text:
CZĘŚĆ XIII.

PRACA.

ORGANIZACJA PRACY.

Zważywszy, że celem istnienia Związku Narodów jest ustalenie powszechnego pokoju, oraz że pokój ten może być zbudowany jedynie na zasadach sprawiedliwości społecznej;

Zważywszy, że pewne warunki pracy są dla wielkiej liczby ludzi niesprawiedliwe, powodują nędzę i niedostatek, co rodzi niezadowolenie, zagrażające pokojowi i harmonji powszechnej;

Zważywszy, że polepszenie powyższych warunków jest rzeczą pilną, naprzykład, oile dotyczy unormowania godzin pracy, ustalenia maksymalnej długości roboczego dnia i tygodnia, najmu siły roboczej, walki z bezrobociem, zagwarantowania zarobku, zapewniającego warunki przyzwoitego utrzymania, ochrony pracowników na wypadek choroby wogóle lub chorób zawodowych, nieszczęśliwych wypadków, spowodowanych pracą, ochrony pracy dzieci, młodzieży i kobiet, ubezpieczenia na wypadek starości i niezdolności do pracy, ochrony interesów pracowników na wychodźctwie, uznania zasady wolności zrzeszania się, organizacji wykształcenia zawodowego i technicznego oraz innych temu podobnych środków;

Zważywszy, że nieuwzględnienie przez któryś z narodów istotnie ludzkich warunków pracy stanowi przeszkodę dla wysiłków innych narodów, pragnących polepszenia losu robotników w ich własnych krajach;

Wysokie Układające się Strony, powodowane uczuciem sprawiedliwości i ludzkości, jak również chęcią zapewnienia trwałego pokoju świata, postanowiły co następuje:

ORGANIZACJA.

ARTYKUŁ 387.

Zostaje utworzona stała organizacja, która ma pracować nad urzeczywistnieniem programu, wyłożonego we wstępie.

Pierwsi Członkowie Związku Narodów będą pierwszymi Członkami tej organizacji i odtąd kto będzie Członkiem Związku Narodów, będzie tem samem Członkiem pomienionej organizacji.

ARTYKUŁ 388.

Organizacja stała obejmie:

1-o Konferencję ogólną przedstawicieli Członków,

2-o Międzynarodowe Biuro Pracy pod kierunkiem Rady administracyjnej, przewidzianej w artykule 393.

ARTYKUŁ 389.

Konferencja ogólna przedstawicieli Członków będzie odbywała swe posiedzenia w miarę potrzeby, conajmniej jednak raz na rok.

Składać się będzie z czterech przedstawicieli każdego Członka, przyczem dwuch z pośród nich będzie Delegatami Rządu, zaś dwuch innych będzie reprezentowało z jednej strony przedsiębiorców, z drugiej pracowników, obywateli każdego z Członków.

Każdy Delegat będzie mógł mieć przy sobie nie więcej niż dwuch doradców technicznych do każdej poszczególnej sprawy, objętej porządkiem dziennym posiedzenia.

Jeżeli dyskusji Konferencji ma podlegać sprawa, interesująca specjalnie kobiety, to w liczbie wyznaczonych doradców technicznych powinna być conajmniej jedna kobieta.

Członkowie zobowiązują się do wyznaczenia delegatów i nie rządowych doradców technicznych, w porozumieniu z najwybitniejszemi organizacjami zawodowemi przedsiębiorców i pracowników danego kraju, oile organizacje takie istnieją.

Doradcom technicznym wolno zabierać głos jedynie na żądanie delegata, któremu są przydani i za specjalnym pozwoleniem Przewodniczącego Konferencji; nie mogą jednak brać udziału w głosowaniu.

Delegat może w nocie piśmiennej, zwróconej do Przewodniczącego, wyznaczyć jednego z doradców technicznych na swego zastępcę, który w tym charakterze ma prawo udziału w dyskusji i głosowaniu.

Nazwiska delegatów oraz ich doradców technicznych winny być podawane do wiadomości międzynarodowego Biura Pracy przez Rząd każdego z Członków.

Pełnomocnictwa delegatów i ich doradców technicznych będą sprawdzane przez Konferencję, która może większością ⅔ głosów delegatów obecnych odmówić przyjęcia każdego delegata lub doradcy technicznego, którego wybór uzna za niezgodny z przepisami niniejszego artykułu.

ARTYKUŁ 390.

Każdy delegat będzie miał prawo głosować indywidualnie we wszystkich sprawach, nad któremi obraduje Konferencja.

W wypadku, gdyby który z Członków nie wyznaczył jednego z delegatów nie rządowych, do których ma prawo, drugi delegat nie rządowy będzie mógł brać udział w dyskusji Konferencji, ale nie będzie miał prawa głosowania.

W wypadku, jeżeli Konferencja na mocy prawa, przysługującego jej z artykułu 389, odmówi przyjęcia jednego z delegatów któregoś Członka, to postanowienia niniejszego artykułu będą stosowane w ten sposób, jak gdyby dany delegat nie został wcale wyznaczony.

ARTYKUŁ 391.

Posiedzenia Konferencji odbywać się będą w siedzibie Związku Narodów, lub też w jakiem innem miejscu, wyznaczonem przez Konferencję na poprzedniem zebraniu większością ⅔ głosów delegatów obecnych.

ARTYKUŁ 392.

Międzynarodowe Biuro Pracy będzie urządzone w miejscu siedziby Związku Narodów i będzie stanowiło część składową organizacji Związku.

ARTYKUŁ 393.

Międzynarodowem Biurem Pracy będzie kierowała Rada administracyjna, złożona z dwudziestu czterech osób, wyznaczanych według zasad następujących:

Do Rady administracyjnej międzynarodowego Biura Pracy wchodzić będą:

Dwanaście osób, reprezentujących Rządy;

Sześć osób, wybranych przez delegatów na Konferencję, reprezentujących przedsiębiorców;

Z pośród dwunastu osób, reprezentujących Rządy, osiem będzie wyznaczonych przez Członków, których znaczenie w przemyśle jest największe, a cztery — przez Członków specjalnie w tym celu wybranych z pośród delegatów rządowych na Konferencję, po wyłączeniu delegatów ośmiu powyżej wzmiankowanych Członków.

Ewentualny spór co do tego, którzy z Członków mają największe znaczenie w przemyśle, rozstrzygnie Rada Związku Narodów.

Mandat Członków Rady administracyjnej trwać będzie trzy lata.

Sposób obsadzania stanowisk wakujących i inne sprawy tego rodzaju będą mogły być regulowane przez Radę administracyjną, z zastrzeżeniem uzyskania aprobaty przez Konferencję.

Rada administracyjna wybierze z pośród swych Członków Prezydenta i ułoży swój regulamin.

Rada zbierać się będzie w terminach przez siebie ustalonych.

Zebranie specjalne winno się odbyć ilekroć przynajmniej 10 Członków Rady zażąda tego na piśmie.

ARTYKUŁ 394.

Na czele międzynarodowego Biura Pracy będzie stał Dyrektor, mianowany przez Radę administracyjną, od której otrzymywać będzie instrukcje i przed którą odpowiadać będzie za prawidłowy bieg spraw Biura, oraz za wykonanie wszystkich powierzonych mu zadań.

Dyrektor lub jego zastępca, będą obecni na wszystkich zebraniach Rady administracyjnej.

