corpora: wikisources-pl

text:
PANU GRACJANOWI

UNGROWI

wdzięczny

Autor.

Drezno 1 Stycznia 1881.


corpora: openbooks

text:
Charles Baudelaire

Pośmiertne żale

tłum.

Adam [Zofia Trzeszczkowska] M-ski

Śliczna, chmurna ty moja, gdy do snu twe zwłoki

Pod czarnym marmurowym złożą już kamieniem,

Gdy jedynym twym zamkiem, alkową, schronieniem,

Stanie się sklep wilgotny albo dół głęboki;

Gdy pierś przytłoczy ciężar straszliwej opoki

I gniotąc kibić giętką, wdzięczną zleniwieniem,

Nie da sercu uderzyć wolą i pragnieniem —

I powstrzyma twe lekkie, swobodne dziś kroki:

Wówczas grób, mych snów wiecznych powiernik jedyny,

(Bo poeta się zawsze rozumie z mogiłą)

Będzie ci szeptał w długie bezsenne godziny:

«Kurtyzanko nieszczera, ach, czemuż ci było

Nie zaznać tego, po czym świat umarły płacze?»

I czerw toczyć cię będzie jak żalu rozpacze.

-----


text:
Charles Baudelaire

Błogosławieństwo

tłum.

Antoni Lange

Gdy poeta za potęg najwyższym wyrokiem,

Zstępuje na tej ziemi nudy i nieszczęście:

Jego matka, w rozpaczy, z przerażonem okiem

Bluźni — i przeciw Bogu podnosi swe pięście:

«O, czemuż raczej łona nie strułam gadziną,

Zanim na świat wydałam to szczenię ohydne!

Bądź przeklęta, chwilowej rozkoszy godzino,

Gdy tą pokusą drgnęło me łono bezwstydne.

Boże, skoroś mnie wybrał śród trzody niewieściej

Abym memu mężowi była widmem kary,

I ponieważ nie mogę w całej mej boleści

Jak list miłosny w ogień rzucić tej poczwary:

Więc twą nienawiść dla mnie, ja odbiję w gniewie

Na tym tworze wyklętym twoich złości lutych,

I tak gałęzie pognę w tym nikczemnym drzewie,

Że nigdy nie wypuści pączków swych zatrutych».

Tak szałem nienawiści warga jej się pieni,

I, nie pojmując wiecznych wyroków pochodni,

Sama przygotowuje w piekielnej bezdeni

Stosy dla macierzyńskich zapalone zbrodni.

Ale, pod niewidzialną anioła opieką,

Wyklęte dziecko słońca upaja się czarem,

I zatruty chleb czarny i zatrute mleko —

Zdaje mu się ambrozją i boskim nektarem.

Igra z wiatru powiewem, rozmawia z obłokiem

I upaja się dźwiękiem dróg krzyżowych pieśni,

A duch, co go w wędrówce śledzi krok za krokiem,

Płacze, widząc, że wesół jak ptaszkowie leśni.

Wszyscy, których chce kochać, patrzą nań z bojaźnią,

Albo, rozzuchwaleni dziecięcia spokojem,

Próbują, jaką dotknąć mogliby go kaźnią

I łzy jego wywołać okrucieństwem swojem!

Do wina i do chleba, które on połyka,

Mieszają czarny popiół i nieczyste jady,

Obłudnie precz rzucają, czego on dotyka,

Skarżą się, że stąpali, gdzie nóg jego ślady.

Jego kochanka stawa na rynkach publicznych,

Wołając: «Gdym dość piękną dlań i dość wspaniałą,

Ażeby on mnie wielbił, więc wzorem klasycznych

Bogiń każę wyzłocić swe różane ciało!

Upoję się kadzidłem i myrrą, i nardem,

Mięsem płeć swą odświeżę, wykąpię się w winie,

Aby poznać ze śmiechem, czy w tym sercu hardem

Wywołam, że mnie będzie czcił jako boginię.

A kiedy się bezbożną tą znudzę zabawą,

Położę na nim dłoń swą mocną, choć bezsilną,

I harpią swych paznokci bezlitośnie krwawą

Do serca jego drogę znajdę nieomylną.

I jak omdlałe ptaszę, co drżąc się szamota,

Wydrę mu z łona serce jeszcze krwią bijące,

I, ażeby nakarmić miłego mi kota,

Z pogardą mu i śmiechem na ziemię je strącę».

Ale tam, gdzie słoneczny widzi tron — w błękity

Wznosi dłoń rozmodloną wieszcz pełen pogody,

I drżą w nim jasnowidzeń błyskawiczne świty,

I nie słyszy, jak huczą wzburzone narody.

«Błogosławionyś Boże, co dajesz cierpienie,

Jako boskie lekarstwo przeciw naszym grzechom,

Jak najlepszej esencji przeczyste płomienie,

Które silnych gotują ku świętym uciechom!

Wiem, że ty zachowujesz miejsce dla poety

W błogosławionych kołach twych świętych legionów,

I że go przywołujesz na wieczne bankiety

Cnoty i rozanieleń, panowań i tronów.

Wiem, że ból — to jedyny herb na tym padole,

Którego nie poruszą piekła ani nieba,

I że, by mą mistyczną upleść aureolę,

Na to wszystkich stuleci, wszech globów potrzeba.

Lecz nieznane metale, perły z głębi morza,

Zatracone klejnoty Palmiry odwiecznej,

Cały ten skarb najdroższy, promienny jak zorza,

Byłby na jasny diadem mój niedostateczny.

Gdyż uwity on będzie z światłości przezroczej,

Czerpanej z pierwotnego ogniska promieni,

Z tych źródeł przenajświętszych, których ludzkie oczy

Są jedynie zwierciadłem nędznym, pełnym cieni».

-----


text:
Sofokles

Antygona

tłum.

Kazimierz Morawski

* ANTYGONA, córka Edypa

* ISMENA, jej siostra

* CHÓR TEBANSKICH STARCÓW

* KREON, król Teb

* STRAŻNIK

* HAJMON, syn Kreona

* TYREZJASZ, wróżbita

* POSŁANIEC

* EURYDYKA, żona Kreona

* POSŁANIEC drugi

Rzecz dzieje się przed dworcem królewskim w Tebach.

ANTYGONA

O ukochana siostro ma, Ismeno,

Czy ty nie widzisz, że z klęsk Edypowych

Żadnej za życia los nam nie oszczędza?

Bo nie ma cierpień i nie ma ohydy,

Nie ma niesławy i hańby, które by

Nas pośród nieszczęść pasma nie dotknęły.

Cóż bo za rozkaz znów obwieścił miastu

Ten, który teraz władzę w ręku dzierży?

Czyś zasłyszała?

Czy uszło twej wiedzy,

Że znów wrogowie godzą w naszych miłych?

ISMENA

O Antygono, żadna wieść nie doszła

Do mnie, ni słodka, ni goryczy pełna,

Od dnia, gdy braci straciłyśmy obu,

W bratnim zabitych razem pojedynku.

Odkąd tej nocy odeszły Argiwów

Hufce, niczego więcej nie zaznałam

Ni ku pociesze, ni ku większej trosce.

ANTYGONA

Lecz mnie wieść doszła, i dlatego z domu

Cię wywołałam, by rzecz ci powierzyć.

ISMENA

Cóż to?

Ty jakieś ciężkie ważysz słowa.

ANTYGONA

O tak!

Czyż nie wiesz, że z poległych braci

Kreon jednemu wręcz odmówił grobu?

Że Eteokla, jak czynić przystoi,

Pogrzebał w ziemi wśród umarłych rzeszy,

A zaś obwieścił, aby Polinika

Nieszczęsne zwłoki bez czci pozostały,

By nikt ich płakać, nikt grześć się nie ważył;

Mają wiec leżeć bez łez i bez grobu,

Na pastwę ptakom żarłocznym i strawę.

Słychać, że Kreon czcigodny dla ciebie,

Co mówię, dla mnie też wydał ten ukaz

I że tu przyjdzie, by tym go ogłosić,

Co go nie znają, nie na wiatr zaiste

Rzecz tę stanowiąc, lecz grożąc zarazem

Kamienowaniem ukazu przestępcom.

Tak się ma sprawa, teraz wraz ukażesz,

Czyś godną rodu, czy wyrodną córą.

ISMENA

Gdy taka dola, to cóż, o nieszczęsna,

Prując czy snując bym mogła tu przydać?

ANTYGONA

Patrz, byś wspomogła i poparła siostrę.

ISMENA

W jakimże dziele?

Dokąd myśl twa mierzy?

ANTYGONA

Ze mną masz zwłoki opatrzyć braterskie.

ISMENA

Więc ty zamierzasz grzebać wbrew ukazom?

ANTYGONA

Tak!

brata mego, a dodam… i twego;

Bo wiarołomstwem nie myślę się kalać.

ISMENA

Niczym dla ciebie więc zakaz Kreona?

ANTYGONA

Niczym, on nie ma nad moimi prawa.

ISMENA

Biada!

o rozważ, siostro, jak nam ojciec

Zginął wśród sromu i pośród niesławy,

Kiedy się jemu błędy ujawniły,

A on się targnął na własne swe oczy;

Żona i matka — dwuznaczne to miano —

Splecionym węzłem swe życie ukróca;

Wreszcie i bracia przy jednym dnia słońcu

Godzą na siebie i morderczą ręką

Jeden drugiemu śmierć srogą zadaje.

Zważ więc, że teraz i my pozostałe

Zginiemy marnie, jeżeli wbrew prawu

Złamiemy wolę i rozkaz tyrana.

Baczyć to trzeba, że my przecie słabe,

Do walk z mężczyzną niezdolne niewiasty;

Że nam ulegać silniejszym należy,

Tych słuchać, nawet i sroższych rozkazów;

Ja więc, błagając o wyrozumienie

Zmarłych, że muszę tak ulec przemocy,

Posłuszna będę władcom tego świata,

Bo próżny opór urąga rozwadze.

ANTYGONA

Ja ci nie każę niczego, ni, choćbyś

Pomóc mi chciała, wdzięczne by mi było,

Lecz stój przy twojej myśli, a ja tego

Pogrzebię sama, potem zginę z chlubą.

Niechaj się zbratam z mym kochanym w śmierci

Po świętej zbrodni; a dłużej mi zmarłym

Miłą być trzeba, niż ziemi mieszkańcom,

Bo tam zostanę na wieki; tymczasem

Ty tu znieważaj święte prawa bogów.

ISMENA

Ja nie znieważam ich, nie będąc w mocy

Działać na przekór stanowieniom władców.

ANTYGONA

Rób po twej myśli; ja zaś wnet podążę,

By kochanemu bratu grób usypać.

ISMENA

O ty nieszczęsna!

serce drży o ciebie.

ANTYGONA

Nie troszcz się o mnie; nad twoim radź losem.

ISMENA

Ale nie zdradzaj twej myśli nikomu,

Kryj twe zamiary, ja też je zataję.

ANTYGONA

O nie!

mów głośno, bo ciężkie ty kaźnie

Ściągnąć byś mogła milczeniem na siebie.

ISMENA

Z żarów twej duszy mroźne mieciesz słowa.

ANTYGONA

Lecz miła jestem tym, o których stoję.

ISMENA

Jeśli podołasz w trudnych mar pościgu.

ANTYGONA

Jak nie podołam, to zaniecham dzieła.

ISMENA

Nie trza się z góry porywać na mary.

ANTYGONA

Kiedy tak mówisz, wstręt budzisz w mym sercu

I słusznie zmierzisz się także zmarłemu;

Pozwól, bym ja wraz z moim zaślepieniem

Spojrzała w oczy grozie; bo ta groza

Chlubnej mi śmierci przenigdy nie wydrze.

ISMENA

Jeśli tak mniemasz, idź, lecz wiedz zarazem,

Żeś nierozważna, choć miłym tyś miła.

CHÓR

O słońca grocie, coś jasno znów Tebom

Błysnął po trudach i znoju,

Złote dnia oko, przyświecasz ty niebom

I w Dirki nurzasz się zdroju.

Witaj!

Tyś sprawił, że wrogów mych krocie

W dzikim pierzchnęły odwrocie.

Bo Polinika gniewny spór

Krwawy zażegł w ziemi bój,

Z chrzęstem zapadł, z szumem piór

Śnieżnych orłów lotny rój,

I zbroice liczne błysły,

I z szyszaków pióra trysły.

I wróg już wieńcem dzid groźnych otoczył

Siedmiu bram miasta gardziele,

Lecz pierzchł, nim w mojej krwi strugach się zbroczył,

Zanim Hefajstos ognisty w popiele

Pogrążył mury, bo z tyłu nawałem

Runął na smoka Ares z wojny szałem.

Bo Zeus nie cierpi dumnych głów,

A widząc ich wyniosły lot

I złota chrzęst, i pychę słów,

Wypuścił swój piorunny grot

I w zwycięstwa samym progu

Skarcił butę w dumnym wrogu.

A ugodzony wznak na ziemię runie

Ten, który w namiętnym gniewie

Miasto pogrzebać chciał w ognia całunie

I jak wicher dął w zarzewie.

Legł on od Zeusa gromu powalony,

Innym znów Ares inne znaczy zgony.

Bo siedmiu — siedmiu strzegło wrót,

Na męża mąż wymierzył dłoń,

Dziś w stosach lśni za zwycięstw trud

Ku Zeusa czci pobitych broń.

Ale przy jednej miasta bramie

Nie błyszczy żaden chwały łup,

Gdzie brat na brata podniósł ramię,

Tam obok trupa poległ trup.

Więc teraz Nike, czci syta i sławy,

Zwraca ku Tebom radosne swe oczy,

Po twardym znoju i po walce krwawej

Rzezi wspomnienie niech serca nie mroczy;

Idźmy do świątyń, a niechaj na przedzie

Teb skoczny Bakchus korowody wiedzie.

Lecz otóż widzę, jak do nas tu zdąża

Kreon, co ziemią tą włada,

Nowy bóstw wyrok go w myślach pogrąża,

Ważne on plany waży i układa.

Widno, że zbadać chciałby nasze zdanie,

Skoro tu starców wezwał na zebranie.

KREON

O Tebańczycy, nareszcie bogowie

Z burzy i wstrząśnień wyrwali to miasto;

A jam was zwołał tutaj przed innymi,

Boście wy byli podporami tronu

Za Laiosa i Edypa rządów,

I po Edypa zgonie młodzieniaszkom

Pewną swą radą służyliście chętnie.

