text:
Poezje część I dla dzieci do lat 7

Maria Konopnicka

DLA DZIECI

DO LAT SIEDMIU

I.

POZNAŃ — LWÓW — LUBLIN — ŁÓDŹ — WILNO

1922

KSIĄŻECZKA.

To książeczka osobliwa.

Jak kwiat pachnie, jak ptak śpiewa,

Przysiągłbyś, że sama gada,

I coś dzieciom opowiada.

W POLU.

Pójdziemy w pole, w ranny czas;

Młode traweczki, witam was!

Młode traweczki zielone,

Poranną rosą zroszone.

Długoście spały twardym snem,

Pod białym śnieżkiem, w polu tem;

Teraz główeczki wznosicie,

Bo przyszło słońce i życie.

JAK SIĘ ZOWIE?

Patataj!

Patataj!

Pojedziemy w cudny kraj!

Tam, gdzie Wisła modra płynie,

Zboża szumią na równinie,

Pojedziemy, patataj!

A jak zowie się ten kraj?

NA ŁĄCE.

Mówi niania, że w dąbrowie

Chodzą dodnia aniołowie,

A gdzie stąpną nóżką bosą,

Tam zakwita kwiat pod rosą.

Gdybym kiedy rano wstała,

Tobym wszystko to widziała,

Bo gdy się tak w łące bawię,

Ślad anielski drży na trawie.

I czego im braknie?

I czego im trzeba?

Słoneczko przyświeca z wysokiego nieba.

Słoneczko przyświeca, ptaszę przyśpiewuje,

Kruczek w trawie siedzi, Zosieńki pilnuje.

POWITANIE WIOSENKI.

Leci pliszka

Z pod kamyszka:

— Jak się macie dzieci!

Już przybyła

Wiosna miła,

Już słoneczko świeci!

Poszły rzeki

W kraj daleki,

Płyną het do morza;

A ja śpiewam,

A ja lecę,

Gdzie ta ranna zorza!

NASZA CZARNA JASKÓŁECZKA.

Nasza czarna jaskółeczka

Przyleciała do gniazdeczka

Przez daleki kraj,

Bo w tem gniazdku się rodziła,

Bo tu jest jej strzecha miła,

Bo tu jest jej raj!

A ty, czarna jaskółeczko,

Nosisz piórka na gniazdeczko,

Ścielesz dziatkom je!

Ścielże sobie, ściel, niebogo,

Chłopcy pójdą swoją drogą,

Nie ruszą go, nie!

BOCIAN.

JABŁONKA.

Jabłoneczka biała

Kwieciem się odziała;

Obiecuje nam jabłuszka,

Jak je będzie miała.

Mój wietrzyku miły,

Nie wiej z całej siły,

Nie otrącaj tego kwiecia,

Żeby jabłka były.

PORANEK.

Minęła nocka, minął cień,

Słoneczko moje, dobry dzień!

Słoneczko moje kochane,

W porannych zorzach rumiane!

Niech się wylega w łóżku leń,

A ja raniuchno dziś wstanę,

Zobacz słonko rumiane.

OGRÓDEK.

W naszym ogródeczku

Są tam śliczne kwiaty:

Czerwone różyczki

I modre bławaty.

Po sto listków w róży,

A po pięć w bławacie;

Ułożę wiązankę

I zaniosę tacie.

A tata się spyta:

— Gdzie te kwiaty rosną?

— W naszym ogródeczku,

Gdziem je siała wiosną.

PSZCZÓŁKI.

Brzęczą pszczółki nad lipiną

Pod błękitnem niebem;

Znoszą w ule miodek złoty,

Będziem go jeść z chlebem.

A wy, pszczółki pracowite,

Robotniczki boże!

Zbieracie wy miody z kwiatów,

Ledwo błysną zorze.

A wy pszczółki, robotniczki,

Chciałbym ja wam sprostać,

Rano wstawać i pracować,

Byle miodu dostać!

NA PASTWISKU.

Siny dym się wije

Pod lasem, daleko;

Tam pastuszki ognie palą

I kartofle pieką.

A Żuczek waruje,

Łapki sobie grzeje;

Krówki ryczą, porykują,

Dobrze im się dzieje.

— A, mój Żuczku miły,

Obszczekuj od szkody,

Bo jak wyjdzie pan ekonom,

Będąż tobie gody!

GĄSKI.

Młode gąseczki, młode,

Zbrodziły modrą wodę,

Zbrodziły modre stawy,

Chcą teraz świeżej trawy.

A te gąski siodłate

Wyszczypały sałatę,

Wyszczypały lebiodę,

Poszły z krzykiem na wodę.

A tu Kasia, nieboże,

Ustrzec gąsek nie może,

Jak się za nią puściły,

Tak umyka co siły.

JASKÓŁECZKA.

Jaskółeczko.

Jaskółeczko.

Weź mnie na swe siodełeczko,

Nieś mnie swemi pióry

Za morza, za góry,

Na sam koniec świata,

Gdzie babulki chata.

Muszę przynieść duchem

Złotą igłę z uchem

I jasne jedwabie,

Żeby pomóc żabie.

MŁOCKA.

Łupu, cupu!

łupu, cupu!

Cepami w stodole;

Poczerniało, posmutniało

Nasze czyste pole.

Łupu, cupu!

łupu, cupu!

Tęgo bijmy w snopy!

Będziem mieli tej pszeniczki

Po dwa korce z kopy.

Łupu, cupu!

łupu, cupu!

Aż ręce ustały;

Ta pszeniczka, sandomierka,

Słynie na świat cały!

CHOINKA W LESIE.

SANNA.

Jasne słonko, mroźny dzień,

A saneczki deń, deń, deń,

Aż koniki po śniegu

Zagrzały się od biegu.

A nasz Janek w złym sosie,

Bo gila ma na nosie.

ZŁA ZIMA.

Hu!

hu!

ha!

Nasza zima zła!

Szczypie w nosy, szczypie w uszy,

Mroźnym śniegiem w oczy prószy,

Wichrem w polu gna!

Nasza zima zła!

Hu!

hu!

ha!

Płachta na niej długa, biała,

W ręku gałąź oszroniała,

A na plecach drwa...

Nasza zima zła!

A my jej się nie boimy,

Dalej śnieżkiem w plecy zimy,

Niech pamiątkę ma.

Nasza zima zła!

ZMARŹLAK.

A widzicie wy zmarźlaka,

Jak się to on gniewa;

W ręce chucha, pod nos dmucha,

Piosenek nie śpiewa.

— A czy nie wiesz, miły bracie,

Jaka na to rada,

Gdy mróz ściśnie, wicher świśnie,

Śnieg na ziemię pada?

Oj, nie w ręce wtedy dmuchaj,

Lecz serce zagrzewaj,

Stań do pracy, jak junacy,

I piosenkę śpiewaj!

ŚLIZGAWKA.

Równo, równo, jak po stole,

Na łyżewkach wdal...

Choć wyskoczy guz na czole,

Nie będzie mi żal!

Guza nabić — strach nie duży,

Nie stanie się nic;

A gdy chłopiec zawsze tchórzy,

Powiedzą, że fryc!

Jak powiedzą, tak powiedzą,

Pójdzie nazwa w świat;

Niech za piecem tchórze siedzą,

A ja jestem chwat!

GRA W LISA.

DZIECI.

— Lisku!

lisku!

gdzieś to hasał?

LIS.

Gąskim, panie, w polu pasał.

Pasałem je w polu,

Pasałem w boru,

Oddałem je wszystkie

Pani do dworu.

DZIECI.

Lisku!

lisku!

kłamiesz, wasze!

Zjadłeś wszystkie gąski nasze.

A teraz uciekaj,

Dalej do jamy!

Bo jak cię złapiemy,

To pieprzu damy!

Lis ucieka do mety, dzieci gonią.

JAK SIĘ DZIECI CHWALĄ.

tadzio: A ja jestem ogrodniczek,

Niosę wodę do doniczek...

hańdzia: A ja jestem gospodyni,

Niosę koszyk pełen dyni...

Wszystkim kwiatom świeżą rosę...

Wszystkim biednym niosę chleba!

SIEROTKI.

Mamo droga!

Mamo miła!

Nie zapomnim nigdy Ciebie...

W sercach naszych będziesz żyła

Tak, jak żyjesz teraz w niebie.

ŻUCZEK.

Wyszedł żuczek na słoneczko

W zielonym płaszczyku.

— Nie bierz-że mnie za skrzydełka,

Miły mój chłopczyku.

Nie bierz-że mnie za skrzydełka,

Bo mam płaszczyk nowy;

Szyły mi go dwa chrabąszcze,

A krajały sowy.

Za to im musiałem płacić

Po dwanaście groszy,

I jeszczem się zapożyczył

U tej pstrej kokoszy.

Jak uszyły, wykroiły,

Tak płaszczyk za krótki;

Jeszcze im musiałem dodać

Po kieliszku wódki.

ZAJĄCZEK.

Nasz zajączek w boru spał,

Aż tu z hukiem wypadł strzał!

Pif paf!

Pif paf!

Nasz zajączek na bok szust!

Skręcił młynka, zapadł w chróst!

Hej!

ha!

Hej!

ha!

Skręcił młynka, zapadł w chróst!

Nasz zajączek cały drży,

A tu w boru gonią psy,

Ham!

ham!

Ham!

ham!

A tu w boru gonią psy.

— Źle, zajączku, z tobą źle,

Do pogrzebu szykuj się.

Bim!

bam!

Bim!

bam!

Do pogrzebu szykuj się!

— Jeszcze mi ten miły świat,

Jeszczem sobie pożyć rad...

Myk!

smyk!

Myk!

smyk!

I zgubiły pieski ślad!

MACIUŚ.

A po łące, po zielonej,

Maciuś owce gna;

Na wierzbowej fujareczce

Żałośliwie gra.

Dla Boga!

Żałośliwie gra.

— A i skądże ty, Maciusiu,

Tę fujarkę masz,

Że tak na niej, za owcami,

Żałośliwie grasz?

Dla Boga!

Żałośliwie grasz?

— Oj wyciąłem ją, paniczu,

Z krzywej wierzby tej,

Co wyrosła na mogile

Matuleńki mej.

Dla Boga!

Matuleńki mej.

MARZENIE CHŁOPCA.

Sprzęgnę wołki siwe,

Będę orał, zaorywał

Tę pszeniczną niwę.

Wezmę złote ziarno,

Będę siewał wczesną wiosną

Ziemię naszą czarną.

Nie poskąpię ręki,

Będę kosił bujną niwę

I śpiewał piosenki.

Oj ty bujna niwo,

Ty pszeniczne pole,

Nie żal tobie pracy naszej,

Ni potu na czole!

GWIAZDKA.

O gwiazdeczko złota,

Gwiazdko ukochana!

Wyglądaliśmy cię

Od samego rana.

Wyglądaliśmy cię

Drobnemi szybkami,

Rychło się ukażesz

Wysoko nad nami.

Świeci się choinka,

Mateczka nas ściska:

— Ot tobie koniczek,

Ot tobie kołyska.

Co stoisz za drzwiami,

Otrzyj łezki z oczu,

Pójdź i ciesz się z nami.

Jest tu i dla ciebie

Miejsce wśród gromadki;

Wszyscyśmy dziś bracia,

Dzieci jednej matki.

JASKÓŁECZKA.

Wstańcie dzieci, wstańcie dzieci,

Bo już słonko złote świeci.

Kto nie widzi rankiem słońca,

Temu smutny dzień do końca.

A kto ładnie wstaje rano,

Ten je piwo ze śmietaną.

Śpiesz się, chłopcze, śpiesz, mój mały,

Bo już wróble dawno wstały,

Wody z rzeki nanosiły,

Beczkę piwa nawarzyły.

A ty Janku, mały panku,

Stało mleczko w białym dzbanku,

Jak się muszki dowiedziały,

Wszystko mleczko wylizały.

A ty, Janku, mały śpiochu,

Wysiał czyżyk garniec grochu,

Garniec grochu, garniec maku,

A z śniadania ani znaku.

A mój Janek dudki stroi,

Kto usłyszy, to się boi.

A mój Janek śpiewa pięknie,

Kto usłyszy, to się zlęknie.

Zielona wiosna, śliczny maj,

Uczcie się dzieci, pójdziem w gaj,

Pójdziemy w gaj i na łany,

Jest tam koniczek bułany.

Jechał czyżyk od Krakowa,

Zakręciła mu się głowa.

A ten nie wart torby sieczki,

Kto w porządku nic nie chowa.

Derkacz w polu proso młóci,

Ten jest kozioł, kto się kłóci.

Derkaczowa je pierogi,

Kto się kłóci, ten ma rogi.

Chodzili tu goście

Po lipowym moście;

Kiedy sami jecie,

To mnie z sobą proście.

Będziesz jadał obiad w ganku,

Będziesz jadał obiad w sieni,

Nie dostaniesz nic pieczeni.