ARTYKUŁ 395.

Dyrektor wybierać będzie personel międzynarodowego Biura Pracy.

Wybór ten powinien być dokonany z pośród osób rozmaitych narodowości z całkowitem uwzględnieniem starań o uzyskanie największej wydajności pracy.

Część personelu powinny stanowić kobiety.

ARTYKUŁ 396.

Do działalności międzynarodowego Biura należeć będzie zbieranie i udzielanie wszelkiego rodzaju informacji, dotyczących międzynarodowego uregulowania położenia robotników i warunków pracy, a w szczególności badanie spraw, które mają być przedłożone pod obrady Konferencji w celu zawarcia konwencji międzynarodowych, oraz przeprowadzenie wszelkich specjalnych ankiet, przez Konferencję nakazanych.

Biuro ma obowiązek przygotowania porządku dziennego posiedzeń Konferencji.

Zgodnie z warunkami niniejszej Części tego Traktatu — Biuro wykonywać będzie obowiązki, które na niem ciążą w sprawach, dotyczących sporów międzynarodowych.

Biuro będzie redagowało i ogłaszało po francusku, po angielsku i w każdym innym języku, według uznania Rady, biuletyn perjodyczny, poświęcony badaniom zagadnień, dotyczących przemysłu oraz pracy i posiadających charakter międzynarodowy.

Poza działalnością w tym artykule wyszczególnioną, do Biura należeć będzie wogóle wykonanie wszelkiej władzy i czynności, które Konferencja uzna za stosowne mu powierzyć.

ARTYKUŁ 397.

Ministerja Członków, zajmujące się sprawami robotniczemi, mogą komunikować się bezpośrednio z Dyrektorem przez przedstawiciela swego Rządu w Radzie administracyjnej międzynarodowego Biura Pracy albo też, w braku powyższego reprezentanta, za pośrednictwem innego funkcjonarjusza, należycie uznanego i specjalnie w tym celu przez Rząd interesowany wyznaczonego.

ARTYKUŁ 398.

Międzynarodowe Biuro Pracy może żądać współdziałania Sekretarza Związku Narodów we wszystkich sprawach, w których mu to współdziałanie może być udzielone.

ARTYKUŁ 399

Każdy z Członków opłacać będzie koszty podróży i pobytu swych delegatów i doradców technicznych, oraz swych przedstawicieli, którzy, stosownie do wypadku, biorą udział w posiedzeniach Konferencji i Rady administracyjnej.

Wszelkie inne kszty międzynarodowego Biura Pracy, posiedzeń Konferencji i Rady administracyjnej, będą zwrócone Dyrektorowi przez Sekretarza jeneralnego Związku Narodów na rachunek ogólnego budżetu Związku.

Dyrektor będzie odpowiedzialny przed jeneralnym Sekretarzem Związku Narodów za sposób zużytkowania funduszów, które mu zostaną przekazane, zgodnie z przepisami niniejszego artykułu.

DZIAŁALNOŚĆ.

ARTYKUŁ 400.

Rada administracyjna ustali porządek dzienny posiedzeń Konferencji po zbadaniu wszystkich propozycji, uczynionych przez Rządy poszczególnych Członków, albo przez inne organizacje, wskazane w artykule 389, co do spraw, które powinny być wniesione na porządek dzienny.

ARTYKUŁ 401.

Dyrektor będzie pełnił obowiązki Sekretarza Konferencji i będzie obowiązany dostarczyć porządek dzienny każdego posiedzenia na cztery miesiące przed otwarciem posiedzenia każdemu z Członków i za ich pośrednictwem delegatom nie rządowym, jeżeli ci już zostali wyznaczeni.

ARTYKUŁ 402.

Rząd każdego z Członków będzie miał prawo zakwestjonować wniesienie na porządek dzienny posiedzenia jednego lub więcej przewidzianych przedmiotów.

Motywy, usprawiedliwiające to zakwestjonowanie, winny być wyjaśnione w memorjale, zwróconym do Dyrektora, który ze swojej strony powinien zakomunikować go Członkom stałej Organizacji.

Jednakże sprawy zakwestjonowane zostaną wniesione na porządek dzienny, jeżeli Konferencja tak postanowi większością dwuch trzecich głosów obecnych delegatów.

Wszelka sprawa, co do której Konferencja zadecyduje (inaczej, aniżeli to jest przewidziane w poprzednim ustępie) tą samą większością dwuch-trzecich, że powinna być rozpoznaną, będzie wniesiona na porządek dzienny następnego zebrania.

ARTYKUŁ 403.

Konferencja ułoży prawidła swej działalności; wybierze swego przewodniczącego; będzie mogła wyznaczać Komisje, powierzając im przedstawienie sprawozdań we wszystkich sprawach, których zbadanie uzna za konieczne.

Wszystkie sprawy Konferencja decydować będzie prostą większością głosów obecnych na Konferencji Członków, oile większość kwalifikowana nie będzie przewidziana specjalnie przez inne artykuły niniejszej Części tego Traktatu.

Żaden wniosek nie zostanie przyjęty, jeżeli liczba oddanych głosów okaże się mniejsza od połowy liczby delegatów obecnych na posiedzeniu.

ARTYKUŁ 404.

Konferencja może przyłączyć do Komisji, które tworzy, doradców technicznych z głosem doradczym, nie zaś stanowczym.

ARTYKUŁ 405.

Jeżeli Konferencja wypowie się za przyjęciem propozycji, dotyczących jednego z przedmiotów porządku dziennego, to musi określić, czy propozycje te mają przyjąć formę:

a) „polecenia“ rozważenia przez Członków, celem przeprowadzenia jej w postaci prawa narodowego, lub w innej; b) lub też projektu międzynarodowej Konwencji, która będzie ratyfikowana przez Członków.

W obu wypadkach do przyjęcia w ostatecznem głosowaniu Konferencji owego polecenia lub projektu Konwencji, potrzeba większości dwuch trzecich głosów delegatów obecnych.

Przygotowując polecenie lub projekt konwencji do ogólnego zastosowania, Konferencja powinna mieć wzgląd na kraje, w których klimat, niedostateczny rozwój organizacji przemysłowych i inne szczególne okoliczności czynią warunki przemysłu zasadniczo odmiennemi, oraz zaproponować zmiany, jakie uzna za niezbędne w tym celu, aby uczynić zadość właściwościom tych krajów.

Jeden egzemplarz takiego polecenia lub projektu konwencji będzie podpisany przez Prezesa oraz Dyrektora Konferencji i będzie złożony na ręce Sekretarza jeneralnego Związku Narodów.

Sekretarz jeneralny zakomunikuje każdemu z Członków uwierzytelniony odpis polecenia lub projektu konwencji.

Każdy z Członków zobowiązuje się w ciągu roku od daty zamknięcia posiedzenia Konferencji (lub, gdyby wskutek wyjątkowych okoliczności, wykonanie tego w ciągu roku okazało się niemożliwem — to z chwilą, gdy ono będzie możliwe, jednak nie później, jak w ciągu osiemnastu miesięcy od daty zamknięcia posiedzenia Konferencji) przedstawić powyższe polecenie lub projekt konwencji władzy lub władzom, do których kompetencji sprawa należy, a to w celu przyobleczenia ich w ustawę albo zastosowania do nich środków innego rodzaju.

