text:
←Akt I Budowniczy Solness

Akt II

Mały, ładnie umeblowany salonik u Solnessa; w głębi szklane drzwi na werandę i ogród.

Na prawo ścięty róg z balkonem pełnym kwiatów.

Na lewo także róg ścięty; a drzwi kryte.

Na bocznych ścianach drzwi przeciwległe.

Na przodzie sceny po prawej stronie konsola z wielkiem zwierciadłem, dalej w bogatych żardynierach. kwiaty i rośliny.

Na lewo kanapa, stół i krzesła, dalej szafa z książkami, przed balkonem także mały stolik i parę krzeseł.

SOLNESS (siedzi przy małym stoliku, teka Ragnara Bronka rozłożona jest przed nim, przerzuca w niej rysunki, przypatrując się bacznie niektórym.

Pani Solness z polewaczką w raku, krąży cicho pomiędzy kwiatami, jest jak wprzódy czarno ubrana, jej kapelusz, okrywka i parasolka leżą na krześle przy lustrze.

Solness kilkakrotnie wiedzie za nią wzrokiem.

Oboje milczą.

Kaja ukazuje się we drzwiach na lewo).

SOLNESS

(zwraca się ku niej i mówi niechętnie).

Ach!

to pani.

KAJA.

Chciałam tylko oznajmić, że jestem.

SOLNESS.

Dobrze.

Czy Ragnar przyszedł także?

KAJA.

Jeszcze nie, musiał pozostać w domu, czekając na doktora.

Zgłosi się, skoro nadejdzie.

SOLNESS.

Jakże tam dziś ze starym?

KAJA.

Źle.

Kazał bardzo przeprosić, że dzisiaj wstać nie może.

SOLNESS.

Przeprosić!

Cóż znowu!

Niechże będzie spokojny.

No dobrze, idź pani do swojej roboty.

KAJA.

Idę.

(Stoi we drzwiach).

Może pan chce z Ragnarem pomówić, skoro przyjdzie?

SOLNESS.

Nie — nie mam żadnego powodu.

(Kaja wychodzi temi drzwiami).

SOLNESS, PANI SOLNESS.

(Solness przegląda dalej rysunki).

PANI SOLNESS

(przy kwiatach).

Chciałabym wiedzieć, czy on także umrze?

SOLNESS.

Także?

Któż jeszcze?

PANI SOLNESS

(nie odpowiadając mu).

Tak, tak, stary Brovik — ten także wkrótce umrze, bądź tego pewien.

SOLNESS.

Droga Alino, możebyś wyszła, rozerwała się trochę?

PANI SOLNESS.

Właśnie to chcę uczynić (dalej zajmuje się kwiatami).

SOLNESS

(pochylony nad rysunkami).

Czy śpi jeszcze?

PANI SOLNESS

(patrząc na niego).

Czy mówisz o pannie Wangel?

SOLNESS

(obojętnie).

Tak, przypadkiem przyszła mi na myśl.

PANI SOLNESS.

Panna Wangel już oddawna wstała.

SOLNESS.

Tak?

PANI SOLNESS.

Gdym tam była, zajmowała się naprawą swoich rzeczy (staje przed lustrem i powoli Madzie kapelusz).

SOLNESS

(po krótkiej chwili).

Moglibyśmy tedy, Alino, zużytkować jeden z dziecinnych pokoi.

PANI SOLNESS.

Właśnie.

SOLNESS.

To zawsze lepiej, niż kiedy stoją pustkami.

PANI SOLNESS.

Ta pustka jest okropną, masz słuszność, Halwardzie.

SOLNESS

(zamyka tekę, wstaje i zbliża się do niej).

Obaczysz, Alino, że będzie nam później lepiej, wygodniej — łatwiej żyć — zwłaszcza też tobie.

PANI SOLNESS

SOLNESS.

Tak, wierz mi.

PANI SOLNESS.

Czy dlatego, że ona tu przybyła?

SOLNESS

(hamując się).

Myślę naturalnie o wprowadzeniu się do nowego domu.

PANI SOLNESS

(biorąc okrywkę).

I ty wierzysz, Halwardzie, że wówczas będzie lepiej?

SOLNESS.

Tak sądzę, i ty wierzysz w to także?

PANI SOLNESS.

Nie mam żadnego przekonania do tego nowego domu.

SOLNESS

(głucho).

Słyszeć to jest dla mnie rzeczą okropną, bo przecież wybudowałem go głównie dla ciebie.

(Chce jej dopomódz do włożenia okrycia).

PANI SOLNESS

(odsuwając jego pomoc).

W gruncie rzeczy za wiele czynisz dla mnie.

SOLNESS

(z pewną gwałtownością).

Nie powinnaś tego mówić, Alino, nie mogę tego znosić.

PANI SOLNESS.

A zatem nie będę tego mówić, Halvardzie.

SOLNESS.

Jednak trwam przy swojem.

Obaczysz, jak ci tam będzie dobrze, w nowym domu.

PANI SOLNESS.

Ach, Boże!

— Mnie będzie dobrze!

SOLNESS

(z zapałem) Jednak możesz na to rachować, bo widzisz — będzie tam tyle rzeczy, które ci przypomną dawny dom własny.

PANI SOLNESS.

Ach tam, gdzie mieszkał ojciec i matka — ten, który się spalił — i to wszystko...

SOLNESS

(stłumionym głosem).

Tak, moja biedna Alino.

Był to dla ciebie cios straszny.

PANI SOLNESS

(wybuchając skargą).

Możesz budować, jak chcesz, ile chcesz, Halwardzie, nigdy mi już nie wybudujesz właściwego domu.

SOLNESS

(przebiegając pokój).

No, to na Boga, nie mówmy o tem więcej.

PANI SOLNESS.

To też nie mamy zwyczaju o tem mówić.

Tylko ty, Halvardzie, chcesz to wziąć na siebie.

SOLNESS

(zatrzymuje się nagle, patrząc na nią).

Ja?

Dlaczegoż-bym to robił?

Brał to na siebie?

PANI SOLNESS.

Ach!

ja ciebie tak dobrze rozumiem, Halvardzie.

Chcesz mnie oszczędzać, uniewinnić także — w czem tylko możesz.

SOLNESS

(patrząc na nią zdziwionny).

Ciebie?

Uniewinnić ciebie i ty to mówisz o sobie, Alino?

PANI SOLNESS.

Tak musi tu być o mnie mowa.

SOLNESS

(mimowolnie sam do siebie).

I to jeszcze.

PANI SOLNESS.

Ze starym domem wszystko mogło być, jak chciało.

Dobry Boże!

skoro tam raz weszło nieszczęście, to...

SOLNESS.

Masz słuszność!

Ludzie mówią: Cóż począć przeciw nieszczęściu?

PANI SOLNESS.

Najokropniejszą rzeczą, jaką za sobą pociągnął ten pożar, — to... to...

SOLNESS

(gwałtownie).

Tylko nie myśl o tem, Alino.

PANI SOLNESS.

A właśnie o tem myśleć muszę i raz wreszcie to wynagrodzić, bo czuję, że już dłużej znieść tego nie mogę!

Przytem ja sobie samej nigdy nie przebaczę.

SOLNESS

(wybuchając).

Sobie samej?..

PANI SOLNESS.

Miałam przecież podwójne obowiązki, względem ciebie i względem dzieci.

Powinnam była zagłuszyć w sobie uczucie, nie, pozwalać, by strach zapanował nade mną.

Nie poddawać się bole-

ści, z powodu, że dom mój został spalony (załamując ręce).

Och!

gdybym to była mogła uczynić, Halvardzie.

SOLNESS

(zbliża się wzruszony, mówi ciszej).

Alino musisz mi przyrzec, że nigdy się podobnym myślom oddawać nie będziesz.

Przyrzecz mi to.

PANI SOLNESS.

Ach Boże!

Przyrzec!

Przyrzec można wszystko.

SOLNESS

(zaciska ręce i chodzi po pokoju).

Ach!

to już zwątpić można.

Nigdy nie mieć we własnem ognisku słonecznego promienia, nigdy nawet najlżejszego blasku.

PANI SOLNESS.

Tu niema ogniska, Halvardzie.

SOLNESS.

Tak, to prawda (Smutnie).

I Bóg wie, czy nie masz słuszności mówiąc, że w nowym domu nie będzie lepiej.

PANI SOLNESS.

Nigdy nie będzie lepiej.

Zawsze ta sama pustka, tam jak i tutaj.

SOLNESS

(gwałtownie).

Ależ na miłość boską, czemużeśmy go budowali?

Czy możesz mi to wytłómaczyć?

pani SOLNESS.

Na to sam sobie odpowiedzieć musisz.

SOLNESS

(patrząc na nią z niedowierzaniem).

Co rozumiesz przez to, Alino?

PANI SOLNESS.

Co ja rozumiem?

SOLNESS.

No tak, do licha!

bo powiedziałaś to w tak dziwny sposób, jakby twoje słowa miały ukryte znaczenie.

PANI SOLNESS.

Nie, mogę ci to zaręczyć.

SOLNESS.

To niepotrzebne.

(Zbliża się do niej).

Wiem to, co wiem.

Upewniam cię, Alino.

PANI SOLNESS.

Ale co?

Co znowu?

SOLNESS

(stając przed nią).

Alboż nie doszukujesz się ukrytej złośliwości w najniewinniejszem mojem słowie?

PANI SOLNESS.

Ja, mówisz?

Czy ja to robię?

SOLNESS

(śmieje się).

Ha ha ha!

Niema tu nic dziwnego, Alino, skoro dręczysz się w domu chorym człowiekiem.

PANI SOLNESS

(pełna niepokoju).

Chorym?

Czyś ty chory, Halvardzie?

SOLNESS

(wybuchając).

Albo też z człowiekiem napół szalonym, człowiekiem obłąkanym.

Jednem słowem ze mną.

PANI SOLNESS.

(chwyta się poręczy krzesła i siada).

Halvardzie!

Na miłość boską!

SOLNESS.

Mylicie się przecież oboje i ty i doktór.

Tak źle ze mną nie jest.

PANI SOLNESS

(spogląda za nim zaniepokojona).

SOLNESS.

(zbliża się do niej spokojnie).

W gruncie rzeczy nic mi nie jest.

PANI SOLNESS.

Nie prawdaż?

Ale cóż cię niepokoi?

SOLNESS.

Cała rzecz, iż niekiedy upadam prawie pod ciężarem tych szkaradnych długów.

PANI SOLNESS.

Długów?

Przecież, nie jesteś nic nikomu winien, Halwardzie.

SOLNESS

(ciszej, wzruszony).

A jednak, jestem wobec ciebie, Alino, bezgranicznie dłużny.

PANI SOLNESS

(podnosząc się zwolna).

Coś się w tem kryje.

Powiedz lepiej odrazu.

SOLNESS

Nie kryje się nic.

Nigdym ci nic nie uczynił, przynajmniej z wiedzą i wolą, a pomimo to mam takie uczucie, jakby ciężyła na mnie ciągle jakaś wina.

PANI SOLNESS.

Wina przeciwko mnie?

SOLNESS.

Głównie przeciwko tobie.

PANI SOLNESS.

W takim razie — jesteś chory, Halvardzie.

SOLNESS

(smutnie), Być może, albo też coś podobnego.

(Patrzy na otwierające się drzwi z prawej strony).

Teraz znów będzie jasno.

(Hilda Wangel wchodzi.

Zmieniła coś w swojem ubraniu, suknia jest spuszczona).

POPRZEDNI I HILDA.

HILDA.

Dzień dobry, panie budowniczy?

SOLNESS

(kłania jej się).

Dobrze pani spała?

HILDA.

Doskonale!

Jakby w kołysce.

Wylegiwałam się i wyciągałam jak księżniczka.

SOLNESS

(ze słabym uśmiechem).

Rzeźwa i wesoła.

HILDA.

Spodziewam się.

SOLNESS.

Pewnie się co śniło?

HILDA.

Ma się rozumieć, ale sen był nieprzyjemny.

SOLNESS.

Tak?

HILDA.

Śniło mi się, żem spadała z niezmiernie wysokiej skały.

Czyś pan kiedy miał sen podobny?

SOLNESS.

O tak, zdarzało mi się to.

HILDA.

To strasznie przejmuje, tak lecieć, lecieć.

SOLNESS.

Zdaje mi się, że to jakieś mrożące uczucie.

HILDA.

Podnosi pan nogi w takim razie.

SOLNESS.

Jak można najwyżej.

HILDA.

I ja tak samo.

PANI SOLNESS

(bierze parasolkę).

Muszę iść na miasto, Halvardzie. (do Hildy).

I przyniosę do domu wszystko, co pani może być potrzebne.

HILDA

(chce się jej rzucić na szyję).

Ach!

najdroższa, najśliczniejsza pani, jakże dobrą jesteś dla mnie, strasznie dobrą.

PANI SOLNESS

(odsuwając ją i uwalniając z jej uścisku).

Wcale nie, to tylko mój obowiązek i dlatego spełniam go z przyjemnością.

HILDA

(zagniewana, przygryzając wargi).

Zresztą zdaje mi się, że mogę się doskonale pokazać na ulicy, tak-em pięknie urządziła swoję suknię.

Alboż nie?

PANI SOLNESS.

Prawdę mówiąc, sądzę, że ludzie przypatrywaliby się pani trochę.

HILDA

(pogardliwie), Phi!

nie więcej, to tylko śmiechu warte.

SOLNESS

(ukrywając zły humor).

Tak, tylko widzi pani, ludziom może przyjść na myśl, że jesteś także obłąkaną.

HILDA.

Obłąkaną!

Czy w mieście jest tak wiele obłąkanych?

SOLNESS

(pokazując na swoje czoło).

W każdym razie, masz pani jednego przed sobą.

HILDA.

Ty mistrzu!

PANI SOLNESS.

Ależ drogi Halvardzie!

SOLNESS.

Jeszcze pani tego nie zauważyła?

HILDA.

Nie zauważyłam wcale.

(Zastanawia się i śmiać zaczyna ).

Chyba tylko na jednym punkcie.

PANI SOLNESS.

Oóż to za punkt, proszę pani?

HILDA.

O, tego nie powiem.

SOLNESS.

Powiedże pani, proszę.

HILDA.

Nie jestem tak szaloną, by to uczynić.

PANI SOLNESS.

Panna Wangel powie ci to, Halvardzie, gdy zostaniecie sami.

SOLNESS.

Tak myślisz?

PANI SOLNESS.

Z pewnością.

Znasz ją tak dobrze od dawna, gdy jeszcze była dzieckiem, jak mówisz (wychodzi na lewo).

SOLNESS I HILDA.

HILDA

(po krótkiej chwili).