Będziesz jadał same kości,

U Filusia jegomości.

Siwe gołębie leciały,

O mego Janka pytały:

A gdzie ten Janek nieboże,

Co zajść do domu nie może?

Zaszło słoneczko w morze już,

O mój Janeczku, oczki zmruż.

Zaszło słoneczko, przyszła noc,

O mój Janeczku, dobranoc.

WIERZBA.

Kocanki kocanki,

Gałązka wierzbowa!

Rozwinęła nam się

Ta palma kwietniowa.

Rozwinęła nam się

Nad tą bystrą wodą,

Zapachniała wiosna

Kwietniową pogodą.

WIELKANOC.

Święcone jajeczko,

Śliczna malowanka!

Śpiewam sobie, skaczę sobie

Od samego ranka.

Wesoły dzień nastał,

Zadźwięczały dzwony!

Kołem, kołem boróweczki,

Jak wianek zielony.

Ścielże się, obrusie,

Jako śnieżek biały;

Mojej mamy rączki drogie

Ciebie rozkładały.

Rozkładały ciebie

Na tym długim stole,

Żeby było dla sierotki

Miejsce w naszem kole.

ŚMIGUS.

Panieneczka mała

Rano dzisiaj wstała:

Śmigus!

śmigus!

Dyngus!

dyngus!

Bo się wody bała.

Panieneczka mała

W kątek się schowała:

Śmigus!

śmigus!

Dyngus!

dyngus!

Sukienkę zmaczała:

Śmigus!

śmigus!

Dyngus!

dyngus!

Choć się wody bała.

ZIELONE ŚWIĄTKI.

Nasza izba umajona,

Tatarakiem obstawiona,

Tatarakiem, wodną trzciną

I czeremchą i kaliną,

Zielone Święta

La, la, la, la!

Zielone Święta

Maju, maju, świeży gaju,

Pachniesz ty dziś w całym kraju,

Niosą chłopcy gałązeczki,

Wiją wianki panieneczki,

Zielone Święta

SOBÓTKA.

Świętojański wieczór

Uciecha dla dziatwy;

Zapaliły już ogniska

Te flisacze tratwy.

Idzie płomień w górę,

Sobótka się pali,

Sypie iskry szczerozłote

Po tej modrej fali.

A ten stary flisak

Poprawia ognisko;

Pal się, pal się, ty sobótko,

Bo Warszawa blisko.

Sobótko, sobótko,

Nocy świętojańska,

Widać ciebie od Warszawy

Do samego Gdańska.

KOSIARZE.

Brzęczą kosy w łące,

Brzęczą, pobrzękują,

Kosiarze się śpieszą,

Bo południe czują.

Uwijaj się raźno,

Ostra moja koso:

Nim wysieczem po las,

Obiad nam przyniosą.

Pot otrzemy z czoła,

A zaś z kosy trawę,

Zasiądziem pod gruszą

Cienistą murawę.

A tu słonko patrzy

Na naszą robotę

I otwiera z dziwu

Swoje oczy złote.

TĘCZA.

Siedmiobarwny pasie,

Wymalował na tej chmurce,

Jakby na atłasie?

— Słoneczko mnie malowało

Po deszczu, po burzy;

Pożyczyło sobie farby

Od tej pełnej róży.

Pożyczyło sobie farby

Od kwiatków z ogroda;

Malowało tęczę na znak,

Że będzie pogoda!

JASKÓŁKA.

Czarna jaskółeczka

Do gniazdeczka leci.

— Pi!

pi!

pi!

pi!

Krzyczą głodne dzieci.

Czarna jaskółeczka

Robaczki przynosi.

— Pi!

pi!

pi!

pi!

Każde o nie prosi.

Czarna jaskółeczka

Karmi dziatki swoje.

— Pi!

pi!

pi!

pi!

Krzyczą wszystko troje!

Czarna jaskółeczka

Po muszki znów leci.

W LESIE.

Zawitał nam dzionek

I pogodny czas.

Pójdziemy, pójdziemy

Na jagody w las.

Na jagody,

Na maliny,

Na czarniawe

Te jeżyny

Pójdziem, pójdziem w las!

A ty ciemny lesie,

A ty lesie nasz!

A skądże ty tyle

Tych jagódek masz?

I poziomki,

I maliny,

I czernice,

I jeżyny.

A skądże je masz?

Uderzyły deszcze,

Przyszło słonko wraz:

Zarodziła ziemia

W dobry, błogi czas.

Te jagody,

Te maliny,

Te czernice,

Te jeżyny,

W dobry, błogi czas.

ŻNIWA.

Przepióreczka się odzywa,

Idą, idą polem żniwa,

Brzeczą[1] sierpy, brzęczą kosy,

Ciężkie ziarnem lecą kłosy.

Dana!

Da-dana!

A ode wsi słychać śpiewki,

Śpieszą chłopcy, śpieszą dziewki,

Niosą grabie, w pole dążą,

Za żeńcami snopy wiążą.

Dana!

Da-dana!

Co powiążą ciężkie snopy,

To składają je na kopy;

Dobra ziemia, łaska boża,

Będzie chlebek z tego zboża.

Dana!

Da-dana!

ŚPIEW SKOWRONKA.

...

Dajże Bóg.

Dajże Bóg.

Z tego pólka pełen stóg.

Z tego stoga setny kłos,

Z tego kłosa złota trzos.

Dajże Bóg.

Dajże Bóg.

DESZCZYK.

GRZYBY.

Pogodna zorza z wieczoru,

Pójdziem na grzyby do boru,

Pójdziem do boru na rydze,

Ale nie damy Jadwidze.

Nasza Jadwiga leniwa,

Tylko jej głowa się kiwa;

Nie chce do boru kosza nieść,

Nie będzie z nami grzybów jeść.

ORZESZKI.

Dalej, śmieszki, na orzeszki,

Dalej razem w las!

Już leszczyna się ugina,

Woła, woła nas.

My, leszczyno, ci ulżymy,

W to nam, w to nam graj!

Wnet orzeszkom poradzimy,

Tylko nam je daj!

A kto trafi na świstaka,

Tego smutny los!

Tylko próchno i tabaka,

Co nie idzie w nos!

Ten powiedzie nas.

Dalej, śmieszki, na orzeszki,

Dalej, dalej w las!

JESIENIĄ.

Jesienią, jesienią

Sady się rumienią:

Czerwone jabłuszka

Pomiędzy zielenią.

Czerwone jabłuszka,

Złociste gruszeczki

Świecą się, jak gwiazdy,

Pomiędzy listeczki.

— Pójdę ja się, pójdę

Pokłonić jabłoni,

Może mi jabłuszko

W czapeczkę uroni!

— Pójdę ja do gruszy,

Nastawię fartuszka,

Może w niego spadnie

Jaka śliczna gruszka!

Jesienią, jesienią

Czerwone jabłuszka

Pomiędzy zielenią.

ODLOT.

A te dzikie gąski

Na zachód leciały,

W zimnej rosie nocą

Pióreczka maczały.

Pióreczka zgubiły,

Z onej to żałości,

Że nas porzuciły!

PROŚBA FILUSIA.

Puść mnie, puść mnie, panno miła!

Jeszcze we mnie słaba siła,

Jeszcze w nóżkach czuję drżenie,

Jeszcze jestem małe szczenię!

Tu śniadanie czeka zdala,

Tu jeść panna nie pozwala...

Od tej całej edukacji

Już mi blisko do warjacji!

Na tom psiakiem jest na świecie,

Żebym chodził na czworaka...

Moja panno!

Puść mnie przecie!

Nie robże ze mnie cudaka!

MAGDUSIA I PIESKI.

Proszę was, drogie dziatki,

Poradźcie co Magdusi,

Bo mi żal jej doprawdy,

Że się tak męczyć musi.

Fidelka, Brysia, Chopkę,

Trzy pieski ma nieboże,

Już rok je uczy służyć

I ani rusz — nie może!

Dopóki trzyma w rączce

Ciasteczko lub karmelek,

Na dwóch się łapkach wspina

Bryś, Chopka i Fidelek.

Lecz niech położy tylko

Te słodkie specyjały,

Wnet—buch!

na cztery łapki

I stoją tak, jak stały.

Już niema to jak dzieci!

Z nich każde bez słodyczy

Jest grzeczne i posłuszne,

Bo mama sobie życzy.

Dziecinki dobrze wiedzą,

Że wstyd to ludziom wielki,

Jak piesek jaki służyć

Za ciastka, za karmelki.

PRZYGODA Z LALKĄ.

Panna Stefcia i Maryla

Nie są to zbyt grzeczne damy,

Nawet — powiem wam w sekrecie —

Nie słuchają czasem mamy.

Nad Dunajcem bawiąc w lecie —

Proszę spojrzeć, gdzie Karpaty,

A Dunajec wnet znajdziecie.

Otoż bawiąc nad Dunajcem

Cały ranek i dzień cały,

Na urwistym brzegu rzeczki,

Na kamieniach siadywały.

A co jeszcze było śmiechu,

A co drwinek z innych dzieci:

„Uciekajcie!

uciekajcie!

Bo Dunajec na was leci”

Aż raz wpośród śmiechu, drwinek

Smutna stała się przygoda:

Lalka panien wpadła w rzekę,

Het ją, precz, poniosła woda...

„Jezus Marja!” — krzyczą obie —

— Co się stało? — pytam — „Boże!

Lalka nasza, jedynaczka,

Lalka nasza wpadła w morze!”

Szczęściem Filuś to zobaczył,

Skoczył pędem na głębinę,

Dał łbem nurka — i wydobył

Zwłoki lalki mokre, sine...

Ile było narzekania,

Ile płaczu i lamentu!

Ale damy ostrożniejsze

Od owego są momentu.

CO JANEK ZROBIŁ.

DWÓR ZOSI.

Jaki ja mam dwór!

Najpierw kogut, rycerz sławny,

Z pękiem lśniących piór.

Potem sroczka faworytka,

Co tak lubi ser...

I te wróble, całem stadem

Lecące na żer.

Dalej żółtych kacząt sznury,

Co idą na staw,

Dalej gąski, co się bielą

Wpośród bujnych traw.

Potem kotka ulubiona,

Co ma burą sierć,

Potem piesek, wielki filut,

Co skacze przez żerdź.

Potem kwiatki żółte, białe,

Z całej łączki tej,

Same cisną się do Zosi,

Do panienki swej...

Potem ciołuś ten w zagrodzie,

Co tak woła: meee!...

I każdego zaraz bodzie,

A Zosiuni — nie!

Wpośród dworu mego chodzę

Całe boże dnie;

Mama do mnie się uśmiecha

Przez okienko swe.

Ratata!

Ratata!

Dziwuje się owca siwa,

Chwieje wietrzyk bujną trawą,

Rititi!

Rititi!...

Wiewióreczka patrzy z drzewa,

Nastawiła uszka oba,

I zajączek, skryty w trawie,

Słucha, patrzy się ciekawie.

Głos w oddali echem brzmi:

— Rititi!

Rititi!...

PAN DOKTÓR.

Na zegarze już dziewiąta:

Felek się z siostrzyczką krząta,

Bo do chorych dawno pora,

A on bawi się w doktora.

Więc mozoli się chłopczyna

I parasol babci spina,

Żeby chory nie rzekł: „Hola!

Doktór — a bez parasola?”

Mańcia szczotką ślicznie gładzi

Najstarszy kapelusz dziadzi;

Będzie w nim Felkowi ładnie,

Jeśli mu na nos nie wpadnie.

Kotka patrzy, kotka mruga,

„Uniżona pańska sługa!

Nie chcę ja, gdy będę chora

Tak mądrego mieć doktora!”

NA MROZIE.

A!... dzień dobry, panie Gilu!

Jak się mają dzieci?

Czy pan Gil tu śpiewać przyszedł,

Czy zamiatać śmieci?

Pan Gil piękny ma tołubek,

Czerwony, aż miło!

I nas mama otuliła,

Żeby ciepło było.

Pan Gil może o tem nie wie,

Że nam Bóg dał mamę?

Ale teraz leży chora,

Więc pracujem same.

To jest moja siostra Basia,

A ja Małgorzatka,

A to nasza stara miotła,

A to nasza chatka.

Chatka musi być chędoga,

Niezasuta śmieciem,

No!...

Frrrru teraz panie Gilu,

Bo miotłą wymieciem!

ZOSIA I JEJ MOPSY.

Nie wiem z jakiego przypadku

Wzięła Zosia mopsy w spadku.

Odtąd niema nic dla Zosi,

Tylko mopsy.

To je nosi,

To je goni, to zabawia,

To je na dwóch łapkach stawia,

To przystroi oba pieski

W fontaź suty i niebieski.

To im niesie przysmak świeży,

A książeczka — w kącie leży.

Mama prosi, mama łaje...

Zosia nic...

