corpora: wikisources-pl

text:
←1.

Początek Kalosze szczęścia

2.

Co się przydarzyło panu radcy?

Hans Christian Andersen 3.

Przygoda nocnego stróża→

Przekład: Franciszek Mirandola.

2. CO SIĘ PRZYDARZYŁO PANU RADCY?

Było już późno.

Radca Knap, zagłębiony w myślach o czasach króla Jana, wybrał się do domu i oto los chciał, że zamiast swoich kaloszy włożył na nogi kalosze szczęścia, po czym wyszedł na Östergade.

Ale ponieważ czarodziejska siła kaloszy przeniosła go w czasy króla Jana, więc nogi jego natychmiast ugrzęzły w błocie, bo za czasów króla Jana ulice nie były brukowane.

– To okropne!

Dlaczego tu jest tak brudno? – powiedział radca.

– Chodnik gdzieś się zapodział i wszystkie latarnie pogasły!

Księżyc nie wzeszedł jeszcze wysoko, a poza tym była gęsta mgła, tak że wszystko tonęło w ciemnościach.

Na najbliższym rogu paliła się, co prawda, lampka przed obrazem Matki Boskiej, ale światło było prawie że żadne; radca spostrzegł je dopiero, gdy był całkiem blisko, i wzrok jego padł na malowidło przedstawiające Matkę z Dzieciątkiem.

„Z pewnością – pomyślał – mieści się tu antykwariat i zapomniano schować na noc szyld.”

Przeszło koło niego paru ludzi w strojach z tamtej epoki.

– Cóż to za ubranie?

Pewnie wracają z maskarady!

Nagle rozległy się dźwięki trąb i piszczałek, mroki ulicy rozświetlił blask pochodni.

Radca zatrzymał się i przyglądał dziwnemu pochodowi, który przeciągał środkiem ulicy.

Na przedzie kroczyli dobosze waląc w bębny, za nimi trabanci uzbrojeni w łuki i kusze.

Najważniejszym w pochodzie był jakiś duchowny.

Zdumiony tym widokiem radca spytał, co to wszystko znaczy i kim jest ten człowiek.

– To biskup Zelandii – odpowiedziano mu.

– Mój Boże, co też się stało temu biskupowi? – westchnął trzęsąc głową radca.

– Nie, to niemożliwe!

I rozmyślając nad tym, nie patrząc ani na prawo, ani na lewo, szedł radca ulicą Östergade aż do placu Höibro.

Ale nie mógł nigdzie znaleźć mostu wiodącego do Kongens Nytorv z placu Zamkowego.

Przystanął na brzegu kanału i natknął się tu na dwu ludzi siedzących przy łodzi.

– Chce pan na wyspę Holm? – spytali go.

– Na wyspę Holm? – powtórzył radca, który wciąż nie wiedział, w jakim jest stuleciu.

– Chcę się dostać do Christianshavn, a stamtąd na Lilletorvegade.

Ludzie spojrzeli po sobie.

– Powiedzcie mi tylko, gdzie jest most?

To skandal, że nie zapalono latarni.

I cóż tu za błoto?

Zupełnie jak gdyby się chodziło po bagnie.

Im dłużej mówił z przewoźnikiem, tym mniej rozumiał, co ci ludzie mówią.

– Nie rozumiem waszej bornholmszczyzny – powiedział wreszcie ze złością, odwrócił się od nich i poszedł dalej.

Ale wciąż nie mógł znaleźć mostu, nie było nawet bariery oddzielającej wodę.

– To skandal, jak tu wygląda – oburzał się.

Jeszcze nigdy tak nie pogardzał swoją epoką jak tego wieczora.

„Zdaje się, że będę musiał wziąć dorożkę – pomyślał.

– Ale jak tu znaleźć dorożkę?

Będę musiał chyba wrócić na Kongens Nytorv.

Tam z pewnością jest postój dorożek.

Inaczej nigdy nie dostanę się do Christianshavn.”

Wrócił więc do Östergade i właśnie w chwili gdy tam dotarł, na niebie ukazał się księżyc.

