corpora: openbooks

text:
Przybieżeli do Betlejem…

Przybieżeli do Betlejem pasterze,

Przygrywając Dzieciąteczku na lirze,

Witają Dzieciątko, małe Pacholątko,

Pasterze, pasterze.

Podarunki Jezusowi oddają,

Na kolana przed nim ze czcią klękają.

Witają Dzieciątko itd.

Uznają w Nim Mesjasza prawego,

Który przyszedł, by ich zbawił od złego.

Witają Dzieciątko itd.

Dzieciątko się do pastuszków uśmiecha,

Swobodnie każdy z nich sobie oddycha.

Witają Dzieciątko itd.

Postanęli pastuszkowie wokoło,

Zaśpiewali Jezusowi wesoło.

Witają Dzieciątko itd.

Dziękował im Józef stary za dary,

Przyniesione dla Jezusa ofiary.

Witają Dzieciątko itd.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Agryppa, herb osiadłego na Litwie rodu Agryppów.

Wacław Agryppa był marszałkiem izby poselskiej na sejmie koronacyjnym Henryka Walezjusza, w r. 1576 był pisarzem litewskim, r. 1586 kasztelanem mińskim, a r. 1590 smoleńskim, zm. r. 1597.

Jędrzej Agryppa był posłem na sejmie r. 1613 i deputatem na trybunał skarbowy.


text:
Horsztyński

Juliusz Słowacki

OSOBY:

KSAWERY HORSZTYŃSKI — dawny konfederat barski

SALOMEA — jego żona

SWIĘTOSZ — sługa domu Horsztyńskich

OJCIEC PROKOP — kapucyn

SZYMON KOSSAKOWSKI — hetman litewski

SZCZĘSNY

synowie hetmana MICHAŚ

AMELIA — jego, córka

KSIŃSKI — szlachcic

KARZEŁ — błazen

SFORKA — stary sługa dworzanie hetmana

MAŁGORZATA — żona Sforki

SŁUGA

HAJDUK

MARYNA — dziewczyna wiejska

NIEZNAJOMY

WYRWIK

SKOWICZ

GARNOSZ — trombonista

Rzecz dzieje się na Litwie w roku 1794

Scena I

[W pałacu Hetmana na wsi.]

[Szczęsny, Amelia]

SZCZĘSNY

Piosenki świata zaczynają się od fałszywych akordów — a kończą się gwałtownym zerwaniem strun — stłuczeniem harfy...

AMELIA

Smutny jesteś... zdziwaczałeś...

SZCZĘSNY

Nudzę się.

AMELIA

Szukaj zabaw.

SZCZĘSNY

O!... nie potrzeba daleko szukać...

Ojciec mój sprowadził mi dziesięciu arlekinów ewolucyjnych — otoczył mię płatnymi trefnisiami... i prawdziwie, że nieraz dziecinniejąc śmieję się do rozpuku, powiązawszy te wszystkie karciane figury jedną nitką, która pociągniona, nadaje skoczne ruchy i zwroty całej psiarni darmojadów.

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

Jak to?...

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

Dlaczego?

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

Jestem niczym.

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

Może miłość...

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

AMELIA

SZCZĘSNY

Nie...

AMELIA

Dobrej nocy!

Odchodzi smutna.

SZCZĘSNY

MICHAŚ

wpada

Cha!

cha!

cha!

braciszku!...

SZCZĘSNY

MICHAŚ

SZCZĘSNY

Gdzie twoja piastunka?

MICHAŚ

SZCZĘSNY

MICHAŚ

SZCZĘSNY

Okropność!

okropność!...

Chce wybiec z sali.

MICHAŚ

Za co?

SZCZĘSNY

MICHAŚ

SZCZĘSNY

Wtrąca go do pokoju Amelii.

KSIŃSKI

[wchodzi]

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

Nad ojcem!

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

Daj mi rękę...

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

SZCZĘSNY

Co?...

Zarąbał... mego...

KSIŃSKI

Nie!... nie!... ukłonił się nisko — i rzekł: „Dziękuję jaśnie oświeconemu panu memu hetmanowi, że mnie przebudził bom był zasnął”...

SZCZĘSNY

Ha!... tak powiedział?!...

Czy śmieli się?...

KSIŃSKI

Śmieli się jak wariaty...

SZCZĘSNY

A ty?

KSIŃSKI

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

Błaźnie, obiję!

KARZEŁ

KSIŃSKI

KARZEŁ

KSIŃSKI

Wysmagam, psie!...

KARZEŁ

KSIŃSKI

KARZEŁ

KSIŃSKI

W kim?

KARZEŁ

KSIŃSKI

KARZEŁ

KSIŃSKI

KARZEŁ

KSIŃSKI

Powiedzże mi, moja beczułko śledzi holenderskich, co to ma obchodzić pana hetmana, że pan hetmanowicz zbałamucił żonę ślepego człowieka?

KARZEŁ

Panie Ksiński, zgódź się naprzód na to, że ja mam więcej rozumu od ciebie.

Rzecz nie dowiedziona!

KARZEŁ

Wszakże nie jesteś zupełnie, panie Ksiński, pozbawiony zdrowego rozsądku.

Mów zatem, że szukasz rozumu, gdziekolwiek bądź sądzisz, że się znajduje.

KSIŃSKI

Z czego to wnosisz?

KARZEŁ

Kiedy wczoraj dano kurczęta, uważałem, że z wielką rozwagą wyjadałeś móżdżki w główkach kurczęcych...

KSIŃSKI

Dalibóg, że ten błazen kpi ze mnie...

