text:
Jan Kasprowicz

Na Wzgórzu Śmierci

/ Wzgórze Śmierci.

Noc księżycowa, później świt i dzień i znowu noc.

/

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Świat cały drzemie —

Świat cały śpi…

Olbrzymie cienie kładą się na ziemię,

Nad którą księżyc świeci nieruchomy,

Jakby umarły…

Niebios ogromy

Ciężko się sparły

Na sennych, mrocznych pochyłościach globu.

O jakże smutno mi!

O jak mi tęskno, samotno i smutno!

Lucyferze!

Lucyferze!

Drogi kochanku mój!

Z tobą wieczyste zawarłam przymierze —

Czy mnie opuszczasz?

Na to sine płótno

Mojego lica rozlej barwy świeże —

Tchów ciepłych zdrój!

Luby wybrańcze mój,

Czemu nie spieszysz do swojej wybranej,

Do swojej duszy?…

Cicho… to nie ty!

O kamienne łany

Uderza echo ludzkich stóp…

Kto śmie przychodzić na ten życia grób?

Kto ze śmiertelnych waży się w tej głuszy

Szeleścić włosem, rozwianym u czoła,

Trupiego wzgórza nieskłóconą ciszę

Zakłócać swoim oddechem?

Fałdami płaszcza rozbudzać dokoła

Zamęt w powietrzu, jakiego nie słyszę

Nigdy w tym miejscu?..

Ja się boję ludzi,

Bo ile razy kto z poddanych śmierci

Zajdzie mi drogę, przeklina wnet chwilę,

W której spełniony był grzech pierworodny

W Raju straconym…

SZYMON Z KYRENY

Tu krzyż ten stanie.

ALETHEJ

Że chociaż gotów już haniebny wyrok,

Krwią Niewinnego ludzkość się nie splami.

SZYMON Z KYRENY

Ty, przyjacielu, jeśli jeszcze wierzysz,

Wątpiąc o wszystkim, wierzysz, że nad wszystkim

Jest przeznaczenie, któremu podlegał

Nawet twój Jowisz…

Dla mnie, żydowina,

Inne pisano prawo, ale to ci mówię,

Że życie Jego upadło już z włoska.

Rano spoglądać będą nasze oczy,

Jeśli przed świtem nie zgasną z boleści,

Jak na to wzgórze motłoch Go przywiedzie —

I ten obdarty i ten co w szkarłatach:

Tak stać się musi…

Przyczyna tej śmierci

Nie w dni dzisiejszych strasznym leży łonie…

Wyrokowano o niej przy pogrzebie

Ludzkiego szczęścia, przed wiekami, w Raju,

Gdy za poszeptem węża–kusiciela

Niewinna nagość, z drzewa świadomości

Zerwawszy owoc, zmieniła się w ciało,

Piękne, nęcące marmurami kształtów,

Świeżością barwy i wonią, co zmysły

Nasze tumani, ale w którym mieszka

Grzech…

GŁOS DUSZY WYGNANEJ Z RAJU

ALETHEJ

SZYMON Z KYRENY

Nie!

to złudzenie…

Do rana daleko…

Śpi jeszcze wokół cały świat, śpi jeszcze…

W sam czas się zbudzi, aby — spełnić zbrodnię.

Zresztą, zbyt od nas odległy ten motłoch,

Ażeby jego warczenie dotarło

Do tej wyżyny…

ALETHEJ

Przysiągłbym, drogi, że o moje ucho

Jak gdyby dziwny jakiś szept uderzył,

Który me kości przebiegł dreszczem…

Nieraz

Wstrząsa tak nami szelest zeschłych liści,

Opadających w jesieni…

SZYMON Z KYRENY

Ogród oliwny daleko za nami…

Naokół cisza, jak przed wielką burzą;

Wiatr o konary nie trąca…

Bywa, gad jakiś w trawie się poruszy,

Lub ptak się spłoszy w krzewinie i wówczas

Człek zamyślony gotów się przerazić…

Lecz na tym wzgórzu martwe tylko głazy,

Ni źdźbła zieleni; nawet mech najmniejszy

Skał tych nie upstrzył; żmija nie ma żeru,

A z trupich czaszek, które tu spotykasz,

Uszło już dawno robactwo, wyssawszy

Wszystkie z nich soki.

ALETHEJ

SZYMON Z KYRENY

O tym, co widzisz własnymi oczyma?

Tak!

tak!

szczególni z was ludzie!…

Wątpieniem

Wypędziliście już bogów z Olimpu,

A na ich miejscu stawiacie — wątpienie.

ALETHEJ

Nie!…

Do tej chwili czuję oddech głosu…

Jest tu ktoś trzeci między mną a tobą…

Znów…

Zostawiasz duszę, gdzie jej tak samotno

I tak jej smutno…?!

SZYMON Z KYRENY

Cichym, miesięczną dyszącym zadumą,

Niby jęk zadrgał…

Widać, niezupełnie

Gwar ucichł w mieście…

Widać, wrzask motłochu

Na sowich skrzydłach dolatuje nawet

Do szczytów Śmierci…

U bram Jeruzalem

Porozkładały się tłumy, przybyłe

Na święto Paschy…

Pewnie wielbłądnicy

Strzegą swych zwierząt, by się nie rozbiegły…

A może miasto już przed świtem wstaje,

By się nie spóźnić w drogę na to wzgórze.

