corpora: openbooks

text:
Anton Czechow

Podrzutek

tłum.

A. W.

Odbywając swoją zwykłą przechadzkę wieczorną, asesor kolegialny Migujew zatrzymał się przy słupie telegraficznym i westchnął głęboko.

Tydzień temu w tym samym miejscu, kiedy wracał wieczorem z przechadzki do domu, dopędziła go jego była pokojówka Agnia i powiedziała ze złością:

— Poczekaj!

Takiego ci narobię bigosu, że zobaczysz, co to jest gubić niewinne dziewczęta!

I dziecko ci podrzucę, i do sądu podam, i żonie powiem…

I zażądała, żeby złożył w banku na jej imię pięć tysięcy rubli.

Migujew przypomniał sobie to wszystko, westchnął jeszcze raz i z serdeczną skruchą wyrzucał sobie swoje chwilowe oszołomienie, które sprawiło mu tyle kłopotów i udręczeń.

Migujew doszedł do domu i siadł na ganku, by odpocząć.

Była właśnie godzina dziesiąta i spoza chmur wyglądał rąbek księżyca.

Na ulicy nie było ani żywej duszy: starsi letnicy już układali się do snu, młodzi zaś — spacerowali po lesie.

Szukając w kieszeni zapałek, by zapalić papierosa, Migujew dotknął się łokciem czegoś miękkiego, zajrzał od niechcenia pod swój prawy łokieć i nagle twarz mu się wykrzywiła takim wyrazem przerażenia, jak gdyby ujrzał koło siebie żmiję.

Na ganku, koło samych drzwi, leżało jakieś zawiniątko.

Coś podłużnego było zawinięte w czymś, co na dotyk wydało mu się stebnowaną kołderką.

Jeden koniec zawiniątka był otwarty i asesor kolegialny, wsunąwszy przezeń rękę dotknął czegoś ciepłego i wilgotnego.

Skoczył w przerażeniu na nogi i obejrzał się naokoło, jak zbrodzień, który ma zamiar uciec od pilnującej go straży.

— Podrzuciła — wycedził przez zęby, z wściekłością ściskając pięście.

— Oto leży… leży, nieprawe!

Boże drogi!

Oniemiał ze strachu, wściekłości i wstydu…

Co teraz pocznie?

Co powie żona, kiedy się dowie?

Co powiedzą koledzy?

Jego Ekscelencja zapewne poklepie go po brzuchu i powie: — „Winszuję…

He-he-he…

Stary, a jary..

filut Semion Erastowicz”.

— Całe letnisko dowie się teraz o jego tajemnicy i być może, poważne matrony nie zechcą go przyjmować w swoich domach.

O podrzutkach piszą we wszystkich gazetach — i w ten sposób skromne nazwisko Migujewa zostanie rozsławione po całej Rosji.

Średnie okno willi było otwarte i słychać było wyraźnie, jak Anna Filipowna, żona Migujewa, nakrywała do wieczerzy; na dziedzińcu, tuż koło bramy, stróż Jermoła żałośnie brzdękał na bałabajce…

…

Dość, by się dziecko obudziło i zaczęło piszczeć, a tajemnica się wykryje…

— Prędzej, prędzej — bełkotał.

— W tej chwili, póki nikt nie widzi…

Zaniosę je gdzieś, położę na cudzym ganku.

Migujew ujął zawiniątko jedną ręką i cicho, miarowym krokiem, by nie wydawać się podejrzanym, poszedł wzdłuż ulicy…

…

Wyjątkowo paskudne położenie — myślał, starając się nadać sobie wygląd obojętny — asesor kolegialny idzie z dzieckiem po ulicy.

Mój Boże, jeżeli kto zobaczy i zmiarkuje — zginąłem…

Położę je na tym ganku…

Nie, tu są okna otwarte i może ktoś patrzy.

Gdzieżby więc?

Już wiem, zaniosę je do willi kupca Miełkina, Kupcy — to bogaci i litościwi ludzie, może nawet będą zadowoleni i wezmą na wychowanie.

I Migujew zdecydował się bezwarunkowo zanieść dziecko do willi Miełkina, chociaż ta znajdowała się na samym krańcu letniska, nad rzeką.

…

Żeby tylko nie zaczęło wrzeszczeć lub nie wypadło… — myślał asesor kolegialny.

— Tego się rzeczywiście nie spodziewałem… niosę pod pachą żywego człowieka, jak portfel.

Żywy człowiek, z duszą, uczuciami, jak wszyscy…

Może z tego dziecka wyrośnie jaki profesor, dowódca, literat…

Wszystko bywa na świecie!

Niosę je teraz pod pachą, jak byle co, a za trzydzieści — czterdzieści lat może trzeba będzie przed nim stawać na baczność.

Gdy Migujew przechodził wąską, samotną uliczką koło długich parkanów pod gęstym, czarnym cieniem lip, poczęło mu się nagle wydawać, że popełnia coś okrutnego, występnego.

…

Jest to właściwie podłość — myślał.

— Trudno nawet wymyślić większe łajdactwo…

Za co my to nieszczęsne dziecko przerzucamy z ganku na ganek?

Czy ono jest co winne temu, że się urodziło?

I co nam złego zrobiło?

Podli jesteśmy — lubimy się bawić kosztem niewinnych dzieciątek.

Trzeba się tylko zastanowić nad całą tą historią.

Ja się oddawałem rozpuście, a dziecko czeka okrutny los…

Podrzucę je Miełkinom, ci oddadzą je do domu podrzutków, a tam sami obcy ludzie, wszystko urzędowe… ani pieszczoty, ani miłości.

Potem oddadzą je do szewca… rozpije się, nauczy kląć, będzie zdychał z głodu…

Do szewca — a przecież to syn asesora kolegialnego, szlacheckiej krwi…

To moja krew i ciało..

Migujew wyszedł spod cienia lip na drogę zalaną światłem księżyca i, rozwinąwszy tłumoczek, spojrzał na dziecko.

— Śpi — szepnął.

— Patrzcie no, i nos ma, szelma, garbaty, jak ojciec.

Dramat, bracie…

Co robić?

Wybacz…

Tak ci widocznie już sądzone.

Asesor kolegialny jął mrugać oczami i poczuł, jak po jego policzkach pełznie coś, niby mrówki…

Zawinął dziecko, wziął je pod pachę i poszedł dalej.

Całą drogę aż do willi Miełkina kłębiły mu się w głowie kwestie socjalne, a w piersiach doskwierało sumienie.

…

Gdybym był porządnym, uczciwym człowiekiem — rozmyślał — plunąłbym na wszystko, poszedłbym do Anny Filipowny, padłbym przed nią na kolana i powiedziałbym: — „Wybacz!

Zgrzeszyłem!

Dręcz mnie, ale nie gubmy niewinnego dziecka!

Nie mamy dzieci — weźmy je na wychowanie”.

— Ona jest dobra kobieta, zgodziłaby się…

A wtedy moje dziecko byłoby przy mnie…

Ech!…

Zbliżył się do willi Miełkina i zatrzymał się w niepewności…

Wyobraził sobie, że siedzi w salonie i czyta gazetę, a koło niego kręci się chłopczyna z garbatym nosem i bawi się chwostami jego szlafroka, a jednocześnie do wyobraźni jego cisnęły się postacie kolegów, ironicznie się uśmiechających, oraz jego ekscelencji, która aż parska z zadowolenia i klepie go po brzuchu…

W duszy zaś, wraz z wyrzutami sumienia, odzywało się coś miękkiego, ciepłego, rzewnego…

Asesor kolegialny ostrożnie położył dziecko na stopniu werandy i machnął ręką.

I znowu po jego twarzy z góry na dół popełzły mrówki.

— Wybacz mi, szubrawcowi, miły bracie!

Bywaj zdrów!

Cofnął się o krok, lecz natychmiast znów chrząknął stanowczo i powiedział:

— Ech, co będzie, to będzie!

Plunę na wszystko!

Wezmę je — i niech sobie ludzie mówią, co chcą.

Migujew wziął dziecko i szybko zawrócił.

…

Niech mówią, co chcą — myślał — Pójdę zaraz, padnę na kolana i powiem: —„Anno Filipowno!”— To dobra baba, zrozumie…

I będziemy go wychowywać.

Jeżeli to chłopiec — to nazwiemy go Włodzimierzem, a jeżeli dziewczynka — to Anną…

Przynajmniej na starość będzie pociecha.

I jak postanowił, tak też i uczynił.

Płacząc, omdlewając ze strachu i wstydu, pełen nadziei i nieokreślonego zachwytu, wszedł do swej willi, skierował się ku żonie i padł przed nią na kolana…

— Anno Filipowno! — powiedział, łkając i kładąc dziecko na podłodze.

— Nie potępiaj mnie, pozwól mi się wytłumaczyć…

Zgrzeszyłem…

To jest moje dziecko…

Pamiętasz Agniuszę, to więc jest…

Diabeł mnie skusił…

I prawie nieprzytomny ze strachu i wstydu, nie czekając odpowiedzi, wstał, jak wychłostany, i wybiegł na świeże powietrze…

…

Zostanę tu na dworze, póki mię nie zawoła — myślał.

Stróż Jermołaj z bałabajką przeszedł obok, spojrzał na niego i wzruszył ramionami…

Po minucie znowu przeszedł i znowu wzruszył ramionami.

