corpora: wikisources-pl

text:
Atenagoras, grek, najprzód pogański filozof; lecz gdy zamierzył pisać przeciw chrystjanizmowi i w tym celu rozczytywać się w Piśmie św., nawrócił się do wiary chrześcjańskiej.

Po nawróceniu, z Aten udał się do Aleksandrji, gdzie prowadził szkołę katechetyczną i wykładał filozofję platońską.

Szczegóły te opowiada Filip (ob.)

Sidetes, w pozostałym fragmencie De schola catechet.

Alexandr.

Athenagoras zostawił dwie obrony chrystjanizmu: l) Apologja czyli poselstwo za chrześcjanami, πρεσβεία περὶ χριστιανῶν, które był podał Markowi Aureljuszowi i synowi jego, Luc.

Aurel.

Kommodowi, cesarzom [1]) Żąda tam, aby chrześcjanie byli sądzeni na mocy takich samych praw, jak zbrodniarze (t.

j, aby im wprzód jakiej zbrodni dowiedziono, a nie karano za samo wyznanie) i zbija fałsze przeciw nim rozsiewane.

Odznacza się spokojnym i umiarkowanym tonem.

2) Περὶ αναστάσεως των νεκρῶν (o zmartwychwstaniu umarłych).

W dziele tém najprzód odpowiada na wątpliwości, jakieby przeciw zmartwychwstaniu umarłych można postawić; dalej stawia dowody za tym dogmatem przemawiające.

Legationem przełożył Konrad Gesner, a księgę o Zmartwychwstaniu, Piotr Nannius.

Oba te przekłady z tekstem grec.

wydał Henryk Etienne (Stephanus), ze swemi objaśnieniami (Paris 1557).

Inne wydania ob.

Walch, Biblioth.

Patristica, ed.

Danzius.

Najnowsze wydanie w Corpus apologetar.

christianor.

saeculi secundi, ed.

J. C. T. Otto, Jenae t.

7, p. t.

Ath. philosophi atheniensis Opera omnia (grec.

i łac.).

1857. i jednocześnie Ath.

Supplicatio pro christianis gr. et cat., ed.

L. Paul, Halis.

1857.

W XVI w. zmyślono (jak okazał Dan.

Huet, w Diatribe de origine fabularum Romanensium) i pod tego Atenagorasa imię podszyto księgę O prawdziwej i doskonalej miłości, której grecki egzemplarz, niby ze wschodu sprowadzony (w XVI w.), nie wiadomo gdzie się znajduje.

Znane jest tylko tłumaczenie franc., p. t.

Du vray et parfait amour, escrit en grec par Athenagoras philos.

athen., contenant les amours honestes de Theogone et de Charide, de Pherecides et de Melangenie, à Paris 1612.

Przekładał to (jeżeli nie zmyślił) Fumeé de Genille (Fumeius), a wydał Bernard de Saint-Jorry.

Clarisse, De Athenagorae vita, scriptis et doctrina, Lugd.

Bat.

1819.

X. W. K.

↑ W Legatio pro Chr., Luc.

Commodus tytułowany jest Augustus; a że tę godność otrzymał dopiero r. 177; przeto Legatio, nie była wcześniej pisaną.


text:
108.

Dotrzymam — ręczę wam śmiele.

Ależ, najmilsi przyjaciele!

Przecięż obiecać i dotrzymać razem:

To na jednego za wiele.


corpora: sejm

text:
projekt

USTAWA

z dnia ............................

2012 r.

DZIAŁ I

PRZEPISY OGÓLNE

Art. 1.

3.

Spółdzielnia może prowadzić także działalność społeczną, w szczególności kulturalną i oświatową, dbając o rozwój rodziny, społeczności lokalnej i ogólnoludzkiej oraz o ochronę środowiska naturalnego.

Art. 2.

Art. 3.

Art. 4.

Ogłoszenia i dokumenty spółdzielcze, o których mowa w ustawie, publikuje się w Monitorze Spółdzielczym wydawanym przez Krajową Radę Spółdzielczą, z wyjątkiem ogłoszeń, które na podstawie odrębnych przepisów są zamieszczane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

DZIAŁ II

ZAŁOŻENIE SPÓŁDZIELNI I JEJ STATUT

Art. 5.

2.

Zarząd spółdzielni składa do sądu rejestrowego wniosek o wpis spółdzielni do Krajowego Rejestru Sądowego.

Art. 6.

1.

Statut spółdzielni określa:

13) zasady podziału nadwyżki bilansowej.

3.

Statut może zawierać także inne postanowienia.

4.

Postanowienie statutu sprzeczne z ustawą jest nieważne.

5.

Statut może przewidywać, z zastrzeżeniem ust. 1 i 2, że określone w nim sprawy zostaną uregulowane w regulaminie na zasadach określonych w art. 2 ust. 3.

Art. 7.

3.

Jednakże walne zgromadzenie, uchwalając zmianę statutu dotyczącą organów spółdzielni, może dokonać wyboru lub odwołania członków tych organów zgodnie z uchwałą o zmianie statutu.

Uchwała walnego zgromadzenia staje się skuteczna z chwilą wpisania zmiany statutu do Krajowego Rejestru Sądowego.

DZIAŁ III

CZŁONKOSTWO W SPÓŁDZIELNI

Rozdział 1

Art. 8.

1.

Spółdzielnia liczy co najmniej 5 członków.

Art. 9.

Art. 10.

2.

Oświadczenie o przystąpieniu do spółdzielni składa się w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Oświadczenie podpisane przez przystępującego do spółdzielni zawiera jego imię i nazwisko, miejsce zamieszkania oraz adres, a w miarę potrzeby także adres do doręczeń, a jeżeli przystępujący jest osobą prawną – jej firmę, siedzibę i adres, a w miarę potrzeby także adres do doręczeń, liczbę deklarowanych udziałów oraz inne dane przewidziane w statucie.

W formie pisemnej pod rygorem nieważności deklaruje się także udziały fakultatywne oraz wprowadza zmiany danych zawartych w oświadczeniu o przystąpieniu do spółdzielni.

Art. 11.

2.

Członek spółdzielni jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie zarząd spółdzielni o zmianie adresu lub adresu do doręczeń.

Do czasu zgłoszenia takiej zmiany doręczenie dokonane przez spółdzielnię pod dotychczasowym adresem członka spółdzielni uważa się za skuteczne.

3.

W rejestrze członków spółdzielni wpisuje się dzień powstania członkostwa, liczbę zadeklarowanych udziałów i dzień ich wniesienia, dzień zgłoszenia żądania zwrotu fakultatywnych udziałów, liczbę udziałów objętych żądaniem i dzień ich zwrotu, wysokość wpisowego i dzień jego wniesienia, dzień zawartej między członkiem i spółdzielnią umowy o wniesienie wkładu i informację o ustaniu stosunku wkładu, informację o złożeniu oświadczenia o wystąpieniu ze spółdzielni, o podjęciu uchwały w przedmiocie wykluczenia lub wykreślenia ze spółdzielni oraz dzień ustania członkostwa.

Wpisowi podlegają także zmiany tych danych.

Art. 12.

1.

Członek spółdzielni jest obowiązany zadeklarować jeden udział w spółdzielni, chyba że statut przewiduje obowiązek zadeklarowania większej liczby udziałów (udziały obowiązkowe).

Członek spółdzielni może zadeklarować dalsze udziały, jeżeli statut na to zezwala (udziały fakultatywne).

3.

Członkom spółdzielni nie zwraca się wniesionych udziałów, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 13.

Art. 14.

1.

Udziały są niezbywalne, z tym że udziały mogą być zbywane między członkami spółdzielni lub między członkiem spółdzielni a osobą przystępującą do spółdzielni.

2.

Zbycie udziału wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności i zawiadomienia spółdzielni na piśmie.

Art. 15.

2.

Jeżeli członek spółdzielni nie złożył oświadczenia, o którym mowa ust. 1, do spadku należy roszczenie o zwrot udziałów.

Art. 16.

2.

Udziały obowiązkowe są zwracane po ustaniu członkostwa.

Art. 17.

Art. 18.

1.

Członek spółdzielni ma prawo:

1) uczestniczyć w walnym zgromadzeniu;

3) otrzymać odpis lub kopię statutu i regulaminów uchwalonych na podstawie statutu;

4) zapoznać się i otrzymać odpisy lub kopie uchwał organów spółdzielni i protokołów ich obrad, protokołów lustracji, rocznych sprawozdań finansowych i sprawozdań z działalności spółdzielni, a także umów zawieranych przez spółdzielnię z osobami trzecimi, z zastrzeżeniem ust. 2; koszty sporządzenia takich odpisów lub kopii pokrywa zainteresowany członek spółdzielni;

7) uczestniczyć w podziale nadwyżki bilansowej spółdzielni, która prowadzi działalność zarobkową.

6.

Członek spółdzielni jest obowiązany:

Art. 19.

2.

Wpisowe nie podlega zwrotowi.

Art. 20.

1.

Statut może przewidywać możliwość wnoszenia przez członków spółdzielni wkładów na własność spółdzielni lub do korzystania przez nią na podstawie innego stosunku prawnego, chyba że ustawa nakłada na członków obowiązek wnoszenia wkładów.

Statut określa zasady wyceny i zwrotu wkładów.

Umowa między członkiem spółdzielni i spółdzielnią określa prawo spółdzielni do wkładu.

Rozdział 2

Ustanie członkostwa

Art. 21.

Art. 22.

3.

Członkostwo w spółdzielni ustaje następnego dnia po upływie terminu wypowiedzenia.

Art. 23.

Art. 24.

Art. 25.

2.

Wierzyciel członka spółdzielni może uzyskać zaspokojenie z jego udziałów dopiero z chwilą, gdy roszczenie o ich wypłatę stanie się wymagalne.

5.

Wierzytelności spółdzielni do członka spółdzielni z tytułu wniesienia udziałów nie podlegają zajęciu na rzecz wierzycieli spółdzielni.

Art. 26.

Rozdział 3

Postępowanie wewnątrzspółdzielcze

Art. 27.

DZIAŁ IV

ORGANY SPÓŁDZIELNI

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 28.

1.

Organami spółdzielni są:

1) walne zgromadzenie;

2) rada nadzorcza;

3) zarząd;

Art. 29.

Art. 30.

2.

Uchwała może być podjęta przed dokonaniem czynności prawnej przez spółdzielnię albo po jej dokonaniu, nie później jednak niż w terminie 2 miesięcy od dnia dokonania czynności.

Uchwała podjęta po dokonaniu czynności ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej.

3.

Czynność prawna dokonana bez uchwały właściwego organu spółdzielni, wymaganej wyłącznie przez statut, jest ważna, jednakże nie wyklucza to odpowiedzialności osób dokonujących czynności za szkodę wyrządzoną spółdzielni.

Art. 31.

4.

Pełnomocnik nie może zastępować więcej niż jednego członka spółdzielni.

Pełnomocnictwo powinno być udzielone pod rygorem nieważności na piśmie z notarialnym poświadczeniem podpisu i dołączone do protokołu walnego zgromadzenia.

Art. 32.

9) rozpatrywanie odwołań od uchwał rady nadzorczej w przedmiocie wykluczenia lub wykreślenia ze spółdzielni;

11) uchwalanie zmian statutu;

Art. 33.

3.

Zebranie przedstawicieli nie może się odbyć przed upływem 30 dni od dnia, na który zostało zwołane zebranie ostatniej grupy członkowskiej.

Art. 34.

5.

Uprawnieni do żądania zwołania walnego zgromadzenia mogą także żądać zamieszczenia poszczególnych spraw w porządku obrad.

Żądanie takie może być zgłoszone najpóźniej na 21 dni przed terminem walnego zgromadzenia.

Zarząd niezwłocznie ogłasza członkom spółdzielni w sposób określony w statucie o wprowadzeniu sprawy do porządku obrad i zawiadamia na piśmie osoby, których zawiadomienie jest wymagane.

6.

Jeżeli zarząd nie zwoła walnego zgromadzenia, zwołuje je rada nadzorcza, związek spółdzielczy, w którym spółdzielnia jest zrzeszona, lub Krajowa Rada Spółdzielcza na koszt spółdzielni; przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio.

Art. 35.

Art. 36.

2.

Zarząd przechowuje protokoły co najmniej przez 10 lat.

Art. 37.

2.

Uchwała jest nieistniejąca w szczególności wtedy, gdy została podjęta bez obecności liczby członków spółdzielni wymaganej przez ustawę lub statut, gdy walne zgromadzenie nie zostało zwołane oraz gdy zaprotokołowano uchwałę bez głosowania albo uchwałę, która nie uzyskała wymaganej większości głosów.

Art. 38.

1.

Członek spółdzielni oraz zarząd może wytoczyć powództwo o ustalenie nieistnienia lub nieważności uchwały.

Inna osoba może wytoczyć takie powództwo tylko wtedy, gdy została spełniona przesłanka określona w art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.

Art. 39.

1.

Sąd może orzec o nieważności uchwały albo ją uchylić, z powodu naruszenia przepisów ustawy lub postanowień statutu dotyczących zwołania walnego zgromadzenia lub podejmowania przez nie uchwał, gdy naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na treść uchwały, chyba że uchwała jest nieistniejąca.

3.

Zarząd zgłasza sądowi rejestrowemu, w terminie siedmiu dni, prawomocny wyrok sądu ustalający nieistnienie albo nieważność uchwały bądź uchylający uchwałę.

Rada nadzorcza

Art. 40.

Art. 41.

1.

Rada nadzorcza składa się co najmniej z trzech członków wybranych zgodnie ze statutem przez walne zgromadzenie, zebranie przedstawicieli albo grupy członkowskie.

3.

W skład rady nadzorczej nie może wchodzić pracownik spółdzielni.

Uchwała w sprawie wyboru pracownika do rady nadzorczej jest nieważna.

Z chwilą nawiązania przez członka rady nadzorczej stosunku pracy ze spółdzielnią ustaje jego członkostwo w radzie nadzorczej.

4.

Przepis ust. 3 nie dotyczy spółdzielni pracy.

7.