Jak tylko wstaje,

Zaraz w domu pełno pisku:

Mops umaczał nos w półmisku,

Mops Julkowi porwał grzankę,

Mops stłukł nową filiżankę,

Mops na łóżko skoczył taty,

Mops zjadł szynkę do herbaty.

Aż też mama rzekła: — basta!

I wysłała mopsy z miasta

W dużym koszu pełnym sieczki...

— A ty, Zosiu, do książeczki!

PRANIE.

— Pucu!

pucu!

chlastu!

chlastu!

Nie mam rączek jedenastu,

Tylko dwie mam rączki małe,

Lecz do prania doskonałe.

Umiem w cebrzyk wody nalać,

Umiem wyprać... no... i zwalać.

Z mydła zrobię tyle piany,

Co nasz kucharz ze śmietany.

I wypłóczę i wykręcę,

Choć mnie dobrze bolą ręce.

Umiem także i krochmalić,

Tylko nie chcę się już chwalić!

Tak to praca zawsze nowa,

Gdy kto lalek się dochowa!

— A u pani?

Jakże dziatki?

Czy też brudzą swe manatki?

— U mnie?

Ach!

to jeszcze gorzej:

Zaraz zdejmuj, co się włoży!

Ja i praczki już nie biorę,

Tylko codzień sama piorę!

NASZ KONICZEK.

Nasz koniczek, nasz bułany,

Ślicznie zgrzebłem wyczesany,

Tylko na nim siartka świeci,

Tylko parska, rży do dzieci.

Nasz koniczek nie płochliwy,

Da pogłaskać lśniącej grzywy.

Tylko nóżką przestępuje,

Gdy go trawką Jaś częstuje.

Nasz koniczek dobre zwierzę,

Leciuteńko trawkę bierze,

Myśli sobie: ot, dziecina

Wczas już karmić mnie zaczyna.

— Jak urośniesz, miłe dziecię,

Poniosę cię het, po świecie,

Poniosę cię w kraj daleki,

Aż za góry, aż za rzeki.

Gdy przejedziem wszystkie drogi,

To wrócimy w nasze progi,

Gdzie ten domek, dach pochyły,

Nadewszystko sercu miły.

Siostra wyjdzie z drogi witać,

Będzie ściskać, będzie pytać,

Ucieszą się wszyscy tobie,

A ja zarżę przy mym żłobie.

NA POLU.

Na tem naszem polu

Jest wszelakie zboże,

Będzie dosyć chleba,

Jeśli Bóg pomoże.

Z tej złotej pszeniczki

Będzie mączka biała,

Lubi z niej kluseczki

Nasza Julcia mała.

A z tego jęczmienia

To znów będzie kasza;

Oj lubi ją, lubi

Ta Zosieńka nasza!

Kasza będzie z gryki,

Kasza będzie z prosa,

Co się na niem z rana

Błyszczy jasna rosa.

A z tego owieska

Obrok dla konika,

Jak go sobie podje,

To dopiero bryka!

A z tego to żyta

Będzie chleb powszedni,

Dostaną go dzieci,

Dostaną i biedni.

Kto ma swoje pole,

A na polu zboże,

Ten i sieroteńki

Ubogie wspomoże.

Stoi Janek w progu,

Sierotkę zaprasza:

— „Jedz-że, sieroteńko,

Co da ziemia nasza!”

KAŻDY DOMKU SWEGO STRZEŻE.

— Gdzie lecicie, gołąbeczki,

Wysoko, to nisko?

— Patrzym, patrzym, czy nie widać

Jastrzębia gdzie blisko.

Bo ten jastrząb, zły niecnota,

Ma okrutne szpony

I dziób mocny, ot tak długi,

Tęgo wyostrzony.

Jak uderzy w gniazdko nasze,

To polecą pierze...

Każdy przecie, choć najsłabszy,

Domku swego strzeże.

— Co tam robisz, mój zajączku,

Pod kamieniem w zbożu?

— Patrzę, patrzę, czy nie idzie

Strzelec po przydrożu.

Bo ten strzelec, zły niecnota,

Dziatki mi pobierze...

Każdy przecie, choć najsłabszy

Domku swego strzeże!

DZIADEK.

Oj ten mały Żuczek

Wielkie nic dobrego,

Warczy, naszczekuje

Na dziadka siwego.

Warczy, naszczekuje,

Ujada od proga,

Kiedy siwy dziadek

Prosi w imię Boga.

Siwy dziadek stary,

Ma lat ze sto może;

Tem się tylko żywi,

Czem go kto wspomoże.

Nie ma on zagrody,

Ani własnej chaty;

Wszystko stracił w ogniu

Przed dawnemi laty.

Tylko ma sukmanę

Na grzbiecie łataną,

I ten kij sękaty,

I torbę parcianą.

Na zmęczonych nogach

Ma trepki lipowe,

I czapkę z barankiem

Na swą siwą głowę.

A w tej siwej głowie

Piosenek bez miary!

— Pójdź-że nam zaśpiewaj,

Mój dziaduniu stary.

My sobie posiedzim

Jak wróbli gromadka,

A ty, Żuczku, wara!

Od siwego dziadka.

TRZEWICZKI JÓZIA.

Zróbże mi trzewiczki,

Mój szewczyku miły,

Żeby moje nóżki

W szkodę nie chodziły.

Zróbże mi trzewiczki

Z łabędziowej skóry,

Żeby moje nóżki

Nie dostały bury.

Nie dostały bury,

Nie chodziły w szkodę,

Żebym miał z trzewiczków

Wszelaką wygodę.

Zróbże mi trzewiczki

Za czerwony złoty,

Żeby nie uciekły

Nóżki od roboty.

Zróbże mi trzewiczki

Choć za trzy talary,

Będę sobie chodził

Z siostrzyczką do pary.

Zróbże mi trzewiczki

Choć za dwa dukaty,

Żeby nóżki moje

Trafiły do chaty.

Do chaty dróżyna

Przez tę zimną rosę,

A w chacie dziecinki

Chodzą zimą bose.

Chciałbym mieć trzewiczki

Ze złota szczerego,

Dałbym z nich na zimę

Buty dla każdego.

W ŚLEPĄ BABKĘ.

Czy nie od Karpatów,

A ta ślepa babka stara już nieboże,

KOMEDJA PRZY MYCIU.

FILUŚ.

Ach nieszczęsny ja kocina!

Już się mycie rozpoczyna...

Jedna panna gąbkę trzyma,

W wodzie macza i wyżyma,

Druga mnie pod boczki bierze...

Nieszczęśliwe ze mnie zwierzę!...

ŻUCZEK.

Aj, aj, aj, aj!

gwałtu, rety!

Tom się dostał w piękne ręce!

Od tej rannej toalety

Pewno żyw się nie wykręcę...

Jedna trzyma, druga myje..

Aj, aj, aj, aj!...

Ledwo żyję!

ZOSIA.

A pfe kotku!

pfe brudasku!

Masz futerko pełne piasku,

Umyć cię też muszę z brudu...

Tyle pracy, tyle trudu,

A ty wrzeszczysz, kotku bury,

Jakby cię kto darł ze skóry!

JULKA.

I ty, Żuczku, swawolniku,

Nie piszcz, nie rób tyle krzyku!

Dalej, prędko, łeb i uszy...

Ręcznik potem cię wysuszy.

A to Boskie z nim skaranie!

Nie wrzeszcz-że tak, mości panie!

MAMA

Dobrze, dobrze, moje dziatki!

Kto się myje, ten jest gładki,

Dużo mydła, dużo wody

Nie przynosi nigdy szkody.

Ale która to z was sama

Płacze, gdy ją myje mama?..

CO DZIECI WIDZIAŁY W DRODZE.

DERKACZ.

PORANEK FILONKA.

Szczęśliwszego pewno kotka,

Myszki bardzo pomądrzały,

Czasem tata nie ułowi

Widok synka jedynaka.

Mama ślicznie przyśpiewuje,

Przez dzień cały ciężka praca,

Ciężkie troski i kłopoty,

Lecz jak słonko je wyzłaca

Tego ranka promyk złoty!

ŚNIADANIE.

Hola, hola, mości Bury,

Bo wyliżesz w łyżce dziury.

Patrz, jak kotek siedzi ładnie,

Czeka, czy mu co nie spadnie,

Podzielić się z głodnym trzeba,

Choć drobinką mleka, chleba.

KOTEK PSOTEK.

Miała Zosia Kotka-Psotka;

Bo coś spsocił w każdej chwili,

To podrpał nawet Zosię.

Aż raz patrzy, Zosia w wodę

— Rybka — duma — to potrawa!

Cóż to?...

Zawsze będę chlapał

Sięga łapką, jedną, drugą,

Aż — buch!

cały wpadł z ogonem.

A narobił krzyku, wrzasku...

Wszyscy biegli przestraszeni,

Dom był pełen prasku, trzasku.

Odtąd Psotek u starego

Rybołowa rady szuka.

Często też ich widzieć można,

Jak podrywką, albo wędką

Łowią sobie rybki złote,

Dziś drżą przed nim wszystkie płotki

Od Kamionki do Bystrzycy.

PIOSENKA W KUŹNI.

Stary kowal młotem wali:

Buch!

buch!

buch!

Mało brody nie osmali,

Zuch!

zuch!

zuch!

Kowalczyki kują,

Raźno przyśpiewują,

Chociaż iskra z ognia pryśnie,

To tego nie czują.

— Proszę ciebie, ty kowalu,

Mój!

mój!

mój!

Dla konika mi podkówkę

Kuj!

kuj!

kuj!

Dla konika tego,

Siwka srokatego,

Com go dostał w podarunku

Od tatusia mego!

Ledwie brody nie osmali,

A my z tej uciechy

Sami dmiemy w miechy,

Lecą, lecą iskry złote

I wesołe śmiechy!

PIOSENKA O WILCZKU.

Pójdziemy do lasu —

Raz!

dwa!

trzy!

Zobaczymy wilczka,

Raz!

dwa!

trzy!

A ten wilczek szary, bury,

Ma kły ostre i pazury,

Raz!

dwa!

trzy!

Ułowimy wilczka,

Raz!

dwa!

trzy!

A ty wilczku, rozbójniczku,

Chodzisz sobie po gaiczku,

Raz!

dwa!

trzy!

Zabijemy wilczka, —

Raz!

dwa!

trzy!

Zjadł owieczkę koło płota,

Raz!

dwa!

trzy!

Pochowamy wilczka,

Raz!

dwa!

trzy!

Naści tobie, mości wilku,

Coś zajączków schrustał kilku,

Raz!

dwa!

trzy!

CO STAŚ WIDZIAŁ W POLU.

SPOSÓB NA LALECZKĘ.

Moja mamo!

z tą laleczką

Nie wytrzymam chyba dłużej!

Ciągle stoi przed lusterkiem,

Ciągle tylko oczki mruży.

To się muska, to się puszy,

To sukienki wciąż odmienia,

A co zniszczy kapeluszy!

Same, same utrapienia.

Ni do książki, ni do igły,

Tylko różne stroi miny,

Już doprawdy, proszę mamy,

Nie wytrzymam i godziny!

Klapsów chyba dam jej kilka,

Albo w kącie ją postawię,

Dzień jest przecież do roboty,

A ta myśli o zabawie!

Na to mama: — Już ja tobie

Podam sposób na laleczkę,

Usiądź sobie tutaj przy mnie

I do ręki weź książeczkę.

Nie zaglądaj przez dzień cały

Do lusterka, ucz się ładnie,

A zobaczysz, że i lalkę

Do tych minek chęć odpadnie.

Chcesz poprawić swą laleczkę,

Pracuj pilnie, pracuj szczerze...

Bo ci powiem, moja Julciu,

Ona z ciebie przykład bierze!

CO SŁONKO WIDZIAŁO.

MAIK.

Co tu gwaru!

Co tu krzyku!

Idą dzieci po Maiku...

Idą, idą wiejską drogą,

Psom opędzić się nie mogą!

Koszuliny na nich lniane,

Siwe świtki z wełny tkane,

A nóżęta wszystkie boso,

Na chojaku Maik niosą.

A ten Maik w słonku świeci,

Ubrały go w kwiaty dzieci,

Ubrały go i dziewczęta,

Wstęga na nim przewinięta.

A ten Maik cudne ziele,

Gdzie on zajdzie, tam wesele,

Gdzie on zajdzie, tam uciecha,

Aż się po wsi gonią echa!

Dla Maika dobre czasy:

Są w komorze chleb, kiełbasy,

Jest w komorze kołacz biały,

Będą dzieci zajadały!

Dla Maika dobra pora,

Od wrót do wrót, aż do dwora

Otwierają mu panięta,

Bo to teraz wiosny święta!

Przede dworem dzieci stoją,

Do śpiewania gardła stroją...

— Już my zimę z słomy zwili,

Pod wodą ją utopili!

