corpora: openbooks

text:
Mikołaj Sęp Szarzyński

Do Kasie

Jeśli władną co nami błądzących gwiazd siły,

Wierzę, że złośne niebem aspekty rządziły,

Gdym napierwej obaczył tę twoję urodę,

Dla której ja dobrą myśl stracił i swobodę.

Me żałosne wzdychanie i oczy płaczliwe,

Któreby ubłagały i jędze złośliwe,

Bladość, trudnej miłości farbę przyzwoitą,

Jawnie widzisz i żałość z frasunkiem okwitą.

A wżdy, okrutna pani, ani łaskawego

Słowa do mnie nie rzeczesz i cieszysz się z tego,

Że ja dla ciebie ginę mękami srogiemi.

Okrutniejszy nie żywie zwierz nad cie na ziemi!

Wszytkę moję uprzejmość i posługi znaczne

Uporczywie wzgardziło twe serce niebaczne.

Lecz, jeśli jest na niebie co sprawiedliwości,

Srogiej pomsty nie ujdziesz dla tej niewdzięczności.

Ja swej krzywdy wzdychaniem i łzami smętnemi

Mścić się będę, nie mszcząc się sposoby inszemi.

Obacz moje cierpliwość: wolę zginąć w grobie,

Niżliby co szkodziło z mej przyczyny tobie.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
V.

Czemu to serce drżące?

Czemu ta zwiędła skroń?

Czy z drzewa życia spadło kwiecie, i jego woń?

Czy księżyc nie wysrebrza i ziemi, i jej mórz?

Czy noc bezsennej duszy nie śpiewa pieśni zórz?

O spójrz!

Gwiaździste niebo jak cudnie błyszczy tam!

To namiot rozemknięty, z złocistych, bożych lam...

Wiecznego piękna ołtarz w przepychu nocy lśni,

Choć dla nas dawno zmierzchnął w pomroku smętnych dni!


text:
Aulich Manswet, reformat z Krakowa, wysłany przez Propagandę na missję wschodnią, a mianowicie do Turcji.

Opis podróży i prac swoich wydał p. t.

Dziennik dwunastoletniej missji apostolskiej na wschodzie, t.

3, Kraków 1850.


text: ciarać, ‘walać’, ‘tarzać’, ciarach, ‘szlachetka’, urobione jak ziarać (p.).


text:
XXIII.

Wtedy swobodne masz do czynu pole:

Opadło jarzmo, więzy twoje prysły;

I jako czynnik chętny, niezawisły,

W rozwoju świata grasz świadomą rolę.

Lecz gdy chcesz działać ku powszechnej szkodzie

Gwałcić istotne zadania człowiecze —

Trudem Danaid wszelka twoja praca;

Jarzmo niewoli kark ci wtenczas bodzie,

Wyższa potęga przemocą cię wlecze

I przeciw tobie czyny twoje zwraca.


text: czamlet, ‘kamlot’, w 15. i 16. w., wedle niem. Schamlat, czes. szamlat, obok łac. camelotum, ‘sukno z sierści wielbłądziej, koziej’, włosk. ciambelotto.


text:
Adept (z łac).

Tak nazywali Polacy alchemików, złotodziejów, złototwórców, o których powiada ks. Kluk w Rzeczach kopalnych (1781 r.): „Ci, którzy się chlubią, że doszli tajemnicy robienia złota z innych kruszców, zowią się adeptami.”

Adeptem był zwłaszcza ten alchemik, który należał do pewnego tajnego uczonego stowarzyszenia.


corpora: CEN

text:
Firma Mostostal po kilku tygodniach ciszy ogłosiła swoje oficjalne stanowisko w sprawie zerwania z nią umowy na budowę stadionu na Euro 2012 we Wrocławiu.

Z komunikatu wynika, iż decyzja władz miasta była bezpodstawna i prawnie nieskuteczna.

Konsorcjum w całości odrzuca argumentację przyjętą przez zamawiającego (gminę Wrocław) za podstawę do rozwiązania umowy z wykonawcą i uważa jego decyzję w tej sprawie za bezpodstawną i prawnie nieskuteczną.

Szczegółowe uzasadnienie powyższego stanowiska Konsorcjum przedstawiło zamawiającemu we właściwym trybie, wynikającym z umowy i obowiązujących przepisów prawa, i o ile zajdzie taka konieczność, Konsorcjum zamierza skorzystać z wszelkich przysługujących mu środków ochrony prawnej, broniąc swoich interesów, dobrego imienia i wizerunku - można przeczytać w komunikacie.

Władze Wrocławia podpisały już umowę z nowym wykonawcą, którym jest firma Max Boegl.

Obiekt ma powstać do końca czerwca 2011r.


text:
Charles Baudelaire

Epigraf na potępioną książkę

tłum.

Antoni Lange

Czytelniku sielankowy,

Trzeźwy, spokojny człowieku.

Rzuć tych pieśni kwiat niezdrowy,

Wykąpany w orgii ścieku.

Jeśli cię szatan nie wdrożył,

W swej retoryki misterie,

Lepiej, byś księgę odłożył,

Bo znajdziesz we mnie — histerię!

Lecz jeżelibyś zrozumiał,

Jak w otchłań spoglądać trzeba,

Czytaj, byś kochać mię umiał!

Duchu, co tęsknisz — i nieba

Szukasz, by stanąć w tym niebie,

Żałuj mię!…

Lub przeklnę ciebie.

-----


text:
Cerograf, cyrograf, z greckiego Keirografon i złacińszczonego chirographum, skrypt własnoręczny, oblig, na dowód zobowiązania i długu przez pożyczającego napisany z oznaczeniem terminu zwrotu.

Obligi surowo napisane nazywano cyrografami, że jakby na żądanie djabła były wystawione.

Stąd wedle przesądu dziś ludowego, a niegdyś ogólnego (bo wierzenia ludowe są zwykle echem starych mniemań ogólnych), człowiek sprzedający duszę swoją djabłu (jak to uczynił był onego czasu Twardowski), wypisuje mu cerograf krwią, dobytą ze swego palca serdecznego.


corpora: sejm

text:
UZASADNIENIE

I. Potrzeba i cel zawarcia nowej Umowy

Zawarcie nowej Umowy pozwoli na zmianę szeregu postanowień umownych w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych oraz podniesienia jakości polsko-

II.

Relacje gospodarcze

1.

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej Singapuru

Singapur jest przykładem kraju, który dzięki długofalowej, stabilnej polityce gospodarczej zdołał dokonać ekonomicznej transformacji i dołączyć do najbardziej rozwiniętych państw świata.

Wg danych Banku Światowego znajduje się on obecnie w pierwszej dziesiątce państw o najwyższym PKB per capita na świecie, przed Stanami Zjednoczonymi czy Szwajcarią.

Singapur ma wolnorynkową gospodarkę, otwartą na świat, sprzyjającą rozwojowi handlu i napływowi inwestycji.

Zakres interwencjonizmu państwowego jest relatywnie niewielki.

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie Singapuru współpracą z OECD.

Kraj ten nie jest jednak obecnie zainteresowany pełnym członkostwem.

Od 1999 r.

Singapur posiada status obserwatora, uczestnicząc w pracach wybranych komitetów – z akcentem na obszar handlu, rynków finansowych i ubezpieczeniowych oraz IT.

W 2009 r. Singapur podjął długo oczekiwaną decyzję ws. przyjęcia standardów OECD w zakresie wymiany informacji o charakterze podatkowym.

Jej wynikiem są renegocjacje umów o unikaniu podwójnego opodatkowania podpisanych przez Singapur w celu dostosowania ich do standardów organizacji.

Singapur jest zdeklarowanym orędownikiem porozumienia w ramach WTO, stojąc na stanowisku, że potencjalnie wysokie koszty kompromisu w dłuższej perspektywie czasowej będą dla wszystkich opłacalne.

Jednocześnie jednak realizuje szeroki program dwustronnych FTA, traktując je z jednej strony jako uzupełnienie działań WTO, a z drugiej jako element, którego wprowadzenie w życie jest dużo łatwiejsze niż porozumienia w ramach rundy dauhańskiej.

Ważną rolę w polityce zagranicznej Singapuru odgrywa zaangażowanie w prace APEC i ASEAN.

Singapur, w którym znajduje się sekretariat Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC), jest aktywnym animatorem działalności tego ugrupowania.

W 2009 r. Singapur objął rotacyjne przewodnictwo w APEC i zorganizował 16. szczyt tej organizacji.

Dwoma głównymi obszarami, na których skupiał się Singapur w czasie przewodniczenia w APEC, była regionalna integracja gospodarcza oraz wzmocnienie samej organizacji.

Wzmocnienie to polegało m.in. na wdrożeniu formuły wyboru zawodowego szefa APEC, wybieranego w otwartym konkursie, a nie na zasadzie rotacji, jak do tej pory.

Singapur jest również jednym z propagatorów zwiększenia integracji gospodarczej w ramach ASEAN, aktywnie działając na rzecz stworzenia wspólnego rynku w ramach ASEAN, co ma być pierwszym z filarów Wspólnoty Gospodarczej ASEAN (ASEAN Economic Community – AEC).

Wspólnota AEC ma zostać utworzona do 2015 r.

2.

Współpraca gospodarcza Singapuru z Unią Europejską

Singapur jest największym partnerem handlowym Unii Europejskiej spośród krajów ASEAN i piątym w całej Azji, zaś Unia jest największym partnerem handlowym Singapuru z udziałem wynoszącym 11,6%.

Szczególnie prężnie rozwija się wzajemna wymiana usług, czyniąc Singapur szóstym pod względem wielkości partnerem Unii w tej dziedzinie.

Unia jest największym inwestorem w Singapurze, z łączną wartością inwestycji wynoszącą 99 mld USD, wyprzedzając Stany Zjednoczone (36 mld) i Japonię (34 mld).

Z kolei Singapur zainwestował w Unii 24 mld USD, co wg danych na koniec 2008 r. daje mu drugą po Japonii pozycję spośród azjatyckich inwestorów.

3.

Stosunki dwustronne pomiędzy Polską i Singapurem

Handel zagraniczny

Największą część w wymianie towarowej zajmują wyroby klasyfikowane jako „jednostki pływające” oraz „maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny oraz części do nich”.

Istotną pozycję w imporcie zajmują ponadto „produkty przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych”.

W 2011 r. Singapur został w polskich statystykach sklasyfikowany na 32. pozycji pod względem wartości polskiego eksportu i na 42. pod względem wielkości importu z poszczególnych krajów.

Oprócz produktów sektora stoczniowego ważną rolę w polskim eksporcie do Singapuru odgrywają wyroby klasyfikowane jako „maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny oraz części do nich”.

Wciąż bardzo niska jak na polskie możliwości jest wartość polskiego eksportu towarów spożywczych (razem ok. 5,5 mln USD).

Najistotniejszymi pozycjami w tej sekcji są alkohole i serwatka.

W imporcie z Singapuru dominują wyroby przemysłu stoczniowego oraz elektronicznego (twarde dyski, układy scalone i mikroasemblery).

4.

Umowy dwustronne

Od 1 maja 2004 r. polsko-singapurskie stosunki gospodarcze reguluje, zgodnie z artykułem 6 ustęp 1 Aktu o Warunkach Przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, Umowa o Współpracy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Indonezją, Malezją, Filipinami, Singapurem i Tajlandią – Państwami Członkowskimi Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej, zawarta w 1980 r.

Polska zobowiązała się uznać tę Umowę za wiążącą.

Umowa została zawarta w ramach wyłącznych kompetencji Wspólnoty.

Ponadto stosunki dwustronne regulują:

Umowa o ochronie i popieraniu inwestycji, podpisana dnia 3 czerwca 1993 r.

(Dz. U. z 1994 r.

Nr 57, poz. 237).

5.

Dostęp do singapurskiego rynku pracy

Bariery dostępu do rynku pracy są stosunkowo niewysokie, szczególnie dla osób legitymujących się wysokim wykształceniem lub/i bogatym dorobkiem zawodowym.

Osoby pragnące podjąć pracę w Singapurze muszą wystąpić o jeden z czterech głównych typów pozwolenia na pracę:

Employment Pass

Personalised Employment Pass

S Pass

Work Permit.

Pierwszy typ pozwolenia na pracę (Employment Pass) wydawany jest wysoko wykwalifikowanym pracownikom, których miesięczny dochód przekracza 2500 dolarów singapurskich (SGD).

O ten typ pozwolenia mogą się również ubiegać zagraniczni przedsiębiorcy i inwestorzy.

Employment Pass jest ściśle związany z konkretnym pracodawcą, toteż każda zmiana miejsca pracy powoduje konieczność ubiegania się o nowe pozwolenie.

Personalised Employment Pass jest niedawno wprowadzonym rozwiązaniem, adresowanym do osób szczególnie poszukiwanych na singapurskim rynku pracy – „zagranicznych talentów”.

Ten typ pozwolenia na pracę nie jest powiązany z pracodawcą, a jego posiadacz może przebywać w Singapurze do 6 miesięcy podczas procedury zmiany pracy.

Ubiegać się o nie może m.in. osoba, która przed przybyciem do Singapuru otrzymywała za granicą wynagrodzenie odpowiadające 7000 SGD.

Pozwolenie S Pass udzielane jest osobom o niższych kwalifikacjach niż w dwóch poprzednich przypadkach, szczególnie technikom, których miesięczna pensja wynosi minimum 1800 SGD.

Istnieją jednak ograniczenia liczby pozwoleń tego typu, które mogą być wydane jednemu pracodawcy.

Generalnie osoby zatrudnione na podstawie S Pass nie mogą stanowić więcej niż 25% załogi danego zakładu.

Work Permit przeznaczony jest dla najsłabiej wykształconych i opłacanych pracowników, szczególnie pracowników fizycznych z państw Azji.

6.

System podatkowy w Singapurze

Singapur posiada stosunkowo prosty oraz liberalny system podatkowy.

Wyróżnia się trzy główne podatki: podatek od dochodu dla osób fizycznych oraz prawnych (income tax), podatek od towarów i usług (GST – goods and services tax) oraz podatek od nieruchomości (property tax).

Są również podatki o mniejszym znaczeniu takie jak stamp duty, który jest połączeniem polskiej opłaty skarbowej oraz podatku od czynności cywilnoprawnych, TV licence fee, który przypomina polski abonament RTV oraz podatek loteryjny.

System podatkowy ulega stopniowemu uproszczeniu, np. w 2007 r. zlikwidowano cess (podatek turystyczny), a w 2008 r. estate tax (przypominający polski podatek od spadku).

Zauważalna jest również tendencja do obniżania podatku od dochodu dla osób prawnych i podnoszenia podatku od towarów i usług (chociaż ten ostatni jest wciąż na bardzo niskim poziomie i wynosi 7%).

6.1.

Podatek dochodowy od osób prawnych

Opodatkowaniu podlega dochód wypracowany lub pochodzący z terytorium Singapuru oraz dochód pochodzący spoza terytorium Singapuru, ale otrzymywany w Singapurze,

Stawka podatku dochodowego od osób prawnych wynosi obecnie 17%,

Istnieje szeroki system ulg podatkowych dla przedsiębiorstw.

Dla firm, które osiągają dochód do wysokości 300 000 SGD6) (głównie małe i średnie firmy), stosuje się następujące ulgi podatkowe:

75% obniżki podatku na pierwsze 10 000 SGD uzyskanego dochodu podlegającego opodatkowaniu,

50% obniżki podatku na kolejne 290 000 SGD uzyskanego dochodu podlegającego opodatkowaniu.

