text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Leda

Czy znacie Ledę Michała Anioła

W skrzydłach łabędzia z rozkoszy mdlejącą,

Nagą, z diademem u boskiego czoła?

Świat cały piersią oddycha gorącą,

Cicho — — i tylko dalekiego morza

Słychać gdzieś falę o falę dzwoniącą.

Kaskady blasku rzuca słońca zorza,

Jak opar z wody, woń wznosi się z kwiatów

I mgłą rozwiewną płynie na przestworza.

A lśniąc od słońca płomiennych szkarłatów,

W przecudne linie gnie się nagie ciało,

Na ziemi leżąc pełnej aromatów.

I co się komu kiedy marzyć śmiało

W snach najgorętszych o kobiecym pięknie:

Tu ma, wcielone ręką mistrza śmiałą.

A każdy członek, zda się, w oczach mięknie

Od palącego rozkoszy nadmiaru

I w cichym ruchu rzeźbi się przepięknie.

Nagości owej promiennego czaru

W żadnym się słowie wypowiedzieć nie da;

Myśli się mroczą od zmysłów pożaru

I od rozkoszy, jaką czuje Leda.

-----


corpora: sejm

text:
Projekt

USTAWA

Art. 1

Art. 2

ust. 2 i 3 otrzymuje brzmienie:

Art.


corpora: wikisources-pl

text: charleć, cherlać, chyrlak, charłak, charlęga, a spotyka się także i narzeczowo chyr, o ‘słabowitym’; p. chory.


text:
Czerkieska moda pojawiła się za Augusta III.

Były to kontusze i żupany krótkie, tylko do kolan, bez fałdów z tyłu.


text:
I.

A KIEDY MI PRZYJDZIE...

— Da dana!

Bo ta trzcina się ugina

Nieinaksza i dziewczyna

Z swojem kochaniem...

Wprawiłaby jasne słonko

Wyglądałaby, czy jedzie

Do niej bogaty!

— Da dana!

Na cudzym progu,

Będzież śpiewać mi przy sercu

Tymi łanami...

Chodzi krzywda popod lasem,

— Da dana!

Pamiętają stare drzewa

I przez to pole...

Rozśpiewająż się piosenki

— Da dana!

— Da dana!

Oj, polecąż z niej piosenki,

Oj, rozniosą ciche szumy


text:
Agobard św., lub Aguebaud bp. lyonski, ur. r. 779, uczeń Leidrada (ob.), jego pomocnik na témże biskupstwie (od r. 813) i następca (od r. 815), jeden z najuczeńszych biskupów owego czasu, gorliwy obrońca Kościoła przeciw adopcjanistom (Adversus dogma Felicis Urgel:).

Wydał téż kilka pism przeciw żydom, którzy podówczas zaczęli się wynosić nad chrześcjan (Epistola ad Matfredum; De insolentia Judaeorum) i wyjednywali sobie od cesarzy przywileje ze szkodą wiary chrześcjańskiej (ob.

Liber de baptismo Judaicorum mancipiorum; Epistola ad proceres palatii contra praeceptum impium de baptismo Judaicorum mancipiorum, przeciw edyktowi z r. 828, którym Ludwik Pobożny, ces., zabronił chrzcić służących żydowskich, bez pozwolenia ich panów żydów).

Zasługi jego przyćmiewa udział w detronizowaniu Ludwika Pobożnego r. 833.

Agobard nietylko synom tegoż cesarza (Lotarjuszowi i Pepinowi) krok ten doradzał, lecz usprawiedliwiał (Liber apologeticus pro filiis Ludovici Pii Imp. advers. patrem), za co, gdy Ludwik do władzy powrócił, Agobard od biskupstwa odsądzony (835 r.), przez dwa prawie lata na wygnaniu zostawał.

Przywrócony do łaski 837, † 840.

Pamiątka jego w Martyrol.

francuzkich jest pod d.

6 Czerwca.

Oprócz pism wspomnionych wyżej, zostawił kilka innych: De grandine et tonitruis (przeciw zabobonnym mniemaniom); De picturis et imaginibus, pismo treści i stylu ksiąg karolińskich (ob.); .

De dispensatione ecclesiasticarum rerum, przeciw ówczesnemu łupieztwu; Liber contra Judicium Dei, przeciw rozpowszechionym tak zwanym sądom Bożym, i inne.

Razem wszystkie dzieła (Opera S. Agobardi) wydał Papirius Massonus, Paris.

1605 (przytém dwa listy Leidrada), krytyczniej Baluzius (S.

Ag. Opp. item epistolae et Opuscula Leidradi et Amulonis (ob.), Paris.

1666, 2. vol.

8°); powtórzone w Bibliotheca PP. (ob.)

Gallandii t. XIII, Coloniens. t. IX.

Parisien.

t. IX; ap.

Bouquet, Recueil des histor.

VI.

356; ap.

Migne, Patrolog.

lat.

t.

104.

X. W. K.


corpora: openbooks

text:
Charles Baudelaire

Cały świat byś ściągnęła…

tłum.

Antoni Lange

Cały świat byś ściągnęła w twej uliczki brudy,

Nierządnico!

okrutną czynią ciebie nudy!

Aby wyćwiczyć zęby swe do tej igraszki,

Co dzień jednego serca trzebać, jednej czaszki;

Oczy twe gorejące, jak szyby sklepowe

Na jarmarkach, gdzie płoną gałęzie cisowe,

Są — jako pożyczanej potęgi dzierżawa

I nigdy nie poznają swej piękności prawa.

Ślepa — głucha maszyno!

W okrucieństwa płodna,

Zbawienna ścierko, zawsze krwi człowieczej głodna,

Nigdyż nie miałaś wstydu i, patrząc w zwierciadło,

Czyż nigdy nie widziałaś, jak ciało twe bladło?

Czyż całą mądrość grzechu znasz?

Wobec ogromu

Jego — czyliś nie drżała z bojaźni i sromu,

Gdy natura, olbrzymia w swych tajnych zamiarach,

Ciebie, która królujesz w ciemnych lupanarach,

Wzywa — aby geniusza stworzyć — do udziału?

O wzniosłości ohydna!

cudzie pełny kału!

-----


text:
Charles Baudelaire

Spleen

tłum.

Antoni Lange

W gniewie na całą ziemię tchnienie Marca słotne,

Z urny swej szerokimi strugami wytryska,

Zimny swój wylewając mrok na cmentarzyska,

A śmiertelność tyfusu na przedmieścia błotne.

Mój kot szuka barłogu na ziemi kamiennej,

Dygocząc chudym ciałem, które świerzba dręczy;

Duch starego poety w jęku rynny jęczy

Ochrypłym z przeziębienia głosem mary sennej.

Syczący falset drzazgi sadzą zadymionej,

Wlewa się w ton zegaru kół zakatarzony,

Wokół tchnie nieprzyjemna jakichś woni gama,

Dziedzictwo po prababce na puchlinę chorej,

A w nich niżnik kierowy i pikowa dama,

Złowieszczo wspominają zmarłe swe amory.

2.

Tyle mam wspomnień, jakbym tysiąc lat miał z górą.

Mniej tajemnic ukrywa pełne szuflad biuro,

Gdzie są listy miłosne, wiersze i bilanse,

Kwity, włosy kochanek, rachunki, romanse,

Niżeli moja smutna mózgownica stara.

Ach, jest to piramida, olbrzymia pieczara,

Kędy trupów jest więcej, niż w ogólnym rowie.

Jam — nienawistne gwiazdom cmentarne pustkowie,

Gdzie, jak wyrzuty grzechu, długie czerwie żyją,

I ciałem mych najmilszych nieboszczyków tyją.

Jam jest stary buduar, pełny róż zwiędniętych,

Gratów pełny niemodnych i sukien pomiętych,

Kędy blade pastele w swej ramie złoconej,

Jedyne tchną zapachem jak puste flakony.

Nic w długości nie zrówna kulawego biegu,

Mych dni, gdy pod ciężkimi całunami śniegu,

Nuda — nieciekawości drętwej owoc szary —

Zda się nieśmiertelności przyjmować rozmiary.

Odtąd, już tyś mi tylko, o materio żywa,

Jako granit, co przestrach błędny go okrywa,

Uśpiony w mgłach Sahary, owity w tumany!

Tyś jest sfinks, beztroskiemu światu niedojrzany,

Zapomniany na mapie!

A twój duch ponury

Śpiewa tylko, gdy słońce zachodzi za chmury!

3.

Jam jest niby król państwa dżdżu i niepogody,

Bogaty, lecz nie mocny; stary, chociaż młody,

Który, gardząc pochlebczą dworzan swych pokorą,

Nudzi się z swymi końmi i psów gończych sforą.

Nic go nie rozwesela: sokół ani łowy,

Ani lud, co umiera u bramy zamkowej.

Próżno mu śpiewa błazen śmieszne swe ballady,

Nic nie zdoła rozchmurzyć jego skroni bladej.

Kwiatowe jego łoże ma dlań woń mogiły,

Damy zaś, którym każdy książę bywa miły,

Nie umieją w dość nagiej błysnąć tualecie,

Aby uśmiech wywołać w tym młodym szkielecie.

Mędrzec, co mu wytapia z gliny kruszec złoty,

Nie wypalił zgnilizny z ran jego istoty.

I nawet w krwawych łaźniach tych rzymskich cesarzy,

O których w dniach starości każdy władca marzy,

Nie budzi się w tym trupie dusza znieczulona,

Gdzie miast krwi — woda Lety toczy się zielona.

4.

