text:
Zemsta (Fredro)

Akt I

Aleksander Fredro

Pokój w zamku Cześnika; drzwi na prawo, lewo i środku; stoły, krzesła etc.

- Gitara angielska na ścianie

Cześnik, Dyndalski

Cześnik, w białym żupanie bez pasa i w szlafmycy, siedzi przy stole, po prawej od aktorów stronie; okulary na nosie, czyta papiery.

— Za stołem, trochę w głębi, stoi Dyndalski, ręce w tył założone.

CZEŚNIK

jakby do siebie

Piękne dobra w każdym względzie:

Lasy — gleba wyśmienita —

Dobrą żoną pewnie będzie —

Co za czynsze!

— To kobiéta!

Trzy folwarki...

DYNDALSKI

Miła wdowa.

CZEŚNIK

Arcymiła, ani słowa...

kładzie papiery

Cóż, polewki[1]}} dziś nie dacie?

Dyndalski wychodzi

Długoż na czczo będę czekać?

Nie, nie trzeba rzeczy zwlekać...

Qua[2] opiekun i qua krewny,

Miałbym z Klarą sukces pewny:

Ale Klara, młoda, płocha,

Chociaż dzisiaj i pokocha,

Któż za jutro mi zaręczy!

DYNDALSKI

nabierając na talerz

Nikt rozumny, jaśnie panie —

Rzecz to śliska.

CZEŚNIK

obracając się ku niemu

Tu sęk właśnie!

Na toż bym się, mocium panie,

Kawalerstwa dziś wyrzekał,

By kto...

uderzjąc w stół

Niech go piorun trzaśnie!

Długo będzie na to czekał.

po krótkim milczeniu, biorąc na talerz

Ma dochody w prawdzie znaczne —

Podstolina ma znaczniejsze;

Z wdówką zatem działać zacznę.

Bawi z nami — w domu Klary,

Bo krewniaczka jej daleka,

Ale mnie się wszystko zdaje...

DYNDALSKI

Ona czegoś więcej czeka.

CZEŚNIK

parskając śmiechem

Ona czegoś... więcej... czeka...

A bodajże cię, Dyndalu,

Z tym konceptem![3] — Czegoś czeka!

śmieje się

Tfy!... jakżem się uśmiał szczerze.

Czeka!

— Bardzo temu wierzę.

jedząc i po krótkiej chwili

Jeszczeć młoda jest i ona,

Ależ wdowa — doświadczona,

Zna proporcją[4], mocium panie,

I nie każe fircykować,

Po kulikach balansować.

po krótkiej chwili

No — nie sekret, żem niemłody,

Alem także i niestary.

Co?

DYNDALSKI

niekoniecznie przystając

Tać...

CZEŚNIK

urażony

Możeś młodszy?

DYNDALSKI

Miary

Z mego wieku...

CZEŚNIK

kończąc rozmowę

Mam dowody.

chwila milczenia

DYNDALSKI

skrobiąc się poza uszy

Tylko że to, jaśnie panie...

CZEŚNIK

Hę?

DYNDALSKI

W małżenskim ciężko stanie;

Pan zaś, mówiąc między nami,

Masz pedogrę.[5]

CZEŚNIK

niekontent

Ej, czasami.

DYNDALSKI

Kurcz żołądka.

CZEŚNIK

Po przepiciu.

DYNDALSKI

Rumatyzmy[6] jakieś łupią.

CZEŚNIK

zniecierpliwiony

Ot, co powiesz, wszystko głupio.

Ten mankament nic nie znaczy;

Wszak i u niej, co w ukryciu,

Bóg to tylko wiedzieć raczy;

I nikt pewnie się nie spyta,

Byle tylko w dalszym życiu

Między nami była kwita.

Cześnik, Dyndalski, Papkin

Papkin, po francusku ubrany, przy szpadzie; krótkie spodnie, buty okrągłe do pół łydki, tupet i harcopf, kapelusz stosowany — pod pachą para pistoletów, zawsze prędko mówi.

PAPKIN

Bóg z waszmością, mój Cześniku.

Pędząc czwałem na rozkazy,

Zamęczyłem szkap bez liku,

Wywróciłem ze sto razy,

Tak że z nowej mej kolaski

Gdzieś po drodze tylko trzaski.

CZEŚNIK

A ja za to ręczyć mogę,

Że mój Papkin tu piechotą

Przewędrował całą drogę,

A na podróż dane złoto

Gdzieś zostawił przy labecie.[7]

PAPKIN

pokazując pistolet

Patrz, Cześniku — poznasz przecie...

CZEŚNIK

Cóż mam poznać?

PAPKIN

Wystrzelony,

Wypalony.

DYNDALSKI

na stronie, odchodząc

Gdzieś na wrony.

PAPKIN

Gdzie, do kogo — milczeć muszę;

Lecz nie karty są przyczyną,

Żem się w drodze spóźnił nieco.

Ani ziewnął!

na mą duszę!

Tak z mej ręki wszyscy giną!

CZEŚNIK

poprawiając w mowie

Wszystkie.

PAPKIN

Wszystkie?

CZEŚNIK

Ćmy, komary.

PAPKIN

Waszmość nigdy nie dasz wiary.

CZEŚNIK

Bom niegłupi, mocium panie.

PAPKIN

Ach, co widzę! — tu śniadanie.

CZEŚNIK

Ha, śniadanie.

PAPKIN

Ach, Cześniku,

Już to sześć dni i sześć nocy

Nic nie miałem na języku.

CZEŚNIK

Jedz i słuchaj.

PAPKIN

Tak się stanie.

siada po drugiej stronie stołu; jak do siebie

Strzelam gracko, rzecz to znana.

CZEŚNIK

Rzecz to znana, iż w mej mocy

Kazać zamknąć waszmość pana

Za wiadome dawne sprawki.

PAPKIN

zastraszony

Zamknąć!

Po co?

CZEŚNIK

Dla zabawki.

PAPKIN

Czyż nie znajdziesz lepszej sobie!

CZEŚNIK

Cicho!

ciszej!

Ja to mówię,

By odświeżyć w twej pamięci,

Nim powierzę moje chęci,

Coś mnie winien, a ja tobie.

PAPKIN

Ach, co każesz, wszystko zrobię.

Byłbym zaraz dopadł konia...

Bom jest jeździec doskonały...

Niechaj będzie wzięty z błonia,

W moim ręku — jak owieczka...

Bom jest jeździec doskonały.

