corpora: wikisources-pl

text:
Barbaro święta!

perło Jezusowa

PIEŚŃ XVI.

Melodyja jak wyżej.

Barbaro święta!

perło Jezusowa,

Ścieszko do nieba grzesznikom gotowa,

Konającemu.

W świątobliwości.

Z sobą zjednoczy.

Niech mnie nie mija.

W ranach najsłodszycb, w mce jego drogiej,

Zakryj mnie Panno o szatańskiej trwogi;

Abym umierał dobrze z twej obrony,

Nieustraszony.

Najbardziej w ten czas, kiedy konać muszę;

Barbaro droga, oddajźe ją Bogu,

W niebieskim progu.

Komuż bezpieczniej, duszę swą polecę,

Oddaj, o perło drogo zapłacona,

Krwią odkupiona.

Śmiertelne znoje.

A Sędzią moim.

Barbaro święta uproś godne życie,

Po dobrej śmierci z świętemi mieszkanie,

Daj Jezu Panie.


text:
MELANCHOLIA.

z Oelenschleger’a.

Ja znam dziewicę na północnéj ziemi:

Czoło jéj blade, słodycz płynie z twarzy;

Wieczór rozmawać[1] lubi z poległemi,

Buja nad borem, na wybrzeżu marzy.

Nawet, gdy wiosna nadziei się śmieje,

To, marząc, idzie z głową pochyloną;

Lecz tak jest wdzięczną, pięknością jaśnieje,

Ze za nią idziesz jak za narzeczoną.

Ja wszędzie biegłem za blaskiem jéj czoła,

Czy w głębi borów, czy na brzegu fali;

Dotąd co chwila do siebie mnie woła,

W zamęcie świata, lub od niego w dali.

Strzeż się jéj, gdy chcesz żyć w pokoju duszy,

Bo tą dziewicą jest melancholija;

Jéj wzrok marzący kogoż nie poruszy?

Uścisk miłosny czyż zwalczy moc czyja?


text:
Canzona VII.

Każda strofa tej Canzony kończy się wierszem zaczynającym najulubieńsze pieśni z owych czasów.

Pierwszy jest własnością Arnalda Daniela Prowanckiego Truwera, drugi Gwidona Cavaleanti, trzeci Dantego, czwarty Cino da Pistoja, i wreszcie ostatni samego Petrarki.

Biada mi!

nazbyt w pole mię wywiodły

Zdradzane tyle razy już nadzieje!

I gdy się płocha z cierpień moich śmieje,

Poco mi niebo trudzić memi modły?

Lecz jeśli ujrzeć miałbym — co daj Boże —

Pociechy błysk, nim w grobowiec

Strudzone ciało położę,

To błagam — Lauro, raz mi wreszcie powiedz,

Przyjaznym głosem krasząc uśmiech boski:

„Spiewaj mój wieszczu i zbądź wszelkiej troski!“

Tak — śpiewać pragnę.

Lecz że od lat wiela

Nie znając pociech dusza we mnie kwili,

Nie wiem, czy zdołam pieśniom mym w tej chwili

Po przez łzy, uśmiech dać za przyjaciela.

Więc gdybyś twemi raczyła oczęty

Do pieśni wyzwać mię czule,

Mniemałbym żem w niebo wzięty,

I żem kochanków królem po nad króle!

Cóż gdyby wyrzec zdjęła mię odwaga:

„Czegom sam życzył — ona o to błaga!“

Lecz darmo!

Za nic najwznioślejsze słowa

Z duszy wam brane, błędne żądze moje!

Gdyż Laura, serce w twardą sobie zbroję

Zdobiąc, do wszelkiej wzgardy jest gotowa;

Ani też raczy zniżyć myśl dziewiczą

Ku moich skarg cichej pieśni,

Czego i nieba nie życzą,

Z któremi walczyć coraz mi boleśniej,

Tak, że im sroższy ból w mem sercu gości,

„Tem w słowach moich więcej jest gorzkości!“

Lecz któż mi winien, jeśli boleść skryta

Podkarmia we mnie coraz żywszą żądzę?

Próżno po gwiazdach w noc bezsenną błądzę —

Czyliż z nich wzrok mój potępienie czyta?

Próżno myśl tęschną puszczam po za góry —

Czyliż na krańcu gdzie świata

Szukać przyczyny, dla której

Dniem jak i nocą boleść mię ugniata?

Nie, nie, jedynym tylko jest mi wrogiem

„Słodkie jej lice wraz z wejrzeniem błogiem!“

Każde rąk Pańskich dzieło, nieskończenie

Pięknem jest; ale, kto jak ja, w rozterce

Sam z sobą, żądzę wielką wziął w swe serce,

Wzrok jego duszy dziwne ma olśnienie,

Ilekroć w inne jak nie w jej powaby

Spojrzeć przypadkiem się sili —

Tak bardzo stał się już słaby

Z swej winy własnej, i to od tej chwili,

Gdym w najpiękniejsze spojrzał dzieło Boże,

„W młodzieńczych moich lat wiosennej porze.“ —


corpora: CEN

text:
Australia będzie sprzedawała Chinom uran na potrzeby chińskich elektrowni atomowych.

Porozumienie w tej sprawie zostało podpisane w Camberze ministrowie spraw zagranicznych obu krajów.

Podpisano też dwa dokumenty, w których strona chińska zobowiązuje się do niewykorzystywania australijskiego uranu do celów militarnych.

Australia jest czołowym producentem uranu, wydobywającym 40 procent światowej produkcji.

Uran używany jest w elektrowniach atomowych, ale również przy tworzeniu broni jądrowej.

Rząd Australii przestrzega zasady, iż umowy o sprzedaży surowców rozszczepialnych mogą być zawierane jedynie z krajami, które podpisały układ o nierozprzestrzenianiu broni nuklearnej (NPT).

Chiny są sygnatariuszem tego układu.

Australijski minister bogactw naturalnych poinformował również, ze dostawy uranu do Chin na większą skalę rozpoczną się dopiero w 2010 roku.


text:
Komisja Europejska opublikowała we wtorek listę państw, które zadeklarowały pomoc dla osób dotkniętych kataklizmem po przejściu huraganu Katrina.

Wśród 23 krajów Europy możemy znaleźć między innymi Wielką Brytanię, Francję, Niemcy, Maltę czy nawet Rumunię.

Próżno jednak szukać na niej Polski.

Jak powiedziała Barbara Helfferich, rzecznik Komisji, Unia Europejska pod przewodnictwem Wielkiej Brytanii obecnie negocjuje szczegóły pomocy - co jest potrzebne i co mogłoby być przydatne ofiarom klęski.

Niemcy zaoferowali m.in. 75 000 porcji jedzenia, sprzęt medyczny, statek szpitalny, a także pompy do osuszania zalanych terenów.

Wielka Brytania oprócz 500 tysięcy posiłków wysyła do pomocy jednostki saperów i inżynierów.

Francja zaś chce wspomóc Amerykę trzema stacjami uzdatniania wody oraz 30 pompami.

Rosja wysyła transportowcami generatory prądu oraz jedzenie.

Dotacje pieniężne spływają z Bangladeszu (milion dolarów) czy też Afganistanu (100 tysięcy dolarów).

Prawie wszystkie kraje przekazują lekarstwa, namioty, łóżka polowe, koce - słowem przedmioty pomagające przetrwać ludziom skutki katastrofy.

Oferowana pomoc nie ogranicza się jedynie do pieniędzy i maszyn.

Kraje oferują także lekarzy, logistyków, saperów oraz zespoły poszukiwawcze.

Rzecznik MSZ, Aleksander Chećko, pytany przez Gazetę Wyborczą o powód braku Polski na liście państw oferujących pomoc Stanom Zjednoczonym odpowiada: "Nie ma nas na liście, ponieważ Komisja Europejska, przygotowując ją, brała pod uwagę konkretne zobowiązania udzielenia pomocy, a nie tylko deklaracje."

Mówi, że do MSZ nie dotarła jeszcze specyfikacja rzeczy gotowych do wysłania.

Oprócz Polski jeszcze trzy inne państwa UE nie zdecydowały się jeszcze na dołączenie do listy wspomagających krajów.

Są nimi Portugalia, Cypr i Estonia.


text:
Z Moskwy do Irkutska

Juliusz Verne

Ostatnie wysilenie.

Michał słusznie obawiał się jakiego nieprzyjaznego spotkania po za płaszczyznami Baraba.

Stratowane pola wskazywały przejście Tatarów; o nich to można było powiedzieć to co powiedziano o Turkach: „ Tam gdzie Turczyn przeszedł, trawa nigdy nie porasta!”

Tak więc przebywając te okolice, Michał powinien był zachować wszelkie ostrożności.

Gdzieniegdzie wznoszące się kłęby dymu, wskazywały zgliszcza popalonych miast i wiosek.

Teraz zachodziła kwestya, czy pożary te wznieciła przednia straż emira, czy też wojska jego posunęły się już aż na granicę prowincyi?

Czy Feofar-Han już przybył do gubernii Jenisejskiej?

Michał o tem wszystkiem nic nie wiedział.

Kraj był tak wyludniony, iż nie było kogo zapytać.

Tym sposobem przebył dwie wiorsty żywej duszy nie spotkawszy.

Oglądał się daremnie wokoło, chcąc dostrzedz jaką chatę zamieszkałą jeszcze.

Niestety!

wszystkie były puste.

Nagle, pomiędzy drzewami spostrzegł szałas dymiący jeszcze.

Przybliżył się i ujrzał w oddaleniu kilku kroków starca, otoczonego dziatwą płaczącą.

Kobieta, młoda jeszcze, niewątpliwie córka starca, spoglądała wzrokiem błędnym na swe dzieci klęczące i roztaczający się obraz zniszczenia.

Karmiła ona kilkomiesięczne dziecię, dla którego mleka wkrótce zabraknąć miało.

Wszystko do koła było zgliszczami i ruiną!

Michał podszedł do starca.

– Czy możesz mi odpowiadać?

zapytał poważnie.

– Mów, odrzekł starzec.

– Czy Tatarzy przechodzili tędy?

– Tak, wszak widzisz dom mój w płomieniach!

– Czy cała armia, czy jaki oddział tylko?

– Cała armia bo jak daleko okiem zasięgnąć można pola nasze stratowane!

– Pod dowództwem emira?…

– Tak pod dowództwem emira, bo wody Obi krwią się zafarbowały!

– Więc Feofar-Han jest w Tomsku?

– W Tomsku.

– Nie wiesz, czy Tatarzy zajęli Koływań?

– Nie, bo Koływań nie płonie jeszcze!

– Dziękuję ci przyjacielu.

Czy nie mógłbym przydać się na co tobie lub twoim blizkim?

– Nie.

– Do zobaczenia.

– Jedź z Bogiem.

I Michał położywszy papierek dwudziestopięciurublowy na kolanach nieszczęsnej kobiety, nie mającej nawet siły podziękować, pojechał dalej.

Teraz wiedział on już na pewno iż bądź co bądź Tomsk powinien był ominąć.

Pojechać do Koływania gdzie jeszcze Tatarów nie było, odpocząć dla nabrania sił koniecznych, to było niezbędne.

Potem zboczyć z drogi do Irkutska dla okrążenia Tomska przedostać się do Obi, oto co należało uczynić.

Nakreśliwszy sobie taki plan podróży, już się nie namyślał, spiął konia ostrogą i ruszył drogą prowadzącą ku lewemu brzegowi Obi, o czterdzieści wiorst jeszcze odległego.

Czy znajdzie prom na rzece, czy też Tatarzy zniszczyli wszystkie statki i będzie ją musiał wpław przebywać?

Zobaczy to.

Co się dotyczyło konia upadającego ze znużenia postanowił resztę sił jego zużytkować, a w Koływaniu zamienić go na innego.

Czuł on iż wycieńczony zwierz nie wytrwa dłuższej podróży.

Koływań miał więc być nowym punktem wyjścia, gdyż od tej miejscowości, podróż w innych warunkach się rozpoczynała.

Dopóki znajdować się będzie w kraju spustoszonym, niebezpieczeństwo i trudy będą olbrzymie, ale skoro uda mu się pominąć Tomsk, przez Jenisejsk powrócić na drogę do Irkutska, cel jego mógł być za kilka dni dopiętym.

Po skwarnym dniu nastała noc.

O północy zupełnie ściemniło się na stepach.

Wiatr ustał o zachodzie słońca, powietrze było spokojne.

Jedynie brzęk podków i słowa zachęty przerywały uroczystą ciszę.

Wśród tak ciemnej nocy, potrzeba było niezmiernej uwagi aby z drogi nie zboczyć, z drogi otoczonej stawami i strumieniami rozlicznemi.

Tak więc Michał o ile możności spiesznie posuwał się naprzód, ale nie bez pewnej ostrożności.

Rachował on dużo na bystrość swego wzroku, jako też na doświadczony instynkt konia, Kiedy na chwilę zsiadł z siodła dla zbadania kierunku drogi, zdało mu się, iż od strony zachodniej niewyraźny szmer posłyszał.

Nie było wątpliwości, co najwyżej o dwie wiorsty za nim słychać było równy bieg galopujących koni.

– To oddział kawaleryi jadący z Omska, pomyślał.

Pospiesza, bo odgłos coraz wyraźniejszy.

Czy to Rosyanie, czyli też Tatarzy?

Mówiąc to znów się wsłuchiwał.

– Tak, jadą oni galopem, zanim dziesięć minut upłynie, będą tutaj.

Koń mój nie zdoła ich wyprzedzić.

Jeżeli to Rosyanie, przyłączę się do nich.

Jeżeli zaś Tatarzy, bądź co bądź umknąć im trzeba!

Ale jak?

Gdzie się ukryć na stepie?

Michał spojrzał dokoła i przenikliwem okiem dostrzegł zarośla o jakie sto kroków na lewym brzegu drogi.

– Jest jakiś lasek, pomyślał.

Schronić się tam, jestto narazić się może na schwytanie, jeżeli im przyjdzie chęć zwiedzenia go, ale niemam wyboru!