– Mój Boże, cóż to za rusztowanie tam ustawili! – powiedział, patrząc na bramę, która wówczas znajdowała się u wylotu Östergade.

Wreszcie przez furtkę w bramie wydostał się na plac Nytorv, ale plac ten okazał się obszerną łąką; rzadkie krzaki sterczały tu i ówdzie, a środkiem łąki płynął kanał czy też potok.

Parę nędznych lepianek na drugim brzegu służyło tu za schronienie hallandzkim rybakom, od których miejsce to wzięło nazwę Strugi Hallandzkiej.

– Albo ujrzałem, jak to mówią, fatamorganę, albo jestem pijany – jęknął radca.

– Cóż to jest?

Cóż to jest?

Zawrócił, święcie przekonany, że jest chory.

Gdy znalazł się znowu na ulicy, przyjrzał się uważniej domom i spostrzegł, że większość z nich była zbudowana z drewnianych wiązadeł, a wiele miało dachy kryte słomą.

– Nie, nie, stanowczo nie czuję się dobrze! – wzdychał.

– A wypiłem przecież tylko jedną szklankę ponczu.

Ale widocznie i tego nie jestem w stanie znieść.

Też pomysł, żeby podawać do ponczu gorącego łososia.

Muszę to powiedzieć gospodyni.

Może by tak wrócić i powiedzieć, jak ja się teraz źle czuję.

Głupstwo!

Nie wiadomo, czy nie poszli już spać.

Zaczął szukać znajomego domu, ale nie mógł go znaleźć.

– To straszne!

Nie poznaję wcale Östergade!

Nie widzę tu ani jednego sklepu.

Same jakieś stare, zapadłe chałupy, jak gdybym był w Roskilde albo w Ringsted.

Ach, zachorowałem.

Nie powinienem się krępować.

Ale gdzież podział się dom agenta?

Wygląda zupełnie inaczej niż zawsze.

W każdym razie są tam wewnątrz ludzie, wejdę do środka.

Ach, z pewnością jestem bardzo chory!

Natrafił na uchylone drzwi, zza których padało przez szparę światło.

Była to jedna z gospod, rodzaj piwiarni, których tak wiele było w mieście w owych czasach.

Izba wyglądała jak wnętrze holsztyńskiej chaty.

Towarzystwo, składające się z żeglarzy i obywateli kopenhaskich oraz z paru uczonych ludzi, siedziało zatopione w żywej rozmowie przy dzbanku i mało zwróciło uwagi na wchodzącego.

- Przepraszam bardzo! - powiedział radca do gospodyni, która podeszła do niego.

- Ale zrobiło mi się słabo i chciałem prosić o znalezienie mi dorożki, która by mnie zawiozła do Christianshavn.

Kobieta spojrzała na niego i potrząsnęła głową.

Potem przemówiła do niego po niemiecku.

Radca zrozumiał, że kobieta nie zna duńskiego, i dlatego powtórzył swoją prośbę po niemiecku.

To w połączeniu z jego niezwykłym strojem utwierdziło kobietę w mniemaniu, że ma przed sobą cudzoziemca.

Zrozumiała jednak, że czuje się on niedobrze, i przyniosła mu dzban mętnej wody, którą widać zaczerpnęła z pobliskiej studni.

Radca podparł głowę ręką, odetchnął głęboko i zaczął rozmyślać nad wszystkimi dziwami, które go otaczały.

- Czy to dzisiejszy „Dzień" - spytał, żeby coś powiedzieć widząc, że kobieta odkłada jakiś duży arkusz papieru.

Kobieta nie zrozumiała, o co pyta, ale podała mu trzymany w ręku papier.

Był to drzeworyt przedstawiający zjawisko powietrzne, obserwowane w mieście Kolonii.

- To bardzo stare! - powiedział radca, ogromnie podniecony znalezieniem czegoś tak starożytnego.

- W jaki sposób dostał się tak rzadki sztych w pani ręce?

Bardzo ciekawe, chociaż treść ilustracji jest wierutną bajką.

Przekonano się, że to była zorza północna i że podobne zjawiska prawdopodobnie wywołuje elektryczność!