Tak… tak!

ciekawość chodzi po zaułkach

I niecierpliwość, dwie siostry rodzone,

Dla których noc ta w tysiąc lat się zmienia —

Tak się nie mogą doczekać poranku:

Ofiar grzechu, ciężki na Golgotę

Krzyż dźwigająca, to dla nich igrzysko

Nad igrzyskami…

ALETHEJ

Dla filozofa, co by go chciał zbawić,

A, mając oko jaśniejsze od innych,

Spoglądać musi, jak się coraz bardziej

Wszystko rozpada pod grzybem podłości,

Najlepiej ciemię przyozdobić w róże,

Wychylić miarę cypryjskiego wina,

Objąć rękami obnażone uda

Ciepłej Laidy i potem w rozkosznym

Zapamiętaniu rozciąć sobie żyły.

SZYMON Z KYRENY

Mądrość rozpaczy…

Oto jakim jesteś —

Jakimi wszyscy jesteśmy, co w sercu

Mamy uczciwość, a nie mamy woli,

By tę uczciwość ubrać w stal i śmiało

Na bój wyruszyć…

Ale ja ci mówię,

Że czas nadchodzi wielkich zmian.

Nie będzie

Muzyką linii krągła Kallipygos

Przygłuszać mocy w szlachetnym człowieku,

Że zamiast walić żelaznym taranem

W przybytek grzechu, którego jest świadom

I który chciałby uprzątnąć ze świata,

Rzuca się w jego objęcia, pijany,

I czołem bijąc swej własnej słabości,

Ginie, choć prawo miał zostać zwycięzcą.

Wiesz, Aletheju: Któryś z waszych mędrców

Uczył, że wszystko jest z ognia…

Nie umiem

Tego–ć wyłożyć, ale jedno widzę:

Że z ognistego krzaka znów przemawia

Bóg do nas, ludzi, i że od płomieni

Głosu bożego cały świat się pali,

Ażeby miejsca ustąpić lepszemu…

Stanąłem dzisiaj, zmieszawszy się z tłumem,

Na szarych stopniach, wiodących do kaźni

Synedrjonu…

Przed bramą ciemnicy

Usadowili na błazeńskim krześle

Jednego z nędznych i marnych, o którym

Nigdy by ludzki nie przypuścił rozum,

Że stać się może groźnym królów tronom,

Że może ręką, słabą, bladą ręką,

Tjary strącać z głów arcykapłanów,

Że na puch zetrze metal cielców złotych

I tak na cztery rozwieje go wiatry

Swym tchem, iż wszystek ślad od razu zginie

Kształtu i treści tych bożyszcz..

Posłuchaj:

Pluli Mu w oczy, żelazną prawicą

Żołdak Mu ciężkie wymierzał policzki,

A na ciemiona stalowymi pręty

Tak z cierni zwity wtłaczali djadem,

Że Mu po twarzy krew strugami ciekła,

Na pierś spadając wklęsłą i na chwiejne,

Żałość budzące kolana i stopy.

Okryty błotem, krwią i plwocinami,

Siedział ten biedny syn cieśli, pokorny,

Prawie bezkształtny dla oka, jak kupa

Gliny, na której zaledwie zostały

Roztarte znaki rzeźbiarskiego palca.

A jednak czułem — może z przywidzenia

Udręczonego niepewnością mózgu,

Co będzie z światem i co będzie z nami,

Jeśli to wszystko, co z śmiechem szyderczym —

Czelnie istocie człowieczeństwa przeczy,

Bezmiernym pływać będzie lewiatanem

Po niezmierzonym oceanie życia

Na hańbę niebios i ziemi: być może —,

Lecz obojętnym jest to mnie i tobie,

Skąd i dlaczego? — dosyć ci, że czułem,

Iż w tym Człowieku jest nie łotr, lecz zbawca

Iż On tym krzakiem ognistym, iż płomień,

Który Zeń idzie, towarzysząc głosom

Bożej wszechmocy, wypełnia ogromy

I przez stulecia sięga swym językiem…

Czułem, że prawdą były Jego słowa

O rozwalonej świątyni i przezeń

Pobudowanej na nowo…

Posłuchaj:

Czułem, że motłoch, który Mu urągał

Nie dziś, to jutro, nie jutro, to kiedyś

Upadnie przed Nim, tak, jak ja o mało

Że nie upadłem w obliczu siepaczy

Kaifaszowych przed uroczną mocą,

Co spod przymkniętej biła mu powieki.

Czułem, iż On to usunie ten przedział

Co w dłoń Kaina wcisnął miecz na Abla,

Że On do Raju otworzy znów drogę

Wypędzonemu Adamowi…

Czułem,

Że przepowiednią On jest i pragnieniem,

Nieugaszonym żarem i tęsknotą

I snem i jawą ludzkiego dążenia,

Co nieustannie, z wiedzą i bezwiednie,

Zwraca swe oczy ku skrytym, zawartym,

Przez Cherubina żarliwie strzeżonym

Utraconego polanom Ogrodu…

Umrze, bo — musi!..

Śmierć zwycięzcą śmierci.

Nad Adamową wzniesie się mogiłą

Krzyż, znamię hańby, co się w chwałę zmienia,

Krzyż, znamię śmierci, co się zmienia w życie…

W tym miejscu grób jest pierwszego człowieka,

Grób, który odtąd przestaje być grobem…

ALETHEJ

Bracie Szymonie!

podaj dłoń!

spójrz w oczy

Swemu druhowi i powiedz: tyś moim,

Jak ja ci powiem, żem jest twój…

Miodowy

Słów twoich posmak.

Nie ma tej harmonii

Ani w przegięciach boskiego Apolla,

Gdy z łukiem czyha napiętym, ni w białych,

W twardym, a jednak przemiękkym marmurze

Wykutych kształtach naszej Kallipygi.