Oto już są!

oto już są!

I prowadził już konia do lasku modrzewiowego.

Dokoła była płaszczyzna i stawy.

Tak więc oddział jeźdzców musiał koniecznie około lasku przejeżdżać, chcąc udać się na drogę główną.

Michał ukrył się między modrzewiem i dopiero o jakie czterdzieści kroków zatrzymał go strumień półkolem las otaczający.

Ale noc była tak ciemna, że jeżeli tylko lasek nie będzie dokładnie zrewidowanym, Michał ocaleje.

Poprowadził więc konia do wody, przywiązał do drzewa, sam zaś zaczołgał się na krawędź lasu, aby zobaczyć czego chwycić się należało, t. j.

z kim miał mieć do czynienia.

Zaledwie stanął za kępą modrzewiu.

zobaczył niewyraźnie migocące światełka.

– Z pochodniami!

mruknął.

I odskoczył żywo, chroniąc się w najgęściejsze zarośla.

W miarę zbliżania się do lasku, konie, zwalniały biegu.

Czyż jeźdzcy ci oświetlali drogę w celu robienia obserwacyi?

Michał tego się obawiał i instynktownie cofnął się do strumienia, aby razie potrzeby mógł się tam zanurzyć.

Przy lasku, oddział zatrzymał się.

Kawalerzyści zeskoczyli z siodeł.

Około dziesięciu z nich niosło pochodnie, oświetlając drogę szerokim promieniem.

Z pewnych przygotowań Michał wyprowadził wniosek, iż na szczęście lasku zwiedzić nie mają zamiaru, a tylko przystanęli dla posilenia się i dania wypoczynku koniom strudzonym.

W istocie konie rozuzdane poczęły skubać gęstą trawę pokrywającą ziemię.

Jeźdzcy zaś rozłożywszy się wzdłuż drogi, wyciągali swoje zapasy.

Michał z najzimniejszą krwią wsunąwszy się między wysoką trawę, usiłował widzieć i słuchać.

Był to oddział przybywający z Omska.

Kawalerzyści należeli do rasy mongolskiej, silni, dobrze zbudowani, rysów twarzy ostrych i dzikich, na głowach mieli „talpak” jest to rodzaj czapki ze skóry czarnego barana, obuci w żółte buty na wysokich obcasach, z zawiniętemi nosami na wzór trzewików średniowiecznych.

Opończe ich przepasane były skórzanym pasem z czerwoną obwódką.

Uzbrojenie ich składał pancerz, jatagan, długi nóż i skałkówka zawieszona u lęku siodła.

Konie pasące się na skraju lasu były rasy mongolskiej, tak jak i ich panowie.

Przy świetle pochodni łatwo się było o tem przekonać.

Zwierzęta że cokolwiek mniejsze od koni rasy tureckiej, ale za to obdarzone siłą niezwykłą, umieją tylko biedz galopem.

Oddział ten prowadził „pendja-baszy”, to jest dowódzca pięćdziesięciu ludzi, mający pod swemi rozkazami „deh-baszy” zwyczajnego dowódzcę dziesięciu ludzi.

Ci dwaj dowódzcy byli ubrani w kaski i żelazne koszule; małe trąbki przyczepione do łęku siodeł były symbolami ich dostojeństwa.

Jeźdzcy znużeni potrzebowali długiego wypoczynku.

Dwaj dowódzcy rozmawiając palili „beng”, liście konopne wchodzące w skład „hasziszu” tak rozpowszechnione w Azyi i przechadzali się wokoło lasku, tak że Michał nie będąc widzianym słyszał i rozumiał ich rozmowę, bo używali języka tatarskiego.

Przy pierwszych słowach zaraz rozmowa ta niezmiernie go zainteresowała.

O nim to mówiono.

– Kuryer ten, mówił pendja-basza, nie mógł nas tak bardzo wyprzedzić, a niepodobieństwem jest udać się inną drogą.

– Kto wie czy on nie przebywa dotąd w Omsku, odrzekł deh-baszy.

Może się gdzie ukrył?

– Serdecznie uradowałoby mnie to!

pułkownik Iwan mógłby być spokojnym że depesze nie dojdą swego przeznaczenia!

– Mówią że to krajowiec; jako Syberyjczyk zna on niewątpliwie okolice, może więc zjechał z drogi do Irkutska, aby tam następnie powrócić!

– W takim razie wyprzedzimy go, bo opuściliśmy Omsk w niespełna godzinę po jego ucieczce, a obraliśmy najkrótszą drogę i nie szczędzili koni naszych.

Tak więc jeżeli pozostał w Omsku, my wpierwej do Tomska przybędziemy, i bądź co bądź do Irkutska się nie dostanie.

– Tęga kobieta ta stara Syberyjka, mówią że to jego matka!

Na że słowa serce Michała silnie uderzyło.

– Tak, bo chociaż stanowczo przeczyła że kupiec ten nie był jej synem, było to już zapóźno.

Pułkownik Iwan nie dał się oszukać i mówił że skoro nadejdzie chwila, potrafi on zmusić starą czarownicę do mówienia.

Każdy wyraz był uderzeniem sztyletu w serce Michała!

Poznano go jako cesarskiego kuryera!

Oddział ścigającej go kawaleryi miał mu przeciąć drogę!

Matka jego w niewoli tatarskiej w ręku Iwana, grożącego iż potrafi zmusić ją do wyznania!

Michał wiedział że matka milczeć będzie, ale być może przypłaci to życiem swojem!…

Sądził dotąd, iż nienawiść jego dla Iwana była bezgraniczną, a jednak teraz czuł iż wzmogła się jeszcze gwałtownie, czuł iż serce mu rozsadza.

Nikczemnik groził torturą jego matce!

Z dalszej rozmowy dowiedział się Michał, iż w okolicach Koływania starcie Rosyan z Tatarami było nieuniknionem.

Oddział Rosyjski z dwóch tysięcy ludzi złożony zdwojonym marszem spieszył do Tomska.

W takim razie droga do Irkutska zostanie przeciętą.

Dowiedział się także iż wyznaczono nagrodę za jego głowę, i że żywy czy umarły miał być wydany w ręce Iwana.

Tak więc należało koniecznie wyprzedzić oddział na drodze do Irkutska.

Aby to uskutecznić, należało umykać przed zwinięciem chwilowego obozu tatarskiego.

To postanowiwszy, Michał gotował się do wykonania zamiaru.

Spoczynek nie mógł trwać długo, a nawet nie dłużej nad godzinę, pomimo utrudzenia koni i ludzi, a to z tych samych powodów które skłaniały Michała do spiesznej ucieczki.

Nie było więc chwili do stracenia.

Była godzina pierwsza rano, wkrótce dnieć będzie, należało więc opuścić lasek przed ustąpieniem zmroku jeszcze, chociaż ucieczka wydawała się prawie niepodobną.

Michał niechciał postąpić lekkomyślnie, rozważył więc wszystkie okoliczności za i przeciw, aby wybrać środek najpewniejszy.

Z położenia miejscowości wyprowadził on wniosek, iż umknąć można było tylko przeciwną stroną modrzewiowego lasku, okrążającego główną drogę.

Strumień przecinający las niedość był głęboki, ale nadto błotnisty i szeroki bardzo.

Wysokie sitowia przebycie go czyniły niepodobnem.

Pod błękitną wodą domyślać się należało lgnącego, głębokiego i miękkiego mułu.

Wreszcie grunt po za strumieniem tak gęsto był zasiany krzakami, iż o spiesznej ucieczce ani myśleć było można.

Gdyby zaalarmował Tatarów, byłoby już po nim, musiałby być schwytanym.

Tak więc pozostała tylko droga główna, Okrążyć skraj lasu, przebyć niepostrzeżenie chociaż czwartą część wiorsty, zużyć ostatek siły swego konia na przybycie do Obi, potem w jakikolwiek sposób dostać się za rzekę, oto co Michał postanowił wykonać.

Siłę jego i energię zdwoiło jeszcze niebezpieczeństwo.

Chodziło tutaj o jego życie, jego misyę, honor, może życie jego matki.

Nie wahał się i zabrał do dzieła.

Nie było chwili do stracenia.

Ludzie z oddziału zaczynali się krzątać.

Kilku jeźdzców zbliżyło się do lasu.

Inni spoczywali jeszcze pod drzewami, konie zaś mniej więcej gromadziły się w środku lasu.

Z początku Michał zamierzał jednego z nich sobie przywłaszczyć, ale po dojrzalszej rozwadze doszedł do przekonania, że na zamianie nie zyska, bo konie że były tak samo jak jego wierzchowiec strudzone, lepiej więc było pozostać przy znanym i doświadczonej już wytrwałości, tem więcej iż tatarzy dotąd go nie spostrzegli.

Michał ukryty w wysokiej trawie, przyczołgał się do spoczywającego konia.

Pogłaskał go, zachęcił kilku słowami i skłonił do powstania bez hałasu.

W tej samej chwili pochodnie dogorywające zgasły, a ciemność jeszcze była zupełną, szczególnie w lasku modrzewiowym.

Michał założył wędzidło, przyciągnął popręgi, poprawił strzemiona i cicho poprowadził konia za uździenicę.

Szlachetny zwierz jakby pojmując myśl pana, postępował w milczeniu.

Jednakże kilka koni zapędziło się aż na skraj lasu.

Michał postępował z rewolwerem w prawej ręce, gotów roztrzaskać głowę pierwszemu zbliżającemu się doń tatarowi.

Ale na szczęście, nie zbudziwszy niczyjej uwagi, dotarł do rogu lasu graniczącego z główną drogą.

Aby nie zwrócić uwagi, postanowił jak najpóźniej dosiąść konia, a w każdym razie nie prędzej, jak o jakie dwieście kroków za laskiem.

Na nieszczęście w chwili kiedy już miał wyjść z lasu, koń jednego z kawalerzystów przeczuł zarżał i rzucił się na drogę.

Właściciel pobiegł dla pochwycenia go; ujrzawszy przy świetle jutrzenki cień człowieka zawołał:

– Baczność!

Na ten okrzyk zerwali się wszyscy biegnąc ku drodze.

Michał mógł już tylko wskoczyć na konia i puścić się galopem.

Dwaj oficerowie biegnąc przodem, zachęcali swych podwładnych.

Ale Michał już był na siodle.

Strzelono doń, uczuł że kuła przeszyła jego bekieszę.

Nie obejrzał się nawet, wypuścił tylko wy całym pędzie konia w kierunku rzeki Obi.

Konie mongolskie były rozuzdane, mógł więc wyprzedzić kawalerzystów; lecz ci za chwilę puszczą się w jego ślady, słyszy już tentent ich koni, te dościgną go wkrótce.

Dnieć zaczynało, przedmioty rysowały się już jasno i wyraźnie.

Michał odwrócił głowę, i ujrzał dopędzającego już jeźdzca.

Byłto deh-basza.

Oficer pędził na czele swego oddziału, grożąc pochwyceniem uciekającemu.

Michał wyciągnął z rewolwerem rękę, zmierzył, wypalił.

Strzał przeszył piersi oficera mongolskiego, który runął z konia nieżywy.

Ale reszta oddziału podniecana własnemi przekleństwami już go dościgała, przestrzeń zaś dzieląca ich od Michała, coraz się zmniejszała.

Jednak przez pół godziny jeszcze tatarzy nie mogli się doń zbliżyć na odległość strzału, ale czuł że koń jego słabnie, siły się wyczerpują, lada chwila paść może aby nie powstać więcej.

Już był jasny dzień, choć słońce nie weszło jeszcze.

W odległości dwóch wiorst rysowała się linia blada, otoczona kilku, gdzie niegdzie rozrzuconemi drzewami.

Była to rzeka Obi, płynąca od południowo-zachodniej ku północno-zachodniej stronie, otoczona pustynią.

Kilkakrotnie dano ognia, ale strzały nie dosięgły Michała, on zaś mierzył i palił wciąż do najbliżej go ścigających.

Za każdym strzałem jeden tatar ubywał, wycia i złorzeczenia wzmagały się.

Ale ściganie to musiało się zakończyć na niekorzyść Michała.

Koń pod nim ustawał, doniósł go jednak do wybrzeża rzeki.

Oddział tatarów już tylko o pięćdziesiąt kroków był oddalonym.

Na rzece nie było ani jednego statku.

– Odwagi dzielny mój koniu!

krzyknął Michał.

No!

Ostatni jeszcze wysiłek!

I rzucił się w rzekę w tym punkcie pół wiorsty szeroką.

Bystry prąd trudny tu do przebycia.

Koń Michała nie mógł zgruntować.

Tak więc bez punktu oparcia płynąc ciągle miał przecinać tak bystrą wodę, jak gdyby ona była spokojnym strumieniem zaledwie.

Jeźdzcy wahając się stanęli na wybrzeżu.

Ale w tej chwili pendja-basza pochwycił fuzyę, wycelował do zbiega będącego już na środku rzeki, dał ognia i koń Michała raniony w bok, zanurzył się wraz z panem swoim.

Ten spiesznie wyjął nogi ze strzemienia, kiedy tymczasem szlachetny zwierz zanurzył się w głębinie.

Potem wśród gradu kul płynął dalej, dostał się na prawy brzeg rzeki i zniknął w wysokiej trzcinie otaczającej rzekę Obi.


text:
CZĘŚĆ TRZECIA.

ZAMEK KANIOWSKI.

Część Trzecia.

GDZIEŻ jesteś, duchu Nebaby?

Zjaw mi się znowu; znowu spiew ci wznoszę.

Za te nikczemne, świeckie powaby

Mieniałem, wietrznik, duszne me rozkosze:

I oto, z wstrętem przesytu,

Obojego tułacz bytu,

Niewiem gdzie się dziś obrócę,

Jak mojej pieśni donucę!...

Burze serca, burze losów

Ogłuszyły mię na chwilę!

Losy piorunowały tyle!

Obyłem się z grozą ich ciosów.

I serce tyle wichrzyło,

Tak kochało, tak mi biło,

Że już omdlało, — czczość, mgłę zostawiło.