A my dalej z niemi wtórem,

Hukniem wszyscy wielkim chórem:

— Świeci słonko w polu, w gaju,

Witaj, witaj, miły Maju!

SKRUCHA JÓZI.

Co to Józia tam zbroiła,

Że się tak za drzewo skryła,

I oczki się podnieść wstydzi?

Myśli, że jej nikt nie widzi?

Wiem ja, wiem, co to za sprawa:

Panna była zbyt ciekawa

Co tam mieści słoik który,

I wyjadła konfitury.

Ach, jak brzydko, jak nieładnie!

Jak na sercu jej niemiło!

Każdy teraz ją zagadnie:

— Panno Józiu!

Jak to było?

Nikt nie widział.

Prawda, ale

Czyż nie zdradzą oczki, buzia?

Każdy pozna doskonale:

Konfitury zjadła Józia!

Nawet Filuś...

Boże drogi!

Ten rozszczeka w całym domu.

Filuś!

Filuś!

Tu... do nogi!

Jak tu w oczy spojrzeć komu?...

— Wiem już!

Pójdę do mamusi,

Powiem wszystko szczerze, pięknie,

Mama mi przebaczyć musi,

Bo mi z żalu serce pęknie.

BUREK I JANKA.

JASIO ŚPIOSZEK.

Chcecie pewno wiedzieć wszyscy,

Jak się chłopczyk ten nazywa,

Co w ogródku sobie siedzi

I na trąbce swej przygrywa?

—

Jest to Jasio „Ranny Ptaszek”,

Wielki mamy swej pieszczoszek,

Co aż dotąd się nazywał

W całym domu: „Jasio Śpioszek”.

„Jasio Śpioszek” — drogie dziatki,

Nieszczęśliwy był chłopczyna,

Bo zobaczyć nigdy nie mógł,

Jak się dzionek rozpoczyna.

Ledwo ziewnie raz i drugi,

Ledwo przetrze jedno oko,

Ledwo na bok się odwróci —

Już ci słonko het... wysoko!

Aż raz tata mu darował

Trąbkę tę zaczarowaną,

Co wschód słońca ci pokaże,

Gdy zatrąbisz... bardzo rano.

Odtąd Jasio „Rannym Ptaszkiem”

Został po tym wynalazku,

I tak sobie gra codziennie,

Zaraz po słoneczka brzasku.

PIOSNKA ŻOŁNIERSKA.

Dalej, dalej, wojsko nasze,

Raz, dwa, trzy!

Dalej szable i pałasze,

Raz, dwa, trzy!

Dalej trąbki, dalej kije!

Nasze wojsko dziś się bije,

Raz, dwa, trzy!

Niech tam sobie tchórze, baby,

Siedzą niby w bagnie żaby,

Gdy im skóra drży.

My idziemy na wojenkę,

Śpiewający w głos piosenkę:

Jak to konik rży,

Jak się idzie borem, lasem,

Przymierając z głodu czasem —

Raz, dwa, trzy!

NASZ WĄSATEK.

Że gościnność u nas sławna,

Lecz Wąsatek — bez przesady

Jak nikt gościom bywał rady.

Warto widzieć, mocium panie,

Jakie sprawił im śniadanie!

Skórki z sera, komar duży,

Udka żabie szpikowane,

I tykając ledwie ziemi,

Innym razem znów, Medora

Miała katar, była chora,

A gdy legła na pościeli,

Choć sam mięsko chętnie łyka,

Kładzie obiad — do koszyka.

Ani myśląc nawet o tem,

Że się pies nie lubi z kotem.

Naśladował piękne wzory.

Popieluszki, starej kotki,

Dawał mleka z swego dzbanka.

Głaskał, tulił, bo — sieroty!

NASZ DOMEK.

Naznosimy piasku, nazwozim kamieni,

Zbudujemy domek z drzwiczkami do sieni,

Zbudujemy domek z jasnemi oknami,

Żeby złote słonko świeciło nad nami.

Z pięknych żytnich snopków równo poszywany,

Żeby nam klekotał od samego rana.

A na nich obrazek ślicznie malowany:

Jedzie rycerz, jedzie, brząka ostrogami,

Siostrzyczka go żegna, zalewa się łzami.

Żeby do nas zaszedł ten dziadziuś ubogi,

O tych dawnych czasach dziwy rozpowiadał.

Ślicznemi kwiatkami pięknie zasadzony,

DRUCIARCZYK.

Ten mały druciarczyk

Garnuszki drutuje,

Kto mu da choć grosik,

Temu podziękuje.

Każdy go usłyszy,

Bo woła a woła:

— „Pułapki na myszy!”

Biedny ten druciarczyk

Ma owczy serdaczek,

A i tak się z zimna

Trzęsie nieboraczek.

Ten mały druciarczyk

Z gór wielkich wędruje,

Całym dzionkiem idzie,

A nocką nocuje.

Ten mały druciarczyk

Ma w górach tam chatkę,

A w chatce braciszka

I ojca i matkę.

Ale nie ma w górach

Dość czarnego chleba,

I często tam głodno,

Choć blisko do nieba.

Nie trap-że się, proszę,

Naści tu bułeczkę,

Naści tu dwa grosze.

Z tej bułeczki będzie

Dla ciebie śniadanie,

A grosik i drugi

Dla matki zostanie.

A jak wrócisz kiedy

Do domku swojego,

To kłaniaj się Tatrom

Od Staśka małego.

W OBRONIE JAŚKA.

— Moja pani Maciejowa!

To to tak się wieprzka chowa?

To on zamiast leżeć w chlewie,

Psoci się, a pani nie wie?

To fatyga już za wielka,

Wsadzić patyk do skobelka,

A wieprzkowi dać wygodę,

Natrząść słomy, zmienić wodę?

To już ciężko dla waćpani

Obierzyny zebrać z bani,

I w korytko dać potrochu

Zielska, otrąb, albo grochu?

To tu Jasiek siedzi ładnie!

A wieprzek mu kluski kradnie!

To ta śliczna żółta miska

Dla takiego będzie pyska?

Toż się dziecku krzywda dzieje,

A wieprzek się z tego śmieje...

I choć Jasiek wrzeszczy, krzyczy,

Wieprzek, jak nic, kluski ćwiczy.

Ho, ho!

Nie myśl, moja pani,

Że ci tego nikt nie zgani!

Tylko przyjdzie Kusy z pola,

Zaraz szczeknie: — hau!

hau!

hola!

— Jeśli chcesz hodować trzodę,

To jej nie wypuszczaj w szkodę.

Bo inaczej, dam dwa susy,

I po wieprzku!

jakem Kusy!

PIFUŚ-MALARZ.

Kotek Pifuś, malarz młody,

Namalował ją od słowa,

Gdy malował dygnitarza,

Zjadł bez trwogi myszkę żywą.

NA OPIECE WIERZBY.

Poszła matuś do roboty,

Poszła na pole,

Zostawiła suchej wierzbie

Swoje pacholę.

A ty stara sucha wierzbo,

Pilnuj mi chłopca!

Tylko pójdę z sierpem w łąkę

Do tego kopca.

Pilnujże go, trzymajże go,

Niech mi nie padnie;

A ty chmielu przyjacielu,

Baw mi go ładnie!

Strzeżcież mi go, bawcież mi go,

Kwiaty u płota,

Nie puszczajcie mi do niego

Burego kota!

Nie puszczajcie mi do niego

Złego sąsiada,

Tego Brysia, co za płotem

W budzie ujada.

A wy ptaszki, wróbelaszki,

Macie tu chleba!

—

Śpiewajcie mu pioseneczki

Z samego nieba.

Ostańże mi, nie płaczże mi,

Dziecino złota!

Trzymajże się wierzby naszej,

Naszego płota!

PANNA MICIA NA OSIOŁKU.

— Nie puszczaj się, Mimi, sama

Na osiołku! — rzecze mama.

— Czekaj, tata zje śniadanie,

To pojedziesz z nim, kochanie!

Ale Mimi ani słucha,

I hyc!

na grzbiet kłapoucha.

— Uciekajcie, dzieci, z drogi!

Bo tu pędzi rumak srogi —

Ani uzdy, ni rzemienia,

Ni kulbaki do siedzenia...

Tylko mu się z boków dymi!

—

Woła z dumą panna Mimi.

— Aj, aj!

Coś to miłe zwierzę

Zanadto dziś na kieł bierze...

Pędzi w galop, w samo błoto...

Jezus, Marja!

Stój niecnoto!...

Prr!

Prr!

Wyobraźcie sobie dzieci,

Jak to ten osiołek leci..

Biegnie Maryś z Zuźką małą,

— Ach, panienko!

Co się stało?

Czy panienka, chowaj Boże,

Guza gdzie nabiła może?

A panienka zapłakana

Stoi w błocie po kolana

I przyrzeka sobie w duszy,

Że bez taty się nie ruszy.

GĄSIOR DO FILIPKA.

— Czego to tu pan dobrodziej

Między stado nasze chodzi?

Czy to trakt dla pana wąski,

Że pan leziesz między gąski?

Czy przebrało się zabawy

W piłkę, w lisa i w koniki,

Że pan depcesz nasze trawy

I wyprawiasz dzikie krzyki,

I na gąski rzucasz piaskiem,

I gąsięta straszysz wrzaskiem?

A może chcesz na gęsiarka?

To ci worek da szafarka,

Żebyś skrył się przed szarugą,

Koszulinę da ci długą,

Da ci w rękę bat, kochanie,

Suchą kromkę na śniadanie,

Zostawi ci na wieczerzę,

Co się resztek z misy zbierze;

A jak zginie gąska która,

To w robocie będzie skóra!

Jakoś to się nie podoba?

No, to się rozprawim oba!

Poznasz wnet, mości Filipie,

Jak to gąsior mocno szczypie!

Masz pamiątkę!

Masz, mój panie,

Niechże siniak ci zostanie!

Krzyczysz?

Nic mnie to nie wzrusza;

No, niech teraz panicz rusza.

A powiedz tam, mój kolego,

Niech się dzieci gąsek strzegą!

JANEK WYBIERA SIĘ W DROGĘ.

Oj, jak ślicznie tam daleko,

Pod tym lasem, nad tą rzeką!

Jak się słonko w wodzie złoci!

Co tam w łąkach jest stokroci,

Co tam zboża, co tam chat,

Jak szeroki piękny świat!

Tak w pogodny letni ranek

Dumał sobie mały Janek,

Wystawiwszy główkę płową

Aż za furtkę ogrodową,

Gdzie w oddali widać het

Wstęgę rzeki, wzgórza grzbiet.

Naraz krzyknie: — Wiem, co zrobię!

Chleba w torbę wezmę sobie,

Ani mamie, ani komu,

Nic nie powiem w całym domu,

I daleko pójdę w świat,

Bom nie baba, ale chwat!

PRZYGODA NIEUKA.

Mruczusiowi w lewo, w prawo,

Ale Burek!... straszne rzeczy,

A ten — smyrt — i dalej sztuki:

To poruszy owcze serki.

— A psik! — pędzi precz kucharka,

A niech wróbla gdzie zaoczy,

Na najwyższą gałąź skoczy.

Aż raz, patrzy, coś tu stoi.

Nie wie co to, nie chce pytać,

— Gwałtu!

— A to pieprz był właśnie.

Boli, piecze, szczypie, strzyka,

Skórka zlazła mu z języka,

Filuś się za boki chwyta...

ŻABKA HELUSI.

Nikt mnie o tem nie przekona,

I nikomu nie uwierzę,

Że ta żabka, ta zielona,

To jest szpetne, brzydkie zwierzę.

Proszę tylko patrzeć zbliska:

Sukieneczka na niej biała,

Tak w porannem słonku błyska,

Jakby w perły szyta cała.

Wierzchem płaszczyk zieloniutki,

Jak ten listek, jak ta trawa,

I zielone mają butki

Nóżka lewa, nóżka prawa.

Główkę takiż kaptur kryje,

Ciemne prążki po kapturze,

Prawda, oczy ma przyduże,

I przygrubą nieco szyję.

Ale zato, jak daleko

Wypatrzy tę chmurkę małą,

Którą morze letnią spieką

Na ochłodę nam posłało!

A jak głośno, skryta w krzaki:

— „Dżdżu!

Dżdżu!” — woła podczas suszy.

Choć świergocą wszystkie ptaki,

Ona wszystkie je zagłuszy!

Alboż robi jakie szkody?

Psuje kwiaty?

niszczy sady?

Wszak jej starczy trochę wody,

Małe muszki i owady.

Przytem...

Nie wiem tego pewnie,

Lecz mi niania raz mówiła

O prześlicznej tej królewnie,

Co zaklęta w żabkę była.

Cudnej główki, rączek, lica,

Nic nie widać, ani trocha...

Zaklęła ją czarownica,

Czarownica, zła macocha!

I w postaci tej musiała

Siedem lat czekać dziewica,

Aż ją trafi złota strzała,

Złota strzała królewica.