Zmarły już bóstwa na naszym Olimpie,

Brzegi Peneju już się dziś nie roją

Zróżowionymi postaciami najad,

W lasach Diana nie wyprawia harców,

Zostały tylko rzeźbione kamienie,

Które do Rzymu uwozi zwycięski

Złodziej i zbójca…

Tak!

Prawda!

Wątpieniem

Postrącaliśmy swoich dawnych bogów,

By na ich miejsce postawić — wątpienie.

Ono dziś berłem potrząsa nad światem,

A takie jego dzisiaj królowanie,

Że świat ten z karbów już wyszedł: nie wiedzieć,

Jak i którędy i dokąd?

Ślepota

Cel zasłoniła przed oczami ludzi,

Chromość im weszła w kolana i stopy,

Że kroku naprzód ustąpić nie mogą.

Nawet błagalnych rąk już nie podniosą,

Bo ich ramiona dotknęła bezwładność…

A zresztą — po co i do kogo?

W górze,

Jak i na dole głucha śmierć…

Śmierć, mówisz,

Zwycięzcą śmierci?

Nie rozumiem tego,

Bo mnie się zdaje, że tylko słoneczne

I pełne życie może iść ze skutkiem

W zapasy z śmiercią…

Nie rozumiem także,

Choć i mnie gnało na szczyt tego wzgórza,

Skądże tak prosty, skąd tak zwykły człowiek

Miałby posiadać boską moc przemiany.

Prześladowanie oraz skon męczeński

Czar wywierają na dusze szlachetnych…

Chociaż przyznaję, że im bliższą chwila,

W której, jak łotra, przypną go do krzyża,

Tym coraz większy i mnie lęk ogarnia,

Jakbym miał skonać z nim razem…

A może

I to jest złuda…

Wątpienie tak moje

Przeżarło kości, że chyba już nigdzie

Nie znajdę kuli, o którą bym wsparty

Mógł przejść przez życie bez szwanku…

Dziś wątpię,

Czy me współczucie i mój lęk są prawdą.

Dla człeka złem jest największym wątpienie.

SZYMON Z KYRENY

Wątpienie zniknie z ziemi…

Dziwnie… w tej chwili znów mnie strach ogarnął.

SZYMON Z KYRENY

Trąciłeś nogą jakąś czaszkę.

ALETHEJ

Nigdym się nie bał kawała skorupy,

Zlepionej z gliny.

Rażą mnie jedynie

Brzydota pustych jam ocznych i szczerby

W pożółkłej szczęce; wstrętem mnie napełnia

Zapach zgnilizny, która szwy rozsadza

Słabej pokrywy człowieczego mózgu…

W tym coś innego: doznaję uczucia,

Jakby w tej chwili przejmował mą duszę

Głęboki przestrach ginącego świata…

Powiedz mi, bracie: Co nas tu przywiodło?

SZYMON Z KYRENY

Nie wiem…

W istocie, sam się teraz dziwię,

Po cośmy przyszli na ten szczyt… w tej porze…

Pełni byliśmy rozmowy o śmierci

Tego Człowieka i zanim się spostrzegł

Rozum, już nogi wyprzedziły szybkość

Zastanowienia…

Jest prawda w twych słowach:

Prześladowanie oraz skon męczeński

Niezrozumiałą ma potęgę…

Krzyża

Nie ustawili jeszcze dla jednego,

A na jej wzgórzu już siada bezwiednie

I nieświadoma swej tragicznej siły

Smętna tęsknica innych dusz…

Golgota

Jest, widzisz, grobem pierwszego człowieka

I będzie grobem ostatniego…

ALETHEJ

Dla nas wątpienie…

Ale nie straszniejszą–ż

Ta jedna pewność, jeśli — jest pewnością?..

Według twej wiary było na początku

Jedynie życie, lecz śmierci nie było.

Przyszła dopiero wówczas, kiedy w tamtym

Powstała żądza poznania, co dobre,

A zaś co złe jest…

Miecz to sprawiedliwy,

Który swym ostrzem płomiennym wypędził

Z Raju to życie!

—

Cierpię!

Gdzie jesteś?

Jęków mych nie słyszysz?

Bezwładna jestem —

ALETHEJ

Tej świadomości!

Przez nią dziś umiera

Niegodną śmiercią ów Człowiek.

A słuchaj:

Gdyby to jeszcze można kosztem śmierci

Posiąść tę wielką, upragnioną pewność,

Że to, co dla nas dobrem się wydaje,

Jest nim naprawdę, a nie złem…

Ohydnym

Stał się los świata przez ów grzech, spełniony

W Raju —

Nieprzemożoną masz władzę nade mną —

Nad twoją duszą,

Nad twoją biedną i wygnaną duszą!

Ona bez twego skinienia,

Bez światła ócz twych, bez dźwięku twych szeptów

Staje się niemą, ślepą, nieruchomą…

A jeśli mówi, to na to, by jęczeć,

A jeżli widzi, to na to, by błądzić,

Jeśli się ruszy, to na to, by padać…

Ognistym mieczem znów mnie anioł smaga,

A mnie się zdaje, że to z twojej ręki

Te krwawe razy…

Ach!

gdzie jesteś?

GŁOS Z DALA

ALETHEJ

Chodźmy… na tchórza zmienia mnie ta góra…

A ten twój rabi — posiada on pewność,

Że dobrem jest to, za co tak haniebną

Ma zginąć śmiercią?

SZYMON Z KYRENY

ALETHEJ

A ty masz pewność?