CZEŚNIK

A bodajżeś!...

PAPKIN

Tylko pozwól...

Kładłem nawet w strzemię nogę,

Kiedy nagle wielka sprzeczka

Przedsięwziętą spaźnia drogę,

A ta była w tym sposobie...

CZEŚNIK

Słuchaj...

PAPKIN

Zaraz...

Szedłem sobie,

Mina tęga, włos w pierścienie

Głowa w górę, a wejrzenie!

—

Niech truchleje płeć zdradziecka!

CZEŚNIK

Słuchaj!...

PAPKIN

Zaraz...

Idę sobie,

A wtem jakaś księżna grecka —

Anioł!

Bóstwo! — zerk z karety...

—

— Giną za mnie te kobiety!

—

Zerk więc na mnie, zerk ja na nią...

Koniec końców pokochała,

Zawołała et caetera...[8]

Książę, tygrys, ludzi zbiera...

CZEŚNIK

uderzając w stół, aż Papkin podskoczył na krześle

Ależ cicho.

PAPKIN

Nadtoś żywy.

CZEŚNIK

A, bezbożny ty języku!

I tyrkotny, i kłamliwy.

PAPKIN

Nadtoś żywy, mój Cześniku.

Gdybym także, równie tobie,

Namiętności nie brał w ryzy

uderzając w rękojeść szpady

Ostrze mojej Artemizy...[9]

uprzedzając uderzenie w stół Cześnika

Proszę mówić...

CZEŚNIK

po krótkiej chwili

Ojciec Klary

Kupił ze wsią zamek stary...

PAPKIN

Fiu!

mój ojciec miał ich dziesięć.

CZEŚNIK

uderza w stół i mówi dalej

Tu mieszkamy jakby sowy;

Lecz co gorsza, że połowy

Drugiej zamku — czart dziedzicem.

przestrach Papkina

Czy inaczej: Rejent Milczek

Słodki, cichy, z kornym licem,[10]

Ale z diabłem, z diabłem w duszy.

PAPKIN

Jednak zgodnie, jak sąsiady...

CZEŚNIK

Jeśli nie ja mymi psoty

Nikt go stąd już nie wyruszy.

Nie ma dnia bez sprzeczki, zwady —

Lecz potrzebne i układy.

Pisać? — nie chcę do niecnoty.

Iść tam? — ślisko, mocium panie:

Mógłby otruć, zabić skrycie,

A mnie jeszcze miłe życie.

Więc dlategom wybrał ciebie —

Będziesz posłem tam w potrzebie.

PAPKIN

Za ten honor ściskam nogi...

Wielki czynisz swemu słudze,

Ale nazbyt jestem srogi —

Zamiast zgody wojnę wzbudzę,

Bo do rycerskiego dzieła

Matka w łonie mnie poczęła;

A z powicia ślub uniosłem:[11]

Nigdy w życiu nie być posłem.

CZEŚNIK

Czym ja zechcę, Papkin będzie,

Bo mnie Papkin słuchać musi.

PAPKIN

Lecz — porywczy w każdym względzie,

Jak sąsiada Papkin zdusi?

Jak mu kulą łeb przewierci,

Jak na bigos go posieka,

Któż natenczas sprawcą śmierci?

Kogóż za to kara czeka?

CZEŚNIK

Biorę wszystko na sumienie.

PAPKIN

Chciej rozważyć...

CZEŚNIK

Już się stało.

—

Teraz inne dam zlecenie:

Mości Papkin — ja się żenię.

PAPKIN

CZEŚNIK

przedrzeźniając

Cóż to - ba!

PAPKIN

I w tę sprawę chętnie spieszę.

Powiedz, gdzie mam błysnąć chwałą?

Mamże zostać dziewosłębem?[12]

Mamże zmusić zbyt zuchwałą?

Mamże skłonić zbyt nieśmiałą?

Mamże, jeśli cudzą żoną,

Jej tyrana przeszyć łono...

CZEŚNIK

Cóż, u diabła, za szaleństwo!

PAPKIN

Znasz, Cześniku, moje męstwo.

CZEŚNIK

Słuchaj, mówiąc między nami,

Bez mej chluby, twej urazy,

Więcej niż ty, mój Papkinie,

Mam rozumu tysiąc razy.

Lecz rozprawiać z niewiastami...

Owe jakieś bałamutnie,

Afektowe świegotanie —

Niech mi zaraz łeb kto utnie,

Nie potrafię, mocium panie —

Ty więc musisz swą wymową...

PAPKIN

Już jest twoją, daję słowo.

Chcesz?

Przysięgnę — masz już żonę.

Bo ja szczęście mam szalone —

Tylko spojrzę, każda moja,

A na każdą spojrzeć umiem.

Idę.

CZEŚNIK

Dokąd?

PAPKIN

Prawda, nie wiem.

CZEŚNIK

Podstolina...

PAPKIN

Już rozumiem.

CZEŚNIK

zatrzymując go

Tu ją czekaj.

PAPKIN

Ani słowa!

Za godzinę jest gotowa.

CZEŚNIK

Ja potrafię ci odwdzięczyć.

PAPKIN

Za Cześnika można ręczyć.

PAPKIN

Cześnik — wulkan, aż niemiło.

Żebym krótko go nie trzymał,

Nie wiem, co by z światem było.

Lecz nie będę ja tu drzymał

I w podziele tak się zwinę:

Jemu oddam Podstolinę,

Malowidło nieco stare —

Sobie wezmę śliczną Klarę.

Już od dawna mam nadzieję,

Że jej serce mnie się śmieje.

Już by para z nas dobrana

Zaludniała Papkinami,

Gdyby Cześnik, jakby ściana,

Nie stał zawsze między nami.

Znak dać muszę, że tu jestem;

Niechaj lubym śpiew szelestem

W lube, drogie uszko wpadnie.

Ach, jak anioł śpiewam ładnie!

śpiewa przy angielskiej gitarze

— Pani matko dobrodziejko, kotek mleko chłepce.

Oj, kot, pani matko, kot, kot,

Narobił mi w pokoiku łoskot.

Papkin, Podstolina z drzwi prawych

Wszak mówiłam — albo koty,

Albo Papkin nam się zjawił.

PAPKIN

Żartobliwej pełna weny

Podstolino!

pół anioła!

Kolosalny wzorze cnoty,

Pośród hemisfernej sceny

Strojny w miłość, lubość, wdzięki!