Organ właściwy według statutu do wyboru członka rady nadzorczej może go odwołać przed upływem kadencji większością 2/3 głosów.

9.

Członkowie rady nadzorczej mają obowiązek odbyć szkolenie z zakresu podstaw funkcjonowania gospodarki spółdzielczej.

10.

Program szkolenia, w tym jego formę, czas i treść ustala Zarząd Krajowej Rady Spółdzielczej w drodze uchwały.

Szkolenie jest bezpłatne.

11.

Członek rady nadzorczej, który nie odbył szkolenia w ciągu 6 miesięcy od dnia wyboru traci mandat.

Art. 42.

1.

Do właściwości rady nadzorczej należy:

5) rozpatrywanie skarg na działalność zarządu,

8) rozpatrywanie zgłoszonych przez członków spółdzielni wniosków dotyczących działalności spółdzielni,

9) podejmowanie uchwał w sprawie nabycia i obciążenia nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego gruntu, nabycia przedsiębiorstwa lub jego części wyodrębnionej organizacyjnie lub funkcjonalnie lub innej jednostki organizacyjnej,

Art. 43.

Rozdział 4

Zarząd

Art. 44.

Art. 45.

2.

Rada nadzorcza albo walne zgromadzenie, stosownie do postanowień statutu, wybiera i odwołuje członków zarządu, w tym prezesa i jego zastępcę lub zastępców.

5.

Organ, który zgodnie ze statutem wybiera członków zarządu, może ich w każdej chwili odwołać w trybie określonym w statucie.

Art. 46.

3.

Rada nadzorcza, zawieszając w czynnościach członka zarządu, podejmuje uchwały niezbędne do prawidłowego prowadzenia działalności spółdzielni oraz niezwłocznie zwołuje walne zgromadzenie.

Art. 47.

Art. 48.

1.

Oświadczenia woli za spółdzielnię są składane przez dwóch członków zarządu, przez jednego członka zarządu i pełnomocnika albo prokurenta albo przez dwóch pełnomocników lub prokurentów.

W spółdzielni o zarządzie jednoosobowym oświadczenia woli są składane przez prezesa albo przez dwóch pełnomocników lub prokurentów.

5.

Statut spółdzielni może uzależnić udzielenie pełnomocnictwa, o którym mowa w ust. 4, od uprzedniej zgody rady nadzorczej.

Rozdział 5

Przepisy wspólne

dla zebrania przedstawicieli, rady nadzorczej, zarządu i likwidatora

Art. 49.

Art. 50.

Art. 51.

2.

Rada nadzorcza może wyznaczyć jednego lub kilku ze swoich członków do czasowego pełnienia funkcji członka lub członków zarządu.

W takim wypadku członkostwo w radzie nadzorczej ulega zawieszeniu.

Art. 52.

4.

Naruszenie zakazu, o którym mowa w ust. 1–3, stanowi podstawę odwołania członka rady nadzorczej, zarządu lub likwidatora albo odwołania pełnomocnictwa lub prokury oraz powoduje inne skutki prawne przewidziane w odrębnych przepisach.

Art. 53.

Art. 54.

Rozdział 6

Grupy członkowskie

Art. 55.

Art. 56.

DZIAŁ V

GOSPODARKA SPÓŁDZIELNI

Art. 57.

Art. 58.

1.

Zasadniczymi funduszami własnymi spółdzielni są:

Art. 59.

2.

Nadwyżka bilansowa może podlegać podziałowi między członków spółdzielni, na zasadach określonych w statucie, w szczególności stosownie do:

2) wkładu pracy członka spółdzielni,

3) liczby udziałów wniesionych przez członka spółdzielni.

4.

Jeżeli udziały nie zostały wniesione, kwoty przypadające członkowi spółdzielni z tytułu podziału nadwyżki bilansowej zalicza się na poczet jego udziałów.

Art. 60.

Art. 61.

Art. 62.

Art. 63.

Art. 64.

DZIAŁ VI

LUSTRACJA

Art. 65.

2.

W spółdzielniach mieszkaniowych w okresie budowania przez nie budynków i rozliczania kosztów budowy tych budynków lustrację przeprowadza się corocznie w terminie 6 miesięcy roku następnego.

4.

Obowiązek poddania się lustracji nie dotyczy spółdzielni liczących nie więcej niż 10 członków oraz spółdzielni mieszkaniowych liczących nie więcej niż 30 członków.

W spółdzielniach tych lustrację przeprowadza się wyłącznie na żądanie zarządu spółdzielni, rady nadzorczej albo 1/3 członków.

5.

Celem lustracji jest:

6.

Lustrację przeprowadza lustrator wskazany przez radę nadzorczą.

Spółdzielnia zawiadamia Krajową Radę Spółdzielczą o wskazaniu lustratora.

7.

Lustrator nie może przeprowadzać lustracji spółdzielni której jest członkiem.

8.

Jeżeli spółdzielnia nie podda się lustracji, Krajowa Rada Spółdzielcza zarządza przeprowadzenie lustracji na koszt spółdzielni oraz wyznacza lustratora.

Art. 66.

1.

Lustrator jest obowiązany zawiadomić Krajową Radę Spółdzielczą oraz radę nadzorczą i zarząd spółdzielni o rozpoczęciu lustracji.

Członkowie rady nadzorczej są uprawnieni do uczestniczenia w lustracji.

2.

Lustrator jest uprawniony do wstępu na teren nieruchomości, budynków, innych urządzeń lub lokali, w których spółdzielnia prowadzi działalność, w takich dniach i godzinach, w jakich jest ona lub powinna być prowadzona.

3.

Lustrator może przeglądać księgi, wszelkie dokumenty i inne nośniki informacji w lustrowanej spółdzielni oraz sprawdzać jej stan majątkowy.

4.

Organy spółdzielni i jej pracownicy są obowiązani do udzielania lustratorowi pisemnych lub ustnych informacji i wyjaśnień oraz wszelkiej pomocy przy wykonywaniu przez niego czynności lustracyjnych.

Art. 67.

1.

Lustrator sporządza protokół z lustracji, który składa radzie nadzorczej, zarządowi i Krajowej Radzie Spółdzielczej.

Protokół sporządzony przez lustratora ma moc dokumentu urzędowego.

2.

Zarząd jest obowiązany corocznie przekazywać informację o realizacji wniosków wynikających z protokołu lustracji walnemu zgromadzeniu.

3.

Zarząd jest obowiązany, na żądanie członka spółdzielni, udostępnić mu do wglądu protokół lustracji i informację o realizacji wynikających z niego wniosków lub wydać mu odpisy lub kopie tych dokumentów; przepis art. 18 ust. 1 pkt 3 i 4 stosuje się odpowiednio.

4.

Rada nadzorcza przedstawia na najbliższym walnym zgromadzeniu wnioski wynikające z protokołu lustracji.

Art. 68.

1.

Obowiązki lustratora może pełnić osoba, która ukończyła studia wyższe w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskała tytuł magistra lub zagraniczne studia wyższe uznane w Rzeczypospolitej Polskiej za równorzędne i włada językiem polskim w mowie i w piśmie, ma pełną zdolność do czynności prawnych, oraz uzyskała uprawnienia lustracyjne.

2.

Członek zarządu, kierownik bieżącej działalności gospodarczej spółdzielni, pełnomocnik lub prokurent nie może być lustratorem.

Z chwilą rozpoczęcia przez niego lustracji ustaje jego członkostwo w zarządzie bądź stosunek pełnomocnictwa lub prokury.

3.

Tworzy się Komisję Nadzoru Lustracyjnego przy Krajowej Radzie Spółdzielczej w składzie 21 członków, w tym 6 powoływanych przez Krajową Radę Spółdzielczą oraz po trzech powołanych przez Ministra Sprawiedliwości i ministrów właściwych do spraw gospodarki, transportu, budownictwa i gospodarki morskiej, instytucji finansowych i rolnictwa.

4.

Krajowa Rada Spółdzielcza i ministrowie, o których mowa w ust. 3, odwołują powołanych przez siebie członków Komisji Nadzoru Lustracyjnego.

5.

Krajowa Rada Spółdzielcza zwołuje pierwsze posiedzenie Komisji Nadzoru Lustracyjnego.

Członkowie Komisji Nadzoru Lustracyjnego wybierają spośród siebie jej przewodniczącego większością głosów w głosowaniu tajnym.

6.

Komisja Nadzoru Lustracyjnego nadaje uprawnienia lustracyjne osobie, wobec której postępowanie kwalifikacyjne zakończyło się egzaminem z wynikiem pozytywnym.

Nadanie uprawnień lustracyjnych stwierdza się przez wydanie świadectwa uprawnień lustracyjnych.

7.

Świadectwo uprawnień lustracyjnych zawiera następujące dane:

1) imię i nazwisko;

2) imiona rodziców;

3) datę i miejsce urodzenia;

4) adres zamieszkania;

5) wykształcenie;

6) numer dokumentu potwierdzającego tożsamość;

7) numer uprawnień lustracyjnych.

10.

Członkom Komisji Nadzoru Lustracyjnego przysługuje wynagrodzenie za udział w postępowaniu kwalifikacyjnym.

Art. 69.

1.

Krajowa Rada Spółdzielcza prowadzi centralny rejestr lustratorów spółdzielni, zwany dalej „centralnym rejestrem”.

2.

Osoby, którym nadano uprawnienia lustracyjne, podlegają wpisowi do centralnego rejestru na podstawie świadectw nadania tych uprawnień.

3.

W centralnym rejestrze wpisuje się numer kolejny i datę wpisu oraz dane, o których mowa w art. 68 ust. 7.

4.

Wyciągi z centralnego rejestru, z wyjątkiem danych wymienionych w art. 68 ust. 7 pkt 3, 4 i 6, podlegają ogłoszeniu w Monitorze Spółdzielczym oraz są umieszczane na stronie internetowej Krajowej Rady Spółdzielczej.

6.

Zarząd Krajowej Rady Spółdzielczej określi, w drodze uchwały:

1) sposób prowadzenia centralnego rejestru, mając na względzie konieczność zapewnienia dostępu do informacji o osobach, którym przysługują uprawnienia lustracyjne;

2) wzory świadectw uprawnień lustracyjnych mając na względzie uzasadnione koszty wydawania świadectw;

3) tryb postępowania przy wydawaniu świadectw uprawnień lustracyjnych w wypadku ich utraty, mając na względzie uzasadnione koszty wydawania duplikatów świadectw.

Art. 70.

2.

Lustrator jest obowiązany do stałego doskonalenia kwalifikacji zawodowych.

Art. 71.

2) nagana,

3.

Zastosowanie kary, o której mowa w ust. 2 pkt 4 lub 5, powoduje wykreślenie osoby ukaranej z centralnego rejestru z dniem, w którym orzeczenie o ukaraniu podlega wykonaniu.

Art. 72.

2.

Komisja Nadzoru Lustracyjnego wszczyna postępowanie na wniosek powołanego przez nią rzecznika dyscyplinarnego.

4.

Ustalając termin pierwszego posiedzenia, uwzględnia się w szczególności:

2) przewidywany czas trwania posiedzenia.

5.

W zawiadomieniu o pierwszym posiedzeniu osobie, wobec której wszczęto postępowanie, wyznacza się termin do złożenia wyjaśnień a także informuje o możliwości ustanowienia pełnomocnika.

7.

Lustrator może zaskarżyć do wojewódzkiego sądu administracyjnego właściwego dla miejsca jego zamieszkania orzeczenie Komisji Nadzoru Lustracyjnego, o którym mowa w ust. 1, w terminie 6 tygodni od dnia doręczenia lustratorowi orzeczenia wraz z uzasadnieniem z powodu sprzeczności z prawem lub dobrymi obyczajami.

Art. 73.

Minister właściwy do spraw instytucji finansowych, po uzyskaniu opinii Krajowej Rady Spółdzielczej, określi, w drodze rozporządzenia:

2) sposób i tryb przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego

3) wysokość opłaty egzaminacyjnej

Art. 74.

Zgromadzenie ogólne Krajowej Rady Spółdzielczej określi w drodze uchwały:

1) tryb powoływania zespołów egzaminacyjnych spośród członków Komisji Nadzoru Lustracyjnego oraz liczbę członków wchodzących w ich skład;

2) tryb przeprowadzanie lustracji

– mając na względzie zapewnienie prawidłowego przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego, a także przeprowadzania lustracji zgodnie z jej ustawowymi celami.

Art. 75.

Zarząd Krajowej Rady Spółdzielczej określi w drodze uchwały wysokość wynagrodzenia członków Komisji Nadzoru Lustracyjnego, uwzględniając liczbę osób przystępujących do postępowania kwalifikacyjnego czas trwania tego postępowania oraz sposób przeprowadzenia egzaminu.

DZIAŁ VII

PRZEKSZTAŁCENIA ORGANIZACYJNE SPÓŁDZIELNI

Rozdział 1

Art. 76.

2.

Uchwały o połączeniu spółdzielni powinny zawierać:

1) oznaczenie spółdzielni przejmującej,

Art. 77.

1.

Sprawozdania finansowe każdej z łączących się spółdzielni z opiniami biegłych rewidentów wraz z raportami, jeżeli podlegają one obowiązkowemu badaniu, wykłada się w lokalach łączących się spółdzielni co najmniej na 21 dni przed terminami posiedzeń walnych zgromadzeń w celu umożliwienia członkom spółdzielni zapoznania się z nimi.

Art. 78.

2.

Po podjęciu uchwał o połączeniu zamiast zarządu i rady nadzorczej spółdzielni przejmowanej działa zarząd i rada nadzorcza spółdzielni przejmującej.

3.

Zarząd spółdzielni przejmującej jest obowiązany w terminie czternastu dni od podjęcia ostatniej uchwały o połączeniu zgłosić połączenie do Krajowego Rejestru Sądowego.

Art. 79.

1.

Członkowie spółdzielni, którzy w chwili poprzedzającej wpisanie połączenia do Krajowego Rejestru Sądowego należeli do spółdzielni przejmowanej, stają się członkami spółdzielni przejmującej.

2.