KARZEŁ

Panie Ksiński, jakże można tak posądzać?

A, wstydź się!

KSIŃSKI

Pamiętaj, że ze mną niebezpiecznie...

KARZEŁ

Boję się ciebie, bo jak się wyciągniesz, to podobny jesteś do pamfila.

KSIŃSKI

A ty krótki!

ty niźniku — ty kulko!...

Wybiega za uciekającym Karłem

Skromny pokój szlachecki w domu Horsztyńsklego.

Ksiądz Kapucyn i Horsztyński.

HORSZTYŃSKI

To powiadasz, że moja szkółka owocowa dobrze podrosła?

KSIĄDZ

Renety i bery szare już kwitną.

HORSZTYŃSKI

Jesienią, mości księże, będziemy z sobą dzielić czerwone jabłuszka.

KSIĄDZ

Jeśli Bóg da doczekać.

HORSZTYŃSKI

Tak, jeśli Bóg da doczekać!

Czy nie widziałeś gdzie Salusi?

KSIĄDZ

Żona twoja chodzi sama jedna po lipowej alei.

HORSZTYŃSKI

Księże, straciłem oczy i widziećnie mogę jej anielskiej twarzy.

Czy ona zawsze tak piękna, jak była?

KSIĄDZ

Zdaje mi się, że zawsze piękna.

HORSZTYŃSKI

Ale nie tak wesoła, jak niegdyś...

KSIĄDZ

Dosyć zawsze wesoła.

— Czy chcesz, panie Horsztyński, to ci przeczytam jaki rozdział z „Pamiętników Janczara”.

HORSZTYŃSKI

Dziękuję, księże... już późno.

Słuchaj, zdaje mi się, że żona moja nie tak wesoła jak dawniej...

Chwila długa milczenia.

KSIĄDZ

Mówią, że wielka jest niespokojność między wileńskim ludem.

Coś nowego gotuje się w garnku.

HORSZTYŃSKI

Nie mów mi o tym, księże —

KSIĄDZ

A gdyby też Wilno powstało...

HORSZTYŃSKI

To mu gromnicami wykąpią oczy.

KSIĄDZ

Może się uda...

HORSZTYŃSKI

Księże, nie masz nadziei, że będziemy jedli czerwone renety z mojej szkółki — a spodziewasz się owoców na spróchniałym drzewie!...

Słyszysz, ktoś nadjeżdża konno...

KSIĄDZ

Młody hrabia.

HORSZTYIŃSKI

Dobrze, pogawędzimy sobie.

KSIĄDZ

Lubisz tego młodzieńca?

HORSZTYŃSKI

Głos jego przypomina mi...

Potem ci powiem, księże, dlaczego lubię dźwięk głosu Szczęsnego...

Jutro będę się komunikował.

KSIĄDZ

Ten młodzieniec jest wielkim, ale niedokończonym tworem Opatrzności.

SZCZĘSNY

wchodząc

Witam cię, panie Horsztyński!

Jak się miewasz, ojcze Prokopie?

HORSZTYŃSKI

Siadaj, mój sowizdrzale!

Cóż?

Nic nie przynosisz nowego?

SZCZĘSNY

Nic.

HORSZTYŃSKI

Powiedz mi, jakże tak żyć na świecie nie wiedząc o niczym?

SZCZĘSNY

Tak, jak gdybym spytał ciebie, panie Horsztyński, jak ty żyjesz nie patrząc na nic?

KSIĄDZ

Młodzieńcze!

źle, że przypominasz kalectwo...

SZCZĘSNY

Przez zazdrość — przez zazdrość...

HORSZTYŃSKI

Widzisz, księże, że mi ktoś jeszcze na świecie zazdrości.

SZCZĘSNY

Ten, komu wypalono gromnica rai wielkości oczy rozumu, oczy nadziei... który w krainie myśli błądzi jak ślepy...

Ty musisz mieć piękne, słońcem oświecone wspomnienia, panie Horsztyński...

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

HORSZTYŃSKI

KSIĄDZ

Jak ona zbladła..

SALOMEA

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

Rybak...

Grzegorz...

KSIĄDZ

Co tobie, młodzieńcze?

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

Ma... córkę...

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

Powiedz mi, panie Horsztyński — jakiego uczucia doznawałeś, kiedy ci gromnicami oczy wysmalano?

HORSZTYŃSKI

Zrazu ból wielki — potem niby kłucie szpilek... a kiedy zdzierano z rzęsami skorupę zastygłego wosku, aby...

Czy żona moja jest w pokoju?

KSIĄDZ

Niech kobieta wycierpi słuchem, co inni wycierpieli ciałem...

Mów, panie Horsztyński...

HORSZTYŃSKI

SALOMEA

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

SALOMEA

Pan żartuje z nas smutnie...

SZCZĘSNY

Na Boga... to wszystko prawda... przyniosę pani książkę, będziesz łaskawa przeczytać mężowi kart kilka o moich dziełach...

SALOMEA

Pan hrabia był dzieckiem...

SZCZĘSNY

Byłem rozumniejszy od wielu starych...

Sława to piękna rzecz... warto na nią pracować...

Czyny ludzi dają blask krajowi.

HORSZTYŃSKI

Młodzieńcze, rozumiem ciebie...

Dajesz mi wieniec laurowy na moje siwe włosy...

SZCZĘSNY

KSIĄDZ

SALOMEA

SZCZĘSNY

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

HORSZTYŃSKI

SZCZĘSNY

SALOMEA

SZCZĘSNY

I rozpłakałaś się może pani, że harfa tak dziko grała...

HORSZTYŃSKI

Widzisz, jak pan Szczęsny zna ciebie, Sally...