W tej czczości, w tym omdleniu

Świat, tobie, memu marzeniu!

Jesteś więc ze mną!

witam cię, o cieniu!

A z łomu gruzów, śród morderców gwaru,

Wznosi się szatan, falami pożaru,

I w równi trzyma, na wadze zniszczenia,

Rozkosze zemsty i zbrodni cierpienia; —

Dając mi porę, bym, w czasie cofnionym,

Puścił wzrok wieszczy za jezdcem zgubionym:

Otom go znalazł, i oto go wiodę

Po zasłużoną jego dzieł nagrodę.

2.

Niepomnych czasów, nieznana mogiła

W cieniach gęstego lasu się ukryła.

Nad boki mszyste, nad jej szczyt okrągły,

Odwiecznym cieniem sklepienia się sprzągły

Ze sklepem dębu co, z lasów zarośli,

Strzelał gałęzią widniej i wyniośléj

Niż wieża ławry[1], złotem błyskająca,

Pośrodku dzwonnic kijowskich tysiąca.

Starszy brat sławnej puszczy Łebedyna,

Nie jednej puszczy plemie on zaczyna;

Bo burze nieba i czasu wstrząśnienia

Tak się po jego przesuwały szczycie

Jak tej piastunki, co chce uśpić dziécię

Zmyślone groźby i głaszczące pienia.

Czy spiekłe lato piorunami sieje,

Czy płaszcz jesieni mgłami się odyma,

Czy, w nagich borach, mroźna iskrzy zima, —

Korona jego ciągle zielenieje:

Niby mąż wieków w mogile tej leży,

Niby myśl jego, w kształt drzewa odziana,

I bohaterską posoką podlana,

Piastuje wieniec chwały, zawsze świeży.

3.

Nebaba, senny, pod nim odpoczywa:

Wpół-zwiędły trawnik jest kobiercem łóżka,

Namiot z gałęzi, — ze mchu pnia, poduszka;

Przykry świst puszczy piosenkę mu śpiéwa.

A, kozackiego wartownik posłania,

Koń tylko wrony trenzlami podzwania.

Po miejscu wspomnień, po męża postawie,

Możnaby myślić, że duch bohatyra

O którym marzy ukraińska lira

Tu, w pełni życia, zmartwychwstał na jawie.

Ale, spiącego zajrząc wspaniałości,

Snu atamana niech nikt niezazdrości.

Cała męczarnia skrępowanych myśli.

Zdawało mu się widzić ogień z wieży:

Dosiada konia, — zebrać swój szyk bieży;

Ale, na miejscu kozaków obozu,

Spotyka stado wilków śród wąwozu.

Wtem głos Orliki jakby gdzieś za górą...

Spieszy ku niemu: światło co błyszczało,..

To Ksenia w oczy patrzy mu ponuro;

I kruków kilka w uszy zakrakało.

Zlał go pot rzęsny; — wymknąć się im sili,

Aż on harcuje na żelaznym pręcie...

Tu go przestrachu ocknęło wstrząśnięcie.

Lecz cóż postrzega w przebudzenia chwili?

4.

Człowiek spokojnie siedział sobie z boku:

Z brody sędziwej lata widać mnogie,

A że niewidzi, z zapadłego wzroku.

Trzymał na nodze założoną nogę;

Na niej wsparł lirę, i tonów próbował,

Niby przypomnieć piosnkę usiłował.

Kamrat Nebabie niebardzo przyjemny.

Więc zgóry, krzyknie, — ku starcowi skoczy:

— « Dziadu!

kto jesteś?

co robisz w tym borze?»

Zwolna, drwiąc nawet, odpowiedział ciemny:

— « Jak mowa groźna, taka twarz być może;

« Dziękuję Bogu że mi wydarł oczy.»

I znow spokojnie wziął się do brząkania,

Jakby wszystkiego zbył tą odpowiedzią:

— « Nikt żartem niezbył mojego pytania!

« Bóg cię tu przyniosł, diabeł niewyniesie!

« Starcze, kto jesteś?

co robisz w tym lesie?»

I siłą starca pochwycił niedźwiedzią.

Ale w krwi zimnej lirnik jednakowy:

— « Puść; strunę urwiesz, a niekupisz nowéj.

« Gdym już tak bardzo nieprzyjemny tobie,

« Ty widzisz dobrze jam ślepy na obie:

« To, zamiast gniewów i tego hałasu,

« Na trakt ubity wyprowadź mię z lasu;

« A na dobranoc usłyszysz piosenkę.»

— « Diabeł nie ślepiec; w miejscu odpowiedzi,

Niezlękły groźbą, jak z kamienia, siedzi.»

Pomyślał kozak; skrycie się uśmiéchnie,

Bo już i gniewu uniesienie cichnie.

« Czemuż-to, ślepcze, niemasz przewodnika?»

Już łagodniejszym zapytał się głosem.

Dziad się uśmiechnął; « hm!»

mruknął pod nosem:

— « U mnie, to kostur co u kogo pika.

« W słotę, w pogodę, czy to dniem czy nocą,

« Całą Ruś przejdę za jego pomocą.

« A od Kaniowa aż do samej Smiły,

« Wszystkie, pod ręką, poznam ci mogiły;

« Pień tobie każdy poznam nad mą drogą,

« Każdą murawkę co nastąpię nogą.

« Ale, kiedym się odbił od kamratów,

« I tutaj blisko smacznie odpoczywał,

« Ktoś mi dziadowskich pozazdrościł gratów,

« I skradł kostura.

Prawda, był okuty;

« Stanie za szablę.

Czyś się już przegniéwał?

« Długi gniew grzechem.

No, będę ci śpiewał

« Na zgodę; tylko daj mi dwie minuty

« Że sobie lirę do głosu nastroję.

« O!

wszędzie, wszędzie lubią pieśni moje.»

Nebaba ani zezwala ni wzbrania;

Więc lirnik zaczął, po chwili brząkania.

5.

« Wypłyń, wypłyń z za obłoku!»

I nagle urwał, w samym pieśni toku.

« Trzeba bym wprzody rzecz powiedział całą

« Historia długa; siądź tu, rzuć ratyszcze[2]:

« Długa, lecz pewnie twą pochwałę zyszcze.

« Gdzie się to działo, i z kim się to działo,

« Trudno jest wiedzieć, — niekoniecznie wreście;

« Może i niechcesz.

Dość, we wsi, czy w mieście,

« Była dziewczyna z niepełnym rozumem.

« Dawno chodziły wieści między tłumem:

« Że, nad jeziorem, w zarosłej ustroni,

« Kiedy się wszyscy w chatach spać pokładą,

« A noc, na niebie, błyśnie gwiazd gromadą,

« Jasny latawiec spływa ogniem do niéj.

« Wszyscy to pletli, — wszystkich to bolało

« Że o tym cudzie wiedzieli tak mało.

« Ale z szatanem niebezpieczna sprawa.

« A był tam chłopiec, sztuczka śmiała, żwawa:

« Brząknąć w bandurkę, przylgnąć do dziewczyny,

« Wywinąć tańca, coś spłatać, — jedyny.

« Jak się rozszalał z drugimi chłopaki,

« Przyrzekł że diabła na schadzce dostrzeże.

« I dostrzegł.

Czegoż niedokaże taki?

« Każdy to przyznał, i ja temu wierzę.

« Bo obłąkana, drugiego wieczora,

« Zamiast miłego czekać u jeziora,

« Duszą i ciałem chłopaka się trzyma.

« Aż, niezabawem, i łono się wzdyma...

« I gdy już o tem pełne kumów uszy,

« Ktoś wyjął z wody dziewczynę bez duszy:

« Po żwawym chłopcu ni śladu, ni słychu.

« Różnie to różni gadali pocichu;

« Choć najpewniejsza utwierdza pogłoska,

« Że ot w tem wszystkiem moc była czartowska!

« Diablich miłostek mieszać niewypada.

« Ksenia...

Ten język zawsze się wygada!..

« Szalona, żyje.

Ale, choć, jak wprzody,

« Błądzi pomiędzy i lasy i wody,

« I na noc całą przed gwiazdami siada, —

« Nikt jej nieśledzi, nikt jej tam niebada:

« Bo, niechaj z nami zostanie duch święty,

« W ciało niebogi wsadził się bezpięty.

« Ale dojrzano kwitnące paprocie,

« To i jej pieśni słyszano w ciemnocie.

« Będę ci śpiewał jakem nauczony.»

I nucił, w liry uderzając struny.

« Po błękitnem przeleć niebie!

« Ja kochanka wzywam ciebie!

« W lasów ciszy, w nocy mroku,

« Ho-hop, ho-hop!

wzywam ciebie!

« Głucha ciemność wioskę kryje;

« Zgasł kaganek w oknie chatki;

« Sen zakleił oczy matki:

« Moje serce bije, bije,

«Do twojego serca bije!

« O północnej wyszłam porze;

« Na burzliwą niedbam porę;

« Skoro mi blask luby gore,

« Niechaj zgasną wszystkie zorze,

« Całą noc przesiedzę w borze!

« Kiedy promień twych warkoczy

« Spłynie na obłoki sinie,

« Ziemia złotym dniem opłynie;

« A mnie dusza, a mnie oczy,

« A mnie serce szczęściem spłynie!

« Ho-hop, ho-hop!

ja kochanka,

« Radam, do samego ranka,

« Wywoływać cię z obłoku.

« Ho-hop!

spłyń do mego boku!

« W końcu najpiękniej; chcesz, to ci powtórzę:

« Ho-hop, ho-hop!...»

I musiał stanąć.

Z ocz Nebaby błysku

Dawno już widać co tam w myśli chmurze

I gromowego jak blisko pocisku.

Zdaje się brakło ruszenia lub słowa.

Szczęśliwa dotąd, widać, stara głowa.

Że mu, jak szatan, musiał wypiec znamie:

—« Jak mi raz jeszcze to «ho-hop» zawyjesz...

« Słuchaj, przeklęty!

czy już nadto żyjesz?»

Niemógł dokończyć, bo rżenie wronego

Wezwało nagłej obecności jego:

Skoczył od starca, błysnął w ręku piką,

I prędzej gęstwą przemykał się dziką.

7.[3]

A koń, jak wryty, stanął niespokojny:

To wzrok zaiskrzy, i nozdrze rozszerzy,

To znowu zarży, kopytem uderzy, —

Jakby go tchnienie obwiewało wojny.

Nic tu niewidać, niesłychać nikogo;

Chyba się listek odezwie pod nogą.

« Lecz karosz jeszcze nietrwożył mię próżno:

« Nieostrożnego i Bóg nieuchował;

« Złe się przechodzi pod postacią różną...»

I do lirnika myśli swe skierował.

« Trzeba go zbadać, podobno to zdrada.

« Bo, choć się dziadem i ślepym powiada,

« Te drwiącym śmiechem wykrzywione usta,

« Jeźli nie diabła, zdradzają oszusta.

« Ten głos donośny, sama broda biała,

« Ślepota nawet coś mi się niezdała.

« Patrz, jak usłuchał!

a przeciem mu wzbronił!

« Jakby we dzwony swoje « hop» zadzwonił,

« Trza go nauczyć, choć to siwa głowa!

« Niech dla weselszych swoje żarty schowa!»

8.[4]

Już kozak drogi do drzewa miał mało

Kiedy, w gęstwinie, jeszcze się zaśmiało.

Teraz, bezpiecznie, szukaj go z latarnią!

Dokoła pusto; wszystko się sciszyło:

Jakby lirnika ni liry niebyło,

Stał Ukrainiec, i, w długim podziwie,

Po razy kilka nabożnie się żegnał:

Jeźli to szatan żeby go krzyż przegnał;

Jeźli szpieg, w starca przebrany kłamliwie,

Żeby mógł znowu dostać go do ręku!..

Ukląkł; przyłożył do mogiły ucho:

Tentnienie konia słychać w ziemi stęku.

Ha!

myśl szczęśliwa kręci się po głowie:

Oko najlepiej z tego dębu powie.

Wstał; ale jeszcze uchem wiatru schwytał,

Raz jeszcze, okiem, gęstwiny zapytał, —

I pod mszystemi zniknął gałęziami:

Tu pika błyszczy, kołpak czerwienieje;

A tu, po dębie, coraz bliżej wierzchu,

Gdzieniegdzie gałęź szeleśnie, czasami; —

Aż oto, razem, postać zajaśnieje

9.[5]

Darmo Nebaba wodzi orlim wzrokiem

Nad różnolistnym gęstych puszcz obłokiem,

Darmo okrąża po polu szerokiem.

Zawsze w pustynie czczości wzrok zapada:

Ani kurzawy, po drożynie, dziada.

Jak tylko zajrzyć, wokoło tumany;

Snują się jary, wstają w piątrach wzgórza;

Śród nich, gdzieniegdzie lasek się zachmurza;

Błyszczy dnia resztą dach zamku blaszany;

Błyszczy, na prawo, Dniepr, dołem rozlany.

W błędnej z tysiącznych węzłów plątaninie,

Liczne się drogi na lewo rozbiegły:

To, skrętnym wężem, pełzną po wyżynie,

To się, jak wstęga, snują po równinie,

To w paszczach jaru giną niespodzianie, —

Aż razem znikną w dalekim tumanie.

Tak tu wyraźny ten widok rozległy,

Że zliczysz wszystkie przydrożne figury;

A oczy lepsze dostrzec nawet mogą:

Gdzie jaki żebrak ciągnie którą drogą,

Gdzie koło błyska pośród pyłu chmury.

A, dnia ostatkiem, zachód pozłocony,

Pocieniowany lotnemi obłoki,

Jest jak zwierciadło tej ponętnej strony,

Z każdym jej cieniem, z wszystkiemi uroki!

10.[6]

Kogoż ten widok, kogo niezachwyci?

Kiedy, nad otchłań pognębienia wzbici,

Krążymy po niej spojrzeniem wpół-bożem, —

A, bliżsi nieba, czuć wyraźniej możem,

Żeśmy na samem dwóch sfer pograniczu,

W swojej kolebki, w ojczyzny obliczu.