W razie wypowiedzenia członkostwa, śmierci członka spółdzielni lub ustania osoby prawnej będącej członkiem spółdzielni, wykluczenia albo wykreślenia członka spółdzielni przed połączeniem, ustanie członkostwa ocenia się według statutu obowiązującego przed połączeniem.

Art. 80.

Rozdział 2

Podział spółdzielni

Art. 81.

Art. 82.

10.

Sąd nie może uchylić uchwały, o której mowa w ust. 9, ani ustalić jej nieistnienia lub nieważności po uprawomocnieniu się postanowienia dotyczącego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego spółdzielni powstającej w wyniku podziału spółdzielni dotychczasowej.

Art. 83.

3.

Zebranie członków lub przedstawicieli jest zwoływane przez zarząd dotychczasowej spółdzielni, który powiadamia pisemnie zainteresowane osoby o czasie, miejscu i porządku obrad tego zebrania.

Przepis art. 34 ust. 6 stosuje się odpowiednio.

4.

Zebranie członków lub przedstawicieli może podejmować uchwały niezależnie od liczby obecnych na nim osób uprawnionych do głosowania, choćby statut spółdzielni dotychczasowej stanowił inaczej.

Art. 84.

2.

Podział spółdzielni wywiera skutek od chwili uprawomocnienia się ostatniego postanowienia sądu rejestrowego o dokonaniu wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Art. 85.

Art. 86.

3.

Udziały członków spółdzielni powstającej w wyniku podziału uznaje się za wniesione w takiej wysokości, jaka wynika z ustalonej w sprawozdaniu finansowym kwoty przejętego przez tę spółdzielnię funduszu udziałowego.

DZIAŁ VIII

LIKWIDACJA SPÓŁDZIELNI

Art. 87.

1.

Spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji:

4.

Zarząd lub likwidator niezwłocznie zgłasza do Krajowego Rejestru Sądowego uchwałę o przywróceniu działalności spółdzielni, dołączając odpis protokołu walnego zgromadzenia.

Art. 88.

1.

Związek spółdzielczy, w którym spółdzielnia jest zrzeszona, oraz Krajowa Rada Spółdzielcza mogą postawić spółdzielnię w stan likwidacji, jeżeli:

Art. 89.

Art. 90.

Art. 91.

Art. 92.

5.

Organ, który odwołuje likwidatora jest obowiązany równocześnie wyznaczyć innego.

Art. 93.

Art. 94.

Spółdzielnia w likwidacji zachowuje dotychczasową swoją firmę z dodaniem wyrazów: „w likwidacji”.

Art. 95.

Likwidator powinien niezwłocznie po wyznaczeniu go:

2) powiadomić banki finansujące spółdzielnię o otwarciu likwidacji spółdzielni,

Art. 96.

Art. 97.

Art. 98.

1) koszty prowadzenia likwidacji,

Art. 99.

Art. 100.

Art. 101.

Art. 102.

DZIAŁ IX

ZWIĄZKI SPÓŁDZIELCZE I KRAJOWA RADA SPÓŁDZIELCZA

Art. 103.

3.

Do zadań związku spółdzielczego należy:

3) reprezentowanie zrzeszonych spółdzielni za granicą,

Art. 104.

1) firmę i siedzibę związku,

2) cel i przedmiot działania związku,

3.

Organami związku są:

1) zjazd związku,

2) rada nadzorcza,

3) zarząd.

Art. 105.

1.

Związek spółdzielczy przechodzi w stan likwidacji:

2) na mocy uchwały zjazdu podjętej zwykłą większością głosów,

Art. 106.

Delegat na zjazd związku spółdzielczego, w którym spółdzielnia jest zrzeszona, ani członek innego organu związku spółdzielczego, nie może być delegatem spółdzielni na wojewódzkie zebranie wyborcze do Krajowej Rady Spółdzielczej ani członkiem organów tej Rady.

Z chwilą dokonania wyboru na delegata na wojewódzkie zebranie wyborcze do Krajowej Rady Spółdzielczej lub do organu tej Rady, ustaje jego członkostwo w organach związku oraz wygasa mandat delegata na zjazd związku.

Art. 107.

Krajowa Rada Spółdzielcza wyznacza lustratora związku spółdzielczego.

Art. 108.

1.

W sprawach nieuregulowanych w niniejszym dziale stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółdzielni, z wyjątkiem art. 24 ust. 1, art. 27, art. 58–60, art. 65 ust. 6 zdanie pierwsze i art. 66 oraz przepisów ustawy dotyczących udziałów i wkładów.

2.

Przepisy ustawy o walnym zgromadzeniu spółdzielni stosuje się odpowiednio do zjazdu związku, o radzie nadzorczej spółdzielni – do rady nadzorczej związku, a o zarządzie spółdzielni – do zarządu związku.

3.

Przepisy art. 37 i 38 stosuje się odpowiednio również do uchwał rady nadzorczej związku.

Rozdział 2

Krajowa Rada Spółdzielcza

Art. 109.

1.

Krajowa Rada Spółdzielcza jest najwyższą samorządową organizacją ruchu spółdzielczego.

Art. 110.

1.

Do zadań Krajowej Rady Spółdzielczej należy:

2) współdziałanie z organami władzy publicznej w sprawach dotyczących ruchu spółdzielczego,

5) wspieranie działalności spółdzielczości uczniowskiej,

7) współdziałanie ze związkami spółdzielczymi w realizacji zadań wynikających z niniejszej ustawy.

Art. 111.

5.

W pracach organów Krajowej Rady Spółdzielczej mogą uczestniczyć z głosem doradczym przedstawiciele organów władzy publicznej oraz przedstawiciele związków spółdzielczych.

6.

Krajowa Rada Spółdzielcza nie może prowadzić działalności politycznej.

Art. 112.

1.

Organami Krajowej Rady Spółdzielczej są:

1) Zgromadzenie Ogólne,

2) Komisja Spółdzielcza,

3) Zarząd.

2.

Uchwały organów Krajowej Rady Spółdzielczej są ogłaszane w Monitorze Spółdzielczym.

Art. 113.

1.

Zgromadzenie Ogólne jest najwyższym organem Krajowej Rady Spółdzielczej.

2.

Do wyłącznej właściwości Zgromadzenia Ogólnego należy:

1) uchwalanie statutu Krajowej Rady Spółdzielczej,

2) określanie wysokości składek członkowskich spółdzielni,

3) uchwalanie trybu organizowania wojewódzkich zebrań wyborczych do Krajowej Rady Spółdzielczej i wybierania przez te zebrania członków Zgromadzenia Ogólnego oraz określanie rodzajów branż spółdzielczych,

4) wybór i odwoływanie przewodniczącego Zgromadzenia i jego zastępców, członków Komisji Spółdzielczej spośród członków Zgromadzenia oraz prezesa i innych członków Zarządu,

5) powoływanie komisji problemowych Zgromadzenia, wybór i odwoływanie ich członków, uchwalanie regulaminów pracy, rozpatrywanie przygotowanych przez komisje projektów uchwał,

6) opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu spółdzielczości,

7) uchwalanie regulaminów Komisji Spółdzielczej i Zarządu Krajowej Rady Spółdzielczej,

8) podejmowanie uchwał w sprawie występowania do sądu z wnioskiem o postawienie w stan likwidacji związku spółdzielczego oraz spółdzielni niezrzeszonej w związku spółdzielczym.

Art. 114.

1.

Członkowie Zgromadzenia Ogólnego są wybierani przez wojewódzkie zebrania wyborcze według następujących zasad:

1) liczba członków Zgromadzenia Ogólnego wybieranych z określonego województwa odpowiada liczbie spółdzielni mających siedziby w tym województwie podzielonej przez 100 i zaokrąglonej w dół,

3) jeżeli liczba członków Zgromadzenia Ogólnego wybieranych w określonym województwie jest mniejsza od liczby branż spółdzielczych, wybrani zostają przedstawiciele tych branż, którzy otrzymali kolejno największą liczbę głosów,

3.

W miejsce członka, którego mandat wygasł, wchodzi osoba, która podczas wyborów uzyskała w danej branży spółdzielczej kolejno największą liczbę głosów.

Art. 115.

Komisja Spółdzielcza jest organem nadzorczym i kontrolnym Krajowej Rady Spółdzielczej.

Art. 116.

1.

Zarząd jest organem wykonawczym Krajowej Rady Spółdzielczej.

2.

Zarząd składa się z trzech członków, w tym prezesa i jego zastępców.

Członkowie Zarządu nie mogą być członkami Zgromadzenia Ogólnego.

3.

Do właściwości Zarządu należy wykonywanie zadań Krajowej Rady Spółdzielczej, określonych w ustawie i w statucie oraz niezastrzeżonych do właściwości Zgromadzenia Ogólnego albo Komisji Spółdzielczej.

Art. 117.

Członkami Komisji Spółdzielczej i Zarządu mogą być osoby niebędące członkami Zgromadzenia Ogólnego.

Art. 118.

Wydatki Krajowej Rady Spółdzielczej pokrywa się ze składek spółdzielni według zasad określonych przez Zgromadzenie Ogólne oraz z innych dochodów i darowizn.

Art. 119.

2.

Przepisy ustawy o walnym zgromadzeniu spółdzielni stosuje się odpowiednio do Zgromadzenia Ogólnego, o radzie nadzorczej spółdzielni – do Komisji Spółdzielczej, a o zarządzie spółdzielni – do Zarządu Krajowej Rady Spółdzielczej.

3.

Przepisy art. 37 i 38 stosuje się odpowiednio do uchwał Zgromadzenia Ogólnego, Komisji Spółdzielczej i Zarządu Krajowej Rady Spółdzielczej, z tym że termin sześciu tygodni do zaskarżenia uchwały do sądu rozpoczyna się w dniu ogłoszenia uchwały w Monitorze Spółdzielczym.

DZIAŁ X

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA

Art. 120.

Art. 121.

Art. 122.

Kto, będąc członkiem zarządu, rady nadzorczej albo likwidatorem wbrew przepisom ustawy:

6) nie przygotowuje w terminie dokumentów dotyczących dokonania podziału w spółdzielni, o którym mowa w art. 82,

podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 123.

DZIAŁ XI

Art. 124.

1) uchyla się art. 1–3, art. 5–7, art. 11, art. 12a, art. 14–22, art. 24–32, art. 35–42, art. 44–46a, art. 48–50, art. 52, art. 54–59, art. 67 i 68, art. 75–78, art. 82, art. 87, art. 88a–93a, art. 96–102, art. 108–137;

2) art. 172 otrzymuje brzmienie:

„Art. 172.

W sprawach nieuregulowanych w art. 166–168 i 171 stosuje się odpowiednio przepisy działu V ustawy z dnia ...

2011 r. o spółdzielniach (Dz. U. Nr ..., poz. ...), z wyjątkiem przepisów art. 58 i art. 59.”;

3) w art. 193 § 2 otrzymuje brzmienie:

4) w art. 200 § 2 otrzymuje brzmienie:

5) w art. 203u § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1.

Do zaskarżania uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni, o których mowa w art. 203j pkt 1 i 5, stosuje się odpowiednio art. 38 ust. 2–6 i art. 39 ust. 2 ustawy z dnia ...

2011 r. o spółdzielniach (Dz. U. Nr ..., poz. ...).

Nie można zaskarżyć uchwały wyłącznie na podstawie, o której mowa w § 4.”;

6) uchyla się art. 240, art. 241–243, art. 257–259a, art. 266 i art. 267b–267d.

Art. 125.

Art. 126.

„138) przychody członków spółdzielni stanowiące ich udział w podziale nadwyżki bilansowej (dochodu ogólnego) spółdzielni.”.

Art. 127.

1) w art. 15 po ust. 1 dodaje się ust. 1y w brzmieniu:

Art. 128.

Art. 129.

Art. 130.

4) art. 25s otrzymuje brzmienie:

7) art. 124b otrzymuje brzmienie:

8) w art. 136:

1) popełnienie przestępstwa,

Art. 131.

2) w art. 15 otrzymuje brzmienie:

Art. 132.

2) uchyla się rozdział 11.

Art. 133.

3) art. 18 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:

Art. 134.

2.

Nie stosuje się przepisów art. 41 ust. 1.

6 i 8, art. 42 ust. 1 pkt 12, art. 44, art. 45 ust. 1, 2, 6 i 7, art. 46, art. 51 ust. 1 i 3 ustawy z dnia …

2011 r. o spółdzielniach.”;

5) art. 25 otrzymuje brzmienie:

„Art. 25.

Dokonanie czynności prawnej między SCE a członkiem rady administrującej lub czynności prawnej dokonywanej przez SCE w interesie członka rady administrującej wymaga uchwały walnego zgromadzenia.

W czynnościach tych, w tym również w czynnościach, o których mowa w art. 47 ust. 1 ustawy z dnia …

2011 r. o spółdzielniach, SCE reprezentuje pełnomocnik ustanowiony przez walne zgromadzenie.”.

Rozdział 2

Przepisy przejściowe i końcowe

Art. 135.

Art. 136.

Art. 137.

Przepis art. 41 ust. 6 stosuje się do rad nadzorczych powołanych po zarejestrowaniu zmian statutów określających kadencję rady nadzorczej, a jeżeli statut spółdzielni określał kadencję rady nadzorczej, po upływie dotychczasowej kadencji.

Art. 138.

Przy stosowaniu art. 41 ust. 7 liczbę kadencji oblicza się biorąc pod uwagę upływ pełnych kadencji od czasu wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 140.

Art. 141.

Art. 142.

Art. 143.

Art. 144.

1.

Spółdzielnie i związki spółdzielcze dokonają zmian swoich statutów stosownie do przepisów ustawy i w trybie przez nią przewidzianym.

Zgłoszenia do Krajowego Rejestru Sądowego tych zmian spółdzielnie i związki spółdzielcze dokonają najpóźniej do dnia 1 lipca 2013 r.

Art. 145.

3.

Przepis art. 144 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 146.

Art. 147.

Nie ulega zatem wątpliwości konieczność dokonania w prawie spółdzielczym dalszych, istotnych zmian.

Powstaje jednak pytanie, czy takie zmiany powinny przybrać postać kolejnej nowelizacji, czy też nowej ustawy.