Dla nowo powstałych firm przez pierwsze trzy lata podatkowe ulgi są jeszcze wyższe:

100% obniżki podatku na pierwsze 100 000 SGD uzyskanego dochodu podlegającego opodatkowaniu,

50% obniżki podatku na kolejne 200 000 SGD uzyskanego dochodu podlegającego opodatkowaniu,

żeby skorzystać z ulgi, firma musi być założona w Singapurze, zaś właścicielami muszą być osoby fizyczne (ale nie więcej niż 20),

Istnieje możliwość rozliczenia straty podatkowej z ubiegłego roku podatkowego do wysokości 100 000 SGD w kolejnym roku podatkowym.

W ramach grupy kapitałowej istnieje możliwość przenoszenia straty podatkowej z jednej spółki na drugą,

Od stycznia 2003 r. akcjonariusze (wspólnicy) nie płacą podatku od dywidend, jeśli są osobami prawnymi (one-tier corporate tax system),

Firma może uzyskać zwolnienie z opodatkowania zagranicznych dywidend oraz zysku zagranicznych oddziałów pod następującymi warunkami:

w kraju, w którym zysk został wygenerowany stawka podatku od osób prawnych wynosi nie mniej niż 15%,

w kraju, w którym zysk został wygenerowany, zysk ten został również opodatkowany.

Od 22 stycznia 2009 r. do 21 stycznia 2010 r. wszystkie zagraniczne przychody uzyskane przed pierwszą z dat były zwolnione z opodatkowania,

W 2010 r. możliwe było stosowanie przyspieszonej amortyzacji na szereg maszyn i urządzeń.

Co do zasady, zamiast trzech odpisów po 33,3% można było zastosować 75% w pierwszym roku i 25% w drugim.

Kontynuowane to będzie w 2011 r.

W 2010 r. rząd ogłosił strategię wspierania wydajności pracy.

W związku z tym wprowadzono na lata 2011–2015 możliwość odliczenia od wysokości dochodu kosztów poniesionych na inwestycje związane z podnoszeniem wydajności pracy (zakup maszyn, szkolenia, zakup licencji lub patentu, rejestracja licencji lub patentu, badania i rozwój, nowe wzornictwo) w wysokości 250% poniesionych kosztów (przy czym dla każdej klasyfikacji maksymalnie można odliczyć od dochodu 600 tys. SGD rocznie).

6.2.

Podatek dochodowy od osób fizycznych

Pracownik podlega opodatkowaniu według singapurskiego prawa podatkowego, jeżeli jest zatrudniony i wykonuje pracę na terenie Singapuru, niezależnie od faktu, gdzie siedzibę ma pracodawca oraz jeżeli w roku poprzedzającym rozliczenie podatkowe pracował na terenie Singapuru dłużej niż 183 dni,

Singapur stosuje 6-stopniowy progresywny podatek dochodowy od 3,5 do 20%.

Kwota wolna od podatku wynosi 20 000 SGD.

Szczegółowe stawki oraz wymiar podatku pokazuje poniższa tabela,

Tab.

Stawki podatkowe dla osób fizycznych w 2010 r.

Podstawa opodatkowania w SGD

Stawka podatku (%)

Kwota podatku w SGD

Poniżej 20 000

0

0

20 001 – 30 000

3,50

0+3,5% nadwyżki ponad 20 000

30 001 – 40 000

5,50

350+5,5% nadwyżki ponad 30 000

40 001 – 80 000

8,50

900+ 8,5% nadwyżki ponad 40 000

80 001 – 160 000

14

4 300+14% nadwyżki ponad 80 000

160 001 – 320 000

17

15 500 +17% nadwyżki ponad 160 000

Powyżej 320 000

20

42 700 + 20% nadwyżki ponad 320 000

Źródło: Inland Revenue Authority of Singapore, www.iras.gov.sg

Do dochodu zalicza się oprócz wynagrodzeń również otrzymane dywidendy, dochody z wynajmu nieruchomości itp.

Nie dolicza się natomiast odsetek od depozytów.

Poniżej zamieszczono przegląd najważniejszych odliczeń (od dochodu) i ulg (od podatku):

1.

Odliczenia (odejmowane od wypracowanego dochodu):

od dochodu – przysługuje wszystkim, dla osób poniżej 55. roku życia jest to 1 000 SGD, od 55. do 59. roku życia: 3 000 SGD i powyżej 60. roku życia: 4 000 SGD.

W przypadku osób niepełnosprawnych odliczenie wynosi odpowiednio 2 000, 5 000 i 6 000 SGD,

z tytułu niepracującej żony 2 000 SGD, natomiast jeśli partner jest niepełnosprawny to 3 500 SGD,

odliczenie z tytułu posiadania dzieci: 4 000 SGD za każde dziecko (do 16 roku życia lub do ukończenia edukacji) oraz 5 500 SGD za każde niepełnosprawne dziecko,

dla matek pracujących i wychowujących dzieci istnieje dodatkowa ulga wynosząca od 15% do 25% dochodu matki,

odliczenie z tytułu opieki nad rodzicami: jeżeli rodzice nie otrzymują wynagrodzenia/emerytury, mają powyżej 55 lat, przyznawana jest ulga w wysokości od 3 000 SGD (jeżeli rodzice mieszkają osobno) do 5 000 SGD (jeżeli rodzice mieszkają z dziećmi).

odliczenie z tytułu podnoszenia kwalifikacji – do wysokości 3 500 SGD.

2.

Ulgi podatkowe (odejmowane od należnego podatku)

w 2009 r. wprowadzono w ramach walki z kryzysem jednorazowy 20-procentowy upust od wyliczonego należnego podatku.

wprowadzono ulgę na dzieci, która umożliwia odliczenie 5 000 SGD za pierwsze dziecko, a następnie dodatkowo 10 000 SGD za drugie i 20 000 SGD za każde kolejne.

III.

Krótka charakterystyka projektu Umowy

Zmiana brzmienia art. 3 ust. 2 Umowy

„Przy stosowaniu niniejszej Umowy w dowolnym czasie przez Umawiające się Państwo, jeżeli z kontekstu nie wynika inaczej, każde określenie w niej niezdefiniowane ma takie znaczenie, jakie w tym czasie ma ono w prawie tego Państwa dla celów podatków, do których ma zastosowanie niniejsza Umowa, przy czym znaczenie określenia wynikające z ustawodawstwa podatkowego tego Państwa ma pierwszeństwo przed znaczeniem nadanym temu pojęciu przez inne przepisy prawne tego Państwa”.

Przyjęcie powyższego rozwiązania pozwoli na definiowanie pojęć umownych za pomocą prawa wewnętrznego, jednak nie ograniczając możliwości interpretacyjnych do prawa podatkowego obu państw.

W przypadku uregulowania danej kwestii w prawie podatkowym, postanowienia tego prawa będą miały pierwszeństwo przed postanowieniami innych gałęzi prawa.

Sprawa brzmienia art. 7

W lipcu 2010 r.

OECD zatwierdziło zaktualizowaną Modelową Konwencję OECD.

W nowej wersji Modelowej Konwencji OECD zmienione zostały m.in. postanowienia dotyczące zysków przedsiębiorstwa (art. 7).

Postanowienia zaktualizowanego ust. 2 art. 7 podkreślają jeszcze bardziej odrębność zakładu od przedsiębiorstwa, także poprzez zaznaczenie jego niezależności i samodzielności w stosunkach z innymi częściami tego przedsiębiorstwa.

Postanowienia tego ustępu precyzują także zasady dotyczące sposobu przypisania zakładowi zysków.

Celem delegacji polskiej, zgodnie z wytycznymi instrukcji negocjacyjnej, było wprowadzenie zmian do art. 7 umowy zgodnie z nową wersją Modelowej Konwencji OECD.

W trakcie prowadzonych negocjacji strona singapurska wyjaśniła, iż nie posiada w wewnętrznym prawie odpowiednich środków umożliwiających wprowadzenie w życie proponowanej zmiany art. 7 Umowy.

Wobec czego uzgodniono, iż przepisy art. 7 Umowy pozostaną niezmienione.

Zmiana brzmienia art. 8

Dodatkowo, jeżeli przedsiębiorstwo Umawiającego się Państwa eksploatujące statki morskie w komunikacji międzynarodowej osiąga zyski z takiej eksploatacji w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek przypadający w drugim Umawiającym Państwie od takich zysków będzie obniżony o kwotę równą 50% podatku i zezwoli się, aby obniżona kwota podatku tego drugiego Umawiającego się Państwa, przypadająca do zapłacenia, była zaliczona na poczet podatku należnego od takiego dochodu w pierwszym Umawiającym się Państwie.

Rozszerzenie art. 9 Umowy o możliwość dokonania tzw. korekty wtórnej

Rozszerzeniu uległo brzmienie art. 9 Umowy o postanowienia zbieżne z treścią art. 9 ust. 2 Modelowej Konwencji OECD, umożliwiające dokonanie tzw. korekty wtórnej przez Umawiające się Państwa.

Obecnie obowiązująca Umowa nie przewiduje procedury tzw. korekty wtórnej, co w przypadku dokonania w Umawiającym się Państwie korekty podstawy opodatkowania, z uwagi na przebieg transakcji w grupie kapitałowej, prowadzi do ekonomicznego podwójnego opodatkowania (podwójne opodatkowanie w odniesieniu do tego samego dochodu).

W nowej Umowie rozszerzono art. 9 Umowy o postanowienie w brzmieniu:

„Jeżeli Umawiające się Państwo włącza do zysków przedsiębiorstwa tego Państwa i odpowiednio opodatkowuje zyski przedsiębiorstwa drugiego Umawiającego się Państwa, z tytułu których przedsiębiorstwo to zostało opodatkowane w tym drugim Państwie, i drugie Umawiające się Państwo zgadza się, że zyski w ten sposób połączone są zyskami, które osiągnęłoby przedsiębiorstwo pierwszego wymienionego Państwa, gdyby warunki ustalone między obydwoma przedsiębiorstwami były takie, jak między przedsiębiorstwami niezależnymi, wtedy to drugie Państwo dokona odpowiedniej korekty kwoty podatku wymierzonego od tych zysków.

Przy ustalaniu takiej korekty będą odpowiednio uwzględnione inne postanowienia niniejszej Umowy, a właściwe organy Umawiających się Państw będą w razie konieczności porozumiewać się ze sobą bezpośrednio”.

Powyższe oparte jest o brzmienie art. 9 ust. 2 Modelowej Konwencji OECD.

Zmiana wysokości stawki opodatkowania dywidend u źródła w art. 10 ust. 2 lit. a

W art. 10 dodano ust. 2 lit. a, w którym wprowadzono zredukowanie stawki opodatkowania dywidend u źródła w wysokości 5% kwoty dywidend brutto (tj. w państwie, w którym spółka wypłacająca dywidendy ma siedzibę), jeżeli rzeczywistym beneficjentem dywidend jest spółka z siedzibą w drugim umawiającym się państwie, której bezpośredni udział w kapitale spółki wypłacającej dywidendy wynosi minimum 10% udziałów (akcji) i która będzie posiadała te akcje (udziały) w sposób nieprzerwany przez 24 miesiące.

W pozostałych przypadkach stawka opodatkowania dywidend u źródła wynosi 10% dywidend brutto.

Niezależnie od powyższego, z uwagi na fakt, iż w trakcie negocjacji strona singapurska zawnioskowała wymienienie w tekście Umowy instytucji singapurskich, które będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od dywidend w państwie wypłacającym dywidendy, na zasadzie wzajemności zaproponowano, aby polskimi beneficjentami podatku od dywidend pobieranego u źródła były: Narodowy Bank Polski, Bank Gospodarstwa Krajowego oraz każda instytucja, której wyłącznym lub głównym właścicielem jest Rząd Rzeczypospolitej Polskiej.

Przedmiotowe instytucje zostały zaproponowane, bowiem realizują gospodarczą politykę polskiego rządu.

Bank Gospodarstwa Krajowego jako państwowa instytucja finansowa, specjalizuje się w obsłudze sektora finansów publicznych.

Zapewnia ekonomicznie efektywne i operacyjnie skuteczne wspieranie państwowych programów społeczno-gospodarczych oraz samorządowych programów rozwoju regionalnego.

Misją Banku Gospodarstwa Krajowego jest sprawna i efektywna kosztowo realizacja działalności zleconej przez państwo, a przedmiotowy zapis stanie się elementem wspomagającym tę misję.

Zmiana wysokości stawki opodatkowania odsetek u źródła w art. 11 ust. 2

W art. 11 ust. 2 nowej Umowy dokonano zredukowania wysokości stawki opodatkowania odsetek u źródła w wysokości 5% kwoty odsetek brutto.

Zmiana definicji „należności licencyjnych”, określonej w art. 12 ust. 3 obowiązującej Umowy

W nowej Umowie dokonano zmiany definicji należności licencyjnych.

Wyeliminowano tym samym wątpliwości w zakresie objęcia definicją oprogramowania komputerowego.

Takie podejście zgodne jest również z komentarzem do Modelowej Konwencji OECD w sprawie Podatku od Dochodu i Majątku oraz zastrzeżeniem Polski do art. 12 tejże Konwencji.

Niezależnie od powyższego w art. 12 dodano ust. 2a, w którym wprowadzono zredukowanie stawki opodatkowania należności licencyjnych u źródła w wysokości 2% kwoty należności licencyjnych brutto uzyskiwanych w związku z korzystaniem lub prawem do korzystania z wszelkich urządzeń przemysłowych, handlowych lub naukowych.

W pozostałych przypadkach stawka opodatkowania należności licencyjnych u źródła wynosi 5% należności licencyjnych brutto.

Zyski z przeniesienia akcji lub udziałów

Nowa Umowa zawiera postanowienia rozszerzające treść art. 13 dotychczas obowiązującej Umowy o przepis stanowiący, iż zyski osiągane przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w Umawiającym się Państwie z przeniesienia własności akcji, lub innych praw udziałowych w spółce, której więcej niż 75% wartości pochodzi z majątku nieruchomego, położonego w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim państwie.

Powyższe postanowienie jest zbieżne z brzmieniem postanowień Modelowej Konwencji OECD.

Uregulowania tego rodzaju mają na celu przeciwdziałanie zjawisku uchylania się od opodatkowania i dowolnego wpływania na miejsce opodatkowania majątku poprzez przeprowadzanie transakcji ekonomicznych nieodpowiadających stanowi faktycznemu.

Metoda unikania podwójnego opodatkowania

Polska stosowała metodę wyłączenia z progresją w stosunku do kategorii dochodu uregulowanych w dotychczasowej Umowie (z wyłączeniem opodatkowania dywidend, licencji oraz odsetek).

W nowej Umowie w art. 22 wprowadzono zastosowanie metody zaliczenia proporcjonalnego dla wszystkich kategorii dochodów.

Wymiana informacji

W nowej Umowie w art. 25 rozszerzono brzmienie art. 27 obecnie obowiązującej Umowy o postanowienia zbieżne z treścią art. 26 ust. 4 i 5 Modelowej Konwencji OECD, tj. zamieszczenie w nowej Umowie tzw. pełnej klauzuli wymiany informacji zbieżne jest z polityką Ministerstwa Finansów oraz OECD w zakresie wymiany informacji.

Przedmiotowe postanowienia stanowią, iż jeżeli Umawiające się Państwo występuje o informację zgodnie z niniejszym artykułem, drugie Umawiające się Państwo użyje środków służących zbieraniu informacji, nawet jeżeli to drugie państwo nie potrzebuje tej informacji dla własnych celów podatkowych.