Dopieroż ją wypuściła

Z owej skórki jędza baba,

I królową potem była

Ta zaklęta pierwej żaba.

Czy to prawda, czy tak sobie,

Tego nie wiem już na pewno.

Zawszeć boskie to stworzenie,

Chociaż nie jest i królewną!

PARASOL.

Wuj parasol sobie sprawił.

Ledwo w kątku go postawił,

Zaraz Julka, mały Janek,

Cap za niego, smyk na ganek.

Z ganka w ogród i przez pola

Het, używać parasola!

Idą pełni animuszu:

Janek zamiast w kapeluszu,

W barankowej ojca czapce,

Julka w czepku po prababce,

Do wiatraka pana Mola!...

A wuj szuka parasola.

Już w ogrodzie żabka mała

Z pod krzaczka ich przestrzegała:

— Deszcz!

deszcz idzie!

Deszcz, deszcz leci!

Więc do domu wracać, dzieci!

Mała żabka, ta, na czasie

Jak ekonom stary, zna się,

I jak krzyknie: deszcz! — to hola!

Trza tęgiego parasola!

Lecz kompanja nasza miła

Wcale żabce nie wierzyła.

Taka żaba!... wielkie rzeczy!

Co nam wracać za niewola!

Czy nie mamy parasola?

Wtem się wicher zerwie srogi.

Szumią trawy, gną się drzewa,

To już nie deszcz, to ulewa;

A najgorsza teraz dola

Nieszczęsnego parasola.

W górę gną się jego żebra,

Deszcz go chlusta, jakby z cebra,

Pękł materjał...

Aż pod chmury

Wzniósł parasol pęd wichury.

Darmo dzieci krzyczą: Hola!

Łapaj!

Trzymaj parasola!

Nie wiem, jak się to skończyło,

Lecz podobno niezbyt miło;

Żabki o tem może wiedzą,

Co pod grzybkiem sobie siedzą;

— Prosim państwa, jeśli wola,

Do naszego parasola!

—

PRZYGODA MAŃCI.

Chyłkiem, ciszkiem, milczkiem, bokiem

Biegnie Mańcia w pole mrokiem.

Ot, w sekrecie wam powiadam,

Że drapnęła od swej madam,

Od swej madam, od swej bony,

Co parasol ma zielony.

Coś tam, mówiąc między nami,

Nie powiodło się z lekcjami,

Było dużo fuku, puku:

— A próżniaku!...

A nieuku!...

Aż też Mańcia, tak jak stała,

Smyrgła w pole, niby strzała!

Księżyc właśnie wszedł z za chmurki,

W życie wabią się przepiórki,

Twarde wąsy oset jeży,

Słychać łopot nietoperzy...

Mańcia staje, staje... słucha...

Pustka, zmrok, żywego ducha!

Żółty bąk z okrutnym brzuchem

Bzyknął jej nad samem uchem,

Ćma oślepła w oczy bije,

Trawa drży... a może żmije?

Może wilk?...

Może wyskoczy

Strach, co to ma wielkie oczy?

Mańcia staje.

Z pod fartuszka

Słychać głośny stuk serduszka:

Stuku, puku...

Ledwie żywa.

Wtem tu: — „Meee”...

Coś się odzywa...

Patrzy, aż ci tu jagniątko

Leży w trawie niebożątko.

Moja Mańcia w skok do niego.

— A ty małe nicdobrego!

A nicponiu!

A ty zbiegu!

To tu miejsce do noclegu?

To ty nie wiesz, że matusi

Strach o ciebie tam być musi?

Chodź mi zaraz tu na ręce!

Już ja uszków ci nakręcę,

W taką ciemność!

W taką rosę!...

Chodź!

Ja zaraz cię odniosę.

A jagniątko: „Meee”.

— A poco

Panna sama biega nocą?

Już się oczki wyspały?

Już to patrzą się mile?

A, pieszczoszku mój mały,

Poleż jeszcze przez chwilę!

Jak to rączki wyciąga,

Mój Stasieniek, mój złoty!

Czekaj, czekaj!

siostrzyczka

Ma dziś dużo roboty!

Jutro będzie Wielkanoc,

Babki w piec już wsadzone,

Gotują się kiełbasy,

I mieć będziem święcone!

Najpierw obrus bielutki

Mama na stół położy,

Na nim stanie w pośrodku

Ten Baranek, ten Boży.

Chorągiewka czerwona,

A zaś kijek złocony,

Babka jedna i druga

Z każdej będzie stać strony.

Potem szynka ogromna,

W niej borówka zatknięta,

Na znak, że to radosne

I wiosenne są święta.

Mama wczoraj kupiła

Pęk borówek świeżuchny...

Placki będą, jak drużby,

A zaś babki, jak druchny!

Obok będzie kiełbasa

Na okrągłym półmisku,

I prosiątko pieczone,

Co jajeczko ma w pysku.

Jajkiem będziem się dzielić

Wszyscy w domu zkolei,

Życzyć sobie pociechy,

Życzyć sobie nadziei.

Potem będą mazurki —

Właśnie robi je mama,

A rodzynki, migdały

Obierałam ja sama!

A na boku stać będzie

W kubku woda święcona,

I kropidło z wstążeczką,

Od sąsiada Szymona.

Zrana przyjdzie ksiądz proboszcz

I poświęci stół cały,

Domek także pokropi,

By się dzieci chowały.

Gdzie tam padnie, to padnie,

Po okienku, po ścianie...

Ej, zobaczysz, Stasieńku,

I tobie się dostanie!

Tak się zrobi wesoło,

Tak słoneczko zaświeci —

Ach, już niema, powiadam,

Jak Wielkanoc dla dzieci!

FILUŚ-ŚMIAŁEK.

Już to dawno mówią o tem:

Warczą na się, jak pies z kotem.

I przymierzał...

Pan dobrodziej.

Jeden, drugi kundys krzepki

Ani dbał na te zaczepki,

Co mu po tem?

Ale nastał raz do dworu

Psiak zajadły, zły z pozoru,

Co za takie awantury

Rwał do skóry.

Przestrzegały inne koty:

— „Porzuć raz te swoje psoty,

Że... zobaczysz!”

Ale Filuś harda sztuka,

Psy... już w skoku,

— Ajaj!... wrzeszczy Filuś — gbury!

Toć od takiej znajomości

Bolą kości!...

„W PAŃSTWO”.

Pan Piotr ma już latek parę,

Panna Kocia ze trzy cości.

Gospodarstwo wcale stare!

Wybiera się dzisiaj w gości...

Najpierw buty po kolana.

Jakżeż ciężkie!

Miły Boże!

Lecz co robić?

Rzecz to znana:

Pan bez butów być nie może.

Albośmy to jacy tacy?

Poznaj pana po cholewie!

Całe szczęście, że Ignacy

Śpi w kredensie i nic nie wie.

Dźwiga Piotruś, aż się poci,

Lecz nie puści butów za nic.

Dama będzie z panny Koci,

A on będzie Szambelanic.

W starej książce u Babusi

Widział śliczną parę taką.

Ale prawda!

Jeszcze musi

Tabakierkę mieć z tabaką.

Panna Kocia naprzód rusza,

Na ramieniu laska dziadzi.

Od wielkiego kapelusza

Brzeg kosmaty rączką gładzi.

Panna Kocia zamyślona,

To podejdzie, to przystanie:

Musi jako dobra żona

O mężowskie dbać ubranie.

Pannie Koci nie nowina

Przebierać się co godzina:

Lecz z Piotrusiem kłopot tęgi...

Oj mężczyźni, niedołęgi!

Wnet pan Piotr kapotę kładzie,

Naśladując wiernie Dziadzię.

Na guziki ją zapina,

Fontaź na wiatr, w ręku trzcina...

Już z powagą wielką kroczy,

A że surdut go opada,

Że kapelusz wlazł na oczy,

No, to tam już trudna rada!

Panna Kocia z nim pod rękę,

W szalu babci i z umbrelką,

Trochę krótką ma sukienkę,

Lecz i tak jest damą wielką.

Dokąd idą?

Nikt nie zgadnie:

Do Babusi, czy do Dziadzi...

Ale, że jest bardzo ładnie,

Gdy się Państwo tak prowadzi!

PRZYGODA W KUCHNI.

— Będą dzisiaj naleśniki!

I wąsiki oblizuje,

I na komin chciwie zerka.

Wolałbym sam myszy łapać

Albo siedzieć gdzie na płocie.

Ledwo skończy, aż mój Filuś

Aż raz wbiega: coś się skwarzy...

Filuś woła towarzyszy,

Jak nie schwyci łapką całą,

Jak nie wrzaśnie w niebogłosy:

— „A jaj!...

A jaj!...”

Kotki za nim,

Co wetknęły także nosy.

Byłoż bólu!

Byłoż krzyku,

Byłoż potem wstydu siła!

Jeszczeć pono i kucharka

Coś na drogę przyłożyła.

CO JA WYCZYTAM W KSIĄŻECZCE.

POWINSZOWANIE LIZUSIA.

Droga mamo!

Już za tydzień

Będą twoje imieniny.

Życzę, żebyś zawsze miała

Przyjmij, mamo, te życzenia

Od Lizusia, twego synka,

Który chciałby też spróbować,

Jak smakuje ci słoninka.

Droga mamo!

Najserdeczniej

Całuję twe cztery łapki,

Donoszę ci, mamo droga,

Że tu byłem na pokucie,

I za nocną bijatykę

Cały dzień siedziałem w bucie.

Ach, jak smutno mi na sercu,

Kiedy ci to wszystko piszę!

Droga mamo, na pociechę

Przyślij mi choć udko mysze!

Żem dał susa na stół, a wtem

Wszystek rozlał się atrament.

Chcę ratować, maczam łapy,

Opieram je na papierze...

Bo cię zawsze kocham szczerze!

PAN ZIELONKA.

Pan Zielonka, co nad stawem

Mieszka sobie żabiem prawem,

Ma rodzinę wcale sporą:

Dzieci pono aż pięcioro.

Już od dziada i pradziada

Wielkie Bagno tu posiada,

I przy kępie, pod łopianem,

Na folwarku tym jest panem.

Tu na muszki w lot czatuje,

Tu się kąpie, tu poluje,

Tu napełnia staw swym krzykiem,

A jest sławnym gimnastykiem.

Jak dzień tylko się rozświeci,

Hyc z kąpieli, woła dzieci,

I za chwilę kawalkadą

Taką oto sobie jadą:

Ten najstarszy, co na przodzie,

Rej prowadzi w tym pochodzie,

A ma tuszę okazałą,

Od swych ocząt zwie się: „Gałą”.

Ten za ojcem, tak wesoły,

Co się trzyma fraka poły,

I ten w wielkich susach drugi:

„Miech” i „Skrzeczek” na usługi.

Czwarty „Żeruś” na ostatku

Pędzi, krzycząc: „Tatku!

Tatku!”

Tatko, widzę, zapomina,

Że ma też Żerusia syna!

Lecz najmłodszy, pieszczoch wielki,

Co się trzyma kamizelki,

I na karku u tatusia

Wierzchem jedzie, zwie się „Trusia”.

Tata chlubi się tym chwatem;

Co odważnie śmiga batem,

Choć kapelusz mu ojcowy

Całkiem zakrył czubek głowy!

Sadzi susy pan Zielonka,

Nic nie pyta, rów czy łąka,

Choć pot kipi, nie zna trwogi,

I ma w licu uśmiech błogi.

Nie wiem, czy się wam zdarzyło

Tę kompanję spotkać miłą?

Lecz po deszczu rad się błąka

Z dziatwą swoją pan Zielonka.

— Hulaj dusza, bez kontusza!

— Gwałtu!

rety!

— Na wrzask śpieszą

— A hultaje!

rozbójniki!

—

— Gdzie?...

Co?

— Próżno było badać,

JAK MAŃCIA CZYTA KSIĄŻECZKĘ.

Jak gdy Mańcia książkę czyta,

Na fotelu siedząc babci,

A tuż przy niej cała świta.

Z jednej strony Ańcia klęczy,

Julka stoi z drugiej strony,

A naprzeciw oba kotki,

Zakręciwszy w bok ogony.

Dalej Piotruś; czy widzicie,

Jak pocieszna to figurka?

Główka na dół, uszki w górę,

A za szyję trzyma Burka.

Przy Piotrusiu, z swoją lalką,

Jania sobie siedzi mała,

Bo chce, żeby jej laleczka

Też rozumu nabierała.

Nawet piłka, co zazwyczaj

W całym domu dokazuje,

Teraz sobie cicho leży

I czytania nasłuchuje.

Kotki mruczą, piesek drzemie,

Jania lalkę ściska silnie,

A książeczkę Mańcia czyta,

Wszyscy zaś słuchają pilnie.

NASZA HANIA.