Powstaje też pytanie, czy obecnie nadal jest możliwe utrzymywanie jednej ustawy regulującej działalność wszystkich spółdzielni, czy też wskazane byłoby przygotowanie projektu regulacji zawierającej wyłącznie przepisy ogólne, dotyczące wszystkich spółdzielni, oraz przepisy o związkach spółdzielczych i Radzie Spółdzielczej, przy założeniu, że odrębne akty normatywne regulowałyby działalność spółdzielni poszczególnych rodzajów.

Już obecnie funkcjonują przepisy szczególne, odnoszące się zwłaszcza do banków spółdzielczych, spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych, spółdzielni mieszkaniowych i spółdzielni socjalnych.

Wskazane jest ponadto opracowanie projektów odrębnych ustaw o spółdzielniach rolniczych (zwłaszcza rolniczych spółdzielniach produkcyjnych) oraz o spółdzielniach pracy.

Do czasu wejścia w życie ustaw regulujących działalność ostatnio wymienionych spółdzielni przewiduje się zatem utrzymanie w mocy przepisów art. 138-203 ustawy - Prawo spółdzielcze.

Proponowany projekt ustawy o spółdzielniach zawiera zatem wyłącznie przepisy wspólne dla wszystkich spółdzielni, a także przepisy o związkach spółdzielczych i Krajowej Radzie Spółdzielczej.

Rozwiązania tego projektu z natury rzeczy nawiązują więc w pewnym stopniu do ustawy o spółdzielniach z 1920 r.

Poza tym przejmują one liczne rozwiązania z obecnie obowiązującego Prawa spółdzielczego w takim zakresie, w jakim te rozwiązania sprawdziły się w praktyce i nie wymagają modyfikacji w nowych warunkach ustrojowych.

Projekt ustawy o spółdzielniach zawiera następujące rozwiązania szczegółowe, odbiegające od regulacji przewidzianych w obowiązującym Prawie spółdzielczym.

1.

Definicja spółdzielni (art. 1 projektu) nawiązuje do definicji zamieszczonej w ustawie o spółdzielniach z 1920 r. oraz jest dostosowana do zasad spółdzielczych ustalonych przez Międzynarodowy Związek Spółdzielczy na Kongresie w Manchesterze w 1995 r., w tym zwłaszcza do poprzedzającej te zasady definicji spółdzielni (podkreślono w niej m. in., że celem spółdzielni jest zaspokajanie wspólnych potrzeb gospodarczych, socjalnych i kulturalnych członków) oraz wartości spółdzielczych (takich jak samopomoc, odpowiedzialność osobista, demokracja, równość, sprawiedliwość i solidarność).

Dlatego w projekcie proponuje się przyjęcie rozwiązania, że celem spółdzielni może być również zaspokajanie interesów i potrzeb członków nie tylko ekonomicznych, ale również socjalnych i kulturalnych (art. 1 ust. 3).

Nie proponuje się wszakże wyraźnego zobowiązania spółdzielni do przestrzegania międzynarodowych zasad spółdzielczych.

Zasady te, uchwalane przez Międzynarodowy Związek Spółdzielczy, nie stanowią bowiem norm prawa międzynarodowego, dlatego ich przestrzeganie z punktu widzenia polskiego porządku prawnego ma przede wszystkim wymiar moralny.

Podkreśla się poza tym, że spółdzielnie mogą prowadzić działalność niezarobkową, która jest również działalnością gospodarczą w rozumieniu odrębnych przepisów.

2.

Obecny art. 3 prawa spółdzielczego, który zawiera definicję ekonomiczną własności spółdzielczej, został przeniesiony do projektowanej ustawy.

Wprawdzie jest to przepis o dość kontrowersyjnej i niejasnej treści, jednakże za jego utrzymaniem opowiada się zdecydowana większość polskich spółdzielców.

5.

W art. 9 projektu przyjmuje się co do zasady dopuszczalność członkostwa w spółdzielni wszystkich osób fizycznych i wszystkich osób prawnych.

Jednakże statut, ze względu na przedmiot działalności spółdzielni, mógłby wyłączać członkostwo osób mających ograniczoną zdolność do czynności prawnych lub niemających takiej zdolności, a także mógłby wyłączać członkostwo wszystkich lub niektórych osób prawnych.

W art. 10-12 projektu rezygnuje się z pojęcia deklaracji członkowskiej, wyraźnie podkreślając, że członkostwo w spółdzielni powstaje w wyniku umowy.

Utrzymuje się natomiast dotychczasową konstrukcję deklarowania udziałów.

6.

W art. 14 proponuje się wprawdzie utrzymanie jako zasady niezbywalności udziałów członkowskich, z tym jednak, że statut mógłby przewidywać wyjątek od tej zasady.

7.

Przepisy o ustaniu członkostwa (art. 21-26) zawierają w porównaniu do dotychczasowych regulacji modyfikacje głównie terminologiczne oraz dwie istotne zmiany merytoryczne.

Pierwsza z nich dotyczy rezygnacji z pojęcia okresu wypowiedzenia w odniesieniu do wystąpienia ze spółdzielni, druga zaś wprowadza zmianę formuły wykreślenia ze spółdzielni, która w obecnym kształcie nie koresponduje z trafnymi zmianami wprowadzonymi w 2005 r. w zakresie wykluczenia, które oczywiście proponuje się utrzymać.

8.

Przepisy o postępowaniu wewnątrzspółdzielczym modyfikuje się w taki sposób, że to byłoby ono, tak jak obecnie, wprawdzie w pełni fakultatywne, jednakże statut nie mógłby go wyłączyć ani ograniczyć, jak również wprowadzić obowiązku jego wyczerpania w sprawach, w których przysługuje droga sądowa (art. 27 projektu).

wymienia się przykładowo sytuacje, w których uchwała walnego zgromadzenia jest nieistniejąca (art. 37 ust. 2),

precyzuje się przesłanki zaskarżenia uchwały do sądu (art. 37 ust. 4), w sposób zgodny z Kodeksem spółek handlowych,

wprowadza się, na wzór Kodeksu spółek handlowych, ochronę osób trzecich działających w dobrej wierze (art. 39 ust. 4).

wyłącza się członkostwo w radzie pracowników spółdzielni, z wyjątkiem spółdzielni pracy (art. 41 ust. 3, z wyjątkiem określonym w ust. 4),

ogranicza się liczbę kolejnych kadencji i czas trwania kadencji (art. 41 ust. 6 i 7, na wzór ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych),

12.

W przepisach dotyczących zarządu proponuje się w szczególności zmianę polegającą na poprawieniu niefortunnie sformułowanych obecnych przepisów o składaniu oświadczeń woli przez spółdzielnię o zarządzie jednoosobowym i o pełnomocnikach spółdzielni (art. 48).

13.

W przepisach wspólnych o radzie, zarządzie i likwidatorze proponuje się w szczególności następujące zmiany:

określa się wymagania podmiotowe przedstawicieli na zebranie przedstawicieli, członków rady lub zarządu (art. 50),

rozszerza się i precyzuje zakazy dotyczące jednoczesnego pełnienia określonych funkcji w spółdzielni (art. 51),

obok zakazów antykonkurencyjnych wprowadza się zakazy antykorupcyjne (art. 52),

precyzuje się zasady odpowiedzialności członków rady lub zarządu za szkody wyrządzone spółdzielni (art. 54).

14.

Precyzuje się zasady zwoływania zebrań grup członkowskich, podejmowania przez nie uchwał oraz zaskarżania takich uchwał (art. 55 i 56).

16.

Przepisy o lustracji spółdzielni są w znacznym stopniu wzorowane na propozycjach przedstawionych w projekcie poselskim ustawy o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze, ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz ustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie (druk sejmowy Sejmu V kadencji nr 2510).

Zmiany w stosunku do regulacji obecnie obowiązującej polegają głównie na tym, że lustracja będzie wykonywana przez lustratorów, wyznaczanych przez radę nadzorczą spółdzielni, którym uprawnienia będzie nadawać Komisja Nadzoru Lustracyjnego przy Krajowej Radzie Spółdzielczej.

W skład tej Komisji będzie wchodzić 21 członków, w tym 6 powoływanych przez Krajową Radę Spółdzielczą oraz po trzech powołanych przez Ministra Sprawiedliwości i ministrów właściwych do spraw gospodarki, transportu, budownictwa i gospodarki morskiej, instytucji finansowych i rolnictwa.

17.

Przepisy o łączeniu się spółdzielni nie zawierają istotnych zmian w porównaniu z obecnie obowiązującym prawem spółdzielczym.

Utrzymuje się mianowicie dotychczasową konstrukcję połączenia spółdzielni jako przejęcia (inkorporacji) jednej spółdzielni przez drugą.

W związku z zasadniczymi wątpliwościami dotyczącymi celowości określania „daty połączenia” i „dnia połączenia” (art. 97 pkt 3 oraz art. 98 § 1 i 2 Prawa spółdzielczego) proponuje się skreślenie stosownych regulacji w tym zakresie.

18.

W przepisach o podziale spółdzielni nie proponuje się żadnych istotnych zmian.

Takie zmiany zostały bowiem już wprowadzone przez ustawę o spółdzielniach mieszkaniowych (art. 108 i 108a Prawa spółdzielczego oraz art. 81 i 82 projektu).

19.

Również przepisy obowiązującego Prawa spółdzielczego o likwidacji spółdzielni nie wymagają obecnie istotnych zmian, skoro budzący szczególne wątpliwości art. 125 § 5 Prawa spółdzielczego, dotyczący problemu podzielności majątku likwidowanej spółdzielni, został już zmieniony przez ustawę o spółdzielniach mieszkaniowych (zob. art. 98 § 5-8 projektu).

Proponuje się natomiast, podobnie jak w Kodeksie spółek handlowych, pominięcie w projekcie ustawy szczególnych przepisów dotyczących upadłości spółdzielni, wychodząc z założenia, że problematyka upadłości spółdzielni powinna być regulowana wyłącznie przez przepisy prawa upadłościowego i naprawczego.

20.

Obowiązujące przepisy o związkach spółdzielczych nie wymagają większych zmian.

Utrzymuje się zatem w szczególności zasadę fakultatywnego zrzeszania się spółdzielni w takich związkach oraz możliwość tworzenia tzw. jednoramiennych związków spółdzielczych jako związków rewizyjnych.

22.

Projekt ustawy zawiera, podobnie jak obecnie obowiązujące Prawo spółdzielcze, przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej członków zarządów, rad nadzorczych i likwidatorów spółdzielni.

Projektowana ustawa nie spowoduje żadnych skutków finansowych dla budżetu Państwa oraz pozostaje bez związku z prawem europejski


text: ←Akt nadziei Ołtarzyk polski katolickiego nabożeńst


text:
Podpory społeczeństwa

Akt IV

Henryk Ibsen

Salon, wychodzący na ogród w domu radcy handlowego.

(Stół do roboty jest odsunięty, czas burzliwy, ściemniać się zaczyna, a podczas pierwszej sceny ściemnia się zupełnie.

Służący zapala żyrandol, służące znoszą doniczki kwiatów, lampy, świece, które stawiają na stołach i konsolach.

Rummel we fraku, rękawiczkach, białym krawacie stoi na środku, wydając rozkazy) .

RUMMEL.

(do służącego) .

Zapalaj co drugą świecę, Jakóbie, ażeby pokój nie wyglądał zbyt świątecznie, bo to ma być niespodzianka.

A te wszystkie kwiaty?

No tak,..

Niech zostaną...

Wszakże mogły stać tu zawsze.

(Bernick wychodzi ze swego pokoju) .

BERNICK.

(we drzwiach) .

Co to wszystko znaczy?

RUMMEL.

Ach!

to ty!..

Szkoda (do służby).

Możecie teraz odejść.

(Służący wychodzą drzwiami w głębi na lewo).

(zbliżając się).

Cóż to znaczy?

RUMMEL.

Znaczy, że przyszła dla ciebie wspaniała chwila.

Miasto wyprawia dziś serenadę najznakomitszemu ze swych obywateli.

BERNICK.

Co mówisz?

RUMMEL.

Serenadę z muzyką.

Chcieliśmy wszyscy wziąć pochodnie, ale to niepodobna przy tak burzliwym czasie, będziemy więc illuminować, a gdy to gazety opiszą, będzie równie dobrze wyglądać.

BERNICK.

Słuchaj, ja nie chcę o tem nic wiedzieć.

RUMMEL.

To już napróżno, będą tu za pół godziny.

BERNICK.

Czego-żeś mi tego wcześniej nie powiedział?

RUMMEL.

Właśnie z powodu, żem się lękał jakiego oporu z twej strony, więc spiskowałem z twoją żoną i ona to pozwoliła mi tu trochę pogospodarować, sama zaś zajmie się chłodnikami.

BERNICK.

(nasłuchując).

Co to?

Czy już idą?

Zdaje mi się, że słyszę śpiewy.

RUMMEL.

(we drzwiach od ogrodu).

Śpiewy?

Ach!

to Amerykanie.

Pewno holują " Gazelę".

BERNICK.

Odpływa!

Tak...

Nie, nie róbcie tego dzisiaj...

Jestem cierpiący.

RUMMEL.

Rzeczywiście źle wyglądasz, ale musisz zebrać siły.

Do licha!

musisz zebrać siły.

Gdybyś ty wiedział, jak krzątaliśmy się ja, Wiegeland i Altstedt, żeby całą uroczystość urządzić!

Musimy zmiażdżyć naszych przeciwników, tym dowodem powszechnego szacunku.

W mieście szerzą się jakieś pogłoski.

Niepodobna dłużej taić tych wielkich zakupów.

Musisz dziś wieczór jeszcze przemówić, wśród śpiewów, brzęku szklanic, w podnieceniu świątecznego nastroju, uwiadomić współobywateli, na coś się odważył dla dobra społeczeństwa.

W tak uroczystym momencie jak ten, który przeczuwam, można u nas dokazać rzeczy niesłychanych, Tylko trzeba umieć skorzystać z chwili; inaczej wszystko na nic.

BERNICK.

Tak, tak, tak...

RUMMEL.

Szczególniej też, gdy idzie o wyjaśnienie rzeczy tak drażliwych.