Jeżeli chodzić będzie o polecenie, Członkowie winni będą zawiadomić Sekretarza jeneralnego o przedsięwziętych środkach.

Jeżeli chodzić będzie o projekt konwencji, Członek, który otrzyma zgodę władzy lub władz kompetentnych, zakomunikuje swoją ostateczną ratyfikację konwencji Sekretarzowi jeneralnemu i przedsięweźmie środki niezbędne dla wprowadzenia w życie przepisów powyższej konwencji.

Jeżeli polecenie nie spowodowało wydania aktu prawodawczego lub innych środków, któreby pozwoliły na wprowadzenie w życie tego polecenia, albo jeżeli projekt konwencji nie uzyskał zgody ze strony władzy lub władz, do których kompetencji należy, to na Członku nie ciąży żaden inny obowiązek.

W wypadku, gdy chodzi o Państwo związkowe, którego prawo przyłączenia się do konwencji, dotyczącej pracy, jest poddane pewnym ograniczeniom, Rząd będzie miał prawo uważać projekt konwencji, do którego stosują się dane ograniczenia, za zwykłe polecenie i zastosować do niego w danym wypadku przepisy niniejszego artykułu, dotyczące poleceń.

Powyższy artykuł winien być interpretowany zgodnie z następującą zasadą:

W żadnym razie, wskutek uchwalenia przez Konferencję bądź polecenia, bądź projektu konwencji nie będzie można żądać od żadnego z Członków, aby zmniejszył ochronę, jakiej jego prawodawstwo już udzielało odnośnym pracownikom.

ARTYKUŁ 406.

Wszelka w ten sposób ratyfikowana konwencja zostanie wniesiona do rejestru przez Sekretarza jeneralnego Związku Narodów.

Zobowiązywać jednak będzie tylko tych Członków, którzy ją ratyfikowali.

ARTYKUŁ 407.

Projekt, który przy głosowaniu ostatecznem nad jego całością nie uzyska większości dwuch trzecich głosów, oddanych przez Członków obecnych, może być przedmiotem osobnej konwencji między tymi Członkami stałej Organizacji, którzy tego zechcą.

Wszelka osobna tego rodzaju konwencja powinna być zakomunikowana przez Rządy interesowane Sekretarzowi jeneralnemu Związku Narodów, który ją wniesie do rejestru.

ARTYKUŁ 408.

Każdy z Członków zobowiązuje się przedkładać międzynarodowemu Biuru Pracy roczne sprawozdanie, co do środków, jakie przedsięwziął w celu wykonania konwencji, do której przystąpił.

Sprawozdania winny być zredagowane według formy, wskazanej przez Radę administracyjną i mają zawierać szczegółowe wiadomości, których Rada zażądała.

Dyrektor winien przedstawić streszczenie powyższych sprawozdań na najbliższem posiedzeniu Konferencji.

ARTYKUŁ 409.

Zażalenie, zgłoszone do międzynarodowego Biura Pracy przez organizacje zawodowe robotników lub przedsiębiorców z powodu, że jeden z Członków nie zapewnił w zadowalający sposób wykonania konwencji, do której był przystąpił, może być przekazane przez Radę administracyjną odnośnemu Rządowi; Rząd ten może być wezwany do złożenia w tej sprawie wyjaśnień, jakie uzna za stosowne.

ARTYKUŁ 410.

Jeżeli odpowiedni Rząd w terminie należytym nie złoży żadnego wyjaśnienia, lub jeżeli Rada administracyjna uzna złożone przezeń wyjaśnienie za niedostateczne, Rada będzie miała prawo opublikować zgłoszone zażalenie, oraz ewentualnie otrzymaną odpowiedź.

ARTYKUŁ 411.

Każdy z Członków może zgłosić skargę do międzynarodowego Biura Pracy przeciw innemu Członkowi, który, jego zdaniem, nie zapewnia w sposób dostateczny wykonania konwencji przez obu ratyfikowanej na podstawie przepisów, zawartych w poprzednich artykułach.

Rada administracyjna może, jeżeli uzna za stosowne, jeszcze przed zwróceniem się do Komisji śledczej, według procedury poniżej podanej, skomunikować się z odpowiednim Rządem w sposób, wskazany w artykule 409.

Jeżeli Rada administracyjna nie uzna za konieczne zakomunikować skargę odpowiedniemu Rządowi, lub, jeżeli po zakomunikowaniu tej skargi nie otrzyma zadowalającej odpowiedzi w należytym terminie, to Rada będzie mogła spowodować utworzenie komisji śledczej, która zbada podniesioną sprawę i złoży w tym przedmiocie sprawozdanie.

Ta sama procedura może być zastosowana przez Radę bądź z urzędu, bądź na skutek skargi jednego z delegatów na Konferencję.

Jeżeli sprawa, wszczęta na podstawie artykułów 410 i 411, przyjdzie przed Radę administracyjną, to odpowiedni Rząd, jeśli nie ma już przedstawiciela w Radzie administracyjnej, będzie miał prawo wyznaczyć delegata dla wzięcia udziału w obradach Rady w tej sprawie.

O terminie obrad odpowiedni Rząd powinien być zawiadomiony we właściwym czasie.

ARTYKUŁ 412.

Komisja śledcza będzie utworzona w następujący sposób:

Każdy z Członków zobowiązuje się wyznaczyć w ciągu sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego Traktatu trzy osoby kompetentne w sprawach przemysłu, z których jedna będzie reprezentowała przedsiębiorców, druga — pracowników, trzecia pozostanie niezależną od tych i tamtych.

Z wszystkich tych osób razem wziętych, zostanie utworzona lista, z której będą wybrani członkowie Komisji śledczej.

Rada administracyjna będzie miała prawo sprawdzać kwalifikacje powyższych osób i większością dwuch trzecich głosów obecnych przedstawicieli odmawiać nominacji tych osób, których kwalifikacje nie będą czyniły zadość przepisom niniejszego artykułu.

Na żądanie Rady administracyjnej Sekretarz jeneralny Związku Narodów wyznaczy do Komisji śledczej trzy osoby, wybierając po jednej z każdej z trzech kategorji listy, i jednej z tych trzech osób powierzy przewodniczenie w Komisji.

Żadna z trzech w ten sposób wyznaczonych osób nie może pochodzić z wyboru Członka, bezpośrednio zainteresowanego w skardze.

ARTYKUŁ 413.

W wypadku, jeżeli skarga będzie odesłana na zasadzie artykułu 411 do Komisji śledczej, to każdy z Członków, bezpośrednio w skardze zainteresowany lub też nie, obowiązuje się oddać do dyspozycji Komisji wszelkie posiadane informacje, dotyczące przedmiotu skargi.

ARTYKUŁ 414.

Komisja śledcza, po gruntownem zbadaniu skargi, zredaguje raport, w którym przedstawi rezultaty dochodzenia we wszystkich punktach faktycznego stanu rzeczy, co pozwoli dokładnie ocenić znaczenie sporu, oraz sformułuje polecenie, jakie będzie uważała za właściwe, co do środków, jakie należy zastosować ażeby uczynić zadość Rządowi, który wniósł skargę, oraz co do terminu, w którym środki te powinny być przedsięwzięte.

W danym razie raport wskaże również środki represji natury gospodarczej przeciwko odpowiedniemu Rządowi, jakie Komisja uznawałaby za właściwe i których zastosowanie przez inne Rządy uważałaby za słuszne.