Nasza Hania pustak wielki,

Same harce i figielki,

Same śmiechy, same psoty;

W całym domu głosek złoty,

Jak skowronek nam podzwania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Nikt się przed nią skryć nie może,

Pełno Hani w całym dworze,

Od poranka aż do mroku,

W ciągłych susach, w ciągłym skoku,

Za tym wiatrem się ugania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Do ogrodu biegnie zrana,

Brodzi w trawie po kolana,

Gdzie jagódka już dojrzeje,

Wnet się do niej Hania śmieje,

Już nie czeka i śniadania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Tańczy z Brysiem, tańczy z kotem,

Między kury wpada potem:

Uciekają, wrzeszcząc, wszędy,

Te na płoty, te na grzędy,

Pełno krzyku i gdakania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Ledwie gdzie zabrzękną klucze,

Prosi: „To ja się nauczę!”

Puścić ją?...

Już sery skubie, —

Nie dać, piszczy: „Ja tak lubię!”

Więc szafarka nie zabrania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Starą niańkę wpół pochwyci,

W motowidle starga nici,

Na przetaku zmiesza proso,

Patrzy, gdzie tam pierze niosą,

— „Phhuu!...”

I na wiatr porozgania..

— Wielki pustak nasza Hania!

Istny skoczek!

Istna fryga!

Tylko że się w oczach miga.

Wielka będzie łaska boska,

Jeśli jej nie przytną noska,

Albo w lot nie porwie kania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Ale serce u niej złote:

Niech zobaczy gdzie sierotę,

Zaraz wszystko daćby rada,

Zaraz przy niej w piasku siada,

Zaraz pełno całowania...

— Wielki pustak nasza Hania!

Stara niania głową kręci:

Co to, co to się wyświęci?

Czy zmartwienie, czy pociecha?

Ale Hania się uśmiecha:

— „Dość już, dość tego gderania!...”

— Wielki pustak nasza Hania!

W ZASADZCE.

Hej, maczkiem, a chyłkiem,

A ciszkiem, a cisz.....

W zasadzce tu stoim,

A hasło czy wiesz?

W zasadzce tu stoim,

Wzniesiony nasz miecz,

Kto idzie?

Daj hasło,

A nie wiesz — to precz!

NA ZASADZCE.

Chłopcom zawsze bójka w głowie.

Zeszli się raz gdzieś w parowie:

Janek z trąbką i z szabelką,

Mały Kazik z pałką wielką,

I Zygmuntek wystrojony

W piękny hełm z lejka zrobiony.

Sprawą tajna: nie wypada.

Zbytnio o niej się rozwodzić!

Lecz w tem była trudność cała,

Której przyczyn nie dochodzę,

Że tak, jak ich trójka stała,

Wszyscy byli sami — wodze.

A żołnierze?...

Co żołnierze!

Niech żołnierzy licho bierze!

— Ja tam będę pułkownikiem,

Nie ustąpię się przed nikim!

— A ja będę generałem,

Bom najmniejszy w wojsku całem.

— A ja będę oficerem,

Bom wykleił hełm papierem!

Ogień w oczach, płomień w twarzy,

Nikt nie umknie i pół kroku.

Aż tu nagle się Tatarzy

Podkradają chyłkiem z boku.

— Za mną, wiara!

— Janek woła, —

Dalej, naprzód!

Dalej, hura!

—

Ale nikt nie idzie zgoła.

— Cóż to?

czy ja podły ciura —

Myśli sobie jeden, drugi, —

Żebym leciał na wysługi,

Jak tam kto zawoła byle?

Jestem sobie wódz, i tyle!

— Co?

ty wodzem?

Jeszcze czego!

— Co?

Ja miałbym słuchać ciebie?

— Sam potrafię, mój kolego,

Feldmarszałkiem być w potrzebie!

Jeszcze sporów nie skończyli,

Jeszcze wiodą kłótnię głupią,

Gdy Tatarzy w jednej chwili

Wpadli na nich, i... już łupią!


corpora: CEN

text:
Załoga Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przechwyciła japoński bezzałogowy statek transportowy HTV.

W piątek do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) zbliżył się pierwszy japoński bezzałogowy statek transportowy HTV, który wystartował tydzień temu.

Załoga ISS przy pomocy zautomatyzowanego wysięgnika przechwyciła obiekt.

To pierwszy taki manewr przy orbitalnej stacji.

Japoński HTV zbliżył się do ISS na odległość ok. 10 metrów.

Wtedy ramię wysięgnika Canadarm2 sterowane przez astronautów Nicole Stott i Boba Thirska złapało statek i przyłączyło go do śluzy stacji.

Była to pierwsza tego rodzaju operacja – statki transportowe starszego typu, takie jak rosyjskie Progressy, bądź europejskie ATV, przycumowują bezpośrednio do Stacji.

– „To jest prawdziwy przykład międzynarodowej współpracy.

Japoński statek został przechwycony kanadyjskim wysięgnikiem przez amerykańskich i europejskich astronautów pod nadzorem Kanadyjczyka i pod dowództwem Rosjanina” – powiedział belgijski astronauta Frank De Winne.

Statek przywiózł m.in. żywność, nowe laptopy i aparaturę naukową.

Astronauci będą teraz stopniowo przenosić zaopatrzenie ze statku do wnętrza stacji.

Zwolnione miejsce zajmą odpadki.

Za półtora miesiąca HTV zostanie odłączony i w kontrolowany sposób spłonie nad Pacyfikiem.

Do 2015 r.

Japonia zamierza wysyłać do Stacji jeden taki statek rocznie.

Każda misja pojazdu kosztuje ok. 680 mln dol. HTV ma niecałe 10 m długości i 4,5 m średnicy.

Maksymalnie może przewieźć 6 ton ładunku.

Od końca przyszłego roku to właśnie na tego rodzaju maszynach spoczywać będzie zadanie zaopatrywania orbitalnej stacji.

Amerykańskie wahadłowce zostaną wtedy wycofane z eksploatacji.

Ich rolę przejmą pojazdy japońskie, a także rosyjskie Progressy i europejskie ATV.

Nad kosmicznymi „towarówkami” pracują również dwie prywatne firmy amerykańskie: SpaceX i Orbital Sciences – informuje sieć BBC.

Pojazdy o nazwach Dragon i Cygnus wejdą do użytku nie wcześniej niż za rok.


corpora: wikisources-pl

text:
Colombo, 25 grudnia.

Wczorajszy nasz przyjazd do Colombo nie był szczęśliwy.

Statek austryackiego Lloyda, jak zawsze spóźnił się o całą dobę.

Zamiast świeżego wiatru, jaki tu panuje w grudniu, przywitał nas czas chmurny, deszcz, przytem temperatura trephauzu, a wilgoć taka, że papierosa zapalić nie można.

Wyłazimy z naszych kajut źli, kwaśni, pleśnią jakąś pokryci; darmo wytrzeszczamy oczy na ów sławny Ceylon, ów raj ziemski, perłę, ogród Indyj — nic nie widzimy, tylko mgłę; jedynie powonienie ostrzega nas gdzie jesteśmy, bo już na kilka godzin przed wpłynięciem do portu, uczuliśmy cudowną jakąś, niesłychanie mocną woń, przesycającą powietrze.

Ale wnet po przyjeździe, jakiż czarodziejski widok odsłonił się nagle przed nami!

Nasz język, język ludu północ zamieszkującego, jest przecież za ubogi, by w nim wrażenia, zbierane w krajach podzwrotnikowych, opisywać.

Choć, przepraszam, zbyt ogólnie się wyraziłem: to nie język temu winien, ale ten, co nim władać dostatecznie nie umie.

Cóż ja biedny mam powiedzieć o tej wyspie, którą, niestety, na zawsze opuszczam?

Chwalić, opisywać w tych razach, jestto rodzaj bluźnierstwa.

To są rzeczy tak wspaniałe, że trzeba je widzieć własnem okiem, by dopiero mieć pojęcie o tem, ile nam północnym mieszkańcom potrzebaby czasu, by oko nasze przyzwyczaiło się patrzeć na te wspaniałości, by pamięć nasza potrafiła zachować choćby mgliste wspomnienie tych przepychów...

Gdym patrzał na te dżungle, czyli las tutejszy, właściwie jeden wielki ogród, jedną wielką orgię natury, przypomniał mi się mimowoli ów chłop z Unii Matejki, tak olśniony przepychem i świetnością tego, co przed sobą widzi, że ani be ani me; nie może sobie zdać sprawy, podziwiać nawet nie umie, więc poprostu gębę rozdziawił, czy wytrzeszczył i oniemiał.

Tu zupełnie moja rola na Ceylonie, z tą różnicą, że ja krzyczałem i piszczałem i gestykulowałem bezwiednie z podziwu.

Jadąc z Colombo do Kandy, właściwej rezydencyi gubernatora Ceylonu, położonej blizko 2000 stóp angielskich nad poziomem morza, w uroczej dolinie, zamkniętej dokoła wspaniałemi skałami, nad brzegiem ślicznego jeziorka, za święte przez buddystów uważanego, siedzieliśmy w wagonie wprost otumanieni widokiem, i tylko pojedyńcze ach!

i och!

i patrzcie!

patrzcie!

sprowadzały oczy nasze od jednego okna wagonu do drugiego.

Samo Colombo niezbyt ciekawe, ale bardzo ładne.

Tu znowu inny typ, jak Bombay, tu już Europy prawie nie czuć; a biorąc wyraz czuć w dosłownem znaczeniu, można powiedzieć, że jej nie czuć zupełnie, bo w Europie czuć się dają niemiłe odory, a tu silny zapach muszkatelowo–sandałowy w całej atmosferze wionie.

Pachną tamaryndy (woskowy, zółtawo - biały kwiat), pachnie cynamon, którego plantacye całe miasto otaczają, pachną kokosy, pachną wreszcie Singalowie sami.

W Colombo do widzenia niema wiele, oprócz cudownej wszędzie wegetacyi, tej ciemnej zieloności, z którą tak arcydziwacznie kontrastuje ziemia czerwona lub żółta, skały czekoladowe i morze chwilami żółto - zielone, chwilami szafirowe.

Zwiedziliśmy po dyletancku muzeum rządowe, gdzie zebrano trochę starożytności miejscowych, kilkaset egzemplarzy fauny lotnej i biegającej, wreszcie mieszkańców wód, nad którymi panuje kolosalny rekin, bezzębny.

Jako najwspanialsze reprezentanty fauny czworonożnej, stoją koło siebie 4 szkielety słoni, dwa piękne leopardy, których tu ponoś niezliczone ilości po lasach się kryją, dalej niedźwiadki malutkie, jak nasze piastuny, o bardzo rzadkiej, długiej, jedwabistej sierści (obfituje w nie północna część wyspy), jelenie, zupełnie jak indyjskie i tak zwane maus-antilope, rodzaj karzełka z rodu antylop.

Obok tego całe stado małp, nietoperzy, psów latających i t. p.

Niezmiernie żałuje, że tylko dwa dni mogliśmy tu zostać.

W wagonie, w powrocie z Kandy do Colombo, poznaliśmy majora, stacyonującego tu jako załoga pułku szkockiego.

Od 4–ch lat tu siedzi i zna wyspę jak swą kieszeń.

Opowiadał, że nadzwyczaj stosunkowo łatwo przyjść do strzału do lamparta lub niedźwiadka; słoni strzelać nie wolno, bo choć są dzikie i dość liczne, jednak zmonopolizowano je, i tylko właściciel monopolu ma prawo na nie polować.

Bardzo rzadko je zabijają, zwykle żywe sprzedają.

Rząd anglo - indyjski pewną ilość rocznie kupuje, niemniej maharadjowie.

Polowanie utrudniają przedewszystkiem bagna, ogromną przestrzeń obejmujące, bo do tej kategoryi zaliczyć wypada także i pola ryżowe, większą część roku pod wodą stojące.

Nadto przeszkadza febra, i o dziwo!

swojskie bawoły, których tu pełno, bo obok zebu, używają ich jak wszędzie, do pługa.

Bawoły te, istna amfibia rodu krowiego, bo wiecznie w wodzie i błocie się tarzają - najspokojniejsze zresztą zwierzę — atakują z wściekłością każdego białego, który nie mogąc, rozumie się, zabijać ich, w najfałszywszej nieraz znajduje się pozycyi.

Ceylon nie należy pod względem administracyjnym do Indyj, jest kolonią korony; na czele stoi gubernator, zależny wprost od Colonial office w Londynie.

Powodem tego jest, że Ceylon został zdobytym z początkiem tego wieku przez pułki angielsko - szkockie, bez przyczynienia się wojsk kompanii indyjskiej, zatem wprost przez i dla korony.

Fakt ten ma jednak większe znaczenie, niżby na pierwszy rzut oka wydawać się mogło.

W codziennem życiu skutki jego dają się niemile odczuwać przy zmianie pieniędzy; tu znowu inne rupie (Bank of Ceylon), więc nowa okazya dla tych panów do ściągnięcia grubego procentu przy zmianie.