SZCZĘSNY

Biada kobietom, które słuchają nadto długo szumu płaczącej brzozy albo śpiewu słowika!...

Czasy świeże mają dziwne lekarstwo na chorobę smutku, poezją.

SALOMEA

Chciałabym znać naszych słowików...

SZCZĘSNY

Zimna woda — letnia woda... rymowana!...

Przyniosę pani bajki Krasickiego i strofę: „Święta miłości kochanej ojczyzny, Czują cię tylko...”

Panie Horsztyński, zapomniałem, że ty nie umiesz smakować w poezji, nie umiesz czuć wdzięku...

HORSZTYŃSKI

Lubię hymn: Święty Boże — Święty mocny!...

SZCZĘSNY

Nie ma rymów, nie ma rymów!

— Ja wolę słuchać rymowanego galopu mego konia niż poezji bez rymów!...

Żegnaj mi, sąsiedzie!

SALOMEA

Pan siostrze zawiezie bukiet naszych kwiatów.

SZCZĘSNY

Moja siostra lubi tylko belles-de-nuit, dlatego że się po francusku nazywają.

SALOMEA

zdejmuje z warkocza jedną

Więc niech jej pan ten kwiatek zawiezie — chciałabym kiedy widzieć moją klasztorną przyjaciółkę...

SZCZĘSNY

Bardzo zatrudniona!

Wyszywa na kanwie historią mego ojca czerwonym jedwabiem i uczy pacierza mojego maleńkiego braciszka...

Dobrej nocy!

Odchodzi.

HORSZTYŃSKI

Księże, co mówisz o tym młodzieńcu?

KSIĄDZ

Widzę, że w jego sercu jest jakaś okropna walka.

HORSZTYŃSKI

Sądzisz, że ojciec nakłania go do jakiego przestępku przeciw sumnienia i dobrej sławy?

KSIĄDZ

Słyszałem, że hetman zbiera silną partią; dom jego pełny płatnej namówionej zgrai...

HORSZTYŃSKI

Czas, księże, użyć tych papierów.

KSIĄDZ

Jutro...

Sam pojadę do Wilna...

HORSZTYŃSKI

Salomeo, odprowadź mnie do mego pokoju.

SALOMEA

Księże, oto jest twoja latarnia, zapalona...

Chodź, mężu!

— Dobrej nocy, ojcze!

KSIĄDZ

Ta kobieta zgubiona...

Wychodzi.

Sala w pałacu Hetmana.

Wchodzi Hetman, Ksiński.

HETMAN

Więc to pewnym jest, co mi acan powiadasz o moim synie?

KSlŃSKI

Niestety...

HETMAN

Czy przypadkiem waszmość nie jesteś żonaty?

KSIŃSKI

Nie, jaśnie wielmożny panie.

Ha, bo widzi mi się, że bardzo ubolewasz nad losem małżonka.

Nie zapomnę o tobie, mości Ksiński.

— Zawołaj mi mego karła albo Sforkę.

Muszę niektóre z nimi załatwić interesa.

KSIŃSKI

Nie mogęż ja usłużyć hrabiemu?

HETMAN

A to właśnie każę acanu zawołać moich ludzi.

Ha, panie Horsztyński!

jeszcze jedna broń przeciwko tobie!

Gdzie twoje stare serce, panie Horsztyński?

Nauczę ciebie cierpieć.

— Pójdź tu!

Wchodzi Sforka.

Sforka, posłałeś ludzi do miasta?

SFORKA

Szpiegują, jaśnie wielmożny panie.

Trzeba zająć szewców i krawców wileńskich.

Sprowadź tu ze dwieście tych pijaków i każ im szyć w zamku liberią nową dla ludzi.

SFORKA

Jutro poszlę pięć ławek zaprzężonych po tę hołotę.

HETMAN

Wybierać najśmielszych — i najburzliwszych!

SFORKA

Prochy sprowadzone.

HETMAN

Wiele?

SFORKA

Dziewięć beczek i dwa jaszczyki ruskie.

HETMAN

Gdzie je złożono?

SFORKA

Na tej wieży.

HETMAN

Kto musztruje moją legią?

SFORKA

Pan Horda.

HETMAN

Nakaż mu, niech zawsze zamyka bramy w tylnym dziedzińcu, gdzie się odbywa musztra.

Nikt teraz nie zaziera do tego dziedzińca?

— Czy dobrze pilnujesz acan?

SFORKA

Od czasu, jak jaśnie wielmożny hetman zastrzelił tego kuchtę, co przez ciekawość wysunął głowę z bocznej strzelnicy...

HETMAN

Myślałem, że to był kot.

SFORKA

Prawda, jaśnie wielmożny panie!

w kociej chodził czapce nieboszczyk kuchta...

Otóż ja znów wrócę do dawnej piosenki: życzyłbym panu hrabiemu wykorczować las koniecznie... i zbudować osadę braci morawskich — poczciwi ludzie!... sto chat przyniesie czynszu na rok dwadzieścia tysięcy złotych polskich...

Drzewa handlowego...

HETMAN

Potem, potem o tym!...

Czy nie widzisz, panie Sforka, że ja coś mam ważniejszego w głowie?

SFORKA

Polityka, jaśnie wielmożny panie!...

Znam się i ja cokolwiek na polityźmie.

Życzyłbym panu hrabiemu...

HETMAN

Dobrej nocy... co?

SFORKA

HETMAN

SFORKA

HETMAN

Cha!

cha!

cha!... stary polityku!

— Dziękuję ci bardzo, że tak ułatwiasz mi drogę wielkości...