Pozwól ugiąć kornie czoła

I na śniegu twojej ręki

Złożyć ustek wyciśnienie.

całuje w rękę

Sługa, służka uniżony.

PODSTOLINA

Cóż sprowadza w nasze strony?

PAPKIN

Miłe wszystkim nam zdarzenie.

PODSTOLINA

Tym zdarzeniem?

PAPKIN

Twe zamęście.

PODSTOLINA

Moje?

PAPKIN

Właśnie miałem szczęście

Mieć u siebie na wieczerzy

Lorda Pembrok, kilku panów,

Cały tuzin szambelanów.

Dam niewiele, ale jakich!

PODSTOLINA

Któż, z kim swata?...

PAPKIN

Szmer się szerzy:

Za mąż idzie piękna Hanna.

Ten zapewnia, ów nie wierzy,

Ale każdy z ócz mych czyta.

Wtem miledi, bóg—kobiéta,

Lecz w zazdrości diablik mały,

Wciąż mnie szczypiąc pod serwetą,

Na pół z płaczem dwakroć pyta:

"Skąd masz styczność z Hanny losem?"

"Ach, spokojną bądź w tej mierze —

Szepnę w uszko wdzięcznym głosem —

Przyjaciela Hanna bierze."

PODSTOLINA

Ależ kogo?

powiedz, kogo?

PAPKIN

Wszyscy wybór chwalą zgodnie...

Bo nie chwalić — jakże mogą?

PODSTOLINA

Ha!

rozumiem.

PAPKIN

Człowiek grzeczny

I majętny, i stateczny.

PODSTOLINA

Od Cześnika ma zlecenie

I zachodzi tak z daleka

Tam, gdzie go się dawno czeka.

Głupi mędrek.

PAPKIN

Tam do licha!

Ona zerka, ona wzdycha —

Czy nie myli się w osobie?

Może we mnie?...

Dałżem sobie!

A to plaga, boska kara —

Do mnie młoda, do mnie stara.

Jeszcze zerka!...

Czy szalona!

Tu żartować nie ma czego —

Zjadłbym śledzia z rąk patrona,

A mnie po co, na co tego!

To już dłużej trwać nie może.

do Podstoliny

Pozwól, pani, Cześnikowi

Gratulacją niechaj złożę...

PODSTOLINA

Więc to jego mam być żoną?

PAPKIN

Jakież czynisz zapytanie?

Bajkęż by to rozgłoszono?

PODSTOLINA

Bajkę — dotąd.

PAPKIN

Wkrótce prawdą...

Czy się mylę?

PODSTOLINA

Ciekawości skądże tyle?

PAPKIN

Gdyby Cześnik rozogniony,

Wskroś przejęty twymi wdzięki,

Drgnął miłością i, rzucony

Do nóg twoich, błagał ręki?

PODSTOLINA

Cieszyłby się z odpowiedzi.

PAPKIN

sam

A że w każdej diablik siedzi,

Co pustoty rozpoczyna,

Jeno wspomnisz zapowiedzi!

Bo kto mądry, niech mi powié:

Po kaduka Podstolina

Daje rękę Cześnikowi?

Papkin, Cześnik

Cześnik wychodzi z drzwi lewych, już ubrany.

CZEŚNIK

Cóż, u czarta!

Ty spokojny,

Kiedy Rejent mnie napada

I otwartej żąda wojny!

Lecz godnego ma sąsiada!

Dalej żwawo!

Niech, kto żyje,

Biegnie, pędzi, zgania, bije!

PAPKIN

Cóż się stało?

CZEŚNIK

Mur naprawia,

Mur graniczny, trzech mularzy!

On rozkazał!

On się waży!...

Mur graniczny!...

Trzech na murze!

Trzech wybiję, a mur zburzę,

Zburzę, zniszczę aż do ziemi!

PAPKIN

zmieszany, niechcący powtarza

Zburzę, zniszczę...

CZEŚNIK

Dajesz słowo?

—

Zbierz więc ludzi — ruszaj z niemi!

I jeżeli nie namową,

To przemocą spędź z roboty.

—

Ty się trzesiesz?

PAPKIN

To z ochoty.

Ale czekaj, słuchaj wprzody

Mojej szczytnej, pięknej ody...

CZEŚNIK

Co!

PAPKIN

Tak — ody do pokoju...

A jeżeli żądza boju

Nie umilknie na głos muzy...

CZEŚNIK

Zostań.

— Ale!...

odchodzi

PAPKIN

idzie za nim ze spuszczoną głową

Pewne guzy!...

Odmiana sceny

Klara, Wacław

WACŁAW

Bliskie nasze pomieszkania,

Bliższe serca — ach, a przecie

Tak daleko na tym świecie.

KLARA

Jakież nowe dziś żądania

Chmurzą jasność twego czoła?

Nigdyż granic, nigdyż miary —

Nicże wstrzymać się nie zdoła,

Nawet miłość twojej Klary?

WACŁAW

Widzieć ciebie jedną chwilę,

Potem spędzić godzin tyle

Bez twych oczu, twego głosu —

I mam chwalić hojność losu!

KLARA

Wspomnij, wspomnij, mój kochanku,

Jakie były twe wyrazy,

Gdy zaledwie parę razy

Zeszliśmy się na krużganku

"Pozwól, droga, kochać siebie,

O nic więcej łzy nie proszą;

Z mą miłością stanę w niebie —

Bogiem, będę żył rozkoszą!"

WACŁAW

Co mówiłem, nie wiedziałem.

KLARA

"Kochaj — rzekłam — ja nie bronię."

Ale wkrótce, gdyś z zapałem

Cisnął w swoich moje dłonie:

"Kochasz ty mnie, droga Klaro?"

Zawsześ mi się, zawsze pytał,

Choć-eś w oczach dobrze czytał.

WACŁAW

Któż by nie chciał dać pół życia,

By mógł wyssać, do upicie,

Wyssać duszą z ust twych słowa,

Które jeszcze uśmiech chowa.

KLARA

Niech tak będzie — rzekłam w końcu:

"Kocham", bom też i kochała.

udając jego zapał

"Co za szczęście, rozkosz, radość!

Dzięki niebu, ziemi, słońcu!..."

Tym życzeniom czyniąc zadość,

Już natura zubożała

Więcej dla cię nic nie miała.

Prawda, wyznać się nie boję,

Dopełniła wtenczas miary;

Lecz gdy zwiększa miłość moję,

Czyż nie winna zwiększać dary?

