corpora: wikisources-pl

text: bończowie, na »popów« tureckich przeniósł Potocki nazwę »popów« chińskich, japońskich, bonzów.


text:
Mieszczanin kielecki w bekieszy z początku XIX w.

Bekiesza, ubiór.

Gdy za czasów Batorego nastała w Polsce moda węgierska, zaczęli panowie nosić futra krojem węgierskim, w jakie przybierał się król Stefan i mężny Kasper Bekiesz, służący Polsce były magnat węgierski (ob.).

Była to czamara długa, za kolana, futrem podbita, krojem kontusza zrobiona, tylko z zaszywanemi rękawami, tak dostatnia, żeby wnijść mogła na żupan i kontusz, suto pętlicami do zapinania na piersiach oszyta.

Najpierwsze bekiesze (jak twierdzi Łuk.

Gołębiowski) pokazały się w żółtym kolorze z siwymi barankami, ponieważ król Stefan dworowi swemu od parady liberję dawał żółtą.

Nie było wkrótce dworaka ani modnisia, któryby żółtej bekieszy nie nosił.

„Potrzeby“ do nich u panów ze srebra samego, szmuklerską robotą, lub jedwabne błękitne, ze srebrem przerabiane.

Mniej bogaci dawali błękitne bez srebra, baranki pod spód jakie-takie, z opuszką czyli wyłogami lepszymi, siwymi lub czarnymi.

Bekiesze, noszone w rozmaitych kolorach i różnem futrem podbijane, dotrwały aż do czasów Stanisława Augusta.

Zaniechane przez możnych, zostały jeszcze u ludu płci obojga i mieszczan upodobaną odzieżą.

Chłopi nosili bekiesze z taśmami wełnianemi, czarnemi lub białemi; drobna szlachta używała bekiesz z sukna szaraczkowego i dlatego szaraczkami przezywana była.

Na Litwie dotąd kobiety wiejskie noszą „bekiesze“.

Dołączony tu rysunek z Pamiętnika Sandomierskiego przedstawia mieszczanina kieleckiego w bekieszy z pierwszej ćwierci XIX wieku.


corpora: CEN

text:
Polska ma najwięcej użytkowników sieci trzeciej generacji – UMTS/3G – wśród wszystkich krajów Europy Środkowo-Wschodniej - wynika z danych opublikowanych w Barcelonie przez firmę analityczną Informa & Media.

W Barcelonie rozpoczyna się właśnie Mobile World Congress, największe spotkanie branży komórkowej na świecie.

W Polsce z telefonii trzeciej generacji korzystało do września zeszłego roku ponad 876 tys. użytkowników.

Wśród nich najwięcej – 426 tys. - miało P4, operator sieci Play.

Drugi w kolejności - z ponad 243 tys. użytkowników UMTS - był Polkomtel (operator sieci Plus), natomiast PTC, operator sieci Era, miało ich 112 tysięcy.

Najmniej miała ich sieć Orange – niewiele ponad 95 tys.

Wśród krajów Europy Wschodniej niewiele gorszy wynik osiągnęła Rumunia, która ma ponad 852 tys. użytkowników sieci 3G.

W Europie Wschodniej z telefonii trzeciej generacji w sumie korzysta 3,73 mln klientów.

Wybrane dane z raportu Informa Telecoms & Media World Cellular Information Service (liczba użytkowników UMTS w Europie Wschodniej):


text:
Albertus.

Tak w wieku XVI i XVII nazywali Polacy żartobliwie niezgrabnego mężczyznę, drągala, tchórza, ciurę, co odpowiadało czysto polskiej nazwie Wojtas, Wojtyło.

Trzy satyry wierszem drukowane p.

t.: 1) Wyprawa plebańska Albertusa na wojnę (Kraków 1590), 2) Albertus Rotmistrz i 3) Albertus z wojny, których wiele wydań wyszło od r. 1596 do 1697, rozpowszechniły wziętość tego imienia w znaczeniu wyprawionego na wojnę księżego sługi.