Pańska żona nie może mnie cierpieć.

SOLNESS.

Czy to pani tak przyszło na myśl, czy też zauważyłaś coś.

HILDA.

A pan tego sam nie widzi?

SOLNESS

(wymijająco).

Alina w ostatnich czasach tak od ludzi odwykła.

HILDA.

I to jeszcze.

SOLNESS.

Ale gdy ją pani bliżej pozna — jest tak w gruncie uczciwą, dobrą, dzielną.

HILDA

(niecierpliwie).

Jeżeli jest taką rzeczywiście, dlaczegoż mówi ciągle o obowiązku.

SOLNESS.

Obowiązku?

HILDA.

Mówiła przecież, że idzie do miasta, ażeby mi coś kupić, bo to jej obowiązek.

Nie mogę znosić tego brzydkiego, szkaradnego wyrazu.

SOLNESS.

Dlaczego?

HILDA.

Bo to brzmi tak zimno, ostro, kłująco.

Obowiązek, obowiązek, obowiązek!

Czy pan nie przyzna, że to kłuje?

SOLNESS.

Hm — nigdym się nad tem nie zastanawiał.

HILDA.

Przecież!

A jeśli jest tak dobrą, jak pan mówi, czemuż to powiedziała?

SOLNESS.

Boże mój, cóż miała powiedzieć?

HILDA.

Mogła powiedzieć, że to robi dlatego, że mnie lubi, lub cokolwiek innego, byle to było ciepłe i serdeczne — rozumie pan?

SOLNESS.

(patrząc na nią).

Chciałaby pani, ażeby to było zrobione w taki sposób?

HILDA.

Właśnie w taki.

(Kręci się po pokoju, zatrzymuje się przed szafą z książkami i przygląda się im).

Ma pan wiele książek.

SOLNESS.

Tak.

Starałem się o nie, tu i owdzie.

HILDA.

I czytasz pan te wszystkie książki?

SOLNESS.

Dawniej próbowałem.

A pani?

HILDA.

O nie, teraz już nie czytam, bo nie mogę nigdzie znaleść właściwego sensu.

SOLNESS.

Ze mną jest to samo.

HILDA

(znowu chodzi po pokoju, zatrzymuje się przed stolikiem, otwiera tekę i przegląda).

Pan to wszystko rysował?

SOLNESS.

Nie, to robota młodego człowieka, który jest przy mnie.

HILDA.

Pan go sam wykształcił?

SOLNESS.

W każdym razie, odemnie się także czegoś nauczył.

HILDA

(siada).

Jest pewnie bardzo zdolny.

(Przygląda się niektórym rysunkom).

Czy nie tak?

SOLNESS.

Tak sobie, dość na swoję potrzebę...

HILDA.

Jednakże, jest on niezawodnie bardzo zdolny.

SOLNESS.

Sądzisz pani, że się znasz na rysunkach?

HILDA.

Alboż ja się troszczę o takie drobnostki, ale skoro był w pańskiej szkole.

SOLNESS.

Och!

co do tego.

Wielu się u mnie uczyło, a pomimo to nie zaszli daleko.

HILDA

(patrzy na niego, wstrząsając głową).

Jacy wy jesteście głupi, to mi się w głowie pomieścić nie może.

SOLNESS.

Głupi?

Cóż się pani we mnie tak głupiem wydaje?

HILDA.

Doprawdy.

Jeśli się pan stara wszystkich dudków wykształcić, to...

SOLNESS

(zdziwiony).

No!

Dla czegożby nie.

HILDA

(podnosi się, pół seryo pół żartem).

Cóż znowu, mistrzu!

Na co to!

Ty jeden powinieneś budować.

Ty jeden, nikt inny Sam powinieneś robić wszystko.

Rozumiesz?

SOLNESS

(mimowolnie).

Hildo.

HILDA.

Cóż?

SOLNESS.

Jakim sposobem przyszło ci to na myśl?

HILDA.

Czy to tak niedorzeczne?

SOLNESS.

Tego nie myślałem, ale teraz chcę pani coś powiedzieć.

HILDA.

Cóż takiego?

SOLNESS.

Że ja sam nieustannie, w ciszy i samotności biłem się z temi samemi myślami.

HILDA.

To zdaje mi się rzeczą bardzo naturalną.

SOLNESS

(patrząc na nią badawczo).

I pani to zauważyła?

HILDA.

Nie, wcale nie zauważyłam.

SOLNESS.

Ale wprzódy — gdyś mówiła, że masz mnie za obłąkanego — tak — na jednym punkcie.

HILDA.

O, to myślałam o czemś zupełnie innem.

SOLNESS.

A cóż to było?

HILDA.

Może ci to być rzeczą obojętną.

SOLNESS

(oddala się).

No — jak się podoba (stoi przy balkonie).

Chodź pani tutaj, pokażę ci coś.

HILDA

(zbliżając się).

Co?

SOLNESS.

Widzi tam pani — w głębi ogrodu?

HILDA.

Tak.

SOLNESS

(pokazując).

Tam za tym stosem kamieni.

HILDA.

Ten nowy dom?

SOLNESS.

Który budują.

Prawie już ukończony.

HILDA.

Ma bardzo wysoką wieżę, jak widzę.

SOLNESS.

Jest jeszcze przy niej rusztowanie.

HILDA.

To pański nowy dom?

SOLNESS.

Tak jest.

HILDA

Dom, do którego się pan wkrótce wprowadzi?

SOLNESS

Tak jest.

HILDA

(patrząc na niego).

A tam są także pokoje dziecinne?

SOLNESS.

Jest ich trzy, tak samo jak tutaj.

HILDA.

A dzieci niema?

SOLNESS.

Niema.

HILDA

(z półuśmiechem).

Alboż nie miałam słuszności?

SOLNESS.

W czem?

HILDA.

W tem, że przecież jesteś pan - tak trochę obłąkanym.

SOLNESS.

Więc to miałaś na myśli?

HILDA.

Tak, te wszystkie puste pokoje dziecinne.

Tam, gdzie ja spałam...

SOLNESS

(stłumionym głosem).

Mieliśmy dzieci.

Ja i Alina.

HILDA

(patrząc na niego zaciekawiona).

Mieliście...

SOLNESS.

Dwóch chłopczyków — jednego wieku.

HILDA.

Bliźnięta?

SOLNESS.

Tak, bliźnięta.

Jedenaście czy dwanaście lat temu.

HILDA

(ostrożnie).

I Obadwaj?...

Bliźniąt tych już niema?

SOLNESS

(wzruszony).

Mieliśmy je tylko przez trzy tygodnie, a może nawet i krócej (z wybuchem).

Ach!

Hildo, jak to dobrze dla mnie, żeś przybyła.

Mam przecież teraz kogoś, z kim mogę mówić.

HILDA.

Czyż nie możesz mówić z nią?

SOLNESS.

O tem nie można, przynajmniej nie tak, jak chcę, jak potrzebuję mówić (smutnie).

I o wielu innych rzeczach.

HILDA

(stłumionym głosem).

Więc to tylko miałeś pan na myśli mówiąc, żeś mnie potrzebował?

SOLNESS.

Tak było naprzód, w każdym razie tak było wczoraj, bo dziś już sam dobrze nie wiem (zmieniając ton).

Ale siadajmy, Hildo..

Siądź tam na kanapie, ażebyś miała przed oczyma ogród.

(Hilda siada w rogu kanapy).

SOLNESS

(przysuwa sobie krzesło).

Czy pani chce mnie posłuchać?

HILDA.

O tak, posłucham bardzo chętnie.

SOLNESS

(siadając).

A zatem, powiem wszystko.

HILDA.

Patrzę teraz jednocześnie na ogród i na ciebie, mistrzu.

Mów więc.

SOLNESS

(wskazując na balkonowe okno).

Tam na wzgórzu, gdzie się buduje dom.

HILDA.

Tak.

SOLNESS.

Tam, w pierwszych latach mieszkaliśmy z Aliną.

Stał tam wówczas dom stary, który należał niegdyś do jej matki i dostał nam się po niej, wraz z tym całym wielkim ogrodem.

HILDA.

Czy dom ten miał także wieżę?

SOLNESS.

Nie miał jej wcale.

Ten dom wyglądał z zewnątrz jak ciemna szkaradna drewniana skrzynia, wewnątrz jednak byt ładny i wygodny.

HILDA.

Czyś pan tę starą budę rozwalił?

SOLNESS.

Nie, spaliła się.

HILDA.

Jakto, zupełnie?

SOLNESS.

Zupełnie.

HILDA.

Czy to było nieszczęściem?

SOLNESS.

Jak kto chce uważać.

Jako budowniczy, zasłynąłem po tym pożarze...

HILDA.

Ale?

SOLNESS.

Wówczas właśnie przyszły były na świat dzieci.

HILDA.

Tak, te biedne bliźnięta?

SOLNESS.

Narodziły się zdrowe i silne, a rosły niemal w oczach z dnia na dzień.

HILDA.

Małe dzieci w pierwszych dniach rosną bardzo szybko.

SONLESS.

Alina z tem dwojgiem maleństw stanowiła najmilszy widok, jaki sobie wyobrazić można.

Tymczasem nadeszła noc pożaru.

HILDA

(zaciekawiona) I cóż się stało, mówże pan.

Czy kto zginął?

SOLNESS.

O nie.

Wszyscy szczęśliwie uratowani zostali.

HILDA.

Ale cóż dalej?

SONLESS.

Przerażenie tak wstrząsnęło Aliną...

Pożar, szybka ucieczka z płonącego domu i do tego w mroźną noc zimową, bo musiano i ją i dzieci wynieść z łóżka tak, jak ich ogień zaskoczył.

HILDA.

I maleństwa tego nie zniosły?

SOLNESS.

Zniosły zrazu, tymczasem Alina dostała gorączki i to zwarzyło jej pokarm.

Chciała koniecznie sama karmić, bo mówiła, że to jej obowiązek...

I nasze bliźniaki — obadwa... (załamuje ręce) obadwa, och...

HILDA.

Tego już nie przeniosły?

SOLNESS.

Nie przeniosły.

Utraciliśmy je.

HILDA.

Musiało to być strasznym ciosem dla pana.

SOLNESS.

Cios dla mnie był bardzo ciężki, ale stokroć cięższy dla Aliny (zaciska pięści, z powstrzymaną wściekłością).

Że też takie rzeczy dziać się mogą na świecie...

Od czasu, gdym je utracił, niechętnie budowałem kościoły.

HILDA.

Może także niechętnie i wieżę na naszym kościele?

SOLNESS.

Niechętnie.

Pamiętam dobrze, jak czułem się lekkim i wesołym, gdy wieża była skończona.

HILDA.

Wiem o tem i ja także.

SOLNESS.

A teraz nigdy już nie buduję ani kościołów, ani wież kościelnych.

HILDA

(przytakując powoli).

Tylko domy, w których ludzie mieszkać mogą.

SOLNESS.

Ogniska rodzinne dla ludzi, Hildo.

HILDA.

Ale ogniska z wysokiemi wieżami i szczytami?

SOLNESS.

Takie najchętniej (przechodzi w ton lekki).

Otóż jak mówiłem, pożar podniósł mnie — ma się rozumieć, jako budowniczego.

HILDA.

Czemu nie nazywasz się pan architektem, jak inni?

SOLNESS.

Bo nie odbyłem odpowiednich studyów.

To, co umiem, zawdzięczam głównie samemu sobie.

HILDA.

A pomimo to, zyskałeś, mistrzu budowniczy, tak wielkie uznanie, po tym pożarze.

SOLNESS.

Tak, po tym pożarze.

Niemal cały ogród podzieliłem na parcele pod wille i pobudowałem je, według mojej woli, a wówczas szybko poszedłem w górę.

HILDA

(patrząc na niego badawczo).

Jesteś pan doprawdy szczęśliwy.

Idzie panu tak dobrze.

SOLNESS

(ponuro).

Szczęśliwy!

Mówisz to, Hildo, także, jak i wszyscy inni.

HILDA.

Zdaje mi się, że tak być musi, byleś mógł tylko nie myśleć o tych dwojgu dzieciach.

SOLNESS

(zwolna).

O dwojgu małych dzieciach.

Nie tak łatwo się od tej myśli uwolnić.

HILDA

(trochę niepewna).

Czyż to zawsze może być przeszkodą... po tylu latach ubiegłych?

SOLNESS

(wpatruje się w nią przez chwilę, w milczeniu).

Szczęśliwym, mówiłaś.

HILDA.

Czyż tak nie jest we wszystkiem innem?

SOLNESS

(ciągle na nią patrząc).

Gdym opowiadał o tym pożarze — hm.

HILDA.

Cóż?

SOLNESS.

Czy nie pomyślałaś pani rzeczy — która się szczególniej ciebie tyczyła?

HILDA

(szukając daremnie).

Nie.

Cóż to takiego?

SOLNESS

(ze stłumionym, naciskiem).

Przez pożar jedynie doszedłem do tego, by módz budować ludziom ogniska rodzinne, wygodne, spokojne, jasne ogniska, przy których ojciec, matka, dzieci bezpiecznie żyć mogli z tem miłem poczuciem, że dobrze być na tym świecie, a najszczęśliwiej należeć do siebie.

HILDA

(z zapałem).

O tak.

Dla pana to także szczęście módz budować takie rozkoszne ogniska.

solness.

Jakim kosztem, Hildo, jakim okropnym kosztem do tego doszedłem.

HILDA.

Czy nigdy nie pozbędzie się pan tej myśli?

SOLNESS.

Nie.

Ażeby przyjść do budowania szczęśliwych ognisk dla drugich, musiałem się wyrzec — na zawsze wyrzec własnego rodzinnego ogniska, przy którem byłyby dzieci, a także ojciec i matka.

HILDA

(ostrożnie).

Musiałeś się pan wyrzec — i to wyrzec na zawsze?...

SOLNESS

(przytakując powoli).

Tak.

Było to ceną tego szczęścia, o którem ludzie tak wiele mówią — hm — tego szczęścia nie mogłem taniej okupić.

HILDA

(jak wyżej).

Czy to naprawionem być nie może?

SOLNESS.

Nie, nigdy.

To także jest następstwem pożaru i choroby Aliny, przez niego spowodowanej.

HILDA

(patrzy na niego, z niewypowiedzianym wyrazem).

I stawia pan jednak ciągle pokoje dziecinne.

SOLNESS

(poważnie).

Czyś nie zauważyła, Hildo, że niepodobieństwo pociąga i czaruje zarazem.

HILDA

(zamyślona).

Niepodobieństwo (żywo).

Niezawodnie.

Pan to także odczuwa.

SOLNESS.

Tak, odczuwam.

HILDA.

Więc pan także ma coś szatańskiego?