Gdy niebo ołowiane cięży jak pokrywa,

Nad duchem, co się wije w nudów wiecznej mocy;

I gdy, mrocząc widnokrąg ta chmura straszliwa,

Zsyła nam dzień czarniejszy i pustszy od nocy;

Gdy świat podobnym turmie staje się ponurej,

Gdzie gasnąca Nadzieja na kształt nietoperza,

Bojaźliwymi skrzydły trzepoce o mury,

I głowę o spróchniałe posowy uderza;

I gdy deszcz, rozlewając strugi swe wilgotne,

Staje się niby krata olbrzymiej ciemnicy;

I gdy tłumem milczącym pająki stokrotne,

Przędą zabójcze sieci w naszej mózgownicy:

Nagle, jak gdyby furie, uderzają dzwony

I rzucają bolesne wycia swe ku niebu,

Jako błędny chór duchów z ziemi swej rodzonej,

Wygnany i jęczący jękami pogrzebu.

I długie karawany bez dźwięku muzyki,

Z wolna suną w mej duszy.

Nadzieja w cmentarną

Noc pada we łzach.

Zimnej Rozpaczy duch dziki,

Nad czołem mym zawiesza swą chorągiew czarną.

-----


corpora: CEN

text:
Niebawem spółka medialna Fox International Channels rozpocznie emisję nowego kanału FX.

Będzie to stacja przeznaczona głównie dla mężczyzn, pokazująca amerykańskie seriale i programy rozrywkowe.

"Naszym zamiarem jest zaoferowanie jak największej liczby stacji na polskim rynku.

Zależy to jednak od współpracy z platformami cyfrowymi i sieciami kablowymi" – tłumaczył Jesus Perezagua, prezes Fox International Channels.

Fox emituje również stację Fox Life, która jest przeznaczona głównie dla kobiet.

Od 4 stycznia 2007 roku mogą odbierać ją klienci platformy Cyfrowy Polsat, a od 9 września br. Cyfry+ i telewizji kablowej Toya.

Od 2008 roku planowane jest również uruchomienie kanału Nat Geo Music.


text:
chełst, ‘szum fali morskiej’, chełstać, ‘szumieć', chełścić, rus.

chołst, o ‘chrzęszczącem, prostem płótnie’; urobienia od chełt, chełtać, »ochełtały boki« (o spracowanem zwierzęciu); chełznąć, chełstać, ochełstać i ochełzdać (np. u Petrycego 1609 r.) o ‘wędzidle’, chełźnie (co konia »chełsta«); ograniczone do naszego języka, dziś jednak pierwotne che- (tylko to znano w 15. i 16. wieku) zastąpiliśmy przez kie- całkiem innego czasownika (p. kiełzać) i mówimy o okiełznaniu, nieokiełznanym, zamiast nieochełznanym.


text:
Zuzanna Ginczanka

Futro

O, rysie, żbiki i pumy wypchane najpuszyściej,

lisy o żółtych podszewkach i żółtych oczach ze szkła,

o, runo rozwieruszone, rozpięte płasko i chytrze,

poranki rozwieruszone,

napięte ciasno na snach;

o, grząskie, wilcze igliwo leśne jak sosen włosie,

chaosie niedźwiedziej szczeci,

zamęcie zmąconych dni —

— czeszę cię ostrą pogardą,

o, futro rozwianych mych wiosen,

sypkie, kosmate futro,

bez mięsa,

kośćca

i krwi.

-----


ZESZYTY HISTORYCZNE WiN-u Nr 24 ZRZESZENIE „WOLNOŚĆ I NIEZAWISŁOŚĆ” Rok XIV, grudzień 2005 r.

Projekt okładki: Zygmunt Kural Wydawca: Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” Komisja Historyczna ISSN 1230-160X Recenzent: prof. dr hab. Ryszard Terlecki Adres redakcji: Zarząd Główny Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” Rynek Kleparski 4 31-150 Kraków e-mail: redakcja@zhwin.pl © Copyright by Zeszyty Historyczne WiN-u Redaguje zespół: Wojciech Frazik (z-ca redaktora naczelnego), Marian Kozielski, Ludwik Kubik, Janusz Kurtyka (redaktor naczelny), Filip Musiał (sekretarz), Czesław Naleziński, Zdzisław Zblewski Stale współpracują: Elżbieta Jakimek-Zapart, Grzegorz Ostasz, Tomasz Marszewski, Jerzy Węgierski, Andrzej Zagórski Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji nadesłanych tekstów.

Artykułów nie zamówionych redakcja nie zwraca.

„Zeszyty Historyczne WiN-u” można nabyć zamawiając w redakcji lub przez stronę internetową www.zhwin.pl Publikacja dofinansowana przez: Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Małopolski Urząd Wojewódzki Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Skład komputerowy: Wojciech Myszk, tel. 601 290 227 Druk: Drukarnia TECHNET, Kraków, ul. Wielicka 28, tel. (12) 656-21-11 Nakład 600 egz.

M A T E R I A Ł Y D O „ S Ł O W N I K A B I O G R A F I C Z N E G O U C Z E S T N I K Ó W W A L K Z K O M U N I Z M E M ” ( B i o g r a m y ) Zeszyty Historyczne WiN-u 24: 2005 ISSN 1230-106X 35.

Stanisław Wencel w 1944 r.

WENCEL Stanisław (1913–1967), ps.: „Świder”, „Twardy”, (UB) „Zato- ka”, używał nazwisk konspiracyjnych: Jan Strzałka, Małecki, ppor.

(1943), por. (3 V 1944), kpt. (31 I 1944), współorganizator Gromad Robotniczych Czer- wonego Harcerstwa, działacz PPS, dowódca oddziału bojowego PPS-WRN, dowódca 1. kompanii oddziału rozpoznawczego „Surowiec” 23. DP AK Okręgu Ślą- skiego, dowódca 3. kompanii 2. batalionu 27. pp AK Okręgu Kielecko-Radomskiego.

Ur.

4 IX 1913 r. w Ust-Kucie na Syberii, syn po- chodzącego z Zawiercia zesłańca, działacza PPS, Stanisława Wencla (seniora, 1880–1945) i Józefy z d.

Franiasz.

W 1923 r. całą rodziną powrócili do Zawiercia, gdzie młody Stanisław w 1928 r. ukończył szkołę powszechną.

Dwa lata później zaczął praco- wać jako ślusarz w Zakładzie Przemysłowym „Porę- ba” koło Zawiercia.

Zaraz też zaangażował się w pra- ce Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR) i rozpoczął tworzenie Ro- botniczych Gromad Czerwonego Harcerstwa, w których reprezentował nurt antykomuni- styczny.

W 1934 r. został przewodniczącym gromady hufca w Zawierciu i wszedł w skład Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa.

W 1933 r. wstąpił do PPS, a w 1935 r. zdał eks- ternistycznie maturę w Krakowie.

W tym samym roku został powołany do wojska, służył w 73. pp.

W ramach Kursu Dywizyjnego ukończył rok później szkołę podchorążych w Ka- towicach i wrócił do domu w randze kaprala podchorążego.

Podjął wtedy pracę korespon- denta gazety „Robotnik”.

W 1938 r. ponownie wcielony do WP; wziął udział w zajmowaniu Zaolzia.

W tym samym roku rozpoczął pracę w fabryce włókienniczej TAZ (Towarzystwo Akcyjne „Zawiercie”) w Zawierciu.

Zmoblizowany po raz trzeci 23 VIII 1939 r., został przydzielony do 11. pp z Tarnowskich Gór, z którym odbył kampanię wrześniową.

Zakończył ją w sowieckim obozie w Równem i w ramach wymiany jeńców został wydany Niemcom.

Podczas transportu zbiegł.

Wrócił do Zawiercia, gdzie w grudniu wstąpił do konspiracji i szybko z łącznika o ps. „Świder”

ZESZYTY HISTORYCZNE WiN-u nr 24322 awansował na dowódcę oddziału bojowego PPS-WRN.

Początkowo nigdzie nie pracował, ale później niemiecka policja skierowała go do fabryki „Werner und Mertz”, gdzie praco- wał od listopada 1941 do lutego 1943 r. jako ślusarz.

W kwietniu 1940 r. w mieszkaniu S. Wencla (ojca) odbyło się spotkanie zawierciań- skich działaczy PPS z przybyłym z Dąbrowy Górniczej Cezarym Uthke.

Podzielono wtedy pow. zawierciański na dwa obwody: myszkowski i zawierciański.

Młody S. Wencel stanął na czele Działu Wojskowego PPS-WRN.

W ramach jego działalności utworzono zawier- ciański 3. pułk Brygady Zagłębiowskiej Gwardii Ludowej PPS pod dowództwem por. Jó- zefa Mazurka „Kostka”.

Do 1942 r. powstały trzy bataliony: zawierciański (dowódca Piotr Wierzbicki „Jodła”, a później Mieczysław Makieła „Słaby”, „Granit”), myszkowski (Mie- czysław Stelmach „Zawierucha”) i porębski (Julian Kułach).

Każdy z batalionów składał się z trzech kompanii, kompanie z trzech plutonów, a te z trzech sekcji.

Głównymi zadania- mi były: sabotaż, wywiad i kolportaż nielegalnej prasy.

W lutym 1943 r., ze względu na aresztowania, Wencel musiał uciekać z Zawiercia do Sosnowca.

Za wskazanie miejsca jego pobytu gestapo obiecało nagrodę w wysokości 5000 marek.

W Sosnowcu Wencel został kierownikiem politycznym PPS i przybrał ps. „Twar- dy”.

Niebawem otrzymał od dowódcy brygady GL PPS mjr.

C. Uthke „Tadeusza” polece- nie utworzenia grupy egzekucyjnej, przeznaczonej do likwidacji niemieckich konfidentów.

W maju 1943 r. grupa ta została scalona z AK i wkrótce Wencel został dowódcą dywersyj- nego oddziału AK krypt.

„Surowiec”, działającego w ramach późniejszej 23. DP.

Od 28 IX do 8 X 1943 r. jego żołnierze zostali przeszkoleni przez oficerów Komendy Okręgu Ślą- skiego AK.

