polepszenia reputacji kultury przedsiębiorczości, co ma znaczenie w kontaktach z przedsiębiorcami i inwestorami z innych rynków, co ma doniosłe znaczenie w kontek- ście przystąpienia Polski do UE.

Wstępnie zarysowana koncepcja marketingu personalistycznego jest otwarta na dal- sze badania, poprawę i przede wszystkim wymaga szczegółowej analizy i wypracowa- nia jego zasad dla polityki marketingowej.

Konieczne wydaje się zaimplementowanie założeń personalizmu do konkretnych rodzajów instrumentów stosowanych w marke- tingu.

Należałoby zatem wyprowadzić wnioski dla polityki produktu, cen, sposobów

163 dystrybucji i promocji w kontekście zasad i twierdzeń personalizmu.

Konieczne też bę- dzie wkomponowanie pojęć prawdy, dobra i piękna i wynikających z nich implikacji dla tak tworzonej propozycji.

By opracowana koncepcja marketingu personalistycznego nie została jedynie teore- tycznym tworem należałoby pokazać, że jego idea jest możliwa do zastosowania.

Pierwszą i zasadniczą jego korzyścią byłoby zbliżenie się ku człowiekowi, choć być może czasem z mniejszymi efektami ekonomicznymi.

Jednak tu trzeba odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie: czy rzeczywiście drugi człowiek jest najważniejszy i czy chcemy przyczyniać się do wspólnego dobra poprzez naszą działalność gospodarczą?

Jest to podstawowy warunek stosowania marketingu personalistycznego.

Tworzona koncepcja marketingu personalistycznego wymagać będzie krytyki, która przyczynić się powinna do udoskonalenia i sformułowania silnej wizji polityki marke- tingowej przedsiębiorstwa.

Celem głównym powstającej idei marketingu jest ochrona i troska o osobę ludzką, a ten cel wydaje się niemożliwy do zakwestionowania i stanowi solidne oparcie dla w.w. koncepcji.

LITERATURA [1] Zob.

M. A. Krąpiec, O ludzką politykę, Warszawa, 1996, s. 123.

[2] A. H. Krzymiński, „Marketing a etyka gospodarcza.

Uwarunkowania pozaekonomiczne”, Gazeta SGH, nr 96, 1998.

[3] Jan Paweł II, Centesimus annus, nr 41.

[4] C. Porębski, Czy etyka się opłaca?, Kraków, 1997, s. 99.

[5] R. C. Solomon, “Arystotelesowskie podejście do etyki biznesu” w: L. V. Ryan, J. Sójka, Etyka bizne- su, Poznań, 1997, s. 347.

[6] Zob.

C. L. Bovee, J. V. Thill, Marketing, New York, 1992, s. 36-56.

[7] Zob.

M. Prymon, Menedżerskie i społeczne aspekty współczesnego marketingu, Wrocław, 1999, s. 22-28.

[8] Ciekawym pytaniem jest na ile postawa konsumpcjonizmu wynika z samej działalności marketingo- wej przedsiębiorstw, które by przetrwać pośrednio kształtują potrzeby i pragnienia konsumenta.

[9] M. Prymon, s. 7.

[10] Tamże, s. 7.

[11] J. Altkorn, Podstawy marketingu, Kraków, 1997, s. 43-44.

[12] Tamże, s. 47-48.

[13] Webber R.A. za A. H. Krzymiński.

[14] Zob.

A. H. Krzymiński.

[15] P. Kotler, Marketing, Warszawa, 1999, s. 26.

[16] Tamże, s. 25.

[17] Tamże, s. 27.

[18] C. L. Bovee, J. V. Thill, s. 58.

[19] Proponowanymi regułami postępowania odpowiedzialnego ekologicznie są Zasady Valdez przyjęte w 1989 r.

Nakładają one następujące obowiązki: 1.

Eliminować zanieczyszczenia, ograniczać ilość nie- bezpiecznych odpadów i zabezpieczać odpady nie nadające się do tzw. recyklingu.

2.

Sprzedawać bez- pieczne towary i usługi.

3.

Być przygotowanym na wypadek awarii i odtwarzać pierwotny stan środowi- ska, które ucierpiało wskutek awarii.

4.

Chronić pracowników, którzy meldują o zagrożeniach środowi-

164 ska.

5.

Wprowadzać do zarządu firmy specjalistów od ekologii, prowadzić kontrolę zmian w środowisku oraz udostępniać publicznie wyniki takiej kontroli.

Za M. Prymon, s. 34.

[20] M. Prymon, s. 35.

[21] Tamże, s. 35.

[22] Tamże, s. 35.

[23] Tamże, s. 35.

Fundamentalne prawa to : 1.