Prawdziwie, że rozsądny jesteś i przezorny.

SFORKA

To ja każę, najjaśniejszy panie, zegar wygrzebać z muru.

HETMAN

Ani się waż, głupcze!

Ten zegar bawił mnie, kiedy byłem dzieckiem.

Pilnuj kur, mości Sforka.

I ty, stary, bawiłeś mnie, kiedy byłem dzieckiem — dlatego siedzisz w murze pod zegarem.

SFORKA

To już, kiedy pan hetman łaskawie mię traktuje, muszę mu udzielić jednej wiadomości.

Oto spada na mnie fortunka.

HETMAN

Skąd... po jakim siwoszu?

SFORKA

Jak z nieba.

HETMAN

Winszuję... idź spać!

SFORKA

Czy jaśnie wielmożny pan zastanowił się kiedy nad moim nazwiskiem?

HETMAN

Wdzięczne.

SFORKA

Ale czy jaśnie wielmożny pan zastanowił się kiedy nad moim nazwiskiem — jak mówi jeden uczony mój przyjaciel — estymologicznie?

HETMAN

Estymuję...

SFORKA

Jaśnie wielmożny pan słucha tak łaskawie, że mi się usta zamknąć nie mogą...

Oto nazwisko moje pochodzi...

HETMAN

Od — od?....

SFORKA

Od Sforcji...

HETMAN

SFORKA

Odchodzi.

HETMAN

Karzeł wchodzi.

KARZEŁ

HETMAN

Chodź mówić litaniją...

Odchodzą.

sam

GŁOS DALEKI

O!

ho!...

SZCZĘSNY

świszcze

To on...

Nie spóźnił się o kwadrans...

Przypływa łódka — Nieznajomy człowiek w szerokim płaszczu wysiada na brzeg.

NIEZNAJOMY

Czekałeś na mnie?

SZCZĘSNY

Krótko...

NIEZNAJOMY

Namyśliłeś się?

SZCZĘSNY

Głęboko — i płasko...

NIEZNAJOMY

Czy możemy liczyć na ciebie?

SZCZĘSNY

Nie...

NIEZNAJOMY

Ale ja ci uręczam, że nasza sprawa pewna...

SZCZĘSNY

Więc ja waru niepotrzebny...

NIEZNAJOMY

Niepotrzebni są przeciwko nam!

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

Odchodzi.

SZCZĘSNY

[Woła.]

Maryno!

Światełko pokazuje się w chacie rybaka...

Słychać głos.

Płynę...

SZCZĘSNY

Jak Nereida...

Scena I

Scena I

Akt IV

Scena I

Pokój intendenta w pałacu.

Sforka — Małgorzata.

SFORKA

Idź, acani, i nie przeszkadzaj mi.

MAŁGORZATA

Ale mój mężu, dalibóg wbijają acanu jakieś duby w głowę, a ty wierzysz.

Szkoda, że złożyłam czerepy twojej głowy, którą pan hetman rozbił wczoraj jak zgniłe jaje.

SFORKA

Idź, acani, pilnuj kur i gęsi!

Ja czekam na kogoś...

MAŁGORZATA

SFORKA

MAŁGORZATA

SFORKA

MAŁGORZATA

SFORKA

Pracować.

MAŁGORZATA

Wychodzi.

SFORKA

Ksiądz wchodzi.

KSIĄDZ

SFORKA

To mówiłeś, ojcze...

KSIĄDZ

Prosiłem o kawałek papieru i pióro...

SFORKA

Natychmiast... proszę siadać — może kieliszeczek wódeczki?

KSIĄDZ

Na miłość Boga, panie Sforko!

nie zatrzymuj mnie grzecznościami, bo muszę wrócić jak najśpieszniej czuwać nad nieszczęśliwą sierotą.

Pić nie mogę z tobą, panie Sforka, albowiem mam odprawić mszę żałobną.

SFORKA

W czymże mogę usłużyć?

KSIĄDZ

Proszę o kawałek papieru i pióro.

Czy ten starzec ogłuchł?

SFORKA

A!

kawałek papieru.

Oto jest... siadaj i pisz, mości księże wybacz mi, że cię nie mogę zabawić rozmową — bo praw dziwie ważną mam rzecz do rozwiązania.

Ksiądz pisze przy biurku.

SFORKA

Wchodzi Trombonista.

Ha!

witaj, mości Garnoszu.

TROMBONISTA

Sługa.

— Co tu robi ten ksiądz?

SFORKA

Wyprawię go natychmiast, mości Garnoszu.

Bardzo obowiązany ci jestem, żeś raczył przyjść i dopomóc mnie biednemu...

Natychmiast zbędziemy się tego księdza —

KSIĄDZ

SFORKA

KSIĄDZ

Pokój temu domowi!

SFORKA

Ksiądz odchodzi.

TROMBONISTA

SFORKA

TROMBONISTA

SFORKA

Do acana!

Pije.

TROMBONISTA

Ja czytam nuty na trombon pisane — ale skoropisu nie łaska.

SFORKA

Słuchaj!...

Łatwe do zadania,

TROMBONISTA

Mówią, że trudne do rozwiązania?

SFORKA

Chcą nas przestraszyć!...

Odczytajmy i zaczniemy od najłatwiejszych...

Czyta.

Primo: Dlaczego kij ma dwa końce?

Secundo: Co ja myślę?

TROMBONISTA

Kto myśli, panie Sforka?

SFORKA

Tertio: Jak najprędzej świat objechać?

Quinto: Co to — ja?

TROMBONISTA

SFORKA

Octavo...