Kiedy w początkach panowania Zygmunta III nakazano, aby duchowni i plebani z posiadanych gruntów dostarczali łanowego żołnierza, księża uzbrajali swoich klechów czyli posługaczy kościelnych i wysyłali na plac ciągłej wojny z Tatarami, czyli, jak wówczas mówiono potocznie, „na Podole”.

Klecha, uczący w szkółce parafjalnej dzieci wiejskie abecadła, chodzący co tydzień z kropidłem po wsi dla święcenia domostw i dobytku, stał się ulubioną postacią jako żołnierz w starej komedyi polskiej.

Widzimy w tych krotochwilnych satyrach — powiada Chmielowski — kilka charakterystycznych epizodów: więc skąpego plebana, narzekającego na nowe prawo, które nakazywało duchownym dostawiać żołnierza z dóbr ziemskich, wyprawiającego swego klechę, Albertusa, dla uczynienia temu prawu zadość.

Albertus dowodzi rotą żaków, ma chorągiew, na której namalowana beczka i kufel.

Rumakowi jego już w Przemyślu ogon urznięto; ponieważ nie mógł na nim „dwu mil za dwa dni ujechać”, przeto, dla ulżenia mu ciężaru, szedł Albertus pieszo obok, kopją się wspierając, lecz i to nie pomogło; a tak był uzbrojeniem obciążony, że się nawet przeżegnać nie mógł.

Po stracie rumaka sprzedaje rynsztunek koński i zbroję własną.

W czasie utarczek wędrował sobie Albertus gdzie „na kantorję” i dopóty tam pozostawał, póki wojsko nie spoczęło na leżach; wówczas porzuciwszy „kościelne nuty”, zjawiał się w obozie, żywił się i przysłuchiwał pilnie, co sobie żołnierze opowiadali, ażeby mieć potem materję do przechwałek.

Gdy mu się nadarzyło trafić na potulnych chłopów, wybierał od nich jaja, serki, kury; przed mocniejszym zmykał i chował się w mysią jamę.

Nauczył się grać w kości, śpiewać rozpustne piosenki, bo pobożnych, mianowicie „Bogarodzicy”, już dawno w wojsku nie śpiewano.

Pleban zgorszony maksymami, wygłaszanemi przez Albertusa i jego postępkami, gdy ujrzał przy nim zrabowane rzeczy, musiał użyć całej wymowy swojej, aby go skłonić do pozostania przy kościele i przy szkółce.

„Rzeczy twoje — powiada do niego — zastaniesz wszystkie w miejscu: są dwie linje, kałamarz z piórem, responsorje w kościele, Proverbia Salomoni, Katon — caluteńkie, nieruszane, tylko trochę pyłem przypadły”.

I Albertus został, bo istotnego animuszu żołnierskiego nie miał, — podobały mu się tylko swawole i życie próżniacze.

W krotochwilach tu streszczonych, Albertus zawsze występuje w komicznej, często karykaturalnie wykrzywionej postaci, będąc szyderczem uosobieniem żołnierzy niezgrabnych, tchórzliwych, jakimi byli organiści i zakrystjanie.

O Albertusie pisał K.

Wł. Wójcicki w „Starych gawędach i obrazach” (tom 3-ci w wydaniu warsz. z r. 1840).

Znajdują się tam i dwie podobizny drzeworytów z XVI wieku: jedna przedstawia Albertusa wyjeżdżającego na wojnę, druga — powracającego z Podola.

Barwnie skreślony artykuł p. n. „Albertus 1596 - 1625” przez J. I. Kraszewskiego, pomieszczony był w „Powiastkach i obrazach historycznych” (Wilno 1843 r.).

J. Karłowicz przypuszcza, iż na wybór imienia dla głupiego i tchórzliwego bohatera, wpłynąć mogły wyrazy niemieckie dawniejsze i nowsze: albern, alber, niedorzeczny i Albertät, niedorzeczność.


text:
Omsk, 17 października.

Z żalem opuściłem Tomsk; był to jasny punkt na horyzoncie mojej podróży — tam istotnie spotkałem ludzi cywilizowanych, a prostych i serdecznie gościnnych; ani przedtem, ani potem się to nie powtórzy zapewne.