Prawo do bezpieczeństwa.

2.

Prawo do informacji.

3.

Prawo do wyboru.

4.

Prawo głosu.

Zob.

tamże, s. 36.

[24] „QOL marketing holds that the organization''s task is to develop goods, services, and programmes that can enhance the wellbeing of certain consumers and to market those products effectively and effi- ciently in ways that would minimize negative side effects to consumers as well as other publics, while generating long-term profit”, Sirgy M. Joseph, Lee Dong-Jin, “Setting socially responsible marketing objectives”, European Journal of Marketing, Vol.30 Issue 5, 1996, s. 20-35.

[25] Zob.

Sirgy M. Joseph, Lee Dong-Jin.

[26] Zob.

tamże.

[27] Zob.

tamże.

[28] Zob.

F. J. Mazurek, Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka, Lublin, 2001, s. 17.

[29] Tamże, s. 18.

[30] Tamże, s. 18.

[31] Tamże, s. 12.

[32] J. Majka, Etyka życia gospodarczego, Warszawa, 1980, s. 21-23.

[33] Tamże, s. 24-25.

[34] S. Rodziński w: R. Rubinkiewicz, S. Zięba, red., Sacrum i kultura.

Chrześcijańskie korzenie przy- szłości , Lublin, 2000, s. 111.

[35] J. Majka, s. 25-26.

[36] S. Kowalczyk, Człowiek a społeczność, Lublin, 1994, s. 142.

[37] R. Heilbroner za M. J. Philips, „The Inconclusive Ethical Case Against Manipulative Advertising”, w: T. L. Beauchamp, N. E. Bowie, Ethical theory and business, New Jersey, 2001, s. 485.

[38] Por. J. Majka, s. 27-29.

[39] Jak zauważają T. L. Beauchamp, N. E. Bowie im więcej prawdy w marketingu tym więcej realnej wolności w wyborze konsumenta.

Konsument dokona tym wolniejszego wyboru im więcej będzie wie- dział o produkcie i produktach konkurencji.

Im więcej informacji tym większe szanse na wybór produktu rzeczywiście pożądanego.

Na przykład manipulacyjna reklama zagrażać może wolnym wyborom konsu- mentów.

Nieprawdziwe wypowiedzi ograniczają wolność poprzez zmniejszenie obszaru wyboru i powo- dują, że osoba dokonuje wyboru, którego w innym przypadku by nie podjęła.

Zob.

T. L. Beauchamp, N.

E. Bowie, Ethical theory and business, New Jersey, 2001, s. 456.

[40] Zob.

J. Majka, s. 35-41.

Jak zauważa M. Prymon obecnie firmy szukają takich produktów, które klient zaakceptuje, zgodzi się je kupić niezależnie od tego czy zaspokajają realne potrzeby.

Potrzeby się tworzy dla celów rynkowych, tworzy się nowe zwyczaje, style konsumpcji.

Dlatego, wg autora, należy na nowo zastanowić się nad potrzebami konsumentów zwracając uwagę na płytkość koncepcji dostarczania satysfakcji konsumentom.

Zob.

M. Prymon, s. 27.

[41] Zob.

tamże, s. 41-48.

[42] Zob.

tamże, s. 48-55.

[43] Zob.

A. H. Krzymiński.

[44] Zob.

J. Majka, s. 55.

[45] Zob.

tamże, s. 56-60.

STRESZCZENIE Przedmiotem artykułu jest zwrócenie uwagi na moralny aspekt działalności marke- tingowej przedsiębiorstwa.

Pokazano znaczenie i korzyści stosowania instrumentów marketingowych przez współczesne podmioty gospodarcze.

Opisano koncepcje marke- tingu uwzględniające komponent społeczno-moralny: marketing społeczny i QOL mar- keting.

Wymienione także korzyści wynikające z uwzględniania wartości moralnych w praktyce marketingowej.

Na koniec wstępnie zarysowano propozycję marketingu per- sonalistycznego opartego na etyce personalistycznej.

165 SUMMARY The subject of the article takes note to the moral aspect of enterprise’s marketing ac- tivity.

The meaning and benefits of using instruments of marketing by contemporary firms were illustrated.

Then conceptions of marketing which take into consideration moral and social component were characterized.

They are: social marketing and quality of life (QOL) marketing.

There were also listed advantages of respecting moral values in marketing activity.

At the last part of the article there was outlined a proposal of per- sonalistic marketing based on personalistic ethic


text:
bizun, bizon, ‘baty’, od węg.

bizonyi, ‘naprawdę, zaiste’, co przy biciu bity lub bijący wołał (por. harap); »Oda do bizuna« Bohomolca nie o wiele młodsza od wyrazu, co wyszedł od Słowaków (węgierskich), służących za hajduków, od Matjasów owych, co raz bitych.


corpora: CEN

text:
W nocy z 9 na 10 maja ponad 6 tys. osób demonstrowało przeciwko zbliżającemu się szczytowi G8.