ARTYKUŁ 415.

Sekretarz jeneralny Związku Narodów zakomunikuje raport Komisji śledczej każdemu z Rządów interesowanych w danym sporze i zajmie się jego opublikowaniem.

Każdy z Rządów interesowanych winien zawiadomić Sekretarza jeneralnego Związku Narodów w ciągu jednego miesiąca, czy zgadza się lub nie na polecenia w postanowieniach Komisji zawarte, oraz w razie, jeżeli się na nie nie godzi, czy chce poddać spór stałemu Sądowi międzynarodowej sprawiedliwości przy Związku Narodów.

ARTYKUŁ 416.

W razie, jeżeli jeden z Członków w stosunku do polecenia lub projektu nie przesięweźmie środków przewidzianych w artykule 405, wówczas każdemu innemu Członkowi przysługiwać będzie prawo zawezwania go przed stały Sąd międzynarodowej sprawiedliwości.

ARTYKUŁ 417.

Decyzje stałego Sądu międzynarodowej sprawiedliwości, dotyczące skargi lub sprawy jakiejkolwiek, przedłożonej mu zgodnie z artykułami 415 lub 416, nie podlegają apelacji.

ARTYKUŁ 418.

Ewentualne wnioski lub polecenia Komisji śledczej będą mogły być zatwierdzane, zmieniane, lub unieważniane przez stały Sąd międzynarodowej sprawiedliwości, który, w razie potrzeby, winien wskazać środki represji natury gospodarczej, jakie uzna za właściwe przedsięwziąć przeciwko Rządowi winnemu i których zastosowanie przez inne Rządy uzna za słuszne.

ARTYKUŁ 419.

Jeżeli który z Członków nie zastosuje się w określonym czasie do poleceń, ewentualnie zawartych bądź w raporcie Komisji śledczej, bądź w orzeczeniu stałego Sądu międzynarodowej sprawiedliwości, wówczas każdy inny Członek będzie mógł zastosować przeciw niemu środki represji natury gospodarczej, które raport Komisji lub orzeczenie Sądu uzna za wskazane w danym wypadku.

ARTYKUŁ 420.

Rząd, który jest winien, może w każdej chwili zawiadomić Radę administracyjną, że przedsięwziął środki konieczne, aby się zastosować do poleceń Komisji śledczej lub orzeczenia stałego Sądu międzynarodowej sprawiedliwości i może prosić Radę, aby zechciała polecić Sekretarzowi jeneralnemu Związku Narodów utworzenie Komisji śledczej w celu sprawdzenia jego oświadczeń.

W tym wypadku znajdą zastosowanie postanowienia artykułów 412, 413, 414, 415, 417 i 418 i jeżeli raport Komisji śledczej lub orzeczenie stałego Sądu międzynarodowej sprawiedliwości wypadnie pomyślnie dla oskarżonego Rządu, to inne Rządy winny natychmiast odwołać wszystkie środki natury gospodarczej, jakie zarządziły przeciw temu Państwu.

PRZEPISY OGÓLNE.

ARTYKUŁ 421.

Członkowie zobowiązują się stosować konwencje, do których przystąpili zgodnie z postanowieniami niniejszej Części tego Traktatu, do tych swoich kolonji lub posiadłości oraz krajów, znajdujących się pod ich protektoratem, które nie rządzą się całkowicie samodzielnie, a to z następującemi zastrzeżeniami:

1-o że stosowanie konwencji nie stanie się niemożliwem wskutek warunków lokalnych;

2-o że zmiany potrzebne, do przystosowania konwencji do warunków lokalnych, będą do niej wprowadzone.

Każdy z Członków powinien zawiadomić międzynarodowe Biuro Pracy o decyzji, którą ma zamiar powziąć w stosunku do każdej ze swych kolonji czy posiadłości lub krajów, znajdujących się pod jego protektoratem i nie rządzących się całkowicie samodzielnie.

ARTYKUŁ 422.

Poprawki do niniejszej Części tego Traktatu, przyjęte przez Konferencję większością dwuch trzecich głosów obecnych delegatów, będą mogły być wykonywane z chwilą, gdy zostaną ratyfikowane przez Państwa, których przedstawiciele tworzą Radę Związku Narodów oraz przez trzy czwarte Członków.

ARTYKUŁ 423.

Wszystkie sprawy i wątpliwości, dotyczące interpretacji niniejszej Części tego Traktatu oraz konwencji, później zawartych przez Członków na podstawie wspomnianej Części, będą poddane pod rozpoznanie stałego Sądu międzynarodowej sprawiedliwości.

ZARZĄDZENIA TYMCZASOWE.

ARTYKUŁ 424.

Pierwsze posiedzenie Konferencji odbędzie się w październiku roku 1919.

Miejsce i porządek dzienny posiedzenia są ustalone w dołączonym Aneksie.

Zwołanie i urządzenie tego pierwszego posiedzenia zostaje powierzone Rządowi, wskazanemu w powyższym Aneksie.

W przygotowaniu dokumentów z Rządem współdziałać będzie specjalna Komisja, której Członkowie będą wskazani w tym samym Aneksie.

Do chwili, kiedy będzie można wstawić potrzebne kredyty do budżetu Związku Narodów, koszty tego pierwszego posiedzenia oraz każdego następnego, z wyjątkiem kosztów podróży delegatów i doradców technicznych, będą rozkładane między Członków w stosunku ustalonym dla międzynarodowego Biura wszechświatowego Związku pocztowego.

ARTYKUŁ 425

Do czasu ukonstytuowania się Związku Narodów wszystkie zawiadomienia, które na zasadzie artykułów poprzednich należało zwracać do Sekretarza jeneralnego Związku, będą zachowywane przez Dyrektora międzynarodowego Biura Pracy; ten poda je do wiadomości Sekretarza jeneralnego.

ARTYKUŁ 426.

Do czasu utworzenia stałego Sądu międzynarodowej sprawiedliwości spory, które na zasadzie niniejszej Części tego Traktatu powinny być mu przedkładane, będą kierowane do Sądu, utworzonego z trzech osób, wyznaczonych przez Radę Związku Narodów.

ANEKS.

PIERWSZE POSIEDZENIE KONFERENCJI PRACY 1919 r.

Miejscem zebrania się Konferencji będzie Washington.

Rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki będzie proszony o zwołanie Konferencji.

Międzynarodowy Komitet organizacyjny będzie złożony z siedmiu osób, wyznaczonych przez Rządy Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanji, Francji, Włoch, Japonji, Belgji i Szwajcarji.

Komitet może, jeśli to uzna za potrzebne, zwrócić się do innych Członków o delegowanie swego przedstawiciela do składu Komitetu.

Porządek dzienny będzie następujący:

1-o Zastosowanie zasady 8-godzinnego dnia i 48-godzinnego tygodnia.

2-o Sprawy, dotyczące środków zapobiegawczych przeciwko brakowi pracy oraz środków zaradczych przeciwko jego skutkom.

3-o Praca kobiet:

a) Przed i po porodzie (łącznie ze sprawą pokrycia wydatków macierzyństwa);

b) w nocy;

c) przy zajęciach szkodliwych dla zdrowia.

4-o Praca dzieci:

a) Wiek dopuszczenia do pracy;

b) praca nocna;

c) zajęcia szkodliwe dla zdrowia.