TROMBONISTA

SFORKA

„Jeśli rozwiąże

Quaestio[nes], quae pendent,

Sforka intendent:

To będzie książę”.

TROMBONISTA

SFORKA

TROMBONISTA

SFORKA

TROMBONISTA

Otóż ja przeciwnie...

Radzę acanu nie zrażać się trudnościami.

— Ale pójdźmy do drugiego zapytania... czytaj pan!

SFORKA

A z pierwszym co zrobić?

TROMBONISTA

Pst!... pierwsze to głupstwo!...

Co tam dalej?...

SFORKA

Secundo: Co ja myślę?

To bardzo łatwe do rozwiązania, co ja myślę...

SFORKA

Ale co ja myślę?

TROMBONISTA

Jak to co acan myślisz?

— Czy ja wiem, co acan myśli?

SFORKA

Ale kto to ten ja?

—

TROMBONISTA

Ten, co pyta acana...

To jasne jak słońce.

SFORKA

TROMBONISTA

SFORKA

TROMBONISTA

A ja mówię acanu, że to nawet bardzo ujdzie...

SFORKA

Winien ci będę, panie trombonista...

No, basta!... dalej!...

Pij, przyjacielu...

TROMBONISTA

Widzisz, że nie tak straszny wilk, jak się wydaje.

SFORKA

Hum!

hum!...

Ale ty wiesz, że to trzeba wszystko wygotować przed wieczorem; bo jeżeli nie... to finfa...

TROMBONISTA

Więc śpieszmy się, panie Sforcja!

SFORKA

To już mnie acan nazywasz: panie Sforcja?

TROMBONISTA

Ha, wszystko idzie jak z płatka.

Czytaj, mości Sforko!

SFORKA

Co pierwej Bóg stworzył, czy jajko, czy kurę?

TROMBONISTA

Jak się acnau wydaje?

SFORKA

Kurę.

TROMBONISTA

Mógł wprawdzie stworzyć kurę, ale mógł stworzyć i jajko.

Trzeba odpisać z pewnością.

SFORKA

Ale gdyby stworzył jajko — któż by je wysiedział?

TROMBONISTA

Kura.

SFORKA

Omyliłem się na acana imaginacji, mości trombonisto!

Jakżeż kura?...

To głupia odpowiedź.

TROMBONISTA

A ja dowiodę acanu, że nie głupia.

Ja pewny jestem, że jajko stworzył.

A na przykład, gdyby kury nie było, to wiesz acan, że ciepło człowieka może... albo w piecu...

SFORKA

Ale kiedy pieców nie było, mości dobrodzieju!

TROMBONISTA

To Ewa mogła wysiedzieć.

Więc to rzecz najłatwiejsza do rozwiązania.

— Każ acan żonie swojej spróbować.

A jeżeli wysiedzi jajko, to Bóg stworzył jajko.

SFORKA

Ja nie chcę zaczepiać mojej żony.

TROMBONISTA

Więc odpisz prosto: jajko — odpisz: jajko.

Ja ci uręczam, że jajko.

SFORKA

Zdaje mi się, że ja to wszystko przemienię namyśliwszy się głęboko.

A teraz, do czasu, niech tak będzie!

— Czytajmy...

Quinto: Co to ja?

TROMBONISTA

Ale to już było to pytanie.

SFORKA

Gdzie?

TROMBONISTA

Wyżej!...

Już rozwiązałem i zapomniałem dawno...

FORKA Ale ja ci uręczam, że nie było...

Co to ja?

TROMBONISTA

Głupie pytanie, co to ja!

SFORKA

Ty — trombonista.

TROMBONISTA

Ha!

więc pisz: trombonista.

SFORKA

Za pozwoleniem!

Któż wie, że acan byłeś ze mną i pytałeś się mnie, co to ja?

Owszem, nie trzeba aby się domyślili ludzie, że acan

pomagałeś mi w skrypturze.

TROMBONISTA

Ładu z acanem dojść nie można!

SFORKA

O!

gdyby tu karła hetmańskiego!

Ma więcej rozumu w garnku niż cała muzyka hetmana.

TROMBONISTA

Karzeł by tobie inaczej nie odpowiedział, mości Sforko!

Spytaj go: co to ja? — a powie: trombonista.

A karzeł spyta mnie to mu powiem: jesteś karzeł.

A spytaj mnie, panie Sforko, co to ja?

SFORKA

Dalibóg od godziny pytam, co to ja?

TROMBONISTA

Ty — intendent Sforka.

SFORKA

Ja wiem, że ja intendent Sforka.

TROMBONISTA

A dlaczegoż pytasz acan o takie głupstwo?

SFORKA

Ale kiedy to nie ja pytam acana, ale ten papier pyta.

TROMBONISTA

SFORKA

Żegnam ciebie, panie trombonisto.

Bałamucisz mnie i potem kłócisz się ze mną jak z dzieckiem.

Odczytam acanu te pytania, jak sam na nie odpiszę.

TROMBONISTA

Nie odpiszesz, panie Sforka — dalibóg nie odpiszesz!

SFORKA

Pęknę, a odpiszę.

TROMBONISTA

Do dziś wieczora?

SFORKA

Do dziś wieczora!

TROMBONISTA

Na wszystkie?

SFORKA

Co do joty!

TROMBONISTA

I na bańkę z mydła odpiszesz?

SFORKA

Bańka!...

Dalibóg nie pomyślałem o bańce.

TROMBONISTA

Otóż jeszcze przez przyjaźń poradzę tobie, panie Sforko, względem bańki.

Wszak powinna być kwadratowa?

SFORKA

Tak.