SOLNESS.

Dlaczegóż właśnie szatańskiego?

HILDA.

Więc jakżeby to naznać?

SOLNESS

(wstając).

Może i jest w tem słuszność (gwałtownie).

Muszę stać się szatanem, gdy mi tak idzie zawsze i we wszystkiem.

HILDA.

Jak to rozumieć?

SOLNESS

(stłumionym głosem, głęboko wzburzony).

Uważaj na to, co powiem, Hildo.

Wszystko, co mi danem było uczynić, zbudować, wytworzyć, pięknego, wzniosłego... (zaciska pięści).

To myśl okropna!

HILDA.

Co tu okropnego?

SOLNESS.

Ja to wszystko nieodwołalnie muszę opłacić.

Nie pieniędzmi, lecz ludzkiem szczęściem i to nie tylko mojem własnem, także szczęściem innych.

Tak jest, Hildo.

Oto, co kosztowało mnie powodzenie artystyczne, mnie i innych.

Muszę więc patrzeć dzień po dniu, jak ono jest za mnie opłacane... ciągle opłacane...

HILDA

(podnosi się i patrzy mu w oczy).

Teraz masz niezawodnie ją na myśli?

SOLNESS.

Tak, Alinę, najwięcej Alinę.

Ona także miała powołanie, tak samo jak ja (drżącym głosem).

Ale jej powołanie zostało zniweczone, zgnębione, zabite — ażeby moje dojść mogło — do tego co się wydaje wielkiem zwycięstwem.

Bo wiedz, że Alina miała także zdolności budownicze.

HILDA.

Ona, zdolności budownicze?

SOLNESS

(wstrząsając głową).

O, nie domy, nie wieże, nie filary — nie to, co ja wznoszę.

HILDA.

A więc cóż?

SOLNESS

(wzruszony, miękko).

Hildo, ona mogła budować dziecięce duszyczki.

Budować te duszyczki w ten sposób, by stały się wielkie równowagą i piękne szlachetnością kształtów, by się podniosły do wysokości dusz ludzi dojrzałych.

Takie były zdolności Aliny i wszystko to teraz marnieje — bezpożytecznie na zawsze i na nic nikomu nie przydatne, właśnie jak stos gruzów na zgliszczach.

HILDA.

No, a gdyby i tak było?

SOLNESS.

Tak jest, tak jest, ja wiem o tem.

HILDA.

Ale pan w żadnym razie nie jesteś temu winien.

SOLNESS

(zwraca na nią wzrok i zwolna przytakuje).

To stanowi właśnie wielkie, straszne pytanie.

To wątpliwość, która mnie dręczy, we dnie i w nocy.

HILDA.

Że...

SOLNESS.

Tak, przypuśćmy, że ja temu jestem winien, przynajmniej w pewnej mierze.

HILDA.

Jakto winien?

że wybuchnął pożar?

SOLNESS.

Winien wszystkiemu razem.

A jednak pomimo to niewinnym.

HILDA

(patrzy na niego stroskana).

Ach!

mistrzu, że też możesz zostawić takie rzeczy.

Jesteś chyba chory.

SOLNESS.

Hm! — zapewne przez całe życie na tym punkcie zdrowym nie będę.

(Ragnar otwiera ostrożnie kryte drzwi w lewym rogu).

POPRZEDNI, RAGNAK BROVIK.

(Hilda robi parę kroków ).

RAGNAR

(spostrzegając ją).

O, przepraszam, przebacz mi pan (chce odejść).

SOLNESS.

Nie, nie, zostań pan.

Już się stało.

RAGNAR.

Gdybym był wiedział...

SOLNESS.

Jak słyszałem, ojcu nie lepiej.

RAGNAR.

Stan ojca pogarsza się szybko i dlatego proszę pana usilnie o dobre słowo na którym z tych rysunków, ażeby ojciec mógł je przeczytać, zanim...

SOLNESS

(gwałtownie).

Nie mów mi pan więcej o swoich rysunkach.

RAGNAR.

Czy je pan przeglądał?

SOLNESS.

Przeglądałem.

RAGNAR.

Więc są nic warte?

Zapewne i ja także?

SOLNESS

(wymijająco).

Zostań pan przy mnie.

Zapłacę ci, ile zażądasz, będziesz mógł ożenić się z Kają i żyć bez troski, żyć może szczęśliwy.

Tylko nie myśl nigdy o pracy na własną rękę.

RAGNAR.

Muszę więc wrócić do domu i powiedzieć to ojcu.

Przyrzekłem mu.

Czy to mam powiedzieć ojcu — przed śmiercią?

SOLNESS

(walcząc sam z sobą).

Ach!

powiedz mu pan — powiedz mu pan odemnie, co ci się podoba — najlepiej nic nie mów.

Nie mogę postępować inaczej, Ragnarze.

RAGNAR.

Czy można zabrać rysunki?

SOLNESS.

Można, zabierz je, no, zabierz-że, leżą na stole.

RAGNAR

(idzie do stołu).

Zatem jestem wolny.

HILDA

(kładąc rękę na tece).

Nie, nie, zostaw je pan.

SOLNESS.

Dlaczego?

HILDA.

Ja także chcę je zobaczyć.

SOLNESS.

Ale przecież... (do Ragnara).

No, to niech zostaną.

RAGNAR.

Zostawię je chętnie.

SOLNESS.

I wracaj pan zaraz do ojca.

RAGNAR.

Wracam natychmiast.

SOLNESS

(niepewny).

Ragnarze!

nie żądaj odemnie tego, czego uczynić nie mogę.

Posłuchaj, Ragnarze, nie żądaj tego.

RAGNAR.

Nie, nie.

Wybacz pan (kłania się i wychodzi krytemi drzwiami).

SOLNESS, HILDA.

HILDA

(spoglądając z oburzeniem na Solnessa).

To było szkaradnie z pana strony!

SOLNESS.

Pani to tak uważa?

HILDA.

Tak, to było szkaradne.

Byłeś pan twardym, złym i w dodatku okrutnym.

SOLNESS.

Ach!

nie rozumiesz tego, co się we mnie dzieje.

HILDA.

Jednak takim być nie powinieneś.

SOLNESS.

Mówiłaś sama tylko-co, że ja jeden mam budować.

HILDA.

Ja mogę takie rzeczy mówić, ale pan tak robić nie powinien.

SOLNESS.

Ja muszę.

Zbyt drogo okupiłem moje miejsce.

HILDA.

No tak.

Tem, co pan nazywasz szczęściem domowem — tem podobnem.

SOLNESS.

Nadewszystko spokojem ducha.

HILDA

(podnosząc się).

Spokojem ducha! (serdecznie).

Biedny mistrzu!

wyobrażasz więc sobie, że...

SOLNESS

(wstrząsany cichym śmiechem).

Siadaj, Hildo.

Opowiem ci coś zabawnego.

HILDA

(siada, zaciekawiona).

Co?

SOLNESS.

Wygląda to na rzecz śmiesznie małą, bo wszystko razem tyczy się rysy w kominie.

HILDA.

Jakto?

nic więcej?

SOLNESS.

Nic więcej z początku.

(Przysuwa sobie krzesło do Hildy i siada).

HILDA

(zniecierpliwiona, uderza ręką po kolanie).

Rysa w kominie!

Cóż dalej?

SOLNESS.

Zauważyłem ją na długo, zanim pożar wybuchnął.

Ile razy byłem na strychu, patrzałem, czy jest jeszcze.

HILDA.

I była?

SOLNESS.

Tak; nikt inny nie wiedział ojej istnieniu.

HILDA.

I nic pan nie mówił?

SOLNESS.

Nic a nic.

HILDA.

I nie pomyślał pan o tem, by ją kazać naprawić?

SOLNESS.

Myślałem o tem, ale nigdy nic nie uczyniłem.

Ile razy chciałem się przezwyciężyć, było mi tak, jak gdyby opierała się temn tajemnicza ręka.

Nie dziś; każę to zrobić jutro — mówiłem sobie.

A nazajutrz było to samo.

I nigdy się to nie zrobiło.

HILDA.

Dlaczegóż byłeś pan takim niedołęgą?

SOLNESS.

Bo zawsze przychodziło mi do głowy (powolnie, stłumionym głosem), że na tej małej czarnej rysie w kominie może wybiłibym się jako budowniczy.

HILDA

(patrząc przed siebie).

Musiało to być przejmujące.

SOLNESS.

Ta myśl opanowała mnie szybko, bezpowrotnie.

Wówczas wszystko wydawało mi się tak łatwem, tak prostem.

Chciałem, ażeby to się stało wśród zimy, w godzinach przedobiednich, kiedy ja wyjechałbym sankami na spacer z Aliną.

Tymczasem w domu służba napaliłaby mocno...

HILDA.

Tak, w tym dniu musiał być wielki mróz?

SOLNESS.

Bardzo zimno; a naturalnie służący chcieli, by Alina znalazła za powrotem dom dobrze ogrzany.

HILDA.

Musi być zmarzlakiem?

SOLNESS.

Tak właśnie; i wówczas, wracając, ujrzelibyśmy dym.

HILDA.

Dym tylko?

SOLNESS.

Naprzód dym.

Aż wreszcie, dojeżdżając do ogrodowej bramy, byłaby cała ta drewniana buda w płomieniach.

Pragnąłem, by rzecz stała się w ten sposób.

HILDA.

Ach!

Boże mój!

Że też tak być nie mogło!

SOLNESS.

O, tak, Hildo.

Można to powiedzieć.

HILDA.

Ale, mistrzu, czy wiesz z pewnością, że powodem pożaru była ta rysa w kominie?

SOLNESS.

Przeciwnie: wiem dowodnie, że rysa w kominie nie miała z nim żadnego związku.

HILDA.

Co?!

SOLSESS.

Sprawdzono najzupełniej, że pożar wybuchł w garderobie, w innej stronie domu.

HILDA.

A cóż pleciesz ciągle o tej wiecznej rysie w kominie!

SOLNESS.

Czy mogę dalej mówić, Hildo?

HILDA.

I owszem, byle to było do rzeczy.

SOLNESS.

Sprobuję.

(Przysuwa bliżej krzesło).

HILDA.

Wypowiedz-że się, mistrzu!

SOLNESS

(poufnie).

Czy wierzysz w to, Hildo, że bywają ludzie wybrani, którym daną jest moc, czy zdolność, że skoro czego zapragną, chcą, pożądają całą siłą, — muszą to w końcu otrzymać.

Czy wierzysz w to?

HILDA

(z nieokreślonym wyrazem w oczach).

Jeżeli tak jest, obaczymy, czy ja należę do tych wybranych.

SOLNESS.

Takie wielkie rzeczy nie mogą stawać się same przezsię.

O, nie.

Muszą tu być pomocnicy i słudzy, jeśli ma przyjść do czego.

Oni przecież nigdy nie przychodzą z własnej woli: trzeba ich wzywać usilnie, nieustannie, w głębi ducha ma się rozumieć.

HILDA.

Cóż to są za pomocnicy i słudzy?

SOLNESS.

O tem pomówimy innym razem; teraz zajmijmy się jeszcze pożarem.

HILDA.

Nie sądzisz pan, że byłby on i tak wybuchł, choćbyś go nie był pragnął?

SOLNESS.

Gdyby ten dom należał do starego Knuta Brovika, nigdyby się był tak do szczętu nie spalił, O tem jestem przekonany.

Ten nie umie wzywać ani pomocników, ani sług.

(Wstaje niespokojny).

Widzisz więc, Hildo, żem ja winien śmierci dwojga maleństw, a zatem także z mojej winy Alina nie stała się tem, czem być mogła, czem być powinna, i najwięcej być pragnęła.

HILDA.

Przecież jeśli to sprawili ci pomocnicy, ci słudzy...

SOLNESS.

Któż zawołał pomocników i sługi?

Ja to uczyniłem.

Przyszli i spełnili moję wolę.

(Z wzrastającem podnieceniem).

Oto ca u ludzi nazywa się "mieć szczęście".

A ja powiem, jak się to szczęście otrzymuje.

To jakby wielka rana tu na piersiach, a słudzy i pomocnicy biorą kawałki skóry innych ludzi, by moję ranę zagoić, ale ta rana goić się nie chce, nie zagoi się nigdy.

Ach!

gdybyś wiedziała, jak ona czasem ssie i pali!

HILDA

(patrząc na niego uważnie).

Jesteś chory, mistrzu, ciężko chory.

SOLNESS.

Powiedz odrazu: szalony — bo wszakże to masz na myśli.

HILDA.

Nie.

Sądzę, że rozum twój jest w zupełnym porządku.

SOLNESS.

Więc czegoż mi brakuje?

Wypowiedz-że to raz.

HILDA.

Czy przypadkiem nie przyszedłeś na świat z chorobliwem sumieniem?

SOLNESS.

Z chorobliwem sumieniem?

Cóż to za dyabelski wymysł?

HILDA.

Chcę powiedzieć, że pańskie sumienie jest osłabione.

Tak, jakby miękko zbudowane, nie znosi żadnego ciosu i nic wytrzymać nie umie.

SOLNESS

(mrucząc).

Jakież więc ma być to sumienie, jeśli zapytać wolno?

HILDA.

U ciebie, mistrzu, pragnęłabym znaleźć sumienie — silne, czerstwe.

SOLNESS.

Tak?

Czerstwe?

A ty, Hildo, czy takie posiadasz?

HILDA.

Tak sądzę.

Przynajmniej nigdym nie spostrzegła, by innem było.

SOLNESS.

A przytem zdaje mi się, że ono nie było nigdy wystawione na próbę.

HILDA

(po chwili, drżącemi usty).

Nie przyszło mi przecież łatwo porzucić ojca, którego tak bardzo kocham.

SOLNESS.

Cóż znowu!

Na miesiąc lub dwa.

HILDA.

Ja nigdy do domu nie wrócę.

SOLNESS.

Nigdy?

Dlaczegóż go rzuciłaś?

HILDA

(pół seryo, pól żartem).

Czy pan znowu zapomniał, że dziesięć lat upłynęło?

SOLNESS.

Dzieciństwo!

Czy w domu była jaka strata?

Coś zaszło?

Cóż?

HILDA

(poważnie).

Było w moim duchu coś, co mnie stamtąd wy.

gnało i pędziło, a razem nęciło i wiązało.

SOLNESS

(z zapałem).

Otóż to, otóż to, Hildo.

W tobie także, jak we mnie, jest szatan, bo widzisz, to szatan budzi w nas takie siły, a wówczas, czy się chce, czy nie chce, trzeba iść za jego głosem.

HILDA.

SOLNESS

(chodząc po pokoju ).

O!

na świecie jest pełno niewidzialnych dyablików, Hildo.