Przyczyną demonstracji były przeprowadzane przez policję rewizje.

Wczoraj niemiecka policja przeszukała, kilka obiektów (biura, lokale, pomieszczenia, mieszkania) należących do przeciwników spotkania państw Grupy G8.

Przeciwnikami są przede wszystkim osoby należące do lewicowych organizacji.

Szczegóły przeszukań nie zostały podane.

Ujawniono tylko, że możliwe jest powstanie "terrorystycznej grupy", która dokona ataku podczas planowanego zjazdu.

Spotkanie zaplanowane jest na 6 czerwca w położonej na wschodzie Niemiec miejscowości Heiligendamm i będzie trwało 2 dni.

Grupa G8 to najbogatsze państwa świata, do których zalicza się: Stany Zjednoczone, Kanadę, Japonię, cztery duże krajów Unii Europejskiej (Wielką Brytanię, Francję, Niemcy i Włochy) oraz Rosję.


text:
Zemsta (Fredro)

Akt IV

Aleksander Fredro

Sala w domu Cześnika.

- Oprócz drzwi bocznych jedne większe

w głębi, po prawej stronie, do kaplicy.

Stoły po obu stronach;

butelka i parę kieliszków.

- W głębi przybijają girlandy.

Cześniku trzymając dwie karabele, trzecią Cześnik ogląda

podczas pierwszych wierszy; w głębi Śmigalski i Perełka.

CZEŚNIK

trzymając karabelę

No, Śmigalski!

czas przyspiesza,

Dalej, dalej na deresza;

Iwitacją nieś piorunem

I spełń gładko me rozkazy.

Powtórz wszystkim po trzy razy,

Że na jutro ja, pan młody,

Rozumiesz? - no!

ruszaj z Bogiem.

Śmigalski odchodzi.

Po krótkim milczeniu

Hej, Perełka!

Waść mi jutro

Nie zaglądaj do blaszanki,

Bobym waści przypiekł grzanki.

Jutro sztukę pokaż światu;

Nie żałować, mocium panie,

Cynamonu i muszkatu,

I wszelkiego aromatu,

Aby było, jak należy.

Masz do ryby szafran świeży

I bakalii po dostatku -

Niechże będzie dobrze, bratku.

PEREŁKA

Jakaż cyfra, jaśnie panie,

Na pośrodku stołu stanie?

CZEŚNIK

M.H. - M.H. - Maciej, Hanna;

W górze serca, w dole VIVAT,

A z konceptem wszystko wszędzie.

PEREŁKA

Jaśnie panie dobrze będzie.

Na znak odchodzi.

CZEŚNIK

po krótkim milczeniu, oglądając karabelę

Rejent siedzi jak lis w jamie,

Skąd wykurzyć ciężka praca;

Lecz wyciągnie moje ramię,

Jeśli jakie, mocium panie,

Korowody robić zechce.

DYNDALSKI

Ba! - bo kto bądź, nieuroku,

Z jaśnie panem w szranki stanie,

Tego wcześnie coś w nos łechce.

CZEŚNIK

oddając jednę, a biorąc drugą karabelę

A łechtliwej diable skóry

Ci z palestry ichmościowie;

Nie dotrzyma żaden kroku,

Chociaż wyjdzie czasem który.

DYNDALSKI

dobywając szabli

He, he, he!

Pani barska!

Pod Słonimem, Podhajcami,

Berdyczowem, Łomazami

Dobrze mi się wysłużyła.

Inna też to sprawa była:

Młódź acz dzielna, w boju dziarska,

Tak jak w poczet Bóg nas kładzie.

Ale teraz to się staje,

Że od kury mędrsze jaje.

Tęga głownia, mocium panie,

Lecz demeszkę przecie wolę.

odmieniwszy szabli

Ej, to śmiga! - jakby wrosłą.

Niejednego ona posła

Wykrzesała z kandydata;

Niejednemu pro memoria

Gdzieś przy uchu napisała:

machając

"Jak się wznosi, ledwie błyśnie -

Oddaj się Bogu, jak świśnie!"

Cześnik, Papkin

CZEŚNIK

Jesteś przecie...

PAPKIN

Z suchym gardłem -

Pozwól kapkę.

To mi sprawa!

nalewa sobie i pije

Aż mu urósł na trzy piędzie.

CZEŚNIK

Toż to teraz pływać będzie!

PAPKIN

Lecz ten Rejent - sztuczka żwawa,

I szatańska przy tym postać.