Weselsza dusza żywiej tu promieni,

Jaśniej tu czyta w literach z płomieni,

Któremi Wieczny, w tle chaosu cieni,

Do swej potęgi dziedzictwa ją wpisał;

Z przed tronu Boga głośniej tu dolata

Śpiew co ją w łonie wieczności kołysał;

Głuszej tu jęczy płacz niskiego świata;

Nadół, do ziemi, smutku kwef ponury,

Nadół westchnienie co zawichrza duszą,

Łzy, sercu ciężkie, nadół tu ciec muszą; —

Jak nawałnice, i deszcze, i chmury,

Płyną do ziemi od niebieskiej góry.

11.[7]

Co-to Nebaba tak myśli głęboko,

Między gałęźmi oparty bez ruchu?

Czem' tak zasunął rozigrane oko?

Czy dąb, gaduła, szepce w jego uchu

Smutne powieści o klęskach tej ziemi, —

Gdy, pod jej niebem, sęp mordu ponury

Toczył cień trwogi skrzydłami krwawemi,

A z nim Tatarów napływały chmury?

O, nieraz, może, na tym jego szczycie

Rozwiewały się przestrogi znamiona[8];

Nie jedno, może, ta z liści zasłona

Przed srogą śmiercią wychowała życie.

Nie; w zadumaniu cichem i głębokiem,

Puścił się kozak swoich dni potokiem.

Po jego myślach młody wiek przegania

W kwitnących barwach świetnego zarania.

Co za świat w ciszy rodzinnego sioła!

Gdy dusza grała ogniami jutrzenki,

A wabna przyszłość, jak wróżka wesoła,

W kolej, nadziei uchylała wdzięki.

Jak wszystko pełne, jak tam wszędzie miło!

Jak dzień, skąpany w jeziorze rodzinném,

Cicho, ponętnie, w marzeniach świeciło, —

Przeszłość i przyszłość, szczęście i niedole:

Życie, — koń wrzący; świat, — kwieciste pole!

Wzburzenia duszy, cierpkie serca bole, —

Wszystko się topi w uśmiechu dziecinnym:

Łzę utrapienia, łza rozkoszy strąca;

I struna, w tony rozliczne bijąca,

Pochopniej smutne wesołemi zmienia, —

Jak jego umysł swoje poruszenia.

Albo ten wieczór, ten ogień kupały[9][10]!

Po zwierciadlanej Biełozyria wodzie,

Mkną się rybackie z kagankami łodzie:

Niebo ciemniało, szyki gwiazd gęstniały,

Błękitna fala sypała kryształy,

Szum sosen mruczał piosenkę żeglugi,

Muzyczną miarą uderzały wiosła:

Cyt!

płomieniami rozgorzał brzeg drugi,

I wrzawa dziewic zewsząd się podniosła.

We mgnieniu oka, ucichli żeglarze;

Złożyli wiosła: czółna wokrąg płyną;

Już w oczeretach[11] syknęły gadziną.

A brzegi kipią w piosenkach i gwarze;

A tanecznice, migającym cieniem,

Snują się ciągle przed wielkim płomieniem.

Wtem, zaczajona młodź nagle wypada;

Nebaba huknął!

Zdrada, siostry, zdrada!

Już po bałwanie!

Z wianków oberwany,

Złamany leży.

Skończyły się tany,

Ucięto spiewy; a mściwe dziewczęta

Całusem karzą śmiałego natręta.

A też pustoty!..

Gdy wszyscy usnęli,

Widmo kobiety wysnuło się w bieli...

Dziką piosenką serce zaśpiewało,

Blask obłąkania strzelił ze źrzenicy:

Kozak na chwilę zniżył skroń ściemniałą, —

Jakby chciał przetrwać aż ucichną pieśni,

Aż mu natrętne widziadło się prześni.

Czyż taka pamięć pieszczot, miłośnicy?

Darmo!

niescieraj z czoła mgłę natrętną,

Niestawiaj myśli na spojrzenia warcie;

Raz jeden zbrodni wyciśnione piętno,

Jak blask fosforu, czyści się przez tarcie.

Zawsze nieczystych miga się w niem żądło.

12.[12]

Inny Nebaba, bo z inną już duszą,

Pomiędzy borów majaczeje głuszą:

Grom namiętności mgłę spojrzeń rozświéca,

Szyderski uśmiech kazi hoże lica:

Wszystko kipiące, od serca począwszy,

Aż do rumaka co go gdzie chce niesie;

Jak żądze jego, kraj tu coraz nowszy.

Za każdym krokiem rosną w nim tęschnice,

Im lasy głuchsze, wyższe okolice.

Aż oto nowa zajaśniała chwila,

I cienie troski ciągle mu umila,

Jak, noc wieczności, zorza zmartwychwstania.

Cóż-to za dziwna strona się odsłania[13]?

Tu, pod nogami, na równi pozioméj:

Moszen, spojrzeniem policzone, domy;

Irdyń drzymiący w spleśniałej głębinie;

Wiecznie z wiatrami sporne oczerety;

Jak rozsypane zielone bukiety,

Drzewa, i sady, i gaje, w dolinie.

Tam błyskający jasnemi zwierciadły,

Tu w gardła jaru, jak w otchłań zapadły,

Dalej, piaszczyste pozłocone morze;

Dalej, bór spływa po spiczastym szczycie,

Podobny strzępnej narodowca kicie.

A jeszcze dalej, i dalej, i bliżéj,

Góra po górze, bór idzie po borze;

Tysiącem węzłów, tysiącami krzyży,

Plączą się, mącą, rozchodzą, zbiegają,

Niepoliczoną, nieobjętą zgrają,

Wioski i grody, pustynie i laski,

Jary, i góry, i łąki i piaski.

A coraz dalej stepy piasku bledsze,

A coraz dalej lasy błękitnawsze,

A coraz dalej dymniejsze powietrze,

I nieba niższe, — a mgły, a mgły zawsze.

Ileż swobody, uniesień rozwinie

Jeden tu widok, w jednej tu godzinie!

Co tam za strony!

gdzie, w tumany sinie,

Wiecznie drzymiące, fala Dniepru płynie?

Orzeł niech powie co pod niebem krąży:

On wyżej buja, i jego źrzenice

Wyraźniej widzą tamtą okolicę;

O Zaporożu niechaj on opowié,

Jak tam rozlegle panuią koszowi;

Jakie tam, wiecznie, hulanki i wola;

To samo słońce jak tam rozpromienia

Porozsiewane gwarne ich kurzenia[14].

A tabun pędzi ze rżeniem na pola;

A Zaporożec, na swobodnym koniu

Jak jego myśli, ugania po błoniu:

Jak wicher stepu, jego pieśń tak dzika.

A tam, po Dnieprze łódka się przemyka:

Lekka, i chybka, i szybka jak fala,

Leci za nurtem, po szklannej równinie:

Wpadła na poroh; ze skał się przewala;

Zapadła w głębię,... przepadła;..

aż zdala

Pęka wód kryształ, — łodź jak łabędź płynie.

« Przeszło co było!

i co będzie minie!»

Ockniony z myśli, ataman zawoła;

« A co być musi niechaj się już staje!

« Kozacy tęsknią, i ogień goreje!»

Spuścił się z dębu na skrzydłach sokoła;

Na szumie wichru przemknął się przez knieje;

Już pod bajrakiem, i już hasło daje.

13.[15]

Poznała hasło kozacza drużyna,

W gęstwie bajraku dotychczas drzymiąca.

Lekkie gwizdnienie biegać wkrąg poczyna,

I ciszę zmroku powoli zamąca, —

Ale nie głośniej nad szum między drzewy

Gdy wstaje chmura nawalnej ulewy.

Prędko, spokojnie wszystko się odbywa;

Bo i pochodu młodzież niecierpliwa,

I atamana rozkaz wykonywa.

Nieśmie złowiony koń zadzwonić w pęta;

Nieśmie stal brząknąć do boku przypięta;

Natrętna innym, gałązka przydrożna

Kozaczej czapki niedotknie, ostrożna.

Z taką, już zbrojni, z lasu wyjechali.

Czekał ataman, kołpakiem omglony;

Pod atamanem kopał ziemię wrony.

Dał znak, mołodcy obwiedli go kołem;

Podniósł kołpaka, powiódł śmiałem czołem:

« Panowie bracia, czas nam ruszać daléj!

« Droga daleka, gwiazda się już pali,

« A zamek czeka z łóżkiem i wieczerzą!

« Więc, z Bogiem, na przód!

niech koń w pęcie dłużéj,

« A noże we rdzy niech dłużej nieleżą.

« Szlak wiemy dobrze choć się niebo chmurzy.

« Aby dłoń sprawna, i pika niekrucha,

« To, za godzinę, do Dniepru popłynie

« W diable ochrzczona niewiernych psów jucha!

« Na przód, kozacy!

spoczniem po godzinie.»

A niechcąc dłużej rozwlekać się słowy,

Pokazał ręką na ogień zamkowy;

Świstnął, i wprzód się wysunął, aż miło.

A wojsku chęci we dwoje przybyło.

14.[16]

Niezbyt daleko jeszcze odjechali,

I widać jeszcze przez mroku zasłonę,

Gdy śpiew się ozwał w między-leśnej dali.

Zwrócono oczy i uszy w tę stronę:

Pieśni znajome, ich słowy złożone.

Patrzą ciekawi co się dalej stanie,

Patrzą do lasu: ucichło spiewanie;

Aż i dwoch jezdnych, szłapiąc wolnym krokiem,

Zamajaczyło między szarym zmrokiem.

Ile, w ciemności, dopatrzyć się można,

Kozaczą burką opięci się zdają,

Ale we wszystkiem trzeba iśdź zostrożna:

Na znak Nebaby, czterych wyskoczyło,

Rozpoznać zbliska, coby-to tam było.

15.[17]

Już powrócili; dobrze się sprawiono:

« To niedobitki, ojcze atamanie!

« Wielkie przy Mosznach było krwi rozlanie[18];

« Tabor tam naszych ze szczętem zniesiono:

« A tym dwom, jakoś, to trzciny Irdynia,

« To okoliczna pomogła pustynia,

« Że się wymknęli, upatrzywszy porę;

« I, gdyby można, toby jeszcze radzi

« Tu pohulali.

A więc, z dobrej chęci,

« Proszą by u nas mogli być przyjęci.

« Nam się też zdaje że to niezawadzi.

« Przyjm ich, prosimy, do swojej czeladzi.»

Coś pomyślawszy, zezwolił wódz na to:

Bo dwoch, nareszcie, ni zyskiem ni stratą.

Kozacy, radzi z nowych towarzyszy,

Ruszyli dalej w porządku i ciszy.

16.[19]

Wieczór gęściejsze rozsiewa tumany,

Brudniejszym niebo obłokiem zaciemia;

Z ciemniejszem niebem zasępia się ziemia;

Toczą się, szlakiem, obłędu bałwany.

Chropawym torem, w ślepiącej ciemnocie,

Orężny orszak bacznie się posuwa;

Daleki ogień co na przodzie czuwa

Dodaje bodźca wojennej ochocie.

To na zamkowej wieży się paliło:

Kochankom wojny tak go widzić miło

Jakby się w oko dziewczyny patrzyli

Gdy je nadzieja rozkoszy umili.

I dalej hufcem sciśnionym stąpali,

Ciągle milczenie zachowując dzikie,

Nadzieję mordu mając za muzykę,

Za wtór stęk ziemi i brząkanie stali.

Cóż się tam dzieje z myślami Nebaby

Teraz gdy zemsty dostępuje szczytu?

Musi mu jaśnieć wszystkiemi powaby;

Teraz-to musi w rozkoszy zachwytu...

Ej!

ile można miarkować po czole,

Po dosłyszanem zazgrzytaniu szczęki, —

Znośniejsze serca zdradzonego bole,

Gdyby się pojął, niż te zemsty wdzięki!

Czegożby marzył po triumfach noża

O błędnem życiu w stepach Zaporoża?

I czegoż w myśli tak brnąć, że, pomału,

Jakby w sen zapadł, — jakby w snie się rzucił

Gdy pistoletu wystrzał go ocucił.

« Kto tam wystrzelił?»

wnet groźnie zawoła.

Pilnie patrzano po sobie do koła; —

To aż w ostatnich szeregach oddziału.

—« Droga tak ciemna, koń się spotknął w chodzie,

« Przeklęty kurek źle trzyma na zwodzie,

« Aby go dotknąć to zaraz i pryśnie.»

—« Niechaj-no każdy pistoletu strzeże!

« Bo, czy umyślnie, czy to nie umyślnie,

« Raz ja ostatni w ten przypadek wierzę!

« Nieprzetrze oczu jak plunę któremu!

« Hej, kto wie drogę niech jedzie przed nami!

« Wy, z bystrem okiem, biegnijcie stronami;

« A tył oddziału wręczam pod straż temu.

« Wróg, — bodaj mara; a wystrzał przestroga!»

— « Pozwól się prosić, ojcze atamanie,»

Podchwycił kozak co w tej chwili stanie:

« Każda mi znana pod Kaniowem droga:

« Nie jedne wiozłem tu listy, a wprzody

« Nie raz tu nie dwa wypasałem trzody.

« Na krzyż przysięgam że o krok niezmylę.»

— « Zanadto mowy; lecz kiedyś ochoczy,

« Więc prowadź.

Zawsze ku temu ogniowi;

« To nam gospoda.»

Tak Nebaba powié,

A zwinny kozak przed wszystkich wyskoczy:

Westchnie, — przez piersi święty krzyż położy;

A za nim reszta; — i dalej, w czas boży!

17.[20]

Ciemnemi szlaki wywijając kręto,

Nad jar głęboki przerznął się Nebaba.

A już i jasność miesięczna, choć słaba,

Biła ze wschodu w chmurę nasuniętą,

I widzić w cieniach wyraźniej zaczęto.

Gęstemi trzciny szeleści jar na dnie;

Woda gdzieniegdzie drzymie śród bagniska,

Chwilkę jaśniejszem zwierciadłem zabłyska,

Gdy drobna gwiazda z za chmur się wykradnie

I, w srebrnych iskrach, na jej marszczki padnie.