Kiedy zaś oni za losu wyrokiem

Polegli obaj w bratobójczej walce,

Krwią pokajawszy braterskie prawice,

Wtedy ja władzę i tron ten objąłem,

Który mi z prawa po zmarłych przypada.

Trudno jest duszę przeniknąć człowieka,

Jego zamysły i pragnienia, zanim

On ich na szerszym nie odsłoni polu.

Ja tedy władcę, co by, rządząc miastem,

Wnet się najlepszych nie imał zamysłów

I śmiało woli swej nie śmiał ujawnić,

Za najgorszego uważałbym pana.

A gdyby wyżej nad dobro publiczne

Kładł zysk przyjaciół, za nic bym go ważył.

I nie milczałbym, klnę się na Jowisza

Wszechwidzącego, gdybym spostrzegł zgubę

Zamiast zbawienia kroczącą ku miastu.

Nigdy też wroga nie chciałbym ojczyzny

Mieć przyjacielem, o tym przeświadczony,

Że nasze szczęście w szczęściu miasta leży,

I jego dobro przyjaciół ma raić.

Przez te zasady podnoszę to miasto

I tym zasadom wierny obwieściłem

Ukaz ostatni na Edypa synów.

Aby dzielnego w walce Eteokla.

Który w obronie poległ tego miasta,

W grobie pochować i uczcić ofiarą,

Która w kraj zmarłych za zacnymi idzie;

Brata zaś jego, Polinika mniemam,

Który to bogów i ziemię ojczystą

Naszedł z wygnania i ognia pożogą

Zamierzał zniszczyć, i swoich rodaków

Krwią się napoić, a w pęta wziąć drugich,

Wydałem rozkaz, by chować ni płakać

Nikt się nie ważył, lecz zostawił ciało

Przez psy i ptaki w polu poszarpane.

Taka ma wola, a nie ścierpię nigdy,

By źli w nagrodzie wyprzedzili prawych.

Kto za to miastu temu dobrze życzy,

W zgonie i w życiu dozna mej opieki.

CHÓR

Tak więc, Kreonie, raczysz rozporządzać

Ty co do wrogów i przyjaciół grodu,

A wszelka władza zaprawdę ci służy,

I nad zmarłymi, i nami, co żyjem.

KREON

A więc czuwajcie nad mymi rozkazy.

CHÓR

Poleć młodszemu straż nad tym i pieczę.

KREON

Przecież tam stoją straże w pogotowiu.

CHÓR

Czegóż byś tedy od nas jeszcze żądał?

KREON

Byście niesfornym stanęli oporem.

CHÓR

Głupi ten, kto by na śmierć się narażał.

KREON

Tak, śmierć go czeka!

Lecz wielu do zguby

Popchnęła żądza i zysku rachuby.

STRAŻNIK

O najjaśniejszy, nie powiem, że w biegu

Spiesząc ja tutaj tak się zadyszałem,

Bom ja raz po raz przystawał po drodze

I chciałem na zad zawrócić z powrotem,

A dusza tak mi mówiła co chwila:

Czemuż to, głupi, ty karku nadstawiasz?

Czemuż tak lecisz?

przecież może inny

Donieść to księciu; na cóż ty masz skomleć?

Tak sobie myśląc, spieszyłem powolnie,

A krótka droga wraz mi się wzdłużała.

Na koniec myślę: niech będzie, co będzie,

I staję, książę, przed tobą i powiem,

Choć tak po prawdzie sam nie wiem zbyt wiele.

A zresztą tuszę, że nic mnie nie czeka,

Chyba, co w górze było mi pisane.

KREON

Cóż więc nadmierną przejmuje cię trwogą?

STRAŻNIK

Zacznę od siebie, żem nie zrobił tego,

Co się zdarzyło, anim widział sprawcy,

Żem więc na żadną nie zarobił karę.

KREON

Dzielnie warujesz i wałujesz sprawę,

Lecz jasne, że coś przynosisz nowego.

STRAŻNIK

Bo to niesporo na plac ze złą wieścią.

KREON

Lecz mów już w końcu i wynoś się potem.

STRAŻNIK

A więc już powiem.

Trupa ktoś co tylko

Pogrzebał skrycie i wyniósł się chyłkiem,

Rzucił garść ziemi i uczcił to ciało.

KREON

Co mówisz?

Któż był tak bardzo bezczelny?

STRAŻNIK

Tego ja nie wiem, bo żadnego znaku

Ani topora, motyki nie było.

Ziemia wokoło była gładka, zwarta,

Ani w niej stopy, ni żadnej kolei,

Lecz, krótko mówiąc, sprawca znikł bez śladu.

Skoro też jeden ze straży rzecz wskazał,

Zaraz nam w myśli, że w tym jakieś licho.

Trup znikł, a leżał nie pod grubą zaspą,

Lecz przyprószony, jak czynią, co winy

Się wobec zmarłych strachają; i zwierza

Lub psów szarpiących trupy ani śladu.

Więc zaczął jeden wyrzekać na drugich,

Jeden drugiego winować, i było

Blisko już bójki, bo któż by ich zgodził?

W każdym ze straży wietrzyliśmy sprawcę,

Lecz tak na oślep, bo nikt się nie przyznał.

I my gotowi: i żary brać w ręce,

I w ogień skoczyć, i przysiąc na bogów,

Że nie my winni, ani byli w spółce

Z tym, co obmyślił tę rzecz i wykonał.

Więc koniec końcem, gdy dalej tak nie szło,

Jeden rzekł słowo, które wszystkim oczy

Zaryło w ziemię; bośmy nie wiedzieli,

Co na to odrzec, a strach nas zdjął wielki,

Co z tego będzie.

Rzekł więc na ten sposób,

Że tobie wszystko to donieść należy.

I tak stanęło, a mnie nieszczęsnemu

Los kazał zażyć tej przyjemnej służby.

Więc po niewoli sobie i wam staję.

Bo nikt nie lubi złych nowin zwiastuna.

CHÓR

O panie, mnie już od dawna się roi,

Że się bez bogów przy tym nie obeszło.

KREON

Milcz, jeśli nie chcesz wzbudzić mego gniewu,

I prócz starości ukazać głupoty.

Bo brednie pleciesz, mówiąc, że bogowie

O tego trupa na ziemi się troszczą.

Czyżby z szacunku, jako dobroczyńcę,

Jego pogrzebli, jego, co tu wtargnął,

Aby świątynie i ofiarne dary

Zburzyć, spustoszyć ich ziemię i prawa?

Czyż, według ciebie, bóstwa czczą zbrodniarzy?

O nie, przenigdy!

Lecz tego tu miasta

Ludzie już dawno przeciw mnie szemrając

Głową wstrząsali i jarzmem ukrycie

Przeciw mym rządom i mojej osobie.

Wiem ja to dobrze, że za ich pieniądze

Straże się tego dopuściły czynu.

Bo nie ma gorszej dla ludzi potęgi,

Jak pieniądz: on to i miasta rozburzą,

On to wypiera ze zagród i domu,

On prawe dusze krzywi i popycha

Do szpetnych kroków i nieprawych czynów.

Zbrodni on wszelkiej ludzkości jest mistrzem

I drogowskazem we wszelkiej sromocie.

A ci, co czyn ten za pieniądz spełnili,

Wreszcie spóźnione wywołali kaźnie.

Bo jeśli dotąd Zeusowi hołd składam,

Miarkuj to dobrze, a klnę się przysięgą,

Jeśli wy zaraz schwytanego sprawcy

Nie dostawicie przed moje oblicze,

To jednej śmierci nie będzie wam dosyć,

Lecz wprzódy wisząc będziecie zeznawać,

Byście w przyszłości wiedzieli, skąd grabić

I ciągnąć zyski, i mieli naukę,

Że nie na wszelki zysk godzić należy.

Bo to jest pewne, że brudne dorobki

Częściej do zguby prowadzą, niż szczęścia.

STRAŻNIK

Wolnoż mi mówić?

czy pójść mam w milczeniu?

KREON

Czyż nie wiesz jeszcze, jak głos twój mi wstrętny?

STRAŻNIK

Uszy ci rani, czy też duszę twoją?

KREON

Cóż to?

chcesz badać, skąd idą me gniewy?

STRAŻNIK

Sprawca ci duszę, a ja uszy trapię.

KREON

Cóż to za urwisz z niego jest wierutny!

STRAŻNIK

A przecież nie ja czyn ten popełniłem.

KREON

Ty! — swoją duszą frymarcząc w dodatku.

STRAŻNIK

O nie!

Próżne to myśli, próżniejsze domysły.

KREON

Zmyślne twe słowa, lecz jeżeli winnych

Mi nie stawicie, to wnet wam zaświta,

Że brudne zyski sprowadzają kaźnie.

STRAŻNIK

O, niech go ujmą, owszem, lecz cokolwiek

Teraz się stanie za dopustem losu;

Ty mnie już tutaj nie zobaczysz więcej;

Bo już i teraz dziękuję ja bogom,

Żem wbrew nadziei stąd wyszedł bez szwanku.

CHÓR

Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga

Dziwy człowieka potęga.

Bo on prze śmiało poza sine morze,

Gdy toń się wzdyma i kłębi.

I z roku na rok swym lemieszem porze

Matkę-ziemicę do głębi.

Lotny ród ptaków i stepu zwierzęta

I dzieci fali usidla on w pęta,

Wszystko rozumem zwycięży.

Dzikiego zwierza z gór ściągnie na błonie,

Krnąbrny kark tura i grzywiaste konie

Ujarzmi w swojej uprzęży.

Wynalazł mowę i myśli dal skrzydła

I życie ujął w porządku prawidła,

Od mroźnych wichrów na deszcze i gromy

Zbudował sobie schroniska i domy,

Na wszystko z radą on gotów.

Lecz choćby śmiało patrzał w wiek daleki.

Choć ma na bóle i cierpienia leki.

Śmierci nie ujdzie on grotów.

A sił potęgę, które w duszy tleją,

Popchnie on zbrodni lub cnoty koleją;

Jeżeli prawa i bogów cześć wyzna.

To hołd mu odda ojczyzna;

A będzie jej wrogiem ten, który nie z bogiem

Na cześć i prawość się ciska.

Niechajby on sromu mi nie wniósł do domu.

Nie skalał mego ogniska.

Lecz jakiż widok uderza me oczy?

Czyż ja zdołałbym wbrew prawdzie zaprzeczyć,

Że to dzieweczka idzie Antygona?

O ty nieszczęsna, równie nieszczęsnego

Edypa córo!

Cóż-że się stało?

czy cię na przestępstwie

Ukazu króla schwytano, i teraz

Wskutek tej zbrodni prowadzą jak brankę?

STRAŻNIK

Oto jest dziewka, co to popełniła.

Tę schwytaliśmy.

Lecz gdzieżeż jest Kreon?

CHÓR

Wychodzi oto z domu w samą porę.

KREON

Cóż to?

jakież tu zeszedłem zdarzenie?

STRAŻNIK

Niczego, panie, nie trza się odrzekać,

Bo myśl późniejsza kłam zada zamysłom;

Ja bo dopiero kląłem, że już nigdy

Nie stanę tutaj po groźbach, coś miotał,

Ale ta nowa, wielka niespodzianka

Nie da się zmierzyć z nijaką radością;

Idę wiec, chociaż tak się zaklinałem,

Wiodąc tę dziewkę, którą przychwytano,

Gdy grób gładziła; żaden los tym razem

Mnie tu nie przywiódł, lecz własne odkrycie.

Sądź ją i badaj; jam sobie zasłużył,

Bym z tych opałów wydostał się wreszcie.

KREON

Jakim sposobem i gdzieżeś ją schwytał?

STRAŻNIK

Trupa pogrzebiąc.

W dwóch słowach masz wszystko.

KREON

Czy pewny jesteś tego, co tu głosisz?

STRAŻNIK

Na własne oczy przecież ją widziałem

Grzebiącą trupa; chyba jasno mówię.

KREON

Więc na gorącym zszedłeś ją uczynku?

STRAŻNIK

Tak się rzecz miała: kiedyśmy tam przyszli,

Groźbami twymi srodze przepłoszeni,

Zmietliśmy z trupa ziemię i znów nagie

I już nadpsute zostawiwszy ciało

Na bliskim wzgórzu siedliśmy, to bacząc,

By nam wiatr nie niósł wstrętnego zaduchu.

A jeden beształ drugiego słowami,

By się nie lenić i nie zaspać sprawy.

To trwało chwilę; a potem na niebie

Zabłysnął w środku ognisty krąg słońca

I grzać poczęło; aż nagle się z ziemi

Wicher poderwał i wśród strasznej trąby

Wył po równinie, drąc liście i korę

Z drzew, i zapełnił kurzawą powietrze;

Przymknąwszy oczy, drżeliśmy od strachu.

A kiedy wreszcie ten szturm się uciszył,

Widzimy dziewkę, która tak boleśnie

Jak ptak zawodzi, gdy znajdzie swe gniazdo

Obrane z piskląt i opustoszałe.

Tak ona, trupa dojrzawszy nagiego,

Zaczyna jęczeć i przekleństwa miotać

Na tych, co brata obnażyli ciało.

I wnet przynosi garść suchego piasku,

A potem z wiadra, co dźwiga na głowie,

Potrójnym płynem martwe skrapia zwłoki.

My wiec rzucimy się na nią i dziewkę

Chwytamy, ona zaś nic się nie lęka.

Badamy dawne i świeże jej winy.

Ona zaś żadnej nie zaprzecza zbrodni,

Co dla mnie miłe, lecz i przykre było.

Bo że z opałów sam się wydostałem,

Było mi słodkie, lecz żem w nie pogrążył

Znajomych, przykre.

Chociaż ostatecznie,

Skórom ja cały, resztę lekko ważę.

KREON

Lecz ty, co głowę tak skłaniasz ku ziemi,

Mów, czy to prawda, czy donos kłamliwy?

ANTYGONA

Jam to spełniła, zaprzeczyć nie myślę.

KREON

Ty więc się wynoś, gdzie ci się podoba,

Wolny od winy i ciężkich podejrzeń.

A ty odpowiedz mi teraz w dwóch słowach,

Czyżeś wiedziała o moim zakazie?

ANTYGONA

Wiedziałam dobrze.

Wszakże nie był tajny.

KREON

I śmiałaś wbrew tym stanowieniom działać?

ANTYGONA

Przecież nie Jowisz obwieścił to prawo,

Ni wola Diki podziemnych bóstw siostry,

Taka ród ludzki związała ustawą.