— Dziwna historia, proszę pana — mruknął uśmiechając się — przyszła tu niedawno, Semionie Erostowiczu, baba — praczka Aksinja.

Położyła, głupia, swoje dziecko na werandzie, na ulicy, i gdy siedziała u mnie, ktoś porwał dziecko…

To ci historia!…

— Co?

Co ty mówisz? — krzyknął na całe gardło Migujew.

Jermołaj, który po swojemu zrozumiał gniew pana, podrapał się w głowie i westchnął…

— Wybaczcie, Semionie Erostowiczu, ale teraz jest czas letniskowy… bez tego… to jest bez baby… wcale nie można…

I spojrzawszy na wytrzeszczone, wściekłe i zdumione oczy pana, chrząknął i ciągnął dalej.

— Tak, rozumie się, że to grzech, ale co zrobić…

Pan zabronił puszczać obce baby, to prawda, ale skąd wziąć swoje.

Dawniej, kiedy ta mieszkała, Agniusza, nie puszczałem obcych dlatego, że swoja była, a teraz sam pan widzi… bez obcych obejść się nie można…

A przy Agniuszy, rzeczywiście, nieporządków nie było.

— Wynoś się, łotrze! — krzyknął na niego Migujew, zatupał nogami i poszedł z powrotem do mieszkania.

Anna Filipowna, zdumiona i zirytowana, siedziała w tym samym miejscu i nie odrywała zapłakanych oczu od dziecka.

— No, no — mruczał blady Migujew, siląc się na uśmiech — żartowałem sobie.

To nie moje dziecko, tylko praczki Aksinji.

Ja… ja żartowałem sobie.

-----


text:
Jacob i Wilhelm Grimm

Włóczęgi

tłum.

Bolesław Londyński

Kogutek rzecze raz do kurki:

— W tym czasie orzechy bywają dojrzałe, pójdźmyż razem na górę i najedzmy się raz do syta, zanim ich wiewiórka nie sprzątnie.

I poszli razem, a że to był dzień biały, zostali więc do wieczora na górze.

Ale nie wiem, czy się tak objadły, czy też opanowała ich taka dziwna wesołość, dość, że nie chciały pieszo wracać do domu i kogut musiał zbudować mały powozik z łupin orzechów.

Gdy powozik był gotów, kurka zasiadła w nim i rzekła do kogucika:

— Powinieneś się zaprzęgnąć!

— O, jeszcze czego! — odparł kogucik.

— Wolę już sobie pójść pieszo do domu, aniżeli ciągnąć wózek z tobą.

Takeśmy się nie umawiali.

Woźnicą chętnie byłbym, ale żebym sam miał ciągnąć — nigdy!

— O co się kłócicie! — wtrąciła nagle kaczka.

— Jesteście złodziejami!

Kto wam pozwolił dobierać się do mojej orzechowej góry?

Czekajcie, ja wam sprawię!

I z tymi słowy wpadła na kogucika.

Ale i kogucik był zuchem, więc zwarł się z kaczką nie żartem.

W końcu tak ją żgnął swoją ostrogą, że zaczęła prosić o litość i za karę chętnie pozwoliła się zaprząc do powoziku.

Kogucik siadł teraz na koźle, zrobił się woźnicą i zawołał co siły:

— Dalej, ruszaj, kaczko, żwawo!

Gdy przejechali kawałek drogi, spotkali dwoje pieszych; jeden był igłą, drugi był szpilką.

Spotkani zawołali:

— Stać!

Stać!

I rzekli, że za chwilę będzie zupełnie ciemno i dalej iść żadną miarą nie mogą, a przy tym jest wielkie błoto, proszą więc, ażeby ich państwo Kogucińscy raczyli zabrać ze sobą.

Byli na majówce za miastem i zasiedziawszy się przy piwie, ani się spostrzegli, jak ich noc zaskoczyła.

Kogucik pozwolił im wysiąść, bo obaj byli szczupli i nie zabierali wiele miejsca, ale musieli przyrzec, że ani jemu, ani kurce nie będą deptać po nogach.

Późnym wieczorem powozik dotarł do pewnej gospody, a że nie chcieli dalej jechać po nocy, kaczka z powodu, że nie była tęga na nogi, upadała to na jeden bok, to na drugi, więc wjechali w bramę.

Gospodarz robił wiele trudności z ich przyjęciem: mówił, że lokal ma przepełniony, bo też myślał, że nie było to żadne towarzystwo, z którego by się dało coś wyciągnąć.

Że jednak słodko doń przemawiali, że mu obiecali dać jajko, które kurka zniosła przez drogę, że go zapewnili, iż będzie mógł zatrzymać kaczkę, która także codziennie znosi jajka, oświadczył przeto, że mogą pozostać na noc.

Kazali też sobie posłać wygodnie i świetnie im się spało.

O świcie, gdy wszyscy jeszcze byli w śnie pogrążeni, kogucik obudził kurkę, wziął jajko, rozbił i zjedli je oboje, skorupki zaś rzucili w ogień na kuchni.

Potem udali się do igły, która jeszcze spała, wzięli ją za łeb i wpakowali w fotel gospodarza, a szpilkę w jego ręcznik.

Potem, Bogu ducha winni, uciekli oboje bez śladu.

Kaczka, która smacznie spała sobie pod gołym niebem i została w podwórzu, słysząc jak uciekają, ocknęła się, obmyła łebek w sadzawce, po której popływała trochę i potem uciekła o wiele prędzej, niż wlokąc się przed powozikiem.

W parę godzin potem, gospodarz wysunął się spod pierzyny, umył się i chciał się ręcznikiem obetrzeć, ale szpilka dotknęła mu się do twarzy, robiąc olbrzymią czerwoną kresę od ucha do ucha.

Poszedł teraz do kuchni i chciał sobie fajkę zapalić, ale gdy zbliżył się do ognia, skorupki z jajka zaczęły mu pryskać w oczy.

— Dziś idzie mi wszystko na opak! — zawołał zirytowany i padł na fotel, ale zerwał się natychmiast i krzyknął: Aj aj aj!, bo igła zakłuła go jeszcze gorzej i to nie w głowę.

Zły okrutnie, powziął podejrzenie na gości, którzy tak późno zjechali wczoraj wieczorem, ale gdy poszedł zobaczyć, co się z nimi dzieje, przekonał się, że ich nie ma.

I poprzysiągł sobie, że nadal żadnych takich włóczęgów nie będzie przyjmował do gospody, bo każdy z nich naje się tylko, wyśpi, nie zapłaci i jeszcze krzywdy człowiekowi narobi.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
15.

Z jakążto skrzętnością żwawą,

Pilnujemy nie łaskawi,

Cudzych grzechów i bezprawi!

Aż świat się cały popraw


text: Blaskooki, blaskooki, jedno oko często zmrużający; zezowaty.


text:
Akta Stanu Cywilnego.

Stanem cywilnym zowie się zdolność i moc prawna do działania, ze względu na prawo cywilne.

Jest on wynikiem stosunków, jakie człowiek, rodząc się, zaciąga ze swoją rodziną, a przez nią z całém społeczeństwem: od porządku bowiem familijnego zawisł porządek społeczeństwa, które jest jakby jedną wielką rodziną.

Trzy zaś główne epoki życia, t. j. urodzenie, małżeństwo i śmierć, stając się źródłem licznych stosunków, powstających między ludźmi, są tém samém najgłówniejszą cechą odmian stanu cywilnego i prawnych następstw dla pojedyńczych rodzin i społeczeństwa.

Dla tego oddawna, chwile te życia religijnemi poświęcano obrzędami: jednak w nowszém dopiéro prawodawstwie, ważność ich należycie oceniono i ustanowiono akta stanu cywilnego, czyli urząd zapisywania, według praw podanych, trzech tych epok życia człowieka.

Z narodów starożytnych tylko żydzi, przez pamięć na Messjasza, ze szczepu Judy narodzić się mającego, jak niemniej dla zachowania granic dziedzictwa, przez Boga sobie nadanego, starannie przechowywali genealogje rodzin i pokoleń.

Prawo rzymskie (leg.

9 et 14.

Cod.

de probat.), w niektórych okolicznościach, wymagało wprawdzie dokładniejszych dowodów pełnoletności i obywatelstwa, mimo to przecież nie widać tam ustaw, tyczących się prowadzenia aktów urzędowych, któreby wskazywały stan osób i usuwały wszelkie spory, w tym przedmiocie trafić się mogące.

Kościół chrześcjański od pierwiastków swoich utrzymywał księgi, do których wpisywano ochrzczonych i zmarłych, a także w małżeństwie żyjących.

Nie było w tém przecież ścisłego obowiązku: jednak duch porządku, w zasadzie Kościoła będący, mimo braku wyraźnego postanowienia, w ciągłém utrzymywał je użyciu.

Sobór trydencki (Sess.

24 cap.

1 de ref.

matr.) wydał polecenie utrzymywania przy kościołach ksiąg do zapisywania zaślubionych, oraz świadków, miejsca i czasu ślubu.

Te to księgi, wraz z innemi o chrzcie i śmierci parafjan, metrykami (ob.) zwane, dotąd się przy kościołach przechowują i, w braku aktów st. cyw., używają w sądach urzędowej powagi.