Wyjazd z tej plebanii wśród uścisków tak naprawdę serdecznych, wśród znaków Krzyża św., błogosławieństw i życzeń szczęśliwej drogi kochanego proboszcza i księdza pomocnika, Litwosza starego, i pana Szczepkowskiego staruszka, opiekuna biblioteki kościelnej, i pana Sylwestra organisty, i pani Ludmiły gospodyni, co szósty krzyżyk niebawem kończy i ma przeszło 3.000 złożonych, ale z nabożeństwa i dla honoru proboszczowi służy, wreszcie Żmudzina furmana i Benia czy Benka sieroty, chłopaka 13-letniego, co do mszy służy i z księdzem po parafii na koźle jeździ, — wszystko to ze łzami w oczach żegnało, tak ciepło i serdecznie, że mimowoli miękko się na sercu zrobiło.

Ruszyłem tą razą z strażnikiem policyjnym, danym przez gubernatora na koźle — Żyd stary, nazywa się Gutmann, ale sprytny i doskonale rzecz swą prowadzi.

Ruszyłem o pół do piątej popołudniu.

Śnieżek popadywał, zimno przenikające.

W nocy zatrzymałem się nieco, gruda bowiem piekielna oka zmrużyć nie dawała.

Kraj od lewego brzegu Tomy, zwłaszcza jednak od Obi, zupełnie się zmienia, staje się mojem zdaniem weselszy, ludzie przystojniejsi, milsi niż dotąd.

Równo jak po stole, zwłaszcza od chwili, gdy wjeżdżamy na step barabijski.

Bagna tu nieprzebyte, tylko w zimie po lodzie się jedzie.

Coraz więcej ściąga się tu emigrantów Żmudzinów i Białorusów.

Lasów ani śladu, tylko podlaski brzozowe, w których istotnie miliony cietrzewi, kuropatw białych.

Sam widziałem dwa razy z tarantasa cietrzewi po 8 do 10 sztuk, siedzące na brzozach i objadające pąki.

To też w ten sposób i na nie polują z wypchanym cietrzewiem na drzewie.

W zimie chłopi biją pałkami w sieci łapiąc i wozami całymi wożą do Tomska.

Jezior mnóstwo, są i znaczne między niemi.

Ziemia byłaby wyborna, tylko osuszyć ją trzeba — aż się prosi o dreny i rowy.

Latem mają być miliardy komarów, tak, że istotnie bywa niebezpieczeństwo od nich dla koni i ludzi.

Wyjechawszy z Tomska o godz. pół do 5-tej w sobotę i część nocy zatrzymawszy się, staję wieczorem o 10-tej w Koływaniu.

Po drodze w południe zjadłem obiad nad brzegiem Obi, w ślicznej, schludnej, wyjątkowej stacyi pocztowej, gdzie mi podali świeżuteńkiego kawioru, istotnie doskonałego.

Ob' tu jeszcze nie imponująca, choć niemała.

Dziewięć wiorst za Obi teren zalewowy, telegraf pod ziemią prowadzony.

Częstsze tu osady Tatarów.

O godz. 10-tej wyjeżdżam z Koływania i rano spotkawszy zasiedatiela, komenderowanego przez gubernatora do konwojowania mnie aż do granicy gubernii, gonię jak opętany i wieczorem punkt o 10-tej staję w Kaińsku, rezydencja sprawnika, zrobiłem więc w 22-ch godzinach, odliczając akurat 2 godziny i coś na »czajowanie«, 350 wiorst.

W Kaińsku, jak wszędzie, liczne grono chłopów, mieszczan, zbiera się oglądać kniazia zagranicznego, w milczeniu z odkrytemi głowami stoją i ruch każdy śledzą, ale zupełnie bez służalstwa, tylko nader grzecznie.

Ledwo wpadam na stacyę, już czeka 6 koni gotowych; w trzy minuty zaprzęgli i dalej.

Sprawnik z pomocnikiem czekają mnie u progu domu bogatego kupca kaińskiego, który sobie uprosił zaszczyt ugoszczenia mnie kolacyą i przyjęcia na nocleg.