—« Patrzcie-no!

co-to tem wzgórzem ciemnieje?»

—« To, powyż jaru, podnoszą się lasy.»

—« Lasy w tych stronach!

a ja znam te strony.

« Może;... słyszycie ten szum przytłumiony?»

—« To aż za Dnieprem biesiadują knieje.»

—« Nie, bracia; kłamstwo!

to coś jak hałasy.»

Ale gdzież kozak, co, przed atamanem,

Po błędnej drodze jego hufiec wodził?

Czy w czarodziejskiem kole się ogrodził?

Czy, jak widziadło, rozwiał się tumanem?..

Byłże-to Polak przykryty kołpakiem,

By nieostrożnych naprowadzić w siatki?

Badał: i lubo, śród przykrej zagadki,

Dreszcz co oziębia przebiegał po ciele,

Żadnym niezdradził podejrzenia znakiem;

Tylko zawołał na swoich, i śmiele

Puścił się z góry, jak gdyby skrzydlaty.

Podwójny wystrzał błysnął, zagrzmiał w tyle,

I jęk śmiertelny ozwał się za chwilę.

« Stój, atamanie!»

Leci jeden z czaty.

« Zdrada od Lachów!

Już nasz jeden zginął:

« Ledwie dał hasło, pod koniem się zwinął;

« Takim go smacznym przywitał nabojem

« Czart zaczajony w kudły naszej burki;

« A teraz z wojskiem połączył się swojem,

« Co już nam odwód przecięło na wzgórki.

« Słyszysz, — czy widzisz co się to zaczyna?»

Zaledwie skończył złej wieści posłaniec,

Kozacy na dół runęli nawałą,

Aż zastękała w dnie jaru głębina;

A z góry, chmurą gromami nabrzmiałą,

Zwolna bagnetów następował szaniec.

Wpół-chmurny księżyc pozierał nieśmiało;

Rzęsne się błyski sypały z oręża;

W nieprzełamanym i niemym szeregu,

Sunął po jarów gorującym brzegu.

Tylko szeleści sztandar rozwiniony,

Jak gdyby szeptał już naprzód pacierze

Po duszach które śmierć za chwilę zbierze;

A czasem trąbka wrzaśnie w przykre tony.

18.[21]

Jak ta, na wstręcie zaburzonej fali

Co przez dnieprowe porohy się wali,

Skała, śród szumu, stoi niezachwiana, —

Tak się wydaje postać atamana,

Kiedy, zepchnięte nieprzyjacioł siłą,

Wojsko się jego dokoła stłoczyło:

« Stójcie!»

zakrzyczał; « podstęp nie wygrana!

« Prawda że wrogi stoją nam natyle,

« A dla nas przykre co nie w zamku chwile;

« Lecz tu potrzebne choć bitwy udanie.

« I ani możem wątpić o zwycięstwie!

« Znać nieufają ni w sile, ni w męstwie,

« Gdy tu, w tej porze, godzą na spotkanie.

« Niechaj-że styłu gotują nam tamy,

« A my, na górę, przed siebie ruszamy.

« Ciemna noc równie obu wojskom sprzyja.

« Dalej, na góry!

gdzie przeprawa czyja!»

Już się wypuścił: aż tu, jednym razem,

Burzą wojenną powietrze zawrzało;

Ryknięto w trąby, brząknięto żelazem, —

Blade się łuno po nocy rozlało,

I gradem śmierci wokrąg zaświstało.

Spojrzał Nebaba, i wstrzymał się w biegu, —

Tak go gwałtowne objęło zdziwienie:

Polacy stoją na oboim brzegu,

I ślą ku niemu ogień bez przestanku;

A on się widzi w płomienistym wianku.

« Zdajcie się, zdajcie!

kornym przebaczenie!»

Na wszystkie głosy Polacy wrzasnęli.

Patrzą po sobie kozacy zdumieli.

Lecz wódz niedaje do myślenia chwili,

Więc ich, przykładem i mową, posili:

« Nic to, nic, bracia!

damy ład wszystkiemu!

« Zaraz tu wszystkich popędzimy w bagno.

« Wsercach im zatknąć broń której tak pragną!

« Nic to, nic, bracia; huknijcie po swemu!»

19.[22]

Czy duch co lubi wspierać ludzi zbrodnie,

Śród nocy, piekła podniósł im pochodnię,

I do ich serca zagrał swą muzyką, —

Że takie grzmoty ryknęły tak dziko,

A, na świat ciemny, na sklep nieba cały,

Tak niezwyczajne błyski się rozlały?

Grobowa cichość nastała po wrzawie:

I oba wojska, w posągów postawie,

Z bezwładną ręką, opuściwszy bronie,

Oczy ku jednej obrócili stronie, —

Jakby na karku nikogo niemieli:

I wkrótce dziwniej niż wprzódy huknęli.

20.[23]

Jakaż nagłego postrachu przyczyna?

Była-to właśnie okropna godzina,

Kiedy wpadł Szwaczka na zamek dobyty,

A pożar zaczął trawić jego szczyty.

Z jaką radością przyjmie konający,

Cudem odkrytą, zbawienia nadzieję,

Z taką, Nebaby wojsko wieść przyjęło

Że ich pożarem zamek już goreje.

« Ot i przypadek sprzyja nam niechcący!

« Teraz się szczerze wezmijcie za dzieło.

« Niebo, mołodcy, niebo nam pomaga!

« Jeszcze godzina i stała odwaga,

« A, na złość liczbie, wyjdziemy zwycięsko!

« Patrzcie, jak jedną strwożeni już klęską!

« Hej, dwoch najżwawszych na lepszych rumakach!

« Skoro staniemy na tym góry grzbiecie,

« Pokłon do zamku od nas poniesiecie!

« Niechaj tam pomną o braciach kozakach!

« A teraz, kiedy Lach się trzyma słabo,

« Dalej, mołodcy, dalej za Nebabą!»

I poszli wszyscy na miecze, na spiże,

I znikli w walki zakręceni wirze.

21.[24]

Jak gdyby oko zagniewane boże

Całkiem w płynący ogień się stopiło,

Z taką wściekłością, z tak rosnącą siłą,

Wrzało nad zamkiem płomieniste morze.

Pożar, w podziemne zakradłszy się lochy,

Buchał, jak z paszczy, kłębami brudnemi;

W skrytych podkopach zapalone prochy,

Jak grom więziony, darły wnętrza ziemi.

Leżały wieże, czarne ziejąc dymy,

Jak obalone piekielne olbrzymy;

Jak przeklętego Lucyfera skronie,

Pałały dachy w ognistej koronie.

A, echo piekieł, umarłych jęczenia,

A głazy siła ciskane płomienia, —

Tańcem i pieśnią tej uczty zniszczenia.

Wiadomość zrazu głucho się roznosi,

Coraz głośniejszym rozlega się gwarem:

Nebaba walczy nad pobliskim jarem,

I, przez posłańców, o posiłek prosi.

— « Kto wasz wódz?»

— « Szwaczka.»

— « Gdzie jest?»

— « Na zabawce,

« Przywodzi godne swej woli oprawce.»

Tam, tam, gdzie słychać, pośród murów rumu,

Razem przekleństwa, i śmiechu hałasy,

Szwaczka, na czele rozjadłego tłumu,

Z uporem w rdzawe szturmuje zawiasy.

Jedna tam słaba kobieta się tai.

Już najmocniejsi jacy są w tej zgrai

Poprobowali swoich barków siły,

I, z wściekłym wstydem, wracali od pracy.

Aż Szwaczka krzyknął: « Oto mi kozacy!

« Awas-by, gnuśnych, baby wydusiły!

« Jeszczeż-no plecy naprężą się stare;

« Bo chcę serdecznie ścisnąć tę maszkarę.

« Ale, panowie mołodcy, za karę,

« Nikt jej przedemną dotknąć się nieważy!»

Wtem, kark barczysty z pod burki odsłoni;

Podsadzi ramię, razem drzwi podważy:

Drzewo zazgrzyta, żelazo zadzwoni:

Przejście swobodne: już w padną, już po niéj!

— « Giniecie, bracia!

ratuj się kto umie!»

Okrzyk przestrachu rozlega się w tłumie;

I wnętrze zamku zawyło przestrachem.

Prysnęły głownie, płomienie buchnęły,

Wstrzęsło ścianami, zaskrzypiało dachem, —

I dach przetlały runął między ściany.

Jeszcze okrzyki skonania wrzasnęły;

Prysnęły głownie, dymy wybuchnęły;

Wirem się wzniosły ogniste bałwany:

Chwila, — i wszystko milczy pod pożogą:

Przetlona głownia cicho dogorywa,

Cicho dym wstaje, płomień się dobywa, —

Jakby tam nigdy niebyło nikogo!

22.[25]

A w garle jaru jak wrzały tak wrzały

Dźwięczące cięcia, ryczące wystrzały,

I zgiełku męży wyjąca muzyka.

Nie jeden jezdziec zwinął się bez głowy,

Nie jeden leżał pod ciężarem konia,

Nie jedna z ostrzem rozstała się pika,

Nie jeden w bryzgi poszedł miecz stalowy, —

Nim, przepełniwszy bagniste parowy,

Powódź się wojny rozlała na błonia.

I ktoż jest w sile, z żyjących na ziemi,

Ogarnąć, pięciu zmysłami słabemi,

Ten taniec mordu, jaki wyprawiły

Wszystkie uczucia, wszystkie człeka siły,

W jedno uczucie, w rozpacz przerodzone?

Dzięki połyskom, co z pożaru biją,

Że czasem nocy uchylą zasłonę!

Większe ciemnościom, że je znów zakryją!

Noc-to okropna, noc-to piekieł była;

Starzy, z powieści prawią o niej siła:

Gdyby nam dzisiaj taka się przyśniła,

Miękkie sny nasze na długoby struła!

Jedna jej tylko istota nieczuła.

23.[26]

Gdzie wzgórek strzela nad szczyty czaharu,

Do omglonego podobna widziadła,

Nad sceną wojny spokojnie usiadła.

Albo to dziecię śmierci i pożaru,

Albo zbieg będzie ze krwi i płomienia:

Jaśnie w tem świadczą skrwawione łachmany,

Skroń rozraniona, i włos rozczochrany.

Aże ustawnie podnoszą westchnienia

Tę dłoń co mocno przyciska do łona,

Musi być biegiem gwałtownym zmęczona.

Pewnie, strwożonej, grozi losów cisza, —

Lub swej niedoli śledzi towarzysza,

Bo tak ciekawie poziera dokoła.

« Ho-hop, Nebabo!»

Opętanej słowa!

A w głębi lasu odhuknęła sowa;

I wilk, jej, wyciem, napowrót odwoła.

Że zrozumiana, jakby z tego rada,

Dziwacznie suknię i włosy układa.

I, wzrok utkwiwszy w bitwę co na przedzie,

Dziwny spiew, tonem dziwniejszym, zawiedzie.

Nie ludzkim uszom, śpiew piekłu znajomy.

Rosnące w jarze zgłuszyły go gromy;

Za echo, wojny ozwało się wycie.

Czekaj na gwiazdy kochanej przybycie!

To nie armaty ogniem śmierci błysły, —

To twój kochanek rozsiał swe promienie;

A to nie kule, śmiercią, obok świsły,

To było znane miłego gwizdnienie:

Oto i on sam, cały, z ognia płynie

W tej chmurze dymu co mroczy pustynie.

24.[27]

Ostatnim rykiem, ostatnim płomieniem,

Buchnął jar, wreszcie, z rozdartej paszczęki;

Otchłań bezdenna nieskończonej męki,

Dusz potępionych syta złorzeczeniem,

Nie straszniej rzygnie przed świata zniszczeniem.

Łuno pożaru, strzelby błyskawica,

Co ten ofiarny diabłom stos podniéca,

Blaskiem południa jaśnieje tu prawie;

Niemożna wiedzieć kto z Lachów kto z Rusi:

Tylko jednego poznać każdy musi.

Gdzie kilku razem w śmierci bolach jęczy,

Tam atamana żelazo połyska;

Gdzie prze koń jeden, a szereg, jak fala,

Cofa się w kręgu płynących obręczy, —

Tam atamana wrony koń się ciska.

Błyskami wojny cięcia swe zapala;

Gromami wojny wszystkie zbiega strony;

Zda się że z każdą kroplą krwi toczonéj,

Co mu dłoń poi pałasz ubroczony,

Serce rozjusza i szablę nastala.

Ale dłoń jedna i jedna odwaga

Nic niestanowi, albo mało znaczy,

Tam gdzie za mnóstwem przechyla się waga:

Cała tam korzyść, śmierć z chlubnej rozpaczy.

Z dosyć szczupłego Nebaby oddziału,

Jeden za drugim ubywa pomału....

Choć, przy niewoli co u Lachów czeka,

Sama śmierć, widna, jest jeszcze powabną;

Z boleścią jednak postrzegł on zdaleka,

Jak szyki jego w nacieraniu słabną.

I wzrok mu zaćmił jakiś zamiar dziki;

I wnet radości błysnął promieniami:

« Krzepcie się, bracia!»

woła; leci w szyki.

« Bóg pomoc niesie, zwycięstwo za nami!

« Patrzcie, to nasi!

Jak podobni chmurze

« (Patrzcie przed pożar), suną się po górze.»

Buchnęła walka, zagaśnienia bliska,

I serca znowu mordem zakipiały.

25.[28]

Zadrżał ataman.

Cóż-to za zuchwały,

Natrętną szablą przed oczy mu błyska?

Dwa razy natarł, dwa razy odskoczył,

Dwa razy koniem wokoło zatoczył, —

Upatrzył porę, spuścił szablę razem,

I z atamana spotkał się żelazem.

Ostrze na ostrzu zaiskrzy, zadzwoni;

Żołnierz wkrąg strzeli okiem zadziwionem:

Aż szabla gwiazdy błysnęła ogonem,

I gdzieś daleko świstnęła mu z dłoni.