A nie mniemałam, by ukaz twój ostry

Tyle miał wagi i siły w człowieku,

Aby mógł łamać święte prawa boże,

Które są wieczne i trwają od wieku,

Że ich początku nikt zbadać nie może.

Ja więc nie chciałam ulęknąć się człeka

I za złamanie praw tych kiedyś bogom

Zdawać tam sprawę.

Bom śmierci ja pewna

Nawet bez twego ukazu; a jeśli

Wcześniej śmierć przyjdzie, za zysk to poczytam.

Bo komu przyszło żyć wśród nieszczęść tylu,

Jakże by w śmierci zysku nie dopatrzył?

Tak więc nie mierzi mnie śmierci ta groźba,

Lecz mierziłoby mnie braterskie ciało

Niepogrzebane.

Tak, śmierć mnie nie straszy,

A jeśli głupio działać ci się zdaję,

Niech mój nierozum za nierozum staje.

CHÓR

Krnąbrne po krnąbrnym dziewczyna ma ojcu

Obejście, grozie nie ustąpi łatwo.

KREON

Lecz wiedz, że często zamysły zbył harde

Spadają nisko, że często się widzi.

Jako żelazo najtwardsze wśród ognia

Gnie się i mimo swej twardości pęka;

Wiem też, że drobne wędzidło rumaki

Dzikie poskramia.

Bo tym nieprzystojna

Wyniosłość, którzy u innych w niewoli.

Dziewka ta jedną splamiła się winą

Rozkazy dane obchodząc i łamiąc,

Teraz przed drugim nie sroma się gwałtem,

Z czynu się chełpi i nadto urąga.

Lecz nie ja mężem, lecz ona by była,

Gdyby postępek ten jej uszedł płazem.

Ale czy z siostry, czy choćby i bliższej

Krwią mi istoty ona pochodziła,

Ona i siostra nie ujdą przenigdy

Śmierci straszliwej; bo i siostrę skarcę,

Że jej spólniczką była w tym pogrzebie.

Wołać mi tamtą, którą co dopiero

Widziałem w domu zmieszaną, szaloną.

Tak duch zazwyczaj tych zdradza, co tajnie

Się dopuścili jakiegoś występku.

Wstręt zaś ja czuję przeciw tym złoczyńcom,

Którzy swe grzechy chcą polem upiększać.

ANTYGONA

Chceszli co więcej, czyli śmierć mi zadać?

KREON

O!

nie!

w tym jednym zawiera się wszystko.

ANTYGONA

Więc na cóż zwlekać?.

Jako twoje słowa

Mierżą, i oby zawsze mnie mierziły,

Tak wstrętne tobie wszelkie me postępki.

A jednak, skąd bym piękniejszą ja sławę

Uszczknęła, jako z brata pogrzebania.

I ci tu wszyscy rzecz by pochwalili,

Gdyby im trwoga nie zawarła mowy.

Ale tyranów los ze wszech miar błogi,

Wolno im czynić, co zechcą, i mówić.

KREON

Sama tak sądzisz pośród Kadinejczyków.

ANTYGONA

I ci tak sądzą, lecz stulają wargi.

KREON

Nie wstyd ci, jeśli od tych się wyróżniasz?

ANTYGONA

Czcić swe rodzeństwo nie przynosi wstydu.

KREON

Nic był ci bratem ten, co poległ drugi?

ANTYGONA

Z jednego ojca i matki zrodzonym.

KREON

Czemuż więc niesiesz cześć, co jemu wstrętna?

ANTYGONA

Zmarły nie rzuci mi skargi tej w oczy.

KREON

Jeśli na równi z nim uczcisz złoczyńcę?

ANTYGONA

Nie jak niewolnik, lecz jak brat on zginął.

KKEON

On, co pustoszył kraj, gdy tamten bronił?

ANTYGONA

A jednak Hades pożąda praw równych.

KREON

Dzielnemu równość ze złym nie przystoi.

ANTYGONA

Któż wie, czy takie wśród zmarłych są prawa?

KREON

Wróg i po śmierci nie stanie się miłym.

ANTYGONA

KREON

Jeśli chcesz kochać, kochaj ich w Hadesie,

U mnie nie będzie przewodzić kobieta.

CHÓR

Lecz otóż wiodą Ismenę, o panie,

Widać jej boleść i słychać jej łkanie.

A jakaś chmura przesłania jej oczy

I piękną dziewki twarz mroczy.

KREON

O ty, co w domu przypięłaś się do mnie

Jak wąż podstępnie, żem wiedzieć wręcz nie mógł.

Iż na mą zgubę dwa wyrodki żywię,

Nuże, mów teraz, czyś była wspólniczką

W tym pogrzebaniu, lub wyprzyj się winy.

ISMENA

Winna ja jestem, jak stwierdzi to siostra,

I biorę na się tej zbrodni połowę.

ANTYGONA

Lecz sprawiedliwość przeczy twym twierdzeniom;

Aniś ty chciała, ni jać przypuściłam.

ISMENA

Jednak w niedoli twojej nie omieszkam

Wziąć na się cząstkę twych cierpień i kaźni.

ANTYGONA

Hades i zmarli wiedzą, kto to zdziałał.

Słowami świadczyć miłość — to nie miłość.

ISMENA

O, nie zabraniaj mi, siostro, choć w śmierci

Z tobą się złączyć i uczcić zmarłego.

ANTYGONA

Nie chcę twej śmierci, a nie zwij twym dziełem

Coś nie sprawiła; mój zgon starczy bratu.

ISMENA

Lecz jakiż żywot mnie czeka bez ciebie?

ANTYGONA

Pytaj Kreona!

Zwykłaś nań ty baczyć.

ISMENA

Po cóż mnie dręczysz bez żadnej potrzeby?

ANTYGONA

Cierpię ja, że mi śmiać przyszło się z ciebie.

ISMENA

W czym bym choć teraz ci przydać się mogła?

ANTYGONA

Myśl o ratunku, ja go nie zawiszczę.

ISMENA

O, ja nieszczęsna!

więc chcesz mnie porzucić?

ANTYGONA

Wybrałaś życie — ja życia ofiarę.

ISMENA

Skąd wiesz, co na dnie słów moich się kryje?

ANTYGONA

W słowach ty rady, ja szukałam w czynie.

ISMENA

A jednak wina ta sama nas łączy.

ANTYGONA

Bądź zdrowa, żyjesz, — a moja już dusza

W krainie śmierci… zmarłym świadczyć może.

KREON

Z dziewcząt się jednej teraz zwichnął rozum,

Druga od młodu wciąż była szalona.

ISMENA

O władco, w ludziach zgnębionych nieszczęściem

Umysł się chwieje pod ciosów obuchem.

KREON

W tobie zaiste, co łączysz się z zbrodnią,

ISMENA

Bo cóż mi życie warte bez mej siostry?

KREON

Jej nie nazywaj — bo ona już zmarła.

ISMENA

Więc narzeczoną chcesz zabić ty syna?

KREON

Są inne łany dla jego posiewu.

ISMENA

Lecz on był dziwnie do niej dostrojony.

KREON

Złymi dla synów niewiasty się brzydzę.

ISMENA

Drogi Hajmonie, jak ojciec cię krzywdzi!

KREON

Twój głos i swadźby zbyt mierżą mnie twoje.

CHÓR

A więc chcesz wydrzeć kochankę synowi?

KREON

Hades posłaniem będzie tej miłości.

CHÓR

Taka więc wola, że ta umrzeć musi?

KREON

Twoja i moja; lecz dosyć tych zwlekań;

Wiedźcie je, sługi, w dom, bo odtąd mają

Żyć jak niewiasty, nie według swej woli.

Toć i zbyt śmiałe ulękną się serca,

Gdy widmo śmierci zaglądnie im w oczy.

CHÓR

Szczęśliwy, kogo w życiu klęski nie dosięgły,

Bo skoro bóg potrząśnie domowymi węgły,

Z jednego gromu cały szereg nieci,

Po ojcach godzi i w dzieci.

Tak jako fale na morzu się piętrzą,

Gdy wicher tracki do głębiny wpadnie

I ryje iły drzemiące gdzieś na dnie,

Aż brzeżne skały od burzy zajęczą: —

Tak już od wieków w Labdakidów domy

Po dawnych gromach nowe godzą gromy,

Bóle minionych pokoleń

Nie niosą ulg i wyzwoleń.

I ledwie słońce promienie rozpostrze

Ponad ostatnią odnogą rodzeństwa,

A już bóstw krwawych podcina ją ostrze,

Obłęd i szału przekleństwa.

O Zeusie, któż się z twą potęgą zmierzy?

Ciebie ni czasu odwieczne miesiące,

Ni sen nie zmoże wśród swoich obierzy.

Ty, co Olimpu szczyty jaśniejące

Przez wieki dzierżysz promienny,

Równy w swej sile, niezmienny.

A wieczne prawo gniecie ziemi syny,

Że nikt żywota nie przejdzie bez winy.

Nadzieja złudna, bo jednym da skrzydła,

Drugich omota w swe sidła;

Żądz lotnych wzbudzi w nich ognie.

Aż życie pióra te pognie.

A wieczną prawda, że w przystępie dumy

Mienią dobrymi ci nieprawe czyny.

Którym bóg zmieszał rozumy!

Nikt się na ziemi nie ustrzeże winy.

Lecz otóż Hajmon, z twojego potomstwa

Wiekiem najmłodszy; widocznie boleje

Nad ciężkim losem swej umiłowanej

I po swym szczęściu łzy leje.

KREON

Wkrótce przejrzymy jaśniej od wróżbitów.

O synu!

czyż ty przybywasz tu gniewny

Wskutek wyroku na twą narzeczoną,

Czy w każdej doli zachowasz mnie miłość?

HAJMON

Twoim ja, ojcze!

Skoro mądrze radzisz,

Idę ja chętnie za twoim przewodem;

I żaden związek nie będzie mi droższy

Ponad wskazówki z ust twoich rozumnych.

KREON

O!

tak, mój synu, być zawsze powinno,

Zdanie ojcowskie ponad wszystkim ważyć.

Przecież dlatego błagają ojcowie,

Aby powolnych synów dom im chował,

Którzy by krzywdy od wrogów pomścili,

A równo z ojcem uczcili przyjaciół.

Kto by zaś płodził potomstwo nic warte,

Cóż by on chował, jak troski dla siebie,

A wobec wrogów wstyd i pośmiewisko?

Synu, nie folguj wiec żądzy, nie porzuć

Dla marnej dziewki rozsądku, wiedz dobrze,

Że nie ma bardziej mroźnego uścisku,

Jak w złej kobiety ramionach; bo trudno

O większą klęskę, jako zły przyjaciel.

Przeto ze wstrętem ty porzuć tę dziewkę,

Aby w Hadesie innemu się dała.

Bo skorom poznał, że z całego miasta

Ona jedyna, oparła się prawu,

Nie myślę stanąć wszem wobec jak kłamca,

Ale ją stracę; rodzinnego Zeusa

Niechby błagała; jeśli wśród rodziny

Nie będzie ładu, jak obcych poskromię?

Bo kto w swym domu potrafi się rządzić,

Ten sterem państwa pokieruje dobrze;

Kto zaś zuchwale przeciw prawu działa

I tym, co rządzą, narzucać chce wolę,

Ten nie doczeka się mego uznania.

Wybrańcom ludu posłusznym być trzeba

W dobrych i słusznych, nawet w innych sprawach.

Takiego męża rządom bym zaufał,

Po takim służby wyglądał ochotnej,

Taki by w starciu oszczepów i w walce

Wytrwał na miejscu jak dzielny towarzysz.

Nie ma zaś większej klęski od nierządu,

On gubi miasta, on domy rozburza,

On wśród szeregów roznieca ucieczkę.

Zaś pośród mężów powolnych rozkazom

Za życia puklerz stanie posłuszeństwo.

Tak więc wypada strzec prawa i władzy

I nie ulegać niewiast samowoli.

Jeżeli upaść, to z ręki paść męskiej,

Bo hańba doznać od niewiasty klęski.

CHÓR

Nam, jeśli starość rozumu nie tłumi,

Zdajesz się mówić o tym bardzo trafnie.

HAJMON

Ojcze, najwyższym darem łaski bogów

Jest niewątpliwie u człowieka rozum.

A ja słuszności twoich słów zaprzeczyć

Ani bym umiał, ani chciałbym zdołać.

Ale sąd zdrowy mógłbym mieć też inny.

Mam ja tę wyższość nad tobą, że mogę

Poznać, co ludzie mówią, czynią, ganią,

Bo na twój widok zdejmuje ich trwoga,

I słowo, ciebie rażące, zamiera.

A więc cichaczem przyszło mi wysłuchać,

Jak miasto nad tą się żali dziewicą,

Że ze wszech niewiast najmniej ona winna,

Po najzacniejszym czynie marnie kończy.

Czyż bo ta, co w swym nie przeniosła sercu,

By brat jej leżał martwy bez pogrzebu,

Psom na pożarcie i ptactwu dzikiemu,

Raczej nagrody nie godna jest złotej?

Takie się głosy odzywają z cicha.

Ja zaś, o ojcze, niczego nie pragnę,

Jak by się tobie dobrze powodziło.

Bo jestli większy skarb nad dobre imię

Ojca dla dzieci, lub dzieci dla ojca?

Nie żyw więc tego, ojcze, przeświadczenia,

Że tylko twoje coś warte jest zdanie;

Bo kto jedynie sam sobie zawierzy,

Na swojej mowie polega i duszy,

Gdy go odsłonią, pustym się okaże.

Choćby był mądry, przystoi mężowi

Ciągle się uczyć, a niezbyt upierać.

Widzisz przy rwących strumieniach, jak drzewo,

Które się nagnie, zachowa konary,

A zbyt oporne z korzeniami runie.

Także i żeglarz, który zbyt naciągnie

Żagle i folgi nie daje, przewróci

Łódź i osiądzie bez ławic na desce.

Ustąp ty przeto i zaniechaj gniewu,

Bo jeśli wolno sądzić mnie młodszemu,

Mniemam, że taki człowiek najprzedniejszy,

Który opływa w rozum z przyrodzenia;

Jeśli tak nie jest — a i to się zdarzy, —

Niechaj rad dobrych zbyt lekko nie waży.

CHÓR

O panie, słuchaj, jeśli w porę mówi,

A ty znów ojca; obaj mądrze prawią.

KREON

A więc w mym wieku mam mądrości szukać

I brać nauki u tego młokosa?