SZYMON Z KYRENY

LUCYFER

SZYMON Z KYRENY

Tak mi się zdaje…

Jeszcze przed chwileczką

Byłbym był przysiągł… a teraz… ja nie wiem…

Chodźmy… ty wątpisz… i twoje wątpienie

Wzrok mi przesłania na wieczystą prawdę…

A może… widzisz… człek jest zawsze tchórzem…

Najodważniejszy jest tchórzem…

Golgota —

Ukrzyżowanie, które ma się spełnić…

O tak…

Golgota jest niezrozumiałą…

Ciągnie… i widzisz, człek wie, że to dobre,

Za co chce umrzeć, a gdy jest na szczycie,

To, by nie umrzeć, powiada: nie warto —

Bo nie wiadomo, azali jest dobre…

Lecz człek wie… drogi przyjacielu… idźmy…

Podaj mi ramię, widzisz, silny byłem,

A jestem słaby…

ALETHEJ

Oprzeć, mój druhu?…

SZYMON Z KYRENY

Że to jest dobre…

A może on nie wie?…

ALETHEJ

Dla człeka złem jest największym wątpienie:

Najodważniejszych na tchórzów przemienia,

A tak znienacka przychodzi i z chwilą.

Gdy go się najmniej spodziewasz…

W powietrzu

Pełno jest tego wątpienia…

Nieznane

I niewidzialne przywołują moce

Ono wątpienie ku tobie — a głosem,

Który, choć ludzkie nie słyszy go ucho,

Napełnia lękiem twe wnętrze…

Najstraszniej,

Gdy masz świadomość tej niszczącej siły,

A nie masz władzy, by ją zgnieść, boś zwątpił

O możliwości tej władzy…

LUCYFER

Idźcie naprzeciw: brzask już niedaleki,

Brzask, który dla was gorszy jest od nocy.

Wasi ojcowie, wasze matki, siostry

I wasi bracia wstają już z legowisk,

Ażeby w porę stanąć do szeregu,

Co na to miejsce Go przywiedzie…

Patrzaj:

Mieli odwagę wejść na wzgórze śmierci,

Lecz schodzą z niego bez odwagi…

Duszo!

Jeden z nich moim, drugi nim się staje

I będzie moim, tak jak ty, o duszo,

Na wieki wieków jesteś moją…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Najdroższy, słodki, wierny Lucyferze,

Wierną masz we mnie kochankę!

Przez ciebie

Czuję dopiero, że jestem!…

Przy tobie

Czuję, że światło dane jest mym oczom

I że ruchomość dana jest mym stopom,

Że moc jest dana mojemu głosowi,

By się rozdzielał na dźwięki wyrazów

I aby dźwięki te łączył w harmonię

Wielkiego hymnu: Kocham cię na wieki!

LUCYFER

Duszo!

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Strasznych męczarni zdała mi się chwila —

Ta jedna chwila, kiedy me wołania

Bez echa brzmiały w miesięcznym okręgu,

Budząc li przestrach u ludzi…

Tysiącem

Długich, tak długich lat, że snać wiecznością

Był mi rok każdy, wydała się chwila,

Ta jedna chwila, gdzie zbrakło ramienia,

Abym się mogła na nim oprzeć, biedna

I nieświadoma, na jaką ścieżynę

Skierować kroki i — nie paść…

Tysiącem

Długich, tak długich lat, że lat tych długość

Tysiąc–by razy opasała wszechświat,

Łącząc księżyce wszystkie, wszystkie słońca,

Wszystkich tych globów lśniące miriady,

Wydała mi się ta chwila, ta jedna

Jedyna chwila, gdy mi ust zabrakło,

Do których teraz przyciskam swe wargi…

Piję z nich napój rozkoszy, jedyny,

Żywotność prawdy mający w swych kroplach,

Wonny, przesłodki ten napój!…

Tysiącem

Długich, tak długich lat, że w porównanie

Mogłaby z nimi pójść jedynie krótkość

Nieprzeliczonych tysiącleci szczęścia,

Które w objęciach twoich, o mój luby,

Najdroższy, słodki, wierny Lucyferze,

Znikomą tylko wydaje się chwilą…

Niedobry, płochy kochanku!

dlaczego

Tak opuściłeś swą duszę?…

Tak!

całuj!

Pieść!

pieść!

Nad dreszcz ten nie ma nic słodszego!

W nim zapomnienie — w tym dreszczu najsłodszym —,

Że przez nas poszedł lęk pomiędzy ludzi,

Ach!

złorzeczących twej duszy!…

Pieść!

Całuj

I nie opuszczaj duszy, wiecznie twojej!

Pieść!… pieść!… tak!… całuj!…

Niech po moich biodrach

Spływa twa ręka!…

Niech na mojej piersi

Spoczywa róża twoich ust, od ogni

Nienasyconej miłości czerwona,

Niewyczerpanej słodyczy wilgotną

Rosą zroszona, rozchylona róża…

Luby, najdroższy, słodki Lucyferze!

Nie było ciebie i lęk przyszedł na mnie,

Tak, lęk — śmiertelnych…

Dlaczego–ś, niedobry,

Płochy kochanku, zostawił na pastwę

Lęku twą duszę?

lęku, który zdał się

Trwać tysiąclecia?

LUCYFER

W którą wtrącono tysiąclecia…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

Z Tym, co ma zginąć na tym wzgórzu…

Myśli,

Że świat wybawi od lęku…

Demonem

Zbrodni mnie nazwał, siebie synem bożym…

Mówił, że moją wydrze mi kochankę,

Mą lubą, drogą, moją wierną duszę —

Przez śmierć ją wydrze…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

Duszo, czy wierzysz we mnie?