Omal, omal, żem nie musiał

Artemizy z pochew dostać;

Lecz się bałem, mówiąc szczerze,

Bo jak zwącha moje ramię,

Czart ja chyba zdzierży w mierze.

CZEŚNIK

Jak ten nequam ostro kłamie!

-

Lecz cóż Rejent?

będęż wiedzieć?

PAPKIN

Przyjął grzecznie, prosił siedzieć,

Dodał wina, zieleniaka...

CZEŚNIK

Otruł pewnie.

PAPKIN

Jak to?

co to?...

Nie, nie...

PAPKIN

Ale...

I cóż daléj?

PAPKIN

Otruł, mówisz.

CZEŚNIK

Z tą niecnotą

Nie ma żartu, mocium panie.

Mnie bez tego... coś tu pali.

CZEŚNIK

Jakże przyjął me wyzwanie?

Cóż?

Milczenie

A tam co?

Głuchoniemy?

Papkin osłupiały, nie patrząc się, oddaje listy.

Aha!

Z listu się dowiemy.

czyta

Co, co, co, co!

prędko

co, co, co, co!

każdym krokiem krzyczy "co!", jakby nie mógł słów znaleźć.

PAPKIN

To, to, to, to.

CZEŚNIK

płaczliwie sens kończąc

Nam skrewiła.

CZEŚNIK

Do Rejenta...

PAPKIN

jak wyżej

Zabłądziła.

CZEŚNIK

Do Rejenta... do Rejenta?...

I chce... chce pójść...

PAPKIN

truchlejąc

Za Wacława.

I tyś milczał, ćmo przekleta!...

Ale krótka będzie sprawa...

O płci zdrada!

czci niewarta!

Obyś była jak ta karta

W moim ręku teraz cała...

mnąc list

Tak, tu...

PAPKIN

wpadając w mowę, na stronie

Z pyszna by się miała!

CZEŚNIK

Utarłbym cię w proch z kretesem.

Ale czasu nie chcę tracić

Do weselnej sarabandy

Muszę skrzypka im zapłacić,

Niech im zagra - a od ucha,

Aż się Rejent w kółko zwinie!

Pozna szlachcic po festynie,

Jak się panu w kasze dmucha!

Hola, ciury!

Hej, dworzanie!

Dalej za mną mocium panie!

Wychodzi środkowymi drzwiami.

Papkin, później Dyndalski

PAPKIN

Tu coś boli...

O!

Aj!...

Piecze...

Ach, to wino!

takie męty!

O zbrodniarzu!

O, przeklęty

Taką piękną niszczysz różę!

Dyndalski wychodzi z drzwi lewych

Ach, Dyndalsiu!

cny człowiecze!

Ach, powiedzcie, czy być może?...

DYNDALSKI

Co - czy może?

PAPKIN

Że ta żmija,

Ten w Rejenta czart wcielony

Dziś trucizną mnie zabija?

DYNDALSKI

Ej, gdzie znowu!

PAPKIN

Nie wierzycie?

DYNDALSKI

Kto by się tam i łakomił

Na waszmości nędzne życie!

PAPKIN

Nic nie będzie zatem złego?

DYNDALSKI

Ej, nie.

PAPKIN

Cześnik mówił przecie...

DYNDALSKI

Ha, to znowu co innego...

Jaśnie panu wszystko w świecie

Tak jest znane, jakby komu,

Mój paniczu, w własnym domu.

Otruł!... proszę!... co za psota!

PAPKIN

Jakaż wasza teraz rada?

Robić, począc co wypada?

DYNDALSKI

Ha!

zażywa

Po księdza posłać trzeba.

wchodząc w drzwi środkowe

Proszę, proszę, to niecnota!

PAPKIN

rzucając się na krzesło

Umrzeć, umrzeć, wielkie nieba!

Jam go beształ, mieszał z błotem,

On traktament miał dać potem;

I ten pośpiech jego wielki,

Z jakim wziął się do butelki,

Z jakim nalał lampkę całą,

Jeszcze że mi było mało!...

Tak, połknąłem, mam truciznę.

Już się z tego nie wyśliznę,

Więc testament mój ułożę...

z płaczem nie przesadzonym

Potem kupię wieczne łoże,

Potem pogrzeb swój zapłacę...

Potem... requiescat in pace

Papkin, Cześnik, Dyndalski

CZEŚNIK

Hola, hola, nie tak zrobię -

Wszystko to są z mydła banki;

Lepszą zemstę przysposobię,

Ale trzeba zażyć z mańki.

Bylem syna dostał w siatkę,

Mam na niego dobrą klatkę;

A tatulem się nie straszę,

potem o tym...

do Papkina

Puszczaj, wasze.