Oddział, już od października, przeprowadzał akcje na pograniczu Generalnego Gubernatorstwa i III Rzeszy (okolice Olkusza i Zawiercia).

Do zadań „Twardego” należały: likwidacja agentów (wykonano ok. 80 wyroków), przerzuty prasy oraz konfiskaty pienię- dzy i rozbrojenia.

Dochodziło też do potyczek, np. podczas akcji na posterunek żandarmerii w Będzinie.

Rozkazem dowódcy dywizji mjr.

Zygmunta Janke „Waltera” z 15 II 1944 r. ugrupowa- nie „Twardego”, jako 1. kompania Oddziału Rozpoznawczego 23. DP AK Okręgu Śląskie- go, stało się oddziałem leśnym (2. kompanią dowodził ppor.

Gerard Woźnica „Hardy”).

Do bardziej znanych należy akcja z 14 kwietnia, kiedy przeprowadzono atak na posterunek ochrony przemysłowej w Porębie, zakończony zdobyciem broni.

„Twardy” działając w re- jonie Zawiercia, Szczekocin i Myszkowa, często współpracował z BCh.

W maju 1944 r. po- łączone siły oddziałów S. Wencla, BCh Stanisława Śnitki „Sowy”, „Zawiszy” (dowodzony przez Stefana Milewskiego „Nadzieję”), BCh Mieczysława Filipczaka „Mietka” oraz BCh Kazimierza Pałki „Mściciela”, urządziły między Moskorzowem a Damianami zasadzkę na transport aresztowanych żołnierzy BCh z Rokitna.

W dniach 12–20 V 1944 r. miała miejsce wspólna akcja z oddziałem BCh „Mietka” i grupą AL przeciwko bandytom i dywersantom niemieckim w Kroczycach.

27 maja oddział „Twardego” rozbroił celników w Skarżycach, a w czerwcu zlikwidował kilku agentów gestapo.

Ścisła współpraca między „Mietkiem” a „Twardym” zaowocowała w następnych miesiącach kilkoma wspólnymi akcjami.

Naj- ważniejszą wśród nich wydaje się stoczona w lipcu (daty dzienne w różnych źródłach są sprzeczne) pod dowództwem Józefa Sygieta „Jana” kilkugodzinna bitwa w Szczekocinach z garnizonem niemieckim.

Brały w niej udział także oddziały: BCh „Jana” – dowodzony przez Bolesława Kozłowskiego „Wiarę” (ok. 120 ludzi), kompanie rezerwowe BCh Henry-

J. Durka, Wencel Stanisław 323 ka Kaczmarczyka „Kresowiaka” i Władysława Kubary „Lamparta” (razem ok. 140 ludzi) oraz grupa AL Jana Słuszniaka „Słowianina” (ok. 25 osób).

Siły niemieckie (ok. 150 lu- dzi) odparły jednak atak i rozpoczęły kontrnatarcie.

Rozgorzały ciężkie walki.

Na pomoc Niemcom nadciągali żołnierze z Żarek, a partyzantów wspierały oddziały AK z placówek w Lelowie i Szczekocinach-Rokitnie.

Straty niemieckie szacowano na kilkadziesiąt zabi- tych i rannych, po polskiej stronie poległo pięciu partyzantów.

Chociaż akcja zakończyła się niepowodzeniem, to ukazała siłę polskich oddziałów leśnych na tym terenie.

Latem 1944 r.

„Twardy” podpisał układ z grupą AL Tadeusza Grochala „Tadka Białe- go” i BCh „Zawiszy” o wzajemnej pomocy w razie napaści.

Efektem tego były wspólne walki.

Po likwidacji oddziału „Tadka Białego” przez Brygadę Świętokrzyską NSZ groził „Twardemu” atak ze strony ściągającego w kierunku Złotego Potoku oddziału NSZ pod do- wództwem kpt. Władysława Kołacińskiego „Żbika”, ale na skutek interwencji dowództwa AK nie doszło do przelewu krwi.

Powodem zatargu mogło być zarówno udzielanie przez Wencla pomocy skoczkom sowieckim (grupa kpt. „Parchomienki”), jak też fakt odnalezie- nia przez NSZ spisanej umowy o współpracy z „Tadkiem Białym”.

Umowa, oprócz szcze- gółów dotyczących wymiany informacji na temat wroga, mówiła o przekazywaniu przez „Twardego” do AL jeńców sowieckich, którzy uciekali z obozów i przekraczali granicę między III Rzeszą a GG.

21 VIII 1944 r. oddział Wencla wykonał akcję na własowców strzegących fabryki „Światowit” w Myszkowie, lecz zamiast oczekiwanych karabinów zdobył kasetkę z pieniędzmi.

Na początku września, w czasie niemieckiej pacyfikacji wsi Bystrzanowice, Sokole Pole, Teodorów, Konstantynów, Skrajnica i Bolesławów, oddział 36.

Trzeci od lewej Stanisław Śnitko „Sowa” „Zawisza”, czwarty Stanisław Wencel „Twardy”, siód- my Gerard Woźnica „Hardy”, ósmy Władysław Galas, 1944 r.

ZESZYTY HISTORYCZNE WiN-u nr 24324 „Twardego”, wspólnie z oddziałami BCh „Mietka” i AK Jerzego Kurpińskiego „Ponurego”, stoczył walkę z Niemcami.

Uczestniczył w tzw. drugiej koncentracji AK w lasach włosz- czowskich i brał udział w rozbiciu kompanii wartowniczej na lotnisku w Nagłowicach.

Po powrocie w lasy złotopotockie, 7 XI 1944 r. por. „Twardy” dowodził udaną akcją na Julia- na Schuberta „Krwawego Julka”, który był zastępcą komendanta hitlerowskiej żandarmerii w Żarkach i słynął z okrucieństwa wobec ludności polskiej.

Zlikwidowano go na szosie między Janowem a Żarkami.

Za tę akcję „Twardy” został odznaczony Krzyżem Virtuti Mi- litari V kl., a trzech dowódców grupy Krzyżami Walecznych.

Za inne akcje Wencla dwu- krotnie odznaczono Krzyżem Walecznych.

Jednym z zadań „Twardego” była ochrona zrzu- tów, dokonywanych przez samoloty angielskie.

Podczas odbierania zrzutów współpracował z częstochowską AK, m.in. z por. J. Kurpińskim „Ponurym”.

Najsłynniejszym zrzutem, jaki zabezpieczali, był zrzut brytyjskiej misji wojskowej w grudniu 1944 r. (tzw. operacja „Freston”).

30 XII 1944 r. na rozkaz dowódcy dywizji częstochowskiej ppłk.

Zygmunta Żywockiego „Wujka”, „Twardy” odprowadził misję w okolice Lasów Rędzińskich w pow. radomszczańskim.

Tam przejęła ich 25-osobowa grupa OB-27 ppor.

Józefa Koteckiego „Warty”.

Po reorganizacji AK w październiku 1944 r. kpt. S. Wencel został dowódcą 3. kompanii 2. batalionu 27. pp AK, a więc znalazł się w częstochowskich strukturach organizacyjnych.

Liczebność oddziału „Twardego” zmieniała się.

W 1943 r. oddział liczył 11 osób, ale od marca 1944 r.

– 27 osób, a latem 1944 r. podczas akcji „Burza” – 120, w październiku – 160 osób, a zimą 1944/1945 r., którą spędzili w lasach złotopotockich, liczba ta zmalała do 47 i ostatecznie – 33 osób.

17 I 1945 r. w Sierakowie k. Janowa Wencel wszedł w kontakt z Armią Czerwoną i złożył broń.

W czasie wojny jego ojciec, siostra i dwaj szwagrowie zostali zamordowani w obozach koncentracyjnych.

Już kilka dni po złożeniu broni zainteresowali się nim funkcjonariusze PUBP w Za- wierciu.

3 II 1945 r. przesłuchano go w sprawie likwidacji skoczków sowieckich (jego oddział faktycznie zlikwidował jednego żołnierza, podejrzanego o współpracę z Niemca- mi).

W przesłuchaniu wzięli udział sowieccy oficerowie.

„Twardy” szybko zorientował się, że grozi mu aresztowanie, a nawet wywózka, i zaczął się ukrywać.

Wrócił do lasu, gdzie w kwietniu 1945 r. utworzył oddział składający się z 8–14 osób.

W maju jego ludzie dokonali akcji na posterunek MO w Mrzygłodzie.

„Twardy” był też podejrzany o współ- udział w likwidacji zawierciańskiego funkcjonariusza UB Kazimierza Machury.

Działając na obszarze: Koziegłówki, Pińczyce, Poręba, Siewierz, Tarnowskie Góry i Lubliniec, utrzy- mywał kontakt z grupą Władysława Musialika „Bolesława”, podlegającą „Ponuremu”.

Do dawnych kolegów, którzy teraz zaczęli udzielać się w życiu politycznym u boku PPR, wy- syłał listy z pogróżkami.

Prawdopodobnie też, przebywając w ukryciu, za pośrednictwem Kazimierza Dziechciarza „Gordona” próbował reaktywować działalność OM TUR w fa- bryce w Porębie.

W lipcu dowiedział się, że UB aresztowało jego matkę.

Wtedy, po per- traktacjach, postanowił ujawnić się w Katowicach.

Został jednak aresztowany i przebywał w więzieniu przy ul. Mikołowskiej do 6 X 1945 r.

Po uwolnieniu przewodniczył Komisji Likwidacyjnej AK w Zawierciu.

Do maja 1946 r.

sprawował funkcję II sekretarza PPS w Będzinie, a ludzi z tzw. drugiej konspiracji unikał.

W proteście przed dominacją PPR, popierał występujące tam nastroje strajkowe (marzec 1946 r.).