HILDA.

Dyablików także?

SOLNESS

(zatrzymując się).

Poczciwych dyablików i złośliwych dyablików, z jasnemi i czarnemi włosami.

Gdyby tylko można wiedzieć zawsze, czy jasno-, czy czarnowłose mają nas w swej mocy.

Chodzi dalej).

Wówczas rzeczy byłyby bardzo proste.

HILDA

(wiodąc za nim oczyma).

Albo też gdyby się miało silne, pełne zdrowia sumienie, możnaby zaufać temu, co nam się podoba.

SOLNESS

(stojąc przed konsolą).

Co do mnie, sądzę, że na tym punkcie ogół składa się z ludzi słabych, jak ja.

HILDA.

Być to może.

SOLNESS

(opierając się na stole).

W starych baśniach...

— Czytałaś pani kiedy stare baśnie?

HILDA.

Zapewne.

W czasach, gdym jeszcze czytała książki.

SOLNESS.

W starych baśniach mówią o wikingach, którzy płynęli do obcych krajów, rabowali domy, palili, mordowali mężczyzn.

BILDA.

A kobiety brali w niewolę?

SOLNESS.

Zatrzymywali.

HILDA.

Zabierali je na okręty i przywozili do siebie.

SOLNESS.

I obchodzili się z niemi jak... jak najzłośliwsze duchy.

HILDA

(patrzy na niego nawpół przysłoniętym wzrokiem).

Zdaje mi się, że to musiało być zajmujące.

SOLNESS

(z krótkim, mrukliwym śmiechem).

Zabierać w niewolę kobiety.

Zapewne!

HILDA.

Być wziętą w niewolę.

SOLNESS

(patrzy na nią przez chwilę).

Aa!

tak.

HILDA

(zmieniając ton).

Ale, mistrzu, do czego prowadzą wikingowie?

SOLNESS.

Ci mieli pewno czerstwe sumienie.

Wróciwszy do siebie, mogli obżerać się i upijać, jak gdyby nic się nie stało.

Byli też weseli jak dzieci, a kobiety często odejść potem od nich nie chciały.

Czy to rozumiesz, Hildo?

HILDA.

Rozumiem doskonale te kobiety.

SOLNESS.

Oho!

Czy sama-byś tak postąpiła?

HILDA.

Czemu nie?

SOLNESS.

Z takim gwałtownikiem — żyć z własnej woli?

HILDA.

Gdyby to był gwałtownik, któregobym miłość zdobyła, to...

SOLNESS.

Mogłabyś więc zdobywać miłość takiego człowieka?

HILDA.

Ach!

Boże!

przecież to często nie zależy od tego, co ją zdobywa.

SOLNESS

(patrzy na nią zamyślony).

Nie.

To zależy od szatana, który w nim mieszka.

HILDA

(z pół uśmiechem).

A potem od wszystkich tych szczególnych dyablików, z któremi zna się pan tak dobrze... owych jasno i czarnowłosych.

SOLNESS

(gorąco, stłumionym głosem).

Życzę, ażeby te dyabliki ostrożnie kierowały twoim wyborem, Hildo.

HILDA.

One już dla mnie wybrały, raz i na zawsze.

SOLNESS

(patrzy na nią głęboko).

Hildo!

podobną jesteś do leśnego ptaszka.

HILDA.

Wcale nie; nie chowam się w krzakach.

SOLNESS.

Tego nie robisz, więc jesteś podobną raczej do drapieżnego ptaka.

HILDA.

To może prędzej.

(Gwałtownie).

Czemuż nie miałabym być drapieżnym ptakiem?

Czemuż nie miałabym oddać się rabunkowi i wydrzeć worek, na który mam ochotę.

Jeśli go tylko potrafię pochwycić w moje szpony i mogę być górą.

[...]

HILDA.

Jestem w każdym razie szczególnym ptakiem.

SOLNESS.

Nie; jesteś jakby wschodzącym dniem.

Gdy patrzę na ciebie, zdaje mi się, że spoglądam na wschodzące słońce.

HILDA.

Powiedz, mistrzu, czy jesteś pewny, żeś nigdy mnie nie wezwał — w duchu.

SOLNESS

(cicho i powoli).

Sądzę, żem to musiał uczynić.

HILDA.

Czego chciałeś odemnie?

SOLNESS.

Jesteś młodością, Hildo.

HILDA

(z uśmiechem).

Młodością, która cię tak przeraża.

SOLNESS

(powoli, przytakując).

A której, pomimo to, tak tęsknie wyglądam.

HILDA

(podnosi się, idzie do stolika, bierze tekę Ragnara i podaje mu ją).

A zatem te rysunki...

SOLNESS

(krótko, odmownie).

Połóż je, dość się ich napatrzyłem.

HILDA.

Ale tu trzeba coś napisać.

SOLNESS.

Napisać!

Nigdy w życiu tego nie zrobię.

HILDA.

Kiedy ten biedny starzec umiera, czy nie możesz synowi i jemu sprawić tej ostatniej radości przed rozstaniem wiekuistem?

A może też uda mu się według nich coś zbudować?

SOLNESS.

Otóż to właśnie, on to zrobi i już to sobie z góry zapewnił ten... ten pan.

HILDA.

Dobry Boże!

Skoro rzeczy tak stoją, czy nie możesz pan troszeczkę skłamać?

SOLNESS.

Skłamać?

(Wściekły).

Hildo!

daj mi pokój z temi dyabelskiemi rysunkami!

HILDA

(cofając rysunki).

No!

no!

proszę mnie nie gryźć.

Mówisz o złych duchach, a mnie się zdaje, że sam się sprawiasz, jak zły duch.

(Ogląda się).

Gdzie atrament i pióro?

SOLNESS.

Niema tego w pokoju.

HILDA

(przy drzwiach).

Znajdę przecież u buchalterki.

SOLNESS.

Zostańże, Hildo.

Mam kłamać — mówisz.

No tak, dla jego starego ojca mógłbym to zrobić.

Jam go zgniótł — wyrzucił z kolei.

HILDA.

I jego także.

SOLNESS.

Musiałem sobie miejsce zrobić.

Ale ten Ragnar, nie, temu za żadną cenę wybić się nie pozwolę.

HILDA.

To też ten biedak nie wybije się pewno nigdy, skoro jest niezdolny.

SOLNESS

(bliżej podchodzi do niej, patrzy na nią i szepcze).

Jeśli się Ragnar Brovik wybije, to ja zginę.

Zgniecie mnie, jak ja zgniotłem jego ojca.

HILDA.

On-by cię zgniótł?

on-by potrafił?

SOLNESS

O możesz bvć pewna.

że on potrafi.

To młodość

gotowa do drzwi tych zapukać, ażeby zgnieść budowniczego Solnessa.

HILDA

(patrzy na niego z cichą pogardą).

I dlatego chcesz mu drogę zagrodzić?

Fi!

mistrzu!

SOLNESS.

Walka dość kosztowała mnie krwi serdecznej.

A potem boję się, by słudzy i pomocnicy nie przestali mi być posłuszni.

HILDA.

W takim razie trzeba zaufać własnym pięściom.

Nic innego nie pozostaje.

SOLNESS.

Niema nadziei, Hildo.

Przewrót nadchodzi.

Wcześniej czy później zadośćuczynienie jest nieubłagane.

HILDA

(przerażona, zatyka sobie uszy).

Nie mów tak.

Czy chcesz mnie zabić, odbierając to, co mi droższe nad życie?

SOLNESS.

Cóż takiego?

HILDA.

Chcę widzieć cię wielkim.

Widzieć cię z wieńcem w ręku, wysoko, na szczycie kościelnej wieży.

(Znów spokojnie).

A teraz weź ołówek.

Masz przecie ołówek przy sobie.

SOLNESS

(dobywa pulares).

Ołówek mam.

HILDA

(kładzie tekę na stole przed kanapą).

Dobrze.

A teraz, mistrzu, siadajmy tutaj oboje.

(Solness siada przy stole).

HILDA

(stojąc za nim, pochyla się na poręczy krzesła ).

No, napiszmy coś na rysunkach, coś bardzo serdecznego i ciepłego dla tego szkaradnego Roara, czy jak się tam zowie.

SOLNESS

(pisze parę linij, odwraca głowę i patrzy na nią).

Chciałbym coś wiedzieć, Hildo.

HILDA.

Co?

SOLNESS.

Kiedyś całe dziesięć lat na mnie czekała...

HILDA.

To cóż?

SOLNESS.

Dlaczego nigdy nie pisałaś do mnie?

Byłbym mógł odpowiedzieć.

HILDA

(szybko).

Nie; nie.

Właśnie tego nie chciałam.

SOLNESS.

Dlaczego nie?

HILDA.

Bałam się, że wówczas cała rzecz mi się w rękach połamie.

Ale, mistrzu, mieliśmy coś napisać na rysunkach.

SOLNESS.

Właśnie.

HILDA

(nachyla się nad nim i patrzy na to, co on pisze).

Jak ciepło, jak poczciwie, serdecznie.

O, jakżeż ja go nienawidzę, jakże nienawidzę tego Roalda!

SOLNESS

(pisząc).

Czyś nikogo nie kochała, Hildo?

'HILDA'

(ostro).

Co pan powiedział?

SOLNESS.

Czyś nikogo nie kochała?

HILDA.

Nikogo innego, chcesz powiedzieć?

SOLNESS

(patrząc na nią).

Tak jest, nikogo innego.

Czy nigdy?

Przez te dziesięć lat?

Nikogo?

HILDA.

Czasami, kiedy byłam wściekła, żeś nie przybywał.

SOLNESS.

Więc podobali ci się inni.

HILDA.

Tak, troszeczkę przez tydzień lub dwa.

Ach!

Boże!

wiesz sam najlepiej, mistrzu, jak się to dzieje.

SOLNESS.

Hildo, w jakich zamiarach tu przybyłaś?

HILDA.

Tracisz czas na takie mowy, a tam może ten starzec umiera.

SOLNESS.

Odpowiedz mi, Hildo.

Czego chcesz odemnie?

HILDA.

Chcę mego królestwa.

SOLNESS.

Hm!

— (Spogląda ukradkiem ku drzwiom na lewo i pisze dalej.

Jednocześnie ukazuje się pani Solness z paczkami w ręku).

POPRZEDNI I PANI SOLNESS.

PANI SOLNESS

(do Hildy).

Przyniosłam pani trochę drobiazgów.

Większe paczki odniosą do domu.

HILDA.

Ach!

jaka pani dobra.

PANI SOLNESS.

Spełniłam tylko obowiązek, nic nad to.

SOLNESS

(odczytując to, co napisał), Alino.

PANI SOLNESS.

Co?

SOLNESS.

Przechodząc, musiałaś widzieć, czy tam jest buchalterka?

PANI SOLNESS.

Jest naturalnie.

SOLNESS

(Kładzie rysunki do teki ), Hm!

PANI SOLNESS.

Stała przy pulpicie, jak to czyni zawsze, gdy przez pokój przechodzę.

SOLNESS

(wstając).

Dam jej więc zaraz i powiem, że...

HILDA

(biorąc mu z rąk tekę).

Ach!

nie, zostaw mi pan tę radość.

(Idzie ku drzwiom i odwraca się).

Jakże ona się nazywa?

SOLNESS.

Nazywa się panna Fosli.

HILDA.

To brzmi tak twardo, jakże jej na imię?

SOLNESS.

Kaja, zdaje mi się.

HILDA (otwiera drzwi i woła).

Chodź prędko, panno Kajo, pan budowniczy chcę z panią mówić.

(Kaja wchodzi i zatrzymuje się przy drzwiach)

POPRZEDNI, KAJA.

KAJA

(patrzy na Hildę zmieszana).

Jestem.

HILDA

(podając jej tekę).

Weź to, panno Kajo, już pan budowniczy napisał, co potrzeba.

KAJA.

Ah!

nareszcie.

SOLNESS.

Daj to pani jaknajprędzój staremu.

KAJA.

Zaraz z tem idę do domu.

SOLNESS.

Tak, a teraz Ragnar może sam zostać budowniczym.

KAJA.

Czy może przyjść, podziękować panu za to wszystko?

SOLNESS

(twardo).

Nie chcę podziękowań, powiedz mu to pani ode mnie.

KAJA.

Dobrze, powiem.

SOLNESS.

Powiedz mu pani jednocześnie, że go już nie potrzebuję i pani również.

KAJA

(cicho, głosem drżącym).

Mnie także nie?

SOLNESS.

Będziesz pani miała teraz inne kłopoty.

Jest to w porządku rzeczy.

No a teraz, idź pani prędko z rysunkami do domu.

Słyszy pani?

KAJA

(jak wprzódy wychodzi).

Zaraz, panie.

(Wychodzi).

SOLNESS, PANI SOLNESS, HILDA.

PANI SOLNESS.

Boże, cóż za złośliwe oczy!

SOLNESS.

Ona?

Biedna gąska.

PANI SOLNESS.

O, mnie oczu nie zamydlisz.

Odprawiasz ją naprawdę, Halvardzie?

SOLNESS.

Naprawdę.

PANI SOLNESS.

Ją także?

SOLNESS.

Samaś sobie tego życzyła.

PANI SOLNESS.

I możesz się bez niej obejść?

— Musisz mieć już jaką inną zamówioną, Halwardzie.

HILDA

(wesoło).

Co do mnie, nie przydam się na to wcale, ażeby stać przy pulpicie.

SOLNESS.

Nie troszcz się, Alino — to się znajdzie.

Teraz myśl tylko o wprowadzeniu się do nowego domu jak można najprędzej.

Dziś wieczór zawiesimy wieńce (do Hildy) wysoko, na samym szczycie wieży.

Co pani na to powie, panno Hildo?

HILDA

(patrząc na niego błyszczącemi oczyma).

Będzie to rzecz przerażająco piękna widzieć pana znowu tak wysoko.

SOLNESS.

Mnie?

PANI SOLNESS.

Ach!

Boże, nie wyobrażaj sobie pani nic podobnego.

Mój mąż, tak skłonny do zawrotów.

HILDA.

Skłonny do zawrotu?

Ależ nie.

PANI SOLNESS.

Zpewnością tak jest.

HILDA.

Widziałam go przecież sama na szczycie kościelnej wieży.

PANI SOLNESS.

Słyszałam wprawdzie, jak o tem mówiono, ale to czyste niepodobieństwo.

SOLNESS

(gwałtownie).

Niepodobieństwo! — tak niepodobieństwo, a przecież stałem tam wysoko.

PANI SOLNESS.

Jak możesz mówić takie rzeczy, Halvardzie?

Wszakże nie możesz stać na balkonie pierwszego piętra i takim byłeś zawsze.