Najbliżej siedzący biesiadnicy słysząc jego słowa spojrzeli nań zdziwieni, a jeden z nich powstał z miejsca, zdjął kapelusz z głowy i powiedział z najpoważniejszą miną:

- Musicie być bardzo uczony, monsieur!

- O, wcale nie! - zaprzeczył radca.

- Tyle tylko, że umiem o tym czy o owym pomówić jak każdy inny.

- Modestia to piękna cnota! - powiedział nieznajomy.

- A zresztą chciałbym dodać do pańskiego zdania: mihi secus videtur, chętnie jednak wstrzymam się tu od mego własnego judicium!

- Czy wolno mi spytać, z kim mam przyjemność? - spytał radca.

– Jestem bakałarzem uczonym w Piśmie! – odpowiedział nieznajomy.

Ta odpowiedź wystarczyła radcy.

Zresztą strój odpowiadał takiemu zawodowi.

„Musi być starym nauczycielem wiejskim – pomyślał.

– Dziwak, jakich można jeszcze niekiedy spotkać w zakamarkach Jutlandii.”

– Nie jest tu co prawda locus docendi! – ciągnął dalej bakałarz.

– Ale proszę, mówcie, panie.

Musicie być biegłym w sprawach starożytnych.

– Ach, tak, istotnie, znam się na starożytnej literaturze, ale lubię także nowoczesną.

Tylko nie te powieści z życia codziennego.

Mamy ich dość w rzeczywistości.

– Z życia codziennego? – spytał bakałarz.

– Tak.

Mam na myśli te modne obecnie powieści.

– O! – uśmiechnął się nieznajomy.

– A jednak jest w nich wiele ukrytej mądrości.

Czytają je przecież i na dworze.

Król lubi zwłaszcza powieść o panu Ivenie i panu Gaudianie, w której czyta się o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu, żartuje często na ich temat z dworskimi panami.

– Tego jeszcze nie czytałem.

To musiał świeżo dopiero wydać Heiberg – powiedział radca.

– Nie – odpowiedział tamten.

– Wydawcą nie jest Heiberg, tylko Godfred von Gehmen.

– Ach, to on jest wydawcą! – wykrzyknął radca.

– To bardzo stare nazwisko.

Tak przecież nazywał się najstarszy drukarz w Danii.

– Tak, to jest nasz pierwszy drukarz – odparł człowiek.

Rozmowa więc toczyła się gładko.

Potem jeden z obywateli zaczął mówić o strasznej zarazie, która nawiedziła Danię na parę lat przedtem, przy czym miał na myśli epidemię z roku 1484, radca jednak zrozumiał, że mowa jest o niedawnej cholerze, i rozprawiano w dalszym ciągu.

Następnie musiano poruszyć wojnę piracką z roku 1490.

Narzekano na piratów angielskich, którzy pozabierali okręty z portu, a radca, któremu żywo stały w pamięci wypadki roku 1801, narzekał wraz z nimi na Anglików.

Dalsza rozmowa nie szła już tak składnie.

Przestano się wzajemnie rozumieć.

Uczony bakałarz wydawał się radcy bardzo naiwnym, a nawet najprostsze sprawy, które poruszał radca, brzmiały dla bakałarza jak zuchwale fantastyczne przypuszczenia.

Spoglądali na siebie, a bakałarz w najkrytyczniejszych chwilach mówił po łacinie, bo myślał, że tak będzie lepiej zrozumiany, ale to nie pomagało.

– Jakże teraz czujecie się, panie? – spytała gospodyni ciągnąc radcę za rękaw.

Radca nagle przypomniał sobie, co mu się przytrafiło, gdyż podczas rozmowy wypadło mu to z pamięci.

„Wielki Boże, gdzież ja się właściwie znajduję?” – pomyślał i aż mu się w głowie zakręciło.

– Napijemy się na zdrowie!

Mieszanka z miodu i bremeńskiego piwa! – zawołał jeden z gości.

– A wy napijecie się z nami, panie!

Weszły dwie dziewczyny, jedna z nich miała na głowie dwubarwny czepiec.