Najlepsza tutaj porada przestrachu:

« Zmykaj, niezmykaj, móy ty śmiały Lachu!

« I kary także o drogę niepyta.

« Jeszcze się żaden przed nim niewysunął!»

A wiatry wtyle zostawia koń wrony,

A błyskawice, pałasz wyniesiony.

Gdyby w biednego żołnierza tak runął...

I on nie taki trwożny jak się zdało:

Na jednem miejscu, zwinął koniem śmiało.

Może on niechce śmierci przyiąć w plecy:

Bo skąd-że tutaj nadzieja pomocy?

Od reszty swoich oba tak dalecy.

Jakiś tu zamiar pokrywa cień nocy.

Lotem spojrzenia, ataman dobiéga;

Gwizdnieniem szabli wpół rozdmuchnie Lacha:

Trzasnął grom skryty, — zajęczała płacha[29],

I po powietrzu tysiącem drzazg miga.

Lach dalej świstnął: a koń atamana

Aż ziemię zapruł kutemi kopyty;

Tak lejc go zerwał; — i stanął jak wryty.

A twarz Nebaby, jakby jedna rana;

Tak ją strzał opluł i szabla strzaskana.

A krew kroplista, płynąca zasłoną,

Zbroczyła czoło, opada na łono,

Leje się w usta, przepływa przez oczy,

Gasi spojrzenia, oddechy tamuje; —

Darmo trze oczy, darmo usty pluje, —

Rumiane źródło falami się toczy;

Darmo dłoń kala, darmo suknię broczy:

To krew niewinnych, nic jej niezhamuje!

Co przetrze oczy, co ustami splunie,

Krwawa zasłona znowu się zasunie;

Potępionego prawdziwa męczarnia!

A tu Polaków okrzyk się rozléwa:

« Nasza wygrana!

posiłek przybywa!»

Teraz już całkiem wściekłość go ogarnia:

Opuścił ręce, schylił nadół skronie, —

Jakby śmierć sama, mrozem swych piszczeli,

Przygłaskiwała do wiecznej pościeli.

26.[30]

— « To on; on-to sam!»

w dobrze znanym tonie,

Cichy się głosek odezwał na stronie,

A wyraźniejszy, gdy się zbliży trocha:

« Przyszedł popieścić...

On mię zawsze kocha.»

— « Czy i ty!..»

krzyknął; niemógł skończyć mowy,

Krew mu ustawnie zalewała usta;

Przerywanemi tylko jąkał słowy,

Gdzie się zdradzało zimnej krwi udanie

I niewstrzymanej złości obłąkanie:

« Diable!..

kocham cię!..

Ta krew...

Kseniu!..

chusta...

« Zsadź mię,... przeklęta!..

Daj rękę,... o droga!..

« Gdzie serce!..

diable!..

gdzie serce, kochanie!»

I na bełkocie skończył mowę całą.

Jak ostrze noża przykro zaskrzypiało!...

I jęk śmiertelny wydała przebita.

Liczne wokoło zagrzmiały kopyta:

Otoczyli go polskie wojowniki.

Poddaj się, poddaj!

nie pora do piki;

Już marsz zwycięski muzyka uderza.

Omdlały kozak, z uczuć zaburzenia,

Z przewlekłej walki, ze krwi upłynienia,

Upadł na ręce pierwszego żołnierza.

27.[31]

Nastała cisza po hałasie wojny:

Spokojne pola, zamek już spokojny;

A niedotlałym ogniem oświecony

Prosi przechodniów z każdej świata strony.

Uprzejmie kruki, gęstemi gromady

Krążąc wokoło, wabią do biesiady;

Pobojowiska radzi godownicy,

Wilcy, tłumami, ciągną z okolicy.

Zniszczenie nawet, co już w zupełności

Swe panowanie nad zamkiem rozszerza,

Tyle przestrzega bezpieczeństwa gości,

Z takiem te gody sprawia uciszeniem,

Że można słyszyć przelot nietoperza;

Chyba że zechce przyświecić płomieniem,

To buchnie w żary przetlałym kamieniem.

28.[32]

Przecie Nebaba żywo wyszedł z boju

I łakomego brzydkiej śmierci garła;

I w niej krew czarna kipi, jak we zdroju,

I choć posoką umalował skronie,

I wzrok w strumieniu dymiącym się tonie, —

Widać, po jego spokojnej postawie,

Że odpoczywa po wojennej wrzawie.

Albo też, jeszcze i dotąd męczony

Zuchwalstwem rządcy i Orliki zdradą,

Zboczył, wędrując pomimo tej strony,

By się nacieszyć obmierzłych zagładą.

W tymże kołpaku, w odzieży tej saméj,

Sczerniałej trochę pod krwawemi plamy,

Siedział na złomkach w pół-zgorzałej bramy;

I swoję pikę trzymał na sztych w ręce,

Jakby miał bliskie odeprzeć natarcie.

A wokrąg niego doborni młodzieńce!

Jedni, jak gdyby stanęli na warcie,

Podnieśli piki nad zgorzałą wieżą;

Tylko cierpliwi, że się ani ruszą,

Choć płomień zewsząd dogryza im srogo!

A drudzy, w kole, gardłem flasze mierzą;

Tylko że nigdy dopić ich niemogą!

Inni znow, bardziej snem zmorzeni, leżą;

Tylko że wiecznie tym snem leżyć muszą!

Musi on całą nasycać się duszą,

Że tak, bezwładny, wpatrzył się przed siebie:

Pewnie on w cieniach pamiątek się grzebie.

Tu każde miejsce tyle przypomina!

Gdzie, w stosach żaru, kurzy się perzyna,

Ten plac, bywało, uwieńczały spisy,

Kiedy swą młodzież zebrał na popisy.

Miejsce gdzie trup ten, mordem oszpecony,

Ostatkiem czucia, życia drga ostatkiem,

Gdy mu natrętne zazierają wrony, —

Miejsce to uciech nieraz było świadkiem:

Tu szkło dzwoniło, tu grzmiały okrzyki;

Za czyjeż zdrowie?

Nebaby, Orliki!

Mściwego samo udręcza wspomnienie.

Aż z pod wnętrzności wydobył jęknienie:

Zemsty czy śmierci?

w tem odgadnąć trudno.

Gdzie zwrócił ucho, by dosłyszeć wtóru

Co może przypaśdź do jego czuć choru, —

Tu raz ostatni pieścił się z obłudną;

A dziś, o trupią skłuciwszy się głowę,

Dwa wilki wycia zawiodły grobowe.

Czegoż te ptaki, uderzając w skrzydło,

I gniewnie kracząc, grzebią śród popiołu?

Strawa zapewne warta ich mozołu:

Bo wygrzebali: człowiek czy straszydło?

Sczerniałe w ogniu, wpół-spieczone ciało:

Ale Nebabie rozpoznać się dało!

Nagle ku ziemi czoło mu opadło, —

I jeszcze naglej wzniosło się do góry.

« Ho-hop, Nebabo!»

zawył głos ponury,

I, z pośród ognia, wypełza widziadło.

A choć niewrzeszczy szalonym chychotem;

Chociaż ją taniec niezakręca chyży,

Bo jej wnętrzności ciężą wpół-wysnute; —

I teraz jednak, gdzie się tylko zbliży,

Pląsają iskry wichru kołowrotem,

Wilki przy trupach wyją na jej nutę,

I samo trupów oblicze się zmienia.

« Wody!

ach, wody!»

popatrzyła Ksenia;

Głos jej znajomy: — i kochanka oko

Na jej się wdzięki rozwarło szeroko:

Jakby wgłąb Kseni pragnęło utonąć,

Albo ją w piekło, i siebie pochłonąć.

Ksenia się zbliża, z mniejszą coraz trwogą,

Oko Nebaby patrzy już mniej srogo:

Już się i warga z wargą napotyka...

Pocałowała Nebabę diablica:...

Teraz do reszty rozporze ją pika!

Nie; cicho siedzi: tylko mu dreszcz mały

Wyprężył członki, a źrzenice zawsze,

Zawsze patrzały, patrzyć nieprzestały,

Dla Kseni nawet coraz już łaskawsze.

29.[33]

Na rozburzonem Kaniowa zamczysku,

Długo podróżnym broniący przystępu,

Długo ponęta drapieżnemu sępu,

Szkielet Nebaby lsnił w grobowym błysku;

Jak straż zaklęta w pomieszkaniu mary,

Jak mowny pomnik barbarzyńskiej kary.

Ogień, co wszystko dokoła potrawił,

Z mołodców jego śladu niezostawił:

Poznana tylko z rany i z odzienia,

Szalona Ksenia leżała na trawie,

Jeszcze w modlącej przed lubym postawie;

A w strasznej nocy zamku podpalenia,

I topielicy skończyły się pienia.

30.[34]

Gdy duch mój zwidzał dnieprowe pobrzeże

I na Kaniowa odpoczął ruderze,

Jeszcze tam wkoło wyszukał on ślady

Dnia okropnego ostatniej zagłady:

Jeszcze, po ścianach, krew się czerwieniła,

Gdzie żona, gnana morderców pogonią,

Mytą w krwi męża chwytała się dłonią:

Żadna wywabić niemogła jej siła;

Na miejscu startej, inna wystąpiła:

Ale nieszczęsne zabójczyni ciało,

W popiół przetlałe, z wiatrem się rozwiało.

W porosłej miękką murawą uboczy,

Trafił na kołtun kseninych warkoczy;

Ale w nim drobny gniezdził się już ptaszek.

Obok, leżała, z Nebaby ratyszcza,

Stal, od płomienia, w ciemny żużel zlana.

A, błądząc długo śród skośniałych czaszek,

Odgrzebał torban, między gruzem zgliszcza,

I jednę strunę z całego torbana.

Ani lat, ani pogody koleje,

Nie mogły przyćmić złotego jej blasku;

A wiatr, kochanek, z pobliskiego lasku,

Co noc z nią dawne odspiewywał dzieje.

I jam polubił chrypliwe jej tony,

I, z jej dźwiękami z czasem oswojony,

Gdym nieraz badał pilnie i ciekawie

O całej zamku kaniowskiego sprawie;

W końcu rozwikłać mogłem tajemnicę:

Co dało powód do zbrodni Orlice?

Gdy, w ciemnej nocy, przez widmy czy czarty,

Czy, jak wieść była, za rządcy namową,

Zdjęto wisielca (odpowiadał głową

Z pod czyjej trupa uwieziono warty),

Brat tej dziewczyny był wtedy na straży:

A serce rządcy do Orliki biło;

Życie jej brata w ręku rządcy było:

Lach, niepuszczając pory co się darzy,

Hardej dziewczynie daje do wyboru:

Tytuł swej żony, lub srogą śmierć brata; —

Żadnej przewłoki, żadnego oporu!

Biedne małżeństwo gdzie diabeł za swata!

I tak, dla brata, miłość poświęciła,

Rządcy małżeńską zaprzysięgła wiarę;

A dla miłości, inną ma ofiarę:

Zabiła męża i siebie zgubiła!

31.[35]

Mijają lata, z latami zdarzenia.

W ostatnim dymie zgasłego płomienia,

Wróciły w piekło szatany zniszczenia.

Świetnie przejrzały nieba Ukrainy,

Zabrzmiała śmiało cicha pieśń dziewczyny,

Czas lasem okrył ostatki ruiny.

Gdzie bojowiska czaszkami bielały, —

Ulewna burza brózdy tam zorywa,

Kwiat się tam, z wiosną, wykluwa nieśmiały.

Złomki szubienic świecą próchnem z ziemi.

Nad zwycięzcami, nad zwyciężonymi,

Trawą usłana, mogiła zapada:

Tam błędny żebrak do snu pacierz gada.

Piekła za wojną zatrzaśnięto bramę.

Znów tenże pokój, i ........

...

...[36].

Przypisy

↑ Ławry peczerskiej, klasztoru przy pieczarach czyli grobach wielu świętych i błogosławionych, w Kijowie.

P. W.

↑ Ratyszcze: spisa, włócznia.

P. W.

↑ Błąd w druku — winno być: 6.; od tego miejsca numeracja zmieniona o jeden.

↑ Jest-to szczegół dochowany tradycyą.

Podczas ciągłych nabiegów tatarskich, kiedy lud okolicy wiedział, że horda wpobliżu koczuje, dla bezpieczeństwa, zostawiał jednego ze swoich na jakiej wyniosłej i panującej mogile, lub na wierzchu wysokiego dębu, aby upatrywał Tatarów, i dawał znać o zajrzanych wywieszeniem białej chorągwi lub chustki.

Lud pracujący po polach, skoro zajrzał bielejące znamię popłochu, uciekał w znajome sobie kryjówki.

Ukraiński telegraf!

To mi napomina drugi szczegół.

Słyszałem od mieszkańców pamiętnego w naszych dziejach miasta Czehryna tak tłómaczony początek zwyczaju, powszechnego w Ukrainie, a zwłaszcza w tej okolicy, zbierania się ludu, szczególniej chłopców i dziewcząt, na środek sioła, który oni nazywają ułycia, ulica, dla śpiewania różnych pieśni, co się, nieraz, daleko w noc przeciąga.

W czasie koczowania hordy w tych stronach, lud, wiedząc jakie klęski ponosi kiedy na śpiących natrafią Tatarzy, żeby zawsze miał przytomność i gotowość chronić się w razie niebezpieczeństwa, na noc zbierał się razem, i, dla odpędzenia snu, śpiewał narodowe dumy i pieśni.

Zwyczaj został, chociaż niebezpieczeństwo, co mu dało początek, minęło.

Dalsze wiersze oddają sprawiedliwą zapłatę zasługom cienistych dębów Ukrainy, które, w ciągłych zaburzeniach i wojnach, zapewne, niejednemu chroniącemu się śmierci, były pewniejszą opieką niż ściany własnego jego domu.

↑ Polskie sobótki P. W.

↑ Zwyczaj palenia ogniów w wilią S. Jana zasięga dalekiej starożytności; on się i w Ukrainie przechował.

Nazywają go tu kupało.