Doskonała kolacya, smakuje nad wszelki wyraz.

Dwóch chłopaków i policyjny starszy na moje rozkazy, jeden trzyma miednicę, drugi wodą polewa; pan sprawnik przyjmował, zdaje się jeszcze, gdy służył w Tomsku, gubernatora, więc jako biegły w etykiecie tonem rozkazująco przytłumionym daje wszelkie rozkazy.

Bywał na Ałtaju, miewał do czynienia z władzami chińskiemi, zatem ma wielki repertuar ciekawych opowiadań i uchodzi wogóle za bywalca.

Zapatrywanie jego na ogólnie ludzkie sprawy nawet pan sędzia tutejszy ceni wysoko, choć ma wielką skłonność do przeczenia i podawania w wątpliwość opowiadań.

Panowie ci w pełnych mundurach i przy szablach kolacyę jedzą, z rękawiczką na lewej ręce.

Opuszczam Kaińsk na drugi dzień rano o 8-ej i staję w Spassku wieczorem.

Niestety bardzo niepraktycznie się tu urządziłem, bo za krótko, tylko półtorej godziny tu zabawiłem.

Wpadam jak burza do księdza, przedstawiam się; on oczom, uszom wierzyć nie chce.

W miasteczku całem dawno już wiedziano, że mam przejechać, pilnowano więc poczty, by nie minąć okazyi, aż tu raptem, gdy zasiedatiel przedemną jadący stanął na poczcie, a liczny tłum ciekawych ukazania się mego tarantasa oczekiwał, rozchodzi się wieść, że kniaź przyjechał już, ale zajechał wprost do polskiego księdza.

Konsternacya!

cała publika leci przed probostwo, wszyscy bodaj tarantas chcą widzieć.

U proboszcza tymczasem zapełniło się jak w jaju; baby, dziewczęta, mężczyźni, wszystko Litwini, Żmudzini, zesłani i dobrowolni emigranci, wszystko przyszło do swego proboszcza cieszyć się widokiem »Sapiehy«.

Zrobiło się nareszcie tak ciasno, że pan organista, Żmudzin jak grab 100-letni, uznał za konieczne przerzedzić szeregi ciekawych parafian; zostawia więc tylko starszyznę i kilka pań, między niemi żonę telegrafisty.

W pokoju ze mną tylko ksiądz i Litwosz, gębacz, polityk, zesłany w r. 63-cim, śledzący z uwagą wypadki polityki europejskiej.

Poczciwi, zacni ludziska — w ciężkiej doprawdy doli!

Ksiądz tymczasem przyszedłszy pomalutku do zrozumienia sytuacyi, rozczulał się coraz bardziej, tracił głowę z radości, chodził po pokoju, siedzieć nie mógł, wreszcie całować począł, gdym obiecał przysłać relikwiarz z drzewem Krzyża św. dla kościoła.

Niestety za krótko między nimi bawiłem.

Całuję księdza raz i drugi w rękę, proszę o krzyżyk na drogę, wreszcie zwracam się do zebranych i w paru słowach witam i żegnam zarazem, prosząc o zachowanie życzliwej pamięci, pocieszając, jak umiem i mogę, otuchy, nadziei tym biedakom dodając.

Każdy chce rękę uścisnąć, w oczach wszystkich łzy, wszyscy czegoś życzą, a gdym, wsiadając, raz jeszcze księdzu przed zebraną już istotnie ludnością rękę ucałował i z tarantasa zawołał: »Niech będzie pochwalony!« — już tylko stłumione od łez głosy odpowiedziały »na wieki«, a kilkadziesiąt rąk, podniesionych w górę, znakiem krzyża św. mię żegnało.

Piękna istotnie była to chwila; szkoda, że tak krótko trwała.

Ruscy, bez wyjątku czapki z głów zdjąwszy, nietylko w milczeniu, ale istotnie ze zdziwieniem, ba, nawet z rozczuleniem na tę scenę patrzyli.

Koniecznie tam trzeba kościoła.