Z końcem XVIII w. powstają we Francji księgi i urząd aktów stanu cyw. Zgromadzenie narodowe, odmiennym postępując torem od dawniejszych w tym względzie urządzeń z lat 1539, 1667 i 1736, prawem z dnia 20 Września 1792 ustanowiło oddzielne urzędowanie st. cywil., wykonywane najprzód przez obieranych na to członków, a następnie do obowiązku merów przywiązane.

Ta zmiana spowodowała odłączenie metryk kościelnych do aktów cywilnych.

W tamtych bowiem, duchowni pomieszczali świadectwo dopełnionego obrzędu religijnego; w tych zaś, dla wszystkich bez różnicy wyznań, poświadczano bądź fakt narodzenia i śmierci, bądź nastąpionego małżeństwa, uważanego za kontrakt cywilny[1].

— Z kodeksem cywilnym francuzkim, dekretem króla saskiego ks. warsz. z dnia 27 Stycznia 1808 r. do nas wprowadzonym, od dnia l Maja 1808 r. obowiązującym, i w Polsce zaprowadzono akta stanu cyw. Zmieniono jednak dziewięć artyk.

i zastąpiono prawem z d.

18 Mar.

1809 r.

Odtąd małżeństwo uważano tylko za akt cywilny, utrzymywanie ksiąg powierzono proboszczom, żądając, aby wprzód akt spisywali, a potém dopełniali obrządku religijnego; kontrollę zaś nad nimi oddano osobom świeckim[2].

Celem usunięcia sprzeczności, jakie pomiędzy obowiązkiem kapłana, a powinnością urzędnika w tym stanie rzeczy trafić się mogły, prezydenci i burmistrze umocowani zostali do ogłaszania rozwodów i zapowiedzi rozwiedzionych cywilnie, oraz do udzielania ślubów cywilnych (dekr. kr. sask.

23 Lut.

1809).

Tak było do 13 Czer.

1825 r., t. j. do czasu wydania pierwszej księgi Kodeksu cywilnego dla królestwa (Dziennik Praw t.

10).

Tu (art. 71 do 142) akta stanu cyw. złączono z metrykami kościelnemi, poleciwszy księżom, aby najprzód obrządek religijny, a po nim akt spisywali (art. 75).

Wikarjusze, tylko w stałej niemożności proboszcza, mogą utrzymywać akta, z późniejszej decyzji kom.

rz. spr. wew.

i d.

30 Grud.

1845.

Postanowiono tamże inne przepisy o małżeństwie.

Te obecnie odmienione, lub uzupełnione zostały Prawem o Małż., 24 Czer.

1836 r. ogłoszoném (t. XVIII Dzien.

praw), według którego same tylko cywilne skutki poruczono rozpoznaniu sądów cywil., a wszystkie inne sądom duchownym oddano.

Do spisywania aktów st. cywil, dla wyznań niechrześcjańskich (żydów i mahometan), postanowieniem ks. namiestn. król.

z d.

3 Listop.

1825 wyznaczeni zostali burmistrze, lub w ich niemożności, oddzielni urzędnicy, spisujący same tylko akta st. cyw., bez metryk kościelnych.

Dla żydów nastąpiło jeszcze rozporządzenie rady admin.

7 Wrześ.

1830 r.

Co do samych aktów, te spisują się oryginalnie w dwóch egzemplarzach, z których jeden składa się do archiwum hypotycznego właściwego sądu pokoju i zwykle duplikatem się zowie, a drugi, unikatem nazwany, zostaje w miejscu.

Na duplikat przygotowuje się jedna księga na cały rok, podzielona na trzy części, t. j. na akta urodzonych, zaślubionych i zmarłych; na unikat zaś są trzy księgi, w które się akta wpisują tak długo, dopóki się każda nie zapisze (art. 72).

Unikaty i duplikat winny być z mocnego papieru, dobrze i trwale oprawione, liczbowane od 1ej do ostatniej stronnicy i parafowane, na końcu stosownym protokółem dziekana poświadczone (a.

73).

Z ostatnim dniem każdego roku bywają zamknięte protokółem utrzymującego akta, potém sprawdzone przez dziekana (dla innych wyznań podsędek lub burmistrz), który zaświadcza piśmiennie o zgodności obudwóch egzemplarzy, lub notuje szczegółowo napotkane w nich odmiany i nieporządki, odbiera duplikat i składa w archiwum sądu (74).

Urzędnik st. cyw. nie ma żadnej juryzdykcji, a jest tylko prostym wykonawcą woli prawa: spisuje więc to jedynie, co odnośnie do aktu strony zeznają.

Akt każdy zawierać powinien: datę przyjęcia, t. j. dzień, miesiąc, rok i godzinę; datę faktu opisanego, imiona i nazwiska, wiek, powołanie, zamieszkanie świadków i stron, które przez pełnomocników także wyręczać się mogą (77), oprócz przypadków, w których prawo wymaga osobistego stawienia się; lecz takowe pełnomocnictwo i inne piśmienne dowody, po zaznaczeniu przez składających je i urzędnika, w oddzielnym zeszycie dołączone będą do duplikatu (82).

Świadkowie winni być mężczyzni pełnoletni (21 lat skończ.), krewni strony, lub przez nią obrani (78) i krajowcy, jak zwykle w czynnościach urzędowych.

Akta st. cywilnego piszą się na sposób notarjalnych, nie zostawiając miejsc próżnych, nie używając skróceń, liczby wyrażając literami; przekreślenia i odsyłacze poświadcza urzędnik, stawający i świadkowie; między linjami dodatków się nie wpisuje.

Jeśli na stronicy akt skończonym być nie może, wtedy na dole karty podpisują go stawający i urzędnik (81).

Po dopełnieniu swej czynności, urzędnik winien akt stronom i świadkom odczytać, z nimi podpisać i o tém wszystkiém wzmiankę uczynić (79).

Gdy zajdzie potrzeba uczynienia w akcie sprostowania, np. z powodu uznania lub przysposobienia dziecka, unieważnienia małżeństwa i t. p.

(101, 102, 324), takowe robi się na brzegu aktu, w obu egzemplarzach w jednakowy sposób; jeśli więc egzemplarz oddany był do archiwum, po dopełnieniu poprawki w unikacie, w ciągu trzech dni przesyła się do sądu dosłowny jej wypis, dla zamieszczenia go w duplikacie (85).

Spory, co do poprawek w aktach st. cyw., rozstrzyga trybunał w I instancji, zatém osoby interesowane zanoszą o to prośby swe do prezesa.

Wyrok zapadły odsyłany bywa urzędnikowi utrzymującemu akta, który spisuje w nich protokół przyjęcia i czyni wzmiankę na brzegu aktu poprawionego (142).

Akta w innym kraju zdziałane, jeśli są legalizowane (84, 94), mogą być do ksiąg miejscowych wpisane.

Na przypadek, gdyby księgi tegoroczne spaliły się, prokurator królewski przy trybunale cyw. obowiązany wezwać wójtów gmin i proboszcza miejscowego, aby każdy właściwym sposobem zawiadomił strony, o potrzebie sporządzenia brakujących aktów, gdzie takowe mogą być jeszcze sporządzane; proboszcz zaś, za zgłoszeniem się interessowanych, na zasadzie ich zeznań i świadków, oraz swych notat i raptularzy, jeśli takowe posiada, ma spisać nowe, według ustaw prawa (decyzja kom.

rząd.

spr.

7 Mar.

1855).

— Wyciągi wydawać wolno każdemu (83) w całości, z zaszłemi poprawkami (87), na stemplu (kop.

15), do urzędowego użycia, na zawezwanie władz, bez stempla; do spisu wojskowego i ksiąg ludności, w skróceniu na ćwiartce.

Przy podpisie księdza, mają być dodawane koniecznie i te wyrazy: utrzymujący akta stanu cywilnego, a pieczęć właściwa cywilna, nie kościelna (kom.

r. s. w. i d. d.

6 Lipca 1852 r.).

Taksę, na pobieranie opłat za czynności urzędnika stanu cywil., ustanowił Fryderyk August, król saski, książę warsz., 23 Lut.

1809 r., i ta dotąd obowiązuje.

Kary, za uchybienia przeciw obowiązkom swoim, wymierza na urzędnika stanu cyw. trybunał cywilny lub prokurator król.

— Po przywiedzionych wyżej ogólnych, prawo podaje szczegółowe przepisy o aktach urodzenia, małżeństwa i zejścia.

I. Akta urodzenia (art. 95—105).

W ośmiu dniach winno być dziecko okazane i akt spisany; opóźnienie kary nie pociąga, ale się przyczyna zamieszcza.

Urodzenie oznajmia ojciec, akuszerka, lub inna osoba domu.

Ojciec dziecka nieprawego łoża wtenczas wpisuje się za ojca, gdy osobiście tego żąda.

Ojciec dziecka zrodzonego w kazirodztwie lub cudzołóstwie, jako ojciec zapisany być nie może.

Do aktu potrzeba dwóch świadków.

Należy w nim zapisać datę, miejsce urodzenia, płeć i imię dziecka; imiona, nazwiska, wiek, powołanie i zamieszkanie rodziców i świadków.

Znalezione dziecko oddaje się przełożonemu parafji i spisuje akt przy świadkach, ze szczegółami znalezienia, chrztu, oraz komu oddane zostanie na wychowanie.

Dziecię nieżywo urodzone, równie jak przed spisaniem aktu zmarłe, zapisuje się z tą okolicznością w księgę urodzonych i zmarłych.

II Akta małżeństwa.