Pospolicie, kiedy dziewczęta wiejskie zaczną swój obrzęd, do którego i kąpanie się należy, młodzież płci drugiej wybiera te chwile żeby na nie niespodziewanie napaśdź: wtedy cicha nocna scena zmienia się w najtłumniejszą; krzyki, spiewy, rozlegaią się w powietrzu.

W 1826 roku autor widział podobną scenę na rzece Taśminie: tu ona się odbywa przy jednej z najpiękniejszych wód w Ukrainie.

Jezioro i wieś Białozor leży blisko Smiły, w rozległych sosnowych lasach: znacznego ogromu, szyba, jasna, błękitna, zwierciadlana, błyszczy śród rozstępu siniejących lasów; wieś, prawdziwie ukraińska, — ogromna, dobrze zabudowana, ludna, mająca zapewnie do 2000 samych dusz męskich, rozciąga się prawie w koło jeziora.

Obraz świateł rybackich na jeziorze, wspomniany w tekscie, powtarza się tu każdego wieczora, i tworzy prześliczną wodną illuminacyą.

↑ Oczeret: trzcina.

P. W.

↑ Widok ten jest, prawdziwie, rysowany z natury.

Zaraz za miasteczkiem Moszny ciągną się, na szerokość może trzech werst, bagna i trzęsawiska nazywane Irdyń.

Najpewniej jest to stare łoże Dniepru.

Prawy brzeg tych bagien otoczony jest wysokiem pasmem gór wznoszących się piątrami, rozciągnionych szeroko, i okrytych gęstym lasem.

W tym miejscu, to jest na pośredniem pasmie, hrabia Woronców, właściciel miejsca, założył pałac i źwierzyniec na 8 werst rozciągniony po górach.

Pałac otoczony jest zabudowaniami wiejskiego gospodarstwa; wszystkie proste, lecz najgustowniej urządzone: i każdy dziedziniec, ze swemi zabudowaniami, składa najpiękniejszą fermę angielską.

Dziedzińce ubrane w drzewa i krzewy, mury domów w porozpinane gałęzie akacyi białej i płaczącej; schody, ganki, balustrady, — w kwiaty i różnokolorowe pachnące powoje.

Lecz samo położenie piękniejszem jest nad wszystko.

Z jednego punktu troche wyżej za pałacem, jest szczególny widok, prawdziwie nieogarniony.

Jest-to cypl jednej góry (nienajwyższej jeszcze): pod nogami masz widok pałacu i kwiecistych dziedzińców, schody gór okrytych lasem; dalej, pierwszym planem obrazu są bagna Irdynia, zarosłe oczeretem, i gdzieniegdzie olchą; za niemi widok miasteczka Moszen; dalej jeszcze rozciąga się Dniepr, jakby siną wstążką; — a tam, z drugiej strony, niskie, piaszczyste brzegi, wsie, miasteczka i monastery już połtawskiej guberni.

Oko ma zewsząd otwarty widok na promień siedmiu lub ośmiu mil wokoło.

↑ Tak nazywają poziome chaty kozackie, i strażnicze szałasy, z których dym, niemając oddzielnego dla siebie otworu, wychodzi całą powierzchnią słomą krytego dachu.

P. W.

↑ W istocie, wojska polskie pierwszy raz doścignęły powstańców wpobliżu Moszen, na Irdyniu.

Zdarzyło się autorowi, iż, będąc w tej okolicy, słyszał, właśnie na miejscu, opowiadanie o tem spotkaniu od czernca, dozorcz młyna należącego do pobliskiego monasteru, i naocznego świadka.

Tu Irdyń niejest tak grząski: w suchą porę daje się przejeżdżać; w większej części, zarosły olchami niepospolitej wielkości; gdzieniegdzie tylko biją zdrojowiska i stoją wody.

Wszędzie, po lasach sosnowych, od Smiły aż do Moszen, były kurzenia hajdamackie; i tradycya pokazuje te miejsca.

Tu właśnie jest miejsce powiedzieć, jak potrzeba żałować, że niemamy ani dobrej mapy starożytnej, ani szczegółowej gieografii, ani zbiorów żadnych historycznego interesu, choćby historycznej ciekawości.

Uczony metropolita Kijowski Eugieni, za pomocą należącego do siebie duchowieństwa i odezwy do obywateli krajowych, zaczął zbierać te drogie zabytki przeszłości, lecz niewiemy jaki skutek wezmą jego starania, zależące od osób, po większej części, lub obojętnych lub nieznających ceny tych walających się w pyle ich nóg pamiątek.

Dziś jeszcze, za każdym krokiem, napotykają się nierozorane do szczętu mogiły, pod trawą i lasem, ostatki zamczysk polowych, — i słyszyć można ciekawe o miejscowych wypadkach podania.

Ale my to puszczamy mimo oka i ucha: tymczasem wiek mija, pług równa dzieło czasów minionych, pokolenie po pokoleniu wymiera; a my tracimy skarby których nawet nie znamy wartości.

↑ Klinga, lama.

P. W.

↑ Zapewne ingerencja cenzury.

W innym wydaniu następuje tu tekst:

zbrodnie te same!


text:
61.

Ku wam!

Ku wam!

W świetlane tonie,

W tej błogiej stronie,

Głos ku mnie tęskny stamtąd płynie:

O tam!

Co tchu!

Ku tej krainie,

Którą jedynie


text:
deszcz w concarneau

nisko nad lądem chmury zwinięte w pięść

dziewczyna białe wiadro zanurza w zatokę

trzepocze się falami horyzontu część

żagle zakryły drugą przed patrzącem okiem

z poza skały wiśniowej wiatr prychał jak zwierzę

gdy barka rozhuśtana gniotła w pianach wodę

płótna jej się wydęły dziewczęco i świeżo

niby daleka bitwa na budynku grzmiał dach

znikły kontury rzeczy zaszumiało znagła

deszcz spadł niby kurtyna w eliptycznych fałdach


text:
Banki będą zobowiązane na żądanie sądu lub prokuratora do udzielania informacji objętych tajemnicą bankową, a związanych z rachunkiem przedsiębiorcy.

Tak przewiduje projekt nowelizacji prawa bankowego przygotowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Obowiązek ten będzie obejmował nawet sytuacje, gdy w trakcie prowadzonego postępowania nie postawiono jeszcze zarzutu popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego konkretnym osobom.

Zdaniem MSWiA obecne uregulowania pozostawiają "furtkę" dla przestępców, którzy zakładają firmowe rachunki bankowe i za ich pośrednictwem dokonują "prania pieniędzy" pochodzących z popełnianych przestępstw oraz zmniejszają efektywność ścigania i pociągania ich do odpowiedzialności.

"Dlatego nowelizacja ustawy Prawo bankowe jest w tym zakresie konieczna" - podsumowuje Michał Rachoń, rzecznik prasowy MSWiA.

Projekt trafił do uzgodnień międzyresortowych i społecznych.


text:
Borowski Kacper, biskup łucko-żytomierski od 1868 r., Poprzednio kanonik mohilewski i prof. historji kośc. i prawa kanon.

w petersburskiej akademii duch., ur. 13 Stycz.

1802.

Mąż uczony; tłumaczył z greckiego na polski Pisma mężów apostolskich, Klemensa rzymskiego, Ignacego i Polikarpa biskupów, przytém Dzieje męczeństwa dwóch ostatnich i List do Djogneta (Wilno 1848 2 tt.

8).

Listy jego pasterskie znajdują się po części w Pamiętniku relig.

moralnym (1855 r. t.

28, 527 t.

29, 5).


text:
Baba, babka.

Żaden wyraz w języku polskim nie ma tylu znaczeń różnorodnych, ile baba i babka.

Babą zowie się każda kobieta zamężna, zwłaszcza niemłoda; babą lub babką — matka matki lub ojca; babą lub babką, babiarką — kobieta babiąca, akuszerka.

— Babą nazywają mężczyznę tchórzliwego, zniewieściałego lub plotkarza, krupną babą — skąpego dla domowników.

Babami zwą niekształtne posągi kamienne z czasów pogańskich, rzadziej wyobrażające mężczyzn, częściej niewiasty, w postawie stojącej, z rękami trzymającemi na żołądku jakiś przedmiot, podobny do klepsydry, czas mierzącej.

Bałwany te znaleziono w wielu miejscowościach, począwszy od Ukrainy aż do morza Azowskiego.

Poeta nasz Twardowski, w poemacie o Władysławie IV, opisując zapędzanie się Lisówczyków nad rzekę Obę, opowiada baśń o „babie złotej“, która na słupie magnesowym przeciw słońcu siedzi i, trzykroć zaklinana, odpowiedzi wieszcze daje.

— „Babą chęcińską“ nazywał lud w Chęcinach posąg kamienny, zapewne także czasów pogańskich sięgający, około r. 1828 z Chęcin do Warszawy przywieziony i w przedsionku Towarzystwa Przyjaciół Nauk umieszczony.

„Baba chęcińska“ miała na głowie rodzaj czepca czy wieńca z liści i przepasana była nad biodrami liściowym wieńcem, co bardzo przypomina zwyczaj wieńczenia się dziewcząt i przepasywania bylicą przy sobótkach sandomierskich.

W Chęcinach (podobno w wodzie) znaleziono drugi posąg, męski, nazwany przez lud „dziadem“; został on około roku 1827 przez Sokołowskiego, mieszczanina chęcińskiego, zniszczony.

— Baba-jędza, baba-jaga — w baśniach ludowych rodzaj czarownicy, kobiety starej i w najwyższym stopniu złej, swarliwej i mściwej.

Babą nazywano dawniej królowę szachową, stąd J. Kochanowski pisze: Baba chęcińska.

«W szachach babie próżno się nawijać w oczy:

Babką nazywano pewien rodzaj grubych armatek do strzelania.

Nadawano także imię baby pojedyńczym wielkim moździerzom; i tak np. w cekauzie zamku tykocińskiego (roku 1603) znajdowały się 4 wielkie moździerze do wyrzucania kul kamiennych 15-calowej średnicy.

Moździerze miały swoje nazwy: Dziad, Baba, Witold i Zygmunt.

— Babą nazywano kloc, wystrugany z głową niby kobiecą, który, podług dawnego zwyczaju flisów polskich, na komorach nadrzecznych frycom, t. j. pierwszy raz płynącym, dawano do pocałowania.

Zwyczaj ten przeszedł później do bram miejskich, gdzie pierwszy raz wjeżdżający musieli „babę całować“, albo wykupić się od tego.

— Baba (do wbijania palów) — kilko-centnarowy kawał pnia dębowego, okuty żelazem, z uchem u wierzchu, pociągany liną do góry i szybko spuszczany na wierzchołek pala, wbijanego w dno wody.

Mechanizm, służący do tego, zowie się kafarem.

— Baba — snop obrzędowy podczas żniw.

— Baba — pewien przyrząd rybacki u ludu wielkopolskiego.

— Babka — na Szląsku austr. znaczy 10 snopków, ułożonych w mendel na polu (co na Podlasiu zowią dziesiątkiem).

— W kilku okolicach babką nazywają pewną postać garnka.

— Baba, inaczej babi kołacz — znane ciasto z pszennej mąki, wypiekane zwykle do „święconego“ na Wielkanoc, a dawniej także i na Zielone Świątki.

Baby zaprawiano szafranem, a miewały kształt zawoju tureckiego, wypiekane w formach glinianych lub miedzianych, albo w rondlach i formach papierowych.

Te ostatnie miewają do dwuch stóp wysokości, zwane są podolskiemi.

— Co do gatunku ciasta, to znane były powszechnie: babki parzone, petynetowe, migdałowe, z razowego chleba i trójkolorowe (z ciasta białego, różowego i ciemnego).

Drobna szlachta wypiekała baby w garnkach, które do wyjęcia ciasta trzeba rozbijać.

— Baba — gatunek gruszek wrześniowych, dużych, niekształtnych, rozpowszechniony niegdyś i ceniony w sadach polskich, później przez niektórych zwany bonkretami (bon-chrétien).

E. Jankowski przypuszcza, że prawdziwa baba jest gruszką polskiego pochodzenia.

— Babą nazywał lud kurę, wysiadującą jaja, lub kwoczkę z kurczętami (Słownik Mączyńskiego z r. 1564).

— Baba, stara, gruba sosna w boru, zwykle w dawnych czasach na barć przerabiana.

Baba, wiązka grochowin, owinięta w stary worek lub płachtę, służąca do zatykania czeluści w kominie, aby zimno do chaty nie szło, gdy nie znano szybrów żelaznych.

— Baba — rodzaj okrągłej szczotki na długim kiju, do omiatania kurzu i pajęczyn w pokojach.

— Baba — część kołowrotka, do której przymocowane są pachołki z cewką.

— Babka — małe kowadełko żelazne, na którem kosarze, zwykle rano przed pójściem do roboty, kosy młotkiem klepią.

— Babka — drobny pieniądz, szeląg, halerz, — stąd było przysłowie: „nie wart złamanej babki“.

— „Ślepa babka“ — gra dziecinna, zwana inaczej ciuciubabką, mrużkiem, mżykiem.

— Baba — nazwa pewnego narzędzia żelaznego u żeglarzy i flisaków.

— Baba — rzeczka w Krakowskiem poci Olkuszem, zatapiająca kopalnie olkuskie srebra i ołowiu.

Stąd powstało przysłowie, że „dwie baby Polskę okradły“, t. j. królowa Bona, która wywiozła tyle pieniędzy i skarbów z Polski do Włoch, oraz rzeka Baba — przez zalanie kopalni.

— Baba — ptak błotny (Pelicanus onocratylus), którego Kluk każe nazywać Bąkiem.

Baba — nazwa ludowa pewnego gatunku ryb, które, podług Rzączyńskiego, mają się znajdować w jeziorze Charzykowem pod Chojnicą w województwie pomorskiem.

— Babka — kowadełko do kosy.

— Babka (Plantago) — jest naczelnym rodzajem rodziny babkowatych (plantagineae), które należą u nas do roślin najpospolitszych.

Znane są więc w botanice: Babki większe albo gładkie, średnie albo kosmate, lancetowate, piaskowe, wodne i t. d.