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

Do boju ze mną stanął znowu Tamten —

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Który mnie kazał aniołowi swemu

Wypędzić z Raju —

LUCYFER

Swojego nieba, gdy, świadom swej siły,

Nie chciałem sługą być u Jego tronu,

A tylko równy panować przy równym…

I cóż?

czy zniszczył swojego rywala

Nie!

nie!

zdarł z niego tylko suknię białą

Swoich pokornych aniołów; w jej miejscu

Krwawi się na mnie ciemnopurpurowy

Płaszcz, godło władzy królewskiej.

Z płomiennym

Berłem pochodni w męskiej, twardej dłoni

Przebiegam odtąd cały krąg i w serca

Ludzi wybranych wlewam światłość swoją,

Iżby nie byli stadem wobec Niego

I nie wierzyli w Jego moc, co mocy

Nie miała tyle, by zgnieść przeciwnika,

By mu odebrać nieśmiertelność…

„Jestem!”

Mówię do ludzi wybranych: „Patrzajcie,

Jakim jest świat ten, który Jego wszechmoc,

Sławiona przez was, stworzyła!”

A jeśli

Powie z nich który: „Dobrym, doskonałym

W formie i treści był ten świat, gdy wyszedł

Z rąk Jego twórczych, a tylko przez grzech twój

Stał się nikczemnym, kruchym i bezkształtnym”,

Wnet mu odkrzyknę: „Czemu Ten wszechmocny,

Ten wszechrozumny, wszechwiedny, wszechdobry

Do tego grzechu dopuścił?”

Tym jednym

Zmiatam pytaniem budowę ich wiary.

A gdy się znajdą ludzie między nimi,

Którzy w Tamtego wierzą przyrzeczenia,

Że trzeba śmierci najlepszych, by zbawić

Świat ten od śmierci, między czerń ich wiodę

I każę patrzeć, jak mrą ci najlepsi,

I tak powiadam: „Tylu ich umarło,

A spójrzcie tylko na ten tłum, ulepion

Ręką Tamtego!”…

I odtąd

W ich ciemnym, smutnym, łzą zalanym wnętrzu

Rozpoczyna się moje królowanie:

Wielki ogarnia ich niepokój…

„Jak to?

Więc nie ma szczęścia?” pytają z rozpaczą;

„Nie ma zbawienia?

Nie ma już spokoju?”

„Jest” wnet odszepnę…

„Jest we mnie, jest w wierze,

Iż tak zostanie do końca, iż wszystko

Do końca zostać tak musi..

Jest szczęście

W tej z owej wiary urodzonej wiedzy,

Że człek ma tylko do wyboru jedno:

Ukochać rozkosz, która wypłynęła

Z tego, co Tamten kazał nazwać grzechem…

A gdy nastąpi przesyt wyczerpania,

Tak im powiadam: „Ze mnie idzie rozkosz,

Która jest wszystkim wszystkiego na świecie!

Tamtego wińcie!

On was tak ulepił,

Że nie możecie zażywać do końca

Mojej rozkoszy, co się stała dla was

Wszystkim wszystkiego!”…

I złorzeczą.

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

Duszo, w uściskach moich nie ma szczęścia?

DUSZA WYGNANA Z RAJU

O luby, słodki, drogi Lucyferze!

LUCYFER

I Tamten, gniewny, że Mu świat wydarłem,

Wszczął ze mną walkę na nowo; obudził

Jednego z dobrych i rzekł: Synu boży,

Umrzyj, byś zbawił duszę, którą Szatan

Więzi przy sobie.

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

O duszo moja: wierzysz we mnie?

LUCYFER

Byłem u niego w kaźni, w ciemnej kaźni,

W którą wtrącono tysiąclecia…

„Tamten

W pomrok cię wtrącił!” powiadam.

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

Na szczyt olbrzymi wziąłem jego ducha:

„Spójrz”!

tak wyrzeknę — „wszystkie te królestwa

Rzucę–ć pod nogi, wszystkie te bogactwa,

Które są matką i ojcem rozkoszy,

Tylko się ukorz przede mną!

ulegnij!

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Uległ?… czy uległ?…

Powiedz, Lucyferze,

Czy On mocniejszy od ciebie?…

LUCYFER

Niech giną łotry!

ja cię na królewskim

Posadzę tronie… tam miejsce dla ciebie!

Twej strasznej śmierci czerń ta nie jest godną…

Tamten jest słabszy ode mnie…

Twa boleść,

Twoje męczeństwo nie zbawi”…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

LUCYFER

Idzie umierać…

Patrzaj..

Tłum już mętną

Wylał się falą z bram Jerusalemu…

Świt już nad nami, a On między tłumem

Kroczy wgłąb mroków…

Chodź naprzeciw niego,

Zmieszaj się z czernią…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Twojej potędze?…

LUCYFER

Prosił Tamtego, ażeby mu odjął

Kielich goryczy, ale potem, cichy,

Wypił go do dna…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Z rąk twych nie przyjął?