Przepisy o nich od art. 106 do 130 w Kod.

cyw. pol., chociaż nie są wyraźnie zniesione, to jednak zastąpione prawem o małż. z r. 1836 (art. 41).

Po dopełnionym obrzędzie w obec dwóch świadków, spisuje się akt, który ma zawierać: imiona, nazwiska, powołanie, miejsce urodzenia, zamieszkanie i wiek małżonków; imiona, nazwiska, powołanie i zamieszkanie ojców ich i matek; pozwolenie rodziców, opieki lub zwierzchności, gdzie prawo tego wymaga; wymienienie dnia i miejsca zapowiedzi, lub dyspensę władzy; wzmiankę o czasie, w którém pierwsze małżeństwo ustało; oświadczenie małżonków, czy umowę przedślubną zawarli: jej datę i przed którym rejentem; imiona, nazwiska, powołanie, wiek i zamieszkanie świadków, oraz czy są krewni ich i powinowaci; oświadczenie duchownego i świadków, iż małż. religijne zawarte.

W wyznaniach niechrześcjańskich, rabin lub iman, po spełnionym obrzędzie, z zaślubionymi i świadkami udać się winni do urzędnika st. cyw., celem spisania aktu małż.

Każdy wyrok rozwodowy lub separacyjny, sądy duchowne przesyłają prokuratorowi królewskiemu, a ten po uprawomocnieniu go, poleca w aktach odpowiednią uczynić wzmiankę.

Toż samo dzieje się po ustaniu separacji.

III.

Akta Zejścia (art. 131 do 139).

Urzędnik stanu cyw. winien zapewnić się o zaszłej śmierci i wydać pozwolenie do pochowania, jeśli nie jest duchownym, a to po 48 godzinach od skonu.

Akt zejścia ma obejmować: imię, nazwisko, powołanie, wiek i zamieszkanie zmarłego, dzień i godzinę zejścia; imię i nazwisko pozostałego małżonka; imiona, nazwiska, wiek, powołanie i zamieszkanie obudwóch zeznających, oraz ich stopień pokrewieństwa, gdyż, ile możności, najbliżsi krewni zmarłego stawać do aktu powinni, lub sąsiedzi i znajomi, którzyby dokładnych szczegółów dostarczyć potrafili.

Umieszcza się także, jeśli być może, imiona, nazwiska, powołanie i zamieszkanie rodziców, oraz miejsce zamieszkania zmarłego.

W szpitalach i więzieniach, przełożeni i nadzorcy winni w zwykłych księgach administracyjnych umieszczać, o każdej znajdującej się tam osobie, wiadomości wymagane do sporządzenia aktu zejścia i, w przypadku zaszłej śmierci, podawać takowe utrzymującemu akty st. cywilnego.

W przypadku kary śmierci, pisarze sądowi, po egzekucji wyroku w 24 godziny, obowiązani posłać urzędnikowi st. cyw. wiadomości wymagane do spisania aktu.

Jednak w tym i wszystkich innych przypadkach gwałtownej śmierci, nie czyni się o tém wzmianki, ani w dodatku, że umarł w więzieniu lub szpitalu.

Przepisy dotyczące tego przedmiotu, zebrane są w książce pod tytułem: O Aktach Stanu Cywilnego.

Pismo z polecenia jw. rad.

taj.

P. Muchanowa... dla użytku osób utrzymujących akta st. cyw. ułożone (Warsz.

1858, 8-o, str.

XV, 138); przedrukowano w Teologji Pasterskiej X. Sajlera, tłum.

L. Rogalskiego (Warsz.

1864 t. II.

str. 47 , i nast.).

Gdy w Grudniu 1867 komitet urządzający w król.

polsk., na 218 posiedzeniu, w art. 1454 polecił urzędnikom st. cyw. od d.

1 Stycz.

1868 użycie języka rossyjskiego, przetłumaczono wspomnione dzieło i wydano: Руководство для лицъ содержащихъ акты гражданскаго состоянiя (Warsz.

1868, 8-o str. 104).

X. S. Ch.

↑ Instrukcja dokładna o urzędnikach i aktach stanu cywil.

p. Damaza Dzierożyńsiego, z przypisami W. J. Zacharkiewicza (Warsz.

1813), podaje motywa i rozprawy ciała prawodawczego franc. nad ustawą o urzędzie stanu cyw., a Djariusz senatu sejmu król.

Pol.

1825 r.

(Warsz.

1825, t. II) takież debaty prawodawcze, nad zmianami u nas zaprowadzonemi.

↑ Ile z powodu tych ustaw i ducha niewiary, znamionującego czasy księstwa Warsz., ponieśli przykrości kapłani, pokazuje w całości Sześcioletnia korrespondencja etc. do druku podana r. 1816, str. 84, 383, 500, 5004, 519.


text: braha, 'wywar', pożyczka z ruskiej (zapisanej u Macieja Miechowczyka r. 1518) braha, pożyczki z celt., skąd i łac. bracium, franc. brasser, nazwy 'słodu' (iryjsk. braich, kimr. brag); słowo wyłącznie ruskie, obce innym Słowianom; por. brzeczka.


corpora: sejm

text:
Druk nr 35

Warszawa, 24 listopada 2011 r.

SEJM

zgromadzeniach.

Huberta Łaszkiewicza – Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej.

(-) Bronisław Komorowski

Projekt

Art. 1

z późn. zm.

1)

„3.

W zgromadzeniach nie mogą uczestniczyć osoby, których rozpoznanie

możliwe.

Zakaz nie dotyczy uczestników zgromadzenia, o których mowa

„2a.

Jeżeli zgromadzenie organizowane jest w pobliżu obiektów podlegających

ochronie Biura Ochrony Rządu organ gminy informuje Szefa Biura Ochrony

2b.

Zgromadzenia organizowane przez dwóch lub więcej organizatorów

lub w części się pokrywające mogą się odbyć, jeżeli jest możliwe ich

nie jest możliwe stosuje się art. 7a.”;

3) w art. 7:

1)

z 2001 r.

Nr 46, poz.499 oraz z 2002 r.

Nr 153, poz. 1271.

2

„1.

Organizator zgromadzenia publicznego zawiadamia organ gminy

b) w ust. 2:

- pkt 3 otrzymuje brzmienie:

„3a) informację o planowanym udziale w zgromadzeniu osób, których

wyglądu nie będzie możliwe,”,

„5) imię, nazwisko, datę urodzenia i adres przewodniczącego

zgromadzenia, jeżeli przewodniczącym nie będzie organizator

zgromadzenia.”;

5) w art. 8:

a) pkt 2 otrzymuje brzmienie:

3

„3) organizator zgromadzenia zgłoszonego później pomimo wezwania,

o którym mowa w art. 7a ust. 1, nie dokonał w wyznaczonym terminie

uczestników.”;

organizatora, którego organ gminy wezwał do dokonania czynności,

7) w art. 10:

a) ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2.

Przewodniczącym jest organizator zgromadzenia, a w przypadku gdy

osobowości prawnej przewodniczącym jest wskazany członek władzy

statutowej takiej osoby lub podmiotu.”,

b) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

zgromadzenia oraz jest obowiązany do jego przeprowadzenia w taki

„3a.

W trakcie trwania zgromadzenia jego przewodniczący jest obowiązany do

nieprzerwanego posiadania wyróżników określających jego funkcję.

Organ gminy wyposaża przewodniczącego w elementy wyróżniające.”;

trwania zgromadzenia – delegowanie przedstawicieli jest obowiązkowe.

2)

), służącą stosownemu przebiegowi

zgromadzenia.”;

2)

120, Nr 62, poz. 504, Nr 85, poz. 716, Nr 97, poz. 803, Nr 98, poz. 817, Nr 115, poz. 959, Nr 157, poz. 1241, Nr 168, poz. 1323, Nr

195, poz. 1502, Nr 201, poz. 1540, Nr 206, poz. 1589, Nr 223, poz. 1777, z 2010 r.

Nr 34, poz. 190, Nr 96, poz. 620, Nr 98, poz. 626,

4

„2.

Rozwiązanie zgromadzenia przez przedstawiciela organu gminy na

natychmiastowej wykonalności, poprzedzonej trzykrotnym ostrzeżeniem

ogłoszonej przewodniczącemu lub w przypadku niemożności

skontaktowania się z przewodniczącym – ogłoszonej publicznie

uczestnikom zgromadzenia.

Decyzję tę doręcza się organizatorowi na

piśmie w terminie 72 godzin od jej podjęcia.”;

„Rozdział 2a

Przepisy karne

„Art. 13a.

Kto przewodnicząc zgromadzeniu w celu zapobieżenia naruszeniom

porządku publicznego nie wykonuje obowiązków, o których mowa

w art. 10 ust. 3 lub nie podejmuje środków przewidzianych

w art. 10 ust. 4 i 5,

podlega karze grzywny do 7.000 zł.

Art. 13b.

Kto nie wykonuje żądania przewodniczącego, wydanego na

podstawie art. 10 ust. 4 albo nie podporządkowuje się zarządzeniu

przewodniczącego, wydanemu w wykonywaniu jego obowiązków na

podstawie art. 10 ust. 5,

podlega karze grzywny do 10.000 zł.

o wykroczenia.”.

Art. 2

poz. 273, Nr 117, poz. 677, Nr 171, poz. 1016, Nr 205, poz. 1205, Nr 207, poz. 1229 i Nr 217, poz. 1280.

regulacji, które przy poszanowaniu gwarantowanej w art. 57 Konstytucji

konstytucyjnych.