Dzięki Bogu przy twojem nieskazitelnern imieniu, można się na to ważyć, ale i my porozumieć się musimy.

Hilmar napisał pieśń na twoję cześć, Zaczyna się bardzo pięknie: "W górę wznieśmy sztandar ducha", a wikary Rohrland, ma mieć stosowną mowę.

Naturalnie musisz mu odpowiedzieć.

BERNICK.

Dziś wieczór nie jestem w stanie.

Czybyś ty nie mógł...

RUMMEL.

Niepodobna gdybym chciał nawet.

Mowa będzie naturalnie zwróconą do ciebie.

Może też i do nas wypowiedzą słów parę.

Porozumiałem się już w tym względzie z Altstedtem i Wiegelandem.

Sądzimy, żeś ty powinien odpowiedzieć okrzykiem na cześć naszego towarzystwa.

Altstedt doda słów kilka o jego wpływie na wszystkie warstwy społeczne, Wiegeland znów krótko przemówi o konieczności, ażeby moralne podstawy, na których się dziś wspieramy, nie były naruszone nowemi przedsiębiorstwami.

Ja zaś zwrócę się do kobiet, których skromniejsze działanie ma także wielkie społeczne znaczenie.

Ale ty nie słuchasz.

BERNICK.

Tak... to jest...

Powiedz mi, czy morze jest bardzo groźne?

RUMMEL.

Aha!

lękasz się o "Palmę"...

Jest dobrze zaasekurowana.

BERNICK.

Tak, jest zaasekurowana, jednak...

RUMMEL.

I w wybornym stanie, a to najważniejsze.

BERNICK.

Hm!

Chociażby nawet statek został uszkodzony, to jeszcze nie racya ażeby ludzie potonęli...

Statek i ładunek mogą zginąć...

Można kufry i papiery ut...

RUMMEL.

Do dyabła!

Komuż zależy na kufrach i papierach?

BERNICK.

Nie zależy... nie, nie, ja tylko chciałem powiedzieć...

Słuchaj...

Śpiewają znowu.

RUMMEL.

To na " Palmie"; (Wiegeland wchodzi z prawej strony).

WIEGELAND.

Na "Palmie"; właśnie ją holują.

Dobry wieczór, dobry wieczór, panie radco,

BERNICK.

A pan.

jako znający morze, ufasz stale, że...

WIEGELAND.

Ufam Opatrzności, panie radco.

Przytem sam byłem na statku i rozdałem traktaciki, po których spodziewam się błogiego skutku.

(Altstedt i Krapp wchodzą z prawej strony).

ALTSTEDT.

Skoro tylko to się uda, wszystko dobrze pójdzie...

Ach!

dobry wieczór, dobry wieczór!

BERNICK.

Czy się co stało, panie Krapp?

KRAPP.

Ja nic nie mówię, panie radco.

ALTSTEDT.

Cała załoga "Gazeli" spita jak bele.

Daję słowo uczciwości, że te bydlęta poginą.

(Panna.

Hessel wchodzi z prawej strony).

(do Bernicka).

Teraz już mogę cię od niego pozdrowić.

BERNICK.

Już jest na statku?

PANNA HESSEL.

W każdym razie nie długo tam będzie.

Pożegnaliśmy się w hotelu.

BERNICK.

Trwa w swojem postanowieniu?

PANNA HESSEL.

Niewzruszony jak głaz.

RUMMEL.

(przy oknie).

Do licha!

z temi nowomodnemi urządzeniami, nie mogę spuścić stor.

PANNA HESSEL.

Chcesz pan wyjść?

Sądziłam, że teraz...

RUMMEL.

Tylko chwilowo.

Pani wie przecież, co się gotuje?

PANNA HESSEL.

Wiem.

Zaraz panu pomogę (bierze sznur) .

Spuszczę zasłonę na mego szwagra... chociażbym ją podnieść wolała,

RUMMEL.

To się później zrobi.

Gdy tłum napełni ogród, podniesiemy zasłony, ażeby ujrzeli wszyscy uszczęśliwioną rodzinę...

Dom obywatelski powinien mieć szklane ściany.

BERNICK.

(zdaje się chcieć coś powiedzieć, ale odwraca się szybko i idzie do swego pokoju).

RUMMEL.

Teraz zróbmy ostatnią naradę...

Chodź, panie Krapp; musisz nam dać niektóre faktyczne objaśnienia.

(Panowie wchodzą do pokoju radcy.

Panna Hessel spuściła zasłony okien i chce właśnie spuścić je w otwartych drzwiach ogrodowych, gdy Olaf zeskakuje z góry na wschody.

Ma on pled na ramionach i zawiniątko w ręku ) .

PANNA HESSEL.

Ach!

Boże odpuść, jakżeś mnie przestraszył, dzieciaku!

OLAF.

(chowając zawiniątko).

Cyt, ciociu!

PANNA HESSEL.

Czyś ty oknem wyskoczył?

Gdzież to tak?

Olaf.

Cyt!..

nic nie mów... ja do wuja Jana... tylko do portu.

Wiesz... muszę go pożegnać...

Dobranoc, ciociu!

(Wybiega przez ogród).

PANNA HESSEL.

Zostańl Olaf...

Olaf!

(Jan w podróżnem ubraniu, z torebką przewieszoną przez ramię, wchodzi ostrożnie przez drzwi prawe).

JAN.

Lono!

PANNA HESSEL.

(odwracając się).

Co!

Znowu tu wracasz!

JAN.

Mam jeszcze parę minut przed sobą.

Muszę ją raz jeszcze zobaczyć.

Nie możemy rozstać się w ten sposób.

(Panna Bernick i Dina, obiedwie w płaszczach, Dina z workiem podróżnym w ręku, wchodzą drzwiami po lewej stronie w głębi).

DINA.

Do niego... do niego...

PANNA BERNICK.

Powinnaś iść do niego, Dino.

DINA.

Otóż i on.

JAN.

Dino!

DINA.

Zabierz mnie pan z sobą.

JAN.

Jakto?

PANNA HESSEL.

Chciałabyś?...

DINA.

Tak.

Weź mnie pan z sobą.

Tamten pisał do mnie, chce dziś wieczór wszystkim swoje zamiary wyjawić.

JAN.

Dino!

Ty go nie kochasz?

DINA.

Nigdym go nie kochała.

Rzuciłabym się do morza, gdybym miała zostać jego narzeczoną.

Och!

jakże on mnie wczoraj zranił swem wspaniałomyślnem przemówieniem!

Jakże mi dał uczuć, że raczy podnieść do siebie tak marną, jak ja, istotę!

Nie chcę, ażeby uważano mnie w ten sposób.

Chcę uciec stąd daleko.

Czy mogę z panem odpłynąć?

JAN.

Ależ tak, tak, tak po tysiąc razy.

DINA.

Nie będę panu ciężarem na długo.

Niech mi pan tylko pomoże tam się dostać, a potem trochę z początku coś wynaleźć.

JAN.

Wynajdziemy coś, Dino, wynajdziemy.

PANNA HESSEL.

(pokazując na drzwi pokoju radcy) .

Cicho!

cicho!

JAN.

Dino!

będę cię nosił na rękach!

DINA.

Nie pozwolę na to...

Chcę sama dać sobie radę, a tam, to przecież możliwe.

Byłem się stąd wydostała.

Och!

te wszystkie panie...

Nie wiecie o tem... one także do mnie napisały.

Upominały mnie, ażebym zrozumiała moje szczęście i oceniła, jak on się wspaniałomyślnie znalazł względem mnie.

Jutro i pojutrze i codzień będą mi się przyglądać, ażeby ocenić, czy godną jestem mego szczęścia.

Na to wszystko bierze mnie obrzydzenie.

JAN.

Powiedz mi, Dino, czy dlatego tylko odjeżdżasz?

czy ja niczem dla ciebie jestem?

DINA.

Jesteś mi droższym, niż świat cały.

JAN.

O, Dino!

DINA.

Wszyscy mi tu mówią, żem powinna pana nienawidzić, że moim obowiązkiem jest panem pogardzać; ale ja takiego obowiązku nie pojmuję i podobno nigdy nie pojmę.

PANNĄ HESSEL.

Niezawodnie, dziecko, nie pojmiesz.

PANNA BERNICK.

I pojąć nie powinnas.

Pojdziesz za nim,żona za mężem.

JAN.

O, tak!

PANNA HESSEL.

Co?...

Muszę cię uściskać, Marto.

Nie spodziewałam się tego po tobie.

PANNA BERNICK.

Wierzę, bom ja się sama tego nie spodziewała.

Raz jednak lody muszą być przełamane.

Och!

co my tu cierpimy z powodu tych ciasnych nawyknień i obyczajów!

Zbuntuj się przeciwko nim, Dino, zostań jego żoną.

Musi raz stać się coś takiego, co zniweczy wszystkie "nie wypada".

JAN.

Co na to odpowiesz, Dino?

DINA.

Chcę zostać twoją żoną.

JAN.

Dino!

DINA.

Wprzód jednak pragnę pracować, być czemś sama przez się.,.

Ja nie chcę być tą rzeczą, którą się bierze.

PANNA HESSEL.

Tak, masz słuszność.

Tak być powinno.

JAN.

Dobrze, będę czekał i miał nadzieję...

PANNA HESSEL.

Że ją zdobędziesz.

Ale teraz na statek.

JAN.

Tak, na statek.

Ach!

Łono, siostro droga, jeszcze słówko.

(Prowadzi ją w głąb sceny i mówi coś szybko).

PANNA BERNICK.

Dino!

O, tyś szczęśliwa!...

Niech ci się przypatrzę raz jeszcze... raz ostatni...

Niech cię uściskam.

DINA.

Nie ostatni raz.

Nie, najdroższa, ukochana ciociu, zobaczymy się znowu.

PANNA BERNICK.

Nigdy!

Przyrzecz mi, Dino, że tu nigdy nie wrócisz.

(Bierze jej ręce i patrzy w oczy).

Idź do szczęścia, drogie dziecię... po za morze.

Och!

ileż razy wśród szkoły wyrywałam się duszą po za nie!

Tam musi być tak pięknie, horyzonty muszą być szersze, chmury się wyżej unoszą, swobodniejsze powietrze ludzi otacza.

DINA.

Ciociu!

ty kiedyś popłyniesz tam za nami.

PANNA BERNICK.

Ja?

Nigdy, nigdy!

Tu jest moje życiowe zadanie.

DINA.

Być na zawsze rozłączoną z tobą...

Nie...

Tego sobie nawet wyobrazić nie mogę.

PANNA BERNICK.

Ach!

człowiek ze wszystkiem rozłączyć się może, Dino.

(Całuje ją).

Przyrzecz mi, że go szczęśliwym uczynisz.

DINA.

Nie, nie przyrzeknę.

Nie cierpię przyrzeczeń.

Wszystko będzie tak, jak Bóg pozwoli.

PANNA BERNICK.

Masz słuszność; pozostań taką, jaką jesteś: szczerą wobec samej siebie.

DINA.

Taką będę, ciociu.

PANNA HESSEL.

(kładzie do kieszeni jakieś papiery, które jej Jan oddaje).

Dobrze, dobrze, mój drogi.

Ale teraz na statek.

JAN.

Niema już czasu do stracenia.

Żegnaj, Lono.

Dzięki za twoję miłość.

Żegnaj, Marto.

Tobie także dzięki za wierną przyjaźń.

PANNA BERNICK.

Żegnaj, Janie, żegnaj, Dino.

Bądźcie razem szczęśliwi.

(Obiedwie z panną Hessel patrzą na Jana i Dinę, którzy szybko oddalają się przez ogród.

Panna Hessel zamyka za niemi drzwi i zapuszcza storą).

PANNA HESSEL.

Same więc pozostałyśmy, Marto.

Tyś utraciła ją, a ja jego.

PANNA BERNICK.

Ty... jego?

PANNA HESSEL.

Ach!

ja go tam już prawie straciłam.

Chciał stanąć o własnej sile, dlatego to wmówiłam mu, że zatęskniłam do kraju.

PANNA BERNICK.

Dlatego?

Teraz rozumiem, z jakiego powodu wróciłaś.

Ale on ciebie znów zapotrzebuje i zawezwie cię.

PANNA HESSEL.

Starą przyrodnią siostrę?...

Na co mu ona teraz?.,.

Ażeby osiągnąć szczęście, mężczyźni wiele związków rozerwą.

PANNA BERNICK.

Prawda!

tak czynią zwykle!...

PANNA HESSEL.

Ale my będziemy trzymać się razem, Marto.

PANNA BERNICK.

Czemże mogę być dla ciebie?

PANNA HESSEL.

Możesz być wszystkiem...

My przybrane matki..

utraciłyśmy obiedwie nasze dzieci.

Jesteśmy teraz same.

PANNA BERNICK.

Tak, same.

I dlatego wiedz wszystko...

Kochałam go...

PANNA HESSEL.

Marto! (chwytają za rękę).

Czy to prawda?

PANNA BERNICK.

Treść mego życia zamyka się w tych słowach.

Kochałam, czekałam na niego.

Rok po roku miałam nadzieję, że powróci...

I powrócił... tylko nie patrzał na mnie.

PANNA HESSEL.

Tyś go kochała?

A przecież tyś to sama dała mu w ręce szczęście.

PANNA BERNICK.

Więc dlatego, żem go kochała, nie miałam dać mu szczęścia?

Tak jest, kochałam go.

Od dnia wyjazdu on był całem mojem życiem.

Pytasz może, czy miałam powody do nadziei?

Tak sądziłam, może i słusznie..

Ale gdy powrócił!., zdawało się, że o wszystkiem zapomniał.

Nie widział mnie nawet.

PANNA HESSEL.

Dina przesłoniła cię, Marto.

PANNA BERNICK.

I dobrze się stało.

Gdy wyjeżdżał, byliśmy w jednym wieku.

Kiedym go znów zobaczyła..

zrozumiałam jasno,.

żem była dziesięć lat od niego starszą.

On żył w słonecznej atmosferze, młodość i zdrowie wciągał w siebie z każdym oddechem; ja zaś siedziałam tutaj i przędłam, przędłam...

PANNA HESSEL.