On jeden…

On jeden…

I idzie konać cichy i spokojny…

Idzie umierać, aby świat wybawić

Od tego lęku, który powstał z grzechu,

A który czułam przed chwilą…

Ty lękiem

Więzisz przy sobie mnie, duszę…

W rozkoszy

Z tobą lęk tylko przycicha, nie ginie — — —

TŁUM

Ehej!

ehej — —

CHÓR PATRIOTÓW

Miriam w bęben uderzyła,

Izraelski skacz narodzie — — —

On lęk chce wygnać z okręgu…

On idzie

Umierać za mnie…

On ma wiarę…

LUCYFER

CHÓR NIERZĄDNIC

W Baalchazor stado lwów

Hej!

wywlokło z legowiska

Jedną lwicę!

hej!…

Ogień w ślepiach im się jarzy,

Sierść podnosi się na krzyżach

I falują tłuste boki:

Śmiech rozpiera dwie boginie

Afrodis i Astoreth — — —

ŚMIECH Z TŁUMU

Hahahahaha!

— —

CHÓR NIERZĄDNIC

Hej, za łono się chwytają

Rozbawione dwie boginie —

Afrodis i Astoreth!

W nagie uda głośno klaszczą,

Po kolanach biją dłonią,

Aż im grzbiet się w kabłąk gnie,

Lub wypręża, niby struna…

Nie wytrzyma jedna lwica

Jurnej mocy stada lwów!

— —

GŁOS Z TŁUMU

Hahahahaha!

Salomon nie stworzył

Piękniejszej pieśni…

Hahahahaha!

—

CHÓR NIERZĄDNIC

Oczy bielmem jej zachodzą,

Na kłach wargi już stężały,

Żar rozkoszy uszedł precz…

Pijmy!

pijmy!

pijmy!

Tańczmy i śpiewajmy!

Hu!

ha!…

JEDNA Z NIERZĄDNIC

Nie jedno stado, ale pięć wytrzymam —

Pięć po dwadzieścia… uciechę mieć będą

Afrodis i Astoreth…

INNA NIERZĄDNICA

Achitofelu!

widziałeś piękniejszą?

Takie ramiona??

taką pierś??

— —

Osłaniająca przed okiem kochanka

Alabastrową boskość tego biodra!

Droższy mi kupi jedwab Achitofel,

Żywszą to ciało odzieje purpurą,

Gdy swą lubieżność do syta nakarmi

Jego widokiem, gdy się oszołomi

Do syta jego zapachem…

GŁOS Z TŁUMU

Najcudowniejsza z — ulicznic!…

Patrzajcie,

Naga stanęła przed nami!…

INNY GŁOS

Nauczyła się bachanckich podrygów…

Evoe Bacche!

Evoe!…

Ahola,

A gdzież twa siostra Aholiba?

AHOLA

Nie wytrzymała stada lwów…

Śmieją się

Afrodis i Astoreth!

ACHITOFEL

A ty za ile się pośmiejesz?

AHOLA

Wylicz trzydzieści srebrników…

Za dużo?

Bogów sprzedają dziś za taką cenę – A czym bóg taki wobec mnie?

INNA Z NIERZĄDNIC, CHAMUTAL

Nie miałeś złota, masz błoto!

JEDEN Z ŻYDÓW

Córko proroka, mówię–ć, nie pluj w studnię,

Z której ci czerpać przychodzi!…

CHAMUTAL

Nigdy na sobie całej sukni nie miał,

A chciał zjeść chleba, musiał iść na żebry…

Zresztą: spójrz tylko na Niego!

gdzież taki

Może być studnią?…

I na śmierć się wlecze…

Na zawsze dla nas stracony — choć prawda,

Czysty był zawsze, jak woda Jordanu — — —

AHOLA

Achitofelu!…

GŁOS JEDNEJ Z DALSZYCH GRUP

Ręką mi sięgnął do sakwy…

Krzyż jeszcze

Czwarty postawić…

O tam, zginął w tłumie…

Moje pieniądze!…

STRAGANIARZE

Drogie wonności!

— — —

ACHITOFEL

AHOLA

I krużę wina dla dodania ognia

I krużę wina, aby moc wróciła…

Rozkosz, wiesz o tym, pożera nam jędrność,

Wysusza ciało — trzeba je odświeżać.

ACHITOFEL

Drogo się ważysz…

AHOLA

Od tego chłystka, który się powiesił,

Wziąwszy trzydzieści srebrników?…

Sznur pereł

Dasz mi, by jego opalowa białość

Śćmiła na szyi czerwoność całunków

I ślad twych zębów lubieżnych…

Kochany,

Słodki, jedyny, drogi, czarujący,

Przemożny, szczodry, boski ulubieńcze

Boskiej Astarty, z tobą mi umierać —

Nie!

żyć noc całą w objęciach…

ACHITOFEL

Bardzo kosztowny to nocleg…

AHOLA

Może chcesz uwieść swą rodzoną siostrę?

Pełno dziś Tamar i Amnonów…

Skąpiec!

Woli swe ziarno, z którego mógł drugi

Wyrosnąć Mojżesz i naród z niewoli

Wywieść egipskiej, rzucić Molochowi…

Wiesz, że Onana pożarł ogień żywy!

STRAGANIARZE

Świeże daktyle!

świeże, świeże figi!

AHOLA

Z tobą, Eljaba, będzie tańszy handel.

ELEJABA

Madjanita jestem, ty Żydówka…

Zakon…

AHOLA

Czy Amorejczyk, Filistyn czy kupiec

Z Tyru to jedno…

Greczyn czy Rzymianin —

To wszystko jedno… byle dobrze płacił…

Ezechielów już nie ma…

Prorocy

Czasów dzisiejszych sami swoje córki

Na targ prowadzą…

A więc dziś wieczorem…

ELJABA

Gdzie?

AHOLA

Od głównej bramy, wiodącej do wnętrza

Salomonowej świątyni…

Zadatek?

ELJABA

Masz go!…

AHOLA

Afrodis i Astoreth!