Ustawa określająca zasady korzystania z zagwarantowanej

w Konstytucji i aktach prawa międzynarodowego wolności zgromadzeń

uchwalona została w okresie przemian ustrojowych, których ważną część

stanowiło ustawodawstwo tworzące ramy dla korzystania z podstawowych

okresie tworzenia prawa o zgromadzeniach.

Istotą dostosowania, przy pełnym

poszanowaniu wolności organizowania pokojowych zgromadzeń i

uczestniczenia w nich, powinno być wprowadzenie unormowań, które służyć

będą poszanowaniu wolności zgromadzeń urzeczywistnianej przez inne osoby

(możliwość ochrony tej wolności przez organy władzy publicznej w przypadku

jej zagrożenia przez kontrmanifestację), a także ochronie zdrowia albo mienia.

Ustrojodawca gwarantując wolność organizowania pokojowych

zgromadzeń (art. 57 Konstytucji zdanie pierwsze) jednoznacznie dopuszcza

jest konieczne w państwie demokratycznym dla jego bezpieczeństwa lub

rozwiązania przyjętego przez ustrojodawcę, to założenie, że cecha pokojowej

2

wolności zgromadzeń nakazują ważenie racji i wartości przemawiających za ich

wprowadzeniem oraz dobra, które podlega ograniczeniu.

Nie ulega wątpliwości,

że zmiany społeczne jakie nastąpiły w ostatnich dwóch dekadach związane

z praktycznie nieograniczonymi możliwościami komunikowania się oraz

wykorzystywanie zgromadzeń do stosowania w formie wręcz zorganizowanej

przemocy nakazują podjęcie przez organy państwa niezbędnych działań, w tym

o charakterze prawnym.

Konieczne jest przy tym ważenie wartości

konstytucyjnych, tak by wprowadzane ograniczenia nie niweczyły istoty

wolności zgromadzeń.

Projektowana ustawa przewiduje wprowadzenie obowiązku

możliwe (art. 1 pkt 1 lit. b projektu ustawy – dodany ust. 3 w art. 3 w związku z

art. 1 pkt 3 lit. b tiret drugie – dodany pkt 3a w ust. 2 art. 7).

Ratio legis projektowanej normy to z jednej strony stworzenie gwarancji

dla wolności zgromadzeń realizowanej przez inne osoby (poprzez eliminację

zaś zapewnienie porządku publicznego i bezpieczeństwa osób trzecich oraz

mienia.

Jak wskazuje Europejski Trybunał Praw Człowieka, na państwie ciążą

obowiązki pozytywne mające zapewnić skuteczne korzystanie z wolności

zgromadzeń, jednym z nich jest obowiązek ochrony osób biorących udział w

demonstracjach.

Projektowana regulacja wiąże dopuszczalność uczestnictwa

zgromadzenia.

W szeregu przypadkach (m.in. zgromadzenia, których celem jest

osób publicznych, a także ochrona zwierząt) stosowanie środków

uniemożliwiających identyfikację uczestnika zgromadzenia wiąże się z jego

3

uczestników zgromadzenia środków uniemożliwiających ich rozpoznanie,

w przypadku gdy organizator zgromadzenia nie wskazał w zawiadomieniu

W opinii projektodawcy, przyjęte rozwiązanie, pozostaje w zgodzie

z wymogami proporcjonalności ograniczeń wolności i praw człowieka

i obywatela.

Nie narusza ono istoty wolności zgromadzeń chroniąc przy tym

inne wartości konstytucyjne.

Celem tej regulacji jest uniknięcie sytuacji, w

której w sposób sprzeczny z intencjami organizatorów zgromadzenia,

uczestniczą w nim osoby, których rozpoznanie nie jest możliwe.

Przypomnieć należy, że uchwalona przez Sejm ustawa z dnia 2 kwietnia

ruchu drogowym wprowadzała do systemu prawnego regulację

uniemożliwiającą uczestnictwo w zgromadzeniu osób, których identyfikacja nie

jest możliwa.

Została ona zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny

(wyrok z dnia 10 listopada 2004 r. sygn. akt Kp 1/04).

Po wydaniu w 2004 r.

orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny nie podjęto dotychczas prac

legislacyjnych mających na celu wprowadzenie w prawie o zgromadzeniach

regulacji stanowiących podstawę do przeciwdziałania przekształcaniu

zgromadzeń w manifestacje z udziałem agresywnych osób, których rozpoznanie

nie jest możliwe, bezpośrednio zagrażających integralności fizycznej osób oraz

mieniu mimo, że w wielu w przypadkach dochodziło do poważnych naruszeń

prawa, których skutkiem były nie tylko straty materialne ale również uszczerbek

na zdrowiu uczestników legalnych manifestacji.

W celu eliminacji zagrożeń związanych z przeprowadzaniem w tym

wprowadzenie regulacji dopuszczającej ich odbycie w sytuacji, gdy możliwe

4

w szczególności służy ochronie uczestników zgromadzenia ze strony

kontrmanifestacji.

W przypadku, gdy oddzielenie uczestników dwóch lub więcej

organ gminy wzywa organizatora zgromadzenia zgłoszonego później do

Rozwiązanie takie służy realizacji wolności zgromadzeń przy poszanowaniu

bezpieczeństwa uczestników różnych zgromadzeń odbywających się w tym

zgłoszonego później, mimo wezwania ze strony organu gminy do

zmodyfikowania czasu, miejsca i trasy zgromadzenia nie dokonał wymaganych

zmian, organ gminy zakazuje odbycia zgromadzenia (art. 1 pkt 5 lit.b projektu

ustawy – dodany pkt 3 w art. 8).

Niezależnie od wprowadzonej przesłanki zakazu przeprowadzenia

zgromadzenia proponuje się nadanie nowego brzmienia art. 8 ust. 2 (art. 1 pkt 5

lit. a projektu ustawy) stanowiącego podstawę rozwiązania zgromadzenia.

Ze względu na rolę jaką odgrywa przewodniczący zgromadzenia w

zakresie zapewnienia pokojowego charakteru zgromadzenia proponuje się

nadanie nowego brzmienia przepisowi określającemu zakres jego

odpowiedzialności (art. 1 pkt 7 lit. b projektu ustawy – nowe brzmienie ust. 3

zgromadzenia.

Projektowane rozwiązanie służy realizacji zasady pokojowego

charakteru zgromadzenia poprzez zobowiązanie przewodniczącego do działań,

5

W celu zapobieżenia sytuacji, w której organizator zgromadzenia nie

podejmuje aktywnych działań na rzecz jego przeprowadzenia w sposób

pokojowy, zgodny z deklarowanym celem, proponuje się wprowadzenie

wymogu, w myśl którego w przypadku, gdy organizatorem zgromadzenia jest

zgromadzenia był członek władzy statutowej takiej osoby lub podmiotu (art. 1

Projektowana ustawa wprowadza ponadto:

wyroby pirotechniczne oraz materiały pożarowo niebezpieczne (art. 1 pkt 1

stanowią odmianę materiałów wybuchowych.

Ich używanie podczas

zgromadzenia z udziałem dużej liczby osób, w sytuacji gdy brak jest

stanowić zagrożenie zdrowia lub życia.

Takie ratio legis ma też zakaz

dotyczący materiałów pożarowo niebezpiecznych,

- obowiązek informowania przez organ gminy Szefa Biura Ochrony Rządu

podlegających ochronie Biura Ochrony Rządu (art. 1 pkt 2 projektu ustawy –

dodany ust. 2a w art. 6).

Jest to obowiązek analogiczny do istniejącego,

zgodnie z którym o zgromadzeniach organizowanych w pobliżu siedzib

specjalnych i organizacji międzynarodowych, organ gminy informuje

właściwego komendanta Policji oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych (art.

6 ust. 2),

6

- ze względu na rolę przewodniczącego jako osoby kierującej przebiegiem

zgromadzenia proponuje się dodanie przepisu nakładającego na

przewodniczącego obowiązek posiadania wyróżników określających jego

funkcję przekazanych przez organ gminy (art. 1 pkt 7 lit. c projektu ustawy –

dodany ust. 3a w art. 10).

zgromadzenie, w przypadku gdy przewidywana liczba uczestników jest

porządku publicznego.

Obowiązujący przepis stanowi jedynie o możliwości

Nowa regulacja umożliwi organowi gminy sprawne reagowanie na

ewentualne zakłócenia porządku publicznego (art. 1 pkt 8 projektu ustawy –

nowe brzmienie art. 11 ust. 2),

warunków rozwiązania zgromadzenia).

Zgodnie z obowiązująca regulacją

rozwiązanie zgromadzenia możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy decyzja

ustna zostanie ogłoszona przewodniczącemu zgromadzenia.

Taki stan prawny

uniemożliwia rozwiązanie zgromadzenia w przypadku nieobecności

przewodniczącego zgromadzenia, a przebieg zgromadzenia zagraża życiu lub

sposób przepisy prawne.

Projekt przewiduje, że w takiej sytuacji rozwiązanie

zgromadzenia następuje poprzez wydanie decyzji ustnej ogłoszonej

publicznie uczestnikom zgromadzenia (art. 1 pkt 9 projektu ustawy – nowe

brzmienie art. 12 ust. 2).