Później podejmował dorywcze prace na terenie Myszkowa, by w końcu wyje-

J. Durka, Wencel Stanisław 325 chać do Radomia, gdzie został kierownikiem Spół- dzielni „Społem”.

Został wytypowany na kandydata na posła do Sejmu Ustawodawczego z ramienia PPS, lecz w Warszawie tej kandydatury nie zatwierdzono.

W marcu 1947 r. został I sekretarzem Komitetu Po- wiatowego PPS w Zawierciu.

Był zdeklarowanym wrogiem łączenia się z PPR oraz jawnym przeciwni- kiem reformy rolnej i likwidacji majątków ziemskich.

Głosił, że UB i PPR wprowadzają dyktatorstwo so- wieckich agentów.

Wg relacji UB: prowadził usilną kampanię celem rozbicia klasy robotniczej na pod- ległym mu terenie.

Na zebraniach partyjnych [także w Myszkowie – przyp. aut.] często podkreślał chlub- ne tradycje PPS, a potępiał [...]

PPR wytykając, że idzie na pasku Związku Radzieckiego.

W konsekwen- cji w marcu 1948 r. utracił zajmowane stanowisko i w październiku został wykluczony z PPS.

W maju 1948 r. znalazł pracę w Śląskiej Spółdzielni Spożyw- ców w Katowicach jako inspektor handlowy, gdzie pracował do grudnia.

19 X 1948 r. prawdopodobnie wziął udział w uroczystości wręczenia sztandaru Związku Uczestników Walk o Wolność i Demokrację w Tarnowskich Górach.

Od stycznia 1949 do lutego 1950 r. pracował w Ro- botniczej Spółdzielni Spożywców „Naprzód” w Ogrodzieńcu na stanowisku kierownika handlowego.

We wrześniu 1950 r. zatrudniono go w Budowlanym Przedsiębiorstwie Po- wiatowym w Zawierciu, ale już miesiąc później został zatrzymany i postawiony przed są- dem za czyny z maja 1945 r.

Aresztowanie to odbyło się w ramach tzw. akcji „K”, mającej na celu represjonowanie byłych żołnierzy AK.

Sam Wencel był od dłuższego już czasu obserwowany przez UB z racji pełnionej funkcji w PPS, a w 1949 r. prowadzono prze- ciwko niemu sprawę o krypt.

„Zdradliwy”.

Początkowo skazano go na 7 lat więzienia, ale 6 VI 1951 r.

NSW sprawę umorzył.

Umotywowano to obowiązującą amnestią oraz prośbą byłego premiera i ministra administracji publicznej Edwarda Osóbki-Morawskiego, który w latach 1944–1947 był przewodniczącym Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS.

Po wyjściu z więzienia Wencel przez pewien czas pracował w Zakładach Urządzeń Mechanicznych w Porębie, w charakterze pracownika umysłowego, a później, do marca 1953 r., w Budowlanym Przedsiębiorstwie Powiatowym w Zawierciu.

Później zatrudniono go jako technika budowlanego w Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w Częstocho- wie.

Pracował tam do 1955 r.

Na początku 1953 r. został zatrzymany przez częstochowską KP MO pod zarzutem kradzieży drewna, cementu i gwoździ.

Najprawdopodobniej sprawa była od początku „ustawiona” przez UB i służyła zaszantażowaniu byłego działacza PPS i pozyskaniu go do współpracy agenturalnej.

Do procesu w sprawie rzekomej kradzieży nie doszło, a Wencel od lutego był już współpracownikiem Departamentu V MBP (po reorga- nizacji – Dep.

III).

Początkowo informował o swoich kontaktach z przeszłości w ramach działalności w GL-WRN i AK.

Dzielił się wiedzą na temat struktur AK na Śląsku i w ob- wodzie częstochowskim.

Informował o działalności PPS i PSL (m.in. sporządził charakte- 37.

Stanisław Wencel w latach po- wojennych.

ZESZYTY HISTORYCZNE WiN-u nr 24326 rystyki osobowe).

Otrzymał zadanie rozpracowania przebywających na emigracji działa- czy PPS-WRN.

W 1955 r. został kierownikiem budowy w Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w Myszkowie.

W 1955 r. wyjechał do RFN i Francji – został wysłany przez Departament III MBP/ KdsBP (co ciekawe, PUBP w Zawierciu, który go obserwował, po jego wyjeździe, wyraź- nie nie informowany o niczym, rozpoczął poszukiwania i wysłał zapytanie do naczelnika Wydziału I Departamentu III KdsBP w Warszawie, w jakim kierunku prowadzić rozpra- cowanie w celu ujęcia byłego partyzanta).

Na Zachodzie Wencel spotkał się z wybitnymi przedstawicielami PPS-WRN na emigracji: Zygmuntem Zarembą, Adamem Ciołkoszem i Franciszkiem Białasem.

Przekazywał informacje, dotyczące sytuacji w kraju, uczestniczył w organizowanych na jego cześć spotkaniach.

Zagadnięty, dlaczego znalazł się na Zacho- dzie, odpowiadał, że z Polski musiał wyjechać i że pisała o tym prasa.

Nie wiadomo, czy pobyt Wencla w RFN i we Francji wpłynął w jakiś sposób na życie polityczne emigracyjnej PPS.

Pewne jest jednak, że trafił na okres bardzo gorący, kiedy miały miejsce tarcia mię- dzy działaczami na tle stosunku do kraju.

Z zapisu funkcjonariusza SB wynika jednak, że Wencel zadania nie wykonał (jakiekolwiek ono było) i powrócił do kraju w marcu 1956 r.

Dzisiaj trudno odpowiedzieć na pytanie, na czym konkretnie polegała i czy była to jedyna misja byłego partyzanta.

W 1956 r. nad Wenclem, agentem o ps. „Zatoka”, kontrolę przejął Wydział V Departamentu I MSW w Warszawie.

Po powrocie do kraju Wencel był inicjatorem powstawania kół ZBoWiD.

21 VII 1957 r.

uczestniczył w I Zjeździe ZBoWiD w Myszkowie.

Podczas „wyborów” do Powiatowych Rad Narodowych domagał się od I sekretarza KP PZPR w Zawierciu umieszczenia na liście podanych przez siebie kandydatów, co nie zostało uczynione.

W 1957 r. został inspektorem w Wydziale Inwestycji Prezydium PRN w Myszkowie.

W 1958 r. decyzją mjr.

Eugeniusza Morawskiego zastępcy komendanta wojewódzkiego MO ds. SB w Katowicach wyelimi- nowano go z czynnej sieci agentów ze względu na wywrotową działalność – przez cały czas głosił hasła antysowieckie i antykomunistyczne, prowadził wodzirejstwo w ZBoWiD i przejawiał wrogi stosunek do byłej AL.

Jednocześnie powierzono go nadzorowi Wydziału III SB w Katowicach i założono sprawę ewidencyjno-obserwacyjną, a od 1960 r. podda- no obserwacji operacyjnej.

Oznaczało to, że został otoczony przez siatkę agentów, gdyż mógł stanowić zagrożenie na wypadek wybuchu wojny.

Jednocześnie obserwowało go kil- ku tajnych współpracowników SB o pseudonimach „Wrona”, „Mały”, „Kruk”, „Kamień” i „Rak”.

Na terenie Myszkowskich Zakładów Metalurgicznych „Światowit” działał, także donoszący na Wencla, agent „Lot II”.

Fakt niewykonania zadania na Zachodzie i usunięcie z czynnej sieci agentów może świadczyć, że Wencel, zwerbowany przez UB drogą szantażu, bronił się przed współpra- cą.

Był też obserwowany przez SB aż do 1966 r., czyli niemal do końca życia.

Do 1962 r.

pracował w Prezydium PRN.

Mieszkał wtedy w Myszkowie przy ul. Skłodowskiej 11/5.

W latach 1962–1963 był pracownikiem umysłowym Częstochowskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego, później pozostawał bez pracy, ale w 1965 r. był już kierowni- kiem Zakładów Gospodarki Mieszkaniowej w Myszkowie.

W sierpniu 1963 r. został przewodniczącym Powiatowego Zarządu ZBoWiD w Myszko- wie.

Protestował przeciwko przypisywaniu sobie przez niektóre osoby wyimaginowanych zasług partyzanckich (12 XI 1963 r. złożył w tej sprawie doniesienie do SB, podpisując się

J. Durka, Wencel Stanisław 327 ps. „Mierzeja”).

W październiku 1964 r., po awanturze w sprawie odznaczeń, złożył re- zygnację z pełnionej funkcji, ale 5 XII 1965 r. ponownie znalazł się we władzach, zostając I wiceprzewodniczącym Zarządu Powiatowego ZBoWiD Oddziału w Myszkowie.

27 XII 1965 r. został jego prezesem.

Przy swojej deklarowanej wrogości wobec komunizmu, oka- zał się także antyklerykałem, m.in. podpisał kombatancką rezolucję protestacyjną do kar- dynała Stefana Wyszyńskiego w związku z orędziem biskupów polskich do biskupów nie- mieckich, zgodził się z protestem przeciwko wprowadzaniu sztandaru ZBoWiD do kościoła w czasie uroczystości pogrzebowych, a swojej matce urządził świecki pogrzeb przy dźwię- kach „Międzynarodówki”.

Starał się nie tracić kontaktu z dawnymi działaczami PPS.

Spotykał się m.in. z Aleksym Bieniem, także usuniętym z partii w 1948 r., oraz z Czesławem Gałeckim i Eugeniuszem Jurczykiem, który od 1958 r. organizował w swoim mieszkaniu w Będzinie spotkania by- łych aktywistów.

Należał do Ligi Morskiej i Związku Zawodowego Spółdzielców.

Zmarł 29 XII 1967 r. na zawał serca.

Pochowano go na cmentarzu parafialnym św. Apo- stołów Piotra i Pawła w Zawierciu.