Nić jego szczęścia.

PANNA BERNICK.

Tak, była to nić złota, bez śladu goryczy.

Nieprawdaż, Łono?

byłyśmy obie dla niego dobremi siostrami.

PANNA HESSEL.

(kładąc jej rękę na ramieniu).

Marto!

(Bernick wychodzi ze swego pokoju).

BERNICK.

(do panów, którzy w nim zostali).

Dobrze.

Róbcie, jak chcecie.

Gdy czas nadejdzie, będę gotowy. (zamyka drzwi) Ach!

jesteście tutaj.

Słuchaj, Marto, musisz się trochę przystroić i powiedz Betty, ażeby się także ubrała.

Naturalnie, nie potrzeba wielkich tualet, tylko ładnych domowych sukien; ale pośpieszcie się.

PANNA HESSEL.

Potrzeba też szczęśliwych, wyjaśnionych twarzy i promieniejących oczu...

BERNICK.

Olaf niech przyjdzie także, chcę go mieć przy sobie.

PANNA HESSEL.

Hm!

Olaf...

PANNA BERNICK.

Powiem to Betty. (oddala się drzwiami w głębi na lewo).

Nadeszła więc wielka, uroczysta chwila.

BERNICK.

(chodzi niespokojnie tu i tam).

Nadeszła.

PANNA HESSEL.

W podobnej chwili człowiek musi być dumnym i szczęśliwym.

BERNICK.

(spogląda na nią).

Hm!

PANNA HESSEL.

Słyszałam, że całe miasto ma być iluminowane.

BERNICK.

Tak, podobno.

PANNA HESSEL.

Kilka stowarzyszeń stawi się ze swemi chorągwiami.

Twoje imię jaśnieć będzie w transparencie.

Na wszystkie strony będą rozesłane telegramy: "Podpora spółeczeństwa, radca handlowy Bernick wraz ze swą uszczęśliwioną rodziną otrzymał hołd uznania od współobywateli".

BERNICK.

Nie skończy się na tem.

Będą krzyczeć: wiwat!

Tłum wyciągnie mnie z domu, a ja będę zmuszony kłaniać się i dziękować.

PANNA HESSEL.

Ach!

Zmuszony!

BERNICK.

Czy sądzisz, że w tej chwili czuję się szczęśliwym?

PANNA HESSEL.

Nie, nie sądzę, ażebyś mógł czuć się zupełnie szczęśliwym.

BERNICK.

Lono!

ty mną pogardzasz?

PANNA HESSEL.

Jeszcze nie.

BERNICK.

Bo też nie masz prawa mną pogardzać.

Lono!

ty nie masz wyobrażenia, jak się czuję samotnym w tem marnem, skarlałem społeczeństwie, do którego musiałem przystosowywać się rok po roku i przystosowywać moje cele.

Cóż ja właściwie dokonałem, jakkolwiek się moje działanie może różnorodnie przedstawiać.

Wszystko to są drobiazgi, rzeczy bez wartości!

A jednak nic innego, nic większego nie byłoby tu cierpianem.

Gdybym był chciał choć krokiem jednym wystąpić poza koło zaklęte tutejszych pojęć, utraciłbym odrazu całą swą potęgę...

Wiesz że ty, czem jesteśmy my wszyscy, uważani za podpory społeczeństwa?

Jesteśmy tylko narzędziami tego społeczeństwa, ni mniej, ni więcej.

PANNA HESSEL.

Czemu dostrzegasz to dziś dopiero?

BERNICK.

Bo w ostatnich czasach... odkąd tu jesteś... szczególniej, zaś dziś wieczór, wiele bardzo myślałem.

Łono!

dlaczegóż dawniej tak cię mało znałem?

PANNA HESSEL.

To i CÓŻ?

BERNICK.

Nie porzuciłbym cię nigdy.

A gdybym cię miał przy sobie, nigdy nie doszedłbym do punktu, na którym teraz stoję.

PANNA HESSEL.

A nie myślisz o tem, czem ona dla ciebie być mogła, ona, którąś postawił na mojem miejscu.

BERNICK.

Wiem to tylko, że nie była dla mnie taką, jakiej potrzebowałem.

PANNA HESSEL.

Boś nigdy się jej nie zwierzał ze swoich życiowych celów!... boś nigdy z nią nię zostawał w szczerym stosunku, boś pozwalał na to, by cierpiała z powodu hańby, jaką ci przynosili jej krewni.

BERNICK.

O, tak; wszystko to z kłamstwa pochodzi.

PANNA HESSEL.

Więc czemu z kłamstwem nie zerwiesz?

BERNICK.

Teraz?

Teraz już za późno.

PANNA HESSEL.

Pomyśl, Ryszardzie, jakie dobro dają ci te wszystkie krętactwa i pozory.

BERNICK.

Żadnego zgoła.

Chciałbym zginąć razem z tem zepsutem społeczeństwem.

Ale po nas wyrośnie drugie pokolenie; mam syna, dla którego pracuję, jemu to chcę przygotować prawdziwe życiowe cele.

Przyjdzie czas, w którym prawda wniknie w życie społeczne i na niej oprze on byt szczęśliwszy, niż ten, co był udziałem jego ojca.

PANNA HESSEL.

Kłamstwo było twoją podstawą.

Pomyśl, jakie dziedzictwo synowi zostawisz?

BERNICK.

(z wielkim niepokojem).

Zostawię mu stokroć gorsze dziedzictwo, niżeli to sobie wyobrażasz.

Ale raz przecież klątwa ustąpić musi...

A przecież... przecież (z wybuchem).

Jak mogliście to wszystko na mnie zwalić!

Stało się.

Teraz muszę brnąć dalej, niepodobna mi się zatrzymać.

I nie uda wam się mnie zgubić!

(Hilmar z otwartym listem w ręku wchodzi zmieszany z prawej strony).

HILMAR.

To dopiero...

Betty!

Betty!

BERNICK.

Co się stało?

Czy już idą?

HILMAR.

Nie, nie, tylko muszę bez zwłoki z kimciś pomówić. (wychodzi drzwiami na lewo w głębi).

PANNA HESSEL.

Ryszardzie...

Mówisz, żeśmy tu przybyli, aby cię zgubić.

Niech-że ci raz powiem, z jakiego kruszcu odlany jest ten syn marnotrawny, od którego stroni wasze moralne społeczeństwo jak od dotkniętego zarazą.

On może się bez was obejść, bo jest teraz daleko.

BERNICK.

Ale on chce powrócić.

PANNA HESSEL.

Jan nie powróci tu nigdy.

Porzucił te miejsca na zawsze, a Dina uczyniła to samo.

BERNICK.

Nigdy nie powróci?

Dina z nim?

PANNA HESSEL.

Tak; zostanie jego żoną.

Oboje policzkują wasze cnotliwe społeczeństwo... jak ja niegdyś.

BERNICK.

Popłynęli... ona także... na "Grazeli"?

PANNA HESSEL.

Nie.

Tak drogiej osoby nie chciał powierzyć niesfornym łotrom.

Jan i Dina popłynęli na "Palmie".

BERNICK.

Ha!... więc... daremnie (idzie szybko do swego pokoju, otwiera drzwi i wola) Panie Krapp, zatrzymaj pan "Gazele".

Niech się dziś na morze nie puszcza!

KRAPP.

(z za sceny).

"Gazela" już jest pewno na morzu, panie radco.

BERNICK.

(zamyka drzwi i mówi bezdźwięcznym głosem): Za późno... i daremnie.

PANNA HESSEL.

Co chcesz powiedzieć?

BERNICK.

Nic, nic.

Oddal się ode mnie!

PANNA HESSEL.

Hm!

Słuchaj, Ryszardzie.

Jan kazał ci powiedzieć, że mnie powierza swoje dobre imię, które ci niegdyś pożyczył... a które mu ukradłeś w czasie jego nieobecności.

Jan milczeć bedzie, a ja mogę w tej sprawie postąpić, jak mi się podoba.

Patrz, mam w ręku twoje dwa listy.

BERNICK.

Masz je!

A teraz... teraz chcesz... dziś wieczór jeszcze... może podczas serenady...

PANNA HESSEL.

Nie przybyłam tu, ażeby cię zdradzić, tylko żeby cię poruszyć i doprowadzić do wyznania dobrowolnego.

To mi się nie udało, pozostań więc w kłamstwie.

Patrz... oto drę twoje listy, zbierz ich kawałki, znasz je.

Teras nic już przeciw tobie nie zaświadczy.

Teraz bądź spokojny i bądź szczęśliwy, jeśli nim być możesz.

BERNICK

(wzruszony).

Lono!

Czemużeś tego wcześniej nie uczyniła?

Teraz już zapóźno.

Teraz zniweczyłem całe swoję życie... niepodobna mi żyć dalej.

PANNA HESSEL.

Cóż się to stało?

BERNICK.

Nie pytaj... a przecież... żyć muszę, chcę żyć dla mego syna.

On to wszystko odpokutuje i nagrodzi.

PANNA HESSEL.

Ryszardzie!

(Hilmar szybko powraca).

HILMAR.

Nikogo niema.

I Betty także niema.

BERNICK.

Co tobie?

HILMAR.

Nie śmiem ci powiedzieć.

BERNICK.

Cóż takiego?

Mów-że!

HILMAR.

A więc...

Olaf uciekł na "Gazeli".

BERNICK

(chwiejąc się).

Olaf... na "Gazeli".

Nie, ty kłamiesz.

PANNA HESSEL.

To prawda.

Teraz rozumiem... widziałam, jak oknem wyskoczył.

BERNICK.

(we drzwiach swego pokoju wola zrozpaczony): Krapp!

Za jakąbądź cenę zatrzymać "Gazele"!

KRAPP.

(wychodząc na scenę).

Niepodobna, panie radco.

Jakże pan może myśleć, ażeby...

BERNICK.

Musicie ją zatrzymać.

Jest na niej Olaf.

RUMMEL.

(wychodzi).

Co?

Olaf uciekł?

Niepodobna!

ALTSTEDT.

(wychodzi).

Odeślą go ze sternikiem, panie radco.

HILMAR.

Nie, nie; on do mnie napisał; (pokazuje list) powiada, że się ukryje wśród ładunku, dopóki statek nie będzie na pełnem morzu.

BERNICK.

Nigdy go już nie zobaczę!

RUMMEL.

Co znowu!

Okręt pewny, dobrze zbudowany... tylko co naprawiony.

WIEGELAND.

(który takie wyszedł na sceną).

We własnych pana warsztatach.

BERNICK.

Powiadam wam, że już go nigdy nie zobaczę...

Straciłem go, Łono... a teraz widzę, że... on nigdy moim nie był (nasłuchuje).

Co to jest?

RUMMEL.

Muzyka!

Nadchodzi korowód!

BERNICK.

Nie mogę teraz przyjąć nikogo.

RUMMEL.

To niepodobna!

ALTSTEDT.

Niepodobna, panie radco.

Pamiętaj-że pan, jak wiele na tem zależy.

BERNICK.

Cóż mi teraz wszystko znaczy?

Dla kogóż pracowałem?

RUMMEL.

I możesz się o to pytać?

Wszakże masz nas i społeczeństwo.

WIEGELAND.

To wielka prawda.

ALTSTEDT.

Nie zapominaj, panie radco, że my...

(Panna Bernick wychodzi lewemi drzwiami.

Zdaleka dochodzą dźwięki muzyki).

PANNA BERNICK.

Korowód nadchodzi, a Betty niema; nie rozumiem, doprawdy, gdzie...

BERNICK.

Niema jej w domu?

Widzisz, Lono, nie jest mi ona podporą ani w radości, ani w cierpieniu.

RUMMEL.

Odsłonić story!

Pomóż mi, panie Krapp, i ty także, Altstedt.

Nieodżałowana szkoda, że rodzina jest rozproszona teraz właśnie... sprzecznie z programem.

(Za podniesieniem wszystkich stor

i zasłon widać naprzeciwko wielki transparent z napisem: "Niech żyje radca Bernick, podpora naszego spółeczeństwa!"

BERNICK.

(cofając się).

Precz z tem wszystkiem!

nie mogę na to patrzeć!

Zgaście to, zgaście.

RUMMEL.

Czyś przy zdrowych zmysłach?

PANNA BERNICK.

Co mu jest, Lono?

PANNA HESSEL.

Pst! (mówi z nią po cichu)

BERNICK.

Precz z szyderczym napisem!

Czyż nie widzicie, że te wszystkie światła zdają się drwić z nas ognistemi językami?

RUMMEL.

Nie., przyznać muszę.

BERNICK.

Ha!

ja rozumiem...

To wszystko, to światła w doma, w którym trup leży.

KRAPP.

Hm!

RUMMEL.

Doprawdy, bierzesz to zanadto do serca.

ALTSTEDT.

Chłopiec zrobi wycieczkę po za ocean, a potem będziecie go znów mieli.

WIEGELAND.

Złóż swoję ufność w Bogu, panie radco.

RUMMEL.

Zaufaj też statkowi; ten przecież, jak sądzę, nie powinien zatonąć.

KRAPP.

Hm!

RUMMEL.

Gdyby to była jedna z tych pływających trumien, jakie wystawia owo wielkie społeczeństwo...

BERNICK.

Czuję to.

O!

o!

(Pani Sernick, w wielkiej chustce na głowie, wchodzi drzwiami od ogrodu).

PANI BERNICK.

Ryszardzie!

Ryszardzie!; Czy wiesz...

BERNICK.

Tak jest, wiem.

Ale ty, ty nic nie dostrzegłaś... ty nigdy nie miałaś macierzyńskiego oka.

PANI BERNICK.

Słuchaj-że...

BERNICK.

Dlaczegoż eś nie czuwała nad nim...

A teraz ja go straciłem.

Oddaj mi go, jeżeli możesz.

PANI BERNICK.

Właśnie że mogę; mam go.

BERNICIK.

Masz go?

WSZYSCY PANOWIE.

Ach!

HILMAR.

No, pomyśleć tylko...

PANI BERNICK.

Masz go znowu, Ryszardzie,

PANNA HESSEL.

Tylko zasłuż na niego.

BERNICK.

Masz go?...