SOLNESS.

Dzisiaj wieczór możesz zobaczyć coś zupełnie innego.

PANI SOLNESS

(z przerażeniem).

Nie, nie.

Z pomocą Boga nigdy tego nie doczekam.

Zaraz napiszę do doktora, już on cię od tego powstrzyma.

SOLNESS.

Ależ Alino.

PANI SOLNESS.

Jesteś przecie chory, Halwardzie.

Inaczej być nie może.

O Boże!

O Boże!

(Wychodzi na prawo).

SOLNESS, HILDA.

HILDA

(patrzy na niego z przejęciem).

Czy to prawda?

SOLNESS.

Żem skłonny do zawrotu?..

HILDA.

Że mój mistrz sobie nie dowierza — nie może wznieść się tak wysoko, jakby tego pragnął.

SOLNESS.

Pani się tak na to zapatruje?

HILDA.

Tak.

SOLNESS.

Zdaje mi się, że wkrótce nie będzie w mojej istocie żadnego zakątka ukrytego przed panią.

HILDA

(wyglądając przez balkonowe okno).

Tam więc wysoko — na samym szczycie...

SOLNESS

(zbliżając się).

Mogłabyś mieszkać Hildo, w najwyższej komnacie na wieży — jak księżniczka.

HILDA

(z mieszanina powagi i żartu).

Wszakżeś mi to przyrzekł.

SOLNESS.

Czyż właściwie przyrzekłem?

HILDA.

Fi — mistrzu!

Mówiłeś, że będę księżniczką, że dostanę królestwo.

Potem pochwyciłeś mnie.

— Nie, już nic więcej nie powiem.

SOLNESS

(ostrożnie).

Czy jesteś zupełnie przekonana, że to nie był sen, wytwór wyobraźni, który cię opanował?

HILDA

(przekornie).

Nie uczyniłeś nic wcale.

SOLNESS.

Ja już sam nie wiem (ciszej).

Ale to wiem w każdym razie, że...

HILDA.

Że co?

— Proszę powiedzieć zaraz.

SOLNESS.

Żem to powinien był uczynić.

HILDA

(ze śmiałą pewnością).

Nigdy w życiu nie byłeś skłonny do zawrotu.

SOLNESS.

A zatem księżniczko Hildo — dziś wieczór wieniec na szczycie.

HILDA

(z gorzkim wyrazem).

Waszego nowego domu.

SOLNESS.

Nowego domu, który nigdy nie będzie miał dla mnie rodzinnego ogniska.

(Wychodzi przez werandę).

HILDA

(patrzy zamglonym wzrokiem w przestrzeń i szepcze sama coś do siebie.

Słychać tylko słowa).

Okropnie przejmujące.

←Akt II Budowniczy Solness

Akt III

Henryk Ibsen Spis treści→

Wielka weranda przed domem mieszkalnym Solnessa.

Na lewo widać część domu od strony werandy, na prawo balustrada.

Za nią ze szczytu werandy prowadzą wschody do ogrodu, który jest położony niżej.

Stare drzewa ogrodu wyciągają swe konary po nad werandą ku domowi.

Na prawo pomiędzy drzewami widać nową willę, na której przy wieży jest jeszcze rusztowanie.

Ogród w głębi ogrodzony jest starym parkanem.

Po za parkanem ulica, z nizkiemi zrujnowanemi domami.

Na werandzie długa ogrodowa ławka stoi przy ścianie domu, a przed nią stół podłużny.

Po drugiej stronie stołu fotel i parę taburetów, wszystkie wyplatane.

Godzina zachodu, obłoki oblane słońcem.

PAKI SOLNESS, HILDA.

PANI SOLNESS

(obwinięta wielkim białym szalem, siedzi na fotelu wpatrzona na prawo.

Po chwili wchodzi Hilda z ogrodu.

Ubraną jest jak poprzednio, ma na głowie kapelusz, na piersiach wiązankę polnych kwiatów.

Fani Solness odwraca trochę głowę).

Była pani w ogrodzie?

HILDA.

Tak rozglądałam się w nim.

PANI SOLNESS.

Jak widzę, znalazła pani kwiaty.

HILDA.

O kwiatów tam dość szczególniej pomiędzy krzewami.

PANI SOLNESS.

Doprawdy?

O tak późnej porze... ja — bo prawie nigdy do ogrodu nie schodzę.

HILDA

(zbliżając się).

Co pani mówi?

Alboż pani codzień ogrodu nie obiega?

PANI SOLNESS

(z bladym uśmiechem).

Ja nie biegam nigdzie.

Teraz już nie.

HILDA.

Jakto, nie schodzi tam pani czasem, odwiedzić te wszystkie piękne miejsca?

PANI SOLNESS.

Wszystko to dla mnie stało się tak obcem, że obawiam się niemal obaczyć je znowu.

HILDA.

Pani własny ogród!

PANI SOLNESS.

Mam to uczucie, jakby już moim nie był.

HILDA.

I dlaczegóż to?

PANI SOLNESS.

Bo też nie jest on takim jak wówczas, gdy żył mój ojciec i moja matka.

Jakaż to nieodżałowana szkoda, że tyle od niego odcięto.

Pomyśl pani tylko, podzielono go na kawałki i pobudowano domy dla obcych ludzi.

Dla ludzi, których nie znam, a którzy mogą ze swoich okien mnie podglądać.

HILDA

(z rozjaśnionym wyrazem twarzy).

Proszę pani?

PANI SOLNESS.

Co?

HILDA.

Czy pani pozwoli mi tu trochę z sobą posiedzieć?

PANI SOLNESS.

Najchętniej, skoro tylko pani ma ochotę.

HILDA

(przysuwa taburet do fotelu i siada).

Ach i tu jeszcze można jak kot wygrzać się na słońcu.

PANI SOLNESS

(kładąc lekko rękę na jej ramieniu).

To ładnie z pani strony, że chcesz ze mną posiedzieć.

Myślałam, że idziesz tam do mego męża.

HILDA.

Cóżbym ja tam robiła?

PANI SOLNESS.

Sądziłam, że pomagałabyś mu pani.

HILDA

O nie.

A potem niema go tutaj, jest tam z robotnikami.

Przytem zdaje się taki zły, że nie miałabym odwagi do niego przemówić.

PANI SOLNESS.

Ach, w gruncie jest on tak łagodny i miękki.

HILDA.

On?

PANI SOLNESS.

Pani go jeszcze dobrze nie zna.

HILDA

(spogląda na nią z uczuciem).

Czy pani rada, że się przenosi do nowego domu?

PANI SOLNESS.

Ja miałabym być rada?

Tak chce Halvard.

HILDA.

Ale ja myślałam o innych powodach.

PANI SOLNESS.

A jednak tak jest, bo to mój obowiązek we wszystkiem się do niego stosować.

Czasami przecież to bardzo trudno zmusić się do posłuszeństwa.

HILDA.

Niezawodnie, że to musi być trudno.

PANI SOLNESS.

Możesz mi pani wierzyć, zwłaszcza gdy kto nie jest lepszym ode mnie.

HILDA.

Pani dokonała tyle trudnych rzeczy.

PANI SOLNESS.

Skądże pani wiesz?

HILDA.

Mówił mi to mąż pani.

PANI SOLNESS.

Przy mnie porusza on bardzo rzadko takie rzeczy.

Możesz mi jednak wierzyć, żem w życiu wiele bardzo przeszła.

HILDA.

(patrząc na nią, ze współczuciem, mówi powoli).

Biedna pani.

Naprzód był ten pożar.

PANI SOLNESS

(z westchnieniem).

Ach!

tak, i wszystko moje poszło wniwecz.

HILDA.

A potem nastąpiło coś gorszego jeszcze.

PANI SOLNESS

(spogląda na nią pytająco).

Coś gorszego?

HILDA.

Rzecz najgorsza.

PANI SOLNESS.

Co pani ma na myśli?

HILDA

(cicho).

Straciła pani oboje dzieci.

PANI SOLNESS.

Ach!

to.

Ale widzi pani była to rzecz zupełnie inna.

Zrządzenie wyższe.

A w takim razie należy się poddać a nawet Bogu dziękować.

HILDA.

I pani tak robi?

PANI SOLNESS.

Niestety!

nie zawsze.

Wiem jednak, że taki byłby mój obowiązek, a pomimo to nie mogę.

HILDA.

PANI SOLNESS.

Często też muszę powiedzieć samej sobie, że to była słuszna kara.

HILDA.

Za co?

PANI SOLNESS.

Za to, że nie byłam dość wytrwałą w nieszczęściu.

HILDA.

Nie pojmuję, jak...

PANI SOLNESS.

Nie, pani, nie mówmy więcej o dzieciach.

Co do nich powinniśmy się tylko cieszyć, są teraz najzupełniej szczęśliwe.

To małe straty ranią najbardziej, ranią do głębi duszy, kiedy się traci to wszystko, co ludzie uważają za rzeczy małej wagi.

HILDA

(kładzie ramiona na jej kolanach i mówi z gorącem współczuciem).

Droga pani.

Powiedz mi to wszystko.

PANI SOLNESS.

Jak mówiłam, chodzi tu o prawdziwe drobiazgi.

Oto n. p. spaliły się dawne portrety, rozwieszone na ścianach, stare jedwabne szaty, które były w rodzinie od niepamiętnych czasów.

Koronki po babce i prababce spaliły się także (smutnie).

A do tego jeszcze wszystkie lalki.

HILDA.

Lalki?

PANI SOLNESS

(ze łzami w głosie).

Miałam dziewięć prześlicznych lalek.

HILDA.

I te się także spaliły?

PANI SOLNESS.

Wszystkie.

Ach!

jak mnie to zmartwiło.

HILDA.

Czy pani zachowała te lalki ze swoich lat dziecięcych?

PANI SOLNESS

Przechowałam?

nie.

Ja i lalki zawsze byliśmy razem.

HILDA.

Jakto, kiedy pani wyrosła?

PANI SOLNESS.

I potem jeszcze.

HILDA.

Nawet po zamążpójściu?

PANI SOLNESS.

O tak.

Wtedy gdy go nie było.

— Spaliły się biedaczki.

Nikt nie pomyślał o ich ratunku.

To smutna myśl.

Nie śmiej się pani ze mnie.

HILDA.

Ja się wcale nie śmieję.

PANI SOLNESS.

Pod pewnym względem, można powiedzieć, że były to jakby żywe istoty.

Nosiłam je pod sercem, jak dzieciątka przed urodzeniem.

(Doktór Herdal z kapeluszem w ręku wchodzi przez drzwi od pokojów i patrzy na panią Solness z Hildą).

POPRZEDNIE, DOKTÓR HERDAL.

HERDAL.

Tak, siedzi tu sobie pani na powietrzu i nabawi się zaziębienia.

PANI SOLNESS.

Powietrze jest dziś tak rozkosznie łagodne.

HERDAL.

No tak.

Ale czy co w domu zaszło?

Otrzymałem pani bilecik.

PANI SOLNESS

(podnosząc się).

Tak, są rzeczy, o których muszę pomówić z panem.

HERDAL.

Dobrze — może pójdziemy do pokoju (do Hildy).

Pani dziś także występuje w swoim górskim stroju.

HILDA

(podnosi się wesoło).

A jakże!

W pełnym stroju.

Dziś jednak nie pójdę w góry na skręcenie karku.

We dwoje, doktorze, zostaniemy tu grzecznie i z dołu będziemy się przypatrywać.

HERDAL.

Czemuż to mamy się przyglądać?

PANI SOLNESS

(przestraszona, cicho do Hildy).

Cicho!

cicho!

Na miłość boską!

On idzie.

Starajże się pani uwolnić go od upadku i będziemy przyjaciółkami, panno Hildo Czy to niepodobna?

HILDA

(rzuca się jej gwałtownie na szyję).

Och!

gdyby to być mogło.

PANI SOLNESS

(uwalniając się łagodnie z uścisku).

Tak.

Niech wszystko będzie dobrze.

On idzie.

Doktorze, chciałabym z tobą pomówić.

HERDAL.

Czy to o niego chodzi?

PANI SOLNESS.

Ma się rozumieć, o niego.

Chodźmy.

(Odchodzi wraz z doktorem w głąb domu.

Solness niemal jednocześnie wchodzi wschodami od ogrodu).

SOLNESS, HILDA.

HILDA

(ma wyraz poważny).

SOLNESS

(spoglądając na drzwi, które się w tej chwili ostrożnie zamknęły).

Czy uważałaś?

oddala się, skoro ja przychodzę.

HILDA.

Zauważyłam, że ją pan zawsze wystrasza.

SOLNESS.

uważnie).

Czyś zmarzła, Hildo?

bo tak wyglądasz.

HILDA.

Tylko co wyszłam ze sklepień grobowych.

SOLNESS.

Co to ma znaczyć?

HILDA.

Że mnie to przejęło zimnem, mistrzu.

SOLNESS

(powoli).

Zdaje mi się — rozumiem.

HILDA.

Dlaczegóż pan tu przyszedł?

SOLNESS.

Widziałem stamtąd, że tu jesteś.

HILDA.

A zatem widziałeś ją także?

SOLNESS.

Wiedziałem, że zaraz odejdzie, skoro ja przyjdę.

HILDA.

Czy to panu przykro, że ona tak zawsze schodzi ci z drogi?

SOLNESS.

Pod pewnym względem sprawia mi to także ulgę.

HILDA.

Że ciągle nie stoi na oczach?

SOLNESS.

Właśnie.

HILDA.

Że nie patrzysz pan przynajmniej na to, jak się trapi tą śmiercią dzieci?

SOLNESS.

Tak jest, głównie z tego powodu.

HILDA

(idzie z rękami założonemi na plecach do balustrady i tam stoi patrząc na ogród).

SOLNESS

(po krótkiem milczeniu).

Długo pani z nią mówiła?

HILDA

(stoi nieporuszona, nie odpowiadając).

SOLNESS.

Czy długo, pytam?

HILDA

(milczy).

SOLNESS.

O czemżeście mówiły, Hildo?

HILDA

(ciągle milczy).

SOLNESS.

Biedna Alina niezawodnie mówiła o dzieciach.

HILDA

(wstrząsana nerwowem drżeniem, szybko przytakuje kilkakrotnie).

SOLNESS.

Ona tego nigdy nie przeboleje, nigdy w życiu (zbliża się do Hildy).

Teraz stoisz tu znowu jak słup soli.

Tak samo stałaś wczoraj.

HILDA

(odwraca się i spogląda wielkiemi oczyma na niego).

Odjeżdżam.

SOLNESS

(ostro).

Odjeżdżasz?

HILDA.

Tak.

SOLNESS.

Ja na to nie pozwolę.

HILDA.