Napełniły kieliszki i ukłoniły się pięknie.

Radcę przeszedł lodowaty dreszcz.

– Cóż to się dzieje?

Cóż to się dzieje? – powiedział, ale musiał pić z innymi.

Wszyscy byli dla niego zresztą bardzo uprzejmi, aż wreszcie jeden z nich powiedział, że radca jest pijany.

Radca uwierzył i prosił, aby mu sprowadzono dorożkę.

Ale oni myśleli, że mówi po moskiewsku.

Radca jeszcze nigdy w życiu nie przebywał w tak prostackim i ordynarnym towarzystwie.

„Przeżywam najokropniejsze momenty mego życia! – myślał.

– Pomyślałby kto, że kraj się cofnął do czasów pogańskich.”

I nagle przyszło mu do głowy, że mógłby przykucnąć pod stołem i na czworakach nieznacznie wysunąć się z izby.

Ale gdy znalazł się już blisko drzwi, biesiadnicy spostrzegli, co się święci, i schwytali go za nogi.

Na szczęście dla radcy ściągnęli mu przy tym kalosze, a wraz z tym prysnął cały czar.

Radca zobaczył, że znajduje się pod jasno płonącą latarnią, a obok wznosi się wysoka kamienica.

Znał ją doskonale, tak samo jak i wszystkie sąsiednie.

Był na Östergade, wyglądającej tak, jak ją wszyscy znamy.

Radca leżał zwrócony nogami ku bramie jakiegoś domu, a naprzeciw niego siedział stróż nocny i spał.

– Stwórco kochany, widocznie usnąłem na ulicy i wszystko to mi się śniło – powiedział.

– Tak, jestem na ulicy Östergade, jak tu pięknie, jasno, jak czysto!

To okropne, żeby jedna szklanka ponczu mogła mieć takie skutki.

W dwie minuty później siedział już w dorożce, która wiozła go do Christianshavn, rozmyślał o tym, ile się najadł strachu, i dziękował w duszy szczęśliwej rzeczywistości.

Sławił nasze czasy, o wiele przewyższające mimo swych braków tamte, w których dopiero co przebywał.

Bardzo to było rozsądne ze strony pana radcy.


corpora: openbooks

text:
Charles Baudelaire

Widmo

tłum.

Adam [Zofia Trzeszczkowska] M-ski

1.

Ciemności

W niezgłębionych mych smutków posępnej jaskini,

Gdzie mię już zamknął wyrok Przeznaczeń surowy;

Kędy nie wnika promień wesoły, różowy,

Kędy ze mną Noc tylko chmurna gospodyni;

Jestem jak potępieniec przez Boga szydercę,

Skazany na tle cienia malować — niestety!

Kędy — kucharz grobowe gotujący wety,

Warzę wciąż i spożywam własne moje serce.

Chwilami błyska, zwiększa się, rośnie na jawie,

Widmo stworzone z blasków wspaniałych i czarów;

Po marzycielskich wschodnich rysach i postawie,

Gdy już zwykłego wzrostu dosięgnie rozmiarów,

Poznają ją: — ta piękna mara moja senna,

To ona!

taka chmurna — jednak tak promienna!

2.

Wonie

Czytelniku, czyś kiedyś chłonął piersią całą,

Powoli i z rozkoszą zapach z kadzielnicy,

Wyzionięty, gdy ściany napełni świątnicy,

Albo torebki z piżmem woń niewywietrzałą?

Czar głęboki, magiczny, dziwne upojenia,

Odczuć w chwili obecnej przeszłość zmartwychwstałą!

Tak kochanek tulący uwielbione ciało,

Zbiera zeń w chwili pieszczot rzadki kwiat wspomnienia.

Z ciężkich i elastycznych włosów jej gęstwiny,

Tej żywej kadzielnicy w sypialni zionącej,

Płynął zapach szczególny i odurzający,

A czyli aksamity wdziała, czy muśliny,

Wonią młodego ciała przesiąkłe jej szaty,

Wydzielały jakoby futra aromaty.

3.