A kiedy tę kwestyę pieniężną potrąciłem, muszę cokolwiek ulać żółci, która mi się nagromadziła na tutejszych panów kupców.

Krajowiec, czy Indyanin, czy Singalejczyk, nie oszukuje, tylko chce zedrzeć; aleć do tego jest każdy tak przyzwyczajony, że w chwili, gdy któryś z nich wymawia jakąś cenę ofiarowuje mu się trzecią część, i zazwyczaj za trzecią część kupuje.

Żyd tutejszy oszukuje, ale się o tem zgóry wie, traktuje go się jak nieboskie stworzenie, i wreszcie za pół ceny, przez niego postawionej, kupuje.

Anglik - kupiec, to zupełnie co innego; Anglik taki czy w Egipcie, czy w Indyach, czy gdziekolwiek indziej — wygląda na pana, każe się nazywać gentleman (mój Boże!

jak daleko jesteśmy od pierwotnego, rycerskiego znaczenia słowa: gentilhomme!).

Z pewnością siebie i wyzywającą miną, ledwie on raczy pokazać, co ma na składzie, mówiąc samem spojrzeniem swojem, że on Anglik, wybraniec, łaskę robi każdemu nie - Anglikowi, jeżeli raczy wogóle z nim mówić, a cóż dopiero mu coś sprzedać.

Tymczasem, tenże sam kupiec - gentleman, zdziera jak Indyanin lub Arab, bo żąda za każdą bagatelę sum bajońskich, a oszukuje jak żyd, bo tak samo jak on sprzedaje często tandetne rzeczy za dobry towar; o tyle tylko gorzej u Anglika kupujesz, o ile inaczej traktować musisz i faktycznie traktujesz Anglika niż żyda.

Po tej filipicie naprzeciw kapcom Anglikom, trudno jakoś wrócić do zachwytów nad Ceylonem.

Trudno w dodatku przenosić te zachwyty na papier w tej atmosferze, gdzie atrament wcale nie schnie, a papier, na którym piszę, wilgotnawo - zimny, przypomina w dotknięciu żabę.

Przytem klimat to, gdzie lenistwo kwitnie i buja.

Ale wszystko tak piękne i ciekawe, że nie sposób nie notować.

Charakter kraju zupełnie odmienny od Indyj północno - zachodnich.

Wszystko formacye wulkaniczne; ogromne skały bazaltowe, o barwach ciemnych, któreby w innej strefie były nagie i nazywałyby się zapewne karstem.

Tu jednak natura zbyt jeszcze potężna, nieprzeziębiona śniegiem, więc też hula i ucztuje; wegetacya tak bujna i silna, że nawet na najbardziej stromych spadzistościach rosną, jeżeli nie drzewa, to przynajmniej krzewy i trawy jak drzewa.

Charakterystycznem jest np., że otwory tunelów kolejowych — zwykle obraz smutku i rozpaczy, podobne chyba do wejścia, jakie Lucyper kazał w piekle murować — tu na całej prawie przestrzeni drogi żelaznej między Colombo a Kandy, wyglądają jakby bramy tryumfalne, aż po krawędzie obrośnięte najróżnorodniejszą trawą i powojami.

Tu dopiero jest ojczyzna właściwa wszelkiego gatunku palmy, począwszy od ogromnych, niebotycznych prawie Talipot - palm, co raz na 50 czy 60 lat kwitną i owoc dają (małe, twarde orzeszki), aż do zwykłego bananu i palmy o cienkim, smukłym, bardzo prostym pniu — wszystkie tu są i tworzą te lasy, te dżungle i nieprzebyte gąszcze.

Przed laty uprawiano tu kawę; na początku tego dziesięciolecia rzuciła się zaraza, owad jakiś dopomógł; dziś ani śladu kawy niema na całej wyspie, rzucono się więc do uprawy ryżu i herbaty.

Udaje się to doskonale, herbata jednak tutejsza, jak i indyjska, znacznie się rożni od chińskiej, ma smak i aromat bardzo silny, korzenny, nieprzyjemny.

Robotnika do jej uprawy sprowadzono z Indyj południowych.

Chińczyków tu jeszcze niema.

Indyanie ci, Tamali zwani, lud o czekoladowej barwie, niepiękny, ale silny i pracowity, poczęli tak licznie napływać do Ceylonu, że w końcu rząd miejscowy musiał użyć całej swej siły i powagi, by przeszkodzić tej zbytniej emigracyi.

Ludność miejscowa, nie stworzona do ciężkiej pracy, nie chce jej bynajmniej.

Singalejczyk, to pan z urodzenia, wygodnicki, elegant, ślicznie zbudowany, o bardzo pięknych rysach i wspaniałych kruczych włosach.

Lubi on przytem wystawność, piękne ubranie, dobrze się myje, ładnie i dokładnie uczesany, nosi piękny grzebyczek we włosach, mężczyźni tak samo jak i kobiety.

Trudnią się ci ludzie handlem lub najczęściej handelkiem, są dokładnymi służącymi, maîtres d’hotel, fiakrami, dozorcami kolei lub robót, ale sami nie chcą i nie umieją ciężko pracować.

Pod względem form ciała równie piękni, w ruchach może szlachetniejsi od Somalisów.

Ich ręce i nogi, to arcydzieła skulpturalne.

Palce u rąk tak delikatne, jak u żadnej z naszych dam.

Przytem bardzo często śliczne twarze, choć ciemne; normalnie koloru cynamonu, czasami jednak bywają takie jasne, że prawie biało - żółtawe.

Religią ich buddyzm.

Zwiedzałem jedną świątynię w Kandy.

Bardzo ciekawa, bogata i piękna, stoi tuż obok dawnego pałacu królów Ceylonu.

Sama świątynia i nabożeństwo buddystów bardzo przypominają kościoły i nabożeństwa chrześciańskie, mianowicie wschodnie.

Widziałem np. w tej świątyni, w rodzaju osobnego krużganku, za żelazną kratą, co się tylko w rannych dnia godzinach otwiera, małą figurką Buddy za szkłem, obwieszoną i obłożoną najrozmaitszemi ekswotami.

Koło figurki, którą pokazywał nam stróż świątyni z pewną poufałością, przypominającą poufałość z Panem Bogiem naszych zakrystyanów, klęczały na modlitwie trzy babki stare, wieśniaczki, w białych, jak u nas, płóciennych płachtach owinięte; widocznie z odleglejszej wybrały się okolicy, niby na odpust.

Ledwie śmiałem, wyznaję, przypatrzyć się okiem turysty temu Buddzie, w chwili, kiedy te trzy poczciwe babule na kolanach, z rękami założonemi, z czołem o ziemię opartem, półgłosem do niego się modliły.

Nie Budda mi zaimponował, ale to serce ludzkie, wszędzie to samo, a u ludzi prostych i szczerych, zwłaszcza tej samej rasy, tak podobnie się objawiające.

Ze świątyni przeszliśmy do tak zwanej biblioteki.

Pokój ośmiokątny, sklepiony, w środku ogromny stół, wkoło ścian szafy, w jednej święte księgi buddyjskie, sanskrytem pisane, a w drugiej takież księgi święte po singalesku, dalej angielskie, wreszcie w języku hindustani.

Na stole największe i najpiękniejsze, najstarsze i najbardziej czczone księgi leżaly.

Z tych najcenniejsza, dar ponoś króla Syamu, ofiarowana jednemu z królów Ceylonu.

Wnet za nami przyszły do biblioteki te trzy stare babulki, bo tymczasem wybiła była godzina, w której małego Buddę za żelazne drzwi zamykają.

Tu przed stołem, gdzie księgi święte leżą, stanął kapłan Buddy w pięknej, nadzwyczaj malowniczej, u lewego ramienia spiętej todze, koloru zielonawo - żółtego, z głową i twarzą ogoloną.

Babki uklękły znowu tak jak przedtem i odmawiały wraz z kapłanem pacierze.

Wyszliśmy wtedy na chwilę, by nie przeszkadzać ich nabożeństwu, a gdyśmy znowu do biblioteki wrócili, babule nasze z podziwem i miłością spoglądały na księgi, na szafy i na kapłana, pytały, coby to było takiego?

i znowu złożyły ręce jak do modlitwy, dotykały czołem księgi świętej, mówiąc przytem jakąś cichą formułkę; wreszcie rozrzewnione wyszły, na nas naturalnie nie spoglądnąwszy.

Buddyści zupełnie nie wzbraniają przystępu do świątyni, owszem pokazują ją zadarmo.

Za dwiema furtami, o wspaniałych odrzwiach w srebrze, złocie i kości słoniowej rzeźbionych, za trzema zasłonami, w miejscu słabo oświetlonem kilkoma woskowemi świecami, stoi za szkłem sławny relikwiarz, zawierający ząb Buddy.

Jest on kształtu stożka albo dzwonu, złoty, pysznymi wysadzany rubinami, szmaragdami i perłami.

Pod tym dzwonem, na listku lotosu, znajduje się ząb Buddy; ale tegośmy nie widzieli, bo trzeba na to pozwolenia samego arcykapłana.

Za to oglądaliśmy niezmiernie ciekawe malowidła na ścianach krużganku, prowadzącego do świątyni.

Nigdym nie przypuszczał, żebym tu miał znaleźć istną reprodukcyę obrazów, które po monasterach prawosławnych, lub galeryach staro - niemieckich mistrzów się widywało.

Al-fresco przedstawione piekło; ogień straszny się pali, w nim dusze mężczyzn i kobiet i dzieci, i djabły czarne i niebieskie, o strasznych oczach, szponach, językach i zębach, z widłami i z hakami, meczą w sposób straszliwy te nieszczęśliwe dusze!

— Suszą sobie nad tem głowę, jakim sposobem, jaką drogą przeszły te wyobrażenia od buddystów do chrześcijan, czy od chrześcijan do buddystów?

Czy nie prościej przypuścić, że powszechną u ludzi myśl sprawiedliwości pośmiertnej, wyobraźnia aryjska w podobne przybrała formy — na Ceylonie jak na naszej Rusi?


corpora: openbooks

text:
Krzysztof Kamil Baczyński

Ballada zimowa

Chmura z miedzi uderza,

blaskiem bije w puklerzach,

jeśli puklerz — to oczy z ołowiu.

W lasach siwych od błysków

jak znużenia kołyską

wracał rycerz z puszystych łowów.

A od śniegu — wraz z koniem —

był jak chmura jabłoni

huraganem niesiona przez zamieć.

I tak w pędzie zastygli,

że na mróz jak na igłę

wbici — z wolna zmieniali się w kamień.

Wtedy knieje srebrzyste

promień przeciął ze świstem,

droga przeszła w niebieską równinę.

Złote chleby i ręce

jak w dzieciństwa piosence

niosła matka na witanie z synem.

Złote kosy i oczy,

co jak senność złej nocy

na gościniec wyniosła dziewczyna.

Ale on jak po ścieżce

w pół po drodze, pół w wietrze —

— biały posąg — przetętnił i zginął.

Aż jak głaz w biegu — wisiał

i ptak szary mu przysiadł

na przegubie lodowatej ręki

i pradawnych snów trzepot

w sercu zatlił mu ślepo —

szary płomyk samotnej piosenki.

W pył rozsypał się szklany

rycerz.

Buchnął tumanem.

W popiół zmienił się z koniem i cieniem,

tylko niebo sczerniałe

dalej w grozie sypało

gwiazdom — ciemność, a ludziom — kamienie.

listopad 1941


text:
29.

Wiatraczki.

1) Kartę papieru, czworoboczną, rozcina się od narożników ku środkowi aż do połowy; zagina się rogi również ku środkowi, wszystkie w jednę stronę, tak że tworzą się tulejki.

Zagięte rogi przebija się gwoździkiem lub śpilką i przyczepia do kijka — i wiatraczek gotowy.

Obraca on się za najmniejszym powiewem.

2) Z papieru wycina się dwie małe, równe chorągiewki i nakleja się na lekkie drewienko, jednę z tej, drugą z drugiej strony; w środek drewienka wbija się gwoździk, obrusza się, aby drewienko koło niego obracać się mogło i utyka się ów gwoździk w koniec jakiegokolwiek kijka.

Gdy dzieci z chorągiewkami temi biegają, obracają się one i sprawiają im wiele uciechy.

Jest to bardzo zdrowa dla dzieci rozrywka.

3) Odkrój okrągły kawałek korka, nautykaj w niego dokoła piór gołębich lub kaczych, stawiając je nieco ukośnie.

Przyczepiwszy gwoździkiem wiatraczek do kijka, przez środek korka, możesz z nim biegać i bawić się.