PAPKIN

nie oglądając się

Ja testament teraz piszę.

CZEŚNIK

Niechże o tym już nie słyszę,

Bo do czubków odwieżć każę.

PAPKIN

Czy tak?

-

Zaraz legat zmażę.

Papkin przenosi się do stolika po lewj stronie będącego.

CZEŚNIK

do Dyndalskiego

Siadaj, waść, tu - zmaczaj pióro,

Będziesz pisał po mym słowie.

DYNDALSKI

Stawiam tytle niezbyt skoro.

CZEŚNIK

Właśnie babskiej trzeba ręki.

Życie w zakład: gaszka złowię;

Dobrze będzie.

DYNDALSKI

Bogu dzięki!

CZEŚNIK

Teraz trzeba pisac właśnie -

Jakby Klara do Wacława...

DYNDALSKI

O!

o!

CZEŚNIK

No, cóż - "o!

o!"?

DYNDALSKI

podnosząc się

Jaśnie

Panie, wszak to despekt dla niej.

CZEŚNIK

Co się waszeć o to pyta.

Maczaj pióro, pisz, i kwita.

Papkin w ciągu tej sceny pisze.

Czasem wstaje, przechodzi się

- ciagle płacząc, wszakże bez przesady.

CZEŚNIK

Aby udać, trzeba sztuki:

Owe brednie, banialuki,

To miłosne świergotanie...

myśli

Jak tu zacząć, mocium panie?

DYNDALSKI

Cnym afektem ulubiony...

CZEŚNIK

O... o... o... o!...

Jak od żony...

A tu trzeba pół, ćwierć słowa;

Ni tak, ni siak niby owa:

"I chciałabym, i boję się".

O!

Już wiesz - no!

na tym sztuka...

Lecz nie wasci w tym nauka.

Pisz waść...

nuci

Zaraz

nuci, dyktując

"Bardzo proszę"...

pokazując palcem na pismo

Co to jest?

DYNDALSKI

podnosząc się, jak to za każdym razem, kiedy mówi do Cześnika

B.

To?

DYNDALSKI

B duże -

A capite, jasnie panie.

CZEŚNIK

przez stół patrząc

B?

To - kreska, gdzież dwa brzuszki?

DYNDALSKI

Jeden w spodzie, drugi w górze.

CZEŚNIK

dostając okularów

Cóż, u czarta!

bierze papier

Tać jest... duże...

Czy go!...

Papkin odtrącony odchodzi; przystępując z tyłu do stolika,

stąpa na nogę Dyndalskiemu.

DYNDALSKI

Ta, bo!...

CZEŚNIK

przypatrując się pismu

Kto pomyśli, może zgadnie.

No, no - pisz waść, a dokładnie.

dyktuje

"Bardzo proszę" ... mocium panie...

Mocium panie...

"me wezwanie"...

Mocium panie...

"wziąć w sposobie"...

Jako ufność ku osobie"...

Mocium panie...

"waszmość pana,

Która lubo mało znana...

Która lubo mało znana"...

Cóż to jest?

Żyd - jaśnie panie,

Lecz w literę go przerobię.

CZEŚNIK

Jak mi jeszcze kropla skapie,

To cię trzepnę tak po łapie,

Aż proformę wspomnisz sobie.

-

Czytaj waść...

Dyndalski obciera pot aż po karku

No!

Jak tam było?

DYNDALSKI

czyta

I powtarzaj.

dyktuje

"Bardzo proszę"...

Moć...

Zatyka sobie usta ręką

DYNDALSKI

powtarzając napisane

Moć...

CZEŚNIK

zrywa się

Co moć?...

Cóż moć znaczy?...

Z tym hebesem nie pomoże;

Trzeba zrobić to inaczéj.

Nawet lepiej będzie może,

Gdy wyprawię doń pacholę

Z ustną prośbą.

Tak, tak wolę.

-

Słuchaj!

- Idź mi...

Ależ, ale!

-

Rejentowicz od nikogo

Nie jest u mnie znany wcale...

PAPKIN

obojętnie

Wszyscy go tu poznać mogą,

Wszak był rano.

CZEŚNIK

Co?

ów młody?

PAPKIN

Nie inaczéj.

CZEŚNIK

Na me szkody

W me komnaty ćwik się wkrada,

A ten milczy!

nie powiada!

PAPKIN

Abym milczał, dał to złoto.

CZEŚNIK

biorąc się za głowę

O dlaboga!

Ty niecnoto!

PAPKIN

Kto już na pół w grobie stoi,

Twego gniewu się nie boi.

rzucając sakiewkę na ziemię

Cóż ten kruszec w takiej porze!