Ramy

Jak obraz, choćby mistrza wsławionego,

Nabiera blasku od ramy kunsztownej:

Wdzięk jakiś dziwny, czar jakiś cudowny,

Wyosobniając ją z świata całego,

Sprawiał, iż sprzęty, klejnoty kosztowne,

Złoto — służyły jej rzadkiej piękności,

Iż nic nie mogło przyćmić jej jasności,

Lecz wszystko ramy dawało stosowne.

Rzekłbyś, że czasem jej samej się zdało,

Iż wszystko chce ją kochać; śliczne ciało,

Rzucała w uścisk tkaniny jedwabnej,

Nagie, drgające, lub w bielizny puchy,

A wszystkie żywe czy wolne jej ruchy,

Miały wdzięk małpki dziecięco-powabnej.

4.

Portret

Śmierć i choroba czynią garść popiołu,

Z tego płomienia, który dla mnie płonął.

Z oczu ognistych i czułych pospołu,

Z tych ust, na których jam tak sercem tonął.

Z tych pocałunków mocnych jak balsamy,

Z uniesień żywszych od promieni słońca —

Okropnie, duszo moja! — cóż dziś mamy?

Co pozostało?

szkic, kartka niknąca,

Która wraz ze mną w samocie zamiera,

I którą starzec złośliwy, Czas srogi,

Z dniem każdym ciężkim skrzydłem swym zaciera…

Morderco chmurny, życiu, sztuce wrogi,

W pamięci mojej nie zatrze twa siła,

Tej, co mym szczęściem i chlubą mą była!

-----


text: bunt, buntować, buntownik, buntowniczy, niem. Bunt, 'wiązka' (od binden, Band, np. »buncik korali, trawy«); bunt znaczył więc tylko 'związek', zbuntować się, 'przymierze, związek zawrzeć', i tylko u nas od 17. w. nabrał znaczenia 'spisku', 'sprzysiężenia', 'rokoszu'; od nas na Ruś: buntowszczik, 'powstaniec'.


text:
14.

Dom, w którym zamieszkała Ewa, stał niedaleko wybrzeża.

Była to stara siedziba pańska, wybudowana przez Wilhelma Orańskiego, a do niedawna była własnością zmarłej księżny Leuchtenberg.

W tych ogromnych komnatach było Ewie dobrze.

Dniem i nocą słyszała szmer morza.

Brała książkę, ale zaraz odrywał jej uwagę ten szum, w który się wsłuchiwała z lubością.

Chodziła po komnatach ze starymi meblami i poczerniałymi obrazami rada, że posiada samą siebie i bez męki wnętrznej czekać może na tego, który polem przybywał.

Witała go napoły przymkniętemi oczyma, z uśmiechem zupełnego poddania.

Zuzanna ćwiczyła na fortepianie zciszywszy struny.

Po ukończeniu zadania, znikała niepostrzeżenie.

Krystjan i Amadeusz zamieszkali w willi sąsiedniej.

Amadeusz w parterze, a Krystjan na piętrze.

Voss, nic zatrzymywany przez towarzysza wychodził rankiem, wracał zaś wieczór, lub późną nocą, nie wspominając gdzie był i co przeżył.

— Człowieka takiego jak ja, — powiedział trzeciego dnia Krystjanowi podczas śniadania — nie wolno wodzić na łańcuchu.

Mam sen i oddech odmienny niż inni.

Dusza moja ugania kędyś, ja zaś poluję na nią.

Gdy ją schwytam, dowiem się może co mi czynić należy.

— Jesteśmy dziś zaproszeni wieczór na kolację do Ewy Sorel! — rzekł Krystjan, nie podnosząc oczu.

Voss skłonił się z ironją.

— Kolacja ta przypomina mi djabelnie dawne obiady dobroczynne! — rzekł kąśliwie.

— Wszakże odczuwam doskonale niechęć dla siebie i swą obcość zupełną.

Bezpotrzebna to zgoła komedja.

Cóż tam po mnie?

Wszyscy niemal mówią po francusku.

Ja jestem małomieszczanin, chłop, a tkwiąca we mnie śmieszność to rzecz gorsza, niż gdybym był mordercą, czy podpalaczem.