A cóż ja tutaj teraz?

SOLNESS.

Byłeś tylko tu była, Hildo.

HILDA

(unikając jego wejrzenia).

Byłoby to nie źle, tylko nie skończyłoby się na tem.

SOLNESS

(bez namysłu).

Tem lepiej.

HILDA

(gwałtownie).

Nie mogę uczynić nic złego tym, których znam.

Nie mogę im zabierać tego, co do nich należy.

SOLNESS.

Któż o tem mówi?

HILDA

(nie odpowiadając).

Osobie obcej, tak.

To zupełnie co inne

go.

Gdyby to był ktoś, kogo nigdy w życiu nie widniałam...

Ale ktoś taki, z kim się zbliżyłam...

Nie, o nie.

Fi!

SOLNESS.

Ja też nie powiedziałem nic innego.

HILDA.

Ach!

mistrzu, wiesz doskonale, coby nastąpiło.

Dlatego odjeżdżam.

SOLNESS.

A cóż się ze mną stanie, gdy ciebie nie będzie?

Czemże dalej żyć będę?

HILDA

(z niewysłowionym wyrazem w oczach).

O pana niema kłopotu.

Masz pan względem niej obowiązki.

Żyj dla obowiązku.

SOLNESS.

Za późno.

Te potęgi... te... te.

HILDA.

Dyabliki.

SOLNESS

Tak, dyabliki a także, i to złe, które jest we mnie.

One to wyssały z niej całą krew żywotną (śmieje się gorzko).

Czyniły to dla mego szczęścia.

O!

niezawodnie! (smutno).

Ona umarła — przezemnie, i ja, żywy, jestem do umarłej przykuty (w dzikim niepokoju).

Ja, ja, co nie mogę znieść życia bez szczęścia.

HILDA

(przechodzi na drugą stronę stołu i siada na ławce z łokciem opartym na stole, z głową na ręku przygląda mu się przez chwilą w milczeniu).

Co teraz naprzód budować będziesz?

SOLNESS

(wstrząsając głową).

Nie będzie to z pewnością wiele warte.

HILDA.

Nie będziesz budował zacisznych domów dla ojca, matki i gromady dzieci?

SOLNESS.

Ciekawym, czy one teraz będą potrzebne.

HILDA.

Biedny mistrzu!

Przecież pracowałeś nad tem całe lat dziesięć.

Kładłeś w to niejako swoje życie — w to tylko.

SOLNESS.

Masz słuszność, Hildo.

HILDA

(wybuchając).

Ach!

jakże mi się to wszystko teraz marnem wydaje!

Jak marnemi

SOLNESS.

Jakto!

HILDA.

Żeby człowiek nie mógł pochwycić własnego szczęścia, szczęścia życia, tylko dlatego, że na drodze stoi ktoś, kogo się nie zna.

SOLNESS.

Ktoś, na kogo się wprzód nie zważało.

HILDA.

Chciałabym wiedzieć, czy to rzeczywiście nie można.

Ale pomimo to...

Ach!

gdyby przespać tę całą sprawę.

(Kładzie się na stole, opiera na nim głowę lewą stroną i zamyka oczy).

SOLNESS

(przysuwa fotel i siada przy stole).

Czy masz spokojne, szczęśliwe ognisko, Hildo, tam u ojca?

HILDA

(nieporuszona, odpowiada jakby przez sen).

Miałam tylko klatkę.

SOLNESS.

I nie chcesz do niej wrócić?

HILDA

(jak wyżej).

Ptak leśny nigdy nie wraca do klatki.

SOLNESS.

Lepiej bujać na swobodnem powietrzu.

HILDA

(zawsze jak wyżej).

Ptak drapieżny najchętniej poluje.

SOLNESS

(z wzrokiem w nią utkwionym).

A kto ma w piersi dumę wikingów...

HILDA

(zwyczajnym głosem, ale się nie porusza).

I kto ma to drugie, powiedz.

SOLNESS.

Twarde sumienie.

HILDA

(żywo podnosi się z ławki.

Oczy jej znowu błyszczą radośnie, skłania głowę przytakująco).

Już wiem teraz, co będziesz budował.

SOLNESS.

W takim razie, Hildo, wiesz więcej ode mnie.

HILDA.

Tak, bo budowniczowie są tak nie mądrzy.

SOLNESS.

Więc cóż to będzie?

HILDA

(przytakuje znowu).

Zamek!

SOLNESS.

Jaki zamek?

HILDA.

Naturalnie mój.

SOLNESS.

Chcesz teraz mieć zamek?

HILDA.

Albożeś mi nie winien królestwa, jeśli zapytać wolno?

SOLNESS.

Przynajmniej tak utrzymujesz.

HILDA.

Dobrze!

Jesteś mi więc winien królestwo.

A o ile wiem, do królestwa należy i zamek?

SOLNESS

(ze wrastającym weselem).

Tak, zwykle tak bywa.

HILDA.

Więc wybuduj mi go, — tylko zaraz.

SOLNESS

(śmiejąc są).

Tak z miejsca — i to jeszcze?

HILDA.

Ma się rozumieć.

Bo teraz dziesięciolecie minęło — a ja dłużej czekać nie chcę.

Więc mistrzu, mój zamek.

SOLNESS.

To wcale nie żarty, Hildo, być twoim dłużnikiem.

HILDA.

O tem trzeba było wcześniej pomyśleć.

Teraz już za późno.

Więc (uderzając w stół).

Zamek na stół.

To mój zamek.

Chcę go mieć zaraz.

SOLNESS

(poważnieje, nachyla się nad nią bliżej, opierając takie ramiona na stole).

Jakże sobie właściwie, Hildo, ten zamek wystawiasz?

HILDA

(patrzy zamglonym wzrokiem, jakby miała wzrok zwrócony w głąb własnej myśli) Mój zamek musi stać na wysokiej górze.

Góra ma być bardzo wysoka, z otwartym widokiem na wszystkie strony, ażebym mogła spoglądać w dal niezmierną.

SOLNESS.

I zapewne musi mieć także wysoką wieżę?

HILDA.

Wieżę nadzwyczaj wysoką, a na jej szczycie musi być platforma, na której ja stać będę.

SOLNESS

(chwyta się mimowolnie za czoło).

Że też możesz znajdować przyjemność stać na takiej zawrotnej wyżynie?

HILDA.

Właśnie, właśnie chcę stać tak wysoko i patrzeć z. góry na tych — co budują kościoły i takie wygodne domy dla ojca, matki

i gromady dzieci, a ty, mistrzu, przyjdziesz tam także i będziesz się wkoło rozglądał.

SOLNESS

(stłumionym głosem).

Czyż budowniczy będzie mógł dostać się do księżniczki?

HILDA

(cicho).

Jeżeli będzie chciał.

SOLNESS

(jeszcze ciszej).

W takim razie ja sądzę, że budowniczy tam przyjdzie.

HILDA

(przytakując).

Budowniczy przyjdzie.

SOLNESS.

Ale biedny budowniczy już nic więcej budować nie będzie.

HILDA

(żywo).

Przecież!

Będzie nas dwoje i zbudujemy to co, ziemia ma najpiękniejszego.

SOLNESS

(zaciekawiony).

Hildo, powiedz mi, co to będzie.

HILDA

(patrzy na niego z uśmiechem, wstrząsa głową, potem ściąga usta i mówi, jakby mówiła do dziecka).

Budowniczowie — to są bardzo — bardzo nie mądrzy ludzie.

SOLNESS.

Niech będą nie mądrzy, ale powiedz mi teraz, co nazywasz rzeczą najpiękniejszą na ziemi, a którą my we dwoje zbudować mamy?

HILDA

(milczy przez chwilę, potom mówi z nieokreślonym wyrazem w oczach).

Zamki na lodzie.

SOLNESS.

Zamki na lodzie.

HILDA

(przytakując).

Tak, zamki na lodzie.

A czy wiesz, co to jest zamek na lodzie?

SOLNESS.

Mówiłaś przecie, że to rzecz najpiękniejsza na ziemi.

HILDA

(podnosi się szybko i robi ruch jakby coś odepchnąć chciała).

Ma się rozumieć — zamki na lodzie, to są wygodne miejsca ucieczki i budować je też bardzo wygodnie (patrzy na niego ironicznie).

Szczególniej budowniczym mającym zawrotne sumienie.

SOLNESS

(podnosząc się).

Odtąd budować będziemy, Hildo, we dwoje.

HILDA

(z uśmiechem trochę zwątpiałym).

Taki prawdziwy zamek na lodzie.

SOLNESS.

Tak, ze stałym fundamentem.

(Ragnar wchodzi przez drzwi od domu, niosąc wielki zielony wieniec ustrojony kwiatami i wstęgami).

POPRZEDNI I RAGNAR.

HILDA

(z wybuchem radości).

Wieniec.

Ach!

jak to będzie straszliwie piękne.

SOLNESS

(zdziwiony).

Więc to ty, Ragnarze, zawiesisz wieniec?

RAGNAR.

Obiecałem to majstrowi.

SOLNESS

(z ulgą).

No, to zapewne ojcu lepiej?

RAGNAR.

Nie.

SOLNESS.

Czy go to, com napisał, nie pokrzepiło?

RAGNAR.

Przyszło to zapóźno.

SOLNESS.

Zapóźno?

RAGNAR.

Gdy ona go przyniosła, już był nieprzytomny.

Miał uderzenie na mózg.

SOLNESS.

Ach!

idźże do niego, bądź przy ojcu.

RAGNAR.

Ona jest przy nim.

SOLNESS

(trochę niepewnym głosem).

Kaja?

RAGNAR

(patrząc na niego ponuro).

Tak, Kaja.

SOLNESS.

Idź do domu, Ragnarze, do niego i do niej.

Mnie daj wieniec.

RAGNAR

(tłumiąc uśmiech szyderczy).

Przecież pan sam tego...

SOLNESS.

Właśnie, że ja sam zaniosę go na wieżę (bierze mu z ręki wieniec).

A teraz idź do doma, nie jesteś nam dzisiaj potrzebny.

RAGNAR.

Wiem, że już mnie pan nadal nie potrzebuje, ale dzisiaj zostanę.

SOLNESS.

Zostańże, kiedy tego chcesz koniecznie.

HILDA

(przy balustradzie).

Mistrzu, tutaj stać będę, by patrzeć na ciebie.

SOLNESS.

Na mnie?

HILDA.

To będzie straszliwie zajmujące.

SOLNESS

(stłumiouym głosem).

O tem pomówimy później, Hildo.

(Wychodzi z wieńcem przez ogrodowe wschody).

RAGNAR I HILDA.

HILDA

(patrzy za Solnessem, potem zwraca się do Ragnara).

Zdaje rui się, żeś mu pan był winien parę słów podzięki.

RAGNAR.

Dziękować jemu?

Jemu miałem dziękować?

HILDA.

Doprawdy, powinieneś to pan był zrobić.

RAGNAR.

Musiałbym wprzódy pani podziękować.

HILDA.

Jak pan możesz mówić takie rzeczy?

RAGNAR

(nie odpowiadając).

Ale niech się pani ma na ostrożności, bo pani go jeszcze nie zna.

HILDA.

(z ogniem).

Och!

znam go doskonale.

RAGNAR

(śmieje się gorzko).

Jerau dziękować, który mnie przez tyle lat poniżał, który mego ojca przywiódł do tego, że o mnie zwąt-

pił, który mnie do tego samego doprowadził.

I to wszystko, ażeby tylko...

HILDA

(jakby wstrząśnięta nagłem wspomnieniem).

Dokończ pan — prędko...

RAGNAR.

Ażeby ją przy sobie zatrzymać.

HILDA

(przyskakując do niego).

Tę młodą osobę przy pulpicie.

RAGNAR.

Tak.

HILDA

(grożąc mu zaciśniętemi pięściami).

To nie prawda.

Pan go szkalujesz.

RAGNAR.

Do dzisiaj nie chciałem sam temu wierzyć — dopóki ona tego nie powiedziała.

HILDA

(nie władnąc sobą).

Cóż powiedziała?..

Ja to muszę wiedzieć zaraz, zaraz.

RAGNAR.

Mówiła, że on opanował ją całą, że myśli jej należały tylko do niego jednego.

Mówiła, że nigdy nie potrafi się od niego oddalić, że tu chce zostać, gdzie on jest...

HILDA

(z pałającem wejrzeniem).

Tego nie może zrobić.

RAGNAR

(badawczo).

Któż jej przeszkodzi?

HILDA

(szybko).

On tego nie zechce.

RAGNAR.

Naturalnie, że nie zechce.

Teraz już wszystko rozumiem.

Teraz byłaby niedogodną.

HILDA.

Nic pan nie rozumiesz, skoro mówisz podobne rzeczy.

Nie, otóż ja panu powiem, dlaczego chciał ją do siebie przywiązać.

RAGNAR.

Dlaczegóż więc?

HILDA.

Ażeby pana zatrzymać.

RAGNAR.

Czy to on pani powiedział?

HILDA.

Nie, ale tak jest!

tak być musi (gwałtownie).

Ja chcę!

ja chcę, ażeby tak było.

RAGNAR.

I właśnie, kiedyś pani tu przybyła, on ją uwolnił.

HILDA.

Pana, tylko pana on uwolnił.

Cóż go obchodzą obce kobiety!..

RAGNAR

(z namysłem).

Jakto — więc on mnie się zawsze lękał potajemnie?

HILDA.

On się lękać?..

Nie bądź pan znowu tak zarozumiałym!

RAGNAR.

On!

musiał już oddawna miarkować, żem coś wart. a przytem on już jest bojaźliwym z natury, wiedz pani o tem.

HILDA.

On?..

Nie zamydlisz mi pan oczu.

RAGNAR.

Pod pewnym względem bojaźliwy, on, ten wielki budowniczy.

Wydrzeć ludziom szczęście życia — jak to uczynił memu ojcu i mnie — tego się nie lęka, ale wejść na marne rusztowanie — na to się nie odważy.

HILDA.

Trzeba było panu widzieć go wysoko, aż pod niebem, jak ja go raz widziałam.

RAGNAR.

Pani to widziała?

HILDA.

Tak jest, mogę pana zapewnić, a jak on wyglądał dzielnie i śmiało, gdy wieniec zawieszał na szczycie!

RAGNAR.

Wiem, że się raz w życiu na to odważył.

Raz jedyny.

My młodsi mówiliśmy o tem często, ale żadna silą na świecie nie zmusi go, by pdwtórzył.

HILDA.

Otóż dziś to powtórzy.

RAGNAR

(szyderczo).

Niech pani temu nie wierzy.

HILDA.

Obaczymy.

RAGNAR.

Tego ani ja, ani pani nie zobaczy.