5-o Rozszerzenie i zastosowanie Konwencji międzynarodowych, przyjętych w Bernie w 1906 r., o zakazie nocnej pracy kobiet, zatrudnionych w przemyśle, oraz o zakazie używania fosforu białego (żółtego) w przemyśle zapałkowym.

ZASADY OGÓLNE.

ARTYKUŁ 427.

Wysokie Układające się Strony, uznając, że dobrobyt fizyczny, moralny i umysłowy pracowników zarobkujących, jest rzeczą pierwszorzędnej wagi z punktu widzenia międzynarodowego, ustanowiły dla osiągnięcia tego podniosłego celu stałą organizację, przewidzianą w Dziale I i przyłączoną do organizacji Związku Narodów.

Uznają one, że różnice klimatu, obyczajów i zwyczajów, warunków ekonomicznych i tradycji przemysłowych czynią trudnem do osiągnięcia natychmiastowe i zupełne ujednostajnienie warunków pracy.

Są jednak przeświadczone, że praca nie powinna być uważana poprostu za przedmiot handlu i sądzą, że pewne metody i zasady reglamentacji warunków pracy, powinnyby postarać się zastosować wszystkie zrzeszenia przemysłowe, oile tylko pozwolą na to specjalne warunki, w jakich się one znajdują.

Z pomiędzy tych metod i zasad Wysokie Układające się Strony uważają za szczególnie ważne i pilne:

1-o powyżej wygłoszoną zasadę kierowniczą, że praca nie powinna być uważana poprostu za towar lub artykuł handlu;

2-o prawo zrzeszania się zarówno pracowników, jak i przedsiębiorców dla celów przez prawo niewzbronionych;

3-o płacenie pracownikom zarobku, zapewniającego im poziom życia przyzwoitego podług pojęć panujących w danym kraju i w danym czasie;

4-o przyjęcie ośmiogodzinnego dnia lub 48-godzinnego tygodnia roboczego, jako cel do osiągnięcia wszędzie tam, gdzie nie został on jeszcze osiągnięty;

5-o przyjęcie wypoczynku tygodniowego minimalnie 24-godzinnego, który powinien przypadać na dzień niedzielny, oile tylko to jest możliwe;

6-o zniesienie pracy dzieci i zobowiązanie się, że do pracy młodzieży płci obojga zostaną wprowadzone takie udogodnienia, któreby jej pozwoliły na dalsze kształcenie się i zapewniały jej możność fizycznego rozwoju;

7-o zasadę jednakowej płacy za pracę tej samej wartości bez względu na płeć;

8-o przepisy, wydane w każdym kraju odnośnie do warunków pracy, powinny zapewnić sprawiedliwe wynagrodzenie wszystkim pracownikom prawnie w kraju zamieszkałym (résidant);

9-o każde Państwo powinno zorganizować służbę inspekcyjną, w której skład wejdą kobiety, a której zadaniem będzie pilnowanie ścisłego zastosowania praw i regulaminów, dotyczących opieki nad pracownikami.

Nie ogłaszając tych zasad i metod ani za wyczerpujące, ani za ostateczne, Wysokie Układające się Strony uważają je za nadające się całkowicie do kierowania polityką Związku Narodów; i że, jeśli będą przyjęte przez zrzeszenia przemysłowe, które są Członkami Związku Narodów oraz, jeśli zostaną przez dobrze dobrany zespół inspektorów utrzymane w praktyce w całej czystości, to rozciągną trwałe dobrodziejstwa na zarobkujących pracowników świata.


corpora: wikisources-pl

text:
2 Czerwca.

Dobrze, że nie kazałem jeszcze przerabiać sal na muzeum.

Przyszło mi do głowy prosić po wyścigach kilka miłych Anielce osób na obiad.

Tym sposobem zatrzymam ją o parę godzin dłużej pod moim dachem — a przytem ona zrozumie, że to będzie obiad dla niej, na jej cześć.


text:
238.

Jeśli kiedy się dowiecie:

Że, kto, mając iść przebojem,

Skrycie truchlał w sercu swojem,

To nie dziwcie się — bo przecię,

Sam Bóg nawet w Oliwecie

Potniał krwawym znojem.


text:
Abecadlnik w wierszykach dla starszej dziatwy polskiej

Władysław Bełza

Jan Siedlecki, Kraków, 1869

ABECADLNIK

W WIERSZYKACH

dla

starszej dziatwy polskiej

napisał

Wł. B — a.

Nakładem Jana Siedleckiego.

KRAKÓW.

W DRUKARNI UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO

pod zarządem K. Mańkowskiego.

1869.

KORDJANKOWI UJEJSKIEMU

NA PAMIĄTKĘ.

Matka

Niewolnik

Ojczyzna

Paciorek

Zakończenie


text:
Aleksander VIII, Piotr Ottoboni, ur. 1610, syn wielkiego kanclerza rzeczypospolitej Weneckiej, biskup w Torcello, a od r. 1652 kardynał.

Po śmierci Innocentego XI, 1689 wybrany został na Papieża.

Innocenty zniósł, do licznych nieporządków prowadzące, prawo schronienia, jakie posiadały pałace poselskie w Rzymie, i z tego powodu wpadł w przykre zatargi z królem francuzkim Ludwikiem XIV.

Za Aleksandra jednak, Ludwik dobrowolnie zrzekł się owego prawa, Papież bowiem pomocny mu był w układach z Wenecjanami, których był rodakiem.

Kupił bibljotekę Krystyny, królowej szwedzkiej, przez co 1900 rękopismów, pod.

tyt.

Biblioth.

Ottob., wcielonych zostało do bibljoteki watykańskiej.

Jeszcze w przeddzień śmierci, Aleksander osobną bullą odrzucił cztery artykuły gallikańskie.

Potępiał zarówno błędy niektórych jezuitów, jak i błędy jansenistów.

Um.

1691 r., w 81 r. życia.

(Hefele).


text:
KOLĘDA 14.

Bóg Dziecina w żłobie leży, * Na tem zimnie bez odzieży; * Rzecz od wieków niesłychana; * Sługa z Pana.

Pójdźmyż wszyscy na te dziwy, * Gdzie Bóg człowiek ledwie żywy.

* Drży Niemowlę, mróz srożeje, * Nikt nie grzeje.

Koral jagód wybledniały, * Boże lica zawiędniały, * Kryształ w oczach już się ścina, * Panny Syna.

Skoczmy rześko po pacholę, * Nie chuchaj Nań z osłem wole; * Zagrzejem to Dziecię, dziatki, * W domu Matki.

Tatuleńku po kolędzie, * Niech u ciebie Jezus będzie: * Niesieć dary na Swem łonie, * Na twe skronie.

Z tem Dzieciątkiem dzieciom Twoim, * Pozwól Matko być wesołym.

* Zabawiem się, poigramy, * Potańcujem, zaśpiewamy.


corpora: CEN

text:
Jak poinformowało ministerstwo pracy bezrobocie w styczniu wg. oficjalnych danych (nieoficjalne zapewne są wyższe) wzrosło o 160 tys. osób.

W listopadzie i grudniu odpowiednio wzrosło o 46 tys. i 75 tys.

Stopa bezrobocia w ciągu zaledwie miesiąca wzrosła z 9,5 do 10,5 proc.