Wymóg, o którym mowa w zdaniu poprzednim podlega ograniczeniom, o których mowa w ust. 3 art. 25 nowej Umowy, lecz w żadnym przypadku takie ograniczenia nie mogą być rozumiane jako zezwalające Umawiającemu się Państwu na odmowę dostarczenia informacji jedynie dlatego, że nie ma ono wewnętrznego interesu w odniesieniu do takiej informacji.

Ograniczenie korzyści umownych

W nowej Umowie w art. 27 wprowadzono zmodyfikowaną wersję art. 23 obowiązującej Umowy.

Przepis ten, nazywany potocznie klauzulą przekazania (remittance clouse) został umieszczony w kilku polskich umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania (np. w umowie z Cyprem, Zjednoczonym Królestwem oraz Irlandią) i ma zastosowanie wyłącznie w systemach prawnych, w których opodatkowanie dochodów uzyskanych ze źródeł zagranicznych jest uzależnione od przekazania przedmiotowych dochodów na terytorium kraju, którego podatnik jest rezydentem (tzw. remittance basis).

Klauzula ta dotyczy wyłącznie dochodów przekazywanych do państwa, które stosuje zasadę remittance basis, a więc w tym przypadku dochodów przekazywanych do Singapuru.

Protokół do Umowy

W pkt 4 Protokołu do Umowy wprowadzono modyfikację obowiązywania art. 22 nowej Umowy w stosunku do dochodu z dywidend, odsetek oraz należności licencyjnych.

Przedmiotowy przepis ma charakter przejściowy, okresowo przedłuża obowiązywanie art. 24 ust. 1 lit. d Umowy z 1993 r.

Przepis przewiduje możliwość zwolnienia dywidend, odsetek i należności licencyjnych związanych z kontraktami zawartymi w terminie do 3 miesięcy od dnia podpisania nowej Umowy.

IV.

Skutki wejścia w życie Umowy

Z Umową powiązane są następujące akty prawa krajowego:

Podmioty prawa krajowego, których dotyczy Umowa

04/08r


text:
Amen, z hebrajskiego, znaczy: tak jest, albo niech tak będzie, niech się tak stanie, wedle tego, jak coś wierząc, przytwierdzamy, albo też prosząc, pragniemy.

Leopolita a za nim Wujek ewangeliczne amen amen, przełożyli przez wyraz zaprawdę, zaprawdę.

Żydzi w publicznych modłach odpowiadali amen, ztąd w Deuter.

tylekroć powtórzono: I rzecze wszystek lud, amen.

Św. Paweł Apostoł prawie wszystkie listy tym słowem pieczętuje, życząc wiernym łaski Bożej, o którą dla nich prosi.

W liście I do Korr.

XIV namienia, że wierni przy dziękczynieniu odpowiadali amen; św. Justyn (Apol.

II) i Tertuljan (De spectac.

XXV) świadczą, że wyraz ten był używany w historji od czasów apostolskich, a św. Augustyn zachęca biskupów do wyraźnego odmawiania modlitwy, ażeby lud rozumiejąc, odpowiadał amen.

I dziś posługujący przy Mszy, lub innych publicznych modłach kapłana, odpowiadają w imieniu wszystkich amen.

Ani się godzi za to przyganiać wiernym, że często nie rozumieją tego, co swojém amen przytwierdzają; wiedzą bowiem, że Kościół o cokolwiek Pana Boga prosi, to mu jest miłe, dla ludu zaś pożyteczne.

Jest ono słowo zakończeniem i zamknięciem każdej prawie oddzielnej modlitwy, zwłaszcza po konkluzji: per Christum Dominum nostrum i. t. p. Po Pater noster (wyjąwszy we Mszy, gdzie się dodaje po cichu) indziej się mówi amen, jeżeli cała modlitwa mówi się po cichu: jeżeli zaś tylko się zaczyna głośno, to po ℣ i ℟ amen się opuszcza.

W formie Chrztu także niepotrzebne amen, bo go nie masz w Rytuale rzymskim, ni w naszym piotrkowskim, i tak też zawyrokowała S. R. C. d.

9 Czerwca 1853 r.; przy rozdawaniu Kommunji, po słowach Corpus Domini etc. niegdyś przyjmujący odpowiadali amen (jak świadczy św. Ambroży); dziś po niektórych kościołach zagranicznych odpowiada przyjmujący, indziej posługujący, że jednak Rytuał rzymski i nasz piotrkowski zostawia to kapłanowi rozdającemu, tego się u nas i trzymać należy.

X. S. J.


text:
Chawa Rubin

Aleksander Świętochowski

1911

ALEKSANDER ŚWIĘTOCHOWSKI

CHAWA RUBIN

CZYLI

ZAMORDOWANIE PRACOWITEJ ŻYDÓWKI

1911.

CHAWA RUBIN

Zwracam uwagę szanownych czytelników, że osoby i wypadki, które tu opowiedzieć zamierzam, należą do warstwy społecznej, nie wynagradzającej swych rzeczników, że więc ja podjąłem się tego opisu całkiem bezinteresownie.

Zastrzeżenie to uważam za konieczne, ażeby trybunał opinii publicznej, wyrokując o pobudkach moich w tym względzie, nie odnalazł między niemi takiej, któraby mnie o chęć zasłużenia się współwyznawcom moich bohaterów oskarżała.

I dlatego przedewszystkiem winienem wytłómaczyć, że nazwisko Rubin oznaczać mogło jedynie, czem Chawa i jej mąż Symcha być chcieli, ale nie czem rzeczywiście byli.

Byli bowiem tak biedni, że bez ubliżenia swej zamożności mogliby się przezwać najzwyklejszymi Piaskowcami.

Pradziad Symchy, chcąc posiąść bodaj nazwę klejnotu i na swoje rodzeństwo przenieść jego czarodziejskie słowo, nazwał się Rubinem.

Nie pomogło to wszakże nic ani jemu, ani potomkom.

Symcha był rubinem, oprawnym w najdoskonalszą nędzę.

Nie brakło mu rzeczywiście niczego, co tylko do uduszenia biedaka jest potrzebne.

Jako "husyt" przesiadywał ciągle w bóżnicy; przekonany, że pochodzi z "bardzo dobrej familii," uznawał się za znakomitość, którą świat wspierać powinien i której umrzeć nie da; wreszcie od lat kilku chory na piersi był niezdolnym do żadnej ręcznej pracy.

Śmierć ojca zgubiła go ostatecznie.

Dostał bowiem w spadku ćwierć domu w Kazimierzu nad Wisłą, ćwierć walącej się rudery, której dolna krawędź okien już niżej poziomu błotnej uliczki zapadła i którą nawet kasyer miejski, jako przeznaczoną do rozebrania, od podatku uwolnił.

Mimo to Symcha był dumnym ze swego dziedzictwa, które go obdarzyło tytułem "gospodarza".

Przyjąwszy do swej izby, stanowiącej całą jego własność, dwu lokatorów, odtąd albo się kłócił z nimi, albo obiecywał "na wiosnę" reperacyę, albo siedział na ławce przed domem i wygrzewał się na słońcu lub rzucał trzem kurom gotowane łupiny kartofli.

Nawet bóżnicę zaniedbywał.

Choroba, głód, duma rodowa, wreszcie uczucie godności gospodarskiej — wszystko to wprawiało biednego Żyda w stan zupełnego bezwładu.

Gdy mu próżniactwo dokuczyło, wychodził na rynek i rozprawiał z przechodniami o licznych kupcach na jego posiadłość, której nikt nie pożądał.

Ponieważ lokatorowie mu się nie wypłacali, więc zapytasz czytelniku, z czego Symcha z czworgiem dzieci żył?

Dla rozwiązania tej zagadki potrzebna nam jest właśnie Chawa Rubin.

Artysta, umiejący odnawiać uszkodzone obrazy, powiedziałby, że trzydziestoletnia Chawa była kobietą piękną.

Rzeczywiście każdy mógł w niej jeszcze dostrzedz regularny kontur twarzy, zgrabny nos, ogniste czarne oko, maleńkie modelowe ucho, pociągający uśmiech, ale wszystko to oszpecone było tyloma znamionami nędzy, że wolę mówić o pracowitości Chawy, niż o jej urodzie.

Była ona zaś pracowitą tak, jak tylko być musi Żydówka, utrzymująca męża i czworo dzieci z handlu, w którym trzy ruble jest całą sumą kapitału obrotowego.

Gdyby Chawa urodziła się katoliczką, zarabiałaby dziennie kilka złotych i żyła dostatnio; jako Żydówka, znajdująca zbyt wiele rodzajów trefnej pracy musiała trudnić się wyłącznie pośrednictwem w nabywaniu niezbędnych artykułów życia, co jej dawało w zwykłym biegu rzeczy 20 do 25 groszy dziennie czystego zarobku.

I to jedynie przy bardzo wielkich wysiłkach!

Trzeba było rano pobiedz do kolonii o 3 wiorsty za miastem, odebrać dzierżawione mleko i roznieść po domach; trzeba było oblecieć kilka wsi i kupić parę garnczków masła lub sera dla żon urzędników; trzeba było do sąsiadującego z miastem folwarku dostarczyć nafty — i tak dalej.

W małej mieścinie, gdzie każdy ma wszystko w domu, albo łatwo nabyć może, pośrednictwo w kupnie musi być bardzo ograniczone i tylko kosztem skromnych wymagań utrzymać się daje.

To też Chawa od świtu do nocy biegała za 25 groszami.

Zaklętem kołem jej ubóstwa był szczupły kapitał zakładowy, który nie pozwalał na szerszy handel.

Gdyby miała do rozporządzenia 50 rubli, niezawodnie w ciągu lat trzech nosiłaby w szabas atłasowe suknie i odbierała od kazimierskiej arystokracyi grzeczne ukłony.

Ale ona posiadała w ruchu tylko trzy ruble.

Rozszerzyć pieniężną podstawę swego handlu mogła tylko jednym sposobem: szeregiem śmiałych i szczęśliwych operacyj.

Nie brakło jej do tego dwu najważniejszych przymiotów: ambicyi i odwagi.

Ciągle marzyła o zamożności i ryzyku.

Raz nawet, przybiegłszy do pewnej wioski, o mało nie zadatkowała dziesięciu garncy miodu, powstrzymała się jednak z obawy stracenia całej swojej gotówki.

Gdy jednak dowiedziała, że jej znajomy kupił ów miód i zarobił na nim cztery ruble, rozpłakała się i postanowiła przy pierwszej sposobności odważyć się na krok stanowczy.

Pewnego dnia pobiegła nad Wisłę kupić kilka węgorzy.

Zbliżywszy się do rybaków, zauważyła nadzwyczajne między nimi ożywienie.

Powodem były cztery świeżo złowione jesiotry.

Chawie błysnęła natychmiast szalona myśl: a gdyby kupić?

Z drżeniem w głosie spytała o cenę.

— Hurtem po pięć groszy za funt — odrzekł jeden z rybaków.

Będzie funtów sto pięćdziesiąt.

Chawa zaczęła się namiętnie targować.

— Co tam gadać — mówił rybak — już z miesiąc jesiotra nie złapaliśmy.

Sprzedacie po złotówce.

Chawa tak była olśniona nadzieją zysku, że zgodziła się na cenę i dała "tymczasem" trzy ruble.

Resztę spodziewała się dopłacić z natychmiastowej sprzedaży.

Idąc z rybakami do miasta, rozgorączkowana wzruszeniem, które jej twarz rumieniło, przebiegła myślą wszystkie domy, gdzie znaleźć mogła zbyt na[1] swój towar.

Podsędek, pisarz, podpisarz, rejent, burmistrz, kasyer, garbarz... piętnaście groszy za funt, dwadzieścia, złoty, może nawet...

Na tę myśl oczy Chawy zaiskrzyły się dawno zgasłym blaskiem, koło ust przewinął się rozkoszny uśmiech.

Poprawiła czepek, zaczęła biedz tak prędko, że obciążeni jesiotrami rybacy ledwo za nią zdążyć mogli.

A jeśli nikt nie kupi?

Sto pięćdziesiąt funtów ryb na sam Kazimierz, gdy w dzień powszedni ledwie trzydzieści osób może sobie pozwolić takiego zbytku...

Przystanęła strwożona, tchu jej w piersiach zabrakło, ale wkrótce znowu ożywiona, zsunąwszy chustkę z głowy, pobiegła.

— Idźcie do mojej chałupy — rzekła do rybaków, wyrwawszy im jednego jesiotra i poczekajcie trochę, ja zaraz przylecę, tylko pieniądze rozmienię.

I nie czekając odpowiedzi, popędziła ciasną uliczką na inny kraniec miasta.

Chawa zbyt była w swym handlu doświadczona, ażeby odrazu nie spostrzegła, że jeżeli chce sprzedać tyle funtów ryb, mus z niemi obchodzić możnowładztwo małomiasteczkowe koleją godności.

To też jakkolwiek mieszkania innych pań miała po drodze, pobiegła w przeciwną stronę miasta do podsędkowej.

Rachunek nie zawiódł.

Pani podsędkowa, po niedługim stosunkowo targu, kupiła całego jesiotra za trzy ruble, to jest przeszło po jedenaście groszy za funt.

Upojona jeszcze nadzieją wielkiego zarobku, z drugiej strony niespokojna o dalszy ciąg sprzedaży, Chawa w drodze do domu naprzemian doznawała uczuć żalu i radości.

— No, co tam, myślała biegnąc zmęczona — taniej raz, drożej drugi raz.

Wzięła całego, dała odrazu pieniądze, mogłabym oba tamte jesiotry darować i miałabym moje trzy ruble.

— Moje trzy ruble — zawołała głośno, ściskając w kieszeni papierek.

— Pięć złotych im się należy, więc dopłacę — dwa jesiotry pięć złotych nie warte?...

Zdaleka ujrzała Chawa przed domem męża rozprawiającego z rybakami i szturgającego kijem jesiotry, którym dzieci bojaźliwie się przyglądały.

— Jakie ryby, co mi za ryby — mówił pogardliwie.

Kto to je? — głodny; a kto zapłaci? — głupi.

Oj, oj, specyał!

Nie dała zadatku?

— Dała — odparł jeden z rydaków — ale z resztą nie przychodzi.

— Gwałt, nie przychodzi, to ja nie mam kamienicy, ja nie gospodarz, mój majątek nie wart pięć złotych?!

Spostrzegłszy nadchodzącą żonę, Symcha podniósł nagle o kilka tonów głos swej dumy.

— Na moja hypoteka nie siedzi ani grosz, to dwa jesiotry się zmieszczą.

Ja nie takie głupstwa handluję, ja powiedział, ja mam dom, Symcha gospodarz.

Uspokoiwszy męża ostrem napomnieniem, Chawa odezwała się do rybaków.

— Trzy złote mam dopłacić...

— Pięć! — zawołali rybacy.

— Jakto?

Po rublu i złotówce sztuka.

Rozpoczął się spór.

Chawa z nałogu i w nadziei wynagrodzenia sobie taniej, jak mniemała, sprzedaży pierwszego jesiotra, chciała coś wytargować; usiłowania jej wszakże okazały się daremne.

Po odejściu rybaków usiadła na ławce przed domem i zaczęła obcierać fartuchem twarz z potu, nic nie odpowiadając na płaczliwe krzyki dzieci, które ją w cztery strony szarpały.

Wreszcie wyjęła z kieszeni dwie gruszki, rozgryzła je na połowy i zatkała niemi czworo rozwartych ust.