Naprawdę?...

Gdzież on jest?

PANI BERNICK.

Nie dowiesz się, aż mu przebaczysz.

BERNICK.

Cóż mówić o przebaczeniu?...

Ale jakżeś się dowiedziała?

PANI BERNICK.

Czy sądzisz, że matka nic nie dostrzeże?

Byłam w śmiertelnej trwodze, ażebyś ty się nie dowiedział.

Parę słów, któ-

re ma się wczoraj wyrwały... potem pokój opróżniony... brak torby podróżnej i rzeczy...

BEKNICK.

Tak, tak?

PANI BERNICK.

Pobiegłam, znalazłam Aulera, wsiedliśmy do jego żaglowej łodzi.

Amerykański statek miał właśnie odpływać.

Bogu niech będą dzięki, zdążyliśmy na czas... weszliśmy na pokład, przeszukano cały okręt.

I znaleźliśmy go.

O, Ryszardzie!

ty go karać nie będziesz.

BERNICK.

Betty!

PANI BERNICK.

I Aulera także.

BERNICK.

Auler!

Cóż ty o nim wiesz?

Czy "Gazela" jest znowu pod żaglem?

PANI BERNICK.

Nie; i to właśnie...

BERNICK.

Mów-że.

PANI BERNICK.

Auler był prawie tak wzruszony, jak ja.

Przeszukanie statku zabrało wiele czasu.

Zapanowała ciemność.

Sternik robił trudności; wtedy Auler odważył się w twojem imieniu...

BERNICK.

Cóż?

PANI BERNICK.

Zatrzymać statek do jutra.

KRAPP.

Hm!

BERNICK.

Co za szczęście!

PANI BERNICK.

I ty się nie gniewasz?

BERNICK.

Betty!

Jakiż to nadmiar szczęścia!

RUMMEL.

Jesteś sumienny do zbytku.

HILMAR.

Tak, skoro idzie o walkę z żywiołami, wówczas o!

o!

KRAPP.

(stojąc w oknie).

Oto korowód wchodzi przez ogród.

BERNICK.

O, teraz przyjść może.

RUMMEL.

Cały ogród pełen łudzi.

ALTSTEDT.

Ulica jest natłoczona.

RUMMEL.

Całe miasto jest na nogach.

Jest to wspaniała chwila!

WIEGELAND.

Używajmy jej pokornem sercem, panie Rummel.

RUMMEL.

Wszystkie chorągwie rozpostarte.

Co za korowód!...

Ach!

jest i komitet z Rohrlandem na czele.

BERNICK.

Niech że wejdą.

RUMMEL.

Ale słuchaj... w podnieconym stanie umysłu, w jakim...

BERNICK.

Więc cóż?

RUMMEL.

To ja nie będę zmuszony przemówić w twojem imieniu...

BERNICK.

Nie, dziękuję ci.

Dziś sam przemówię.

RUMMEL.

Wiesz-że przynajmniej, co masz powiedzieć?

BERNICK.

Bądź spokojny.

Teraz wiem to już dobrze.

(Muzyka umilkła.

Otwierają się drzwi od ogrodu, wchodzi Rohrland ną czele komitetu uroczystości, za nim wchodzi kilku służących, niosących na-

kryty koszyk.

Dalej wchodzą obywatele miasta wszystkich stanów, cały salon jest natłoczony, w ogrodzie i na ulicy widać tłumy z chorągwiami).

ROHRLAND.

Szanowny panie radco!

Zdumienie, jakie czytam na twojem obliczu, świadczy, że wciskamy się nieoczekiwani do twego szczęśliwego rodzinnego kółka, do twego spokojnego ogniska, otoczeni przez stęsknionych przyjaciół i współobywateli.

Ale było to potrzebą serc naszych złożyć ci wyrazy uznania.

Tak było już nieraz, ale po raz pierwszy wypowiadamy to jednogłośnie.

Nieraz już pragnęliśmy wyrazić ci dzięki za te szerokie moralne podstawy, na których chcesz oprzeć nasze społeczeństwo...

GŁOSY W TŁUMIE I WIEGELAND.

Brawo!

Brawo!

ROHRLAND.

Dzisiaj czcimy cię szczególniej jako przewidującego, niezmordowanego, zapominającego o sobie, ofiarnego współobywatela, który podjął inicyatywę przedsiębiorstwa, co według jednomyślnych poglądów rzeczoznawców nada nową dźwignię dobrobytowi i pomyślności naszego spółeczeństwa.

głosy.

Brawo!

brawo!

ROHRLAND.

Panie radco!

przez szereg lat byłeś pan jaśniejącym przykładem dla wszystkich.

Nie mówię tu o wzorowem życiu rodzinnem, ani też nieskazitelnem moralnem prowadzeniu.

O tem mówi się w ścisłych kółkach, a nie wśród podobnej uroczystości.

Ja chcę podnieść tylko obywatelską działalność, którą wszyscy osądzić mogą.

Wspaniałe okręty wychodzą z twoich warsztatów i na dalekich morzach rozwijają swoje flagi.

Nieskończona liczba szczęśliwych robotników spogląda na ciebie, jak na ojca.

Otwierając im nowe pole zarobków, powołując do życia nowe przedsiębiorstwo, ugruntowałeś dobrobyt setek rodzin.

Innemi słowami, jesteś prawdziwym filarem naszego społeczeństwa.

GŁOSY.

Słuchajcie!

słuchajcie!

Brawo!

ROHRLAND.

I właśnie ten blask bezinteresowności, cechujący całą twoję tak nieskończenie dobroczynną działalność, podnosi jej całe znaczenie w chwili, gdy masz nas obdarzyć — nie lękam się wypowiedzieć tego prozaicznego słowa bez omówień — gdy masz nas obdarzyć koleją żelazną.

WIELE GŁOSÓW.

Brawo!

brawo!

ROHRLAND.

Jak słyszymy, to przodsiębiorstwo natrafia na trudności, powstające głównie z małodusznych, samolubnych względów..

GŁOSY.

Słuchajcie!

słuchajcie!

ROHRLAND.

Wiadomem jest, że niektóre osobistości, nie należące do naszego społeczeństwa, potrafiły wmówić pracującym mieszkańcom miasta, że tu chodzi o zyski, które umieli sobie zapewnić ci, co myślą tylko o dobru ogólnem.

GŁOSY.

Tak, tak.

Słuchajcie!

słuchajcie!

ROHRLAND.

Ta godna pożałowania pogłoska doszła naturalnie do twojej wiadomości, panie radco, ale pomimo to, stoisz niezachwianie przy twojem przedsiębiorstwie, bo wiesz, iż dobry obywatel nietylko swoje rodzinne miasto mieć powinien na oku.

RÓŻNE GŁOSY.

Nie, nie!

tak, tak!

ROHRLAND.

Więc też, uznając w tobie współziomka i obywatela, człowieka w całem tego słowa znaczeniu, niesiemy ci nasze hołdy.

Oby twoje przedsiębiorstwo prawdziwe i trwale korzyści przyniosło naszemu społeczeństwu...

Kolej żelazna jest to droga, którą mogą się do nas dostać szkodliwe pierwiastki, ale także możemy się ich szybko pozbyć za jej pomocą.

A niestety, od zepsutych zagranicznych żywiołów i teraz nie możemy się uważać za zupełnie wolnych.

Właśnie jednak, jak wieść głosi, w ten świąteczny wieczór pozbyliśmy się szczęśliwie niektórych prędzej, niż się można było tego spodziewać.

GŁOSY.

Pst!

pst!

ROHRLAND.

Uważam to za pomyślną wróżbę dla przedsiębiorstwa; a że tutaj tej kwestyi dotykam, jest najlepszym dowodem, że znajdujemy się w domu, w którym względy etyczne stoją wyżej od związków rodzinnych.

GŁOSY.

Słuchajcie!

słuchajcie!

Brawo!

BERNICK

(przerywając).

Pozwólcie...

ROHRLAND.

Jeszcze tylko słów parę, panie radco...

Działając dla dobra miasta, nie myślałeś z pewnością o żadnych zyskach, jednakże nie możesz odrzucić skromnej oznaki uznania od wdzięcznych obywateli... zwłaszcza też w ważnej chwili, w której według zapewnienia ludzi, znających się na rzeczy, stoimy na progu nowej epoki...

WIELE GŁOSÓW.

Brawo!

słuchajcie!

słuchajcie!

(Rohrland daje znak służącym, którzy zbliżają się z koszem.

Członkowie komitetu wyjmują z niego po kolei przedmioty wspomniane).

ROHRLAND.

Ofiarujemy ci, panie radco, srebrny serwis do kawy.

Niech przystraja on twój stół, gdy, jak to się często zdarzało, i nadal będziemy mieli przyjemność gromadzenia się w twym gościnnym domu.

— Prosimy także i was, panowie, którzy z taką gotowością staliście przy najpierwszym z naszych współobywateli, ażebyście chcieli przyjąć mały upominek na pamiątkę tej chwili.

Ten srebrny puhar należy się panu Rummel, który tyle razy przy pieniących się puharach wymownemi słowy walczył w imieniu obywatelskich spraw naszego społeczeństwa.

Obyś pan miał często sposobność puhar ten wnosić i wypróżniać.

— Panu, szanowny panie Altstedt, ofiarujemy album z fotografiami współobywateli.

Znane pańskie i uznane powszechnie uczucia ludzkości zjednały panu przyjaciół we wszystkich stronnictwach.

— Panu zaś, panie Wiegeland, ofiarujemy do twego gabinetu te moralne przepisy, wypisane na welinowym papierze, w ozdobnej oprawie.

Doszedłeś pan do głębokich poglądów na życie, a pracę swą uszlachetniałeś wyższemi myślami.

(Zwracając się do tłumu).

A teraz, przyjaciele, niech żyje radca handlowy Bernick oraz jego towarzysze walki!

Niech żyją podpory naszego społeczeństwa!

TŁUM.

Niech żyje radca Bernick!

Niech żyją podpory społeczeństwa!

Wiwat!

wiwat!

wiwat!

PANNA HESSEL.

Winszuję, szwagrze!

(Milczenie pełne oczekiwania).

BERNICK.

(poważnie i powoli).

Współobywatele!

Wasz rzecznik powiedział, że stoimy dzisiaj na progu nowych czasów, i mam nadzieję, że ta przepowiednia się sprawdzi.

Zanim się to jednak stanie, musimy zdobyć sobie prawdę... prawdę, która do dnia dzisiejszego zewsząd była wygnaną.

(Zdumienie słuchaczów).

Muszę zacząć od odrzucenia pochwał, któremi mnie obsypał pan wikary.

Nie zasłużyłem na nie, bo aż do tej chwili nie byłem bezinteresownym, a choć nie zawsze myślałem o samym zysku, to jednak pragnienie potęgi, wpływu, uznania, były to główne sprężyny moich działań.

RUMMEL.

(półgłosem).

Co to jest?

BERNICK.

Jednakże nie mam powodu robić sobie wyrzutów co do moich współobywateli, bo sądzę, że do tej chwili byłem jednym z najpożyteczniejszych pomiędzy niemi.

WIELE GŁOSÓW.

Tak, tak, tak.

BERNICK.

Ale oskarżam się o to, że często używałem z braku odwagi dróg krzywych, gdyż znałem upodobania naszego społeczeństwa i lękałem się, ażeby, jak to się często dzieje, nie upatrywano w każdej sprawie nieuczciwych pobudek...

A teraz przychodzę do najważniejszej rzeczy.

RUMMEL.

(niespokojny).

Hm!

hm!

BERNICK.

Rozeszły się tu pogłoski o wielkich zakupach ziemi.

Te ziemie wszystkie ja zakupiłem, ja jeden.

STŁUMIONE GŁOSY.

Co on mówi?

Radca?

Radca Bernick?

BERNICK.

Ziemie te obecnie znajdują się w moich rękach.

Naturalnie zwierzyłem się z moich zamiarów panom Rummel, Altstedt i Wiegeland, i porozumieliśmy się w tym względzie.

RUMMEL.

To nieprawda!

Dowodów!

dowodów!

WIEGELAND.

Nie porozumiewaliśmy się nigdy!

ALTSTEDT.

Muszę przyznać.

BERNICK.

Słusznie.

Nie porozumieliśmy się jeszcze co do rzeczy, którą chcę teraz powiedzieć.

Mam przecież nadzieję, że panowie zgodzą się na to, com dziś wieczór postanowił, aby te ziemie puścić na akcye; kto zechce więc, może mieć udział w interesie.

WIELE GŁOSÓW.

Wiwat radca Bernick!

Niech żyje!

RUMMEL.

(cicho do Bernicka).

Jakaż to nikczemna zdrada!

ALTSTEDT.

(tak samo).

Sprzątnąć nam to z przed nosa!

WIEGELAND.

Na szatana!

Biada mi!

Cóż-em powiedział!

TŁUM.

(zewnątrz).

Wiwat!

wiwat!

wiwat!

BERNICK.

Uciszcie się, panowie.

Nie mam prawa do tych okrzyków, bo tego postanowienia nie uczyniłem odrazu.

Miałem zamiar wszystko dla siebie zachować.

Mam bowiem przekonanie, że ta własność najlepiej opłaciłaby się, będąc w jednem ręku.

Macie przecież wolny wybór, ale jeżeli chcecie, jestem gotów zarządzać nią wedle moich planów.

GŁOSY.

Tak!

tak!

BERNICK.

Wprzód jednak, moi współobywatele dobrze poznać mnie muszą.

Niech każdy wówczas osądzi, na czem polegać będą owe nowe czasy, które od dziś zacząć się mają.

Dawne, ze swemi udawaniami, kuglarstwem, próżnością, kłamliwą uczciwością i marnemi względami niech staną otworem, jak muzeum ku powszechnej nauce; a do tego muzeum — nieprawdaż, panowie — darujemy tak serwis do kawy, jak puhar, album i moralne przepisy, pięknie oprawne na welinie.

RUMMEL.

Naturalnie.

WIEGELAND.

(mruczy).

Skoroście wszystko inne zabrali...

ALTSTEDT.

Bądźcie tak dobrzy,..

BERNICK.