CZEŚNIK

Milcz mi, wasze!

PAPKIN

Któż go ceni!

Na cóż mi się przydać może?

Chyba tylko do kieszeni.

CZEŚNIK

Cicho, cicho, bez hałasu,

Teraz na to nie ma czasu...

Ale jakem szlachcic prawy,

Zdasz mi poczet z twojej sprawy.

do Dyndalskiego

Wasze, idź mi, wypraw Rózię,

Niech do Milczka wkraść się stara,

Niech młodemu Wacławowi,

Paniczowi - no, wiesz? - powié,

Że go prosi panna Klara,

By nie mówiąc nic nikomu,

Chciał na chwilę przyjść łaskawie -

Aby nie był wżdy w obawie,

Bo Cześnika nie ma w domu.

No, rozumiesz?

DYNDALSKI

Dokumentnie.

CZEŚNIK

Sam tymczasem zwiń się skrzętnie:

Kilku ludzi u wyłomu

Postaw w krzakach.

- Jeno nogą

Gaszek będzie za granicą,

Łapes capes - niech go chwycą;

A pójśc nie chce - związać mogą.

DYNDALSKI

Ależ despekt, jaśnie panie,

Tak postąpić jakby z ciurą.

CZEŚNIK

Wasze byłeś, jesteś rurą;

Jak rozkażę, tak się stanie.

chce odejść

PAPKIN

zastępując drogę

Cześniku...

CZEŚNIK

Cóż?

PAPKIN

podając pióro

Jako świadek...

CZEŚNIK

Idź do kata!

odchodzi z Dyndalskim w drzwi środkowe

PAPKIN

sam - powtarzając

"Idź do kata"...

Wdzięcznośc ludzi, wielkość świata -

Każdy siebie ma na względzie,

Póki dobre - cacko, złoto;

Jak zepsute - ruszaj w błoto.

Papkin, Klara z drzwi prawych

PAPKIN

O mych myśli ty bogini!

O ty jedna litościwa!

Pasmo życia jad przerywa,

Ale serce, jakby w skrzyni,

Miłość k?tobie zawsze kryje.

KLARA

Cóż się stało?

PAPKIN

Już nie żyję.

Byłbym przywiózł krokodyla,

Byłbym zyskał twoję rękę,

Lecz ostatnia przyszła chwila -

Dziś rycerską kończę mękę.

KLARA

Stracił zmysły do ostatka.

PAPKIN

Ten testament wręczę tobie;

I zapłakać na mym grobie.

czyta, łzy często ocierając

czule

Jana, Jana, - Jan mu było.

czyta

wiedzieć, kiedy umrę...

Oczywiście.

W lampce wina.

-

ruchomego i nieruchomego majątku.

Nieruchomym rozporządzić nie mogę, bo żadnego nie mam...

Nie mogę...

Ruchomości zaś tak rozdaję: Tej, którąm zawsze kochał, czcił,

szanował i ubóstwiał, JW Klarze Raptusiewiczównie, starościance

będącą teraz w zastawie.

- Artemizę...

Cześnikowi dać ją chciałem,

Ale teraz przemazałem.

aby pomnik postawił na mym grobie.

zreszta ruchomości chcę być pochowany.

JW Cześnika zaś i JW Starościankę, jako egzekutorów testamentu,

zostawic po sobie pamiątkę.

- Józef Papkin.

Józef Papkin incognito -

Weź więc - i co tu wyryto,

Niech twa pamięć wiecznie trzyma.

Papkin, Klara, Wacław z drzwi lewych

WACŁAW

Klaro, Klaro, co się dzieje!

Los nas ściga nazbyt srogo -

Wszystkie drogie nam nadzieje

W jednej chwili przepaść mogą.

KLARA

Mów ostrożnie.

WACŁAW

spojrzawszy na Papkina

Zapłacony...

Podstolina w naszym domu -

Bo plan ojca niewzruszony

Ją zaślubić mnie przymusza.

KLARA

Przebóg!

WACŁAW

A ta podła dusza,

Bez litości i bez sromu,

Nie zważając me wyznania,

KLARA

Ach, Wacławie, nie mam władzy

Mówić, radzić w tej potrzebie,

Bo truchleję tu o ciebie.

Ach, ty nie znasz mego stryja!

-

W porywczości nie ma granic.

WACŁAW

Nie lękaj się nadaremnie -

Komisarza wszak zna we mnie.

PAPKIN

O, komisarz teraz za nic.

WACŁAW

Więc zdradziłeś?...

PAPKIN

Powiedziałem.

WACŁAW

A, niegodny!...

KLARA

wstrzymując go

O mój drogi,

Nie powiększaj mojej trwogi.