— Symcha — zawołała na męża, który z rękami w tył założonemi przypatrywał się omszonym gontom swego domu.

Zanieś ryby do izby.

— Tu im nie zimno — poleżą... — odrzekł flegmatycznie i kaszląc powlókł się ku miastu.

Chawa zatrzęsła się od gniewu, a w oczach jej błysnęły dwie pełne łzy.

Nienawidziła ona męża za lenistwo i chorobę, o ile w jarzmie ciężkiej pracy nienawidzieć można.

Gdyby Symcha był zdrowym, czułaby do niego pewne przywiązanie; gdyby próżnował tylko z religijnych pobudek, cierpliwie sama znosiłaby całe brzemię utrzymania rodziny.

Ale Symcha unikał najdrobniejszego zajęcia przez nałóg husyty i skutkiem naturalnej w stanie jego zdrowia bezwładności.

Pasorzyt chory, a rozmnażający się — czy może być coś okropniejszego dla karmiącej całą rodzinę ubogiej żony.

Chawa ciągle milczała, zajęta jesiotrami, których prędko należało się pozbyć, ażeby im skwar lipcowy nie zaszkodził.

Głucha na ponowne wrzaski dzieci, powstała szybko i pobiegła do leżącego nieopodal domu, do jednej ze swoich klientek, pani kasyerowej, którą spotkała w ogródku.

— Aj, aj, pani kochana, co ja dla pani mam, nikomu jeszcze nie pisnęłam...

Świeżutki, piękny, bardzo piękny jesiotr.

— Jesiotr — rzekła kasyerowa — to nie ryba, to nie ryba.

Przeszłego roku zamarynowałam dwadzieścia funtów i połowę wyrzuciłam, bo nawet dzieci jeść nie chciały.

— Co pani mówi, co pani mówi...

Nieboszczyk rejent to wolał, niż smażone grzyby...

Pani podsędkowa zawsze przypomina: Symchowa, Symchowa, a kiedy dla mnie będzie jesiotr?

— Wreszcie, jeśli tanio...

— No, dla pani po złotówce funt.

— Idźcie dalej, za tę cenę będę miała łososia.

— Mnie sam — dwadzieścia pięć groszy kosztuje, muszę coś zarobić.

— Piętnaście groszy dam i wezmę trzydzieści funtów.

— Co ja z resztą zrobię?

Ach pani kochana, taka smaczna ryba, aż żal jeść.

No, polecę do burmistrzowej, może ona do współki weźmie.

Tymczasem pani burmistrzowa, dowiedziawszy się, że Chawa — która o przestrzeganiu stopni znaczenia na chwilę zapomniała — zgłosiła się naprzód do kasyerowej, Żydówkę za drzwi wyrzuciła.

— Szelma — krzyczała zatrzaskując drzwi — ona mnie będzie częstować tem, co jakiejś kasyerowej od gęby odpadnie.

Ja ci to przypomnę!

Chawa nie miała nawet czasu zmartwić się tem przyjęciem i popędziła dalej.

Bóg handlu jednak widocznie postanowił ciężkiem dopuszczeniem ukarać ją za zuchwałą próbę, bo nigdzie ani całego, ani połowy jesiotra sprzedać nie mogła.

W jednym domu nie było państwa, w innym — pieniędzy, tak, że Chawa, obleciawszy daremnie całe miasto, wróciła zgnębiona do domu.

Co zrobić?

Pytanie to jest równie straszną marą przed oczyma kupca, którego naładowany towarami okręt na morzu się przedziurawił, jak i przed oczyma ubogiej handlarki, od której nikt nie chce nabyć dwu jesiotrów.

W chwili takich niebezpieczeństw pierwszą myślą jest ratowanie swego kapitału.

Po dopłacie rybakom brakowało Chawie do włożonej sumy pięciu złotych.

To też szybko przecięła siekierą jednego jesiotra i zaniosła połowę do kasyerowej.

Jeżeli odbierze całą należytość, będzie miała dwa ruble czystego zarobku, chociażby reszta ryb zgniła.

O, słodka nadziejo, o rzadki dniu szczęścia!

Dwa ruble zarobku, za kilka godzin latania!

Zamożniejsi od Chawy pod warunkiem takiego powodzenia handlowaliby rybami.

Dnia tego wszakże omal ziemia pod jej stopami na wodę się nie zmieniała.

Pani kasyerowa bowiem oświadczyła naprzód, że po piętnaście groszy za funt nie da, tylko po dziesięć, i że zapłaci dopiero nazajutrz.

A więc Chawa swoich trzech rubli w kieszeni nie miała, gotowizną ani grosza przez większą część dnia nie zarobiła!

Odurzona tą myślą, z wyrazem dziwnej stanowczości w twarzy, szła zadumana do domu.

Była godzina pierwsza po południu.

Symcha, skubiąc liście buraka, rzucał je kurom, które daremnie oszukać próbował.

Dzieci, siedząc w kupce pod ścianą, żuły łupiny niedojrzałych strączków grochu, których garść ojciec im z miasta przyniósł.

Spostrzegłszy matkę, gwałtownie krzyczeć poczęły.

Chawa podniosła najmniejsze, pocałowała i weszła do izby.

— Kup im funt chleba — rzekła do komornicy, kładąc cztery grosze — bo ja wylecieć muszę.

I nie zważając na krzyk dziecka, wybiegła z domu, porwała leżącego pod oknem jesiotra i zarzuciwszy go na ramię, popędziła ulicą, wiodącą za miasto.

— A dokąd to Symchowa? — spytała jakaś staruszka, siedząca na ganku z pończochą w ręku.

— Do Puław, kochana pani — rzekła Chawa, zbliżywszy się i ucałowawszy rękę staruszki.

— Niesiesz jesiotra?

Dla kogo?

— Albo ja wiem, dla kogo.

Tu nie mogę sprzedać.

Mam jeszcze połowę w domu.

— Ja ją wezmę.

Przyjechał do mnie na wakacye wnuczek z dobrym apetytem.

Ale czy ty taki ciężar do Puław zadźwigasz?

— Ach moja pani, ledwie stoję.

Jeszcze dziś nic nie jadłam, nie wiem nawet, czy dzieciom zdążę ugotować.

Ale cóż robić?

Ryby nie mogę długo trzymać.

Kupiłam trzy jesiotry, jednego wzięła pani podsędkowa po jedenaście groszy funt, połowę pani kasyerowa po dziesięć, resztę mam i lecę do Puław.

Dotąd nic nie zarobiłam, nawet całych trzech rubli nie odebrałam.

A jak te pieniądze od pani stracę, to już chyba z dziećmi ziemię gryźć będę musiała.

Staruszka, przed którą Chawa tak szczerze się spowiadała była wdową po ogrodniku książąt Czartoryskich w Puławach.

Straciwszy ukochanych państwa a potem męża, nie mogąc żyć w miejscu tylu smutnych dla niej pamiątek, przeniosła się do Kazimierza, gdzie ze skromnego fundusiku i wsparć licznej rodziny utrzymywała się z ułomną, niezamężną córką.

Ona to przed dwoma laty pożyczyła owe trzy ruble, którym Chawa zawdzięczała wszystkie swoje operacye handlowe i których całości ze szczególnem staraniem strzegła.

Najpomyślniejsze zyski w niedalekiej przyszłości nie zdołały jej zabezpieczyć od niepokoju, jaki uczuwała, ile razy czarodziejskie trzy ruble bodaj na chwilę, bodaj częściowo z rąk jej się wysunęły.

Wtedy doznawała nieopisanego strachu, widziała się nad przepaścią, w którą wraz z całem rodzeństwem wpadnie.

Z tej także bojaźni płynęła jej gwałtowna chęć natychmiastowego sprzedania jesiotrów.

Do trzech rubli brakło jej pięciu złotych.

Charakterystycznem znamieniem stosunku Chawy do babci Włostowickiej była szczerość Żydówki.

Ona, która przy sprzedaży okłamywała wszystkie małomiasteczkowe panie, tej jednej mówiła sumienną prawdę.

— Po czemuż kupiłaś jesiotry? — spytała staruszka.

— Po pięć groszy funt — odrzekła Chawa.

— To zarobiłaś.

— U pani podsędkowej, bo kasyerowa nie oddała mi pieniędzy.

— No idź, moja kochana, nie wiem ja, kto tam teraz w Puławach mieszka, ale podobno dużo państwa zjechało.

Chawa ucałowała rękę staruszki i pobiegła.

Z Kazimierza do Puław wiorst dziesięć, nie łatwem więc było odbycie tej drogi z ciężarem pięćdziesięciu funtów na plecach.

To też przewieszony przez ramię Żydówki jesiotr zdawał się sceptycznie kiwać głową nad jej śmiałem przedsięwzięciem.

Mimo to ona, chociaż głodna i strudzona, szła ostrym krokiem.

Na trzeciej wiorście odpoczęła.

Jakiś przejeżdżający obywatel, spostrzegłszy u jej nóg rybę, kazał stanąć.

— A co to macie? — spytał.

— Jesiotra — odrzekła Chawa z bijącem sercem.

— E, jesiotra — bąknął wzgardliwie i pojechał dalej.

Może w Puławach każdy tak kiwnie?

Chawa porwała się i ruszyła w drogę.

Po dwu wiorstach znowu spoczęła.

Rozmyślając nad swojem strapieniem, ujrzała nadjeżdżającą w tymże kierunku biedkę, na której obok furmana siedział zabrany po drodze Żyd.

Znany w Kazimierzu roznosiciel listów, dymisyonowany żołnierz, wyklęty z ambony i obijany w magistracie pijak, jechał z pocztą i na własny rachunek wziętym pasażerem.

— Franek, Franek! — wołała — poczekaj.

— Czego? — odrzekł furman, zatrzymując konia.

— Weź mnie do Puław.

— Chyba doprzężecie swoją rybę, bo moja szkapa nas nie uciągnie.

— Czy to daleko — trzy skoki zająca.

— To skaczcie.

— Nie gadaj, nie gadaj.

— Ale gdzie usiądziecie, Mośkowi na kolanach.

— Znajdzie się i dla mnie miejsce.

Nie czekając pozwolenia, zaczęła się wdrapywać.

— Dawać naprzód złotówkę — wołał Franek.

— Głupiś, ja cię nie skrzywdzę.

— Pojechali.

— Dlaczego ty dziś z pocztą jedziesz? — spytała.

— Jędrzejowi dziecko — umarło — odrzekł Franek — mnie pan wysłał.

Czort nie robota.

— Lepiej z listami miasto obchodzić i na wsie piechotą latać?

— Niby latam!

Pies by tam buty zdzierał.

Trzeba list do jakiego dworu odnieść, to szukam furmanki.

Jest — dobrze, nie — to czekam.

Papier nie kwiatek, nie uschnie.

— A jak pilno?

— Mnie nie pilno, chyba karman pusty.

— Dużo miewacie listów na wsie?

— Czort liczył.

Toć wszystkich nie odnoszę, tylko te, co napisane, żeby przez posłańca wyprawić i co panowie sobie z poczty każą do domu dostawiać, za kwitem, zakaźne, strachowe.

— Dobrze ci za drogę płacą?

— Ot, bzdura.

Czasem kopiejek dadzą, a czasem kaszy.

Ja temu z Uściąża powiedział w tamtą niedzielę, że ja nie wróbel, żeby on mnie kaszę sypał.

Z Polanówki dobry szlachcic: wczoraj rubla za list rzucił.

— Rubla! — zawołała wzruszona Chawa.

Toć do Polanówki nie ma mili drogi.

— Sześć wiorst.

Łyknął sobie człowiek parę stakanków, poczhalterowi się sprzeciwił, poczhalter w szeję, ja jego wyrugał.

Mówił co mnie odprawi — sobaka.

No już poczta niedaleko, Żydy wysiadać.

Chawa zeskoczyła.

— Bóg zapłać — rzekła.

— Co, psia wiaro, ja do twego boga mam iść po zapłatę?

Złotówkę dawaj.

— Franek, ty oszalał.

Za kawałeczek drogi złotówkę!

— Jak dziesięciu kopiejek nie położysz, kawał ryby sobie ukroję.

To mówiąc, wyjął nóż, gotów do spełnienia groźby.

— Szelma, co robisz! — krzyknęła rozpaczliwie Żydówka — masz, masz, zbóju.

Wyrzuciwszy jesiotra i ściągnąwszy opłatę od Mośka, Franek gwiżdżąc pojechał dalej.

Chawa ze swym ładunkiem na plecach pośpieszyła tą samą drogą i zwróciła się w aleję ku Instytutowi Maryjskiemu.

Tam najpewniej spodziewała się sprzedać.

Zaraz na wstępie jednak spotkał ją zawód.

Gospodyni bowiem objaśniła ją, że wszystkie artykuły żywności nabywa tylko większemi partyami i że kilkanaście lub kilka jesiotrów chętnieby wzięła, ale jeden nie przedstawia dla niej żadnego użytku.

Opuszczając Instytut, Chawa się rozpłakała.

A jeżeli wszędzie odmówią? — pomyślała.

Ryba długo czekać nie może.

Wlokła się przez ulicę z jesiotrem na plecach, w nadziei, że kto z przechodniów ją zaczepi.

Gapiów zgromadziło się dużo, ale nikt nie zatargował.

Wreszcie jakiś niemłody jegomość, przystanąwszy, zapytał:

— Dla kogo to?

— Na sprzedaż — odrzekła Chawa.

— Świeży?

— Dopiero co złapany.

Obejrzał rybę.

— Ile chcecie za całą sztukę?

— Pięć rubli.

— Cztery weźmiecie?

Chawę opanowało radosne wzruszenie:

— Ach, wielmożny panie — błagała — to zamało.

Mnie samą tyle kosztuje.

— Weźmiecie?

— Gzie zanieść?

— Do tego domu, do doktora Pryskiego.

Tam zapłacą.

Napisawszy kilka wyrazów na bilecie, wręczył go Żydówce i odszedł.

Gdyby Chawa była żoną Lotaa na Puławy miał spaść deszcz siarczysty, nie załatwiłaby sprzedaży i nie uciekła prędzej.

Są istoty, którym kilka rubli zarobku skrzydła do ramion przypina.

Chawa, biegnąc do domu, śmiała się, klaskała w ręce, opowiadała sobie coś przyjemnego i objawiała taką radość, jak gdyby dla uczczenia zyskanych kilku rubli zwaryować miała.

Ciało jednak, chociaż chwilowe odurzenie potrzeby jego uśmierzy, w końcu upomina się o swoje prawa.

Żydówka, oprócz kilku suchych, z zeszłego dnia pozostałych kartofli, od rana nic w ustach nie miała, a dzień już chylił się ku wieczorowi.

Wycieńczona głodem, strudzona całodziennem lataniem, gdy paroksyzm radości przeminął, uczuła gwałtowne w nogach omdlenie.

Dowlokłszy się więc do najbliższej wioski, weszła do karczmy.

Za stołem siedział Franek obok młodego, nieznajomego człowieka, z którym przeglądał pakiet pocztowy i raczył się wódką.

Stojący nieopodal Żyd, karczmarz, przypatrywał się ciekawie tej wesołej biesiadzie.

— Niektóre ludzie w pocztowej służbie — mówił nieco już podchmielony Franek do swego towarzysza — mają takie w palcach czucie, co odrazu poznają, czy w liście są pieniądze.

— W tym być muszą - odrzekł towarzysz — grube, tłuściuteńkie.

Możeby wypatroszyć?

— No!