— — —

JEDEN Z HANDLARZY

Tak Jazyjelu!

mówię, żeś oszukał

Mnie, przyjaciela swojego…

DRUGI HANDLARZ

Niech ja się trądem obsypię w tej chwili,

Jeślim ja ciebie oszukał…

Ty złodziej!

Wart był twój towar — niech mnie Pan Bóg skarze —

Pół worka miedzi…

Wygnał mnie, Ezrę, z przedsionka kościoła,

Kiedym miał zrobić interes…

Ty szachraj,

Ty chcesz mi zepsuć interes — na ciebie

Nie ma powroza — — —

PIERWSZY HANDLARZ

Niech moją babkę, mą żonę, me dzieci

I moje wnuki i wnuki mych wnuków

Wielka choroba nawiedzi…!

Co jest?… mój towar?

mój towar jest taki,

Jakiego oczy twoje — niech oślepną,

Niech one słońca nie widzą, niech żołdak

Króla Heroda napluje w twe oczy,

Jak patrz!

tam pluje w oczy tego rabi —

Niech twoje oczy zgasną na tym krzyżu,

Który On dźwiga, jeśli twoje oczy

Widziały kiedy taki towar…

Słuchaj —

Ty złodziej!

— Słuchaj: u mnie jest niedużo

Tego towaru — — —

Pocoś tu przyszedł?…

Marne widowisko!

Idź!

idź!

strzeż swego ogrodu!

U progu

Wąż tam przykucnął, gotów skusić Ewę!

JEDEN Z ŻYDÓW

Kto ci dał prawo podglądać pod płoty

Mego zwierzyńca?…

Pilnuj własnej bramy,

Jeżeli jeszcze zda ci się pilnować —

Wszakże otwarta na oścież…

Wiadomo,

Że wchodzi do niej całe Jeruzalem…

DRUGI ŻYD

Ty mnie obraził!…

Jutro mi odpowiesz

Tam!

przed Piłatem…

TRZECI ŻYD

Nie ma już prawa na tej judzkiej ziemi,

Odkąd Piłaty myją sobie ręce…

DRUGI ŻYD

O, prawda, prawda, wielka, święta prawda — — —

Nie pójdziem bronić czci przed trybunały,

A na kułaki szkoda naszych grzbietów —

Dla twego — proga i dla mojej — bramy…

On tylko, widzisz, ma tę wytrzymałość:

Pod kułakami, patrz!

znowu upada — — —

A wstań–że, wstańże, judzki królu!

wstańże,

Synu Dawidów!…

Podnieść go!…

We troje

Sznury zwijają…

Białość na plecach…

Na włos, na pół włosa!

Smagaj, niech krew je zaleje do reszty,

A ja — umywam ręce!…

Haha!

haha!

CHÓR PATRIOTÓW

Miriam w bęben uderzyła,

Izraelski skacz narodzie!

Faraona zbrojna siła —

Koń i jezdny — w gorzkiej wodzie:

Wroga naszych Ojców, Boże!

Pochłonęło wielkie morze…

Niech do tańca naród stanie!

Na libańskiej dziś rubieży

Każesz rosnąć cedrom, Panie:

Krzyż dla zdrajcy z tego drzewa!

Tańcz narodzie, Miriam śpiewa

STRAGANIARZE

Przędze sydońskie!

Kosztowne obiodrza!

Naramiennice!…

LUCYFER

Przytul się, duszo!…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Takim szaleństwem dotknął ludzi…

Zgroza!

Gdzież jest zbawienie?…

LUCYFER

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Nie!

nie!

Za grzech ów niech do dna wychylę

Kielich goryczy…

LUCYFER

Pił go Ogrodzie?!…

Odwrócę od ciebie

Ten znak upadku rozumu i woli…

Kto nie chce pić go, nie pije…

Czyż warto

Dla takiej tłuszczy…

Przytul się, ma duszo!

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Zimnyś!…

LUCYFER

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Od Niego, czuję, idzie ciepło…

LUCYFER

Czyż zimnem było me ciepło, gdyś w Raju

Mdlała z rozkoszy przy boku kochanka,

Kiedy tą ręką odsłaniał twym oczom

Urodę twojej nagości?…

Pamiętasz?

Wdzięczna, że bogów dałem ci świadomość

Piękna i dobra i prawdy, pieściłaś

Oczy twojego anioła!…

Pamiętasz?

Wargi rozwarte, płomienne, błyszczące,

Lepkie od płynu miłosnej słodyczy,

Do jego drżącej przykładałaś wargi

I przytulając swe biało–różowe,

A jak pierś globów harmonijne członki

Do jego ciała, które dreszcz przebiegał —

Dreszcz nad dreszczami — szeptałaś poszeptem

Drzew i strumieni: „O piękny!

o dobry!

O mój wieczysty!

o mój nieskończony!

O mój prawdziwy!…

Przez ciebie wiem dzisiaj

To, co jest wiedzą; przez ciebie poznałam

Co jest poznaniem: że piękno w tych liniach

I tych przegięciach, w tej pełni i barwie

Mojego ciała, a dobro i prawda

W najrozkoszniejszym spoczynku przy tobie!”

Pamiętasz?… słońce zachodziło wówczas —

Dla mnie!…

Obmierzły mi uściski twoje!

LUCYFER

Duszo!

Tamtego wiń, że tworząc ciebie,

Wlał w twoją krużę zaczątek przesytu…

Że nasza miłość, nasza wielka miłość —

Przed chwiląś widział, czym się miłość staje

Dzięki grzechowi naszemu: kałużą

Bezecnych targów, w której człek się wala

Jak zwierz…

O, pięknem i dobrem On tylko!