HAJMON

Nie w nieprawości; a jeśli ja młody,

To na rzecz raczej, niż wiek, baczyć trzeba.

KREON

Na rzecz, niesfornym która cześć oddaje?

HAJMON

Ni słowem śmiałbym cześć taką zalecać.

KREON

A czyż nie w takie popadła ta błędy?

HAJMON

Przeczy głos ludu, co mieszka w Teb grodzie.

KREON

Więc lud mi wskaże, co ja mam zarządzać?

HAJMON

Niemal jak młodzian porywczy przemawiasz.

KREON

Sobie czy innym gwoli ja tu rządzę?

HAJMON

Marne to państwo, co li panu służy.

KREON

Czyż nie do władcy więc państwo należy?

HAJMON

Pięknie byś wtedy rządził… na pustyni.

KREON

Ten, jak się zdaje, z tamtą dziewką trzyma.

HAJMON

Jeśli ty dziewką; o ciebie się troskam.

KREON

Z ojcem się swarząc, o przewrotny synu?

HAJMON

Bo widzę, że ty z drogi zbaczasz prawej.

KREON

Błądzęż ja strzegąc godności mej władzy?

HAJMON

Nie strzeżesz — władzą pomiatając bogów.

KREON

O niski duchu, na służbie kobiety!

HAJMON

Bo w służbie złego nie znajdziesz minie nigdy.

KREON

Cała twa mowa jej sprawy ma bronić.

HAJMON

Twej sprawy, mojej i podziemnych bogów.

KREON

Nigdy już żywcem ty jej nie poślubisz.

HAJMON

Zginie — to śmiercią sprowadzi zgon inny.

KREON

A więc już groźbą śmiesz we mnie ty godzić?

HAJMON

Cóż warta groźba, gdzie puste zamysły?

KREON

Wnet pożałujesz twych nauk, młokosie!

HAJMON

Nie byłbyś ojcem, rzekłbym, żeś niemądry.

KREON

Niewiast służalcze, przestań się uprzykrzać!

HAJMON

Chcesz więc ty mówić, a drugich nie słuchać?

KREON

Doprawdy?

Ale, na Olimp, wiedz o tym,

Że cię twe drwiny o zgubę przyprawią.

Wiedźcie tu dziewkę; niechajże wyrodna

W oczach kochanka tu ginie natychmiast.

HAJMON

Nie umrze ona przy mnie!

nie marz o tym.

Nie ujrzę tego!

raczej ty nie ujrzysz

Więcej mojego oblicza, jeżeli

W szale na bliskich porywać się myślisz.

CHÓR

Uniesion gniewem wypadł on, o władco.

A w młodej głowie rozpacz złym doradcą.

KREON

Niech myśli, czyny knuje on zuchwałe

Ale tych dziewek nie wyrwie on śmierci,

CHÓR

Jak to?

czyż obie ty zgładzić zamyślasz?

KREON

Niewinna ujdzie: słusznie mnie strofujesz.

CHÓR

A jakiż tamtej gotujesz ty koniec?

KREON

Gdzieś na bezludnym zamknę ją pustkowiu.

W skalistym lochu zostawię żyjącą,

Strawy przydając jej tyle, by kaźnię

Pozbawić grozy i klątwy nie ściągnąć,

A tam jej Hades, którego jedynie

Z bogów uwielbia, może da zbawienie, —

Lub pozna wreszcie, jeśli marnie zginie,

Że próżną służbą czcić Hadesu cienie.

CHÓR

Miłości, któż się wyrwie z twych obierzy,

Miłości, która runiesz na ofiary,

W gładkich dziew licach gdy rozniecisz czary.

Kroczysz po morzu i wśród chat pasterzy,

Ni bóg nie ujdzie przed twoim nawałem,

Ani śmiertelny.

Kim władasz, wre szałem.

Za twym podmuchem, do winy

Zboczy i prawy wraz człowiek;

Spory ty szerzysz wśród jednej rodziny.

Urok wystrzela zwycięsko spod powiek

Dziewicy, sięgnie i praw majestatu

Moc Afrodyty, co przewodzi światu.

A i ja nawet, chociaż wiernie służę,

Prawie się w duszy na ukazy burzę,

A boleść serce mi rani,

Bo straszny widok uderza me oczy:

Do wszechchłonącej Antygona kroczy

Ciemnej Hadesu przystani.

ANTYGONA

Patrzcie, o patrzcie, wy ziemi tej dzieci,

Na mnie, kroczącą w smutne śmierci cienie,

Oglądającą ostatnie promienie

Słońca, co nigdy już mi nie zaświeci,

Bo mnie Hadesa dziś ręka śmiertelna

Do Acherontu bladych wiedzie włości.

Ani zaznałam miłości,

Ani mi zabrzmi żadna pieśń weselna;

Ale na zimne Acherontu łoże

Ciało nieszczęsne me złożę.

CHÓR

Pieśni ty godna, i w chwały rozkwicie

W kraj śmierci niesiesz twe życie.

Ani cię chorób przygnębiło brzemię,

Ni miecza ostrze zwaliło na ziemię,

Lecz własnowolna, nie dobiegłszy kresu,

Żywa w kraj stąpasz Hadesu.

ANTYGONA

Słyszałam niegdyś o frygijskiej Niobie,

Córce Tantala, i jej strasznym zgonie.

Że skamieniała w swej niemej żałobie

I odtąd ciągle we łzach bólu tonie.

Skała owiła ją jak bujne bluszcze.

A na jej szczytach śnieg miecie, deszcz pluszcze;

Rozpaczy łkaniem zroszone jej łono, —

Mnie też kamienną pościel przeznaczono.

CHÓR

Lecz ona przecież z krwi bogów jest rodem,

My śmiertelnego pokolenia płodem.

Hołd jednak temu, kto choć w śmierci progu

Dorówna bogu.

ANTYGONA

Urągasz biednej.

Czemuż obelżywą

Mową mnie ranisz, pókim jeszcze żywą?

Miasto i męże, dzierżący te grody.

Wzywam was, zwróćcie litosne swe oczy,

I wy, Teb gaje i dirkejskie wody,

Na mnie, co idę ku ciemnej pomroczy,

Nie opłakana przez przyjaciół żale,

Do niezwykłego grobowca gdzieś w skale.

O, ja nieszczęsna!

Anim ja zmarła, ani też przy życiu,

Śmierć mnie już trzyma w swym mroźnym spowiciu.

CHÓR

W nadmiarze pychy zuchwałej

Z tronem się Diki twe myśli i mowy

Zderzyły w locie, złamały.

Zły duch cię ściga rodowy.

ANTYGONA

Mowa ta głębią mego serca targa;

Dotknąłeś ojca ty sromu,

I w słowach twoich rozbrzmiała znów skarga

Nad nieszczęściami Labdakidów domu.

Straszna ja pomnę łożnicę,

W której syn z matką zdrożne śluby wiąże.

Nieszczęśni moi rodzice!

Klątwą brzemienna dziś do was podążę,

Dziewiczość niosąc wam serca.

O drogi bracie, złowrogie twe śluby

Były początkiem pogromu i zguby;

Tyś — choć zmarły — mój morderca.

CHOR

Zmarłych czcić — czcigodny czyn,

Ale godny kaźni błąd

Łamać prawo, walić rząd.

Tyś zginęła z własnych win.

ANTYGONA

Bez łez, przyjaciół, weselnego pienia

Kroczę już, biedna, ku śmiertelnej toni,

Wnet już nie ujrzę ni słońca promienia,

Nikł łzy nad moją dolą nie uroni.

KREON

Czyżby kto ustał w przedzgonnych tych skargach

Gdyby mu dano się żalić bez końca?

Bierzcie stąd dziewkę i w ciemnym ją grobie

Zawrzyjcie zaraz, jak już nakazałem.

Tam ją zostawcie samotną, by zmarła,

Albo też żywa pędziła dni marne;

Tak wobec dziewki zostaniem bez winy,

A nie ścierpimy, aby wśród nas żyła.

ANTYGONA

Grobie, ty mojej łożnico miłości,

Mieszkanie wieczne, ciemnico sklepiona!

Idę do moich, których tylu gości

W pozgonnych domach boska Persefona.

Za wami idę ja, co w życia wiośnie Zginęłam, prawie nie zaznawszy świata.

A tuszę, że mnie tam przyjmą radośnie,

Ty, ojcze, matko, i miła dłoń brata,

Bom tu z miłosną służbą wasze ciała

Własną obmyła, namaściła ręką;

Żem bratnie zwłoki uczciwie grzebała,

Taką mnie darzą podzięką!

Mam u szlachetnych ludzi cześć i chwałę,

Lecz potępienie ze strony Kreona,

Bo on me czyny uznał za zuchwałe.

Ręką więc teraz jego uwięziona,

Ani zaznawszy słodyczy wesela,

Ni uczuć maiki, ni dziatek pieszczoty,

Schodzę tak sama i bez przyjaciela,

Nieszczęsna, żywa do grobowej groty.

Jakież to bogów złamałam ustawy?

Jakże do bogów podnosić mam modły,

Wołać o pomoc, jeżeli czyn prawy,

Który spełniłam, uznano za podły?

Lecz jeśli z bogów to zrządzenia płynie,

Trzeba mi winnej znieść w ciszy cierpienia.

Jeśli ci błądzą, niech sięgnie ich w winie

Kaźń równa z bogów ramienia!

CHÓR

Te same burze i te same jeszcze

Duszą tej dziewki wciąż miotają dreszcze.

KREON

Pachołki, którym wieść ją nakazałem,

Swoją powolność ciężko mi… odpłaczą.

ANTYGONA

Biada!

ta mowa grożąca

Bliskiego wróżbą mi końca.

CHÓR

A ja odwagi nie śmiałbym dodawać,

Że się te srogie ukazy odwloką.

ANTYGONA

Ziemi tebańskiej ojczysty ty grodzie,

I wy bogowie rodowi,

Oto mnie wiodą w bezzwłocznym pochodzie

Ku samotnemu grobowi.

Patrzcie na księżnę ostatnią z Teb królów,

W ręce siepaczy ujętą,

Ile mąk ona, ile zniosła bólów

Za wierną służbę i świętą.

CHÓR

Tak i Danae jasnego dnia zorze

Zmienić musiała na loch w miedź obity,

W grobowej skryta komorze.

A przecież ród jej zapewniał zaszczyty

I Zeus deszcz złoty na łono jej roni.

Straszne przeznaczeń obierze!

Pieniądz, ni siła, ni warowne wieże,

Ni morski żagiel przed nimi nie chroni.

Hedonów króla Likurga też bucie,

Że hardym słowem na boga się miota,

Bakchus kamienne zgotował okucie,

Gdzie zła wykipi ochota.

Rozpoznał on tam za późno swe zbrodnie

I pożałował słów gniewu.

Chciał bo szał boski tłumić i pochodnie,

Urągał muzom wśród śpiewu.

Gdzie z mórz strzelają kyanejskie progi,

Kraj Salmidesu, dla przybyszów wrogi,

Gdzie brzeg Bosforu bałwany roztrąca,

Tam widział Ares, jak dzikością wrąca

Żona Fineusa pasierby swe nęka.

Nie mieczem srogim wymierza im cięgi,

Lecz krwawą rękę załapią w ócz kręgi,

Ostrzem je łupi czółenka.

Ujęci oni kamienną niewolą,

Płaczą nad matki i swoją niedolą.

Przecież jej przodki z Erechtydów,

Ojcem Boreasz; pośród skał i głogów

I burz pędziła dni swoje od młodu,

Na chyżych koniach — prawe dziecię bogów.

Jednak, choć w dali, i tu jej dosięga

Odwiecznej Mojry potęga.

TYREZJASZ

/ [wiedziony przez chłopca ukazuje się na scenie] /

O, Teb starszyzno, wspólnym my tu krokiem

I wspólnym wzrokiem zdążamy, bo ciemnym

Za oko staje przewodnika ręka.

KREON

Cóż tam nowego, Tyrezjaszu stary?

TYREZJASZ

Ja rzeknę, ty zaś posłuchaj wróżbiarza.

KREON

Nigdy twoimi nie wzgardziłem słowy.

TYREZJASZ

Przeto szczęśliwie sterujesz tą nawą.

KREON

Przyświadczyć mogę, doznawszy korzyści.

TYREZJASZ

Zważ teraz, znowu stoisz na przełomie.

KREON

Co mówisz?

trwogą przejmują twe słowa.

TYREZJASZ

Poznasz ty prawdę, ze znaków mej sztuki.

Siadłem na starej wróżbity siedzibie,

Gdzie wszelkie ptactwo kieruje swe loty,

Aż naraz słyszę, jak niezwykłe głosy

Wydają ptaki, szalone i dzikie;

I wnet poznałem, że szarpią się szpony,

Bo łopot skrzydeł to stwierdzał dobitnie.

Przejęty trwogą, próbuję ofiary

Na płomienistym ołtarzu, lecz ogień

Nie chce wystrzelać ku górze, a sączy

Ciecz z mięs ofiarnych, wsiąkając w popioły,

Kipi i syczy, żółć bryzga w powietrze,

I spoza tłuszczu, co spłynął stopiony,

Uda wyjrzały na ołtarzu nagie.

Od tego chłopca wnet się dowiedziałem,

Że takie marne szły z ofiary znaki,

Bo on przewodzi mnie, a ja znów innym.

Tak więc chorzeje miasto z twojej winy.

Bo wsze ołtarze i ofiarne stoły

Psy pokalały i ptactwo, co ciałem

Edypowego się żywiło syna.

Więc nie przyjmują już ofiarnych modłów

Bogowie od nas, ni ofiarnych dymów.

A ptak, co żłopał krew trupa zastygłą,

Już nie wydaje głosów dobrej wróżby.

Rozważ to synu: bo wszystkich jest ludzi

Błądzić udziałem i z prostej zejść drogi;

Lecz mąż, co zbłądził, nie jest pozbawiony

Czci i rozwagi, jeżeli wśród nieszczęść

Szuka lekarstwa i nie trwa w uporze.

Upór jest zawsze nierozumu znakiem;

Ustąp ty śmierci i nie drażń zmarłego

Cóż bo za chwała nad trupem się znęcać?

Życzliwość moja tą radą ci służy,

Dobrze jej słuchać, gdy korzyści wróży.

KREON

Starcze, wy wszyscy jak łucznik do celu

Mierzycie we mnie: teraz i wróżbiarstwo

Sidła zastawia, a krewni mą myślą

Kupczą, frymarczą z dawna jak towarem;

Nuże, gromadźcie wy sardyjskie skarby,

Wskażcie mi górę indyjskiego złota,

Na pogrzeb tego jednak nie zezwolę.