HILDA

(gwałtownie).

Ja chcę to widzieć, ja chcę, ja muszę to widzieć.

RAGNAR.

Ale on tego nie zrobi.

Poprostu on sobie nie dowierza, ten wielki budowniczy, cierpi zawroty głowy.

PANI SOLNESS

(wychodzi z domu na werandę).

POPRZEDNI, PANI SOLNESS.

PANI SOLNESS

(oglądając się).

Niema go tutaj?

gdzież on poszedł?

RAGNAR.

Pan Solness jest tam, z robotnikami.

HILDA.

Poszedł z wieńcem.

PANI SOLNESS

(z niepokojem).

Z wieńcem!

Ach Boże!

Ach Boże!

Panie Brovik, idź pan tam, postaraj się o to, by tu wrócił.

RAGNAR.

Czy mam powiedzieć, że pani chce z nim mówić?

PANI SOLNESS.

Ach!

tak, zrób to pan, proszę.

Albo nie, nie mów nic o mnie.

Powiedz pan tylko, że tu ktoś przyszedł i prosi go zaraz.

RAGNAR.

Najchętniej.

Proszę pani, już ja mu powiem (wychodzi wschodami przez ogród).

PANI SOLNESS, HILDA.

PANI SOLNESS.

Ach!

nie możesz sobie wystawić, panno Hildo, jak jestem o niego niespokojna.

HILDA.

Czyż to rzecz tak niebezpieczna?

PANI SOLNESS.

To przecież łatwo zrozumieć.

Pomyśl pani, gdyby to na prawdę chciał zrobić i wszedł na rusztowanie.

HILDA

(zaciekawiona).

Pani sądzi, że on to zrobi?

PANI SOLNESS.

Trudno odgadnąć, czego mu się zachce.

Jest zdolny do wszystkiego.

HILDA.

Aha!

pani może także myśli, że on nie jest — tak — zupełnie w porządku?

PANI SOLNESS.

Doprawdy, sama nie wiem, co mam o nim myśleć.

Doktór właśnie mi tyle naopowiadał, a do tego, kiedy sobie przypomnę niektóre rzeczy, które słyszałam sama...

DOKTÓR HERDAL

(wsadza głową przez drzwi uchylone).

POPRZEDNI, HERDAL.

HERDAL.

Czy on prędko przyjdzie?

PANI SOLNESS.

Tak sądzę.

W każdym razie, posłałam po niego.

HERDAL

(zbliżając się do niej).

Ale pani musi wrócić do pokoju.

PANI SOLNESS.

Nie, nie, zostanę tutaj, czekać będę na Halvarda.

HERDAL.

Przyszły jakieś panie.

PANI SOLNESS.

Ach Boże!

i to jeszcze — w takiej chwili.

HERDAL.

Chciałyby stąd przypatrywać się uroczystości.

PANI SOLNESS.

Muszę więc iść je przyjąć, bo to mój obowiązek.

HILDA.

Czy pani nie może się przed temi paniami wymówić?

PANI SOLNESS.

Nie, to niepodobna.

Skoro już raz przyszły — moim obowiązkiem jest je przyjąć, ale niech pani tu zostanie i pomówi z nim, gdy przyjdzie.

HERDAL.

I zatrzymaj go tu pani, jak tylko można najdłużej.

PANI SOLNESS.

Zrób to, droga panno Hildo.

Trzymaj go tak mocno, jak tylko możesz.

HILDA

Czy nie lepiej, żeby to pani sama uczyniła.

PANI SOLNESS.

Dobry Boże!

byłoby to właściwie moim obowiązkiem.

Cóż, kiedy się ma tyle różnych obowiązków.

HERDAL

(patrząc na ogród).

Otóż idzie.

PANI SOLNESS.

I właśnie, w tej chwili odejść muszę.

HERDAL

(do Hildy).

Niemów mu pani, że ja tu jestem.

HILDA.

O nie!

Już ja coś wymyślę, ażeby zająć budowniczego gawędką.

PANI SOLNESS.

Tylko go pani dobrze trzymaj, a zdaje mi się, że pani to najlepiej potrafi (wchodzi z Herdalem do domu.

Hilda zostaje na werandzie.

Solness wchodzi z ogrodu).

SOLNESS, HILDA.

SOLNESS.

Słyszałem, że tu ktoś chce ze mną mówić?

HILDA.

To ja, mistrzu.

SOLNESS.

Ty, Hildo, a ja balem się, że doktór i Alina.

HILDA.

Podobno jesteś we wszystkiem bojaźliwy.

SOLNESS.

Tak sądzisz?

HILDA.

Ludzie mówią, że boisz się chodzić po rusztowaniach?

SOLNESS.

Zachodzą pewne okoliczności.

HILDA.

Ale się boisz?

SOLNESS.

Tak, boję się.

HILDA.

Boisz się spaść i kark skręcić?

SOLNESS.

Nie, nie tego.

HILDA.

Czegóż więc?

SOLNESS.

Boję się, Hildo, zadośćuczynienia.

HILDA.

Zadośćuczynienia? (wstrząsa głową).

Tego nie rozumiem.

SOLNESS.

Usiądź, opowiem ci coś.

HILDA.

Opowiadajże zaraz (siada na taburecie przy balustradzie i patrzy na niego z oczekiwaniem).

SOLNESS

(rzuca kapelusz na stół).

Wiesz, iż pierwsze budynki, jakie stawiałem, to były kościoły.

HILDA

(przytakując).

Tak, wiem o tem.

SOLNESS.

Bo widzisz, chowałem się na wsi, w domu pobożnym i byłem przekonany, że nic wyższego nad te budowy być nie może.

HILDA.

Dlaczego nie?

SOLNESS.

I mogę powiedzieć, że budowałem te małe, ubogie kościoły z tak szczerem i gorącem uczuciem, że — że...

HILDA.

Że...

Cóż?

SOLNESS.

Że zdaje mi się, On powinien był być ze mnie zadowolony.

HILDA.

On?

Jaki On?

SOLNESS.

Naturalnie Ten, dla którego były przeznaczone kościoły, ku którego czci i chwale je stawiano.

HILDA.

Ach!

tak.

Ale skąd-że wiesz, że — że On nie był — z ciebie zadowolony?

SOLNESS

(szyderczo).

On zadowolony ze mnie!

Jak można mówić coś podobnego, Hildo.

Wszakże pozwolił, by złe rządziło mną, według swego widzi mi się.

On, który rozkazał, by wszędzie i zawsze, we dnie i w nocy służyły mi — te wszystkie, te...

HILDA.

Dyabliki.

SOLNESS.

Tak, najróżnorodniejsze dyabliki.

O nie, zaraz to uczułem, że On nie był ze mnie zadowolony (tajemniczo).

To właśnie była przyczyna, dla której dozwolił na pożar starego domu.

HILDA.

To była przyczyna?

SOLNESS.

Jakto, nie rozumiesz tego?

On chciał dać mi sposobność zostania prawdziwym mistrzem w moim zawodzie, bym stawiał mu pyszniejsze kościoły.

Z początku nie pojmowałem Jego woli, ale potem, nagle, rozjaśniło mi się w myśli.

HILDA.

Kiedyż to było?

SOLSESS.

Kiedym budował kościelną wieżę w Lysanger.

HILDA.

Zaraz to sobie pomyślałam.

SOLNESS.

Bo widzisz, Hildo, tam, w obcem mieście, tam mogłem swobodnie dać pole moim subtelnym pomysłom, wtedy to zrozumiałem jasno, dlaczego On zabrał mi dzieci.

Uczynił to, ażeby mnie nic innego nie wiązało, ani szczęście, ani miłość.

Miałem być tylko mistrzem budowniczym — niczem innem i moje całe życie miałem poświęcić, aby dla Niego budować (śmieje się).

Ale z tego nic nie było.

HILDA.

Cóż uczyniłeś?

SOLNESS.

Zrazu badałem i probowałem samego siebie.

HILDA.

A potem?

SOLNESS.

Potem, czyniłem to, co niepodobne.

Ja także jak On.

HILDA.

Niepodobne?

SOLNESS.

Nigdy dotąd nie byłem w stanie wysoko i swobodnie dźwignąć się na wyżyny.

Ale w tym dniu mogłem to uczynić.

HILDA

(zrywając się).

Tak, tak, mogłeś.

SOLNESS.

I gdym stanął na szczycie i wieszałem wieniec na chorągiewce, powiedziałem mu: "Teraz, słuchaj mnie, Ty potężny!

Od dzisiaj będę swobodnym budowniczym.

Sam będę sobie panem, jak Ty jesteś.

Nigdy więcej nie będę ci stawiał kościołów, tylko mieszkania dla ludzi."

HILDA

(z błyszczącym wzrokiem).

To był śpiew, jaki słyszałam tam w górze.

SOLNESS.

Potem jednak przyszła woda na Jego młyn.

HILDA.

Cóż to ma znaczyć?

SOLNESS

(patrzy na nią znuiony).

Budować mieszkania dla ludzi to nie warte trzech groszy, Hildo.

HILDA.

Tak wyrokujesz teraz.

SOLNESS.

Teraz widzę to dobrze.

Ludzie wcale nie potrzebują domowych ognisk.

Przynajmniej nie znajdują w nich szczęścia.

Ja także nie potrzebowałbym takiego domu — gdybym go miał nawet (z gorzkim uśmiechem).

Oto co widzę, patrząc w przeszłość.

Nic nie

zbudowałem i nic nie zaofiarowałem, aby módz budować.

Nic, nic wcale.

HILDA.

A teraz już nic nowego budować nie chcesz?

SOLNESS

(z żywością).

Przeciwnie, teraz właśnie chce rozpocząć.

HILDA.

Co?

Cóż takiego?

Powiedz.

SOLNESS.

To tylko, jak sądzę, w Mem ludzie mogą znaleść szczęście.

To będę budował.

HILDA

(patrzy mu w oczy).

Mistrzu!

myślisz teraz o naszych zamkach na lodzie?

SOLNESS.

Tak, o zamkach na lodzie.

HILDA.

Sądzę, że ci się głowa zakręci w połowie drogi.

SOLNESS.

Nie, Hildo, jeżeli tylko z tobą pójdę ręka w rękę.

HILDA

(z tłumionym gniewem).

Tylko ze mną?

Czy tam innych nie będzie?

SOLNESS.

Któżby inny?

HILDA.

O!

naprzykład, owa Kaja, co stała tam przy pulpicie.

Biedna!

Czy nie chcesz jej z sobą zabrać?

SOLNESS.

Aha!

to o niej mówiłyście z Aliną?

HILDA.

Czy to prawda, czy nie?

SOLNESS

(gwałtownie).

Na takie rzeczy nie odpowiadam.

Powinnaś mi wierzyć zupełnie i bezwarunkowo.

HILDA.

Przez dziesięć długich lat wierzyłam w ciebie święcie.

SOLNESS,

Powinnaś wierzyć we mnie ciągle.

HILDA.

Tak, jeśli cię znowu zobaczę swobodnym na wyżynie.

SOLNESS

(smutnie).

Ach!

Hildo, takim w codziennym życiu być nie mogę.

HILDA

(namiętnie).

Ja tak chcę.

Ja chcę (prosząco).

Tylko raz, jeden raz, mistrzu, uczyń to, co niemożebne, raz jeszcze.

SOLNESS

(patrzy na nią głęboko).

Jeśli spróbuję, Hildo, to będę tam w górze z Nim mówił, jak wówczas mówiłem.

HILDA

(ze wzrastającym zajęciem).

I cóż mu powiesz?

SOLNESS.

Powiem: Posłuchaj mnie Wszechpotężny — możesz mnie osądzić według własnej miary, ale ja buduję tylko, co jest najwspanialszego na ziemi.

HILDA

(porwana).

Tak, tak.

SOLNESS.

Buduję razem z księżniczką, którą kocham.

HILDA.

Tak, powiedz Mu to!

Powiedz!

SOLNESS.

Powiem i dodam jeszcze: Teraz zstąpię na ziemię, wezmę ją w ramiona i całować będę...

HILDA.

He razy!

powiedz!

SOLNESS.

Wiele, wiele razy.

Tak powiem.

HILDA.

A potem?

Wstrząsnę kapeluszem, zejdę na ziemię, i uczynię, jakiem powiedział.

HILDA

(z otwartemi ramionami).

Teraz widzę cię znowu — tak jak wówczas — gdy słyszałam śpiew fam w górze.

SOLNESS

(z głową spuszczoną patrzy na nią).

Jakim sposobem; Hildo, stałaś się tem, czem jesteś)?

HILDA.

Jakim sposobem zrobiłeś mnie tem, czem jestem?

SOLNESS

(krótko, z postanowieniem).

Księżniczka otrzyma swój zamek.

HILDA

(uszczęśliwiona klaszcze w ręce).

Ach!

mistrzu!

Mój cudowny zamek.

Nasz zamek powietrzny,

SOLNESS.

Z silną podwaliną.

(Gromada ludzi, którą niewyraźnie dojrzeć można za drzewami, zebrała się na ulicy, W głębi za nowym domem słychać orkiestrę dętych instrumentów.

Pani Solness, która włożyła futrzany kołnierz, doktór Herdal z jej białym szalem na ręku i kilka dam wchodzą na werandę.

Jednocześnie wchodzi Ragnar od ogrodu).

POPRZEDNI, PANI SOLNESS, HERDAL, RAGNAR, KILKA PAŃ.

PANI SOLNESS.

Więc będzie i muzyka.

RAGNAR.

Tak, proszę pani, orkiestra stowarzyszenia mularzy (do Solnessa).

Majster kazał powiedzieć, że gotów jest teraz wieniec zawiesić.

SOLNESS

(biorąc kapelusz).

Dobrze, ja sam pójdę.

PANI SOLNESS

(przerażona).

Ty chcesz pójść na wieżę, Halvardzie?

SOLNESS

(krótko).

Muszę być z ludźmi na dole.

PANI SOLNESS.

Tak na dole, nieprawdaż?

Tylko na dole.

SOLNESS.

Jak zwykle, w codziennem życiu (wychodzi wschodami przez ogród).

POPRZEDNI bez SOLNESSA.

PANI SOLNESS

(stojąc przy balustradzie, woła za nim).

Proś jednak tego człowieka, żeby był ostrożnym, gdy będzie wchodził na szczyt wieży.

Przyrzecz mi to, Halyardzie.

HERDAL

(do pani Solness).

Widzi pani, że miałem słuszność.

Ani mu jest w głowie to szaleństwo.

PANI SOLNESS.

Ach!

jakże mi lekko na sercu.

Dwa razy zdarzyło się naszym ludziom spaść z góry i Obadwaj zabili się na miejscu (zwraca się do Hildy).