Według resortu pracy najwięcej zwolnień widać w przetwórstwie przemysłowym m.in. w firmach produkujących maszyny, cement, tworzywa sztuczne, sprzęt RTV/AGD, odzież, meble, metale czy w hutach szkła.

Zwolnienia widać w sektorze turystycznym, finansowym czy motoryzacyjnym.

Tylko w ostatnich dniach grupowe zwolnienia zapowiedział m.in. Kredyt Bank (300 osób), producent mebli Nowy Styl (około 700 osób), ArcelorMittal Poland (około 1200 osób).

Negocjacje w sprawie zwolnień trwają m.in. w PLL LOT czy PKP Cargo.

- Sytuacja wygląda alarmująco.

Szacowaliśmy, że pod koniec roku bezrobocie sięgnie 12,2 proc., ale jeśli tak dalej pójdzie, to może nastąpić to dużo szybciej - powiedział dla Gazety Wyborczej Piotr Kalisz, główny ekonomista Citi Handlowego.

- Polska gospodarka mocno spowalnia.

Sądziliśmy, że wzrost PKB w tym roku sięgnie 1,4 proc.

Teraz wydaje się to górną możliwą granicą - mówi Kalisz.

- Problemy na rynku pracy mogą się nasilić w drugiej połowie roku, jeśli pracujący za granicą Polacy zdecydują się na masowe powroty do kraju. - prognozuje Jakub Borowski, główny ekonomista Invest-Banku.

- Firmy nie mają złudzeń.

Widzą dramatyczną sytuację za granicą, mają problemy z dostępem do kapitału.

Ograniczają więc inwestycje, tną koszty i zwalniają pracowników - dodaje Mateusz Szczurek, główny ekonomista ING Banku Śląskiego.

Wczoraj Eurostat podał, że grudniowa produkcja przemysłowa w strefie euro spadła aż o 12 proc. w skali roku.

A wiele firm produkujących w Polsce jest poddostawcami producentów europejskich.


text:
deresz, o ‘koniu siwawej maści’ (i ‘ławka, na której bito’, żartobliwe), z węg.

deres, ‘koń siwawej maści’ (a u Słowaków i owa ‘ławka’).


corpora: openbooks

text:
Charles Baudlaire

Śmierć kochanków

tłum.

Bronisława Ostrowska

Zapachów lekkich pełne będą nasze łoża,

Łoża jak grób głębokie — a w środku komnaty

Będą dla nas w wazonach kwitły dziwne kwiaty,

Rozkwitłe pod jaśniejszym błękitem przestworza.

Wśród mdlejących upałów ich woni ostatnich,

Dwa nasze serca będą jako dwie pochodnie,

Co odbiją swe blaski szeroko i zgodnie

W duchach naszych złączonych, tych zwierciadłach bratnich.

W mistyczny zmierzch, przez róże i błękity senne,

Niby łkanie przeciągłe, żegnaniem brzemienne,

Zamienimy jedynej błyskawicy lśnienie…

A potem drzwi otworzy lekka dłoń anioła,

Co radosny i wierny do życia powoła

Zamącone zwierciadła i martwe płomienie.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Liryka francuska, seria pierwsza, tłum.

Bronisława Ostrowska, wyd.

J. Mortkowicz, 1911 Warszawa


text:
Denar ma dwojakie znaczenie w staropolszczyźnie: 1) Denar, dynarek, dryfus czyli trójnóg żelazny, na którym stawiają się w ogniu sagany, garnki, rondle i t. d. dla szybszego zagotowania.

Karłowicz uważa tę nazwę za rdzennie polską, uformowaną od wyrazu dno, denarek bowiem podstawia się zawsze pod dno naczynia.

2) Denar, jako nazwa pieniądza, nie ma wcale polskiego pochodzenia, bo jest skróconą formą łacińskiego denarius, dziesiętny, od deni, po dziesięć.

Prof. Józef Przyborowski powiada, że kiedy w r. 268 przed Chrystusem zaczęto bić w Rzymie pieniądze srebrne, ważące po 4½ grama, nową tę monetę nazwano {{roz|denarem} (dziesiątakiem), gdyż wartością równała się 10-ciu ówczesnym asom.

Na ziemiach dawnej Polski rzadko znajdują się denary rzeczypospolitej rzymskiej lub cesarza Augusta, bo stosunki handlowe Rzymian z naszemi stronami zaczęły się dopiero za Nerona.

Zato denary od czasów Nerona do Trajana Decjusza (r. 251 po nar.

Chr.) są wykopywane pospolicie, nieraz w wielkich ilościach, po najzapadlejszych zakątkach Mazowsza, Podlasia i innych okolic kraju między Karpatami i Bałtykiem.

Nazwa denara przeszła w wiekach średnich od Rzymian do innych krajów w formie denier u Francuzów, denaro u Włochów, dinar u Bizantynów, denar u Polaków.

W Polsce najdawniejsze monety, począwszy od Mieczysława I, są również denarami, bitymi z zastosowaniem do systemu monetarnego Karola W., jak wnosić można z ich wagi, gdyż podobnie jak współczesne denary niemieckie ważą (za Mieczysława i Bolesława Chrobrego) około 1½ grama.

Niesłusznie nazywają je niektórzy solidami, bo solid w tych czasach był monetą liczebną, zawierającą 12 denarów i nie był wybijany.

Pierwszą niewątpliwą polską monetą jest denar Mieczysława I, mający na stronie głównej wyobrażenie korony i napis Misico, t. j.

Mieszko, a na stronie odwrotnej krzyż (fig.

1.).

Bardzo czynna była mennica Bolesława Chrobrego, jak to wskazuje przeszło 20 typów dotąd odkrytych, z których jeden podajemy (fig.

2) z głową króla i napisem Bolizaus na str. głównej, a krzyżem i napisem Civitas

Gnezdun (miasto Gniezno) na str. odwrotnej.

Denary Mieszka I i Bolesława I nadały nazwę denarowego całemu okresowi mennicznemu w Polsce aż do r. 1300, chociaż dopiero na monecie Krzywoustego w wieku XII napotykamy po raz pierwszy nazwę Denarius (fig.

3).

Od końca wieku XII denary polskie zmalały do formy jednostronnie bitych brakteatów.

Po okresie denarowym nastąpił u nas, od Wacława począwszy, okres menniczny groszowy, czyli okres monety zwanej grubą, grossus, w porównaniu z poprzednimi brakteatami.

Denar wszakże nie zniknął po zmianie systemu monetarnego, ale pozostał jako najdrobniejsza moneta zdawkowa, bita ze srebra, a stanowiąca za Kazimierza W. osiemnastą część grosza.

Widzimy z tego, że pozostała nazwa zaprowadzona przez Rzymian, lecz zmieniło się całkiem znaczenie pierwotne do tej nazwy przywiązane.

Pierwszym, który w okresie groszowym bił u nas denary jako monetę zdawkową srebrną, był Władysław Łokietek.

Denary te należą dziś do największych rzadkości numizmatycznych, a zadziwiają wytworną robotą, bo na bardzo drobnej powierzchni dają wyobrażenie głowy króla i zupełny napis Wladislaus C na str. głównej, z orłem i napisem Rex Polonie na str. odwrotnej (fig.

4).

Denarów Łokietkowych znane są 3 typy odmienne.