I choćby orły Zeusowe porwały

Trupa i przed tron Zeusowy zaniosły,

Ja się takiego nie ulęknę sromu,

Grześć nie pozwolę; wiem bo ja zbyt dobrze:

Bogów zbezcześcić nie zdoła śmiertelny.

Potknąć się mogą i ludzie przemądrzy,

Starcze, haniebnie, kiedy szpetne myśli

Ubiorą w słowa barwiste… dla zysku.

TYREZJASZ

Biada!

Czyż wie to człowiek, czy rozważa sobie…

KREON

Cóż, z jakim znowu na plac ogólnikiem?

TYREZJASZ

Ile rozsądek góruje nad skarby?

KREON

O ile klęską największą nierozum.

TYREZJASZ

Ciężko ty na tę zapadłeś chorobę.

KREON

Nie chciałbym ciężkim obrazić cię słowem.

TYREZJASZ

Czynisz to, kiedy mi kłamstwo zarzucasz.

KREON

Bo cech wasz cały łapczywy na zyski.

TYREZJASZ

A ród tyranów w mętach chciwie łowi.

KREON

Wiesz, że ty pana twojego obrażasz?

TYREZJASZ

Wiem, bo ja tobie gród ten zachowałem.

KREON

Mądry ty wróżbiarz, lecz oddany złemu.

TYREZJASZ

Tyś gotów wydrzeć mi z wnętrza tajniki.

KREON

Wyrusz ty z nimi, byle nie dla zysku.

TYREZJASZ

Że ty stąd zysku nie uszczkniesz, to myślę.

KREON

Bacz, że zamysłów moich nie stargujesz.

TYREZJASZ

Wiedz więc stanowczo, że nim słońce tobie

Wielu dokona kołowych obrotów,

Płód z twoich własnych poczęty wnętrzności

Jak trupa oddasz w zamianę za trupy,

Za to, że z światła strąciłeś do nocy,

Zamknąłeś życie haniebnie w grobowcu,

A tu na ziemi zmarłe trzymasz ciało,

Które się bóstwom należy podziemnym.

Nie masz żadnego ty nad zmarłym prawa,

Ni światła bogi, którym gwałt zadajesz.

Za to czyhają Hadesa i bogów

Mściwe i zgubą grożące Erynie,

By cię w podobnym pogrążyć nieszczęściu.

Poznasz ty wkrótce, czy ja przekupiony

Tak mówię, w krótkim pokażą to czasie

Mężczyzn i niewiast w twoim domu jęki.

A wszelkie miasto przeciw tobie stanie,

W którym psy strzępy zbezcześciły trupów,

Zwierzęta dzikie i ptactwo, roznosząc

Wstrętne po świętych zaduchy ogniskach.

Takimi strzały ja, ciężko zelżony,

Godzę jak łucznik z gniewem w twoje serce

I tak celuję, że ostrze poczujesz.

O chłopcze, wiedźże mnie teraz do domu,

By on na młodszych swe gniewy upuścił,

A lepiej odtąd miarkował się w słowie

I myśl mu lepsza zajaśniała w głowie.

CHÓR

O, władco, poszedł on po wróżbie strasznej.

A wiem to, odkąd mi czarne siwizną

Starość na głowie posrebrzyła włosy:

Fałszu on nigdy nie zwiastował miastu.

KREON

Ja też wiem o tym, i trwoga mną miota.

Ustąpić ciężko, a jeśli się oprę,

To łatwo klęska roztrąci mą czelność.

CHÓR

Synu Menojka, rozwagi ci trzeba.

KREON

Cóż tedy czynić?

Mów, pójdę za radą.

CHÓR

Idź i wyprowadź dziewkę z ciemnej groty,

A grób przygotuj dla ciała, co leży.

KREON

Radzisz i mniemasz, że ja mam ustąpić?

CHÓR

O, jak najprędzej, mój książę, bo chyżo

Kaźń bogów ludzki pochwyci nierozum.

KREON

Ciężkie to, ale każę milczeć sercu.

Cofnę się, trudno z koniecznością walczyć.

CHÓR

Idź, sam to uczyń, nie zwalaj na innych.

KREON

Idę sam zaraz, a wy, moi słudzy,

Wziąwszy topory pospieszcie pospołem

Na miejsce widne, gdzie nagi trup leży.

Ja, że zmieniłem me dawne zamysły,

Com sam namotał, sam teraz rozwiążę.

Najlepiej może działa, kto do zgonu

Praw istniejących przestrzega zakonu.

CHÓR

Wieloimienny, coś z Kadmosa domu

Przysporzył chwały dziewczynie,

Synu ty Zeusa, pana burz i gromu!

W italskiej ziemi twoje imię słynie,

A i w Eleuzys, o, synu Semeli,

Roje cię sławią czcicieli.

Bakchusie, w Tebach ty dzierżysz stolicę,

Kędy Ismenos ciche wody toczy;

Szalem twym tchnące pląsają dziewice,

Pienieni rozbrzmiewa gród smoczy.

Widnyś ty w łunie jarzących kagańców,

Gdzie Parnas szczytem dwugłowym wystrzela,

Gdzie zdrój Kastalii i swawolnych tańców

Koryku nimfy zawodzą wesela.

W górach nysejskiej Eubei

W spowitej bluszczem mkniesz kniei,

Potem z tych brzegów, gdzie bujne winnice,

Pieśni cię chwały wiodą przez ulice

I brzmią radośnie ku niebom.

Gród ten nad wszystkie czcisz grody na świecie

Wraz z matką twoją ciężarną od gromu;

Kiedy więc brzemię nieszczęścia nas gniecie

Pełnego cierpień i sromu,

Przybądź z Parnasu ku naszej obronie,

Lub przez wyjące mórz tonie.

Ty, co przodujesz wśród gwiazd korowodu,

Pieśniom przewodzisz wśród mroczy,

Zawitaj, synu Zeusowego rodu!

Niechaj cię zastęp naksyjskich otoczy

Tyjad, co w szale od zmierzchu do rana

Tańczą i w tobie czczą pana.

POSŁANIEC

O, Kadma grodu, domów Amfiona

Mieszkańcy!

życia człowieka nie śmiałbym

Ani wysławiać, ni ganić przenigdy,

Bo los podnosi i los znów pogrąża

Bez przerwy w szczęście ludzi i w nieszczęścia,

A nikt przyszłości wywróżyć nie zdolny.

Tak Kreon zdawał się godnym podziwu,

On, co wyzwolił tę ziemię od wrogów

I jako władca jedyny nad krajem

Rządził, potomstwem ciesząc się kwitnącym

A dziś to wszystko — stracone.

Bo radość

Jeśli W człowieku przygaśnie, to trzymam,

Że on nie żyje, lecz żywym jest trupem;

Gromadź bogactwa do woli w twym domu,

Świeć jako tyran na zewnątrz: gdy cieszyć

Tym się nie można, to reszty tych skarbów

Ja bym nie nabył za dymu cień marny.

CHÓR

Jakąż ty znowu wieść niesiesz złą księciu?

POSŁANIEC

Skończyli…

Śmierci ich winni, co żyją.

CHÓR

Któż to mordercą, któż poległ, o rzeknij!

POSŁANIEC

Hajmon nie żyje, we własnej krwi broczy.

CHÓR

Z ojca czy z własnej zginąłże on ręki?

POSŁANIEC

W gniewie na ojca mordy sam się zabił.

CHÓR

Wróżbito, jakżeś czyn trafnie określił!

POSŁANIEC

W tym rzeczy stanie dalszej trza narady.

CHÓR

Lecz otóż widzę biedną Eurydykę,

Żonę Kreona; albo się przypadkiem

Pojawia, albo słyszała o synu.

EURYDYKA

Starcy, rozmowy waszej dosłyszałam

Właśnie, gdym z domu wybiec zamierzała,

By do Pallady z modłami się zwrócić.

I właśnie odrzwi odmykam zasuwki,

By je roztworzyć, gdy nagle nieszczęsna

Wieść uszy rani; więc padłam, zemdlona

Z trwogi, w objęcia mych wiernych służebnic.

Powtórzcie tedy, co ta wieść przynosi;

W złym doświadczona, wysłucham słów waszych.

POSŁANIEC

Ja, miłościwa pani, byłem przy tym,

Powiem więc wszystko, jak się wydarzyło;

Cóż bo ukrywać, by potem na kłamcę

Wyjść; — przecie prawda zawsze fałsz przemoże.

Ja tedy wiodłem twojego małżonka

Na ten pagórek, gdzie biedne leżało

Przez psy podarte ciało Polinika.

Wnet do Hekaty zanieśliśmy modły

I do Plutona, by gniew ich złagodzić;

Obmywszy potem ciało w świętej wodzie,

Palimy szczątki na stosie z gałęzi

I grób z ojczystej sypiemy im ziemi.

To uczyniwszy, zaraz do kamiennej

Ślubnogrobowej łożnicy dziewczyny

Spieszymy; z dala ktoś jęki usłyszał,

Od strony lochu, co za grób miał służyć,

Choć nie święciły go żadne obrzędy.

Wraz więc donosi panu, co zasłyszał.

Tego dochodzą zaś, kiedy się zbliżył,

Łkania żałosne, a pierś mu wybucha

Głosem rozpaczy: «O, ja nieszczęśliwy,

Czyż ja wróżbitą?

czyż nie kroczę teraz

Drogą największej w żywocie mym klęski?

Syna wołanie mnie mrozi.

O, słudzy,

Spieszcie wy naprzód, zbliżcie się do grobu,

I przez szczelinę głazem zawaloną

Wszedłszy do wnętrza, baczcie, czy Hajmona

Głosy ja słyszę, czy bogi mnie durzą».

—

Posłuszni woli zwątpiałego pana,

Idziem na zwiady, a w grobowca głębi

Dojrzym wnet dziewki, wiszącej za gardło

Ściśnięte węzłem muślinowej chusty,

Podczas gdy młodzian uchwycił ją wpoły,

Boleśnie jęcząc nad szczęścia utratą,

Nad czynem ojca, nieszczęsnymi śluby.

Kreon, zoczywszy to, ciężko zajęknął,

Rzuca się naprzód i wśród łkania woła:

«O, ty nieszczęsny!

cóżeś ty uczynił!

Czy szał cię jaki opętał złowrogi?

Wychodź, o synu, błagalnie cię proszę!»

Lecz syn na niego dzikim łysnął wzrokiem

I twarz przekrzywił, a słowa nie rzekłszy

Ima się miecza; wraz ojciec ucieczką

Uszedł zamachu; natenczas nieszczęsny

W gniewie na siebie nad ostrzem się schyla

I miecz w bok wraża; lecz jeszcze w konaniu

Drętwym ramieniem do zmarłej się tuli,

A z ust dyszących wytryska mu struga

Krwawa na blade kochanki policzki.

/ [Eurydyka wybiega za scenę] /

Trup dziś przy trupie, osiągnął on śluby,

W domu Hadesa złożony przy lubej.

Nieszczęściem dowiódł, że wśród ludzi tłumu

Największe klęski płyną z nierozumu.

CHÓR

A cóż stąd wróżysz, że znikła niewiasta,

Nie rzekłszy złego lub dobrego słowa?

POSŁANIEC

I ja się dziwię, lecz żywię nadzieję,

Że posłyszawszy o ciosie, nie chciała

Żałości swojej pospólstwu okazać,

Lecz się cofnęła do wnętrza domostwa,

By wśród sług wiernych wylewać łzy gorzkie.

Toć jej rozwaga nie dopuści zbrodni.

CHÓR

Nic nie wiem, ale milczenie uporne,

Jak i zbyt głośne jęki, zło mi wróżą.

POSŁANIEC

Wnet się dowiemy, czy w głębiach rozpaczy

Nie kryje ona tajnego zamysłu.

Idźmy do domu, bo dobrze ty mówisz:

Nadmierna cisza jest głosem złowrogim.

/ [Wchodzi Kreon, dźwigając ciało syna] /

CHÓR

Lecz otóż książę tu właśnie nadchodzi;

O!

znak wymowny ujął on ramiony,

Nie cudzej zbrodni, jeśli rzec się godzi,

Lecz własnej winy szalonej.

KREON

Klnę moich myśli śmierciodajne winy,

Co zatwardziły mi serce!

Widzicie teraz wśród jednej rodziny

Ofiary, ofiar mordercę.

Słowo dziś moje me czyny przeklina;

W samym, o!

życia rozkwicie

Przedwczesne losy porwały mi syna,

Mój obłęd zmiażdżył to życie.

CHÓR

Późno się zdajesz poznawać, co słuszne.

KREON

Biada mi!

Przejrzałem biedny: jakiś bóg złowrogi

Zwalił na głowę swe brzemię,

Na szału popełniał mnie drogi,

Szczęście me zdeptał, wbił w ziemię.

O biada!

do zguby

Wiodą śmiertelnych rachuby.

POSŁANIEC DRUGI

Panie!

Ty nieszczęść masz wielkie zasoby.

Bo jedne dźwigasz w twych rękach nieszczęsnych

A drugie ujrzysz niebawem w twym domu.

KREON

Czyż ja nie na dnie już nieszczęścia głębi?

POSŁANIEC DRUGI

Nie masz już żony; syna twego matka

Właśnie na swoje targnęła się życie.

KREON

Nieubłagana przystani, Hadesie,

Gdzież koniec moich boleści?

O!

znowu nowe len niesie

Godzące w serce mi wieści.

W męża, co legł już, wtórym godzisz ciosem,

Złowrogim słowami i głosem.

Biada!

Nieszczęście z nieszczęścia się sączy,

Z synem śmierć żonę mi łączy.

CHOR

Widzieć to możesz, dom stoi otworem.

KREON

Złe się jak burza nade mną zerwało,

Nie widzę końca mej męce:

Syna zmarłego dźwigałem ja w ręce,

A teraz żony martwe widzę ciało.

O biada!

matczyna

Rozpacz dognała już syna.

POSŁANIEC DRUGI

Zranionej ciężko nocą zaszły oczy,

U stóp ołtarza zajękła nad zgonem

Niegdyś chwalebnym syna Megareusa

I nad Hajmonem, a wreszcie przekleństwa

Tobie rzuciła ciężkie, dzieciobójcy.

KREON

Groza mną trzęsie.