Projekt ustanawia w dodawanym do ustawy rozdziale 2a przepisy karne,

które przewidują kary grzywny, po pierwsze – z tytułu niewykonania przez

7

Przedmiotem ochrony przepisów art. 13 a i 13b jest porządek i pokój

prywatnego i publicznego.

Pojęcie „zgromadzenia pokojowego” wyklucza

stosowanie przemocy oraz przymusu przez uczestników zgromadzenia, zarówno

wobec innych uczestników, jak i wobec osób trzecich oraz funkcjonariuszy

publicznych.

Odpowiedzialność sprawcy wykroczenia określonego w art. 13b będzie

proponowanych w nim regulacji nie spowoduje skutków dla budżetu państ


text:
305.

Człek chętnie z bliźniemi się podzieli

Twardemi złej doli brzemiony,

Ni pociech, ni szczędząc im obrony —

Ale mu jedynie Anieli

Dopomódz zdołają, jeżeli

Sam siebie pocieszać jest zmuszony.


text:
Jeszcze na Posejdonie, 11 grudnia.

Jutro więc raniutko mamy nareszcie stanąć w Bombaju.

Niestety, tylko 2 czy 3 dni będziemy mieli na zwiedzenie; ja osobiście może już więcej tego kontynentu nie zobaczę, a to z powodu szalonego planu, który mi podano: jechać z ministrem naszym aż do Tokio, a potem albo na Pekin, Kiachtę, albo na Władywostok, Irkutsk, Jekaterynburg, Moskwę do domu wracać!

Szalona ta podróż trwać ma dwa miesiące z czubem, ale ciekawa!

Straszą mnie, że okropnie monotonna!

Z Yokohamy, jak mi dziś mówił kapitan, ma być do portu w Tien-tsin 2 do 3 dni; potem się przesiada na statek chiński i nim płynie aż do Pekinu.

Stąd 14 dni do Kiachty.

Zobaczymy!

Niestety musiałbym w tym razie poświęcić zupełnie Indye.

Właśnie napisałem do Petersburga, gdzie proszę o przysłanie rozlicznych rekomendacyj i paszportów do sybirskiej podróży potrzebnych, do Yokohamy.

Na okręcie naszym czuć już zbliżanie się do lądu.

Gorąco znowu dokuczliwsze.

Ruch ogromny, wszyscy się pakują.

Wczoraj był znowu bal dany przez nas i Anglików.

Hasałem jak waryat, choć okropnie gorąco.

«Czy Monseigneur (tj. mój tytuł na statku) zechce tańczyć kontredansa z panną Mackenzie?»

Na moją odpowiedź, że ja jej nie znam, powiada, że to nie przeszkadza, i pędzi angażować pannę dla mnie.

Mija dobrych 10 minut, zaczynają nareszcie grać kontredansa; mój kapitan przylatuje po mnie, prezentuje wszystkim paniom, qui font des révérences de cour; paniątko biedne nie czeka nawet na to, żebym ją zaangażował, tylko sama wstaje i idzie za mną cała drżąca, tak, że jak przyszło nareszcie do podania ręki przy tańcu, ona ledwie dwa paluszki wyciągnęła, i to tak trzęsące, że mi się aż śmiać chciało.

— Oto ciekawości statkowe.


text:
Błogosławienie małżeństwa.

Pobłogosławienie małżeństwa przez kapłana jest uroczystością, różniącą się od zawarcia małżeństwa.

Do zawarcia małżeństwa Kościół na soborze trydenckim przepisał szczegółową formę, zależącą na wyraźném oświadczeniu przez obojga zawierających, wzajemnego swego zezwolenia na zawarcie małżeństwa, oświadczeniu, które wyrażone być winno w obecności proboszcza, zawierających małżeństwo, czyli nowożeńców, i w obec przynajmniej dwóch świadków; a nawet do zachowania lub niezachowania tej formy Kościół przywiązał ważność lub nieważność małżeństwa, ob.

Małżeństwo.

Ale pobłogosławienie małżeństwa (benedictio matrimonii, benedictio nuptialis), czyli zatwierdzenie związku, w imieniu Kościoła przez kapłana wyrzeczone, z modlitwami i życzeniami Kościoła, jest całkowicie niezależne od małżeństwa właściwie uważanego.

Znajdujemy to błogosławieństwo już w dawnych czasach, bo gdy małżeństwo, według nauki Kościoła, jest sakramentem, naturalném było, że zawierało się w obec kapłana, albowiem, według przepisu Apostoła, jeśli ma być przedmiotem łaski poświęcającej, powinno być w Panu zawierane (ad Ephes.

5, 32).

Ztąd zasięgano zdania i rady zwierzchnika kościoła (niegdyś biskupa, potém proboszcza) i według tego, jak wskazał, postępowano.

Prócz tego Kościoł od początków miał to na względzie, aby związek sakramentalny małżonków jak najskuteczniejszą w ich duszę wlewał łaskę, do tego sakramentu przywiązaną, i dla tego do modlitwy zawierających małżeństwo zawsze przyłączał i błogosławieństwo swoje (Ignat.

Antioch., an.

107 Ep.

ad Polyc.

c.

5 ult.

Tertull, c. a.

200, a Uxor., 11, 9 pr.

Idem de Pudicitia, c.

4.

Ambr., Epist 24.

Chrysost Hom.

48.

August., Epist.

237.

Statuta Eccles.

antiq.

c.

101).

Lekkomyślnie pomijać to błogosławieństwo jest grzechem, bo to znaczy gwałcić przepis Kościoła i gardzić łaską Bożą.

Aż do czwartego soboru laterańskiego r. 1215 (Innocen.

III in concil.

Lateran.

IV c.

51, Cf.

c.

3 X de Clandest.

Despons.

4, 3), który, jako prawidło powszechne, przepisał poprzednie ogłoszenie o zamierzaném małżeństwie, błogosławieństwo Kościoła było prawie jedynym znakiem, po którym rozpoznać było można prawdziwe i rzeczywiste małżeństwo, od małżeństwa pozornego, czyli prostego nałożnictwa.

Dla tego to w Kościele wschodnim, od IX w. począwszy, ogłoszono, że błogosławieństwo kapłańskie jest prawnym warunkiem należytego małżeństwa i wyrzeczono, że od niego nawet ważność sakramentu zawisła (Novell.

Leonis, nov.

89).

Kościół zachodni nigdy tak daleko się nie posunął i uważał zawsze przyzwolenie stron, zawierających małżeństwo, jako warunek jego ważności, a następnie nietylko do soboru trydenckiego za ważne uważane było małżeństwo, zawarte bez formalności, t. j. bez poprzedniego ogłoszenia i bez błogosławieństwa kapłańskiego, byleby tylko dowiedziono wzajemnego zezwolenia współ-małżonków, i że przeszkody żadne inne nie zachodziły (Conc.

Trid.

sess.

24, c.

1 de Refor.

matrim.); ale i dziś jeszcze, w krajach, w których soboru trydenckiego dekrety promulgowane nie były, związek w ten sposób zawarty, skoro miało miejsce wzajemne zezwolenie przy opuszczeniu formalności za ważny jest uważany (Declar.

S. Congreg.

Conc.

Trid.

interpret.

z d.

7 Wrześ.

1626 r.

Benedict.

XIV, De synod, dioec.

l. 13 c.

4 n. 10).

Mimo to Kościół zawsze wymagał błogosławieństwa kapłańskiego i groził ciężkiemi cenzurami tym, którzyby go zaniedbywali.

— Jakkolwiek upadło jedno motywum uroczystego błogosławieństwa małżeńskiego przez to, że sobór trydencki przepisał wyłączną i szczegółową formę, w jakiej ma być objawioną wola obojga, małżeństwo chrześcjańskie zawierających, jednak bardzo Kościołowi o to idzie, aby ta starożytna i szacowna uroczystość była zachowywaną, bo małżonkowie chrześcjańscy zawsze się o to starać powinni, aby nietylko w ogóle otrzymali łaskę sakramentalną małżeństwa, ale jeszcze, żeby ta łaska, za pomocą modłów i błogosławieństwa Kościoła, jak nąjobfitszą była w swych skutkach i jak najskuteczniejszą.

Obrząd małżeńskiego błogosławieństwa przepisuje Rytuał każdej prowincji lub djecezji, i dla tego nie wszędzie jest jednakowy; bo jak formuła połączenia małżonków nie koniecznie wszędzie ma być ta sama, skoro sobór trydencki (loc.

cit.) pozwolił na to, i ma się stosować do zwyczajów miejscowych, tak samo i błogosławieństwo albo modlitwa, którą kapłan nad połączonymi odmawia, znajduje się w różnych rytuałach, już przed oświadczeniem woli nowożeńców, już po tém umieszczona, i składa się już to z jednej, już z więcej modlitw.

— Z natury i pojęcia tego aktu kościelnego wynika, że do oświadczenia zezwolenia łączących się małżeństwem tam tylko dodany on być może, gdzie Kościół z pociechą swoją może małżeństwo potwierdzić i publicznie pobłogosławić.

Małżeństwo bowiem chrześcjańskie, w myśli swojej jako naśladowanie tajemniczego połączenia Chrystusa z Kościołem, oblubienicą jego bez zmazy, powinno wyrażać na sobie to podobieństwo, i dla tego, jeżeli narzeczeni lub jedno z nich zapomnieli o tym wzniosłym wzorze i przeznaczeniu małżeństwa, i o tej Bożej jego sankcji, Kościół może tolerować je i ogłosić za prawe i ważne, przez wzgląd na słabość ludzką, ale błogosławieństwa radości swojej już dawać nie może.