KLARA

Za dni parę rzekłeś, luby:

"Ach, to okno, ach, ta krata —

Będą źródłem mojej zguby.

Patrz, jak różdżka różdżkę splata,

Jak ku sobie kwiat się skłania,

Któż nam, Klaro, tego zbrania?"

WACŁAW

Miałżem w myśli mych zamęcie

Zimną kratę brać w objęcie?

KLARA

Usłuchałam cię, Wacławie:

Dzień w dzień schodzim się w altanie,

Lecz i razem, co dzień prawie,

Nowe od cię mam żądanie.

Tobiem szczęście życia winna,

Ty nawzajem — chętnie wierzę;

Czemuż twoja miłość inna,

Coraz nową postać bierze?

—

Kiedy rozkosz być przy tobie

Aż przepełnia serce moje,

Ty, niewdzięczny, w tejże dobie

Tłumisz tylko niepokoje.

WACŁAW

Ach, obecność mnie zastrasza,

Bo tak dotąd czynim mało,

By zapewnić przyszłość całą —

A przyszłością miłość nasza.

Z twoim stryjem ojca mego

Ciągłe sprawy, sprzeczki, kłótnie

Nic nie wróżą nam dobrego;

Raczej mówią, iż okrutnie

Będziem kiedyś rozdzieleni,

Jeśli...

KLARA

Dokończ, pokaż drogę!

Ty, czy ja tu pomóc mogę?

WACŁAW

Tylko twoja wola zmieni,

Co się zdaje nie do zmiany.

KLARA

Mówże, słucham.

WACŁAW

Żem kochany,

Że cię kocham nad te nieba,

Że przy sobie żyć pragniemy,

To oboje dobrze wiemy;

Nie oboje — czego trzeba,

Aby zniszczyć to ukrycie,

W którym pełza nasze życie,

I nie truchleć, czy dzień szczęścia

Nie poprzedza dnia żałoby.

KLARA

Czegóż trzeba?

Mów.

WACŁAW

Zamęścia.

KLARA

O szalony!

gdzież sposoby?

WACŁAW

W twojej woli.

KLARA

W woli stryja,

W woli ojca, powiedz raczej.

WACŁAW

Co zawadza, to się mija,

Gdy nie może być inaczej.

KLARA

A, rozumiem.

— Nie, Wacławie,

Gdzie mnie zechcesz, znajdziesz wszędzie

Zawsze twoją — prócz w niesławie.

WACŁAW

Ależ, Klaro, moją żoną...

KLARA

Któż to, powiedz, wiedzieć będzie,

Czyś zaślubił wykradzioną?...

Co za hałas!...

Słyszę kroki!...

Coraz bliżej!...

Idź bez zwłoki!

WACŁAW

Jedno słowo...

KLARA

Już ci dane.

WACŁAW

Jak nie zmienisz, żyć przestanę.

KLARA

z czułością, jakby poprawiając

Przestaniemy, jeśli zechcesz.

WACŁAW

Pomyśl tylko, Klaro droga...

KLARA

wytrącając go prawie

Ale idźże, idź, dlaboga!

przechodzi scenę.

PAPKIN

Panie majster, proszę waści

Przyzwoicie, grzecznie, ładnie,

Nie murować tu z napaści,

Bo mu na grzbiet co upadnie.

po prótkim milczeniu

Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie,

Którzy młotki, piony, kielnie

W niepotrzebnym dzisiaj trudzie

Używacie arcydzielnie,

Idźcie wszyscy precz do czarta!

Będzie, widzę, rzecz uparta!

Ta hołota, jakby głucha,

Mego słowa ani słucha.

—

No, Śmigalski!

nie trać czasu —

Ściągnij za kark!

weź narzędzie!

Grzecznie, ładnie, bez hałasu,

Niech wszystkiemu koniec będzie.

Śmigalski posuwa się z służącymi ku Mularzom.

— Papkin cofa się za róg domu.

ŚMIGALSKI

Precz!

precz!

REJENT

w oknie

Stójcie!

co to znaczy?

ŚMIGALSKI

Cześnik, pan mój, kazać raczy,

Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK

w oknie

Tak jest, każę, bo mam prawo.

Dalej naprzód!

dalej żwawo!

REJENT

Jakie prawo?

CZEŚNIK

Jak kupiono

Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT

Ależ, luby, miły panie,

To szaleństwo z waszej strony —

I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK

Wprzódy trupem go zaścielę.

REJENT

do Mularzy

kończcie śmiało, przyjaciele,

Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.

CZEŚNIK

Chcesz więc bójki?

REJENT

Mój Cześniku,

Mój sąsiedzie, luby, miły,

Przestań też być rozbójnikiem.

CZEŚNIK

Co!

jak!

— Żwawo!

bij, co siły!

REJENT

Panie majster, ja w obronie —

Nic się nie bój!

— Niechaj bije,

Kiedy go tam świędzą dłonie.

Dobrze!

dobrze! — po czuprynie.

Ot, tak — lepiej! — co się wlezie!

Niechaj bije!

Świat nie zginie!

Ja Cześnika za to skryję,

Gdzie nie widać ziemi, nieba.

CZEŚNIK

wołając za siebie

Hej!

Gerwazy!

daj gwintówkę!

Niechaj strącę tę makówkę!

Prędko!

Rejent zamyka okno

Ha, ha!

fugas chrustas!

No, Śmigalski, dosyć będzie!

Daj półzłotka albo złoty

Baserunku dla hołoty,

Ale zabierz im narzędzie.

Dosyć, dosyć na dziś będzie.

zamyka okno

PAPKIN

sam

Ha!

hultaje, precz mi z drogi,

Bo na miazgę was rozgniotę —

Nie zostanie jednej nogi.

A mam diablą dziś ochotę!

Wielu was tam?

Chodź tu który!

Nie wylezie żaden z dziury?

O wy łotry!

O wy tchórze!

Jutro cały zamek zburzę.

Papkin, Wacław

stanąwszy tuż za nim

Jutro?

Papkin zdejmuje kapelusz.

Mamże wracać w progi,

Które pewnie z przyszłą dobą

Zrówna z ziemią wyrok srogi?

—

Wolę jeńcem iść za tobą.

PAPKIN

wkładając kapelusz na bakier

Pardon mówisz?

WACŁAW

Pardon, panie.

Znasz me męstwo?

WACŁAW

Jak zły szeląg

PAPKIN

Boisz mi się?

WACŁAW

Niesłychanie!

PAPKIN

Pójdziesz za mną?