Przecz mieczem nikt w łono

Ciosu mi śmierci nie zada?

O, ja nieszczęsny!

O, biada mi!

biada!

W toń nieszczęść sunę spienioną.

POSŁANIEC DRUGI

W konaniu jeszcze za te wszystkie zgony

Na twoją głowę miotała przekleństwa.

KREON

Jakimże ona skończyła sposobem?

POSŁANIEC DRUGI

Żelazo w własnej utopiła piersi,

Słysząc o syna opłakanym końcu.

KREON

O, biada!

win mi nie ujmie nikt inny,

Nie ujmie męki ni kaźni.

Ja bo nieszczęsny, ja twej śmierci winny.

Nuże, o słudzy, wiedźcie mnie co raźniej,

Uwodźcie mnie stad; niech moim obliczem

Nie mierżę, ja, co mniej jestem, jak niczym!

CHÓR

Zysku ty szukasz, jestli zysk w nieszczęściu,

Bo lżejsza klęska, co nie gnębi długo.

KREON

Błogosławiony dzień ów, który nędzy

Kres już ostatni położy,

Przybądź, o przybądź co prędzej,

Niechbym nie ujrzał jutrzejszej ja zorzy!

CHÓR

To rzecz przyszłości, dla obecnej chwili

Trza działać; tamto obmyślić — rzecz bogów.

KREON

Wszystkie pragnienia w tym jednym zawarłem

CHÓR

O nic nie błagaj, bo próżne marzenia,

By człowiek uszedł swego przeznaczenia.

KREON

Wiedźcie mnie, sługi, uchodźcie stąd ze mną,

Mnie, który syna zabiłem wbrew woli

I tamtą.

Biada!

aż w oczach mi ciemno.

Dokąd się zwrócić, gdzie spojrzeć w niedoli?

Wszystko mi łamie się w ręku,

Los mnie powalił, pełen burz i lęku.

CHÓR

Nad szczęścia błysk, co złudą mar,

Najwyższy skarb rozumu dar.

A wyzwie ten niechybny sąd,

Kto bogów lży i wali rząd.

I ześlą oni swą zemstę i kary

Na pychę słowa w człowieku,

I w klęsk odmęcie rozumu i miary

W późnym nauczą go wieku.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Sofokles, Antygona, tłum.

Kazimierz Morawski, wyd.

7, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Lwów 1939


corpora: CEN

text:
Dostawy gazu ziemnego dla klientów przemysłowych zostały ograniczone, po tym jak spółka Gaz-System, ogłosiła 10 stopień zasilania gazem.

Dostawy nie będą ograniczane dla odbiorców indywidualnych - poinformowało Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo w swoim komunikacie.

Zmniejszenie dostaw nie dotyczy więc klientów indywidualnych zużywających gaz do gotowania i ogrzewania, do których jest on dostarczany bez zakłóceń - podkreślono w komunikacie.

PGNIG podał, że poinformował już swoich klientów o wprowadzeniu przez Gaz-System ograniczeń w dostarczaniu i poborze gazu ziemnego.

Według koncernu, ograniczone ilości gazu otrzymują klienci przemysłowi, którzy w umowach określili moc umowną dla paliwa gazowego nie mniejszą niż 417 metrów sześciennych na godzinę jak np. huty, zakłady produkcyjne czy zakłady ceramiczne.

Zgodnie z rozporządzeniem rządu, wydanego we wtorek, które umożliwia ograniczenie dostaw ze względu na utrzymujące się niskie temperatury powietrza oraz rekordowy poziom zużycia gazu, ograniczenia nie mogą powodować zakłóceń w funkcjonowaniu zakładów opieki zdrowotnej oraz elektrociepłowni.

Jak poinformował PGNIG, w ciągu ostatniej doby zużycie gazu ziemnego wysokometanowego wyniosło 61,3 mln metrów sześciennych.

Rozporządzenie przewiduje możliwość stosowania ograniczeń w dostawach gazu do 15 lutego 2006 roku.

Jednak przy trwałej poprawie pogody i przywróceniu planowanych dostaw gazu z importu, ograniczenia w dostawach gazu ziemnego na terenie Polski będą stopniowo zmniejszane.


text:
Bessarion, kardynał, ur. 1395 r. w Trapezuncie, z rodziców niskiego stanu, jakkolwiek niektórzy pisarze wyprowadzają go od Komnenów.

Pierwotnie nosił on imię Jana czy też Bazylego; w 1410 r. udał się do Konstantynopola i uczył się u Chrysokokkesa.

1423 r. 20 Stycz. wstąpił do zakonu bazyljanów, gdzie przybrał imię Bessariona, jednego ze świętych zakonników egipskich.

Tegoż roku spotykamy Bessariona w Peloponezie, w szkole Gemistusa Pletona, z wielkim zapałem oddającego się nauce matematyki i filozofji.

Wówczas to Turcy coraz bliżej posuwali swoje zabory pod Konstantynopol, i Jan VII Paleolog nie jednokrotnie zwracał się z prośbą o pomoc do zachodniej Europy.

Podniesiono przytém myśl połączenia kościołów i w liczbie uczonych greków, wyprawionych na sobór do Ferrary (1438 r.), znajdował się Bes., przed rokiem wyniesiony na arcyb.

nicejskiego.

D.

8 Paźdz.

1438 r. odbyło się pierwsze uroczyste posiedzenie soboru, na którém Bes.

był jednym z sześciu greków, mających z takąż samą liczbą łacińskich teologów ostatecznie rozwiązać kwestję wyrażenia filioque, umieszczonego przez Kościół katolicki w symbolu wiary.

Przy tej sposobności powiedział Bessarion mowę o jedności, de unione ineunda, w której obsypał pochwałami cesarza i Papieża (Harduin IX).

Pomiędzy grekami, przybyłymi na sobór, szczególną zawziętością przeciwko łacinnikom odznaczał się Marek Eugenikus, arcybp Efezu.

Z początku trzymał z nim także Bes. (sess.

4, 8, 9), lecz w miarę, jak wzmagała się gwałtowność Marka, Bessarion coraz więcej przechylał się ku zgodzie.

Sobór, po 16 posiedzeniach, przeniesiony został z Ferrary do Florencji, lecz i tu obie strony, pomimo przekonywających rozumowań łacińskich teologów, nie mogły się zgodzić na jedno.

Po 25 posiedzeniu grecy oddzielne odbywali narady między sobą, na których, z usunięciem wszelkich dogmatycznych dyskusji, obmyślano tylko środki zjednoczenia kościołów.

Bessarion i uczony Jerzy Scholarius gorliwie w tym kierunku pracowali.

Zerwawszy zupełnie z Eugenikiem, Bes.

powiedział kilka mów za zjednoczeniem; najznakomitszą z nich, tak zwaną dogmatyczną, znaleść można w dziele Harduina (IX 319—372), po grecku i po łacinie.

Wykazał w niej B. prawdę dogmatu o Duchu Św. cytatami z greckich i łacińskich ojców i zaklinał swoich rodaków, aby nie odpychali podanej przez Opatrzność możności połączenia się z Kościołem zachodnim.

Słowo i przykład jego wkrótce przyniosły błogie owoce: już patrjarcha jerozolim.

na łożu śmiertelném uroczyście przystąpił do Kościoła rzymskiego († 9 Czerwca 1439), i 6 Lipca 1439 unja przyszła do skutku.

Z wyjątkiem Marka, wszyscy grecy podpisali akt zjednoczenia, który, po Mszy świętej przez samego Papieża odprawionej, został przeczytany po łacinie ojcom soboru i po grecku przez Bes.

Po zamknięciu obrad, Bes.

udał się do Grecji, zkąd wszakże powrócił wkrótce do Włoch i, od bawiącego wówczas we Florencji Pap.

Eugenjusza IV, otrzymał, jednocześnie z arcybiskupem kijowskim Izydorem, kapelusz kardynalski.

Zwykle nazywał się on kardynałem nicejskim, podobnie jak Izydor kardynałem ruteńskim.

Odtąd Bessarion stale osiadł we Włoszech i oddał się już to sprawom kościelnym, poruczanym mu przez Papieży, już to literaturze greckiej i interesom swego nieszczęśliwego kraju.

W domu jego zbierali się najznakomitsi łacińscy i greccy uczeni.

B. brał żywy udział w odrodzeniu studjów klassycznych, sam przetłumaczył wyborną łaciną kilku greckich autorów, wystąpił z uczoną obroną Platona (Contra calumniatorem Platonis), przeciwko Jerzemu z Trapezuntu, stronnikowi Arystotelesa, i założył bibljotekę rękopismów greckich, z wielkim mozołem i kosztem, częścią sprowadzonych z Grecji, częścią odnalezionych na zachodzie, a mianowicie w południowych Włoszech i Sycylji.

Umierając, przekazał ją Wenecjanom, którzy mu, przysłanemu do rzeczyposp., w charakterze legata, wielki szacunek okazywali i swoim patrycjuszem mianowali.

Bibljoteka miała być pomieszczona przy kościele św. Marka i oddana do użytku publicznego, a jej pierwszym bibljotekarzem, zgodnie z wolą Bes., został Antonius Sabellicus.

W 1446 r. poruczono Bes.

dozór nad klasztorami bazyljańskiemi we Włoszech, co dało mu jeszcze większą możność pracowania nad podniesieniem studjów klasycznych na zachodzie; z jego polecenia zakonnicy przygotowywali tysiące nowych rękopismów, zbierali dawne, zakładali wyższe szkoły: tak np. za staraniem B. zakwitła sławna szkoła przy klasztorze S. Salvator pod Messyną (1456 r.).

Nie mniejsze są zasługi jego w sprawie podtrzymania unji, i w tym celu B. wydawał traktaty, mające wyjaśnić punkta sporne między łacinnikami i grekami, jak: Liber de Ss. Eucharistia, et quibus verbis Christi conficiatur; Epistola ad Alexium Lascarin, Philanthropinum, antidotus dicta, de successu synodi florentinae et de processione Spiritus Sancti; Responsio ad quatuor argumenta Maximi Planudis de processione Spiritus Sancti ex solo Patre; Epistola catholica sive generalis ad omnes, qui sedi patriarch. constantinop.

subsunt; dzieło rozpoczęte przez Gennadjusza, kontynuował B. p. t.

Apologia pro latinis de processione Spiritus Sancti, sive refutatio capitum Marci Ephesii contra latinos; oprócz powyższych: de S. Joannis Evangelistae obitu, komentarz na miejsce Ew.

św. Jana 21, 22.

23.

Gorliwie także zajmował się kardynał nicejski sprawami Grecji, z własnego popędu, a niekiedy na zlecenie Papieża.

Dowiedziawszy się o upadku Konstantynopola (29 Maja 1453 r.), namawiał on dożę weneckiego, Franciszka Foscari, do przedsięwzięcia wyprawy na Turków.

Gorąco także przemawiał B. na zjeździe w Mantui (1458 r.), zwołanym przez Piusa II, w celu wywołania krzyżowej wojny przeciwko Turkom.

W 1463 r. gorąca przemowa B. na placu św. Marka w Wenecji tyle dokazała, że rząd rzplitej wojnę Turkom wypowiedział.

Własnym kosztem wystawił on także na tę wojnę jeden okręt, 1470 r. zgrzybiały kardynał rozesłał do wszystkich monarchów i książąt odezwę, wzywającą ich na pomoc nieszczęśliwej Grecji.

Następcy Eugenjusza IV powierzali przezornemu i doświadczonemu kardynałowi rozmaite ważne missje.

Kalikst III posłał go (1456 r.) do króla neap.

Alfonsa; w 1459 spotykamy B. w Niemczech i Wiedniu, zajętego godzeniem książąt i nakłanianiem ich do walki z Turkami.

Sykstus IV (1472 r.) wyprawił go do Paryża, dla pogodzenia Ludwika XI z księciem Burgundji.

Gorliwy protektor nauk Mikołaj V mianował B. legatem w Bolonji i uczony kardynał przez cztery lata gorliwie pracował nad zarządem powierzonej sobie legacji.

Potrafił on uspokoić zawziętą nienawiść dwóch bolońskich familji: Kanetolów i Bentivogliów, i podniósł miejscowe szkoły i uniwersytet.

Dominikanie i franciszkanie obrali B. swoim protektorem przy Stolicy Apos.

Tymczasem otrzymał on biskupstwo Sabiny, a od króla neap.

biskupstwo Mazzarry (1449 r.), następnie od Pap.

Mikołaja V bpstwo tuskulauskie (Frascati); w 1456 r. król Alfons mianował go archimandrytą Messyny i protektorem bazyljanów, a później dał mu trzy opactwa w Sycylji.

Po śmierci kardynała ruteńskiego (1463 r.), Bessarion otrzymał od Piusa II tytuł patrjarchy konstp. i biskupa Eubei, i po dwakroć omało co nie został Papieżem, a mianowicie: po Mikołaju V i Pawle II.

Ostatnie poselstwo do Francji i niegodne obejście, jakiego doznał tam od Ludwika XI, tak boleśnie miało dotknąć sędziwego kardynała, że w powrocie z Francji ciężko zachorował i 19 Listop.

1472 r. w Ferrarze życie zakończył.

Nie zdaje się jednak, aby taki człowiek jak Bessarion miał umrzeć ze zmartwienia, spowodowanego przez niegrzeczność, doznaną od takiego księcia jak Ludwik XI.

Bessarion był najznakomitszym z pomiędzy wszystkich greków, którzy po upadku Konstantynopola na zachód się przenieśli: Wysoko ukształcony, roztropny i łagodny, z przekonania popierał unję kościołów.

Wiele dzieł jego pozostaje jeszcze w rękopismach.

Cf. Epp. et comm.

Jacobi Piccolomini Card.

Papiensis, Mediolani 1506; Aloysii Bandini, De vita et rebus gestis Bessarionis Cardinalis Nicaeni commentar.

Romae 1777.

(Häusle).

J. N.


text:
325.

Dla doli dobrej uśmiech, a zaś pięście

Dla złej, mieć zwykli płochych serc duchowie.

Lecz mąż przezorny serce ma w swej głowie.

Blask nad nim wzniećcie — ziemię pod nim wstrzęście,

Ni on nieszczęściem będzie zwał nieszczęście,

Ni szczęście szczęściem nazowie.


corpora: sejm

text:
Druk nr 1727

Warszawa, 9 września 2013 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

RM-10-68-13

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

aktu wykonawczego.

Polityki Społecznej.

Z poważaniem

1)

2)

1) po art. 11c dodaje się art. 11d w brzmieniu:

„Art. 11d.