Chawa zajęta swojemi myślami, nie zauważyła dobrze tej sceny i kupiwszy dwa placki, wyszła przed karczmę, usiadła na klocu i jeść zaczęła.

Przez otwarte okno dolatywały do jej uszu głośne śmiechy, a raz nawet wyraźna, niezrozumiała dla niej groźba Franka:

— Ja by ją naznaczył!

Po chwili Franek wyszedł z karczmy pijany i zatoczył się do swej biedki, na którą z wielkim trudem usiadł.

— Hej, Żydówka, jedziesz ze mną? — zawołał.

— Nie — odrzekła Chawa.

Franek rozśmiał się, ciął ją po plecach biczem, potem uderzył konie, i odjeżdżając zawołał:

— Ty wiedźma myślisz, że ja by się do ciebie zalecał?

Chawa krzyknęła z bólu, rzuciła kilka przekleństw, chwilę popłakała, wreszcie straciwszy z żalu apetyt, schowała resztę placka do kieszeni i puściła się w drogę.

O czem idąc myślała, trudno było powiedzieć.

O połowie jesiotra w domu, o dwu sprzedanych, o kosztach podróży, o głodnych dzieciach, o zbytkownej dla nich kolacyi, o roznoszeniu listów, o Franku, o jego biczu....

Może tylko mąż nie zajmował jej wcale.

Z twarzy Chawy widać było, że jej mózg ustawicznie pracuje, z ust zaś wypadały oderwane cyfry groszowego rachunku.

My, znający jej tajemnicę handlu jesiotrami, nie będziemy się temu dziwili.

Wszakże nie licząc należności od kasyerowej, Chawa tego już dnia zarobiła przeszło trzy ruble.

Trzy zarobku!

Trzeba być wilczycą, ażeby zrozumieć radość ze zdobycia wołowego uda dla dzieci.

Już zmierzch zapadał, gdy Chawa doszła do sąsiadującej z Kazimierzem wioski.

Idąc nad rowem, usłyszała jakieś głośne chrapanie a niedaleko spostrzegła konia, włóczącego po błoniu przewróconą biedkę.

Domyśliwszy się, że to pewnie pijany Franek przyspiesza troskliwie listowną wymiane myśli i przypomniawszy sobie skuteczność jego bicza, zaczęła kłusem uciekać.

Myliłbyś się, kochany czytelniku, gdybyś sądził, że Chawa pod wpływem tego spotkania rozpamiętywała może, na jakie kaprysy losu narażona jest u nas korespondencya; bynajmniej, ona po prostu myślała jaki ten Franek szczęśliwy, że listy roznosi i w Polanówce rubla za drogę dostaje...

Ujrzawszy światełko w oknie swego domu, poczuła przyjemny dreszcz, przebiegający jej ciało.

Dawno już nie wracała z tak obfitym zarobkiem, dawno już nie mogła wyprawić tak zbytkowej kolacyi jak dziś.

Cieszyło ją nadewszystko to, że dziesięciomiesięczny Icek, którego przez cały dzień uspakajano kartoflami, zje wreszcie jakiś przysmak, odpowiedni jego wiekowi.

Ażeby czasu nie tracić, pobiegła naprzód na rynek, kupiła kwartę mąki, za trzy grosze masła, kwaterkę mleka i jedną figę.

Już zdala usłyszała w izbie rozpaczliwy płacz dzieci.

Innej sfery matka przeraziłaby się niezawodnie, sądząc, że w jej rodzinie stało się jakieś nieszczęście.

Chawa wiedziała, że jest to tylko chór czworga głodnych żołądków.

— No, cicho, cicho, moje małe — zawołała, wpadając do izby, w której dwu chłopców szlochało po kątach, a dziewczynka starała się uspokoić najgłośniej krzyczącego Icka.

Chawa, ucałowawszy go, włożyła mu w usta figę, między troje innych rozdzieliła niedojedzony w drodze placek i tym sposobem wkrótce uspokoiła całe gniazdo.

— Gdzie ojciec? — spytała najstarszej córki.

— Poszedł ślub dawać, będzie na weselu.

— Nie gotował nic?

— Nie jadł.

Jeszcze nie upłynęła godzina, kiedy skrzętna Chawa już zasiadła z dziećmi do spożycia rzadkiej wieczerzy — klusków z kartoflami okraszonych masłem, i dla Icka zaprawionych mlekiem.

Kluski były głównym przysmakiem tej uczty, gdyż budżet zwykłych wydatków na życie, ograniczający się do piętnastu groszy dziennie, na zbytki podobne nie pozwalał.

Kartofle, ulęgałki, kasza jęczmienna, oto były powszednie artykuły żywności w rodzinie Rubinów.

Jak rozkoszny miała Chawa sen tej nocy, daremnie siliłbym się opisać.

Był to sen szczęśliwca, który wygrał na loteryi, nędzarza, który znalazł wór złota, albo jak rzekłem, wilczycy, która koło legowiska zagrzebała ledwie napoczęte udo wołowe.

— Gdzie się włóczysz — gderał na drugi dzień Symcha — ty nie masz męża, nie masz dzieci, na spacer sobie chodzisz.

Coś zarobiła?

Chawa milczała, nie chcą zdradzać swych kapitałów, ażeby mąż, który już od trzech lat myślał o sprawieniu sobie nowego szlafroka, bez czego obywatelskiej godności przyzwoicie piastować nie mógł i który dom miał odnowić, nie zechciał ich zagarnąć.

— Ty pani — mówił dalej — ty dla siebie kupujesz jesiotry — Co to będzie z tą połową, kto weźmie?

— Sprzedam — odrzekła Chawa krótko i wyszła, zabrawszy resztę ryby.

Dokąd?

Prawie wszystkie domy obeszła; przebiegając jednak wspomnieniem wypadki dnia wczorajszego, dzięki zajściu z Frankiem przypomniała sobie ucztę.

Wprawdzie pan Chrząstkiewicz żonie pensyę kredytem wypłacał i długów nie pokrywał, ale czasem, gdy miał, szczególniej gdy jaka chłopka pieniądze mężowi służącemu w wojsku posyłała, poczhalter na wydatki domowe nie żałował i gotowizną płacił.

Obawiała się Chawa z początku awantury z Frankiem, ale wreszcie, wytłómaczyła sobie, że Franek wobec pana Chrząstkiewicza nie jest Frankiem w drodze do Puław.

Poszła.

Urząd pocztowy mieścił się w Kazimierzu na wysokiej górze, prawdopodobnie dlatego, żeby dwa rumaki pana Chrząstkiewicza, zaprzężone do esktrapocztowej bryczki, mogły ruszyć z miejsca galopem i bodaj na chwilę przekonać pasażera, że one nie są tak flegmatyczne, jak wyglądają.

Jeszcze Chawa była u spodu góry, gdy już słyszała groźny, miotający gromy przekleństw głos poczhaltera.

W takiej chwili przybyć z jesiotrem, nie było bezpiecznie, ale znowu nie dowiedzieć się, o co rzecz idzie — przykro.

To też Chawa po chwili nanamysłu[2] wsunęła się w krzaki i pod ich osłoną zaczęła ostrożnie postępować ku górze.

Za każdym krokiem coraz wyraźniej rozpoznawała powody awantury.

— W kajdany cię zakuć każę — krzyczał do kogoś Chrząstkiewicz — gdzie dwa listy podziałeś, zbrodniarzu?

Dlaczego ten rozcięty?

Gdzieś był do rana?

Czy ty myślisz, podły hultaju, że ja za ciebie dopowiadać będę?

Zgnijesz w kryminale i świata nie ujrzysz, tak, zgnijesz, psie...

Po tych słowach nastąpiły uderzenia, straszny ryk, szamotanie się, a wreszcie skok jakiegoś ciała, łamiącego krzaki i spadającego na ukrytą w nich Chawę.

Był to Franek, uciekający przed pogonią poczhaltera.

Żydówka krzyknęła i naturalnym popędem pobiegła naprzeciw goniącego.

— A, złodziej — wołał Chrząstkiewicz, sapiąc spostrzegłszy ją i osadziwszy się na miejscu — ja jego jeszcze nastaluję!

— Co on ukradł? — spytała bojaźliwie Chawa.

— Pocztę, listy porozcinał, pogubił czy poniszczył.

O, nie daruję, nie daruję mu tego — krzyczał Chrząstkiewicz, uderzając kijem o ziemię.

Jędrzeju!

Idź do miasta, i przynieś mi librę papieru, zaraz raport spiszę.

Podczas gdy Jędrzej pobiegł po papier, a jego pan zamknął się w kancelaryi dla obmyślenia raportu, weszła Chawa do kuchni.

Zmartwiona wypadkiem poczhalterowa nie mogła z początku o czem innem mówić, ale zwolna dała się naprowadzić na sprawę jesiotra.

— Kupiłabym — rzekła — gdyby mi Fercio dał pieniędzy.

Ale wątpię, ten szelma zrabował pocztę, może tam i dla nas co było, straty dużo....

— On zrabował — pocieszła Chawa — on pójdzie do kozy.

No, zmartwienie, ale co państwo temu winni?

— Ile funtów w tym kawałku?

— Dwadzieścia pięć, albo więcej.

Nie drogo sprzedam.

Nagle drzwi się otworzyły i wpadł Chrząstkiewicz

— Masz ty czas, Symchowa? — spytał.

— Na co?

— Pan Kopf z Uściąża pisał do mnie wczoraj, ażeby mu natychmiast przysłać list, jeśli nadejdzie.

Ten łotr dopiero dziś z pocztą wrócił, jego już wypędziłem, czybyś więc nie mogła listu Kopfowi odnieść?

On ci wynagrodzi.

— Kiedy pan każe, zaraz pójdę — odrzekła Chawa i porzuciwszy jesiotra w kuchni, wybiegła.

Widocznie w księdze jej przeznaczeń los przewrócił nową ich kartę.

Wczoraj Chawa marzyła o szczęściu Franka, a dziś już szła z listem do Uściąża.

Wprawdzie do tego Uściąża, którym Franek gardził, gdzie za drogę płacono tylko kaszą, ale naprzód kasza nie była dla Chawy wynagrodzeniem pogardy godnem, a powtóre kto mógł zaręczyć, że poczhalter nie pośle jej jutro do Polanówki, gdzie rubla dają?

Wszakże Franek przestał być roznosicielem, trzeba więc tylko wkraść się do łask pana Chrząstkiewicza...

W tym punkcie swych dumań Chawa rozśmiała się radośnie, jak gdyby jej wielka, oślepiająca myśl zabłysnęła.

Co to była za myśl, odgadniemy później, tymczasem winniśmy oddać sprawiedliwość Kopfowi, że za przyniesienie listu wynagrodził żydówkę poczciwie.

Kazał jej dać pół garnca grochu, kwartę mąki, kilkanaście marchwi, a nawet jako rzeczywisty znawca piękności, z przyjemnością pogłaskał ją pod brodę i rzekł:

— Powiem panu Chrząstkiewiczowi, ażeby mi listy zawsze przez ciebie przysyłał.

Chawa ukłoniła się pokornie i odeszła.

I tego dnia przeznaczonem jej było zjeść z dziećmi kolacyę wystawną.

Już wróciła na pocztę z pokwitowaniem, a Chrząstkiewicz jeszcze raportów nie ukończył.

Z doniesieniem władzy, że dwie rekomendowane korespondencye przez pocztyliona w drodze zatracone zostały, załatwił się prędko; ale z raportem do burmistrza, śmiertelnego swego wroga, żądającym przyaresztowania Franka, daremnie od godziny się pasował.

Zmieniał wyrażenia, kreślił, przepisywał, nareszcie po długich mozołach wypracował akt, który zdaje się odpowiadał w zupełności jego powadze i ważności wypadku.

— Frankowi dałem dymisyę — rzekł do Chawy dumnie, otrzepując o stół pióro z atramentu — jeżelibyś służyła dobrze, dałbym ci posadę roznosicielki.

Żydówka ukłoniła się, dziękując niemem poruszeniem ust.

W tej chwili weszła służąca.

— Czy pan będzie jadł jesiotra na zimno? — spytała.

— Ach, prawda — zawołał Chrząstkiewicz — ileż ci się należy za tego jesiotra?

— Drobna rzecz — odrzekła Chawa.

— No przyjdź wieczorem po listy.

Wyszedł.

Dnia więc 13 lipca 18** roku Chawa Rubin została formalnie zatwierdzoną w godności roznosicielki listów zwyczajnych i rekomendowanych, po mieście i wsiach, za opłatą co łaska.

Wieść o tym wypadku rozbiegła się szybko po Kazimierzu, a nawet jednocześnie z raportem doszła do magistratu.

— Słyszałeś, słyszałeś — zawołała pani burmistrzowa, wpadając do kancelaryi męża — Franka Chrząstkiewicz wygnał i tę śledziarkę, Symchowę na jego miejsce...

— Właśnie tu do mnie złożył raport o popełnionej przez Franka kradzieży, żądając, abym go do kozy wsadził.

— Jużbym cię miała za gawrona, gdybyś na to przystał.

Czy ty nie pamiętasz, jak ci Chrząstkiewicz u rejentów ubliżył?

Ty mu wierzysz, że to Franek pocztę okradł?

A jeszcze ta podła Żydówka, która mi wczoraj śmiała przynieść resztę jesiotra, co kasyerowej z nosa spadło.

Rób zresztą jak chcesz, a ja Franka na stróża już zgodziłam.

— A kiedy on rzeczywiście jest złodziejem — odparł burmistrz.

— U nas nie będzie — a w końcu musimy postawić na swojem.

Jakoż rzeczywiście burmistrz postawił na swojem, bo przyaresztowania Franka odmówił i do służby w magistracie go przyjął.

Franek nie należał nigdy do ludzi, łatwo innym ustępujących z drogi, a tem mniej dawał się z niej usunąć wtedy, gdy go wspierało tak potężne ramię, jak burmistrza a raczej burmistrzowej.

Znając przytem wiele drażliwych tajemnic urzędu pocztowego, był pewnym, że Chrząstkiewicz winy jego zbyt nie rozmaże i na odwet się nie narazi.

Nietylko więc postanowił burzy śmiało czoło stawić, ale nadto zemścić się na Żydówce, która miejsce jego zajęła i którą o zdradzenie rewizyi listów w karczmie podejrzywał.

Sprawiedliwość przyznać każe, iż pobudki, jakiemi Franek gniew swój motywował, były bardzo obywatelskie i jak gdyby poczerpnięte z uczonych dzieł, wydawanych w celu wytępienia żydowstwa.

Prawdziwe światło przenika często promieniami swymi aż do nizin społecznych.

Dowodem właśnie Franek, który nigdy żadnej rozprawy przeciw Żydom nie czytał, a jednakże odczuwał w sobie potrzebne do takiej pracy natchnienia.

— Czort weź służbę — mówił do swego kolegi, drugiego stróża w magistracie — człowiek nie dziś upieczony, robotę znajdzie i znalazł.

Ale żeby taka podła Żydówka chleb odbierała, to ludziom wstyd i Bogu obraza.

— Albo on ją trzymać będzie?

— Będzie, on za spodnicą w ogień, a za Żydem w wodę.

A zresztą myślicie, że jemu się coś z tego nie okroi?

Ja do mojej kieszeni tylko sam rękę wkładałem i co zarobiłem, to było moje; ale ona będzie musiała duszą się z nim podzielić.

Szczeka, żem mu pocztę okradł, bo chciał mnie się pozbyć, bom był człowiek poczciwy, rzetelny, pilnowałem swego.

— Juści wiadomo.