Był dwukrotnie żonaty: z Marią (nie ustalono nazwiska panieńskiego) oraz (od grudnia 1946 r.) z Julią Sochą „Irką” (ur. 16 II 1926 r.), łączniczką z konspiracji będzińskiej PPS (później w AK).

Z pierwszego małżeństwa miał córkę Wandę.

AP w Częstochowie, Inspektorat AK w Częstochowie, sygn.

25, k. 11, Rozkaz Ka/Gra L.

272/20114; IPN Ka 02/838, Akta operacyjne p-ko S. Wenclowi, IPN Ka 032/35, t.

1–4, WUSW Katowice, Wydział III, Materiały dotyczące działań endeków, t.

1; Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Poli - tycznych w Myszkowie, Złota Księga ZBoWiD w Myszkowie, cz.

1 (rękopis); J. Abramski, Zawiercie.

Studium monograficzne, Zawiercie 1994, s. 47, 128, 177–178, 184; W. Borzobohaty, „Jodła”.

Okręg Radomsko-Kielecki ZWZ–AK 1939–1945, Warszawa 1988, s. 374; J. Durka, Misja „Freston” wylądowała w Bystrzanowicach, „Ga- zeta Myszkowska”, nr 12, 25 III 2005, s. 7; Idem, Rysa na marmurze, czyli ciąg dalszy życiorysu Stanisława Wencla „Twardego” (1913–1967), Ibidem, nr 13, 1 IV 2005, s. 7; Idem, Stanisław Wencel „Świder” „Twardy” (1913–1967), Ibidem, nr 10, 11 III 2005, s. 10; Działania zbrojne i konspiracja na ziemi częstochowskiej w latach 1939–1947, zebrał i oprac.

W. Zaleski „Albert”, Częstochowa 1998, s. 36, 45–46, 78, 89, 92, 120; Z. Grządzielski, K. Marczyk, Powstanie, działalność i walka zbrojna Batalionów Chłopskich w latach 1940–1945 na terenach województwa częstochowskiego (zarys problemu), Częstochowa 1983, s. 12–13, 23, 69–71, 73, 76, 78, 80–81; C. Gurtman „Mocny”, Armia Krajowa – w Częstochowie i w okolicy – walczy, Częstochowa 1996, s. 69, 106–107; B. Hillebrandt, Partyzantka na Kielecczyźnie 1939–1945, Warszawa 1970, s. 382–383; J. Kantyka, Oddział par- tyzancki „Twardego”, Katowice 1986, s. 6–7, 16, 30–98

, 109–124, 138–163; Monografia Zawiercia, pod red. Z. Jagodzińskiego, Zawiercie 2003, s. 643–644; J. Niekrasz, Z dziejów AK na Śląsku, Warszawa 1985, s. 141–146, 181–183, 266, 271; Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939–1945, Warszawa 1994–1995, t.

1, s. 64–65, 89, 436, 554–555, 576–577, 588–589, 616, 743, 748–749; t.

2, s. 91, 106, 109, 115–116, 320–328, 335–353, 455–517, 551; Aneks, s. 10; Z. Walter-Janke, Śląsk jako teren partyzancki Armii Krajowej, Warszawa 1986, s. 59–60, 63–67, 69, 86–93, 102–107; Idem; W Armii Krajowej na Śląsku, Katowice 1986, s. 72–77, 79, 103, 111, 130–144, 149, 159, 164, 176–178, 275–278, 280–281; Zawiercie.

Zarys rozwoju powiatu i miasta, oprac.

M. Grabania, Katowice 1969, s. 150; Zbigniew Zieliński, 7 Dywizja Armii Krajowej, Warszawa 2004, s. 21; Zdzi- sław Zieliński, Orły ziemi częstochowskiej, Częstochowa 1999, s. 33, 83, 86, 95, 107; Relacja ustna Władysława Strzelczyka „Wiernego” z 18 IV 2005; Relacja zbiorowa Stanisława Wencla „Twardego”, Mieczysława Filipczaka „Mietka” i Władysława Strzelczyka „Wiernego”, mps, kopia w zbiorach autora.

Jarosław Durka

NASZE REKOMENDACJE Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach 1946–1955, wstęp i opracowanie Tomasz KURPIERZ, Katowice 2004.


text:
Caban, tak w Polsce nazywano owce i barany wołoskie, czabanami zaś woły podolskie, mieszając te nazwy częstokroć, co wynikało już z samej pisowni polskiej, w której do litery c, aby nie czytać jej z łacińska brzmieniem k, dodawano z.

Z tureckiego i perskiego czoban – pasterz, wzięli wyraz ten Rumunowie, a od nich dostał się do Polski, gdzie został zmazurzonym na caban.

Kluk, opisując nasze zwierzęta domowe i dzikie (r. 1779).

powiada, że „są u nas dwojakie owce, pospolite i cabanki, ostatnie nieco są większe i dłuższą i lepszą wełnę mają”.

W. Potocki w XVII w. pisze: „I mały baran często czabana wybodzie”.

Stryjkowski w XVI w. wspomina „wełnonośne czabany”.

Gatunek ten odznacza się wielką skłonnością do osadzania w ciele tłuszczu, a zwłaszcza W ogonie, który przeradza się w tłuszczową bryłę, dochodzącą do 10 funtów wagi.

Krążyła niegdyś legenda przez kronikarzy powtarzana, że Świdrygiełło, wojując z Zygmuntem Kiejstutowiczem, pobity na głowę, szukał schronienia w ziemi wołoskiej, gdzie przez lat 7 w ukryciu pasał w stepach cabany, zanim mógł powrócić na Litwę.


text: Aga, u Turków i Tatarów znaczy w ogólności to samo, co po polsku pan; w mowie zaś o wojskowych, jest tytułem naczelnego dowódcy janczarów.


text:
Tokio, 20 kwietnia.[1]

Przed kilku godzinami wróciłem z audyencyi u Mikada.

Właściwie mniej była ciekawa, niż się spodziewałem, bo zupełnie prawie według europejskich zwyczajów wszystko się odbyło.

Pałac, na miejsce dawnego, przed paru laty zgorzałego, nowo postawiony - swoją drogą prześliczny.

Choć wiele tu, niestety, europejskiego wprowadzono elementu, jednak całość nie - europejska — całość przecie japońska, prostotą niesłychaną, kilku zaledwie szczegółami niesłychanej kosztowności zadziwiająca, wspaniała, iście pańska.

Przez trzy rzędy niebotycznych prawie murów, z głazów granitowych, ciągle przez mosty śmiało rzucane nad rowami obronnymi, wjeżdżasz na znaczne wzgórze, gdzie samo atrium stoi.

Niezmiernej szerokości wschody, do niesłychanie przestronej acz niezbyt wysokiej prowadzą hali; stąpasz ciągle po ślicznych, skromnością kolorytu uderzających dywanach.

Budynek sam, raczej miasto całe budynków, o dwa razy łamanych, ogromnych, rozsiadłych dachach japońskich, bez piętra, jak wszystkie japońskie, ale niesłychanie przestronny — prawdziwie pański, — bo po cóż ma się pańska noga męczyć po wschodach — miejsca na ziemi jest tyle, ile serce zapragnie, więc też budują wszerz bez miary i końca.

Przez długie, szerokie, widne, niezbyt wysokie korytarze, zdobne tylko w cudnej czystości i uroku pełne mury szare, o złocistem deseniu, wchodzimy do sali poczekalnej.

Jako proporcye — nic piękniejszego; okien mnóstwo, światła, powietrza dużo.

Wszystkie okna i drzwi — to arcydzieła; po prostu prześlicznej barwy wiśniowo - bronzowej drzewo, lakiem tegoż koloru kryte, oprawne w nader proste, cyzelowane w bronzie złoconym okucia.

Sufit w kasetony; boiseria, znowuż ów cudownej barwy lak bronzowy i złocony bronz, a jako motyw milion razy powtarzający się kwiat chryzantemu: herb Mikadów.

W środku sali kwiaty, ale kwiaty japońskie, tj. lasek zieloności cudnej, świeżej, z pomiędzy której widoczny wodotrysk wody lewandowej.

Na ścianach kilka arcydzieł sztuki japońskiej, tak zw. kakemono, obrazy na jedwabiu; więc gałązka śliwki w kwiatach, a w dali wschodzi z pomiędzy lekkich chmurek blady jeszcze księżyc; obok kogut wspaniały, czemuś w złym humorze, szuka ziarna na ziemi, ale okiem pełnem dumy i gniewu zarazem szuka rywala.

Niestety, wkradły się tu portyery i krzesła europejskie; te psują, niszczą całą tę idealnie prostą, tak niesłychanie pańską harmonię.

Wreszcie wielki mistrz ceremonii: figura ciekawa, twarz sprytna, niestety ubrany, jak wszyscy dworzanie, w mundur przypominający europejski — oznajmia, że chwila przyjęcia się zbliżyła.

Biegeleben, otoczony i poprzedzony przez ochmistrzów, ministrów, szambelanów, idzie naprzód.

Grobowa cisza; po dwóch wschodach wchodzimy do innego krużganku; cudownej roboty parawan wzbrania oczom niepowołanych przystępu do atrium najświętszego.

Biegeleben wchodzi; po trzech ukłonach z daleka poznaję, że jest przed obliczem bóstwa Mikada.

Przedmowa ministra po francusku krótka; tłumaczą ją na japońskie; cesarz zupełnie bezdźwięcznym głosem, a raczej szepcąc coś, odpowiada, co nam tłumaczą jako słowa powitania i kondolencyi zarazem, z powodu nieszczęsnej śmierci arcyksięcia Rudolfa.

Potem kilka frazesów konwencyonalnych; wreszcie Biegeleben przedstawia mnie.

Teraz dopiero po raz pierwszy przypatruję się oko w oko Mikadowi.