Do realizacji zadań publicznych zlecanych na podstawie art. 11a–11c

stosuje się odpowiednio przepisy art. 15 ust. 1 i art. 16–18 oraz przepisy wydane na

podstawie art. 19.”;

2) w art. 19a ust. 8 otrzymuje brzmienie:

3) art. 27a otrzymuje brzmienie:

w formie elektronicznej wykaz organizacji mających status organizacji pożytku

15 grudnia roku podatkowego zamieszcza ten wykaz na stronie internetowej Biuletynu

Informacji Publicznej.

publicznego:

1)

2)

1) które w terminie zamieściły na stronie internetowej urzędu obsługującego ministra

merytoryczne ze swojej działalności oraz roczne sprawozdanie finansowe,

podatkowe;

2) w stosunku do których nie wpisano do Krajowego Rejestru Sądowego informacji

o otwarciu likwidacji lub ogłoszeniu upadłości.

publicznego, zawiera:

1) nazwę;

2) siedzibę;

3) numer wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego;

4) numer identyfikacji podatkowej, w przypadku organizacji będącej podatnikiem lub

płatnikiem, jeżeli został on nadany organizacji oraz wpisany do Krajowego

Rejestru Sądowego.

5.

W przypadku wpisania po dniu 30 listopada roku podatkowego do Krajowego

organizacji pożytku publicznego albo w przypadku wykreślenia informacji, o której

Rejestru Sądowego, organizację tę usuwa się z wykazu, o którym mowa w ust. 1.

6.

Minister Sprawiedliwości dostarcza ministrowi właściwemu do spraw

zabezpieczenia społecznego informacje dotyczące organizacji pożytku publicznego,

właściwemu do spraw finansów publicznych informacje dotyczące organizacji pożytku

8.

Organizacja pożytku publicznego jest obowiązana nie później niż do dnia

skarbowego właściwemu według siedziby tej organizacji numer rachunku bankowego

dokonanie zgłoszenia identyfikacyjnego albo zgłoszenia aktualizacyjnego na podstawie

– 3 –

podatników i płatników (Dz. U. z 2012 r. poz. 1314 oraz z 2013 r. poz. 2).

9.

Obowiązek, o którym mowa w ust. 8, nie ma zastosowania do organizacji, które

zgłosiły numer rachunku bankowego w latach ubiegłych jako właściwy do przekazania

i strukturę danych dla wymiany informacji dotyczących organizacji pożytku

zabezpieczenia społecznego a Ministrem Sprawiedliwości oraz ministrem właściwym do

realizacji zadań związanych z tworzeniem i prowadzeniem wykazu, o którym mowa

3)

1) ust. 4 otrzymuje brzmienie:

jest zeznanie podatkowe, na rachunek bankowy właściwy do przekazania 1% podatku

podany przez organizację pożytku publicznego zgodnie z przepisami ustawy

o działalności pożytku publicznego.

Kwota ta jest pomniejszana o koszty przelewu

bankowego.”;

2) ust. 6 otrzymuje brzmienie:

o działalności pożytku publicznego;

3)

1278, 1342, 1448, 1529 i 1540 oraz z 2013 r. poz. 21 i 888.

– 4 –

4)

1) ust. 4 otrzymuje brzmienie:

4)

poz. 1241 i Nr 201, poz. 1541, z 2010 r.

Nr 3, poz. 13, Nr 28, poz. 146, Nr 75, poz. 473, Nr 219, poz. 1442

i Nr 226, poz. 1478, z 2011 r.

Nr 106, poz. 622, Nr 131, poz. 764 oraz z 2012 r. poz. 1529 i 1540.

– 5 –

składanych za rok podatkowy, oraz do czynności związanych z jego tworzeniem

i prowadzeniem stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 5.

1.

Organizacje pożytku publicznego, które zgłosiły numer rachunku bankowego

przepisów dotychczasowych i jest on aktualny, nie mają obowiązku podawać ponownie tego

numeru rachunku bankowego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.

2.

Ostatnie numery rachunków bankowych właściwe do przekazania 1% podatku

dochodowego od osób fizycznych, zgłoszone przez organizacje pożytku publicznego będące

podatnikami lub płatnikami do naczelnika urzędu skarbowego na podstawie art. 27a ustawy

ustawy, zostaną zapisane w Centralnym Rejestrze Podmiotów – Krajowej Ewidencji

17/08/KC

UZASADNIENIE

Niniejszy projekt przewiduje dwie podstawowe zmiany w ustawie z dnia 24 kwietnia

Po pierwsze, aby rozwiać wątpliwości interpretacyjne, proponuje się wskazać, że

w przypadku trybów pozakonkursowych zlecania zadań publicznych, o których mowa

i o wolontariacie, zastosowanie znajdują zasady wynikające z art. 15 ust. 1

(dot. rozpatrywania ofert przez organ administracji publicznej), art. 16 (dot. zawierania

umów), art. 17 (dot. kontroli i oceny realizacji zadania) i art. 18 (dot. sprawozdania

z wykonania zadania).

Ponadto do przedmiotowych trybów będą miały także

zastosowanie wzory ofert, umów i sprawozdań, określonych w rozporządzeniu Ministra

Po drugie, w ramach niniejszej nowelizacji planowana jest również zmiana art. 27a

Powyższa zmiana, przewidziana w art. 1 pkt 3 projektu, polega na nadaniu całkowicie

nowego brzmienia art. 27a ustawy.

Zmianie ulega zakres danych objętych wykazem.

Zgodnie z projektem wykaz w odniesieniu do każdej organizacji pożytku publicznego

podatkowy NIP, jeżeli został on nadany tej organizacji.

Ważna z punktu widzenia organizacji pożytku publicznego jest zmiana związana

z obowiązkiem zawiadamiania właściwego naczelnika urzędu skarbowego o numerze

rachunku bankowego właściwego do przekazania środków z 1% podatku dochodowego

naczelnikowi urzędu skarbowego właściwego według siedziby tej organizacji numeru

rachunku bankowego przez dokonanie zgłoszenia identyfikacyjnego albo zgłoszenia

aktualizacyjnego (na formularzu NIP 2) na podstawie przepisów ustawy z dnia

2

właściwego numeru rachunku bankowego przez organizacje pożytku publicznego był

zwracane do budżetu państwa.

W celu ostatecznego rozwiania wątpliwości związanych z końcowym terminem

prowadzenia wykazu przez ministra wprowadza się termin dzienny, w którym następuje

jego zamknięcie.

Biorąc pod uwagę terminy przekazywania przez urzędy skarbowe

zgromadzonych środków na właściwe numery rachunków bankowych, dniem

zamknięcia wykazu powinien być dzień 31 grudnia roku następującego po roku

podatkowym, za które składane jest zeznanie podatkowe.

Dane, o których mowa w przepisie, tj. nazwa, siedziba, numer wpisu do Krajowego

Rejestru Sądowego oraz NIP będą przekazywane w terminach określonych

w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 27a ust. 10 ustawy, nie rzadziej niż raz

w miesiącu.

pożytku publicznego i o wolontariacie (art. 1 pkt 2 projektu) ma na celu jednoznaczne

wskazanie, że do umów zawartych na podstawie art. 19a ust. 5 ustawy stosuje się

odpowiednio nie art. 19 ustawy, który jest delegacją ustawową, ale przepisy wydane na

jego podstawie.

Zmiany przewidziane w art. 2 i 3 niniejszego projektu są konsekwencją nowego

brzmienia art. 27a ustawy.

Art. 4 projektu ustawy stanowi, że do wykazu organizacji mających status organizacji

czynności związanych z tworzeniem i prowadzeniem tego wykazu będą miały

zastosowanie przepisy dotychczasowe.

Organizacje pożytku publicznego, które zgłosiły numery rachunków bankowych

właściwym naczelnikom urzędów skarbowych na podstawie przepisów obowiązujących

(art. 5 projektu ustawy).

3

nadrzędny cel wprowadzenia niniejszej ustawy należy wskazać usprawnienie procedury

dochodowego od osób fizycznych.

Powyższe będzie miało bezpośredni wpływ na

zmniejszenie skali przekazywania przedmiotowych środków przez urzędy skarbowe

podmiotom nieuprawnionym (niespełniających wymogów ustawowych warunkujących

uwzględnienie w ww. wykazie), a także na zmniejszenie skali przekazywania przez

podatnika 1% podatku takiej organizacji (cel 1).

Ponadto, z uwagi na wydłużenie

podatku, zmniejszy się skala przekazywania tych środków na rzecz Skarbu Państwa

z powodu braku tego numeru na wykazie (cel 2).

Miernikami określającymi stopień realizacji powyższych celów są:

1) odnośnie do celu pierwszego: odsetek organizacji, które utraciły status organizacji

pożytku publicznego do końca roku następującego po roku zamieszczenia wykazu

fizycznych, do liczby organizacji pożytku publicznego uwzględnionych w tym

wykazie (wartość bazowa na koniec 2012 r. wynosi 0,6%);

2) odnośnie do celu drugiego: odsetek organizacji pożytku publicznego, które nie

zgłosiły numeru rachunku bankowego naczelnikowi urzędu skarbowego

w ustawowym terminie, a które zostały uwzględnione w wykazie organizacji

fizycznych za dany rok, do całkowitej liczby organizacji pożytku publicznego

zamieszczonych w tym wykazie (wartość bazowa w 2013 r. 1,4%).

Należy podkreślić, iż podniesienie pewności danych objętych wykazem przez ich

bieżącą aktualizację jest istotne z uwagi na ogólną wysokość środków pochodzących

przekroczyła 457 mln zł).

Jednocześnie wysokość tych środków z roku na rok jest coraz

4

Niniejszy projekt został uwzględniony w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów

(numer projektu UD11).

Społecznej (www.pozytek.gov.pl), w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego

Nie wpłynęły żadne uwagi w powyższym trybie.

5

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

w szczególności posiadające status organizacji pożytku publicznego.

2.

Konsultacje społeczne

Projekt został przesłany do konsultacji społecznych do organizacji pozarządowych

(fundacji, stowarzyszeń, związków stowarzyszeń) oraz podmiotów z nimi

zrównanych, w szczególności do kościołów i związków wyznaniowych,

Pożytku Publicznego.

Ponadto projekt nowelizacji był konsultowany

Wniesione uwagi dotyczyły problematyki przeznaczenia niewykorzystanych

w posiadaniu organizacji, które utraciły status organizacji pożytku publicznego,

minimalnego zakresu informacji, jakie powinny być każdorazowo uwidaczniane na

pismach, którymi organizacja posługuje się w stosunku do innych podmiotów

w obrocie prawnym i gospodarczym, oraz kwestii związanych ze statusem

wolontariatu w podmiotach leczniczych, prowadzonych przez organizacje

W wyniku wielomiesięcznych konsultacji społecznych przepisy będące

przedmiotem uwag zostały zmienione.

Zrezygnowano m.in. z pierwotnej

publicznego i o wolontariacie, uznając szczególnie doniosłą rolę wolontariatu przy

Ostatecznie, po konsultacjach z Radą Działalności Pożytku Publicznego

rozpoczętych w dniu 19 lipca 2012 r. wraz z powołaniem nowej kadencji,

6

zakres przedmiotowy projektu do dwóch kwestii: pozakonkursowego zlecania

zadań publicznych w szczególnych sytuacjach (art. 11d ustawy zmienianej) oraz

Zmiana trybu, terminów oraz zakresu danych przekazywanych przy tworzeniu

i prowadzeniu wykazu organizacji pożytku publicznego uprawnionych do

otrzymania środków z 1% podatku przez ministra właściwego do spraw

zabezpieczenia społecznego spowoduje konieczność zatrudnienia pracownika do

prowadzenia wykazu (wysyłanie, odbieranie oraz koordynowanie wymiany danych

Koszt ten zostanie pokryty ze środków ujętych w budżecie ministra właściwego do

spraw zabezpieczenia społecznego.

Zmiana w budowie wykazu organizacji pożytku publicznego (polegająca na

rejestrowaniu numerów rachunków bankowych właściwych do przekazania 1%

prowadzonym przez Ministra Finansów) nie spowoduje kosztów dostosowawczych

obciążających budżet państwa, gdyż modyfikacja funkcjonalności tego rejestru ma

miejsce w ramach programu e-Podatki (projekt e-Rejestracja), finansowanego

z funduszy unijnych w ramach 7. osi priorytetowej POIG „Społeczeństwo

informacyjne – budowa elektronicznej administracji”.

Koszty modyfikacji oprogramowania związane z przesyłaniem danych przez

Ministra Sprawiedliwości (zmiana struktury danych oraz aplikacji do jej

generowania) wyniesie ok. 50 tys. zł.

Koszt tej zmiany zostanie pokryty ze

środków budżetu Ministra Sprawiedliwości z części 15 – Sądy powszechne

i będzie mieścił się w ogólnej puli wydatków dotychczas przeznaczanych na to

zadanie.

7

wydzielone w drodze wewnętrznych przesunięć w ramach posiadanych środków

i nie będą stanowiły tytułu do zwiększenia limitu wydatków zarówno w roku

wejścia w życie przedmiotowej regulacji, jak i w latach następnych.

Projektowane rozwiązania nie spowodują zmniejszenia dochodów jednostek

7.

Wpływ regulacji na warunki życia ludności

Projekt nie będzie miał wpływu na warunki życia ludności.

8.

Wpływ projektu na rozwój społeczeństwa obywatelskiego

Proponowana regulacja wpłynie pozytywnie na rozwój społeczeństwa

obywatelskiego, ponieważ przyczyni się do wzrostu transparentności

i wiarygodności organizacji pożytku publicznego, co będzie miało wpływ na

wzmacnianie kapitału społecznego dzięki wzrastaniu poziomu zaufania do sektora

pozarządowego.

Projekt nie będzie miał wpływu na realizację konstytucyjnej zasady

pomocniczości.

18/08/KC

Warszawa,fi nPr"2013 r.

Minister

Spraw ZagranicznYch

DPUE.920.326.20t3 I L4

DPU E-e2o-s 1 3-t2 I t3 t ar fr

dot.: RM-10-68-13 z dn. 25.07.20\2 r.

Pan

Maciei Berek

Sekretarz

Rady Ministrów

opinia o zgodności z prawem Unii Europejskiei proiektu ustawy o zmianie ustawy o

iziałatności pożytku publicznego i o wolontoriacie oraz niektórych innych l,staw, wyrażona

na podstawie art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 4 wrześńia t997 ł.

o działach administracji

rządowej (Dz. U. z2oo7 r.