Liści, nasion i korzeni babki gładkiej lud używa na leki w licznych chorobach i liśćmi okłada rany.

— Babką mianują na Litwie pewien rodzaj bardzo pospolitej i smacznej bedłki, zwanej na Podlasiu i Mazowszy podgrzybkiem.

W botanice znany jest podbrzeźniak czyli babka (Boletus scaber albo ruffus).

— Babka — na Litwie i Białorusi nazwa owadu libellula.

— Baba — góra w Karpatach zachodnich czyli Beskidzie, zwana częściej Babią-górą.

— Baby — staropolska nazwa grupy gwiazd, zwanych plejadami.

— Od wyrazu baba pochodzi mnóstwo nazw wsi, miasteczek i ludzi w Polsce: w najstarszych dokumentach polskich znajdujemy: Babica (r. 1136), Babicy czyli Babice (r. 1238), Babka i Babusza (r. 1254), Babino (r. 1221), Babin-most (r. 1281).

Adalberg w Księdze przysłów podaje aż 119 przysłów z powodu wyrazu baba.


text:
3.

W pochodzie wpośród życia grudy,

Żeś, w kąt stawiając kij tułaczy,

Drugim ustąpił — cóź to znaczy!

Kto inny w dłoń swą wziął twe trudy,

I będzie znów jak było wprzódy —

Może nie lepiej, lecz inaczej.


text:
Bobbio, słynny niegdyś klasztor w mieście tego nazwiska w Piemoncie, założony przez S. Kolumbana i uposażony przez Agilulfa, króla Longobardów.

Ciało Kolumbana spoczywa w klasztorze Bobbio, gdzie także zachowuje się kielich jego, kij z palmy i inne relikwje.

Po jego śmierci klasztor doszedł do wysokiego stopnia pomyślności pod opatami: Attalą Bertulfem i Bobolenem, i przyłożył się wiele do wykorzenienia arjanizmu w Lombardji i poganizmu, a także do rozpowszechnienia nauk.

Dowody na to znaleźć można w żywotach S. Kolumbana i trzech jego następców, napisanych przez mnicha Jonasza, ucznia Kolumbana i Attali (ob.

Jonasz z Elnon).

Za Bobolenusa liczono 140 mnichów w Bobbio.

Wraz z regułą św. Kolumbana, zachowywano tam także i regułę św. Benedykta, a od początku wieku X tę tylko ostatnią.

Królowie lombardzcy, francuzcy, cesarze niemieccy i Papieże czynili liczne donacje i różne dawali przywileje temu słynnemu z nauk klasztorowi.

W X wieku klasztor, grabiony przez możnych, upadł także i pod względem nauki, ale Gerbert reimski (później Papież Sylwester II) zostawszy tam opatem, wiele się przyczynił do podniesienia go i do uczynienia go na nowo ogniskiem nauki dla Włoch półn.

Cf. Storia delia litteratura ital.

O. Tiraboschi vol.

III p.

376.

Na rękopismach to z Bobbio opierają się najnowsze odkrycia literackie w Medjolanie i w Rzymie.

(Schrödl).

X. M-i.


text:
Jacek ranny był rzeczywiście.

Jeden z broniących się do ostatka napastników zaciął go osadzoną sztorcem kosą w lewe ramię, że zaś żołnierze byli w pochodzie bez pancerzy i naramienników, przeto sam koniec żeleźca przedarł mu dość głęboko rękę od karku aż do łokcia.

Skaleczenie nie było zbyt ciężkie, ale krwawiło ogromnie, skutkiem czego młodzian zemdlał.

Doświadczony ksiądz Woynowski kazał go ułożyć na wozie i, opatrzywszy mu ranę, polecił go opiece niewiast.

Zaraz też potem otworzył Jacek oczy i począł znów patrzyć jak w tęczę w pochyloną nad nim twarz panny Sienińskiej.

Tymczasem czeladź w mig zasypała rów i rozebrała zasiek.

Tabor i chorągiew przeszły za groblę na suchą drogę, gdzie zatrzymano się dla odpoczynku, dla wprowadzenia ładu w obozie i wybadania jeńców.

Ksiądz od Taczewskiego udał się do panów Bukojemskich, aby zobaczyć, czy nie ponieśli jakiego szwanku.

Lecz nie!

Konie mieli podrapane, a nawet i pokłóte, lubo nieszkodliwie, widłami, sami zaś byli nietylko zdrowi, ale i w wybornych humorach, albowiem podziwiano powszechnie ich męstwo, „że natłukli jeszcze przed wojną tylu ludzi, ilu niejeden żołnierz przez całe lata wojaczki nie nabije“.

— Nużbyście waćpanowie zaciągnęli się pod pana Zbierzchowskiego — mówili ci i owi z towarzystwa — zdawna wiadomo, a Bóg da, że znów się pokaże, iże nasza chorągiew nawet między usarskiemi prym dzierży, to też nie byle kogo i niełatwo do niej pan Zbierzchowski przyjmuje, ale tak godnych kawalerów i on chętnie przygarnie i my radzi z serca waćpanom będziemy.

Panowie Bukojemscy wiedzieli, że nie mogło to być, gdyż nie stać ich było ani na odpowiednie poczty, ani na „wyprawę“ konieczną do chorągwi tak górnej; jednakże z rozkoszą słuchali namów i, gdy manierki poczęty chodzić z rąk do rąk, nie dali się i na tem polu nikomu przewyższyć.

Kiedy się to działo, żołnierze wyciągali za łby z błota i przyprowadzali przed pana Zbierzchowskiego, pana Cypryanowicza i przed księdza pochwytanych napastników.

Nie uszedł z nich poprostu żaden, albowiem w potężnej chorągwi liczącej, prócz trzystu towarzystwa, dziewięćset pocztowych, dość było ludzi do otoczenia całego trzęsawiska i obu wylotów grobli.

Widok jeńców zdziwił jednak wielce pana Serafina.

Spodziewał się znaleźć pomiędzy niemi, jak zapowiedział synowi, Marcyana Krzepeckiego i jego radomską kompanię szlachecką, tymczasem miał przed sobą umazaną w błocie i cuchnącą torfem obdartą gromadę zbójów, złożoną jak wszystkie podobne ze zbiegów z wybranieckiej piechoty, z wyrzutków z prywatnej czeladzi, z poddaństwa, słowem: z wszelkiego rodzaju dzikich i złowrogich hultajów, trudniących się rozbojem w puszczach i borach.

Grasowało takich kup dużo, zwłaszcza w lesistem województwie Sandomierskiem, a ponieważ zaciągali się do nich ludzie gotowi na wszystko i którym w dodatku groziły w razie ujęcia straszne kary, więc i napady ich były nadzwyczaj zuchwałe i bitwy z nimi szczególnie zacięte.

Przez jakiś czas trwało jeszcze poszukiwanie po trzęsawiskach, poczem pan Cypryanowicz zwrócił się do Zbierzchowskiego i rzekł:

— Mości pułkowniku, myśleliśmy, że to całkiem kto inny, a to zwyczajni osacznicy i zwykły napad zbójecki.

Niemniej wszelako wdzięcznem sercem dziękujemy waszmości i całemu towarzystwu za skuteczną pomoc, bo bez niej nie oglądalibyśmy już może dzisiejszego wschodu słońca.

A pan Zbierzchowski uśmiechnął się i odpowiedział:

— Bogdaj to nocne pochody!

I upał nie dokuczy, i przysługę można komu oddać.

Chcesz waszmość zaraz badać tych ludzi?

— Jakem się im zblizka przyjrzał, to niekoniecznie.

Sąd ich i tak w grodzie zbada a kat im poświeci.

Na to wysoki kościsty chłop o posępnej twarzy i jasnych kudłach wysunął się z szeregu jeńców, i pochyliwszy się do strzemienia pana Cypryanowicza, rzekł:

— Wielmożny panie, darujcie nas zdrowiem, to powiemy prawdę.

My zwyczajni osacznicy, ale napaść nie była zwyczajna.

Usłyszawszy to, ksiądz i pan Serafin spojrzeli po sobie z zaciekawieniem:

— Ktoś ty jest? — zapytał ksiądz.

— Starszy.

Było nas dwóch, bo i kup było połączonych dwie, ale drugi zabit.

Darujcie nam, wielmożni panowie, to powiem wszystko.

Ksiądz zastanowił się przez chwilę, poczem rzekł:

— Prawu nie możemy was odjąć, ale i tak lepiej wam dobrowolnie wyznać prawdę, niż żebyście ją mieli na mękach wyznawać.

Może też w takowym razie i ludzki i boski sąd będzie dla was łaskawszy.

Chłop począł spoglądać po swoich, niepewny, czy ma mówić, czy milczeć, a tymczasem ksiądz dodał:

— I jeśli prawdę szczerą wyznacie, to jeszcze jedno możemy dla was uczynić, mianowicie wstawić się za wami do króla i jego miłosierdziu was polecić, który ponieważ grzecznych pachołków do piechoty potrzebuje, przeto często teraz sądom łaskawość poleca.

— Jak tak, to powiem wszystko — odrzekł chłop.

— Ja się zwę Obuch, a starszym drugiej kupy był Kos, i obu nas najął jeden szlachcic, abyśmy na wasze miłoście napadli.

— A wiecie, jako się ów szlachcic zowie?

— Jam go przedtem nie znał, bom z dalszych stron, ale Kos go znał i mówił, że się zowie Wysz.

Ksiądz i Cypryanowicz znów spojrzeli na się ze zdziwieniem.

— Wysz. powiadasz?

— Tak jest.

— A nie było z nim nikogo?

— Był drugi, cienki, chudy, młody.

Pan Serafin zwrócił się do księdza i szepnął:

— To nie oni...

— Ale może być Marcyanowa kompania.

Poczem głośno do chłopa:

— Cóż wam przykazali?

— Powiedzieli nam tak: Co z ludźmi uczynicie, to wasza rzecz; wozy i łup wasze, ale w taborze jest panna, którą macie chwycić i manowcami między Radomiem i Zwoleniem ku Policznej prowadzić.

Za Policzną napadnie na was nasza kompania i pannę odbije.

Wy jej niby brońcie, ale tak, by szkody nijakiej w ludziach nam nie przyczynić.

Dostaniecie za to po talarze na głowę, prócz tego co w wozach znajdziecie.

— To już jako na dłoni! — rzekł ksiądz.

I po chwili znów pytał:

— To tylko ci dwaj z wami gadali?

— Przyjechał później z nimi trzeci w nocy, który dał nam pozłotemu zadatku, ale, choć ciemno było jak w piwnicy, poznał go jeden mój człowiek, bo był z jego poddanych — i mówił, że to pan Krzepecki.

— Ha!

otóż i on! — zawołał pan Cypryanowicz.

— A ten człowiek jest tu, czyli też legł? — zapytał ksiądz.

— Jestem! — ozwał się opodal jakiś głos.

— A pójdź-no bliżej.

Tyś poznał pana Krzepeckiego?

A to jakim sposobem, skoro tak było ciemno, że choć w pysk bij?

— Dy ja go od małości znam.

Poznałem go i po pałąkowatych nogach, i po głowie, co mu jakoby w dole między garbami siedzi, i po głosie.

— To gadał do was?

— Mówił i z nami, a potem słyszałem, jak gadał do tych, co z nim przyjechali.

— Cóż im powiedział?

— Powiedział tak: „żeby wam można było pieniądze zawierzyć, to jabym tu nie przyjeżdżał, choćby noc była jeszcze ciemniejsza...“

— I zeznasz to przed burmistrzem, albo przed starostą w grodzie?

— Zeznam.

Usłyszawszy to, pan Zbierzchowski zwrócił się do pocztowych:

— Tego człowieka mi osobliwie strzedz.


text:
144.

Karność bratku!

Ktobądź wiedzie,

Gdy mu ufasz — to ci radzę,

Wiernie jego służ powadze,

Boś jest w szyku.

Więc, sąsiedzie,

Ani rwij się stać na przedzie,

Ni tem bardziej chciej brać władzę.

Gdy masz strzedz przed mocą wrażą

Rzeczy, drogich nam od wieka —

To cierpliwie stój z daleka.

Choć cię zewsząd kule prażą,

Ty w nie patrz z pogodną twarzą —

I ten zuch, kto w miejscu czeka.

Gdy ci wreszcie dział wyznaczą,

Byś szedł naprzód — to, w pokorze,

Patrząc tylko w Chwały zorzę,

Nie zaś w liczbę wojsk junaczą,

Walcz z otuchą lub z rozpaczą —

Zginiesz... lub zwyciężysz może.


text:
Zgodnie z układem zawartym 17 stycznia, po zaledwie dwóch rozprawach brunszwicki Sąd Krajowy skazał 25 stycznia Petera Hartza na 2 lata więzienia w zawieszeniu i 360 stawek dziennych (po 1600 euro, w sumie 576 tys. euro).

Wyrok dla Hartza otwiera serię przyszłych procesów w sprawie afery Volkswagena, w związku z którą podejrzanych jest w sumie 13 osób.

Jako następny, prawdopodobnie w lutym, stanie przed sądem były szef rady zakładowej VW, sponsorowany przez Hartza Klaus Volkert.

Możliwe, że już w kwietniu przyjdzie kolej na posła Bundestagu, w latach 1990-2006 głównego zarządcy rady zakładowej, Hansa-Jürgena Uhla.

Dalsze postępowania przewiduje się kolejno przeciwko menedżerowi kadrowemu Klausowi-Joachimowi Gebauerowi, który miał organizować nieszczęsne drogie wycieczki i seks-zabawy na koszt VW, następnie przeciwko Helmuthowi Schusterowi, byłemu dyrektorowi kadrowemu Skody.

W tym ostatnim przypadku centrum zainteresowania sądu będzie spoczywać na zgarnianiu na prywatne konto kwot, które w zasadzie przysługiwały koncernowi VW, poprzez sieć organizowanych na całym świecie firm-słupów.

Szacuje się, że kolejne procesy dotyczące afery będą rozpoczynać się jeszcze w 2008 roku.