Wśród sali zupełnie pustej, w środku mniej więcej stoi Mikado; za nim cudnej roboty tron, krzesło kurulne nizkie, jego figurą zasłonięte; wkoło sali zamiast mebli — dostojnicy rozliczni.

Mikado w uniformie europejskiego kroju, ciemno - brunatnym, w szerokich spodniach, za długich; nogi w kolanach trochę zgięte; palce od nóg do środka (tak każe szyk i etykieta); ledwo stoi, oparty na pałaszu czy szpadzie; ma dość długą, cienkowłosą, kruczą brodę; krucze, od lat nie strzyżone włosy spadają mu nad uszami, jak pejsy lub loki; twarz blado - żółta, oczy czarne, nos prosty, ale kartoflowaty, szeroki; usta wielkie, zmysłowe.

Jak mnie zobaczył, wybałuszył oczy jeszcze bardziej, i tak przez chwilę trzeszczyliśmy oczy wzajemnie na siebie; widocznie zdziwiony, nawet przerażony był Mikado, widząc przed sobą książęcia, w starym fraku czarnym, z wytartymi guzikami zamiast orderów, i niezbyt świeżą krawatą białą (cztery miesiące podróży zredukowały moją garderobę niesłychanie).

Ten biedny Mikado!

toć to typ manekina przebranego; bo też to ogólnie wiadome, że to człowiek wielce ograniczony, bez inicyatywy — człowiek, który od lat się już przyzwyczaił do laissez faire i do far niente.

Parę jeszcze frazesów grzecznych nawzajem, i Mikado szepce coś do ucha tłumacza, który mi powtarza: że Jego Królewska Mość z przyjemnością zobaczy jeszcze moją eksellencyę; poczem ruch ledwie spostrzegalny głowy Mikada oznacza, że audyencya skończona.

Trzy ukłony; wychodzimy rakiem i — finita la comedia.

W gruncie, choć tu przyjęto cywilizacyę europejską, choć dziś małpują Europę nadaną konstytucyą, choć uniformy na model pruski krajane, mimo to wszystko, bardziej tu Azyę czuć, niż w Syamie.

Tu istotnie czuć ogólne przekonanie, a zwłaszcza samego Mikady, że reszta świata — to ludzie, a on — bóstwo.

Dlatego nigdy się ruszać, nigdy głośno mówić, ledwie się uśmiechnąć mu wolno; dlatego, choć lat tyle już minęło, przyjęcie przez Mikada, opisane tak znakomicie przez Hübnera, dziś jeszcze jest prawdziwem.

Przypisy

↑ Zaburzenie chronologii; prawdopodobnie powinno być 23 kwietnia.


text:
Brygida (Brigitta v.

Birgitta) od staroniemieck.

Bercht, bert, birch — świetny, jasny, wspaniały, to samo co po łacinie Clara, lub po niemiecku Berta), św., wdowa (8 Paźdz. al. 23 Lip.

28 Maja), była córką Birgera, księcia z królewskiego rodu szwedzkiego i Sigrydy, pochodzącej także z królewskiego domu Gotów.

Brygida ur. ok. r. 1302 w Szwecji.

Dzieckiem jeszcze będąc, utraciła matkę i oddaną była pod opiekę pobożnej swej ciotki.

Mówić zaczęła dopiero w trzecim roku życia i odtąd w ustach jej zawsze była chwała Boża.

Uciechy i zabawy dziecinne uważała za próżne i płoche, w dziesiątym już roku takie wrażenie na niej zrobiło kazanie o Męce Pańskiej, że nigdy ono nie wyszło z jej pamięci.

Następnej zaraz nocy zdawało się jej, iż widziała Zbawiciela krwią i ranami pokrytego, mówiącego do niej: „Przypatrz się, córko moja, co mi czynią ci, którzy mną gardzą, lub nie czuli są na moję miłość.“ Odtąd jedyną dla niej rozkoszą było rozpamiętywanie Męki Zbawiciela, a samo wspomnienie cierpień Jezusa łzy jej wyciskało.

Posłuszna woli rodziców, w 16 roku życia poślubiła młodego księcia szwedzkiego, Ulfona czyli Wulfona Gudmarsona z Nerycji, mającego lat 18.

Oboje, ze wzajemną zgodą, przez pierwsze lata swego małżeństwa żyli w dziewictwie, przyjęli tercjarstwo ś.

Franciszka i surowe prowadzili życie.

Bóg pobłogosławił ich małżeństwu, dając im 8 dzieci, a międzo[1] niemi córkę Katarzynę (Vastanensis), którą Kościół czci jako świętą d.

23 Marca.

Będąc wzorem chrześcjańskich małżonków, wychowywali dzieci w pobożności i wszelkich cnotach.

Miłosierni dla biednych, zbudowali szpital, w którym sami chorym usługiwali.

Wulfo, porzuciwszy urząd radcy królewskiego, usunął się z dworu i udał się z małżonką na pielgrzymkę do Hiszpanji, do grobu ś.

Jakóba w Kompostelli.

W czasie tej pielgrzymki zachorował w Arras, a przyszedłszy do zdrowia, powrócił do Szwecji i, za zgodą żony, wstąpił do klasztoru cystersów w Alwastra, gdzie um.

r. 1344.

Po śmierci męża, Brygida zrzekła się tytułu książęcego, rozdzieliła majątek pomiędzy dzieci i zapomniawszy o wszystkiém, co posiadała na ziemi, wiodła życie umartwione.

Założyła w Wadstena (v.

Vazstena), w djecezji Linköping, w Szwecji, klasztor brygidek.

Po dwuletnim pobycie w tym klasztorze, odbyła pielgrzymkę do Rzymu i tam zbudowała dom dla uczniów i pielgrzymów szwedzkich.

W Rzymie miała cudowne objawienia, które podały ją w nienawiść u wielu osób.

W objawieniach swoich w Szwecji jeszcze otrzymała rozkaz napomnienia Papieża w Avignonie (Klemensa VII), aby wrócił do Rzymu.

Nieustanna czcicielka cierpień Zbawiciela, w późnym już wieku odbyła pielgrzymkę do Jerozolimy, a zwiedzając z powrotem wiele kościołów w Sycylji i we Włoszech, przybyła chorą do Rzymu.

Czując się bliską śmierci, udzieliła ostatnie swe rady synowi swemu Birgerowi i córce Katarzynie, pod ten czas obecnym w Rzymie, przywdziała odzież pokutną i przyjąwszy ostatnie Sakramenty, um.

23 Lip.

1373 r.

Pochowaną została w kościele klarysek.

Następnego roku ciało jej przeniesiono do klasztoru w Wadstena.

Dopóki Szwecja była katolicką, relikwie święjej[2] były w wielkiém poszanowaniu; po zaprowadzenia tam herezji, wypędzono r. 1596 zakonnice z Wadstena, a relikwie potajemnie pogrzebano na cmentarzu.

Roku 1599 były znowu odnalezione i Karol IX kazał je ukryć na zamku Wadstena, ale co się z niemi później stało, niewiadomo.

Znaczną część jednak jej relikwji posiadają brygidki w różnych klasztorach.

Papież Bonifacy IX kanonizował tę służebnicę Bożą 7 Pazd.

1391 r.

Ponieważ jednak nie całe chrześcjaństwo uznawało Bonifacego IX, bo część pewna miała swoich antypapieży, w Avignonie wybieranych, przeto król Eryk prosił jeszcze Stolicy Ap.

o zatwierdzenie kanonizacji, co też zrobił Papież Marcin V r. 1419.

Pierwsze ośm ksiąg objawień świętej były przez nią samą po szwedzku spisane, a przez dwóch zakonników cystersów, jej spowiedników, Piotra z Alwastry i Macieja z Linköping, na łacinę przetłumaczone.

Ciż spisali także objawienia jej nie spisane, tak zwane Revelationes extravagantes, Jan Turrecremata, później kardynał, z polecenia soboru bazylejskiego zbadał te objawienia i uznał, że nie ma w nich nic przeciwnego nauce Kościoła i że tak dobrze mogą być czytane, jak inne pisma i legendy świętych (ob.

Mansi, Concilior.

Supplem.

t. IV p.

910).

Takie samo zdanie wyrzekła komisja kardynałów, badająca te objawienia za Pap.

Grzegorza XI i Urbana VI.

Benedykt XIV (De Canonisat.

SS.

II c.

32 n. 11) mówi, że jakkolwiek nie zasługują na tę samą wiarę, co prawdy wiary, wszelako pobożném sercem czytane być mają.

Objawienia św. Brygidy drukowane były w Lubece 1492 r., w Norymberdze 1521 r. (z illustracjami), w Rzymie 1521, 1530, 1606 i 1608 roku, w Anvers 1641 r., w Kolonji 1628, w Monachjum 1680 r.

Przełożono je na różne języki i na polski, p. t.

Skarby niebieskich tajemnic, to jest księgi objawienia niebieskiego ś. matki Brygitty, b. m.

1698 f. (tłumaczem miał być Bernard Krupski, bernardyn).

Oprócz objawień i reguły zakonnej, mamy jeszcze ś.

Brygidy bardzo żarliwe modlitwy o Męce i miłości Jezusa Chrystusa (Orationes 15 de Passione Domini, Supraslii 1725), traktat o wielkości Najśw. Panny i cztery długie modlitwy o głównych tajemnicach życia N. Panny i o Wcieleniu Słowa Przedwiecznego.

Ob. Vita seu chronicon de S. Brigitta, auctore Margaretha abbatisa Vastenae (ok. r. 1430), ed.

Ericus Benzelius, Upsalae 1710.

Toż samo ap.

Rietz, Scriptor.

Suec.

medii aevi t. III.

Diarium Vazstenense sive annales monasterii Wadstena iu Ostrogothia siti ab an.

1344—1545 (ed Eric.