Nr65, poz.437 zpóźn.zm.} pnez ministra właściwego do spraw

czlonkostwa Rzeczypospolitei Polskiei w unii Europeiskiei

SzanownY Panie Ministrze,

w związku z przedłożonym projektem ustawy pozwalam sobie wyrazić poniższą opinię''

Proiekt ustawy nie iest sprzeczny z prawem Unii Europeiskiei''

Do wiadomości:

Pan Władysław Kosiniak - Kamy


text:
Flis

Sebastian Fabian Klonowic

Józef Gółkowski, Chełmno, 1862

Dedykacyja wydania pierwszego.

Jaśnie Wielmożnemu Panu, Jego Miłości Panu

Stanisławowi Gostomskiemu

z Leżenic,

Wojewodzie Rawskiemu, Radomskiemu etc.

Staroście,

Memu Mościwemu Panu i Dobrodziejowi

Będzie się to podobno ludziom nie do końca stósowna rzecz widziała, Jaśnie Wielmożny Miłościwy Panie, że ja te liche i tak podłego tytułu książki, osobie W. M. tak zacnej oddaję.

A wszakże będąc persuasus o wysokiem baczeniu i ludzkości W. M. mego Mościwego Pana, spodziewam się, że to W. M. nie według tytułu i nie z pierwszego pojzrzenia uważać będziesz raczył, a zwłaszcza pomniąc na to, że in eo genere i inszy zacni a dawni autorowie z pochwałą pisali.

Albowiem ona złota Odyssea Homerowa cóż inszego jest jedno Flis, to jest, pływanie Ulisesowe po morzu: Aeneis Wirgilijuszowa po niemałej części się bawi żeglowaniem a flisem Eneaszowym.

Argonauticam navigationem opisał starowieczny Orpheus, który onę sławną nazwą, Argo rzeczoną, najpierwej z morza do nieba przeniósł i tam ją między gwiazdami postawił, niedopuszczając jej utonąć w wiekach i w zapamiętaniu ludzkiem, Tęż też nawigacyją opisał Apollonius poeta zawołany uciesznemi i osobliwemi wierszami.

Ale co to wiele mówić, gdyż i żywot człowieczy bardzo flisowi jest podobny i kościół powszechny chrześcijański łódce w nawałnościach pływającej przyrównany bywa i rzeczpospolitą mądrzy ludzie częstokroć do łodzi przystósowywają.

A nie dziw, gdyż to słowo gubernator i rządziciela reipublicae i starszego żeglarza w okręcie znaczy, gdyż obadwa ad gubernacula sedent, ów quidem reipublicae, a ów zasię rei nauticae.

A naostatek ten świat jest właśnie jako morze, abo radniej rzeka prędko ciekąca, po której my wszyscy flisujemy, a łodzią naszą fortuna, jakoby wicher jaki i tak i owak szawia.[1] Pycha, ambitio i insze perturbacyje i zamętki umysłu ludzkiego są jakoby żagle wiatrem nadęte, które okręt pędzą.

Rozum zasię jest jako vector abo nauclerus abo styrnik, który styruje i kieruje łodzią, żeby tam płynęła, gdzie potrzeba, niebezpiecznych miejsc uchodząc.

Port jest tego morza sumienie wesołe i niewinne, za którem idzie śmierć pobożna i zbawienna, jako wdzięczny sen po długich strachach i pracach, tak iż o śmierci chrześcijańskiej mogę przytoczyć one wiersze pogańskiego poety troszkę odmieniwszy:

Tale bonum mors est, ne formidate fideles,

Quale sopur fessis in gramine, quale per acslum

Dulcis aquae saliente sitim restinguere rivo.[2]

Ja tedy pamiętając na one dawne autory, którzy też flisowskie abo bosmańskie sprawy opisali, a k'temu iż mi się trafiło niedawnych czasów do Gdańska Wisłą płynąć, a iż przed tumultem i krzykiem flisowskim nie mógłem czego poważniejszego czytać abo pisać, przetożem wziął przed się tę materyją, która mi natenczas przed oczyma i przed rękoma była; to jest, wypisałem naprzód incommoda navigationis; potem przygotowanie do szczęśliwego frochtowania;[3] zatem też położenie miast i miasteczek porzecznych; item rzek i strumieniów, które Wisła wypija, imiona i miejsca; naostatek przezwiska i obyczaje abo prawa flisowskie, chcąc podczas rzeczy prawdziwe i pożyteczne żartami osłodzić, gdyż:

Comes facundus in via pro vehiculo est, — et[4]

Omne tulit punctum, qui miscuit utile dulci[5]

A od tego też chcąc poczciwość wyrządzić rzece ojczystej a matce wszystkich wód sarmackich Wiśle, na której urodzajnych i wesołych brzegach W. M. osobliwe dzierzawy i włości, tak dziedziczne ojcowskie, jako też króla J. Mości mieć i trzymać raczysz justo honestis-simoque juris titulo —, tę rzekę, tę Biełą Wodę od starych Słowianów rzeczoną, którą i Niemcy od białości po dziś dzień zowią Weisel, a Polacy zaś z niemieckiego Wisłą, radbym wyniósł nad on Erydan rzekę włoską, od Arata poety w niebo wprowadzoną, i wstręty,[6] porty i pożytki jej radbym (by to mogło być) złotem pisał.

Tę mówię dwuniedzielną pracę, iżem umyślił ku przestrodze i ucieszeniu szyprów polskich po Wiśle pływających i ku ulżeniu na wodzie tęskności ich na światło wydać, upatrzyłem sobie i zdawna upodobał starożytną ozdobę i zacność domu W. M. mego Mościwego Pana, a zwłaszcza będąc sincerus et studiosus admirator tych dotes niebieskich, któremi W. M. Pan Bóg osobliwie i hojnie uposażyć raczył w sprawach i radach tak pokojowych jako i wojennych, które pospołu złączone vivam et absolutam heroicae virtutis imaginem efficiunt.

W. M. tedy tego Bosmana swego umyślnie ofiaruję, żeby pod imieniem W. M. jako senatorski sługa bez płacenia wodnego myta, wolnie na dół i na górę, et secundo et adverso flumine płynąć mógł.

Proszę pokornie, żebyś W. M. tę niewielką robotkę moję łaskawie przyjąć raczył, ażebyś mi też W. M, w tym tu sławnym, w cnotę i w chleb bogatym Radomskim kraju i w tej daninie, którą tu mam od mych łaskawych prełatów i zakonników klasztora Sieciechowskiego tanquam loci capitaneus Miłościwym Panem i obrońcą być raczył.

Datae z Wólki Józefowskiej, w dzień Nowego lata, r. 1595.

W. M. Służebnik

naniższy

Sebastyjan Acernus

R. Lub, W.

Ps.

Przypisy

↑ Szawia, rzuca, ciska, szamota.

↑ Pierwszy z tych wierszy jest dorobiony; drugie dwa ma Virg.

Eclog.

V, 46—47.

[Śmierć tak miła — nie bądźcie więc, wierni, w obawie — Jak sen, kiedy trud kogo uśpił na murawie, Jak w upał spragnionemu wód żywych strumienie.]

↑ Frochtowania, żeglugi.

↑ Jest podobno Gnome z Publijusza Syrusa, którego nie posiadam.

[Za rydwan w drodze stoji towarzysz wymowny].

↑ Wiersz u Hor.

Epist. ad Pison.

343.

[Kto wdzięk z pożytkiem złączył, wszystkich zyskał głosy.]

↑ Wstręty, przeszkody, zawady.


text:
Bartłomiej a Martyribus, ur. w Maju 1514 r. w Lizbonie, pochodził ze średniego stanu.

Przydomek swój dostał od kościoła Męczenników, w którym był chrzczony.

Mając lat 14, wstąpił do zakonu kaznodziejskiego, gdzie tak się odznaczał swemi zdolnościami, poświęceniem i pracą, iż postępując na coraz wyższe dostojeństwa, został 1558 r. arcybiskupem w Braga.

Potrzeba było użyć wiele zachodu, zanim Bartłomiej dał się nakłonić do przyjęcia tak wysokiego obowiązku, który przyjąwszy, starał się spełniać jak najgorliwiej.

Zostawał on w ścisłych stosunkach z synowcem Piusa IV, Papieża, Karolem Boromeuszem i niemały miał udział w wydaniu przepisów, jakie uchwalił sobór trydencki, celem zaprowadzenia reformy w karności kościelnej.

Jego mowy, pełne siły i szlachetnej odwagi, wymierzone przeciwko nadużyciom niektórych dostojników Kościoła, zyskały szeroki rozgłos i wdzięczne przyjęcie u Piusa IV: nieskażona bowiem czystość obyczajów kaznodziei, popierała jego słowa.

Szczególniej przemawiał za rezydencją proboszczów przy swoich beneficjach.

Illustrissimi cardinales, powiedział on wówczas, egent illustrissima reformatione.

Po powrocie z Trydentu, wprowadził rzeczone reformy do swojej djecezji.

Bartłomiej a Martyribus pierwszy z portugalskich biskupów założył seminarjum duchowne w Braga, zgromadził 1566 r. synod prowincjonalny, pozakładał ochrony i szpitale dla ubogich i chorych.

Gdy w latach 1567—1575 przyszła na Portugalję straszna klęska głodowa, dziesiątkując jej ludność, Bartłomiej odznaczył się swojém miłosierdziem, podobnie jak r. 1568 odznaczył się poświęceniem, podczas srożącej się zarazy morowej.

Zaburzenia, wynikłe po wygaśnięciu linji męzkiej w panującej podówczas dynastji, spowodowały wyjazd jego do Galicji hiszpańskiej, zkąd nie pierwej wrócił do swojej djecezji, aż Filip II, król hiszpański, zajął tron portugalski.

Złość ludzka nie przebaczyła nawet tak pełnemu cnót mężowi, jakim był Bartłomiej: znosił on wiele przeciwności, z męztwem i rezygnacją prawdziwie chrześcjańską.

Długo napróżno zabiegał o pozwolenie złożenia godności arcybiskupiej, aż wreszcie uzyskał pozwolenie od Grzegorza XIII, Papieża.

Wówczas wrócił do dawnej surowości życia zakonnego.

Zamieszkał w ufundowanym przez siebie klasztorze de Viana i ostatek dni poświęcił nauczaniu ludu wiejskiego i dobrym uczynkom.

Um.

19 Lipca 1590 r.

Braga zażądała zwłok jego, złożonych w klasztorze Viana.

Ludwik z Grenady zapewnia, iż Bartłomiej czynił cuda.

Zostawił wiele dzieł, po większej części teologicznych, Komentarze i uwagi na niektóre miejsca Pisma św. i Katechizm.

Jego Stimulus Pastorum, jako wstęp do teologji pasterskiej, ma swoją wartość; lecz najglówniejszém dziełem jego jest: Compendium vitae spiritualis, mające na celu moralne udoskonalenie człowieka.

Malachjasz d'Inguimbert (później bp djecezji Carpentras) wydał łaciński przekład pism Bartłomieja, Rzym 1727, 2 t. in fol.

(Haas).

A. B.


text:
Abelly Ludwik, dr teologji, ur. r. 1603, † 4 Paźdz.

1691.

Był proboszczem w Paryżu, potém biskupem rodyjskim we Francji (Rhodez, Rutheni); na starość (1664 r.) złożył swą godność i osiadł u kks. lazarystów w Paryżu.

Uczony ten i pobożny prałat kilka dzieł napisał.

Z tych znakomitsze: 1) Medulla Theologica, pierwszy raz wydana r. 1650 i odtąd wielekroć przedrukowana.

Za życia autora było 9 edycji, w naszych czasach ostatnia ratysbońska r. 1839.

Jest krótkim zbiorem teologji dogmatycznej i moralnej, napisanym przeciwko dziełu angielskiego kalwinisty Amesiusza, pod tymże tytułem w Amsterdamie drukowanemu.

Książka ta, jak od jednych pochwały, tak od drugich liczne odbierała nagany.

U nas używano jej za podręcznik w seminarjach i drukowano z rozporządzenia władzy djecezalnej w Krakowie, 2 części r. 1706, 1709, 1729, in 8°.

2) Tradition de l’Église, touchant la dévotion des Chrétiens envers la S. Vierge (1652, 1662, 1672, in 8°), wykazuje odwieczną tradycję i praktykę Kościoła względem czci N. M. P. 3) La vie du vénérable serviteur de Dieu, Vincent de Paul (1664, in 4); pierwsza edycja najlepsza, z powodu licznych ustępów przeciwko jansenistom, którzy za to oczerniali autora tak dalece, iż zmuszonym był bronić się w dziele: Défense de M. Vincent de Paul, contre le faux discours de sa vie (1668, in 4), na co znowu w roku następ.

wydał ktoś Réplique.

Jest w polskim przekładzie Abellego „Żywot św. Wincentego a Paulo, fundatora i pierwszego generała Congr.

Mission."

(8° bez miej.

i r.), oraz inne podobne dzieło, p. t.

„Jasna pochodnia żywota w. sługi Bożego św. Franc.

Salezjusza" (Krak.

1718 in 4).

4) La Couronne de l’année chrétienne, ou Méditations sur les plus importantes vérités de l’Evangile.

Książka ta wydana po łacinie r. 1732, i po polsku p. t.

„Korona całego roku chrześcijańskiego; albo Medytacye o najprzednieyszych Prawdach Ewanieliey Chrystusowey” (Warsz.

1694; i Krak.

1765, 2 vol., in 4).

5) Sacerdos christianus, seu ad vitam sacerdotalem pie instituendam Manuductio.

Podaje praktyczne uwagi, czerpane z dzieł ojców i kanonów Kościoła, oraz środkach dostąpienia doskonałości kapłańskiej.

Jest więc jakby krótką teologją ascetyczną, służyć mogącą równie do czytania, jak rozmyślania, dla tego dotąd jeszcze dziełko to przedrukowywane bywa.

6) Episcopalis sollicitudinis Enchiridion.

— Są nadto różne pomniejsze pisma Abellego przeciwko jansenistom, które pokazują w autorze zaciętego antagonistę tej sekty, a wielkiego przyjaciela lazarystów.

Ztąd to zapewne ks. missjonarze dzieła jego u nas rozpowszechniali, mianowicie Medytacje, które zaprowadzili w seminarjach, u pp. wizytek i Sióstr miłosierdzia, gdzie się długo utrzymywały.

X. S. Ch.