WACŁAW

Pójdę, panie.

Któż ty jesteś?

WACłAW

Jestem, panie.

Lecz czym jesteś?

WACŁAW

Czym ja jestem?

Jestem... jestem...

PAPKIN

chwytając za broń

Cóż to znaczy!...

WACŁAW

Komisarzem mego pana.

PAPKIN

Co?

— Rejenta?

WACŁAW

PAPKIN

Czy to, proszę, rzecz słychana!

Ledwie szlachcic na wioszczynę

Z pękiem długów się wydrapie,

Już mieć musi komisarza!

Dziw się potem, gdy się zdarza,

Że wołają: "Sto tysięcy!

—

Kto da więcéj?"

A jak krzykną po raz trzeci,

Jakby z procy szlachcic leci

I do swego komisarza

Idzie w służbę za szafarza

Ale chodźmy

Cześnikowi

Wielką radość jeńcem sprawię,

I zapewne do mnie powie,

Gdy mu zdobysz mą przedstawię:

"Niechaj Klara twą zostanie."

Chodź, mój jeńcze.

WACŁAW

Idę, panie.

Przypisy

↑ polewka — rodzaj gęstej zupy.

↑ Qua (łac.) — jako.

↑ Koncept — myśl, pomysł.

↑ Zna proporcją — zna proporcje, umiar.

↑ Pedogra — schorzenie nóg.

↑ Rumatyzmy — choroba.

↑ Zostawić przy labecie — przegrać w karty.

↑ Et caetera (łac.) — i tak dalej.

↑ Artemiza — od imienia greckiej boginii Artemidy (Artemis); Podobnie jak średniowieczni rycerze, także Papkin nadał swojej szpadzie imię.

↑ Korne lico — pokorna twarz.

↑ A z powicia ślub uniosłem — jeszcze w powijakach ślubowałem.

↑ Dziewosłęb — swat.

Akt II


corpora: wikisources-pl

text:
ALEKSANDER FREDRO.

A. hr. Fredro, największy polski komedyopisarz, ur. się 1793 roku w Surochowie (ziemi przemyskiej).

Mając 16 lat, uciekł z domu do obozu Ks. Józefa.

Bił się pod Romanowem, Smoleńskiem, Moskwą, Berezyną.

W Wilnie został wziętym do niewoli.

Uciekł do Galicyi.

Osiadł we Lwowie.

Pierwszą jego sztuką graną publicznie była »Intryga na prędce«.

Sławę zyskał r. 1821 »Panem Geldhabem«.

Z lat 1833—5 pochodzą jego najlepsze utwory.

Potem przerzuca się z działalności literackiej do politycznej.

Umiera 1876 r. we Lwowie.


text:
←12.I.1911 Pamiętnik

13.I.1911

Stanisław Brzozowski 14.I.1911→

Dzisiejsza Voce ma artykulik o martwym punkcie w filozofii Benedetta Croce.

Artykulik właściwie mało znaczący.

Zresztą, co znaczy martwy punkt w filozofii?

Żadna filozofia nie wystarcza samej sobie, nie może, nie powinna?

Byłoby to zamachem na najgłębszą prawdę – konieczności każdej jednostki ludzkiej.

Filozofia jest organem w ustroju duchowego życia jednostki, jest j e j filozofią; ale obok niej potrzebujemy poezyi, nauki, charakteru, religii.

Goethe zawsze wzór: dobrze jest o nim myśleć!

Pierwsze dwa utwory Ben Johnsona odrazu wskazują, jak o wiele trudniej było mu przebaczać, niż Shakespeare’owi.

Jest to także kryteryum siły.

Jedno z wielu.

Sam Johnson ma w sobie zbyt wiele z M a c i l e n t e: w złą godzinę wywołał tę postać.


text:
Adwokat, upoważniony do bronienia spraw.

W ordynacyi Trybunału z r. 1726 zwany Patronem.

W r. 1768 nazwano obrońców przy Trybunale Mecenasami.


text:
Ciebie na wieki wychwalać będziemy

Ciebie na wieki wychwalać będziem


text: buba, czesk. bubák, to samo co bobo (p.); u Potockiego jednak »pijany jak buba«, to chyba bumbacy w kazaniach husyty około r. 1450, całkiem czeskie, bumba(ti), 'pić' (o dzieciach), bumbal, 'pijak'.


text: bledzin syn, bledyniec, blednik, u pisarzy 17. w. wyzwiska ruskie (bladin syn, ‘syn nierządnicy’), odpowiednie naszym takim samym.


text:
Gdy Jan płakał, baranek, który zabit jest, otworzył księgi siedmią pieczęciami zamknione, któremu chwałę dali starcowie z wielkością Aniołów niezliczonych.

I widziałem w prawéj ręce siedzącego na stolicy księgi napisane wewnątrz i zewnątrz, zapieczętowane siedmią pieczęci.

2 I widziałem Anioła mocnego, głosem wielkim obwoływającego: Kto jest godzien otworzyć księgi i rozwiązać pieczęci ich?

3 A żaden nie mógł ani w niebie, ani na ziemi, ani pod ziemią otworzyć ksiąg, ani na nie patrzyć.

4 A jam wielce płakał, iż żaden nie był nalezion godny otworzyć księgi, ani na nie patrzyć.

5 A jeden ze starszych rzekł mi: Nie płacz!

oto zwyciężył lew z pokolenia Judowego, korzeń Dawidów, aby otworzył księgi i rozwiązał siedm ich pieczęci.

6 I widziałem, a oto w pośród stolice i czworga zwierząt i w pośrodku starszych, Baranek stojący jako zabity, mający siedm rogów i oczy siedm, które są siedm duchów Bożych, posłanych na wszystką ziemię.

7 I przyszedł, i wziął księgi z prawice siedzącego na stolicy.

8 A gdy otworzył księgi, czworo zwierząt i czteréj a dwadzieścia starsi upadli przed Barankiem, mający każdy cytry i czasze złote pełne wonności, które są modlitwy świętych.

9 I śpiewali nową pieśń, mówiąc: Godzieneś jest, Panie!

wziąć księgi i otworzyć pieczęci ich, iżeś jest zabit, i odkupiłeś nas Bogu przez krew twoję ze wszelakiego pokolenia i języka i ludu i narodu:

10 I uczyniłeś nas Bogu naszemu królestwem i kapłanami, i będziemy królować na ziemi.

11 I widziałem i słyszałem głos wielu Aniołów około stolice i zwierząt i starszych, a była liczba ich tysiące tysiąców, [1]

12 Mówiących głosem wielkim: Godzien jest Baranek, który jest zabity, wziąć moc i bóstwo i mądrość i siłę i cześć i chwałę i błogosławieństwo.