— Ach, te Żydy, te Żydy.

Urodzi się sobaka, gdzie nie posiejesz, zębami już złapiesz, to jeszcze ci wydrze.

Oj, przydałoby się zegnać to plugastwo i w Wiśle potopić.

— Bo prawda.

— Naszemu bratu chleb w kamień się zamienia, im piasek się lepi.

Gdzie nie stąpisz, Żyd ci nogę podetnie.

— Albo raz!

— Ja tej łachmaniarce nie daruję, ja ją z drogi zawrócę!

Niezależnie od tych pogróżek Chawa roznosiła swobodnie listy, nie porzucając handlu, co jej razem przynosiło pokaźny, bo czasem do połowy rubla dziennie sięgający dochód.

Jakkolwiek do Polanówki, gdzie według Franka ruble dawano, listu jeszcze się nie doczekała, dzięki jednak wyjątkowo obfitej w tej porze korespondencyi i miłosierdziu adresatów, których łaski roznosicielka umiała sobie skarbić, kasza, groch, kartofle, mąka, stara odzież i grosze obficie ją zasypywały.

Najwidoczniejszym tego dowodem były tłustawe twarze jej dzieci, które co dzień dwa razy gotowaną strawę jadały, a nadto maleńki woreczek, który Chawa na piersiach pod kaftanem nosiła.

W woreczku tym znajdowało się dziesięć zaoszczędzonych rubli, zadatek przyszłej świątecznej garderoby sześciorga Rubinów.

Mówię wyraźnie: sześciorga, gdyż Chawa postanowiła nawet mężowi sprawić nowy szlafrok, co podobno było najwymowniejszem świadectwem jej zamożności.

Równolegle ze wzrostem powodzenia roznosicielki spadało szczęście Franka.

Pewnego dnia dostrzeżono w kredensie brak dwóch srebrnych łyżek.

Burmistrzowa możeby w inną stronę zwróciła swe podejrzenia, ale burmistrz, który ciągle czuł do nowego stróża wstręt policyjny, natychmiast go wypędził.

Daremnie Franek klął się i zapewniał o swojej poczciwości, surowy zwierzchnik przebłagać się nie dał.

— Ta szelma Żydówka wszystkiemu winna — rzekł były roznosiciel do kolegi, opuszczając magistrat.

— Dopóki ona się nie wdała, każdy mnie miał za poczciwego człowieka.

Z tą słuszną skargą poszedł prosto do szynku, gdzie jakoś współcześnie ze zniknięciem łyżek uzyskał znaczny kredyt.

Wypiwszy na zatrucie smutku kilka półkwaterków, zaczął z serdecznym płaczem użalać się Srulowej na swoją niedolę i jej sprawczynię.

— Co ona winna? — broniła szynkarka.

— Czy was podeszła?

— Czemu wsiadła do biedki z jesiotrem — hę? — bełkotał Franek.

— Ja się przeżegnał, ona wskoczyła.

Zaraz nie koń nas ciągnął, ale kozioł.

Ja ją uduszę...

Nie uduszę — to ona z głodu zdechnie.

— Nic jej nie będzie — odrzekła surowo Srulowa — teraz może gęsi jadać.

Dopiero co tu była, dziś ma list do Polanówki.

— Do Polanówki! — krzyknął, wytrzeszczając oczy, Franek.

— To mój rubel — ja mojemu panu list odniosę.

Do Polanówki!

Jak szalony wybiegł z karczmy i potykając się, popędził za miasto.

Rzeczywiście tego dnia Chawa miała odnieść rekomendowany list do Polanówki.

Przez szacunek dla dworu, który tak wspaniałomyślnie posłańców wynagradzał, postanowiła przybrać się niezwyczajnie.

Właśnie wtedy, gdy Franek wybiegł z karczmy, ona wróciła do domu, aby zmienić ubranie.

Starannie umyta, w nowej spódnicy i trzewikach, w czystym białym czepku, owinięta niebieską chustką, wyglądała tak pięknie, że w tej chwili można było zapomnieć o jej pracowitości, a pamiętać o urodzie, Zadowolona z siebie, pewna dobrego zarobku, ucałowała dzieci i wyszła.

Drogę do Polanówki obstąpiły z jednej strony wysokie, krzakami obrosłe góry, a z drugiej opasała Wisła.

W połowie wszakże droga ta skręca się na wyniosłość i przebiega łożysko małego wąwozu.

Chawa, wszedłszy w ten wąwóz, zauważyła leżącego przy gościńcu człowieka.

Stary szynel, zniszczona skórzana czapka, ślady unurzania w błocie przypomniały jej Franka.

Może to on — pomyślała.

Przecież w biały dzień nie napadnie.

Zbliżywszy się o kilkanaście kroków, nie wątpiła, że to był jej poprzednik w roznosicielskim urzędzie.

Zmieszana tem spotkaniem, chciała obejść śpiącego, ale on widocznie ją spostrzegł, bo podniósł się i zaczął iść naprzeciw.

Chawie strach ścisnął serce, ale postanowiła nie uciekać.

— A gdzie to? — spytał Franek ochrypłym głosem.

— Do Polanówki — odrzekła drżąc Żydówka.

— Po co?

— Z listem.

— Oddawaj go zaraz!

— No, dlaczego — wołała Żydówka — czy to do ciebie?

— Oddawaj! — ryknął Franek, porywając ją za gardło.

Chawa się szarpnęła, on ją ścisnął silniej, wreszcie kilka razy tak wściekle uderzył w skroń, że się natychmiast z nóg zwaliła.

Wtedy zaczął jej na piersiach rozdzierać ubranie, po za którem znalazł list i... woreczek.

Że Franek nie godził na życie i pieniądze Chawy, zdaje się nie ulegać wątpliwości.

Po nad zamiar pierwotny, obmyślany, stał się zabójcą i złodziejem, gdyż w uniesieniu wymierzał zbyt silne ciosy i zabrał woreczek.

Było to wszakże tylko nasyceniem zemsty.

Chwyciwszy bowiem list, zaczął biedz w kierunku Polanówki.

Dopiero pod samą wsią opamiętał się, że poselstwo tym razem nie będzie bezpieczne.

Wrócił więc i zboczywszy od gościńca, na którym jego ofiara pozostała, przepadł w krzakach.

Tymczasem pół martwa, omdlona Chawa długo czekała pomocy.

W godzinę dopiero jadący do Kazimierza rzeźnik, spostrzegłszy w niej znaki życia, włożył ją na wóz i do domu odstawił.

Nie rozesłano gońców, nie zbiegli się lekarze dla ratowania chorej, tylko czworo dzieci rozpaczliwym krzykiem daremnie usiłowało przyprowadzić do przytomności matkę, a kaszlący mąż — żonę.

Wreszcie wieść o wypadku dobiegła i do babci Włostowickiej, która natychmiast pospieszyła na ratunek i wezwała cyrulika.

Przystawione do pobitej głowy pijawki sprawiły na pozór ulgę, chora jednak pozostawała ciągle w silnej gorączce, odpychała kogoś, chwytała za piersi, wołała o woreczek, którego, niestety, nie było.

Zupełny brak pieniędzy uniemożliwiał kuracyę.

Wprawdzie odebrano od kasyerowej należność za połowę jesiotra, ale to zaledwie wystarczyło na kartofle dla dzieci i przedłużenie konania matki.

Po dwudniowych męczarniach Chawa wreszcie umarła, nie powiedziawszy nawet przed śmiercią, że Franek jej zabrał dziesięć rubli, a ona babci Włostowickiej trzech nie oddała.

— Biedna Chawo, ja ci to, żeś w moim kraju pracować i jego chlebem dzieci swoje żywić chciała — przebaczam.

↑ w tekście zamazane, uzupełnione na podstawie wydania z 1905 r.

↑ błąd w druku – namysłu


text:
Altstedt Jan Henryk, teolog kalwiński z Nassau w XVII w., żył w Siedmiogrodzie, um.

1638.

Jego dzieło Theologia naturalis, Frankf.

1615, uznane było za ateuszowskie.

Noty na tém dziele, pisane przez Łyszczyńskiego Kazimierza (ob.

t.

a.), podsędka brzesko-litewskiego, były Przyczyną procesu, a następnie śmierci tego ostatniego, skazanego za ateuszostwo (1689).

A. pisał wiele, ale dzieła jego niewielkiej są wartości.


text:
bąk, bączek, bąkać i bąknąć (pod nosem), bęczeć, prasłowo dla ‘brzęku’ i ‘głuchego głosu,’ oboczne z u; p. pszczoła; liczne bukati innych Słowian, co i buk- i bąk- (bęk-) prawidłowo oddaje; załabskie bące, ‘wyje’, bąkar, ‘bąk’ (ptak wodny); bączywie, ‘ziele’, bąk, ‘owad’ i ‘wartałka’, od bęczenia; »bąki zbijać«, o ‘próżniaku’ (od 16. w.), »bąka strzelić«, ‘palnąć głupstwo, myłkę (»byka zrobić«)’; czes. bukacz, ‘bąk’ (ptak i wartałka), bukati, o ‘głosie bąka i sowy’, bukot, ‘ryk’; rus.

buczeń, ‘bąk’ (ptak i owad), bukaszka, ‘chrząszcz’, buczat’, ‘brzęczeć’; serb. bukawac, ‘bąk (ptak)’, buka, ‘ryk’, bukati, ‘ryczeć’, buczati, (o morzu).

Podobne słowa wszędzie: ind. bukkati, ‘szczeka’, bukkāra, ‘ryk (lwi)’, grec.

byktēs, ‘wyjąc’, łac. bucca, ‘wydęte lice’ (czes. bukacz to samo), niem. pfauchen(?), litew.

bukczus, ‘jąkała’(?) i i.

Bąk r. 1500 i ‘sowę, puhacza’ tłumaczy; tak i w 15. w., ale u Cygańskiego 1584 r.

»Kantor niezły bąk, w trzcinie gdy bąka«, jak i dziś.

bąk; oboczne z u, p. buczeć, i dodaj bukać; »gdy mu w brzuchu barzo buka«, w Marchołcie 1521 r.

[1]

↑ Fragment pochodzi z Dodatku dołączonego do Słownika.


text: Burzca, Burznik, Burzyc, burzyciel, wichrzyciel, demagog.


text:
Ademar z Chabannais (Chabanensis), ur. ok. r. 988 w Akwitanji, ze znakomitéj rodziny, wychowany w klasztorze św. Eparchjusza w Angoulême (S.

Ep. Engolismensis) i św. Marcjalisa w Limoges (Lemovicensis), większą część życia przepędził w pierwszym z tych klasztorów pod regułą św. Benedykta, zajmując się kopjowaniem dawnych rękopismów i historycznemi pracami.

Mamy po nim: 1-o Historję monarchji frankońskiej, od początku tejże, aż do r. 1029, dotąd nigdzie w całości nie wydaną, a znaną p. t.

Chronicon Aquitanicum et Francicum, albo Historiae Francicorum libri III (u Pertz’a, Monum.

G. Scrip.

t. IV.

także nie zupełne).

Mniejsze tylko, lub większe wyjątki mamy w różnych zbiorach historyków, niekiedy bezimiennie, albo pod imieniem Monachi Engolismensis.

Między innemi fragment o św. Wojciechu i Brunonie, ap.

Mabillon, Acta SS.

Ord.

S. Bened.

saec.

V. pag.

869—871. ap.

Basnage, Thes.

mon.

t. III p. I. ap.

Canisium, Lectt. antiqu.

t. III.

2-o Commemoratio abbatum Lemovicensium basilicae S. Martialis, kontynuowaną przez nadwornego kapelana Henryka II, króla angiel., zwanego Helias de Roffiaco, i potem jeszcze przez jakiegoś zakonnika, od r. 848—1105 (ap.

Labbe, Bibliotheca nova manuscriptor.

t. II.

str. 271).

3-o Epistola de apostolatu S. Martialis, pisana po r. 1029, przeciw pewnemu zakonnikowi z Lombardyi, który zaprzeczał apostolstwu św. Marcjalisa w Limoges (ap.

Pertz. l.

c.).

4-o Uzupełnienie do Amalarii Opus de diviniis Officii.

Wszystkie dzieła Ademara ap.

Migne, Patrol, lat.

t.

141.

X. W. K.


text:
Jak poinformował we wtorek dyrektor Serwisu Światowego BBC, Nigel Chapman, do 2007 roku brytyjska sieć informacyjna planuje uruchomienie kanału telewizyjnego w języku arabskim.

Aby zrównoważyć koszty, Serwis Światowy zlikwiduje dziesięć sekcji językowych, głównie z Europy zachodniej - bułgarską, chorwacką, czeską, grecką, kazachską, polską, słowacką, słoweńską, tajlandzką i węgierską.

Dyrektor Serwisu Światowego BBC, Nigel Chapman, uważa, że "jest to największa zmiana w Serwisie Światowym BBC od czasu jego powstania ponad 70 lat temu."

Nowy, planowany kanał ma wystartować w 2007 roku i początkowo będzie emitowany 12 godzin na dobę.

Dziesięć wymienionych wcześniej sekcji językowych ma zostać zamkniętych najpóźniej do 21 marca 2006 roku.

BBC planowało rozwój swojej telewizji w krajach arabskich już w roku 1996, jednak w wyniku nieporozumień z saudyjską firmą zaprzestano transmisji programu.

W wyniku podjętych decyzji zwolnionych zostanie 218 pracowników dziesięciu sekcji językowych.

W nowej, przyszłej telewizji pracę znajdzie 148 osób.

W sumie z powodu nadchodzących restrukturyzacji utworzy się 201 miejsc pracy, zwolni się 236.

Obecnie najbardziej popularną telewizją w krajach arabskich jest katarska telewizja al-Dżazira.

To właśnie ta stacja przyjęła do pracy dziennikarzy z rozwiązanej, arabskiej wersji kanału telewizyjnego BBC.

Na wiosnę następnego roku al-Dżazira planuje uruchomić 24-godzinny kanał w języku angielskim - al-Jazeera International.

Jak powiedział redaktor naczelny polskiej sekcji BBC, Marek Cajzner, "decyzja została oparta przede wszystkim o kryterium geopolityczne - z punktu widzenia BBC tym obszarem, w który należy inwestować środki jest przede wszystkim Bliski Wschód".

Polska wersja strony internetowej, prawdopodobnie jak innych likwidowanych sekcji, zostanie zamknięta - nie będzie można przeglądać archiwalnych wiadomości, gdyż zdaniem przedstawiciela polskiej sekcji strona BBC udostępniała przede wszystkim materiały bieżące.

Kursy językowe mają zaś być przeniesione do odpowiedniego działu w Serwisie Światowym.

Nie wyklucza się również wariantu publicznego udostępnienia materiałów.

Serwis Światowy BBC (World Service) działa w 43 językach - między innymi w angielskim, chińskim, hiszpańskim oraz rosyjskim.

Brak natomiast sekcji niemieckojęzycznej oraz języków skandynawskich.


text:
Znachor

Rozdział VI

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

– Zdolny ty jesteś, Antoni – mawiał Witalis.

– Znać, że po świecie bywały.

A znowu innym razem:

– Gadasz, sam nie wiesz co – Antoni Kosiba wzruszył ramionami – ani im to w głowie, ani tym bardziej mnie.

Po licha mi to?

– Nie mów byle czego – spokojnie odpowiedział Antoni.

– Różne nieszczęścia ludzi spotykają, a przecież żyją...

– Żyją?

To po co?...

Cóż ja, jak ta kłoda mam gnić?