4) Zamiast wyżej wspomnianych piór można dać lekkie deszczułki; sam zaś wiatraczek umieścić na cienkim słupku; u przedłużonej osi wiatraczka przymocować dwa młoteczki na kolankach, które za każdym obrotem wiatraczka będą w takt uderzały w niżej umieszczoną klapkę z pudełka od cygar.

Wiatraczek taki, umieszczony na drzewie owocowem, straszy wróble, które nieraz wiele szkody wyrządzają.

5) Podobne do opisanych już wiatraczków można stawiać na piecach i nadawać im rozmaite formy, ptaszków, motyli itd.

Najwięcej znanym jest wąż.

Z niezbyt grubego kartonu,

np. ze starej do gry karty, wycina się okrągłą tarczę, a z niej następnie w okrąg ile możności równy pasek, aż do samego środka.

Drugiemu końcowi można nadać kształt głowy żmii.

W deszczułkę utkwij igliczkę i na niej zawieś wykrojonego węża ogonem w górę, a łbem na dół.

Ową małą tarczkę u ogona zagnij nieco, aby wąż łatwiej mógł się obracać.

Potem postaw gotową zabawkę na piec, a wąż natychmiast, jeżeli w piecu napalono, zacznie się kręcić.

Nim piec cieplejszy, tem wąż szybciej się obraca, wskutek gwałtowniejszego prądu powietrza.


text:
Czeczuga, gatunek jesiotra poławianego w Dnieprze, z którego ikry przyprawiano kawior.

Także rodzaj szabli, tak nazwanej zapewne przez podobieństwo kształtu do pomienionej ryby.

Muchliński w swoim „Zródłosłowniku" powiada, że „czeczuga, czeczega - szabla tatarska żelazna, krótsza od korda, nazwana od ludu tatarskiego Czeczan, zamieszkałego na Kaukazie".

Karłowicz ma słuszność, twierdząc, że Muchliński się myli, bo szablę nazwano od kształtu ryby.

Szable te nastały w wieku XVII, gdyż Wacław Potocki pisze pod koniec tego stulecia: „Gdy nastąpiły z karabelkami czeczugi, nie zdołamy Ordzie".

Ignacy Krasicki w „Satyrach", wydanych r. 1779, powiada:

Nieboszczyka pradziada z lamusu czeczugę.


text: Żyć, 1) Ż. gdzie = mieszkać, przebywać; 2) żyje ogień w popiele, w próchnie, w knocie ruszniczym = trwa, jest, nie zgasł, tli się; 3) żyję ja = jakem żyw, póki ja żyję, ja w tem (żyję ja, a będzie napełniona ziemia wasza).


text:
Chleb.

Początkowo, jak twierdzi Karłowicz i inni, używano zbóż na pokarm w postaci ziarn prażonych, kaszy lub mąki; później pieczono na rozpalonym kamieniu lub w popiele placki, podpłomyki i t. p.

U ludów słowiańskich przechowały się dawne te postaci chleba często w połączeniu z różnymi obrzędami i wierzeniami.

Do takich postaci należy: żur, Siemieniec, kasza, lemieszka, pęcak, krupnik, kisiel, kluski, zacierka, prażucha i t. d.

Placek żytni, pieczony w popiele bez drożdży, do dziś dnia jadają w Krakowskiem.

Ważną rolę chleba w obrzędach u wszystkich ludów wykazuje znaczna rozmaitość postaci, rodzajów i nazw chlebów obrzędowych, przywiązanych do pewnych dni i uroczystości.

Były więc i u nas chleby weselne (kołacz, korowaj), zapustne (reczuchy, pampuchy, pączki, chróst), wielkanocne (baby, mazurki), wigilijne, pogrzebowe, zaduszkowe (perebuszki, peretyczki i t. d.

„Chlebem żałobnym" lub żałosnym zwano stypę, czyli ucztę pogrzebową; „chlebem zimowym" hibernę czyli żywność dla wojska na leżach zimowych, dawaną z królewszczyzn pierwej w naturze, a od r. 1649 w pieniądzach.

Lud polski w wielu okolicach nazywa chleb świętym („święty chlebuś"), równie jak i ziemię która go rodzi („święta ziemia").

Siadając do posiłku, zawsze Polacy zdejmują nakrycie z głowy, a gdy kęs chleba upadnie na ziemię, podnosząc go całują jakby dla przeproszenia za zniewagę.

Żywo to przypomina słowa broszury „Dworstwo obyczajów" z r. 1674: „Czemu chleb, kiedy z trafunku na ziemię upadnie, całujemy podniósłszy? - bowiem chleb jest święty".

Na stole ziemianina polskiego, w świetlicy, gdzie przyjmował gości, zawsze leżał bochen chleba, białym lnianym domowej roboty obrusem lub ręcznikiem przysłonięty.

Tak bywało niegdyś we wszystkich dworach szlachty, i dziś jeszcze widzieć to można u zagrodowej szlachty i włościan na nadnarwiańskiem Mazowszu i Podlasiu.

W wyrażeniach i przysłowiach naszych chleb bardzo często jest wspominany.

S. Adalberg w pierwszem wydaniu „Księgi przysłów" zebrał 179 przypowieści polskich o chlebie, a niewątpliwie w wydaniu drugiem zgromadzi ich jeszcze więcej.

Oto niektóre z nich: 1) Chlebem i solą ludzie ludzi niewolą.

2) Chleb i woda - niema głoda.

3) Chleb ma rogi, nędza nogi.

4) Chleb płacze, gdy go darmo jedzą.

5) Każdy kraje chleb do siebie.

6) Nie dospać trzeba, kto chce dostać chleba.

7) Będzie miał chleb, jak psu wydrze.

8) Bez chleba nie obiad.

9) Chleb cudzym nożem krajany - niesmaczny.

10) Chleb najmocniej wiąże.

11) Chleb, piwo i świeca zdobią szlachcica (to znaczy, że u porządnego szlachcica powinien być chleb domowy smaczny, piwo domowe dobre na stole i oświetlenie nie łuczywem, ale świecami, które także w dobrych gospodarstwach robiono w domu).

12) Chleb pracą nabyty, bywa smaczny i syty.

13) Chleb stracił, a bułki nie znalazł.

14) Chleb, w drodze nie cięży.

15) Dał Pan Bóg zęby, da i chleb.

16) Choćby chleb był rżany (żytni), byle leżany (znaczy to nie próżniacki, jak niektórzy sobie tłómaczą, ale zapaśny, na stole osiadłego rolnika zawsze leżący).

17) Dla chleba, nie dla nieba (chce być księdzem).

18) Dano mi chleb, gdym zębów pozbył (krążyła przypowieść o rycerzu, którego rozmaicie nazywano, że gdy na wojnie wystrzelono mu zęby, a król dał mu w nagrodę męstwa starostwo czyli „chleb zasłużonych", mawiał o sobie żartobliwie: dano mi chleb, gdym zębów pozbył).

19) Gdzie chleb, tam się zęby znajdą.

20) Jedz chleb z każdą warzą, a rób co ci każą.

21) Kiedy gospodyni pierze i chleb piecze, to się ledwie nie wściecze.

22) Komu chleb zaszkodzi, temu kij pomoże.

23) Kto chleba nie chce, nie godzien kołacza.

24) Kto chlebem gardzi, to nim Pan Bóg bardziej.

25) Kto chleb nosi, tego też chleb nosi (kto skrzętny i pracuje, ten ma).

26) Kto ma panem (z łac.), ten jest panem.

27) Kto ze mną chleba jeść nie chce, ja z nim - nie będę kołacza.

28) Trzeba chleba i nieba.

29) U wdowy chleb gotowy, ale niezdrowy.

30) Zjedziony chleb bardzo ciężko odrabiać.

31) Złemu wrogowi daj chleba i soli.

32) Dobry chleb z solą, byle z dobrą wolą.

Lud krakowski śpiewa:

Za chłopa się napierała,

Chleba upiec nie umiała:

Tak się jej pięknie wydarzył -

Pozaskórzu kotek łaził,

Ogonek podniósł do góry -

Jeszcze nie dostał do skóry.

Szymon Syreński w ogromnym swoim zielniku, wydanym za panowania Zygmunta III, w znacznej części kosztem Anny siostry królewskiej, w Krakowie, dużo pisze o chlebie.

Powiada np., że „hanyż albo kmin polny, u nas bardzo pospolity, używają do chleba, do placków, obwarzanków"...

„Chleb z nim pieczony, nietylko w smaku przyjemny, ale i pomocny w wielu chorobach" (str. 414).

„Nasienie czarnuchy piekarze pospolicie radzi do chleba rżanego i do białego kładą, dla posilenia mózgu i smaku przyjemnego" (str. 459).

„Chleb żytni, u nas najpowszechniej i najwięcej używany, jest też zdrowy i smaczny, ale którzy mu się nie przyłożyli (przywykli), jako są niektórzy cudzoziemscy narodowie, mają go za chleb niesmaczny i zdrowiu szkodliwy" (str. 920).

„Najwyborniejszy chleb z cudnej, jasnej i w miarę wypytlowanej mąki, ktemu dobrze wykwaszony i dobrze upieczony.

Nie zbytnie mały, nie zbytnie wielki.

Chleb, do którego ciasta drożdży albo kwasu nie leją, bywa słodki.

Ciasto także nie ma być bardzo rzadko rozczynione, nie zbytnie też gęsto i twardo.

Drożdży i soli w miarę przydać.

Przytem ma być w przestronnym piecu pieczony i przestronnie sadzony nie do nagłego i zbytniego gorąca.

Chleb ciepły wszystkim szkodliwy.

Chleb rżany, na poły z mąką pszeniczną albo orkiszową, smaczniejszy i pożyteczniejszy bywa" (str. 922).

„Chleb: 1) pszenny najlepszy chlebem królewskim abo pańskim zowiemy; 2) z średniej mąki, niezupełnie otrąb pozbawionej, miejskim albo kupieckim mianujemy; 3) z powszechnej a z pospolitej mąki zhruba pytlowanej chleb pospolity piekają; 4) niemal z szrotowanego zboża, abo nader hrubej, otrębiastej mąki, takiego chłopi na wsi używają: to jest gry sowy; 5) jest i piąty bardzo hruby, z zboża niewychędożonego, albo zmieszanego z pszenice, żyta, owsa, jęczmienia, tatarki, prosa, jakiego pospolicie Litwa i Ruś na wsiach używa, a ten Borysem zowią, bo go borowi ludzie używają, zwłaszcza czasu nieurodzaju i głodu, jako z wrzosu, z żołędzi, z bukwie, z rząsy leszczynowej (str. 937), z kory dębowej i z innych niesposobnych rzeczy, by jeno głód oszukać".

„Chleb z owsa nie zawsze jest w pospolitym używaniu, tylko czasu głodu.

Chleb z otrąb pospolicie przy wielkich dworach pańskich tylko dla psów piekają.

Tatarczany, albo chleb tatarski, też i u nas bywa w używaniu czasu roku drogiego.

Chleb z prosa między wszelkim zbożem, z którego chleb czynią, namniej pokarmu daje i żołądek ziębi" (str. 1008).

„Piekarze, a ile u nas, gdzie chleba bez drożdży upiec nie umieją, a snadź zawsze w ciasto drożdży dostatek leją, miasto kwasu albo naciasty, żeby chleb pulchny a roślejszy był.

Ale takowy niezdrowy, bo wiele ma dziur w sobie i gębczasty, w którym że się powietrza wiele zachowywa, przeto wiele też w ciele wietrzności czyni" (st. 949).

„Wodą, w którejby główki chmielu były przewarzone, mąka, rozczyniona na chleb, uczyni ciasto prędko kisnące i chleb lekki i pulchny" (str. 1460).

Mohiła w XVII w. pisze: „Chleby nietylko okrągłej, jako buły, ale i podługowatej, albo inakszej formy, według zwyczaju miast, rozmaite bywają".

„Niech jem i chleb suchy, byle zarobiony" (broszura „Albertus z wojny" r. 1596, str. 17).

„Proszę cię na chleb - mówią Polacy, kiedy jeden drugiego na obiad prosi" (stare kazanie ks. Dambrowskiego).

Najobszerniej o chlebie pisał J. Łepkowski w dodatkach do „Czasu" krakowskiego, później zaś w „Noworoczniku dla Polek" na r. 1861, oraz Sumcow w „Wiśle" (t. IV, str. 639 - 657) i potem „Dodatek do spisu chlebów obrzędowych" przez tegoż p. Sumcowa, „Wisła (t. IV, str. 873).

Z. Gloger podał także w „Wiśle" (t. XII, str. 336), w artykule „Chleb", opis sposobów i zwyczajów przy wypiekaniu chleba na Podlasiu, zachęcając, aby z każdej okolicy kraju nadesłano podobną monografję do „Wisły", co utworzyłoby wyczerpującą i pożyteczną dla etnografii polskiej książkę.

Ksiądz Siarkowski napisał: „Potrawy, ciasta i chleby ludowe" („Wisła" t. VII, str. 73).