13 A wszelkie stworzenie, które jest na niebie i na ziemi i pod ziemią, i co w morzu jest, i co w nich wszystkie słyszałem mówiące: Siedzącemu na stolicy i Barankowi błogosławieństwo i cześć i chwała i moc na wieki wieków.

14 A czworo zwierząt mówiło: Amen.

A dwadzieścia i czteréj starsi upadli na oblicze swoje i kłaniali się żywiącemu na wieki wieków.

Przypisy

↑ Dan.

7, 10.


corpora: sejm

text:
I MŁODZIEŻY

(NR 36)

 KOMISJI POLITYKI SPOŁECZNEJ

I RODZINY

(NR 35)

Nr 677/VI kad.

27.05.2008 r.

ISSN 1230–7289

Tekst bez autoryzacji

3

TEKST BEZ AUTORYZACJI

Nr 677/VI kad.

Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży (nr 36)

Komisja Polityki Społecznej i Rodziny (nr 35)

27 maja 2008 r.

dujące pod przewodnictwem posła Sławomira Piechoty (PO), przewodniczą-

– wysłuchanie publiczne dotyczące poselskiego projektu ustawy

W posiedzeniu udział wzięli: Paweł Wypych – doradca w Kancelarii Prezydenta, Iwona Ba-

naczkowska-Łuszcz – główny specjalista w Departamencie ds. Kobiet, Rodziny i Przeciw-

tor Fundacji „Przyjaciółka”.

chowska i Maria Wójcik – sekretarze Komisji w Biurze Komisji Sejmowych.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.

W imieniu swoim i pana przewodniczącego

tujące także instytucje publiczne.

Stwierdzam kworum.

Dla porządku tego dość nie-

typowego posiedzenia przypomnę podstawowe reguły przeprowadzania wysłuchania

ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka (druk nr 434).

Informuję, że, zgodnie z art. 70f ust. 3

nie publiczne, nie może obejmować innych punktów.

Dlatego też uważam, że porządek

dzisiejszego posiedzenia jest przyjęty.

Informuję o zasadach, według których przepro-

wadzone będzie wysłuchanie publiczne.

Prawo wzięcia udziału w wysłuchaniu publicz-

4

NR 677/VI KAD.

KOMISJA EDUKACJI, NAUKI I MŁODZIEŻY

KOMISJA POLITYKI SPOŁECZNEJ I RODZINY 27.05.2008

stąpień zmieścił się w ustalonym limicie.

Po wyczerpaniu listy mówców uprawnionych

nia tych osób będzie wynosił 5 minut.

Pan przewodniczący przypomina mi tutaj, że

skodawców.

Przystępujemy zatem do realizacji porządku posiedzenia.

Jako pierwszego poproszę

Kawaler Orderu Uśmiechu Jadwiga Bińczycka:

Dzień dobry, nazywam się Jadwiga Bińczycka.

Chciałabym ustosunkować się do pierw-

łów – „odznaczający się wysokim autorytetem moralnym”.

Chciałabym jeszcze podkre-

którego trzeba przekonywać.

Ona najbardziej szwankuje, można powiedzieć, że spoty-

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

ka Praw Dziecka w reagowaniu na przemoc.

Mieliśmy ostatnio bardzo poruszające, po

5

NR 677/VI KAD.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

tecznie realizować swoje zadania.

Pierwszym takim uprawnieniem jest bardzo ważne

re jest gwarancją ochrony niezależności tej instytucji.

Mowa tutaj o trybie odwołania

6

NR 677/VI KAD.

zaproponowanych przez posłów w art. 11.

Otóż, należy tutaj, kierując się dobrze rozu-

pis ust. 2, ale też dodać ust. 3 bez ostatniego zdania oraz dodać ust. 4, który określiłby,

Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

odpowiednie kwaliﬁkacje są ze wszech miar pożądane.

Autorytet tej osoby, uzyskany

gólne podkreślenie.

Jeśli chodzi o nowe brzmienie art. 9, zasadna jest zmiana dotycząca

wa expressis verbis w nowym brzmieniu art. 9, naszym zdaniem, wzmocni skuteczność

walibyśmy, aby dla wzmocnienia tego artykułu, w art. 12 pkt. 1 do obecnego brzmienia:

kacyjnym czy bezpieczeństwa dotyczącego chociażby przemocy.

Proponowany przez nas

zapis będzie zresztą korelował z art. 10 ust. 3 dotyczącym skutecznego monitorowania

ci.

Na koniec jeszcze jedna uwaga.

Uważamy, że w art. 12 warto byłoby dopisać pkt. 3,

7

NR 677/VI KAD.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

Proszę upoważnionego przedstawiciela o zabranie głosu.

Dyrektor Fundacji „Przyjaciółka” Joanna Luberadzka-Gruca:

Dziękuję bardzo, panie przewodniczący.

Nazywam się Joanna Luberadzka i chciałabym

szkodzi, jeżeli będzie to jasno napisane.

Chciałabym także powiedzieć o wspomnianej

dzieci.

Dziękuję bardzo.

Dyrektor Fundacji „Przyjaciółka” Joanna Luberadzka-Gruca:

Tak.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

dopełniły wszystkich wymogów regulaminowych.

Jako pierwszego proszę o zabranie

8

NR 677/VI KAD.

Były Rzecznik Praw Dziecka Paweł Jaros:

potrzebnej, co potwierdzali również moi przedmówcy.

Dziękuję za to tym bardziej, że

ka Praw Dziecka.

nież studia zagraniczne, uznane w Polsce.

To pokazywałoby pewną otwartość z naszej

sie rozwiązywania problemów dotyczących dzieci i rodzin.

Nie ma tu ograniczenia, że

się, że również koncerny medialne.

Dochodziło do wielu nieprzyjemnych sytuacji, zwią-

dował Rzecznik Praw Dziecka – było tak dwukrotnie.

Nie mówiłem o tym wcześniej, ale

9

NR 677/VI KAD.

Czy mamy to rozpatrywać, czy nie?

Osobiście uważam, że tak.

Powinniśmy zachować

jest w przypadku Rzecznika Praw Obywatelskich.