TROMBONISTA

Otóż trzeba wynaleźć kwadratową słomkę...

SFORKA

I ja wiem o tym... ja wiem o tym...

Ale jak posłać próbkę pocztą?

TROMBONISTA

Posłać mydło i kwadratową słomkę, to rzecz jasna.

Niech sami Mediolańczycy puszczają bańki.

SFORKA

Prawdziwie!

Pójdę na pole szukać słomki... a ty gdzie idziesz?

TROMBONISTA

Grać na trombonie.

SFORKA

Przyjdź, acan, zajrzyć wieczorem w pytania.

TROMBONISTA

Uniżam się do nóg.

SFORKA

Wyjdziemy razem.

Zapomina listu na stoliku — wychodzą.

Odkrywa się głąb teatru — ogromna sala zegarowa — wieża w głębi — stoliki nakryte zielonym suknem...

Młodzież gra w karty, pije i pali lulki.

Ksiński, Wyrwicz, Skrzewski, wielu innych.

Jedni grają, drudzy tłumami chodzą i rozmawiają: ciągły gwar i śmiech.

PIERWSZA GRUPA

— O dwie butelki szampana!

— Na honor...

— O co zakład?

Ksiński włazi na stół.

GŁOSY W TŁUMIE

KSIŃSKI

GŁOSY W TŁUMIE

Czekać na pana hrabiego!...

Czekać, czekać!

KSIŃSKI

Poczekamy nań jeszcze kwadrans.

Dłuższa zwłoka ściągnie na mnie wielką odpowiedzialność.

Skończyłem.

Złazi ze stołu.

GŁOSY W TŁUMIE

— Brawo mówca!

podrzucać go — podrzucać go!

Chwytają Ksińskiego i podrzucają w górę.

— Hej!

zdjąć firanki i na firankach podrzucać!

KSIŃSKI

GŁOSY W TŁUMIE

— Gdzie poeta?

Niech improwizuje!

— Jaka woda?

— Z czego?

— Śpiewaj, Słucki, piosenkę panny Anieli!

— Poszła Filis do ogrodu,

Nie mówiąc matce powodu...

KSIŃSKI

Mamy ciebie, panie hrabio.

— Bardzo się cieszę, że przecie...

Chcesz?

zapoznam ciebie z głowami...

SZCZĘSNY

Jak to z głowami?

KSIŃSKI

Koledzy!

widzę, że nasz hetman w różowym humorze....

Wszak hetmanisz nam, panie Szczęsny?

Gdzie to noc przepędziłeś?

Widzę kwiatki polne, poczepiane na twoim kontuszu i we włosach...

[po cichu]

Cyt!

u Maryny?

[głośno]

Sentymentalnie z gwiazdami pan Szczęsny noc przepędził, moi mości koledzy szlachta, ale uręczam, że na koniu nie zaśnie.

[JEDEN Z OBECNYCH]

Ale patrzaj, on dalibóg jak śpiący.

Co jemu dolega?

SZCZĘSNY

Proszę panów bawić się — i być jak we własnym domu...

Panie Ksiński, bardzo mi smutno, że zamroziłem tak nagle wesołość...

KSIŃSKI

Panie hrabio, zaklinam ciebie: obudź się i bądź przecie człowiekiem!

— Tak nie pojedziesz z nami!

SZCZĘSNY

To rzecz obojętna.

KSIŃSKI

Jak to obojętna?

SZCZĘSNY

Obojętna dla mnie...

Panowie grają w karty?

GŁOS Z TŁUMU

Faraonik...

Panie hrabio, spróbuj szczęścia!

SZCZĘSNY

Szczęścia?

KSIŃSKI

Dajcie pokój z faraonem, na Boga!

SZCZĘSNY

I owszem, będę grać.

Zbliża się do stołu.

JEDEN Z GOŚCI

Co pan hrabia stawi?

SZCZĘSNY

Moją osobę — to jest moje przedsięwzięcie.

Jeżeli wygracie, będę z wami; jeżeli ja wygram, zrobię, co mi się podoba.

KSIŃSKI

Szczęsny, to śmiesznie!

SZCZĘSNY

Wcale nie!

Mówię z wielkim zastanowieniem się...

Król!

Ciągną faraona.

[GOŚĆ]

Król!...

Wygrałeś, panie hrabio.

SZCZĘSNY

Karta bankiera?

[GOSĆ]

Król... to rzecz dziwna!...

SZCZĘSNY

W takim razie...

[GOŚĆ]

Połowa sumy dla bankiera.

SZCZĘSNY

Połowa mojej woli do was należy.

— Cóż wy zrobicie z połową mojej woli?

KSIŃSKI

Połowę twojej woli mamy, panie hrabio!

to już wiele!...

Musisz nam drugą darować!...

SZCZĘSNY

Ha!... zapomniałem spytać o cel wyprawy.

KSIŃSKI

Jak to?...

Żartujesz, panie Szczęsny!...

Sprawa twojego ojca — sprawa narodu...

SZCZĘSNY

Wy myślicie o sprawie narodu?

Czy państwo wszyscy jesteście szlachtą?

[GŁOSY]

Wszyscy!

wszyscy!

wszyscy!

[JEDEN GŁOS]

Oprócz mnie.

SZCZĘSNY

Kto to krzyknął: oprócz mnie?

KSIŃSKI

Któryś z panów chciał pożartować.

SZCZĘSNY

[INNY GŁOS]

SZCZĘSNY

[GŁOSY]

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

Szczęsny!...

SZCZĘSNY

Pan hrabia odpowiesz przed ojcem...

SZCZĘSNY

Podpisałeś, panie Ksiński?