Jednak zwyczaj opuszczania w tych razach błogosławieństwa nie wszędzie jest jednakowy.

W niektórych krajach opuszczają je wtedy, gdy narzeczona jest wdową lub upadłą kobietą: wtedy pominięcie błogosławieństwa jest naganą ubocznie udzieloną mężczyznie, dziewictwa po swej żonie nie wymagającemu; w innych krajach opuszczają je znowu, kiedy oboje nowożeńcy albo jedno z nich powtórne śluby zawierają; jest to wtedy nagana powtórnego małżeństwa, przeciwnego wzniosłemu pojęciu chrześcjańskiej miłości, miłości duchowej, wiecznej, wyłącznej, chwilowo zwolnionej przez śmierć współmałżonka od związku cielesnego i widzialnego, ale istniejącej duchownie, mającej trwać i wiążącej tego z małżonków, który jeszcze żyje, z tym, który go do grobu uprzedził.

W dwóch tych wypadkach Kościół zamiast życzeń błogosławieństwa używa modlitw, przypominających małżonkom, że pokutą powinni zmazać błąd małżeństwa, nie będącego całkowicie wolném od zmazy, i tym sposobem, przywrócić skuteczność łaski sakramentalnej, usuwając od siebie wszelkie grzeszne usposobienie.

Podobnież postępuje Kościół i w mieszanych małżeństwach: bo skoro do istoty chrześcjańskiego małżeństwa należy, aby pomiędzy małżonkami najściślejsza panowała jedność, odnosząca się do wszystkich życia stosunków, oraz najzupełniejsza wspólność wszystkich uczuć i czynów, i aby obydwoje byli związani tak jednością najgłębszych przekonań, jak i wzajemną miłością, naturalną jest więc rzeczą, że Kościół gani i zawsze ganił małżeństwa mieszane; a chociaż Kościół zachodni nie poszedł tak daleko jak wschodni, który najzupełniej zabronił łączenia się prawowiernych z heretykami i takie małżeństwa za żadne ogłosił (Concil.

Trullan., an.

692, c.

72), jednak zawsze uznawał małżeństwa mieszane jako zakazane, chociaż ważne; a równość cywilna pomiędzy protestantami i katolikami, prawem świeckiem uznana, nie zmieniła i zmienić nie mogła, jak to każdy dobrze rozumie, zasad Kościoła pod tym względem.

Kościół tedy nie może błogosławić związku, w którym utrzymać się nie zdoła charakter Bogu miłego małżeństwa, t. j. pewność wychowania dzieci w wierze Kościoła; a nawet i wtedy, gdy się upewni o katolickiém wychowaniu dzieci, mających się zrodzić z takiego małżeństwa, nic więcej im nie udziela nad bierną asystencję kapłana, wstrzymując się od błogosławieństwa, modlitwy, lub jakiegokolwiek aktu liturgicznego.

X. A. S.


text: chaja, haja, ‘zawierucha’; »pierwsza z ordą chaja«, »zawartka i marcowa haja«, » zimna, haje dmą w okna«, w 17. w.; narzeczowe chaja, chajawica i chujawica, chujawa, o ‘niepogodzie’; jest i fujaw(ic)a, to samo.


text:
Dobrze w noc, gdy już u pani Szymonowéj nikogo na bilardzie nie było, porucznik, który przez ostatnią godzinę pobytu swego w tém miejscu spał, czy téż udawał śpiącego, przeciągnąwszy się i zapomniawszy zapłacić gospodyni (co było jego zwyczajem) wyszedł ostatni z bawaryi.

Nie daleko mu było do domu, mieszkał bowiem na Dziekance w tylnéj części obszernego domostwa zajętego w większéj części przez bardzo ubogie rodziny.

— Dostukawszy się do bramy, przewlókłszy przez dziedziniec miał jeszcze dwa piętra wschodów do przejścia omackiem.

We drzwiach, w które uderzył gwałtownie, było u góry małe okienko nieprzezroczyste, przez które słabe dobywało się światełko.

Otworzono mu wkrótce, a porucznik poświstując jakby dla dodania sobie odwagi, w kapeluszu na bakier, z cygarem w ustach wszedł do środka.

— Drzwi mu otwierała brudna zaspana służąca; w mieszkaniu było głucho, po środku wielkiéj izby paliła się tylko świeca łojowa od dawna nie objaśniana.

— Przy jéj mdłym blasku widać było to nędzne mieszkanie, które zarazem mieściło w sobie i całe gospodarstwo rodziny.

Ode drzwi były naczynia kuchenne, piec w którym gotowano, nawet potrosze spiżarnianych zapasów w dosyć wielkim nieładzie i opuszczeniu.

Daléj w różnych kierunkach, kilka stołów, zarzuconych bielizną i odzieżą.

Ku oknu stało pare łóżek niedobrze zasłonionych parawanami papierowemi dosyć obszarpanemi.

Jakaś przykra woń ubóstwa i bezrządu wiała od tego schronienia.

Nic dla oka i ozdoby, nic dla uczucia i serca, ubóstwo dotkliwe które o niczem nie myśli nad dzień powszedni, rozpoczęte pranie, porozwieszane łachmany, resztki nędznego jadła, nic więcéj widać nie było.

Nad wielkim stołem, na którym paliła się świeca, drzemała oparta na rękach kobieta średnich lat, wychudła, w ubraniu zaniedbanem, z roztarganemi siwiejącemi włosami.

Rysy jéj twarzy dowodziły że niegdyś była bardzo piękną, nędza nawet, wiek i zaniedbanie nie potrafiły zatrzeć śladów tego daru Bożego, ale czarne prześliczne niegdyś oczy, wpadły głęboko i od łez zagasły, usta kryły się w fałdach, które wyżłobiła boleść, a nawyknienie do ciągłéj walki i pasowania się z nieszczęściem napiętnowały to oblicze dzikim wyrazem jakby stężałego gniewu.

Była zaprawdę straszną jak ręką wielkiego artysty wyrzeźbiona głowa Meduzy.

Spojrzawszy na nią, można się już było domyślić, dla czego porucznik wchodząc nadał sobie minę odważną.

Wszystko tu znamienowało tę wojnę domową, której ślady znać było w nieładzie całego mieszkania.

Usłyszawszy chód kobieta przebudziła się i zerwała, spojrzała na stary zégar wiszący u ściany i ręką wskazała go mężowi.

Było w pół do dwunastéj.

— Tośmi się dziś poprawił, rzekła, taka to prawda że wcześniéj miałeś wrócić?

Porucznik naczczo był łagodny ale napiwszy się rumu nader walecznym się stawał, odparł grubijańsko:

— Milcz!

stara sekutnico, robię co mi się podoba, a tobie w to nosa nie wścibiać!

Kobieta kiwnęła głową wcale się nie uląkłszy groźnéj postawy.

— Już się to bydlę spiło, rzekła, i huczy, i będzie mi tu przyszedłszy hałasy jeszcze wyrabiał!

Milczże mi zaraz i idź spać pijaku, a nie to cię tu nauczę!

Porucznik świstał ale coraz ciszéj; zdjął kapelusz i postawił na stole, cygaro zgasłe próbował zapalić u świecy, ale jakoś na płomień nie mógł trafić, co jeszcze mocniéj dowiodło że jéjmość w swych przypuszczeniach się nie myliła.

W istocie był tęgo pijany, pomimo to chciał rozmowę z drażliwéj materyi sprowadzić i zapytał ochrypłym głosem:

— Julek jest?

— Co tobie do Julka?

trutniu ty jakiś, odpowiedziała żona.

Jakie ty masz prawo pytać o dziecko o które nie dbasz?

— Eh!

babo ze mną jak sobie chcesz ale od Julka mi wara, jestem ojcem i powinienem go pilnować — krzyknął groźno przybyły.

— I dobrze go pilnujesz!

odpowiedziała kobieta — myślisz chyba że gdzie w szynku siedzi, że szukając go cały dzień bawarye wycierasz?

Porucznik zmilczał chwilę i powtórzył pytanie:

— Jest Julek?

Żona zamiast mu odpowiedzieć plunęła i poczęła długie niegdyś swe włosy zwięzywać jakby się do snu przybierała.

— Kachno, odezwała się po chwili, poświeć jegomości do jego stancyi!

Porucznik trzeci raz zapytał:

— Jest Julek?

Nagle kobieta która zdawała się być obojętną, zwróciła się ku niemu z rozognioną twarzą.

— Nie ma go, zawołała, dałeś mu dobry przykład włóczenia się po nocach, próżniactwa i rozpusty, będziesz go miał, takim może jak ty opojem i wisielcem!

Patrząc na ojca pójdzie pewnie w jego ślady.

Nie dość ci było zgubić siebie, mnie, trzeba ci było zmarnować i to dziecko!

Na sumieniu twojem ciężko, oj ciężko będzie w dniu sądu!

poniesiesz na dno piekieł i swoją duszę i naszą!

To mówiąc ryknęła płaczem.

A porucznik popatrzywszy na nią jakby wytrzeźwiał, spokorniał, i zamilkł.

— Cicho!

cicho!

rzekł, co ja tam temu winien, a bo to ja mu codzień nauk nie daję?

— Oj twoje nauki!