– Po cóż gnić...

– Zostaw głupstwa – mruknął Antoni, ukrywając wzruszenie.

– Młody jesteś.

– Ty myśl o czym innym – bąknął bez przekonania.

– Co tobie?

– Czekaj, Wasil – odezwał się Antoni ochrypłym nagle głosem – ty jak dawno spadłeś i połamałeś nogi?

– Piąty miesiąc...

Ale...

– Piąty?

Ale tobie zestawili?

– Zestawili.

Doktor z miasteczka, z Radoliszek.

– I co?

– To co?

– Że nie ma?

– Nieprawda.

– Jak to nieprawda? – drżącym głosem zapytał Wasil.

– A tak, że nieprawda.

Ot!

poruszaj palcami!..

A widzisz...

Nieprawda!

Jakbyś nie mógł poruszyć, to koniec.

A stopami?

– Nie mogę – skrzywił się Wasil – boli.

– Boli?...

To i powinno boleć.

Znaczy, dobrze jest.

Zmarszczył brwi i zdawał się namyślać.

Wreszcie powiedział z przekonaniem:

Wasil wpatrywał się weń zdumiony.

– A ty.

Antoni, skąd wiesz?

– Skąd?...

– Antoni zawahał się.

– Nie wiem skąd.

Ale to nic trudnego.

Nacisnął i zapytał:

– Boli?

– Bardzo boli.

Kaleka syknął pod dotknięciem palca.

Antoni uśmiechnął się.

– Widzisz!...

Tu trzeba przekroić skórę i mięśnie.

A potem młoteczkiem... albo piłką.

Zestawić w porządku.

– Doktor Pawlicki nie zgodzi się.

– Wasil potrząsnął głową.

– On jak co powie, to później i słuchać nie chce.

Chyba żeby do Wilna jechać?

– Nie trzeba do Wilna! – gniewnie odpowiedział Antoni.

– Nie trzeba nikogo.

Ja sam!

Ja sam to zrobię!...

– Ty? – już z zupełną niewiarą zawołał Wasil.

– Czy robiłem to? – wzruszył ramionami.

– Wiele razy robiłem.

I tobie zrobię i wyzdrowiejesz!

Jesteś niegłupi i zgodzisz się.

Drzwi uchyliły się i mała Natalka zawołała:

– Coś ty nagadał, Antoni, mojemu Wasilce? – odezwał się z namysłem.

– Niby względem tego leczenia.

– Prawdę powiedziałem.

– Co za prawdę?

– Jakże ty możesz?

Stary milczał.

Mielnik skinął głową.

– Jakież to myśli?

– A takie, żeby sobie życie odebrać.

– Tfu, nie wymawiaj w złą godzinę.

– Mielnik drgnął.

– A ty, Prokop, Boga nie wzywaj – dodał gniewnie Antoni – bo wszyscy gadają, że twoje nieszczęście z dziećmi to przez karę Bożą za krzywdę twego brata...

– Przysięgnę – zabrzmiała poważna odpowiedź.

– To chodź.

– Na świętą Przeczystą...

– Na świętą Przeczystą – powtórzył Antoni.

– Na Chrystusa Zbawiciela...

– Na Chrystusa Zbawiciela...

– Przysięgam.

– Przysięgam.

– Spałbyś już – ofuknął go wreszcie Antoni.

– Co, boisz się bólu, jak baba?

– Będzie dobrze.

– Cóż to, Prokop – podżartowywali chłopi – ty babami młyn pędzisz?

– Wiąż – szepnął Wasil.

– Aaaaa....

– Umieram – pomyślał i opadł bezwładnie.

– Co nie ma żyć.

– Antoni zbliżył się do łóżka.

– Żyje i powinien wyzdrowieć.

– To ty mnie nogi zestawiał? – szeptem zapytał Wasil.

– I będę... będę chodzić?...

– Będziesz.

– Jak wszyscy?

– Tak samo.

Powieki Wasila opadły znowu.

– Zasnął – objaśnił Antoni.

– Niech śpi.

Sen siłę daje.


text:
←Czwartek Pamiętnik pani Hanki

Co się działo, co się działo!

Muszę panować nad swoimi myślami, gdyż inaczej nie potrafiłabym systematycznie i jasno opowiedzieć wszystkiego.

Postrzelenie ojca, awantura, operacja, ta żółta koperta, ta ruda szantażystka, stryj Albin, Jacek, porucznik Sochnowski, śledztwo – wszystko to kręci mi się w głowie jak w kołowrocie.

Na dodatek jeszcze ta zwariowana ciotka Magdalena.

Biedny Robert!

Pewno myśli, że o nim zapomniałam.

Miałam szaloną pokusę wysłać z Hołdowa doń list, lecz powstrzymałam się w ostatniej chwili.

Przypomniało mi się stare mądre przysłowie, że nic tak nie plami kobiety jak atrament.

List zawsze może trafić w czyjeś niepowołane ręce, jak ostatnio miałam tego dowód.

Tego by jeszcze tylko brakowało, by Robert znalazł się na tapecie!

Ale od początku!

Więc przede wszystkim rana ojca nie okazała się wcale tak niebezpieczna, jak z początku myślano.

Ten Portugalczyk (nazwiska jego nigdy nie zapamiętam) na pewno nie miał zamiaru ojcu zrobić żadnej krzywdy.

Sam był w rozpaczy i uparł się, by pokryć wszystkie koszty kuracji.

Ma się rozumieć, ojciec na to nie mógł się zgodzić.

Wobec tego Portugalczyk ofiarował bardzo poważną kwotę na jakiś dobroczynny cel.

Oni tam w Portugalii nie mają polowań, toteż gdy zobaczył dzika, strzelał za nim na wszystkie strony jak wariat.

W rezultacie kula przebiła ojcu na szczęście tylko mięśnie nad biodrem.

Jednak sześć dni siedzieć musiałam w Hołdowie.

O wyjeździe nie mogło być mowy.

Mama ze strachu zupełnie straciła przytomność.

A tu prawie dwadzieścia osób!

I jeszcze te historie.

Że ja sama nie dostałam pomieszania zmysłów, to dziwne.

Jeszcze nie mogę przyjść do siebie.

Tym bardziej że poza stanem zdrowia ojca wszystko zdaje się pogarszać.

Nazajutrz po swoim przyjeździe do Hołdowa otrzymałam od stryja depeszę.

Donosił mi w nader oględnych i dla osób nie wtajemniczonych zagmatwanych słowach, że nadeszła z Brukseli niepomyślna wiadomość.

O tej babie tam nikt nic nie wie oprócz tego, że zatrzymywała się kilkakrotnie w różnych hotelach.

Ustalono niezbicie, że nie jest mieszkanką żadnego z większych miast belgijskich.

Biuro przypuszcza, że nie jest to osoba godna zaufania.

Nie zaprzestało dalszych poszukiwań wprawdzie, ale stryj wyraźnie dawał do zrozumienia, że nie spodziewa się żadnych istotnych informacyj.

Nie było to dla mnie pocieszające.

Gdybyśmy o tej damulce wiedzieli coś konkretnego, zupełnie inaczej można by było z nią mówić.

Cała nadzieja w stryju.

Na dobitek spadła na mnie nowa historia.

Mianowicie w sobotę rano do Hołdowa przyjechało dwu panów.

Gdy wyszłam do nich i ze zdziwieniem stwierdziłam, że ich nie znam, przedstawili się.

Okazało się, że starszy z nich był pułkownikiem Korczyńskim, a młodszy ni mniej, ni więcej tylko jego adiutantem, porucznikiem Sochnowskim.

Ponieważ nie chciałam w to uwierzyć, gdyż ten nowy Sochnowski wcale nie był podobny do poprzedniego, pokazali mi swoje dokumenty.

I teraz dopiero wszystko wyszło na jaw.

Męczyli mnie przeszło trzy godziny.

Musiałam dokładnie opowiedzieć, jak to było z wizytą owego pierwszego (fałszywego) adiutanta, ściśle podać godzinę jego wizyty i rysopis.

Sprawa musiała być poważna, gdyż pułkownik słowo w słowo zapisywał moje zeznania, porucznik zaś starannie pozamykał drzwi, by nas nikt nie mógł słyszeć.

Okazało się, że w żółtej kopercie były podobno niezmiernie ważne dokumenty.

Na zdobyciu ich miało bardzo zależeć jakiemuś państwu ościennemu.

Notabene ze wstydem muszę się przyznać, że nie mam pojęcia, które państwo trzeba nazywać ościennym.

Ciągle w rozmowach mężczyzn pada to słowo, a ja krępuję się zapytać.

Przecież nie wypada mnie, jako żonie Jacka, tego nie wiedzieć.

Domyślam się jednak, że pod słowami „państwo ościenne” należy rozumieć Rosję.

Zwłaszcza w tym wypadku nabrałam co do tego pewności.

Pułkownik bardzo się interesował, czy ów rzekomy porucznik Sochnowski nie miał akcentu rosyjskiego.

Zgodnie z prawdą odpowiedziałam, że mówił najczystszą polszczyzną.

Obaj panowie robili mi wyrzuty, że postąpiłam lekkomyślnie, wydając kopertę bez sprawdzenia dokumentów człowieka, który się zgłosił.

To było oburzające.

I dałam im to do zrozumienia.

Więc jak to?

Najpierw mąż mi telefonuje z Paryża, że zjawi się porucznik taki i taki, adiutant takiego i takiego pułkownika po taki i taki przedmiot.

Potem zjawia się pan w mundurze, nawet z jakimiś orderami, w dodatku przystojny i doskonale ułożony, przedstawia się i żąda tego przedmiotu.

Jakże miałam postąpić?

Przecież to zabawne, bym miała domagać się jakichś papierów lub legitymować.

Nie jestem policjantem.

Na myśl mi nie mogło przyjść, by miało w tym tkwić jakieś oszustwo.

Bo i skąd wiedziałby ktoś obcy, że Jacek do mnie telefonował i jakie wydał polecenie?

Pułkownik bardzo się śmiał z tych moich dowodów i wyjaśnił, że w hotelu, z którego telefonował Jacek w Paryżu, już znaleziono wczoraj linię podsłuchową, dzięki której szpiedzy wiedzieli o poleceniu i natychmiast swoim warszawskim agentom kazali zdobyć kopertę.

To okropne.

Ścierpła mi skóra na myśl, że i moje rozmowy z Totem czy Robertem też mogą być przez kogoś podsłuchane.

Natychmiast po powrocie do Warszawy wynajmę takiego elektrotechnika od telefonów, by rozkręcił nasz aparat i sprawdził, czy tam nie ma jakiejś linii.

To jest bardzo możliwe.

Jacek wprawdzie nigdy przez telefon o sprawach politycznych z nikim nie rozmawia, ale szpiedzy mogą myśleć inaczej.

To jest ohydne, ta instytucja szpiegów.

Po prostu pojąć nie mogę, co oni sobie upatrzyli do Polski.

Czemu inne państwa nasyłają nam wciąż tych szpiegów?

Dlaczego są wszystkiego, co się u nas dzieje, tak ciekawe?

Dlaczego my nie zajmujemy się ich sprawami i nie wysyłamy nikogo, by ich podpatrywał, a oni nam spokoju nie dają.

Rozumiałabym jeszcze, gdyby ci szpiedzy załatwiali swoje sprawy z mężczyznami.

Ale to bardzo nie po dżentelmeńsku wplątywać nagle kobietę z towarzystwa w swoje brudne afery.

Pułkownik zapowiedział mi, że będę jeszcze wezwana, by rozpoznać wśród wielu fotografii tego fałszywego porucznika.

Tego jeszcze brakuje, bym traciła czas na różne głupstwa.

Zapytałam, w jaki sposób wyszło na jaw, że oddałam tę kopertę.

Pułkownik mi wyjaśnił, że już u mnie w domu przeprowadzono dochodzenie.

Badano ciotkę Magdalenę i służbę.

Na zakończenie zaczął dopytywać się, kim jest ten starszy przystojny pan, który podawał się za pośrednika sprzedaży placów.

Tu już opanowała mnie wściekłość.

Z trudem pohamowałam się, by nie wybuchnąć.

Ta głupia ciotka znowu nawarzyła mi piwa.

Gotowi jeszcze posądzić stryja Albina, że jest pomocnikiem szpiegów.

To niesłychane, co ta baba wyprawia!

Tak czy owak skończy się sprawa Jacka, ale po jej skończeniu postawię mu warunek: albo odeśle ciotkę na wieś, albo ja z nim zrywam.

(Oczywiście o prawdziwym zerwaniu nie myślałam ani na chwilę, ale mogę go przecież nastraszyć).

Powiedziałam tym panom, że był to prawdziwy pośrednik i że widziałam go wszystkiego dwa razy w życiu.

Wtedy zaczęli dopytywać się, czy nie rozmawiał ze mną o Jacku i o jego podróży.

Zapewniłam, że nie, ale wydaje mi się, że nie bardzo ich przekonałam i że będą się starali odszukać stryja Albina.

By ich trochę ułagodzić, zaprosiłam ich na obiad, lecz wymówili się pilnymi sprawami i wyjechali.

Długo nie mogłam przyjść do siebie, a wieczorem przyszła depesza z Warszawy od – Jacka.

Okazało się, że w związku z tą głupią kopertą wezwano go i przyleciał aeroplanem na kilka godzin i że zaraz wieczorem musi wracać do Paryża.

Był widocznie tak zaabsorbowany sprawą szpiegów, że zapomniał nawet zapytać w depeszy o zdrowie ojca.

Widziałam, jaką to przykrość ojcu sprawiło.

Byłam w fatalnym położeniu, bo o wyjeździe z Hołdowa nie mogło być mowy, a tymczasem Jacek na pewno znajdzie dość wolnego czasu, by się zobaczyć z tą swoją wydrą.

Bóg jeden wie, co mogą sobie uradzić.

Natychmiast po otrzymaniu depeszy wysłałam po niego samochód i napisałam, że stan ojca jest fatalny i że koniecznie musi przyjechać bodaj na pół godziny.

Przed wieczorem jednak szofer wrócił z niczym, a raczej z kartką od Jacka, że absolutnie wyrwać się z Warszawy nie może.

Te wszystkie historie tak wytrąciły mnie z równowagi, że na noc musiałam wziąć brom, chociaż wiem, jak bardzo mi szkodzi na cerę.

W dodatku pod prawym uchem zrobił mi się pryszczyk.

A ta roztrzepana Waleria rozlała lakier do paznokci i moje ręce wyglądają fatalnie.

Jeszcze nigdy nie przeżywałam tak złej passy.

Wszystko przeciwko mnie się sprzysięgło.

Na szczęście dziś rano przyjechała Danka i mogłam natychmiast wrócić do Warszawy.

Z ciotką przywitałam się w sposób aż nader wymowny.

Zdawkowy uśmiech i sztywne podanie ręki.

By jeszcze dobitniej zaakcentować, że ja tu jestem panią, kazałam pootwierać wszystkie okna w jadalni, w salonie, w szafirowym i w kredensie.

To zupełnie uniemożliwiło tej jędzy cyrkulowanie po domu.

Inna rzecz, że zrobiło się okropnie zimno.

Na szczęście musiałam zaraz wyjść, by zobaczyć się ze stryjem.

Tak jak i przewidywałam, nie zastałam go w domu.

Nie mając innego wyboru, usiadłam przy oknie w małej obrzydliwej mleczarence naprzeciw jego domu i czekałam, popijając herbatę.

Oprócz mnie i pochrząkującej za ladą właścicielki był tylko jakiś bardzo znużony jegomość o nieciekawym wyglądzie.