KSIŃSKI

Podpisałem...

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

SZCZĘSNY

KSIŃSKI

Upadam do nóg...

SZCZĘSNY

do Nieznajomego

MARYNA

SZCZĘSNY

MARYNA

SZCZĘSNY

MARYNA

SZCZĘSNY

MARYNA

SZCZĘSNY

Zapomnisz o mnie...

MARYNA

SZCZĘSNY

MARYNA

SZCZĘSNY

MARYNA

Ale pan przyjdzie...

SZCZĘSNY

MARYNA

Odchodzi.

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

NIEZNAJOMY

SZCZĘSNY

Gdyby mnie nazwano zdrajcą — zdrajcy...

Ty jedziesz do Wilna?

NIEZNAJOMY

Tak.

SZCZĘSNY

Czuwaj nad nim!...

Weź arabskiego konia z mojej stajni...

Jeżeliby co się zdarzyło tego wieczora, znajdziesz mnie jeszcze...

NIEZNAJOMY

Co to znaczy: jeszcze?

SZCZĘSNY

Ojciec mój nie doczekawszy się swoich ludzi zapewne jutro rano wróci do zamku...

NIEZNAJOMY

Coż zamyślasz robić?

SZCZĘSNY

Nic... w bramie będzie sosnowy próg — z czterech desek...

NIEZNAJOMY

Szczęsny, czyliż ja ciebie widzę wyniszczonym przez pierwszy czyn twojego życia?...

Wysiliłeś się rzucając pierwszy pocisk na świat

spróchniały...

SZCZĘSNY

Nie pytaj, co się dzieje w sercu moim...

Słyszałeś, jakem gadał do tych ludzi, kiedy byłem w zapale...

NIEZNAJOMY

Kłamałeś sam sobie i tym ludziom.

SZCZĘSNY

Kto wie?...

Może w tych wyrazach była część najprawdziwsza myśli mojej —

NIEZNAJOMY

Nie wierzę... nie wierzę, na Boga!

SZCZĘSNY

Jedź do Wilna...

I zostaw mnie samotności...

Przebyłem wiele smutnych wypadków... a mam przeczucie, że to nie koniec wszystkiego...

Akt V

Scena I


text:
Aureli Urbański.

Zwany także „Aureoli“.

Należy do kategoryi poetów, przed którymi dobrze wychowana krytyka łamie swoje pióra.

Umysł niezbyt subtelny, manifestuje się głównie młodzieńczym jeszcze temperamentem i siłą uczucia.

Najchętniej obraca się wśród tematów polskich, które pozwoliły mu stworzyć kilka utworów o niezaprzeczonej piękności i wartości literackiej.

Na tle wypadków r. 1863 napisał szereg poezyi pt. „Miatież“ („Bunt“).

stanowiących najlepszy dotąd w naszem piśmienictwie pomnik ostatniej rewolucyi.

Około tego samego tematu obracają się jego utwory sceniczne, z których „Dramat jednej nocy“ wybija się po nad inne grozą sytuacyi, potęgą w kreśleniu scen i poetycznością języka.

Dzięki ogromnej łatwości rymowania, jest Urbański mistrzem w doborze końcówek, z którymi urządza formalne sztuki ekwilibrystyczne.

Przekroczył już piąty krzyżyk, mimo to w powierzchowności nie ma nic, co by wskazywało na skwitowanie z rozkoszy tego świata.

Ubrany zawsze starannie, lubi krawaty z fontaziem, wiązane po bajronowsku.

Twarz charakterystyczna.

Duże ciemne oczy, czupryna szpakowaciejąca, nos wybitny, hiszpanka utrzymywana bardzo troskliwie.

Był najpierw sługą swego talentu i mocno wichrowatych namiętności, obecnie jest sługą wydziału krajowego, lekkiej hipochondryi i prześlicznej piętnastoletniej córeczki, do której jest niezmiernie przywiązany.

Żyje bardzo hygienicznie, leczy się, mieszka zawsze w pobliżu ogrodu jezuickiego i codziennie odbywa spacer przed rozpoczęciem roboty biurowej.

Niegdyś był słynnym donżuanem i posiadał powodzenie wśród pań z teatralnego świata, dla których napisał do czterdzieści „specjalnych“ jednoaktówek na kolanie.

Korzystając z ogromnej łatwości pióra zaczynał je nieraz na afiszu teatralnym w loży aktorskiej, podniecony przyjemnem sąsiedztwem, i na poczekaniu wykańczał.

Plon swoich dawnych stosuneczków teatralnych zawarł w wydanym niedawno tomiku nowel: „Z za kulis“.

W „Kole literackiem” jest Urbański namiętnym graczem w domino i podobno — przegrywa.

Młodym literatom mówi patryarchalnie: „ty“.


corpora: CEN

text:
Według badań przeprowadzonych w grudniu 2004 roku przez firmę ARC Rynek i Opinia, mBank jest najlepiej ocenianym bankiem umożliwiającym korzystanie z produktów bankowych (nie tylko depozytów, ale szerokiego wyboru kredytów i ubezpieczeń) za pośrednictwem Internetu.

37,7% ankietowanych uważa ofertę mBanku jako najlepszą.

Gazeta Wyborcza (17.03.2005): Wynik mBanku nie dziwi, bo największy odsetek internetowych Klientów korzysta właśnie z jego usług (ma w sieci ponad milion kont osobistych).

Tradycyjne banki, nawet jeśli dają Klientom dostęp przez Internet, nie maja masowego uznania internatów.

Bank deklaruje ciągły rozwój swojej oferty i dostępności, do końca roku chce mieć milion klientów.