Ale, co ważniejsza, kto zastąpi tam księdza, gdy umrze?

kto zastąpi wszystkich tych księży na Syberyi?

wszak to wszystko staruszkowie.

W Omsku staję o 3-ciej popołudniu we środę, znaczy to, że, odliczając dobrowolne przestanki, zrobiłem 900 wiorst, mniej więcej 130 mil naszych, w trzech dobach niespełna.

Omsk bardzo ładniutka mieścina, wesoła, czyściutka.

Polaków mało, sama nędza.

O Paklewskich notuję, com się dowiedział od pana Sobolewskiego, zarządzającego tutaj kantorem Paklewskiego.

Otóż ojciec Paklewski, dziś lat około 80 liczący[1], zaczął karyerę od wyjechania na Sybir jako urzędnik przy Gorczakowie, ówczesnym gubernatorze omskim czy tomskim; działo się około 50-go roku.

Wziął się do interesów, na wódce dorobił się; dziś posiada około 15 zawodów winokurnych (gorzelni); przeciętnie kapitał obrotowy jednego zawodu wynosi 1,000.000 rubli.

Spólnikiem Paklewskiego jest Rosyanin, p. Dawidowski: wszystkie interesa idą na spółkę.

Oprócz gorzelni posiadają oni zawody żelazne na Uralu i dobra na Białorusi.

Obecnie interes wódczany idzie bardzo nieszczęśliwie, wskutek powiększającej się konkurencyi.

Wiadro kosztuje 4 rs.

50 kop.

Podatku z wiadra opłaca się 3.70 kop.

(?), prócz tego patent w miastach, np. w Omsku rocznie 300 rubli, i inne zwykłe wydatki.

Straty więc ciągłe; Paklewscy spodziewają się jednak przetrzymać tę kryzys fatalną.

Żona ojca, z domu Makowska czy Makowiecka, szczególnie ma być energiczna osoba.

Synów 4-ech i córka, to owa niedoszła pani Ostrowska, dziś za Riesenkampfem, flügel - adjutantem dworu petersburskiego, wiekowym człowiekiem.

Najstarszy syn cierpi na umyśle; drugi, Wincenty, żonaty z Wołynianką (?), prowadzi wszystkie interesa; trzeci służy w dyplomacyi rosyjskiej, czwarty w gwardyi w Petersburgu.

Prócz tych Paklewskich, ród ten nader rozgałęziony.

Kościół tutejszy budowany po części staraniem Paklewskiego, ojca.

Chciałem naturalnie ich poznać.

Telegrafowałem z zapytaniem, a chcąc uniknąć przekręceń i myłek, dałem telegram przetłumaczyć panu Sobolewskiemu, co jednak bardzo źle uskutecznił.

Zapewne niedość grzeczna forma mego telegramu uczyniła, że dziś otrzymałem odpowiedź od pani Paklewskiej, brzmiącą nader lakonicznie, że Paklewski w domu, ale chory i w łóżku.

Bardzo żałuję, bo nic ciekawszego jak widzieć Polaków, którzy się z niczego dorobili, i to na Syberyi.

Zapewne tam bardzo dworno i po pańsku!

Szkoda, nie mam szczęścia; Kołpakowskiego, jenerał - gubernatora tutejszego, także nie zastałem.

Jest to figura ciekawa, Małorus, bardzo energiczny, dobry gospodarz.

On to stworzył np. Wiernoje, dziś niezmiernie kwitnące miasto powiatowe, niedaleko granicy chińskiej, między Semipalatyńskiem a Taszkentem.

Trzeba mi już jechać, i to prosto do Moskwy.

Zima się tu zacięła na dobre i na seryo.

Wczoraj 15 stopni mrozu Reaumur'a; nawet w południe wcale nie tajało.

Śniegu jeszcze, Bogu dzięki, niema zbyt wiele; do Tiumenia przejadę zapewne kołami, ale niestety słaba nadzieja, bym zdążył na statek z Permu do Niżnego — przeszło 1.000 wiorst, które trzeba będzie na perekładnej odbyć.

Przypisy

↑ Od tego czasu zmarł.