Może zdecyduję się, któż wie, na mord lub podpalenie, by nie być śmiesznym!

Otworzył usta do śmiechu, ale nic wyszedł z nich żaden ton.

— Dziwi mnie, Amadeuszu, — rzekł Krystjan, że myśl pańska krąży ciągle dokoła jednego punktu.

Czyż to istotnie punkt ważny i miarodajny?

Nikogo nie obchodzi czyś pan jest bogaty, czy biedny.

W towarzystwie mojem masz pan równouprawnienie i nikt nie popełni nietaktu, by to podkreślać.

Jesteś pan sam twórcą tych uczuć, za które mścisz się na innych, z pewnego nawet powiedziałbym rodzaju zadowoleniem.

Sądzę, że nie weźmiesz mi pan za złe lej szczerości.

Amadeusz skrzywił się.

— Zbiera naprawdę czasem ochota, pogładzić pana po twarzy, jak to czyni nauczyciel! — odparł dziwnym tonem.

— Prześlicznieś pan to zrobił Krystjanie Wahnschaffe, Trzeba przyznać.

Tak, tak niezaprzeczalnie przepysznie.

Dzielnie nabite, strzał świetny, tylko źle się pan złożył.

Pudło.

Trzeba lepszego strzelca, by mnie trafić.

To jeno prawda, że choroba tkwi we mnie, ale zbyt głęboko, by ją można uleczyć kilku taniemi formułkami moralizatorskiemi.

Gdy mi podaje rękę ten rosyjski książę, czy hiszpański radca legacyjny, mam wrażenie, że sfałszowałem banknoty i sprawa może wyjść na jaw lada chwila.

Ile razy przejdzie koło mnie ta dama, rozsiewająca nieopisaną woń i szumiąca suknią, czuję zawrót głowy jakbym zawisł sześćset metrów ponad przepaścią, wiję się i jęczę pod świadomością tego, jak jestem mały i nikczemny.

Wiję się, wiję, cóż na to poradzić?

Urodzony już jestem pod tym znakiem, świat ten moim nie jest i nigdy nie będzie.

Ci co są na dole muszą zginąć na upływ krwi, a ci co na górze uznają to za zupełnie słuszne.

Ja się zaliczam do tych co na dole, to świat nie mój Krystjanie Wahnschaffe, a jeśli pan nie chce, bym oszalał i narobił złego, zechciej wyprowadzić mnie możliwie najprędzej z tego środowiska i odpraw mnie pan.

Krystjan wodził końcami palców po czole, potem rzeki:

— Cierpliwości, Amadeuszu.

Wydaje mi się także, że to nie mój świat.

Ale zostaw mi pan jeszcze trochę czasu, bym mógł z tem dojść do końca.

Voss wpił się ssącem spojrzeniem w dłoń i usta Krystjana.

Słowa te spokojne, chłodne niemal, posiadały cechę walki upornej, której były przejawem i to zwyciężyło Amadeusza.

— Nie mogę pojąć, jak można opuścić tę kobietę, raz ja posiadłszy! — mamrotał, z czychającym uśmiechem.

— Chyba, że wyrzuci sama za drzwi.

Krystjan nie mógł pokonać gestu niechęci.

— Do widzenia zatem dziś wieczór! — rzekł na zakończenie i wyszedł.

W godzinę potem ujrzał Amadeusz na wybrzeżu Krystjana i Ewę.

Szedł od strony wydm, oni zaś kroczyli dołem po pianie ostatnich fal odpływu.

Przystanął osłaniając dłonią okulary, jakby śledzić chciał żagiel na morzu.

Oni go nie dostrzegli.

Równo, pod wpływem bezsłownego, jakby, porozumienia ciał kroczyli przed się.

Po chwili stanęli także i przytuleni wzajem do siebie, wyglądali jak dwie ciemne, smukłe kolumny wyrzezane na tle srebrno-szarego powietrza i wody.

Amadeusz rzucił się w szeleszczącą trawę, zanurzył czoło w piasek i przetrwał tak długie godziny.