WACŁAW

Niech przynajmniej go ukarzę...

KLARA

Śmierć zadajesz twojej Klarze.

Kto już w grobie jedną nogą,

Na tym groźby nic nie mogą.

WACŁAW

Co on mówi?

KLARA

Próżna zwada -

Uchodź, uchodź, nie trać chwili.

PAPKIN

O, i moja taka rada,

Bo się w łaśnie Cześnik sili

Zwabić cie tu w swoje szpony -

Poczt hajduków rozstawiony

Chwyci, zwiąże cię w potrzbie.

KLARA

Jeszczeż mało to dla ciebie!

WACŁAW

Lecz jak będzie?...

KLARA

w trwodze

Dziś napiszę.

WACŁAW

Dziś wieczorem...

KLARA

Hałas słyszę...

WACŁAW

To, com mówił...

KLARA

prosząc

Potem, potem...

WACŁAW

idąc ku drzwiom lewym

Idę teraz, lecz z powrotem...

CZEŚNIK

zastępując w drzwiach lewych

Hola!

Hola!

mocium panie!

Objechałem jak bartnika.

I cóż złego mi się stanie?

Widzę dużo przeciwnika,

Lecz nie myślcie, że się boję.

-

do Cześnika

Jeśliś zbójca - masz mię, stoję;

Ale jeśliś człowiek prawy,

Jaka taką daj szablinę -

W Bogu wiara, że nie zginę.

CZEŚNIK

Lubię, chłopcze, żeś mi żwawy.

Lecz nie o tym terz mowa,

Daj więc baczność na me słowa:

Rejent wykradł narzeczonę

I chce tobie dać za żonę.

Miałby tryumf w tym sposobie,

Lecz ja umiem radzić sobie -

Lub do turmy pójdziesz na dno,

Gdzie, że siedzisz, ciężko zgadną,

Albo - rękę oddasz Klarze.

A jeżeli Starościanka

Pójść nie zechcve do ołtarza,

Jest tu druga, jej bratanka,

Tej z aciebie pójśc rozkażę.

Tobie żona jakby nimfa,

Podstolinie grochowianka,

Rejentowi tęga fimfa,

A mnie zemsta doskonała -

Tak się skończy sprawa cała.

WACŁAW

Tutaj nie ma ale.

WACŁAW

Zaraz...

CZEŚNIK

Zaraz - albo wcale...

WACŁAW

do Klary

Mamyż wierzyć?

KLARA

Ha, to wierzmy...

Ślub brać dziś?

CZEŚNIK

Dziś

WACŁAW

Ha, więc bierzmy.

Zatem ręk daj dziewicy,

Nie od tego, widzę - ona;

Pleban czeka już w kaplicy -

Dalej żwawo!

Rejent skona.

Odchodzą do kaplicy

PAPKIN

testament w ręku

O fortuno tygrysico!

I trucizna, i wesele -

To za wiele!

to za wiele!

DYNDALSKI

zbierając kawałki swojego pisma

Jak co sobie ubrda w głowie,

To i klinem nie wybije.

Żebym pisał co się zowie,

Jak już długo z Bogiem żyję,

Tegom jeszcze nie powiedział -

Grzechem prezumpcyja taka,

Ale jednak rad bym wiedział,

Czemum dzisiaj zszedł na żaka?...

Co on sobie, tylko proszę,

Mógł do tego B upatrzyć?

Ot - Krzyż Pański, a ja znoszę.

Siada i składa kawałki

Dyndalski, Rejent

Rejent wchodzi, oglądając się na wszystkie strony

REJENT

Dobry wieczór, panie bracie.

Cóż to, dżumę w zamku macie?

Żywej duszy...

Nie ma komu

Odpowiedzieć: pan czy w domu.

DYNDALSKI

Jest, do usług...

REJENT

Rzecz ciekawa -

Cześnik wyzwał mnie na rękę,

Acz nie moja to zabawa,

Rzekłem jednak: wola nieba,

I wyszedłem, i czekałem,

Tak, czekałem - nadaremnie.

Może wróżył zbyt zuchwale,

Że mu Rejent nie dotrzyma;

Ale Rejent był na dziale,

DYNDALSKI

Ej, łaskawy mój Rejencie,

Nie wyzywaj go na cięcie,

Bo jak machnie po pętlicach,

Zdywiduje, jak Bóg Bogiem.

GŁOSY

w kaplicy

Wiwat, wiwat - państwo młodzi!

REJENT

Któż wesele tu obchodzi?

DYNDALSKI

Rejentowicz.

REJENT

jak oparzony

Być nie może!

CZEŚNIK

za sceną

Hej, Dyndalski!

tam do czarta!