Nie zwróciłabym nań w ogóle uwagi, gdyby nie to, że jego sposób jedzenia i zachowania się drażnił w najwyższym stopniu.

Najpierw pochłonął olbrzymi talerz jajecznicy, a później ohydnie dłubał w zębach, drugą ręką zasłaniając jamę ustną.

Przy tym bezmyślnie gapił się w okno z taką miną, jakby zaraz miał się rozpłakać.

Nie rozumiem, po co tacy ludzie egzystują na świecie.

Była już czwarta, gdy zobaczyłam stryja.

Zajechał taksówką i zniknął w bramie.

Natychmiast uregulowałam rachunek wyszłam.

Stryja dopędziłam, gdy otwierał drzwi.

Powitał mnie jak zawsze komplementami.

Był w świetnym nastroju i to już nieco mnie uspokoiło.

– Czy ma stryjaszek coś nowego? – zapytałam pełna nadziei.

Poprawił monokl i zrobił do mnie oko.

– A jeżeli dobry stryjaszek ma dużo, bardzo dużo nowin, to co za to dostanie?

– Uściskam stryjaszka, zwłaszcza w tym wypadku, jeżeli nowiny będą tak dobre, jak on sam.

– Wyśmienite, ale honorarium inkasuję z góry.

To powiedziawszy objął mnie i pocałował w usta.

Chociaż było to całkiem niespodziewane, wcale nie mogę powiedzieć, by było przykre.

Ci starsi panowie mają jednak swoją klasę w stosunku do kobiet i umieją pozwolić sobie nawet na bardzo śmiałe gesty w sposób jakiś naturalny i ujmujący.

– Czy wiesz, skąd wracam? – zapytał przysuwając mi fotel.

– Skądże mogę wiedzieć.

– Otóż byłem na uroczym spacerze, na przeuroczym spacerze z pewną czarującą damą.

Rzadko która dziewczyna ma tyle wdzięku.

A w dodatku inteligencja!

Nieprzeciętna, nic nie przesadzę, gdy powiem, że nieprzeciętna.

Jak na Angielkę zwłaszcza.

Bo ze smutkiem muszę ci wyznać, że dotychczasowe doświadczenia nie wyrobiły we mnie zbyt wygórowanego mniemania o inteligencji Angielek.

Serce zaczęło mi mocno walić w piersi:

– Stryju – szepnęłam – stryj ją poznał?

Zrobił zdziwioną minę.

– Tę panią, z którą byłem na przechadzce?...

Ależ oczywiście, moja mała.

Czy wyobrażasz sobie, że damy, których towarzystwa szukam, mogą należeć do kategorii kobiet spacerujących z nieznajomymi panami?

– Niechże stryj mnie nie męczy – jęknęłam żałośnie.

– Czy ta pani to ona?

– Nie wiem, kogo masz na myśli, ale nie potrzebuje z tego robić żadnej tajemnicy.

Angielka owa nosi dźwięczne imię Elisabeth i używa nazwiska Normann.

– Ach, mój Boże!

I jakże stryj ją poznał?

Jaka ona jest?

Co mówiła?

Czy nie wspomniała o Jacku?

– Zaczekaj, mała – uśmiechnął się.

– Najpierw ustalmy chronologię i hierarchię twoich pytań.

Więc przede wszystkim jesteśmy z nią jeszcze (mam nadzieję, że wolno mi użyć pocieszającego słówka „jeszcze”), jesteśmy z nią jeszcze na stopie bardzo oficjalnej.

Jak się pani podoba Warszawa?...

Czy pani dużo podróżuje?

I tak dalej w tym guście.

Toteż na jakieś wspominanie o Jacku co najmniej za wcześnie.

Chociaż nastręczała się do tego wspaniała i całkiem niespodziewana okazja.

Czy ty wiesz, że Jacek jest w Warszawie?

– Jak to jest? – zaniepokoiłam się poważnie.

– Najzwyczajniej w świecie.

Widziałem go przedwczoraj na własne oczy, gdy wsiadał w „Bristolu” do windy i następnie, gdy z tejże windy wysiadał wraz z miss Elisabeth Normann.

– Więc widział się z nią!

– Sądzę, że dość dokładnie, i mam prawo przypuszczać, że nie odmawia sobie tej przyjemności w dalszym ciągu.

– Myli się stryj – odpowiedziałam trochę zirytowana.

– Jacek bawił w Warszawie dosłownie kilka godzin.

Wezwano go z Paryża w sprawie jakichś dokumentów i musiał tegoż wieczora wracać.

Z całą pewnością wiem, że wyjechał.

– Mniejsza o to – zgodził się stryj Albin.

– W każdym razie widział się z nią.

Z wielkim trudem zdobyłam się na pytanie:

– A czy... czy długo był u niej?...

Stryj niedelikatnie zaśmiał się.

– Ach, o to ci chodzi!

No, jakby ci to określić?

Zabawił w jej pokoju coś około godziny.

Znając go lepiej ode mnie, łatwiej wysnujesz z tego jakieś wnioski.

Spojrzałam nań prawie ze złością.

Cieszył się, najwyraźniej cieszył się moim niepokojem.

Widocznie wyobrażał sobie, że jestem zazdrosna.

Wcale nie jestem, ale to przecie nie należy do przyjemności, gdy mąż na całą godzinę zamyka się w numerze hotelowym z jakąś rudą przybłędą!

– Znowu się stryj myli! – powiedziałam chłodno.

– Wiem doskonale, że Jacka z nią nie może już nic łączyć...

– W najmniejszym stopniu nie zamierzam podważać twojej wiary w obyczaje małżonka – wtrącił z powagą zakrawającą na szyderstwo.

– Bo nic jej nie zdoła podważyć – zaakcentowałam, lecz na wszelki wypadek, ostrożnie, by stryj tego nie dostrzegł, trzy razy stuknęłam palcem w drzewo.

– Tym lepiej – skinął głową.

– Zresztą i ja w danym przynajmniej wypadku nie żywiłem żadnych podejrzeń.

Jacek wychodząc z nią był blady, zły i widocznie z trudem panował nad sobą.

Robiło to takie wrażenie, jakby mieli wcale nie zanadto przyjemną rozmowę.

– Tylko nie rozumiem, dlaczego – zauważyłam – odbywali tę rozmowę w numerze, a nie w hallu czy w restauracji.

– To mnie wcale nie dziwi – wzruszył ramionami stryj.

– Domyślamy się, co było tematem ich rozmowy, a takie tematy, przyznasz, nie lubią narażać się na podsłuchiwanie, chociażby ze strony służby czy przygodnych sąsiadów.

Jeżeli o mnie chodzi, bynajmniej nie zmartwiłem się ich spotkaniem.

– Dlaczego?

– Dlatego, moja mała, że przy nadarzającej się sposobności, zapytam ją o Jacka.

– Powie stryj, że go zna?

– Ależ uchowaj Boże!

Powiem, że widziałem ją w towarzystwie młodego dżentelmena, którego czasami spotykam.

I postaram się z niej wydobyć, co o nim sądzi.

W ten sposób nawiązać będzie można rozmowę na interesujący temat.

Ponieważ zaś dam uroczej Betty do zrozumienia, że moja ciekawość ma podłoże zazdrości, w niedyskretnych pytaniach będę się mógł posunąć dość daleko.

Omówiliśmy te sprawy jak najszczegółowiej.

Gdy już wychodziłam, stryj mnie zatrzymał.

– Aha, moja mała.

Pozwól, że ci zwrócę z podziękowaniem pożyczkę.

Oto jest tysiąc złotych.

Wcale tego się nie spodziewałam i próbowałam oponować.

– Ależ, stryju, mnie wcale nie są potrzebne teraz pieniądze.

To wcale nie jest rzecz pilna...

– Nie, nie – upierał się.

– Najpilniejsza.

Gdyby nie to, że na recepisie nadawczym trzeba podać nazwisko wysyłającego, przekazałbym ci te pieniądze pocztą do Hołdowa.

– Musiało się stryjowi ostatnio powodzić – zauważyłam chowając banknoty do torebki.

– Tak, kochanie.

Widocznie tylko twoja obecność w Warszawie przynosi szczęście w grze Totowi.

Obębniłem go na wcale okrągłą sumkę.

Jego i jego przyjaciół.

To są nader poczciwi ludzie.

Teraz dopiero przypomniałam sobie Tota.

Aż sama się zdziwiłam, że mogłam o nim na tak długo zapomnieć.

W istocie należało nad tym głębiej się zastanowić.

Właściwie mówiąc Toto jest nudny.

O czym z nim można rozmawiać?...

Interesuje się sprawami, które mnie w gruncie rzeczy nic nie obchodzą.

Zabawny bywa tylko wtedy, gdy udaję obojętną, zamyśloną czy zajętą kimś innym.

Wtedy umie się zdobyć na żywsze odruchy.

Jeden ma walor niezaprzeczony: gest.

Przed rokiem, gdyśmy z Jackiem byli w Taorminie i napisałam do Tota, że tęsknię za Bloomsem (wówczas żył jeszcze mój kochany Blooms), Toto w przeciągu jednego dnia wziął paszport, wizy i przywiózł mi samolotem Bloomsa.

On, który tak nie lubi psa nawet w samochodzie!

Wieźć go z Warszawy aż na Sycylię.

I nie zapomniał o rurkach z kremem.

Tak, on stanowczo ma swoje zalety.

Ale nie potrzebuję ukrywać tego przed sobą, że już mi się trochę znudził.

Wówczas w Taorminie zaimponował nawet Jackowi, który ostatecznie przyzwyczajony jest do objawów adoracji dla mnie ze strony wielu mężczyzn.

Pamiętam, że powiedział mi wówczas:

– Myślałem, że on ci tylko nadskakuje, ale zdaje mi się teraz, że to musi być jakieś poważniejsze uczucie.

Nie posądzałem go o zdolność do przeżywania uczuć poważniejszych.

Odpowiedziałam mu krótko:

– Ja go i nadal nie posądzam.

To uspokoiło Jacka.

Z powagą pocałował mnie w rękę, mówiąc:

– Zawsze wierzyłem w twój instynkt i w twój dobry gust.

Ponieważ Toto wieczorem wyjechał z powrotem do Warszawy, więcej już o tym nie mówiliśmy.

To był gest.

Co prawda z Bloomsem w drodze powrotnej miałam moc kłopotu.

Zginął nam w Neapolu i Jacek musiał go przez cały dzień szukać.

W rezultacie spóźniliśmy się na pociąg.

W Wenecji skoczył biedaczek do wody za jakąś mewą, a ponieważ zbliżał się właśnie vaporetto i bałam się, że go przejedzie, Jacek i jeden pan z tamtejszego konsulatu wskoczyli do kanału na jego ratunek.

To było bardzo rycerskie z ich strony.

Przykro mi było tylko, że na brzegu zebrał się tłum głupio roześmianych ludzi.

Co prawda obaj wyglądali rzeczywiście dość śmiesznie w ociekających wodą ubraniach.

Wszystko się skończyło pomyślnie i cała podróż łącznie z kłopotami, narobionymi przez Bloomsa, zostawiłaby mi najmilsze wspomnienia, gdyby nie zły humor Jacka.

Nic mi wprawdzie nie powiedział, ale domyślałam się, że znowu zaczęła go trapić zazdrość o Tota.

Z tego powodu nawet dla Bloomsa nabrał niechęci, a gdy Toto spotkał nas na dworcu w Warszawie, przywitał się z nim z taką oziębłą uprzejmością, że Toto był nawet trochę wystraszony.

Układałam sobie, że wcale go nie zawiadomię o swoim przyjeździe z Hołdowa.

Niestety, spotkała mnie przykra niespodzianka: gdy zadzwoniłam do Roberta, telefon odebrała pokojówka i poinformowała mnie, że pan od dwóch dni jest poza Warszawą.

Zdaje się, że we Lwowie, ale ona na pewno nie wie.

Nie wiedziała również, kiedy wróci.

Ponieważ wieczór miałam wolny, poszliśmy z Totem na kolację.

A później z większym towarzystwem do niego na kieliszek szampana.

Już późną nocą zjawił się Władek Brzeski i przyprowadził ze sobą dwie tancerki, które kiedyś występowały w „Adrii”, młode i ładne Węgierki, bardzo zabawne.

Zademonstrowały nam kilka tańców, takich oczywiście, których nie można pokazywać w lokalach publicznych.

Było to porządnie nieprzyzwoite, ale bardzo interesujące.

Tula upiła się nieludzko.

Uparła się, że ze starszą z tych dziewcząt zatańczy to samo.

Oczywiście wyszedł z tego koszmar.

Panowie pękali ze śmiechu.

Przyznam się, że miałam wielką ochotę również zaryzykować, ale miałam tremę, a poza tym po nieudanej próbie Tuli towarzystwo już było zbyt rozbawione.

Rozmawiałam dużo z tymi Węgierkami.

Swoją drogą ich rodzaj życia jest niesłychanie barwny i urozmaicony.

Znają już cały świat bez mała.

Tańczyły w Tokio i w Bombaju, w Melbourne i w Ottawie, w Limie i Bóg wie gdzie.

Poznają tylu interesujących mężczyzn, wciąż nowych.

Dla jednej z nich zastrzelił się pewien farmer na Filipinach.

Młodszą porwał w Szanghaju jakiś koreański milioner, który się w niej zakochał.

Obie są mniej więcej w moim wieku, a tyle już zdążyły przeżyć.

W dodatku pochodzą z bardzo przyzwoitej rodziny węgierskiej.

Mówiły mi nazwisko, ale już nie pamiętam.

Ich ojciec był nawet ministrem.

Co prawda Toto wyśmiewał mnie, że w to wierzę, ale dlaczego nie mam wierzyć.

Są doskonale ułożone i bardzo rasowe.

Na drogę kabaretu pchnęło je bankructwo i ruina materialna.

Miały wówczas jedna szesnaście, a druga osiemnaście lat.

Pomyślałam wówczas, jak potoczyłoby się moje życie, gdyby na przykład moi rodzice umarli i stracili majątek.

Naturalnie zaopiekowałaby się mną rodzina, ale mogłoby się zdarzyć, że stałoby się inaczej.

Może musiałabym sama zarabiać na chleb.

Wówczas oczywiście tysiąc razy wolałabym tańczyć, niż siedzieć w jakimś nudnym biurze i przepisywać papiery czy na przykład zostać nauczycielką.

Od jak drobnych okoliczności zależy cała przyszłość człowieka!

Za dużo piłam kawy tego wieczora i niełatwo mi będzie zasnąć.

Na dworze jeszcze zupełnie ciemno, chociaż to już szósta rano.

Zostawiłam w jadalni kartkę, by w żadnym wypadku nie budzono mnie przed pierwszą, ale obawiam się, że ta jędza będzie umyślnie trzaskała drzwiami.

Stanowczo muszę zażądać od Jacka, by wymyślił jakiś pretekst i babę wyprawił na wieś.

Już wolę sama zajmować się gospodarstwem, chociaż okropnie to mnie męczy.

Ciotka z tego tytułu, że wyda parę dyspozycji służbie i zadzwoni do kilku sklepów, uważa, że jest przepracowana.

To nie jest żadna praca.

Jadwiga sama potrafiłaby załatwić wszystko.

Ostatecznie można wziąć jakąś gospodynię.

Za kilkadziesiąt złotych będę miała to samo bez perspektywy plotek i ciągłego wtrącania się do mego prywatnego życia.

Trzeba się będzie nad tym zastanowić.