Benzelius, Upsalae 1721).

Inne żywoty ś. B. mało co późniejsze ap.

Bollandist.

Acta ss.

Octobr. t. IV.

Cf. Vastovius, Vitis aquilonia, Colon.

1623 s. 97....; L. Clarus, Das Leben d. h.

Brigitta, Regensb.

1856.

Na obrazach przedstawiają ś.

Brygidę w habicie jej zakonu, trzymającą w ręku serce, czerwonym naznaczone krzyżem.

Albo też malują ją jako pielgrzymującą, w kapeluszu i z kijem pielgrzymim, lub też jeszcze klęczącą przed krucyfiksem, ze świecą, z której wosk stopniały kapie na jej ramię.

Atrybutem świętej jest także stodoła, ponieważ napełniła ją zbożem, siłą swojej modlitwy.

Ognista około jej głowy korona oznacza święty żar jej duszy.

Przypisy


ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 585 Budownictwo Lądowe LVI 2001 DARIUSZ KOWALSKI Katedra Konstrukcji Metalowych DOKŁADNOŚĆ WYKONAWSTWA KONSTRUKCJI ZBIORNIKOWYCH W UJĘCIU STATYSTYCZNYM IWYTRZYMAŁOŚCIOWYM Przedstawiono wyniki analizy statystycznej i wytrzymałościowej konstrukcji zbiornikowych odużych pojemnościach ze wstępnymi imperfekcjami.

1.WSTĘP Projektując konstrukcje budowlane projektant, w sposób deterministyczny przyjmuje, że będzie się ona składała z elementów o idealnych ksztahach zarówno przekroju po- przecznego, jak i osi, że elementy te zostaną wykonane z materiałów ojednorodnych wła- ściwościach mechanicznych oraz że będą to elementy pozbawione naprężeń własnych (re- zydualnych).

Takie same postulaty dotyczące idealności wysuwane są w stosunku do wy- konawstwa warsztatowego elementów składowych konstrukcji, montażu oraz późniejszej eksploatacji.

Stosowana w Polsce, jak i w wielu innych krajach, metoda wymiarowania konstrukcji oparta na określaniu stanów granicznych zobowiązuje projektanta do określenia nośności konstrukcji idealnych.

Wszelkie niedoskonałości materiału oraz zmienności ob- ciążenia ujmowane są w postaci odpowiednio: współczynników materiałowych oraz współczynników obciążenia uwzględniających możliwości wystąpienia wartości obciążenia niekorzystniejszej odwartości charakterystycznej.

Elementy konstrukcji obiektu obarczone są niedoskonałościami lub wadami początkowymi, które nazywamy imperfekcjami.

Wy- stępujące w elementach imperfekcje można podzielić na :strukturalne, technologiczne oraz geometryczne.

Niedoskonałości elementów powstają na każdym etapie wytwarzania, zarówno w procesie kształtowania - produkcji wyrobów hutniczych, procesie obróbki, transportu, scalania oraz montażu wykonywanego na placu budowy.

Wstępnymi imperfekcjami obar- czony jest zatem pojedynczy element składowy - arkusz blachy, jak i cała konstrukcja - płaszcz zbiornika.

Charakter poszczególnych niedokładności jest losowy, ale dla celów kontroli wykonania obiektu zastał ujęty w pewne ramy tzw. dopuszczalnych odchyłek za- równo materiałowych oraz geometrycznych elementów składowych konstrukcji oraz całego obiektu.

Wielkości dopuszczalnych imperfekcji zostały określone w no!mach wykonaw- czych oraz odbiorowych dotyczących poszczególnych rodzajów konstrukcji.

Wartości dopuszczalne wstępnych wad mogą być akceptowane pod warunkiem, że nie zmniejszają

150 Dariusz Kowalski w sposób znaczący nośności i bezpieczeństwa ustroju.

W normowych modelach oblicze- niowych dotyczących projektowania konstrukcji stalowych losowe cechy geometryczne przekroju poprzecznego elementów uwzględnia się łącznie z parametrami losowymi wy- trzymałości materiału.

Inne niedoskonałości wstępne o charakterze geometrycznym, tech- nologicznym, konstrukcyjnym oraz montażowym uwzględnia się za pomocą odpowiednie- go wyspecyfIkowania współczynników niestateczności lub analizy statyczno-wytrzymało- ściowej ustroju z uwzględnieniem imperfekcji.

Występowanie losowych imperfekcji geometrycznych sprawia, że nośności takich ustrojów są mniejsze niż ich oszacowania wykonane dla modelu idealnej konstrukcji bez wad.

W zasadniczej mierze imperfekcje geometryczne są szczególnie istotne dla ściskanych elementów konstrukcji, które pod wpływem obciążenia ulegają wyboczeniu (powłoki wal- cowe pod obciążeniem osiowym).

W elementach rozciąganych wpływ ten jest zdecydowa- nie mniejszy i nieuwzględniany w metodach obliczeniowych.

Nie znaczy to jednak, że nie ma to żadnego wpływu na stany naprężeń występujące w przekrojach elementów składo- wych, jak i całej konstrukcji obiektu, jakim jest zbiornik.

2. OGRANICZENIA NORMOWE Od roku 1997 obowiązuje w Polsce norma PN-B-032l o:1997 "Konstrukcje stalowe.

Zbiorniki walcowe pionowe na ciecze.

Projektowanie i wykonanie."

Określa ona zasady obliczania, projektowania oraz wymagania dotyczące produkcji, montażu i odbioru zbior- ników.

W nonnie tej zawarto wartości dopuszczalnych odchyłek dotyczących zarówno poszczególnych elementów konstrukcji zbiornika, jak i całej konstrukcji z podziałem na dno, płaszcz oraz dach zbiornika.

Poniżej przedstawiono wartości odchyłek geometrycznych wg normy [1] dla zbiornika o pojemności V = 50 000 m3 (średnica d = 64,82 m; wysokość h = 18,10 m) (tab!.

1).

1) Dopuszczalne odchyłki wykonawcze płaszcza Tablica 1 Dopuszczalne odchyłki wykonawcze wg PN-B-03 21O:1997 Lp. Rodzaj odchyłki Warunek Wartość dla zbiornikaV=50 000 m3 1 Odchyłka średnicy wewnętrznej płaszcza ±60mm ±60mmw odległości 300 mm od dna zbiornika 2 Odchyłka średnicy wewnętrznej płaszcza na poziomie ± 0,0020d ± 130 mmgórnej krawędzi ostatniego pasa 3 Różnica średnic dwóch sąsiednich pasów w tej samej 0,0010d ±65mmpłaszczyźnie pomiarowej 4 Różnica średnic płaszcza zbiornika na tej samej 0,0010d ±65 mmwysokości (w tej samej płaszczyźnie poziomej) 5 Odchyłka wysokości płaszcza zbiornika ± 0,0020h ±36mm 6 Strzałka odchylenia tworzącej płaszcza od pionu ± 0,0045h ±81 mm Lokalne odkształcenie mierzone szablonem koło- 20mmwym o długOŚCi2 m 7 (wypukłości i wklęśnięcia na powierzchni mierzone pionowym sza- w obrębie jednego pasa) blonem o długości 2 m 20mm

8 Różnica obwodu płaszcza w dwóch sąsiednich pa- 0,0010 obwodu 200 mmsach mierzona w środku pasa

Dokładność wykonawstwa konstrukcji zbiornikowych ...

151 2) Dopuszczalne odchyłki elementów konstrukcji wchodzących w skład płaszcza zbior- nika: • długość -+3,0 mm • szerokość -± 1,5mm • różnica długości przekątnych 3,0 mm • dokładność walcowania elementów mierzona bezpośrednio na stanowisku walcowania szablonem odługości 2,0 m (dopuszczalne odchylenie od zarysu szablonu):- 4,0 mm- na końcu blachy, -3,0 mm - na pozostałej części.

3. RZECZYWISTE DEFORMACJE WSTĘPNE PŁASZCZY ZBIORNIKÓW Dysponując pomiarami geodezyjnymi deformacji płaszczy zbiorników, dokonano próby statystycznej oceny wartości wstępnych ipóźniejszych imperfekcji geometrycznych.

Opracowania dokonano na próbce dwunastu zbiorników walcowych o osi pionowej, o pojemności V = 50000 m3, które zostały wybudowane w ostatnim dziesięcioleciu wbazach magazynowych.

Pomiary deformacji płaszczy zbiorników zostały wykonane przy co najmniej trzech stanach eksploatacji zbiornika: a) zbiornik pusty - bezpośrednio po zakończeniu montażu, b) zbiornik pełny - pomiar wykonany w czasie próby wodnej, c) zbiornik pusty - po zakończeniu próby wodnej Do dalszej analizy posłużono się wartościami imperfekcji ze stanu a) oraz c).

Pomiary odchylenia płaszczy zostały wykonane na następujących poziomach: upostawy każdego pierścienia blach (carg) stanowiących płaszcz zbiornika, wpołowie wysokości każdego pierścienia blach na końcu wysokości płaszcza zbiornika.

Poniżej, na wybranych pionach pomiarowych przedstawiono przykładowe odchyłki tworzącej płaszcza od teoretycznego kształtu.

Wysokość [m] b8 mo o BO~~~~~~~~~~~~~ 70 60 50 40 30 20 10 O ·10:~g i''--.-<:.,_....~~,_.,."":i"-''~ -40 -50 -60'' -70 -BO J _ wysokość [m) o g g g g § 8 g ~ g BO~~~~~~~~~~~~~ 70 60 50 40 i5'' 30g.

20 ~ 10~.0r--r~--+--r--~''_-+--+-~ 3''-10 3 -20 ..

-30 -40 -50 -60 -70 -BO j : j : :1: :1: :I: :I: :I: :1 1::1::1::1::1::j::1::1 - .... -przebieg tworzącej płaszcza po monta!u --przebieg tworzącej płaszcza zbiornika po próbie wodnej -ośpIaszeza Rys. 1.