Nadszedł wieczór.

Ewa wprawiła gości swych w podziw ogromny, ukazując się z Igniferem we włosach.

Ujęty w platynową ramę, lśnił nad jej głową, płonąc snopami skier, niby widmowy płomień.

Odczuwała go każdem uderzeniem serca.

Był jej cząstką, jej usprawiedliwieniem i jej koroną.

Przesiawszy już być klejnotem stał się promienistym, wszystkich przekonywującym symbolem.

Przez kilka sekund panowała przeraźna niemal cisza.

Piękna Vanleer, belgijska rzeźbiarka wydała głośny okrzyk zdumienia i podziwu.

Nagle zagasł upojny uśmiech na twarzy Ewy, a oczy jej zwrócone w bok, napotkały spojrzenie Amadeusza.

Był sino-biały, półotwarte oczy miały wyraz głupkowaty, nastawił brutalnie głowę, zwisające ramiona jego drgały.

Podszedł zwolna bliżej z oczyma tępo wbitemi w niesłychanie jarzący się klejnot.

Stojący po prawej i lewej usunęli mu się z przerażeniem.

Ewa odwróciła głowę i uczyniła dwa kroki wstecz.

Zuzanna zjawiła się obok i wyciągnęła ramiona ku jej obronie.

W lej chwili Krystjan chwycił Amadeusza za rękę i nie opierającego się, milczącego wyprowadził z grupy zebranych.

Zachowanie Krystjana oddziałało na wszystkich bezpośrednio kojąco i jakby nic nie zaszło, rozpoczęto ożywioną, pełną polotu rozmowę.

Amadeusz i Krystjan znaleźli się na kamiennym balkonie.

Voss wdychiwał głęboko słone powietrze.

Po chwili spytał chrypliwie:

— Czy to Ignifer?

Krystjan skinął głową.

Jął nadsłuchiwać morza.

Fale grzmiały, niby spadające z gór odłamy.

— Zrozumiałem zagadkę płci! — powiedział do siebie Amadeusz, a skurcz jego twarzy ustąpił pod wpływem obecności Krystjana.

— Zrozumiałem kobietę i mężczyznę.

Ten djament zawiera łzy wasze i dreszcze, rozkosz i ciemń, odkupienie, majaki, nieszczęsne majaki.

To fetysz, przeklęty fetysz!

Czuję noce wasze, Wahnschaffe, wiem wszystko o panu i o niej, od chwili gdym ujrzał ten lśniący minerał, który Pan stworzył z gliny ziemskiej, jak mnie i was oboje.

Ucz cierpienia ot całkiem po ziemsku bezmyślnie, a czysto płonic, podczas gdy ja... o Boże!...

Niezrozumiały ten wybuch wstrząsnął Krystjanem.

Siła jego rozwiała niechęć powstałą wskutek zuchwałych słów Amadeusza.

Nadsłuchiwał zwrócony ku morzu.

Voss zapanował nad sobą, podszedł do parapetu i rzekł nader spokojnie:

— Radziłeś mi pan dziś, bym był cierpliwy.

Cóż to znaczy?

Mówisz pan do mnie zresztą zawsze ogólnikowo i wieloznacznie.

W każdym razie bardzo wygodnie mówić o cierpliwości.

Jest to luksus, na który pana stać, luksus jak każdy inny, tylko mniej kosztowny.

Niema słowa godnego większej nienawiści i wzgardy nad cierpliwość.

To kłamstwo.

Zbliska oglądane oznacza ono tchórzostwo i lenistwo.

Cóż pan zamierzasz, właściwie?

Krystjan nie dał odpowiedzi, a raczej uczynił jakby ją już dal i po długiem milczeniu zatopiony w myślach, rzucił pytanie:

— Sądzisz pan, że to coś pomoże?

— Nie rozumiem... — rzekł Voss patrząc nań.

— Cóż ma pomóc... na co pomóc?

Ale Krystjan nie objaśnił wcale co myśli.

Voss chciał iść do domu, ale Krystjan poprosił, by został.

Wrócili i udali się wraz z innymi do jadalni.