Serdecznie pani dziękuję, żeś go od tego wstrzymała, bo z pewnością, nie byłabym w stanie znieść tego.

HERDAL

(wesoło do Hildy).

Tak, proszę pani, umiesz dobrze trzymać ludzi, skoro chcesz tylko.

(Pani Solness i doktór łączą się z grupą pań, stojących przy wschodach i patrzą w ogród, Hilda pozostaje przy balustradzie).

RAGNAR

(idzie do niej i mówi półgłosem, wstrzymując śmiech).

Widzi pani tych wszystkich młodych ludzi, tam na ulicy?

HILDA.

Widzę.

RAGNAR.

To zebrali się towarzysze, ażeby zobaczyć mistrza.

HILDA.

Dlaczegóż chcą go zobaczyć?

RAGNAR.

Chcą zobaczyć, jak on sobie nie dowierza i boi się wejść na szczyt własnego domu.

HILDA.

To na to czeka ta niedojrzała młodzież?

RAGNAR

(z szyderczym mruknięciem).

Trzymał nas on tyle czasu w poniżeniu.

Chcemy i my też zobaczyć, jak łaskawie zostanie na dole.

HILDA.

Niedoczekanie wasze, byście to zobaczyli.

Nic z tego.

RAGNAR

(z uśmiechem).

Czy tak?

A gdzież go zobaczymy?

HILDA.

W górze.

Tam wysoko, zobaczycie go przy chorągiewce.

RAGNAR

(śmieje się).

Jego?

Błogosławieni wierzący.

HILDA.

On wejdzie na szczyt wieży i wszyscy go tam ujrzycie.

RAGNAR.

Chciałby wejść.

Tak, temu to wierzę, ale nie może.

Zakręci mu się w głowie, zanim wejdzie do połowy i runie na ziemię.

HERDAL

(wskazując w górę).

Patrzcie!

Oto majster wspina się na drabinę.

PANI SOLNESS.

A do tego jeszcze musi nieść wieniec.

Ach!

żeby on przynajmniej uważał.

RAGNAR

(patrzy z niedowierzaniem i woła).

Ależ to jest..

HILDA

(z wybuchem radości).

To sam budowniczy.

PANI SOLNESS

woła z przerażeniem).

Tak, to Halvard.

Wielki Boże!

Halvard!

Halvard!

HERDAL.

Cicho!

Nie wołaj go pani...

PANI SOLNESS

odchodząc od zmysłów).

Ja tam pójdę.

On żyć musi.

HERDAL

(trzymając ją).

Niech się nikt ruszyć nie waży, niech nikt nie krzyczy.

HILDA

(nieporuszona nie odrywa wzroku od Solnessa).

On się wznosi, wznosi coraz wyżej, coraz wyżej.

Patrzcie!

Patrzcie!

RAGNAR

(przejęty, bez tchu).

Teraz musi się wrócić.

Inaczej być nie może.

HILDA.

Wznosi się, wznosi, wkrótce dosięgnie szczytu.

PANI SOLNESS.

Umieram z trwogi, nie mogę znieść tego widoku.

HERDAL.

To nie, patrz pani.

HILDA.

Teraz stoi na najwyższym szczeblu.

Na samym szczycie.

HERDAL.

Niech się nikt nie rusza.

Słyszycie!

HILDA

(z uczuciem szczęścia).

Nareszcie!

Nareszcie!

Widzę go znowu swobodnym i wielkim.

RAGNAR

(prawie bez głosu).

Ależ to jest...

HILDA.

Takim widziałam go przed sobą przez długie lat dziesięć.

Z jaką pewnością on tam stoi.

Ach!

jak to przejmuje.

Patrzcie, zawiesza wieniec na szczycie wieży.

RAGNAR.

Zdaje mi się, że widzę niemożliwość.

HILDA.

Bo też to, co on czyni, jest niemożliwością (z niewypowiedzianym wyrazem w oczach).

Czy tam jest jeszcze ktoś obok niego, tam wysoko?

RAGNAR.

Nikogo niema.

HILDA.

Ale on z kimś mówi?

RAGNAR.

Pani się myli.

HILDA.

I nie słyszysz pan w górze tego śpiewu?

RAGNAR.

Zapewne wiatr skrzypi chorągiewką.

HILDA.

Ja słyszę śpiew, śpiew gwałtowny (woła z dziką radością).

Tam, tam teraz powiewa kapeluszem.

Kłania się!

Ach!

kłania się znowu.

Teraz wszystko spełnione (wyrywa doktorowi biały szal z ręki i powiewa nim, krzycząc): Niech żyje budowniczy Solness!

HERDAL.

Przestań!

przestań, na miłość Boga!

(Panie na werandzie powiewają chustkami.

Na ulicy słychać okrzyk: Niech żyje, a zaraz potem krzyk przerażenia; widać wyraźnie pomiędzy drzewami ciała spadające wraz z kawałkami rusztowania).

PANI SOLNESS

I panie (jednocześnie).

Spada!

Spada!

(Pani Solness chwieje się i pada wznak zemdlona, przy krzykach i krzątaniu się pań.

Tłum na ulicy wypiera parkan i tłoczy się do ogrodu.

Herdal śpieszy na miejsce wypadku, przez ogród.

Krótkie milczenie).

HILDA

(patrzy nieporuszona, jakby skamieniała).

Mój mistrz!

RAGNAR

(drżący, trzyma się mocno balustrady).

Musi być zmiażdżony, zabity na miejscu.

JEDNA Z PAŃ

(to czasie, gdy inne wynoszą panią Solness do domu).

Biegnij pan po doktora.

RAGNAR.

Nie jestem w stanie się ruszyć.

JEDNA Z PAŃ.

To zawołaj pan kogo przynajmniej.

RAGNAR

(probuje wołać).

Jakże tam?

Czy żyje?

GLOS Z TŁUMU.

Budowniczy nie żyje.

INNE GŁOSY

(bliżej).

Cała głowa zmiażdżona, w upadku uderzył nią o kamienie.

HILDA

(zwraca się do Ragnara i mówi cicho).

Nie mogę teraz dojrzeć go na szczycie.

RAGNAR.

To było straszne.

Więc on tego nie zdołał.

HILDA

(jakby z obłąkanym tryumfem).

Ale wszedł na sam szczyt i słyszałam harfy tam w górze.

(Powiewa szalem i wola z dziką gwałtownością).

Mój mistrz!

Mój mistrz!


corpora: CEN

text:
Po uznaniu przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości, że Polska ma prawo pobierać akcyzę od samochodów, Ministerstwo Finansów rezygnuje z wprowadzenia nowych podatków od samochodów.

A koncerny motoryzacyjne, które narzekają na zalew używanych pojazdów, fiskus odsyła do Ministerstwa Transportu.

Wiceminister finansów Jacek Dominik powiedział na posiedzeniu sejmowej komisji przedsiębiorczości, że nie będzie nowego, "ekologicznego" podatku od samochodów, który Sejm uchwalił w czerwcu zeszłego roku.

Jego stawki miały zależeć od pojemności silnika i europejskich norm toksyczności spalin.

Miał być płacony raz, tak jak akcyza od aut.

Ministerstwo Finansów zaniechało również prac nad projektem alternatywnego corocznego podatku od samochodów.

"Rozważaliśmy wprowadzenie jednego z tych podatków na zastąpienie akcyzy od samochodów, bo nie wiedzieliśmy, czy Europejski Trybunał Sprawiedliwości nie zakwestionuje w ogóle akcyzy.

Jednak ETS uznał, że Polska ma prawo pobierać akcyzę, i zakwestionował tylko wyższe stawki tego podatku od starszych samochodów" - informuje rzecznik Ministerstwa Finansów Jakub Lutyk.

Ministerstwo Finansów wprowadziło pod koniec roku jednakowe stawki akcyzy dla wszystkich pojazdów, niezależnie od ich wieku.

Stawki podatku naliczanego od wartości samochodu wynoszą 3,1 proc. (dla aut z silnikami do 2 litrów) lub 13,6 proc. (dla aut z silnikami większej pojemności).

Poprzednio stawki akcyzy dla starych aut sięgały 65 proc.

Lutyk zapowiedział, że w projekcie nowej ustawy o akcyzie rząd zamierza wprowadzić zasadę naliczania podatku od rynkowej, a nie deklarowanej wartości auta.

Ministerstwo Finansów przyznaje, że nowe podatki projektowane są z myślą o ograniczeniu napływu używanych pojazdów z UE, ponieważ w ciągu trzech lat po wejściu do Unii Polacy sprowadzili aż 2,4 mln takich aut.


corpora: wikisources-pl

text:
dach, dachówka, poddasze, daszek, od 14. w., z niem. Dach (decken, p. deka), »w dachu«, psałt.

(»w przykryciu«, puław., strzegący się germanizmów); dachówka i ‘rynna’, w 16. wieku.


text:
Coć Matko żeć okiem, łzy płyną potokiem

Rozmowa Matki Boskiej bolesnej pod krzyżem.

Głos do Maryi.

Coć Matko żeć okiem, łzy płyną potokiem?

Jakby brzmiące lutnie, tak płaczesz okrutnie.

Marya.

Alboć to nie wiecie, że mi zamęczono me dziecię:

Najmilszego Syna, a małaż to żalu przyczyna.

Głos do Maryi.

Płakać ci nie trzeba, ponieważ ten z nieba

Wyrok był przed wieki, więc otrzyj powieki.

Marya.

Ach cóż to za sprawy!

Ojciec na Syna niełaskawy,

Syn jego kochany, został katom w ręce wydany.

Głos do Maryi.

Anieli płakali, a jednak przestali,

Widząc że ta strata, jest naprawą świata.

Marya.

Widząc Ojca w niebie, już mają pociechę dla siebie,

Jam Syna pozbyła, w któregom w twarz Ojca patrzyła.

Głos do Maryi.

Nie tak Rachel łkała, chociaż żałość miała,

Kiedy jej krew lali, synaczkowie mali.

Marya.

Większa moja szkoda, niż krew wylana przez Heroda,

Kto zna jej szacunek, lekce waży wszelki frasunek.

Głos do Maryi.

I Apostołowie, Mistrza kochankowie,

Jak się łez napili, serca ukoili.

Marya.

Ci mąk nie widzieli, bo się z strachu wnet rozbieżeli,

Jam szła w Syna ślady, patrzyłam na żydów złych jady.

Głos do Maryi.

I ty Panno miła, wiem wszędzieś nie była,

Gdzie skryte ciemnice, lochy i piwnice.

Marya.

Byłam gdy go wlekli, jakby jakie zwierze psy wściekli,

Jako go męczyli, jak nad robaczkiem się pastwili.

Głos do Maryi.

Słońce, miesiąc, skały, godzinę płakały,

Jaśniejszaś od słońca, ćmić się masz do końca.

Marya.

Te płaczą bez oka, alboć Matka twardsza opoka?

Jak nie płakać tego, z pierwszym straciłam ostatniego.

Głos do Maryi.

Uspokój się proszę, niech ja żal twój noszę,

Przy smutnym pogrzebie, miej litość na siebie.

Marya.

Nie będzie nic z tego, żal mi Synaczka serdecznego,

Cóżbym za sen miała, bacząc by mi kto nie wziął ciała.

Głos do Maryi.

I oczów nie stanie, na takie płakanie,

Noc — radzę Maryi, pójdźmy z kalwaryi.

Marya.

Nie pójdę, będę łkać, choćby też pod krzyżem przez noc stać:

Nie pójdę od grobu, niech tu będzie oraz śmierć obu.

Głos do Maryi.

Masz Jana matuchno, prosi cię niziuchno,

Za syna ci służy, odejdź, nie płacz dłużej.

Marya.

Bym była z metalu, serce musi pęknąć od żalu.

Mam Jana za dziecię, lecz mi smutku nie odradzicie.

Głos do Maryi.

Uspokój twe łkanie, Syn twój zmartwychwstanie,

Piłat się zawstydzi, przelękną się żydzi.

Marya.

Ja wierzę twej mowie, i nie omylisz się w twem słowie:

A zanim to będzie, serce się od żalu rozsiędzie.

Głos do Maryi.

Uśmierz żale Pani, radość jest w otchłami,

Anny, Abrahama, Jakóba, Adama.

Marya.

A cóż mnie tam z tego, gdy Syna nie widzę żywego:

Ale jak sierota, patrzę na nagiego, sromota!

Głos do Maryi.

Moja to przyczyna, wydarła ci Syna,

Jam to winien temu płaczowi srogiemu.

Marya.

Oj, ty, ty!

nie przeczę, czem ze mną nie płaczesz cłowiecze,

Zkądbym ulgę miała, bym płaczących grzesznych widziała.

Głos do Maryi.

Udziel łez Maryja, będę płakać i ja,

Niech wykapną oczy, łza z Bogiem jednoczy.

Marya.

Pięknać to ochota, gdyby dlugo trwała ta cnota,

Ale żal u ciebie, długi jak błysnienie na niebie.

Głos do Maryi.

Przy tobie zasiędę, wiecznie płakać będę,

Przepadnij wesele, Bóg mój umarł w ciele.

Marya.

Ach mój skory sługo, pokażesz odmianę niedługo,

Nie dotrwasz ostatka, ja płaczliwa zostanę matka.

Głos do Maryi.

Zasłona w kościele, pada się w sztuk wiele,

Tyś nasza zasłona, padasz się jak ona.

Marya.

Me serce miecz płata, gdy umiera Bóg Syn Pan świata,

Żałość łamie kości, boleść targa wszystkie wnętrzności.

Głos do Maryi.

Próżno usiłuję, nie wyperswaduję,

Któż uśmierzy troski, chyba wyrok Boski.

Marya.

Uśmierzyć żal może, kto mi z Synem w grobie da łoże,

Gdy to będzie w skutku, już na ów czas będzie po smutku.


text:
Rosyjski koncern Gazprom i władze Białorusi otrzymały nakaz od Komisji Europejskiej, aby szybko i przyjaźnie rozwiązały spór o dostawę gazu.

Około 20% gazu rosyjskiego importowanego do Unii Europejskiej - głównie do Polski, Niemiec i Litwy - jest dostarczanych przez Białoruś.

Gazprom zapewnił unijnych klientów, że podejmuje wszelkie "możliwe kroki", by wypełnić swoje zobowiązania wobec państw UE.

"Bardzo poważnie podchodzimy do sprawy.

Apelujemy do obu stron o rozwiązanie tego sporu szybko i przyjaźnie" - powiedział rzecznik Komisji Europejskiej.

Dodał, iż w razie potrzeby KE "jest gotowa zwołać spotkanie grupy koordynacyjnej w sprawie gazu, które mogłoby się odbyć w przyszłym tygodniu".