Jest to więc dobre rozwiązanie, które

do występowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Wiem, że nie możemy tego zrobić

chyba najważniejsze.

a mianowicie – powołanie zastępcy.

Ustawodawca konstytucyjny mówi w drugim prze-

Rzecznikowi Praw Dziecka tę szansę.

Wszystkie argumenty, jakich użył tu pan Kacz-

Rzecznika funkcjonowała Rada ds. Organizacji Pozarządowych o charakterze opinio-

dawczo-doradczym.

Domagano się wtedy utworzenia ﬁlii tego urzędu w terenie.

Taką

ślonych kategoriach.

10

NR 677/VI KAD.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

Były Rzecznik Praw Dziecka Paweł Jaros:

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

parency International.

Czy jest przedstawiciel Transparency International?

Nie ma.

ny był pan Tomasz Polkowski.

Również nie widzę tej osoby.

Następna zgłoszona osoba

to pan Ryszard Stangreciak.

Czy jest pan Ryszard Stangreciak?

Nie widzę.

Następna

bardzo proszę.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

w ogóle koncepcji funkcjonowania tego urzędu.

Dlatego też właśnie te uwagi chciałbym

przedstawić.

Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 208 Konstytucji RP, jest

zajmuje się Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

Po drugie – różnorodność tej proble-

11

NR 677/VI KAD.

Praw Obywatelskich.

Wprost przeciwnie – liczba ta rośnie.

Pozwala to na wyciągnięcie

wprowadzona w sposób przemyślany.

Tak, aby nie kolidowała z konstytucyjnym uję-

umocnienia kompetencji Rzecznika Praw Dziecka.

Ale, powiem szczerze, że należy mieć

dliwości, czyli wszystkimi mechanizmami ochrony sądowej.

Rzecznik Praw Dziecka nie

12

NR 677/VI KAD.

wo „Obywatelskich” słowem „Dziecka”.

W rzeczywistości można by było z powodze-

Praw Obywatelskich Andrzeja Zolla.

Pozwolę tu sobie zacytować prof. Andrzeja Zolla:

kresie takiego doświadczenia jak Rzecznik Praw Obywatelskich.”

Stanowisko to jest

telskich.

Funkcjonują trzy takie przedstawicielstwa.

Nie w Krakowie, a w Katowicach

stwach terenowych była niezwykle liczna.

sowych proponowanego rozwiązania.

Oczywiście, pozytywnym skutkiem rozwiązania,

na ten urząd.

13

NR 677/VI KAD.

zakresie.

Instytucja ciesząca się zaufaniem.

Przepisy tej nowelizacji mogą w pewien spo-

strzegać prawa dzieci.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

wyczerpaliśmy listę zgłoszeń.

Dodatkowo informuję, iż wpłynęło pisemne stanowisko

dzenia i przekazane posłom w podkomisji.

Chciałbym spytać, czy ktoś z zaproszonych

by zabrać głos?

Nie słyszę.

Pełnomocnik Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Rodziny Janusz Szymborski:

Jestem pełnomocnikiem Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Rodziny i chciałbym po-

wiedzieć jeszcze kilka słów.

Czy mogę?

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

Poseł Izabela Jaruga-Nowacka (Lewica):

Mam tylko pytanie w kwestii formalnej.

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

Proszę bardzo.

Poseł Izabela Jaruga-Nowacka (Lewica):

Przewodniczący poseł Sławomir Piechota (PO):

szenia.

Wyczerpaliśmy porządek dzienny, zamykam posiedzenie Komisj


text:
Biskup in partibus infidelium, jest biskup pokonsekrowany na tytuł biskupstwa zostającego w ręku niewiernych i faktycznie dla Kościoła straconego.

Nazywają go także biskupem tytularnym dla tego, że nie ma ani duchowieństwa, ani ludu, ale tylko tytuł kościoła; lecz nazwa ta jest mniej właściwa, gdyż każdy biskup, jako na pewny tytuł kościoła konsekrowany, słusznie się tytularnym nazywa.

Kiedy biskupi przez nieprzyjaciół imienia Chrystusowego wypędzeni byli ze swych djecezji, Kościół zawsze starał się dla nich o zajęcie i utrzymanie.

Szczególniej Grzegorz W. czuwał nad losem biskupów, przez Awarów i Słowian z Illirji powypędzanych.

Gdy we Włoszech zawakowało jakie biskupstwo, umieszczał na niém jednego z takich wygnańców-pasterzy, iżby pozostawał tam, dopóki nie będzie mógł powrócić do swojej djecezji.

Gracjan w swoim Dekrecie umieścił ustęp listu tego Papieża (Can.

Pastoralis, 42 cs.

7 quaest.

1), który Janowi, biskupowi lessiańskiemu, wypędzonemu ze swej stolicy, powierzył djecezję squillaceńską.

Jan Djakon, biograf tego Papieża, przytacza wiele podobnych przykładów (Vita S. Gregorii l. 3 c.

15).

Jeżeli zaś Papież nie mógł w ten sposób biskupowi-wygnańcowi zapewnić utrzymania, poruczał go wtedy miłości innych biskupów.

Ważnym jest tegoż samego Papieża list, w tym względzie do biskupów illyryjskich pisany (Epist. l. 1 ep.

45), w którym Grzegorz wyraźnie oświadcza, że nie dla tego im wygnanych biskupów poleca, aby z nimi dzielili się godnością i stolicą biskupią lub aby im przez to jaką władzę w ich djecezjach nadawał, lecz tylko pragnie, aby mogli znaleść utrzymanie i jaką pociechę.

Niezaprzeczoną jest rzeczą, że się ta wcale woli Papieża nie sprzeciwiało, iżby biskup przyjmujący wygnanego kolegę, pozwolił mu niekiedy wyręczyć siebie w funkcjach biskupiego urzędu, co tém więcej mogło wygnańcowi przynieść pociechy, że tym przynajmniej sposobem mógł się wywdzięczyć za ofiarowaną sobie gościnność.

Mamy wyraźne dowody, że tak się działo z biskupami hiszpańskimi, z których wielu potraciło swoje stolice, skutkiem podbicia przez Maurów wielkiej części Pirenejskiego półwyspu.

Wielu z nich schroniło się do Oviedo, tak, że ztąd miasto to zwano miastem biskupów.

Biskupi ci stali się pewnym rodzajem chorbiskupów, chorepiscopi (ob.

Chorbiskupi) i byli pomocnikami biskupa miejscowego, episcopi loci (Thomas., Vetus et n. Eccl. disc. de Benef.

p.