A teraz następuje mój główny rachunek ze społeczeństwem.

Wypowiedziano tu głośno, że opuściły nas dzisiaj zepsute żywioły; otóż ja mogę do tych słów dodać coś, o czem nikt nie wie.

Człowiek, o którym była tu mowa, nie sam wyjechał.

Towarzyszy mu, ażeby żoną jego zostać...

PANNA HESSEL.

(głośno).

Dina Dorff!

ROHRLAND.

Co?

PANI BERNICK.

Co mówisz? (wielkie wzburzenie w tłumie).

ROHRLAND.

Porzuciła?

Uciekła?... z nim...

Niepodobna!

BERNICK.

Ażeby żoną jego zostać, szanowny panie!

Dodam do tego coś jeszcze.

(po cichu).

Betty!

zbierz odwagę i znieś, co teraz nastąpi.

(Głośno).

Należy skłonić głowę przed człowiekiem, który wspaniałomyślnie przyjął na siebie cudzą winę.

Współobywatele!... precz z kłamstwem, omało nie zatruło ono całej mojej istoty.

Dowiedzcie się wszystkiego.

Ja-to przed piętnastu laty byłem tym winowajcą.

PANI BERNICK.

(drżącym głosem).

Ryszardzie!

PANNA BERNICK.

(tak samo).

Ach!

Janie!

PANNA HESSEL.

Nakoniec odnalazłeś samego siebie.

(Milczące zdumienie wśród obecnych).

BERNICK.

Tak jest, panowie, jam przewinił, a on kraj opuścił.

Zatrzeć kłamliwe pogłoski, które wówczas powstały, dziś już niepodobna.

Ja jednak milczałem wobec nieb przez lat piętnaście.

Czy

dziś doprowadzą mnie one do upadku... to niech każdy sam sobie rozważy.

ROHRLAND.

Co za grom!

Najpierwszy obywatel miasta!

(Ciszej do pani Bernick) Jakże nad panią ubolewam!

HILMAR.

Takie wyznanie!

No, już muszę powiedzieć...

BERNICK.

Dziś nie chcę słyszeć o żadnem postanowieniu.

Idźcie panowie do domu, ażeby się namyśleć... wejrzeć we własną istotę.

Gdy się umysły uspokoją, pokaże się dopiero, czym stracił lub zyskał.

Zegnam panów.

Sam muszę jeszcze wiele odpokutować, ale to już jest rzeczą mego sumienia.

Dobranoc.

Precz z wszystkiemi uroczystemi przygotowaniami!

Czujemy wszyscy, że one nie są na miejscu.

ROHRLAND.

Nie, z pewnością.

(Ciszej do pani Bernick).

Uciekła!

a zatem nie była mnie godną.

(Półgłosem do członków komitetu).

Tak, panowie, po tem, co zaszło, sądzę, iż najlepiej uczynimy, rozchodząc się po cichu.

HILMAR.

Jakże tu jednak dalej podnosić duchowy sztandar, który...

O!

o!

(Wieść rozniosła się szeptem z ust do ust.

Niektórzy uczestnicy pochodu rozchodzą się przez ogród.

Rummel, Altstedt, Wiegeland odchodzą, zamieniając ciche, ale gwałtowne słowa.

Hilmar wysuwa się na prawo.

W salonie zostają w milczeniu Bernick, jego żona, siostra, panna Hessel i Krapp).

BERNICK.

Betty!

czy możesz mi przebaczyć?

PANI BERNICK.

(spogląda na niego z uśmiechem).

Czy wiesz, Ryszardzie, żeś mi teraz dał nadzieję dobrej przyszłości?

BERNICK.

Jakto?

PANI BERNICK.

Przez wiele lat sądziłam, żem cię niegdyś posiadła, a potem utraciła, ale teraz moim będziesz.

BERNICK.

(obejmując ją).

Betty!

jestem twoim.

Teraz dopiero poznałem cię prawdziwie przez Lonę.

Ale niechże Olaf tu przyjdzie.

PANI BERNICK.

Zaraz go będziesz miał...

Panie Krapp!

(Mówi z nim po cichu w głębi.

Krapp wychodzi do ogrodu.

Tymczasem pogaszono wszystkie światła i transparenty na przeciwległych domach).

BERNICK.

(półgłosem).

Dzięki ci, Lono; uratowałaś to wszystko, co najlepszego było we mnie i dla mnie.

PANNA HESSEL.

Tego tylko pragnęłam.

BERNICK.

Tak... albo nie?

Nie mogę cię zrozumieć.

PANNA HESSEL.

Hm!

Więc niema w tobie nienawiści?

Nie szukasz zemsty?

Dlaczegożeś powróciła?

PANNA HESSEL.

Stara miłość nie rdzewieje.

BERNICK.

Lono!

PANNA HESSEL.

Gdy Jan opowiedział mi, jak rzeczy stały, przysięgłam sobie, że bohater mojej młodości musi żyć w prawdzie — swobodny.

BERNICK.

Czyż ja zasłużyłem na to?

PANNA HESSEL.

My, kobiety, nie pytamy o zasługę, Ryszardzie.

(Auler z Olafem wchodzą przez ogród),

BERNICK.

(idąc naprzeciw).

Olaf!

OLAF.

Ojcze!

ja tego już nigdy nie zrobię!

BERNICK.

Nie uciekniesz?

OLAF.

Obiecuję to, ojcze!

BERNICK.

A ja ci obiecuję, że nigdy nie będziesz miał do tego powodu.

Od dnia dzisiejszego chcę, żebyś wzrastał nie jako dziedzic mych życiowych zadań, ale jak człowiek, który je sam sobie wytknąć powinien.

OLAF.

Więc ja mogę zostać tem, czembym pragnął?

BERNICK.

Możesz.

OLAF.

Dzięki ci, ojcze!... tylko słuchaj... ja nie chcę być podporą społeczeństwa.

BERNICK.

Tak?

I dlaczegoż-to?

OLAF.

O... ja myślę, że to musi być bardzo nudne.

BERNICK.

Będziesz porządnym chłopcem, Olafie, a nad to, co Bóg da.

— Ach!

ty tutaj, Aulerze?

AULER.

Wiem, panie radco... jestem oddalony.

BERNICK.

Zostaniemy z sobą, Aulerze, przebacz mi...

AULER.

Jakto?

Przecież statek dziś nie odpłynął?

BERNICK.

I jutro także nie.

Dałem ci za krótki termin.

Trzeba z gruntu naprawić "Gazelę".

AULER.

To się zrobi panie, radco... nawet za pomocą nowych maszyn.

BERNICK.

Tak będzie dobrze, Aulerze.

Gruntownie i uczciwie.

Wiele u nas rzeczy wymaga gruntownej i uczciwej naprawy.

A teraz dobranoc!

AULER.

Dobranoc, panie radco... i dziękuję, dziękuję, dziękuję! (wychodzi na prawo).

PANNA HESSEL.

No, więc już wszyscy poszli.

BERNICK.

Jesteśmy sami.

Moje nazwisko nie jaśnieje już na transparencie.

Światła w oknach pogasły.

PANNA HESSEL.

Czy pragniesz, ażeby je znów zapalono?

BERNICK.

Za nic!

Gdzież ja zaszedłem!

zadrżelibyście ze zgrozy, gdybyście się tego domyślali.

Teraz jest mi tak, jak gdybym po zatruciu powrócił do zmysłów i spokoju.

Czuję to, mogę być jeszcze -młodym i zdrowym.

Chodźcie bliżej... przytulcie się do mnie.

Chodź tu, Betty, chodź, Olafie, mój synu!

i ty, Marto.

Przez ileż lat nie zważałem na ciebie!

PANNA HESSEL.

Bardzo wierzę.

Wasze społeczeństwo nie zwraca uwagi na kobietę.

BERNICK.

Wielka prawda... i właśnie dlatego...

Tak, Lono, to stanowczo ułożone: pozostaniesz z Betty i ze mną.

PANI BERNICK.

Tak jest, Lono, zostaniesz z nami.

PANNA HESSEL.

Jestem za was odpowiedzialna.

Bo przecież jesteście młodemi ludźmi, którzy się tylko-co odnaleźli, a ja jestem waszą opiekunką.

Ja i ty, Marto... dwie stare ciotki...

Czemu się przyglądasz?

PANNA BERNICK.

Jak się niebo wyjaśniło!

Jakie piękne morze!

"Palma" ma szczęście.

PANNA HESSEL.

Ma też szczęście na pokładzie.

BERNICK.

A my... czeka nas dzień ciężkiej, poważnej pracy, mnie szczególniej.

Ale niech będzie, co chce.

Ufajcie mi tylko, wy wierne i szczere.

Nauczyłem się dziś tego jeszcze, że kobiety są prawdziwemi podporami społeczeństwa.

PANNA HESSEL.

Toś się, szwagrze, niepewnej mądrości nauczył.

(Kładzie mu rękę na ramieniu).

Swoboda i prawda... oto podpory społeczeństwa.


text:
Bela IV (6 Maja), król węgierski, brat św. Elżbiety turyngskiej, syn Beli III i Gertrudy karyntskiej.

Um.

1275 w sławie świętości, pochowany w Gran, w klasztorze, jaki dla franciszkanów zbudował.


text:
Anny św. bractwo, ustanowione w r. 1578, przez Jana Dymitra Solikowskiego, arcyb.

lwow.

Nazwa tego bractwa miała służyć dla przechowania pamięci cnotliwej Anny Jagielonki.

Ks. Siarczyński inne przypisuje mu pochodzenie (Obraz wieku panow.

Zygm.

III, t.

2 p.

218): „R.

1592 chcąc się różnowiercy, pisze on, i powierzchownie od katolików odróżnić, stawili się, szlachta z medalami wyobrażenia św. Tomasza Apostoła, zawieszonemi na złotych łańcuchach.

Ks. Solikowski pierwszy doradził katolikom, z dozwoleniem króla, postanowić bractwo św. Anny, do którego zapisani, medale tej świętej na łańcuchach złotych nosili.

Rok widocznie tu mylny, bo r. 1579 bractwo to było już zatwierdzone przez Sykstusa V.

To pewna, że do bractwa tego początkowo zapisywała się sama wyższa szlachta.

Jan Zamojski, kanclerz i hetman w. kor., był pierwszym jego członkiem; później zapisał się i król Zygmunt III.

Wtedy to, po prawie wszystkich kościołach Polski stawiano wówczas ołtarze i zaprowadzano stowarzyszenie św. Anny, czego jeszcze ślady w wielu miejscach pozostały.

Papież dozwolił członkom bractwa nosić rodzaj distinctorium, t. j. medal złoty, srebrny lub brązowy, według możności, zawieszony na łańcuchu złotym, lub na wstędze jedwabnej; medal ten miał z jednej strony obraz św. Anny i obok N. P. z dziecięciem Jezusem na ręku, tudzież napis w około Sanctae Annae Societas; z drugiej zaś następne takie moralne zdanie: Fructus Charitatis Salus.

Stowarzyszenie to ma także książkę, w polskim języku, wydaną staraniem ks. Szymona Hagenowa, kan.

wolborskiego, który w ciężkiej chorobie będąc, polecił się opiece św. Anny i ślubował, po wyzdrowieniu, cześć jej rozszerzać.

Otrzymawszy cel swoich życzeń, wydał książkę, która nadzwyczajnie używała powodzenia i zapalała serca braci do gorących ku swojej patronce poświęceń.

Duchowni zapragnęli ją mieć w łacińskim języku, więc arcyb.

Solikowski polecił jej tłumaczenie Janowi Myslanowi, bernardynowi we Lwowie, z czego ten dobrze się wywiązał.

Praca jego, bardzo dziś rzadka, nosi tył.: Societas S. Annae, Aviae Maternae Christi, Servatoris Nostri, in Polonia sub Rege Stephano, et Anna Jagellonia Regina instituta A. D. 1578 (w Zamościu, dr. akad. 1599 4, 86 str.), dedykowana Janowi Zamojskiemu, obejmuje pieśni o św. Annie, jej żywot, uwagi moralne dla członków bractwa, pożytki z tegoż bractwa, różne modlitwy, wreszcie, życzenia rozwoju i wzrostu stowarzyszenia.

Z tej książki wkrótce zrobiono polskie wydanie p.

t.: Bractwo św. Anny albo artykuły, ustawy, porządki, odpusty i modlitwy tego bractwa.

Pierwej przez ojca Jana Myslana z Kościana, bernardyńskiego zakonu kapłana, zebrane i spisane, a potém w druk podane (Krak.

1612 8° str. 129).

Na prośbę arcyb.

Solikowskiego, kierunek bractwa powierzył Papież oo. bernardynom w Warszawie, przez co wszystkie ich kościoły stały się filjami, a najliczniejszy u nas i najpopularniejszy zakon ten, gorliwym krzewicielem celów stowarzyszenia.

W Krakowie wznowił to bractwo r. 1846 ks. Jan Mastelski, professor liceum św. Anny, który też wydał: Nabożeństwo do św. Anny dla użytku bractwa, w Krak.

1847.

R.

1859 ks. Marcin Tylkowski, penitencjarjusz przy kościele św. Anny wydał podobne dziełko: Ustawy i nabożeństwo bractwa św. Anny samotrzeciej w kościele św. A. w Krak.

1859.

Bractwo to, podczas uroczystości kościelnych, występuje tam w stroju zielonym.

X. S. Ch.


text:
czart, czarci, czartopłoch (‘eryngium’ r. 1472, dla kolących liści?

ale druga nazwa, dziewięćsił, wskazuje czary, siły? — mikołajki, jak urbanek, bez większego znaczenia); Czartoryja jednak, ludowe rozpodobnione Czantoryja (!!), nie od czartów, jakby wedle Bogoryja wnosić wolno, lecz od kretów przezwana.

Prasłowo; czes. czert, dawniej czrt, rus.

czort, serb. crtiti, ‘zaklinać’ i ‘przeklinać’.

Może toż co czarodziej, czarownik, ‘co czary robi, wcina’, (lit.

kirtu, ‘rąbię’), bo wszelkie czary za biesowstwo uchodziły; wprost do lit.

kerēti, ‘czarować’, z przyrostkiem -t ?