Lepiéjby stokroć było dziecku ich nie słyszeć i ciebie do trumny położyć?

Co znaczą twoje słowa przy twoich uczynkach?

Dosyć by ci spojrzał na twarz to z niéj życie wyczyta!

A potem chcesz mieć pociechę z niego!

Łaska Boża jeszcze nad nami że choćbyś innego już zepsuł, jego może nie potrafisz.

Porucznik głęboko się zadumał, westchnął jakoś dziwnie, stuknął pięścią o stół i krzyknął ochrypłym głosem podnosząc kija:

— Milczeć babo, a nie, to ci łeb rozpłatam!

— Nie będę milczeć, odparła tupiąc nogą kobieta, rozbij mi głowę, ja śmierci dawno u Pana Boga się dopraszam; skończysz przynajmniéj jakeś wart, na szubienicy!

Porucznikowi twarz cała krwią nabiegła, oczy się rozpłomieniły i byłaby może scena ta krwawo się skończyła, gdyby nie zastukano do drzwi.

Oboje rodzice po nieśmiałem stuknięciu domyślili się powracającego dziecka.

I w téj chwili stał się cud jakiegoby nikt przewidywać nie mógł.

Dwie te groźne twarze jakby czarodziejskiéj laski dotknięciem zmieniły się w łagodne oblicza, znikł z nich gniew, a siła miłości rodzicielskiéj przeistoczyła je zupełnie.

Nie chcieli przed ukochanym stanąć w całéj ohydzie téj szkaradnéj walki.

Twarz kobiety stała się spokojną, smutną ale dziwnym wyrazem miłości uśmiechniętą; nie można się było nawet domyślić że przed chwilą pałała oburzeniem i gniewem.

Ojciec przybrał postawę poważną i prawie stał się podobny do porządnego człowieka, resztka jakiegoś wstydu mglisto osłaniała mu oczy.

Dali sobie wzajemnie znak porozumienia i gdy Julek wszedł po cichu, śladu już kłótni nie zastał.

Oczy obojga rodziców tęsknie zwrócone były ku niemu, ojciec drżał na samą myśl że w nim swojego nałogu pierwsze zarody spostrzedz może.

Przybyły był chłopakiem lat około dwudziestu i żywym młodości swéj matki wizerunkiem, były to zupełnie te same rysy, szlachetne, delikatne ale jeszcze niestartym puszkiem wiosennym pokryte.

Wśród tego flamandzkiego obrazu, brudnego ubóstwa, Julek odbijał jakby do niego nie należał, jakby z niego nie wyrósł; ubranie młodego chłopaka było skromne ale czyste i porządne; na twarzyczce igrał wesoły uśmiech młodzieńczy którym zdawał się chcieć przebłagać rodziców, pewien że się za jego spóźnienie gniewać będą.

— Cóż ty tak późno powracasz?

rzekła matka łagodnie.

Patrz, wszak to już wkrótce dwunasta.

— Powtarzaliśmy lekcye z kolegami rzekł trochę zmieszany Julek — i tak się jakoś spóźniło.

Ojciec nic nie rzekł, ale wejrzenie jego tak badało syna jakby się do wnętrza jego duszy chciało dostać.

— Ale to teraz taki czas, rzekł po chwili, że się długo zasiadywać za domem nie trzeba, a przytem i zważać z kim się wdać, bo jeszcze gdzie za cudze grzechy biedy napytasz....

Julek chwilkę zmilczał i dodał z wyrazem szczerości:

— Proszę ojca, jaki jest czas to jest, a uczyć się potrzeba; nasza nauka i mozolna i wielka, przedmiotów mnóstwo, wiele rzeczy na pamięć się uczyć musimy...

Matka położyła mu rękę na ramieniu i spytała:

— Toś ty pewnie nic nie jadł?

— Eh!

kochana matuniu jużem się tego z medycyny nauczył, że człowiekowi do życia wiele pokarmu nie trzeba, aby kromka chleba i trochę wody, nie jestem głodny.

— Ja ci tam kazałam schować kawałek mięsa i trochę kartofli — toby ci przygrzeli.

Na wzmiankę o jadle porucznik który dużo pił ale nie miał sposobności zjeść, znaczącą zrobił minę, lecz spotkawszy groźny wzrok żony językiem tylko powiódł po ustach i zmilczał; nie śmiał się upomnieć.

Przytomność Julka jakby zesłańca pokoju uciszyła burzę i dała wieczór zakończyć cicho.

Porucznik bardzo nawet grzecznie oddał dobranoc żonie która go pożegnała równie łagodnie.

Z nim razem odszedł i Julek do dwóch izdebek wyżéj jeszcze na strychu położonych.

Gdy za nimi Kachna drzwi zamknęła, kobieta pobiegła szybko ku łóżku, odsłoniła parawan i pochyliła się nad pościelą na któréj widać było uśpioną twarzyczkę piętnastoletniego dziewczęcia.

Uspokoiła się przekonawszy że dziecię spało mimo hałasu i chodzenia.

W istocie córka którą nie chciała mieć świadkiem przykrego zajścia z mężem, odpoczywała tym głębokim snem młodości którego czasem i wystrzały działowe nie przerywają.

Piękna główka złotowłosa leżała na rozwitych puklach, zarumieniona snem, z pół otwartemi usty i przymkniętemi oczyma uśmiechając się jakimś marzeniem.

Matka cichutko pocałowała ją w czoło, odeszła do stolika, siadła i z oczów jéj strumieniem puściły się łzy.

Milcząca płakała tak długo, długo, aż gdy się świeca dopalać zaczęła sługa schwyciła ją za rękę prosząc aby szła spać.

Nie zrzucając sukni porucznikowa padła ze łzami swemi na łoże.


text:
←Rozdział 5 Kariera Nikodema Dyzmy

Rozdział 6

Tadeusz Dołęga-Mostowicz Rozdział 7→

Dyzma jechał do Warszawy.

Kochana Ciociu!

George Ponimirski

— Dobry znak — powiedział półgłosem.

— Do Europejskiego — potwierdził Dyzma.

— Eeee, czyżby?

— A cóż porabia minister Jaszuński?

— To szkoda.

— Miał pan do niego jaki interes?

— Niewielki, ale miałem.

Dyzma spojrzał na pułkownika z nieukrywanym zdziwieniem.

Ten zaś dodał:

— Tak.

— Ba, ale cóż robić?

— Proszę bardzo.

— He, he, z ogonkiem.

— Czego?!

— Ja do pani Przełęskiej.

— Czego, pytam?

— Jakiego siostrzeńca?

— Co? — zdziwił się Dyzma.

— Co?

— Powiadam: oddać.

_ Kto? — zapytała z rosnącym zdziwieniem.

Pani Przełęska chwyciła oburącz głowę.

Wzięła list w palce i zawołała:

— Mój Boże, zapomniałam lorgnon, Franiu, Franiu!

Antoni!

Franiu! — wołała rozdzierającym głosem.

Wypytywała szeroko Nikodema o stan rzeczy w Koborowie, o nastrój "tej nieszczęsnej Minetki", o stan majątkowy "tego złodzieja Kunika", zakończyła zaś pytaniem, co o wszystkim sądzi szanowny pan.

Szanowny pan nic nie sądził i odpowiedział półgłosem:

— Nie, nie znam.

A kto to?

— Tak.

— A o której?

— O piątej, jeżeli pan łaskaw.

— Dobrze.

— Moje auto! — pomyślał i uśmiechnął się.

— Ano nic, proszę pana.

— Cóż pan porabiał?

— Za wcześnie przyszedłem — stwierdził Dyzma.

— Eee, nie, kwadransik — odparł Dyzma.

— Panowie pozwolą: pan Dyzma, dyrektor Szumski — przedstawił pułkownik — zaraz tu przyjdzie i nasz kochany Jaś Ulanicki.

— No?

— No i co dalej?

Dyzma i Szumski nie mogli powstrzymać śmiechu.

— A Jaś co?

— A bubek?

— Biedna kukła.

Nie wiedział, czy wstać, czy zostać, wreszcie wstał i wyszedł.

Tegoż jeszcze dnia wyjechał z Krynicy.

podobała.

Kończyli już kolację, gdy przyszedł Ulanicki.

Wiechcie na twarzy poruszyły się gwałtownie.

— Chyba — potwierdził Dyzma.

— Oczywiście! — zawołała pani Przełęska.

— Hm...

Zapanowało milczenie.

Krzepicki zerwał się z krzesła.

Pani Przełęska poczerwieniała.

— Przepraszam — burknął od niechcenia.

— Może panowie jeszcze kawy pozwolą?...

Napełniła filiżanki i dodała:

— Ależ, panie Zyziu — zaoponowała pani Przełęska.— pan Dyzma jest przyjacielem Zorza, nieprawdaż?

A to chyba motyw wystarczający.

Krzepicki skrzywił się i strzepnął palcami.

— Jak to? — zapytał Dyzma.

— No, czy pana zainteresował?

— Niby, czy obiecał mi zapłacić?

— A pułkownik Wareda? — zapytał Dyzma.

— Owszem, dawniej bywał.

Zna go pan?

— Nie mogę.

Przyjadę na kolację.

Pa!...

— To mąż pani Przełęskiej nie żyje?

— Ze trzydzieści z ogonkiem -— odpowiedział uśmiechnięty szofer, zatrzaskując drzwiczki.

— O-ho-ho — pokręcił głową szofer.