1 l. 1 c.

27 n. 8).

W tymże czasie nastał i ustalił się zwyczaj konsekrowania następców, po śmierci biskupów wygnanych, na tytuł ich kościołów, w nadziei odzyskania owych djecezji, popadłych w jarzmo niewiernych.

Tym sposobem ustalił się także zwyczaj, że biskupi djecezjalni przybierali sobie za pomocników biskupów nie mających ani kościoła, ani duchowieństwa, ani ludu, ale tylko tytuł kościoła, w ręku niewiernych zostającego.

Poppo, arcybiskup trewirski (1042), zażądał od Papieża takiego biskupa, a zwyczaj ten upowszechnił się w Niemczech tem łatwiej, że biskupi tamtejsi, jako książęta świeccy, zajęci obowiązkami tej godności, potrzebowali zastępstwa w zarządzie djecezji, albo przynajmniej w wykonywaniu ceremonji i funkcji biskupich w kościele.

W ogóle używano do tego biskupów wyświęcanych na tytuły kościołów wschodnich, przez Saracenów zajętych.

Przełożeni kościołów na wschodzie nic przeciwko temu nie mieli, żeby ustanawiać biskupów na djecezje, w których już ani duchowieństwa, ani ludu nie było: lecz ztąd nadużycia powstały.

Wyświęcali oni na takich biskupów zakonników, którzy często, zostawszy biskupami, porzucali w wielu rzeczach zachowanie zakonnej reguły i wałęsali się po różnych okolicach.

Położenie biskupów niemieckich, o jakiém wspomnieliśmy, sprowadzało do tego kraju owych wędrownych biskupów; ale nadużycie to zniósł sobór wieneński.

Rozdział In plerisque 5 de Elect. in Clem.

(I 3), z dekretów tego soboru wzięty, mówił, że na przyszłość żaden biskup taki nie będzie poświęcony bez wyraźnego pozwolenia Stolicy św. Czy za często dawano takie pozwolenia, czy go też źle używali ci, którym dawane było, dość, że ruchliwość biskupów in partibus była przyczyną ciągłego nadużycia.

Na soborze trydenckim proponowano zupełne zniesienie tej instytucji, ale jej sobór nie zniósł, tylko reformę zaprowadził.

W r. 1547 przypomniał (sess.

6 c.

5 de Refor.) dawne rozporządzenia, zabraniające biskupom spełniać funkcje biskupie w djecezji innego biskupa, bez jego pozwolenia, a pozwolenie to biskupa djecezjalnego, odnosić się mogło tylko do jego djecezjan.

Wielu z tych wędrownych biskupów in partibus, dla uniknienia tego prawa, osiadło w miejscowościach wyjętych z pod biskupiej juryzdykcji (loca exempta) i tam wyświęcali przeszkodami kanonicznemi dotkniętych, lub takich, którzy nie mogli otrzymać pozwolenia swego biskupa na przyjęcie święceń.

Sobór więc trydencki 1551 r. (ses.

14 c.

5 de Refor.) zabronił takiego wyświęcania, pod karą suspensy przez rok jeden na biskupa wyświęcającego, a na duchownych wyświęconych przez czas tak długi, jak się będzie podobało ich biskupowi.

Biskupowi in partibus nie wolno, bez pozwolenia ordynarjusza (biskupa miejscowego), wyświęcać nawet ratione familiaritatis sive commensalitii.

Po uchwaleniu dopiero takich ostrożności, sobór zdecydował się utrzymać instytucję biskupów in partibus, jako użyteczną w wielu ważnych okolicznościach.

Zachowała się więc ona aż do naszych czasów, i biskupów in partibus Stolica św. nominuje pod pewnemi poprzedniemi warunkami, z których główniejsze są następujące: 1) według przywileju przez V sobór laterański (ses.

IX) przyznanego, sześciu kardynałów biskupów (suburbicarii) mogą zarządzać djecezjami swojemi przez biskupów in partibus.

2) W krajach, gdzie istnieje taki zwyczaj, biskupi, udowodniwszy potrzebę, mogą prosić Papieża o biskupa pomocnika do funkcji pontyfikalnych.

Jeżeli ten zwyczaj trwa ciągle w jakiej djecezji, nowy taki biskup nie może być konsekrowany na tytuł tego samego kościoła, co jego poprzednik, aby się nie zdawało, że jakaś djecezja, będąca in partibus infidelium, jest koniecznie i ciągle związana z drugą djecezją.

Gdy bisknp ordynarjusz umiera, władza biskupa pomocnika ustaje.

3) W różnych okolicznościach, w których Stolica św. ustanawia wikarjusza apostolskiego, czy to w krajach, gdzie nie ma jeszcze ustalonej hierarchicznej organizacji, czy też po djecezjach, przez takich wikarjuszów tymczasowo administrowanych, powinni oni posiadać charakter biskupi z tytułem kościoła dla chrześcjaństwa straconego.

4) Nuncjusze papiezcy także powinni być biskupami, a szkodliwą byłoby rzeczą powierzać ten urząd biskupom ordynarjuszom, mającym swoje djecezje, dla tego biskupi in partibus są tu najwłaściwsi, owszem najczęściej takim nuncjuszom udzielany jest tytuł kościoła arcybiskupiego.

Biskupi in partibus infidelium, uważani są jako zaślubieni z kościołem, którego tytuł noszą: dla tego tylko pod zwykłemi warunkami mogą być przenoszonemi na inną stolicę, a wybierani za otrzymaniem breve wybieralności (ob.

Wybieralność).

Jeżeli są członkami kapituły, noszą ubiór biskupi i używają właściwych biskupom w chórze przywilejów.

Pod względem swego kanonikatu, jeżeli on wizycie biskupiej ulega, zależą bezpośrednio od Papieża.

Mają także prawo zasiadać na soborach powszechnych jako biskupi, i używali tego prawa na soborze watykańskim.

Ale nie są obowiązani do odwiedzania Rzymu (visitatio liminum), gdyż nie mają do złożenia raportu o swej djecezji, jednakże powinni o tyle, o ile mogą, wiedzieć o djecezji swojej i jeśli widzą jaką nadzieję odzyskania jej dla Kościoła, powinni czynnie tém się zająć.

Cf. Andreucii, de Episcopo titulari, w 1-ym tomie jego Hierarchia ecclesiastica; Bened.

XIV de Synod, dioec.

l. 13 c.

14.

(Phillips).

X. A. S.