Okulbaczyć mi dzianeta!

wychodząc

Już kaducznie przeszła czwarta.

Scena XI

Cześnik, przyszedłszy na przód sceny, postrzega Rejenta

- oko w oko patrzą.

- Cześnik chwyta za szablę, toż samo

i Rejent.

Czas jakiś zastanowienia: Cześnik zdaje się walczyć

z sobą.

Dyndalski wybiega do kaplicy.

CZEŚNIK

na stronie

Nie wódź mnie na pokuszenie,

Ojców moich wielki Boże!

Wszak, gdy wstapił w progi moje,

Włos mu z głowy spaść nie może.

na rękojeści swojej szabli

Czegóż żądasz?

REJENT

Mego syna.

CZEŚNIK

Ha ha!

rozkosz mi jedyna!

Będziesz zadość miał z tej strony -

Ale z żoną czy bez żony?

REJENT

wstrzymując się

To... za wiele...

CZEŚNIK

Tyś mi ukradł moją wdowę,

By ją zmienić na synowę -

Jam zatrzymał twego syna,

By mu sprawić tu wesele;

Masz więc byka za jendyka.

Scena XII

Wszyscy z bukietami wychodzą z kaplicy.

WACŁAW

KLARA

Ach, mój stryju,

Niech się skończy ta zawiłość!

WACŁAW

klękając

Przebacz, ojcze, i wzajemną

Pobłogosław nasza miłość.

REJENT

Wstań, serdeńko, i chodź ze mną.

Scena XIII

Ciż sami, Podstolina

PODSTOLINA

Mamże wierzyć co się dzieje?

Wacław z Klarą...

Oszaleję!

PODSTOLINA

Tak jest, wierzę - już się stało.

Więc wam powiem - i niemało:

Chciałam za mąż pójść czym predzej,

By nie zostać całkiem w nędzy.

Ów majątek zapisany -

Na czas tylko był mi dany,

A w istotnym wiecznym darze

Dziś przypada szczęsnej Klarze.

REJENT

Dwa majątki - kąsek gładki,

Coś stryjowi żal tej gratki.

CZEŚNIK

Zamieniał stryjek

Za siekierkę kijek.

PODSTOLINA

Ale przez to dziś nie tracę -

U Rejenta sto tysięcy...

KLARA

Nie - ja z mego te zapłacę.

Podstolina przechodzi na prawą stronę

Klara do Rejenta

Nie opieraj się już więcej,

Swego gniewu zwalcz ostatki,

Pobłogosław twoje dziatki.

Klęka z Wacławem, któremu podaje prawą rękę

REJENT

Daje krzyżyk i podnosi klęczących

PAPKIN

do Wacława

Mogę przestac na twym słowie?

Ręczysz pewnie za me zdrowie?

na znak potakujacy, do Cześnika

Teraz wzywam waszmośc pana!

Każ nam przynieść roztruchana,

Niech nam zagrzmia i fanfary,

Wypijemy pierwszej pary!

Przechodzi na lewą stronę i drze testament

CZEŚNIK

Niechże będzie dziś wesele

Równie w sercach, jak i w dziele.

podając rękę Rejentowi

Mocium panie, z nami zgoda

Rejent przyjmuje rękę z niskim ukłonem

WSZYSCY

Zgoda!

Zgoda!

Wacław wstąpiwszy w środek, tak że Klara po jego prawej,

się na przód sceny:

WACŁAW

Tak jest - zgoda,

A Bóg wtedy rękę poda.

góra strony


text:
Alegambe Filip, jezuita, ur. 1592 r., professor filozofji w Gratz.

Objechał Europę z księciem Eggembergiem, którego był nauczycielem, nareszcie zamieszkał w Rzymie, gdzie umarł 1651 r.

Dzieło Ribadeneiry o pisarzach zakonu Jezusowego znakomicie rozszerzył.

Wyszło 1643 in fol.

w Antw., p. t.

Bibliotheca Scriptorum Societatis Jesu.

Dzieło to cenione jest ze swej dokładności.

Z dodatkami Sotwela przedrukowane w Rzymie 1676 r.

Prócz tego, A. pisał szczegółowe żywoty niektórych jezuitów: 1.

Vita J. Cardini, Rzym, 1640.

2.

Mortes illustres et gesta eorum de societ.

Jesu qui in odium fidei ab haereticis vel aliis occisi sunt, 1657.

3.

Heroes et victimae charitatis societatis Jesu, 1658.

Jesto[1] to lista jezuitów, którzy poświęcili swe życie, niosąc pomoc dotkniętym morowém powietrzem.

A. doprowadził je do 1647; Jan Nadasi, który wydał to dzieło, doprowadził je do 1657.

Przypisy