Obecnie z jego usług korzysta już 818 tys. klientów, którzy otworzyli ponad 1,04 mln rachunków.


text:
Canzona V.

Napisana w podróży do Hiszpanii około r. 1337, jak zdaje się świadczyć wiersz 13-ty czwartej strofy.

Podczas gdy niebo u zachodu pała,

Unosząc z sobą dzień, którego czeka

Stęschniona ludność na przeciwnej sferze,

Przez puste pola, wlokąc się zdaleka,

Pątnica strachem zdjęta i zgrzybiała,

Gdy coraz szybsze kroki przedsiębierze,

W duchu się modli szczerze,

By, nim się dzień dopali,

Ujrzała w mglistej dali

Strzechę, pod której gościnnemi szczyty

Schroni obawę swą i trud przebyty: —

Ja tylko jeden żegnam wraz z nadzieją

Dnia schyłek, gdy błękity

Wieczornym zmierzchem zwolna posępnieją!

Gdy słońca krąg się płomienisty skłania

Dać miejsce nocy, a od gór się łamie

Cień, od którego pada zmrok w parowy,

Motykę wieśniak bierze na swe ramię,

I słów się raźnych jąwszy i śpiewania,

Idąc, wyprząta sobie troskę z głowy.

A wchacie, stół dębowy

Już zastawiono żwawo,

Podobną do tej strawą,

Z jakiej się w Złotym Wieku uczta składa.

Tak się uciechą płaci troska blada

Prócz mnie, każdemu; — gdyż mi i tęschnica

Wciąż i bezsenna biada,

Czy światło słońca lśni czy blask księżyca!

Wiedząc, jak słońcu meta już jest bliska

Płomienistego w dali gdzieś mieszkania,

W ślad za czem, w stronie wschodniej zmierzch zapada,

Na nogi wstaje pasterz i zagania

Łagodnie, ponad zdrojem, u pastwiska,

I po zaroślach, rozpierzchnięte stada;

I gdy noc padnie blada,

W szałasie lub w jaskini

Z mchu sobie łoże czyni,

Na którem zasnąć troski ma jedyne.

Mnie tylko biada!

Nawet w tę godzinę,

Ja za okrutną moją trwam w pogoni!

Przez nią przedwcześnie ginę —

A ona jednak wciąż odemnię stroni!

Żeglarz, z dnia schyłkiem, gdzie się bądź zatrzyma.

Wie: że na twardych deskach swe powierzy

Członki okryciu z chropowatej skóry.

Lecz mnie (niech nawet morzem gdzieś w bezbrzeży

Pędzę, Hiszpanię mając za plecyma,

Cieśń Herkulową, Maurytańskie góry.

Słowem ląd cały, który

Ludzi i pełen źwierza

Snem troski swe uśmierza) —

Cierpień upartych nie kończy się wątek; —

Owszem, dręczących z każdym dniem pamiątek,

Ni żądz mych, ulgi nie łagodzą żadne

Blisko już lat dziesiątek,

I co mię zbawić zdoła — ani zgadnę!

I chociaż los mój ze mną jest w rozejmie,

Toż widzę, jak z dnia schyłkiem, nawet wraca

Wół uznojony pić u wód przezroczy;

A ze mnie, ciężka mych udręczeń praca

Wraz z jarzmem dziennem, czemu się nie zdejmie?

Gdyż dniem i nocą łez mam pełne oczy.....

Biada mi!

od uroczej

Chwili, gdym twarz jej boską

Z mą wieczną ujrzał troską —

Bo mi się w duszy piętnem żądz wyryła —

Zkąd już ni przemysł żaden, ani siła

Jej mi nie weźmie póty, aż przemożna

Nie skryje mię mogiła —

Choć wątpię, czy i tej zawierzyć można!

O pieśni!

jeśli gwoli

Upartej mej niedoli

Ze mną cię los zespoli,

Choćby ci zginąć przyszło w niepamięci,

Niech cię niczyjej chwalby głos nie nęci;

Dość ci, gdy w sobie zechcesz wspomnieć czule:

lleśmy wskroś przejęci

Tej skały chłodem, ku której się tulę!

—


text:
czoboty, ‘buty’, ruskie, u Klonowica r. 1600; ruskie ma być pożyczką turecką, ale kazań.

czabata patrzy mi raczej na pożyczkę z ruskiego, niż odwrotnie.


text:
Mikołaj Sęp Szarzyński

Do Anusie

Siebie muszę, nie ciebie, w tej mierze winować:

Trudno tobie obłudność zdradną przypisować:

Dawałaś znać i mową i postawą twoją,

Że[ś] gardziła stateczną uprzejmością moją.

Baczyłem ja to wszytko, ale me baczenie

Obłędliwa nadzieja miała w podłej cenie

I niebacznem afektem rozum mój wiązała,

Że mi się twa niewdzięczność uprzejmością zdała.

Tuszyłem ja, żeś miała k mojej powolności

Serce twoje nakłonić; a to nie srogości

Przyczytałem, iżem nic nie znał łaskawego,

Mówiąc: „Co od wstydliwej pożądać inszego?”

Alem teraz doświadczył, iże mnie samemu

Nieużyte twe serce.

Przeto co rzec temu,

Jedno się o to starać, aby miejsce miała

Gdzie indzie ma powolność, z której się ty śmiała?

Śmiałaś się, lecz się boję, abyś nie płakała;

Bo coby sprawiedliwa Nemezis działała,

Która zawsze takową odmierza każdemu

Miarą, jakową mierzył kto przedtem drugiemu?

-----