Przykładowy przebieg tworzącej płaszcza

152 Dariusz Kowalski Przekrój zbiornika na poziomie 14 pomiaru 1 39 ~0\6<>r38 ''I ,..40,-37 ,''- '' 36 ,\, ,\,_ 35, "-."

, 33''--..., 32''---" 31~ , '' 30 ,___L, 29 ~\ 28,/,2;''/, 2~~'' , /'' 25 ;/,''y ''_ 23 ''2)'' - /, 3-- r, 4 " ,[ , 5 ,j'', 6 ''/'' , ;-- 7 , ,;, 8 ~10 T--, 12 ..._,13 , "-,'',4 , "-, "5 , "-,;6 " ''\;7 " \, \ 18J 2Ó 1921 -- walcowy, idealny kształt płaszcza zbiornika - - - kształt płaszcza zbiornika po

montażu - - - kształt płaszcza zbiornika wypelnionego wodą --kształt płaszcza zbiornika po próbie wodnej Rys, 2, Przykładowy przekrój poziomy płaszcza zbiornika Poniżej przedstawiono przykładowe rozkłady deformacji występujące w płaszczu jednego z analizowanych zbiorników.

Sumaryczna częstość defonnacji 700 600 500 !

II III IIIII I --po montażu II ....• afterwalertest I I I I I III I III I I V III I I % I !

l .1 r J, ,I I .1 1400 ~ 300 200 100 o oN M deformacja [mm] Sumaryczna częstość deformacji bezwzględnej 700 I -t I J III I1/ I I po monta~u -v- I - - ..

po pr6biewodnej ""VI I I 600 500 400 300 200 100 deformacja {mm] Częstość 120TO-''~-''~-''"-''"rT''-rT''-rT-''rT-'',,, 110 t-.--pomontażu 1~~ r_.....popróbiewodnej+-H+ft\-C;;}++-+-t--+-H++-i 80~-+4-H-~~-+4-H~~~~~-+4-~~~H 70~-+4-H~~-+4-H~~~~~-r4-~~~H60~-+4-H~~-+4-

H-h~~4-~-++-~~~1H 50+4-+4-H~~-+4-~~~~4-~~+-~~~H 40~-++-H~~-t4-~~~~1-~~+-~~~H30~-++-H~~-+4-~~~-t4-~~+-~~~H 20~-r~4-r+~r.t~-r~4-++4-~~rt~~10~-++-~,~~~~~~~~1-+4-+4-~~~~~ 0~~

~+4~~+4~~~~++~~++~~ o o o"''t M N o N deformacja [mm] Częstość bezwżględna Rys. 3.

Rozkłady statystyczne deformacji płaszcza zbiornika deformacja [mm}

Dokładność wykonawstwa konstrukcj izbiornikowych ...

153 4. ANALIZA WARTOŚCI SIŁ WEWNĘTRZNYCH ZDEFORMOWANYCH PŁASZCZY ZBIORNIKÓW Występujące odchyłki geometryczne powstałe w etapie wykonania i montażu kon- strukcji płaszcza zbiornika powodują nie tylko zmniejszenie nośności elementów, ale wy- wołują niezamierzoną, losową zmianę wartości siłwewnętrznych.

Konsekwencją stwierdzonych w praktyce odchyłek jest lokalna zmiana wartości teo- retycznie wyznaczonych sił wewnętrznych w płaszczu zbiornika.

Zbiornik walcowy jest obiektem inżynierskim, wktórym parcie poziome cieczy wnim magazynowanej wywołuje siły obwodowe rozciągania płaszcza zbiornika.

cargo.

8---------c;-rgo.--·::;---------- ---------ca-;..-go.--6---------- ~========~~~=~~==~==========cargo.

4_------------------_---_---- cargo.

3 ---------------------------- Rys.4.

Schematobliczeniowyzbiornika cargo.

2 cargo.

l W najprostszy sposób ujmując siła wewnętrzna na dowolnym poziomie płaszcza, na całym obwodzie zbiornika, powinna ona mieć jednakową wartość.

Wartość ta określona jest teoretycznie wzorem (4.1), w którym pominięto współczynniki bezpieczeństwa stoso- wane w metodzie stanów granicznych [2]: gdzie: y - ciężarobjętościowycieczy[kN/m3] h - maksymalnapoziommagazynowanejcieczy[m], x - współrzędnawysokości[m], r - promieńwewnętrznyzbiornika[m].

Poniżej przedstawiono przykładowe wyniki analiz nu- merycznej wykonanej przy zastosowaniu programu Robot V6, obiektów zbiornikowych ze wstępnymi deformacjami powstałymi w okresie budowy zbiornika (tabI.2).

Przedsta- wione wyniki odnoszące siędodwóch wybranych pierścieni tworzących płaszcz zbiornika-pierścienie nr l i3,dladwóch dowolnie nanichwybranych poziomach obliczeniowych.

W tablicy zamieszczono dodatkowo siły Nyy oraz odpowiadają- ce im naprężenia <Jyy'' Wstępne wyniki analizy wpływu lo- kalnych imperfekcji płaszcza zbiornika na wartości sił we- wnętrznych wykazały, że w istotny sposób zmieniają one stan naprężenia wyznaczony teoretycznie przy założeniu idealnego kształtu zbiornika.

Analizując tablicę nr 2, iwar- tości sił Nyy inaprężeń <Jyy" należy wziąć pod uwagę fakt połączenia pierwszego pierścienia ze stalowym pierścieniem obrzeżnym dna, wktórym topołączeniu mamy do czynienia zzaburze- niem brzegowym Na rys. 6-8 przedstawiono mapy naprężeń występujących w płaszczu dla zbiornika wktórym pomierzono rzeczywiste imperfekcje wykonawcze.

Nxx=Y''(h-x)''r (4.1) _---_- - ./""-- yytNyy -....

''" I N"yN" \--- -- erN" Rys.5.

Ukierunkowaniesił wewnętrznych

154 Dariusz Kowalski Tablica 2 Porównanie sił i naprężeń w zbiorniku idealnym i ze wstępnymi imperfekcjami Nxx Nvv Nzast O"xx O"vv <J''zast kN/m kN/m kN/m I MN/m< MN/m< MN/m< Idealny 733,45 0,00 I 733,45 -4,53 -116,98 I 114,78 zdeformowany ~ min 394,66 -24,54 507,71 -21,98 -132,29 116,67~ 999,58 30,66 1000,78 3,97 -118,95 127,07c max ''cQ) średnia 708,14 0,97 744,13 -8,43 -126,27 122,57''0 ,(/) idealny IDi:L 5072,82 -0,05 5072,85 219,77 28,00 207,19 zdeformowany min 4898,06 -44,56 4919,85 210,75 25,63 199,23 max 5160,84 50,02 5151,84 227,53 33,49 212,82 średnia 5054,69 2,44 5062,43 219,28 28,94 206,54

Idealny I 3534 O I 3534 I 197,60 4,20 195,53 Zdeformowany (") min 3389,87 -125,50 3445,34 185,30 -6,27 185,46~ max 3644,24 105,95 3610,00 208,80 14,43 202,63c ''c średnia 3528,94 2,66 3533,34 197,43 4,66 195,37Q) ''0 idealny ,(/) ID 3196,96 -0,14 3197,03 176,41 -3,98 178,44i:L zdeformowany min 3025,67 -195,76 3117,51 149,53 -15,82 160,90 max 3311,29 124,65 3275,61 192,30 7,40 188,81 średnia 3190,10 4,35 3194,80 175,86 -4,31 178,43 Opis ,l~ ·":1 -J .; Rys. 6.

Mapa naprężeń obwodowych w zbiorniku z deformacjami

Dokładność wykonawstwa konstrukcji zbiornikowych ...

155 F (Jp.i.~ AO~,I:i~-r-- Rys. 7.

Mapa naprężeń pionowych wzbiorniku zdeformacjami Rys. 8.

Mapa naprężeń zredukowanych wzbiorniku zdeformacjami 5. PODSUMOWANIE 1 "ilt ..; Na podstawie przedstawionych powyżej wyników obliczeń wytrzymałościowych dla jednego zbiornika, można stwierdzić, że niekiedy stosunkowo niewielkie odchylenia od kształty idealnego mogą być przyczyną powstania wzrostu wartości sił wewnętrznych w zakresie od 2 - 35%, w stosunku do wartości otrzymanych z obliczeń teoretycznych.

Aby zapewnić bezpieczeństwo eksploatacji konstrukcji już na etapie projektowania, należy przyjąć odpowiednie współczynniki obciążenia podane w normach, a zgodne z metodą wymiarowania wg stanów granicznych oraz określić metodę wykonania konstrukcji za- pewniająca odpowiednią jakość obiektu.

Opracowania projektowe powinny określać wiel- kości dopuszczalnych deformacji dla danej konstrukcji lub też powoływać się na odpo- wiednie przepisy normatywne.

Otrzymano 15-06-2000

156 Dariusz Kowalski BIBLIOGRAFIA [I] PN-B/03210:1997 Konstlukcje stalowe.

Zbiorniki walcowe pionowe na ciecze.

Projektowanie i wykonywanie.

[2] Ziółko 1.: Zbiorniki metalowe na ciecze i gazy.

Warszawa: Arkady 1986. ACCURACY OF THE TANK STRUCTURES PERFORMANCE IN STATISTICAL DESCRIPTION AND IN STRENGTH ANALYSIS The paper concerns the strength behaviour of large capacity steel cylindrical tanks made in recent years in Poland.

The measurements of geometrical imperfections tank sheJls are the basis for the statistical description of these imperfections and for the analysis of strength effects.

The results have been compared with the Polish Standard PN-B-03210:1997 currently in use.