Za Kazimierza W. ukazują się po raz pierwszy monety miejskie (wielkopolskie).

Wschowa uzyskała od tego króla r. 1343 prawo bicia denarów, nie wiemy jednak, czy wówczas z tego przywileju skorzystała.

Zato mamy denary kaliskie i poznańskie z napisami Moneta Kalis i Moneta Poznani.

Później mamy denary Ludwika węgierskiego, kr. Jadwigi, Jagiełły, Warneńczyka, Jana Olbrachta, Aleksandra Jagiel., Zygmunta I, denary dla Prus królewskich, gdańskie, elbląskie, denary Zygmunta Augusta (z lat 1546 i 1547).

Za Batorego bito denary w latach 1581 i 1582.

Panowanie Zygmunta III dostarcza denarów poznańskich, wschowskich i łobżenickich.

Te ostatnie, wielkiej dziś rzadkości, biła w Łobżenicy wielkopolska rodzina Krotoskich, z mocy przywileju królewskiego, w latach 1612 - 24.

(Zagórski, Stronczyński, Piekosiński, J. Przyborowski).


text:
Almuzja, był to kożuszek popieliczy z kapturem w w.

XVI.

Wspomina go Kromer.


text:
Pan naczelnik spoczywał na łonie rodziny i w paradnym tureckim szlafroku, z cygarem hawańskim w ustach zapijał wonny czaj, którym go kupiec ruski jego przyjaciel obdarzył, gdy służący dał mu wiedzieć że od zarania jakiś bardzo niepoczesny człowiek dopraszał się gwałtownie posłuchania.

Że to była godzina rodzinnego życia rozkoszom poświęcona, w któréj radca lubił być swobodnym, i nikogo zwykle nie przyjmował, mocno go oburzyła ta śmiałość jakiegoś obdartusa i kazał go wypchnąć za drzwi.

Pan naczelnik który wąchał przez jakiś czas petersburskie błoto, przywiózł zeń wszystkie obyczaje i narowy moskiewskich czynowników.

W salonie wieczorem był to bardzo miły, słodki i nieco sentymentalny człowiek.

Wziąć go było można za sielankową istotę ucywilizowaną, trochę epikurejskich nałogów, ale wcale dobrą i niestraszną, za sybarytę lubiącego się bawić, dobrze zjeść, smaczno się napić i starającego unikać kłopotów.

Ale pod tą pokrywką człowieka słabego, zniewieściałego i łagodnego przez miłość własną, krył się zwierz zimno drapieżny, któremu największe podłości i okrucieństwa nic nie kosztowały.

Całe jego życie obrachowane było na zyski i korzyści materyalne, gdzie nie można było wziąć pieniędzy, tam się zręcznie wyłudzało prezenta.

Wygodnie ów i wytwornie urządzony gabinet w którym pan naczelnik odpoczywać raczył, cały się składał z darów przez przyjaciół i klejnotów z powodu różnych interesów złożonych.

Meble wprawdzie były kupione, ale niecałkowicie zapłacone i stolarz się o resztę upominać nie śmiał; cygaro które palił było darem jakiegoś przemytnika, herbata którą pił ofiarą kupca, szlafrok zapłatą za małe szelmostwo, biórko prezentem nieszczęśliwego rzemieślnika, a drobne fraszki okrywające je pamiątkami różnych usług oddanych niby bezpłatnie.

Żona jego chodziła w darowanéj salopie i wyszachrowanym szalu.

W domu tym dziwiono się niezmiernie gdy jaki zuchwalec przyszedł się upomnieć o pieniądze, całe społeczeństwo powinno się było składać na wygody dostojnego urzędnika który tak troskliwie czuwał nad jego spokojem.

Po wydanym rozkazie wypędzenia natręta hałas dał się słyszeć u drzwi, potem jakieś szamotanie i w wypartych siłą podwojach ukazał się naprzód blady Presler, potem służący który go niemiłosiernie w tył za kołnierz odciągał.

Porucznik tak się silnie opierał, że zostawiwszy kawał oddartéj sukni w rękach lokaja, wpadł do pokoju i prosto rzucił się do nóg naczelnikowi który się mocno przestraszył.

Ale poznawszy Preslera i widząc go tak poruszonym dał znak służącemu aby odszedł.

— Trutniu jakiś!

zawołał, czego ty mi tu włazisz?

Wiesz że zakazano jest jak najsrożéj przychodzić do mnie do domu, jak ty śmiesz się tu pokazywać?

Co cię tu u licha przyniosło?

Porucznik miał minę zupełnie obłąkaną, trząsł się, chwytał go za nogi, płakał, mówić nie mógł.

— Zwarjował łajdak, czy co!

krzyknął naczelnik.

— Syn!

syn!

mój!

Panie ratuj mi syna!

wzięli mi jedynaka, róbcie zemną co chcecie, wyślijcie mnie na Sybir, do kopalni, zetnijcie mi głowę ale syna uwolnijcie!

— Co ty pleciesz?

gdzie?

jaki syn?

— Syn!

syn wczoraj — tam — tam gdzie ja naprowadziłem, między tymi co ich wczoraj wzięto, mój własny syn!

Ja go muszę mieć, wy mi go musicie uwolnić.

Panie!

zedrzyjcie ze mnie skórę, wart jestem piekła i najstraszniejszych męczarni, ja własnego zgubiłem syna!!

Mówił to głosem drżącym, zbolałym któryby był skałę poruszył, ale pan naczelnik obyty był widać z jękami ludzkiemi.

Nieraz może w cytadeli przytomny był indagacyom dokonywanym za pomocą rózek i kijów.

Jęki rozpaczy obijały się o pierś jego nie dochodząc do jéj głębi.

Wieczorem w salonie rozczulał się gdy mu się trafiło pieskowi nóżkę przydepnąć, ale w sprawowaniu urzędu, asystował nieraz gdy po sto rózek dawano słabym starcom lub niedorosłym dzieciakom; nie robiło mu to najmniejszéj różnicy, jadł potem smaczno bifstek u Bouquerela i unosił się nad śpiewem panny Rivoli w teatrze.

Zapomnieliśmy dodać że był bardzo muzykalny, słynął z miłośnictwa teatru a szczególniéj rozmiłowanym był w balecie i — baletniczkach.

—

Na krzyk ojca, z odpoczywającego łagodnego człowieczka stał się on nagle urzędnikiem.

— Idźże mi ty precz!

zawołał.

Jak śmiesz z taką sprawą przychodzić do mnie?

Syn twój był między tymi buntownikami, winien jest i pójdzie z innymi w Sybir.

— Panie!

krzyknął Presler, to być nie może, ja mam przecie u rządu zasługi, ja się dla was okryłem sromotą, ja wam stu wydam za niego jednego!

Wygrzebię, z pod ziemi wykopię, ale mi tego jednego oddać musicie!

— Co to jest musicie?

głupcze jakiś!

odpowiedział zimno radca, ja cię tu nauczę tak gadać do mnie; idź mi zaraz precz!

i nie śmiéj nawet ust otworzyć o tem.

Presler jeszcze raz zwlókł się do jego nóg i zaczął płacząc je ściskać.

— Panie, zawołał, i ty masz dzieci, pomyśl gdyby ci jedno z nich schwycono?

ja mam jednego tylko syna!!

— A czemże to on lepszy od drugich co za to samo w Sybir pójdą?

rzekł naczelnik.

Jednego miałeś, trzeba ci go było inaczéj wychować, oddać do służby, a nie puścić go samopas i rzucić między tę młodzież zarażoną buntowniczym duchem.

—

— Prawda, winienem panie!

rzekł jęcząc Presler, tak jest!

jam winien, ja, nie on — źlem go wychował, powinienem być ukarany.

Karzcież mnie, wieszajcie, bo ja i tak żyć nie będę, wydawszy własnego syna w ręce oprawców,

— Co to jest oprawców?

oburzony zawołał naczelnik.

Głowę tracisz, oprawców?

ty rząd nazywasz oprawcami?

Na te słowa Presler który razem z nadzieją tracić zaczął cierpliwość, zerwał się z podłogi, stanął przed nim groźny i rzekł dzikim głosem:

— Tak!

wy jesteście oprawcy, oprawcy wszyscy co wam służą, ja stałem się katem ale mi oddacie syna lub... biada wam!

biada wam!

To mówiąc podniósł pięść do góry, pan naczelnik pobladł i znowu z urzędnika stał się owym łagodnym wieczornym człowiekiem.

— Cichoż, cicho, moje serce, rzekł, co bo ty tak temi rękami wywijasz?

Dajże pokój, upamiętaj się, pomiarkuj!

— Oddacie mi syna?

wołał drżącym głosem Presler.

— Ale wszystko się może zrobić, tylko ty z temi rękami daj pokój, nie krzycz, idź, ochłoń, a już tam jakoś późniéj zobaczemy...

Presler nagle z gniewu przeszedł znowu do błagającéj postawy, zaczął go ściskać za nogi i całować.

— Dobroczyńco mój, rzekł, życie za ciebie położę, będę ci służył, stanę się twoim niewolnikiem, uczynisz ze mną co zechcesz, ale na Boga uwolnij mi tylko syna.

— Już tylko cicho, idź idź, rzekł przestraszony naczelnik, zrobi się co będzie można, ale sobie idź... proszę cię... kochanku!

Ale Presler jak przykuty odejść nie mógł, płakał, powtarzał jedne prośby i ledwie z wielkim trudem można go było za drzwi wyprawić.

Naczelnik spotniały jakby wyszedł z łaźni, trzęsąc się z przestrachu, wyleciał drugiemi drzwiami z pokoju i nie mógł przyjść do siebie aż po śniadaniu u Stoczkiewicza, gdzie jednę butelkę wina więcéj wypić musiał.

Zapłacił za nią wprawdzie obywatel przybyły z prowincyi, z którym się świeżo zapoznał.


text:
Bridaine Jakób (Brydaine), ur. 21 Marca 1701 r. w Chusclon, wiosce położonej w djecezji Uzés Uczył się w Avignon u jezuitów.

Ukończył w temże mieście seminarjum i będąc jeszcze djakonem wysłany został na missję.

Zjednał sobie sławę kaznodziei na missji w Aigues-Mortes w 1725 r.

Mieszkańscy widząc młodzieńca pieszo przybywającego, nie wiele sobie po nim obiecywali i nie spieszyli się z wyjściem na jego spotkanie.

Bridaine przebiegał miasto z dzwonkiem w ręku, a zgromadziwszy garstkę słuchaczów, wykładał katechizm: mówił z takiém namaszczeniem i ogniem, że nazajutrz kościół był pełny chcących się przekonać o talencie młodego nauczyciela.

Na kapłana wyświęcony 26 Maja 1725 r., zupełnie poświęcił się missjom; przebiegł całą Francję.

R.

1742 kardynał Fleury, w zamiarze ustanowienia zgromadzenia missyjnego dla Francji, wezwał Bridaine'a do Paryża.

Śmierć kardynała przeszkodziła spełnieniu tej myśli.

B. odprawił dwie missje w Paryżu z wielkiém powodzeniem.

BenedyktXIV mianował go r. 1750 missjonarzem apostolskim.

Cala Francja wielbiła popularnego mówcę: prosta i przekonywająca wymowa poruszała niedowiarków, grzesznicy drżeli i korzyli się na jego słowa, wojacy, co z uśmiechem szli na śmierć, słuchając Bridaina nie wstydzili się płakać jak dzieci; kazania podczas missji w Chalons nad Sekwanną r. 1745 pobudziły krzywdzicieli do powrócenia przeszło stu tysięcy franków nieprawnie posiadanych.

Znany jest jego piękny iprowizowany wstęp do kazania, mianego u św. Sulpicjusza w Paryżu, w obec świetnego zebrania słuchaczy.

Zachował go nam ks. Maury.

Umiał B. zawładnąć uwagą i sercem zgromadzenia, najznakomitsi mówcy współcześni mówili o nim to, co kiedyś Bossuet mówił o Bourdaloue: „To nasz nauczyciel; my ledwie dotykamy serc, on je porywa odrazu.“ Zaproszony do Clermont, gdzie i Massillon często kazał, odprawił tam missję.

Zaledwie ubłagano sławnego biskupa, by przemówił w obec missjonarza.

„Trzeba, mówił ten ostatni, żeby Bridain'a słyszało całe Clermont, a chciałbym, by głos jego doszedł do kończyn Francji.“ B. miał głos silny, dźwięczny.

W najobszerniejszych kościołach był zarówno od wszystkich słyszany.

Wszędzie, gdzie głosił słowo Boże, ustanawiał tak zwane trybunały pokoju.

Proboszcz, wraz z kilkoma missjonarzami i kilkoma parafjanami nieskażonych obyczajów, składali trybunał, do którego mieli się odnosić wszyscy i z uległością jego wyroki przyjmować.

Praca i poświęcenie Bridaina były wielkie: budował nietylko wymowném słowem, ale przykładem czystego, świątobliwego życia.

Um.

22 Grud, 1767 r. podczas missji w Roquemaure, która była 256-ą z kolei.

O. Carron opisał życie Bridaina, które doczekało się kilku wydań w Anglji i Francji, ostatnie ukazało się 1831 r.

Kazania jego, Sermons dup.

Bridaine, I ed.

1823 w 5 t., 3 ed.

Avignion i Paris 1827 i 1841 w 7 t., 4 ed.

w Paryżu 1868 r.

Pieśni, ułożone przez Bridaina, zebrano i ogłoszono p. t.

Cantiąues spirituels; miały 48 wydań.

Cf. Maury, Essais sur l'eloqu.

de la chaire.

I.


text:
Theodor Däubler

Sekret

tłum.

Stefan Napierski

Pełnia księżyca poprzez stopnie strome

Szybko się wspina nad gałęzie drzew,

Jak zwierzę martwe zwisa ponad domem:

Czyj ptak?

I pióro?

Czyja srebrna krew?

I oto luna łagodnie się toczy

Nad tynkowane biało twarze ludzi.

Błysną robaczki, jak uśpione oczy,

I woń jaśminów ku śmierci nie zbudzi.

Aż znów w wiejących krzewach krzyknie zwierzę,

Schrypnięte strasznie.

Teraz jeno wiew

I księżyc wraca na pradawne leże,

Usypia w gaju posrebrzany krzew.

Jako ptak ongi wzbił się lekkopióry,

Wysłannik, który koi wszelki żal!

Gołębie białe opadły z wichury:

Nie wróci w Boga dłonie.

Kona w dal.

-----