On tylko prawdą!

On tylko miłością —

Czystą i świętą!…

Patrz!

śród orgii życia

Idzie ta Prawda, Dobro, Piękno, Miłość

Cicho, pokornie, w wzgardzie, w pośmiewisku —

Dla mnie tak idzie!

dla mnie i przeze mnie!

O Lucyferze zdradziecki!

O kłamco,

Któryś przez wieki kłamał!…

LUCYFER

Nie wierzysz we mnie?

LUCYFER

Na pastwę tłumu cię zostawiam!

— — —

CHÓR PATRIOTÓW

Na Libanie cedrę ścięto,

Wyciosano krzyż — — —

CHÓR NIERZĄDNIC

Afrodis i Astoreth!…

GŁOS Z TŁUMU

Puśćcie!

DRUGI GŁOS

Że się podusim…

TRZECI GŁOS

PIERWSZY GŁOS Z TŁUMU

Puśćcie!

— — —

Niewiasto!

gdzie się pchasz?

NIEWIASTA

On to ze ziemi mnie podniósł, przy uczcie

Siedząc z możnymi u Faryzeusza!

On mi na włosy położył Swą rękę,

On mi łzy otarł, On mi rzekł: „Niewiasto!

Odejdź w spokoju!

Pan z tobą!” — gdy tamci

Jawnogrzesznicą mnie lżyli…

O Święty!

JEDEN Z ŻYDÓW

Któż to jest?

Powiedz!

INNY ŻYD

Stój–że, szalona dziewczyno!

Śmierć pewna

Dla Jego uczni i Jego przyjaciół:

Zdrajca cesarza i swego plemienia!

Nie żal ci twojej urody?…

Tych pięknych

Nie żal bisiorów?

tych pereł, tych drogich,

Widzę, kamieni, którymi swe włosy

Poprzeplatałaś, którymi ta szyja

I te ramiona obsypane?

NIEWIASTA

Bierzcie to wszystko!…

On moim bogactwem,

Choć sam tak biedny, że płakać–by nad Nim

Można przez wieki i jeszcze za mało

Łez, by opłakać tę jego niedolę…

Znowu upada…

O, wielki mocarzu!

Podniosłeś z ziemi taki ciężar grzechu —

W Faryzeusza domu mnie podniosłeś,

A teraz nie masz już siły, by krzyż ten

Ku swoim katom odwrócić i zmiażdżyć

Ten — ród człowieczy !…

SZYMON Z KYRENY

NIEWIASTA

To ty, Szymonie?

SZYMON Z KYRENY

Milcz!

wstań!

NIEWIASTA

Niczym jest życie, kiedy Takich wiodą

Na śmierć haniebną…

Czyż nie ma człowieka

Co by mu pomógł dźwigać krzyż?

SZYMON Z KYRENY

Ja mu pomogę…

Drogi przyjacielu,

Weź ją pod swoją opiekę…

Jej trzeba

Żyć, a nie ginąć..

W jej sercu jest wiara,

Którą ma Tamten…

NIEWIASTA

SZYMON Z KYRENY

Żydowin jestem, ale obywatel

Rzymski — — —

ALETHEJ

SZYMON Z KYRENY

Patrz!

wstał z upadku, zwrócił się ku tłumom

I błogosławi.

ON

SZYMON Z KYRENY

Szedłem za Tobą!

Daj mi krzyż Swój dźwigać.

ON

Wytrwasz?

JEDEN Z UCZONYCH ŻYDÓW

Wziął szubienicę na swe barki.

DRUGI Z UCZONYCH ŻYDÓW

Dziś u paniczów bratać się z łotrami..

Bisior i jedwab już im się opatrzył,

Z nudów o łachman idą się ocierać.

TRZECI Z UCZONYCH ŻYDÓW

Pragną przyspieszyć koniec świata…

Wszystkim

Przecież wiadomo, iż na krótko przedtem,

Zanim Archanioł zabrzmi nad doliną

Jozafatową, nastąpi zrównanie

Wszystkiego z wszystkim: łachmana z bisiorem,

Przędzy konopnej z jedwabiem.

PIERWSZY Z UCZONYCH ŻYDÓW

Tłum się uciszył…

Nawet straganiarze

Zmilkli…

INNY Z UCZONYCH ŻYDÓW

Tak…

Cóż to?!…

Przyszedł już na miejsce…

Pierwszy z uczonych Żydów.

Cicho…

To pretor czyta wyrok…

Idźmy

Bliżej…

INNY Z UCZONYCH ŻYDÓW

ARCYKAPŁAN ANNASZ

Ludu żydowski!

ARCYKAPŁAN KAJFASZ

Arcykapłanem jestem i twym świekrem…

ANNASZ

Głos twój jest chwiejny, popękany, głuchy,

Jak odgłos garnka stłuczonego.

GŁOS Z TŁUMU

Niech do nas Kajfasz się ozwie!

KAJFASZ

Pycha przemawia.

SZYMON Z KYRENY

Spełnienia zbrodni…

Annasz tu zwycięży:

Młodszy, więc bardziej oddany Rzymianom.

GŁOSY Z TŁUMU

Kajfasz!

INNE GŁOSY

ANNASZ

Pretor — on jeden niech tutaj rozstrzyga…

Wyrokuj, panie, kto ma dziś pierwszeństwo:

Kajfasz czy Annasz, najwierniejszy sługa

Sług cesarzowych.

PRETOR

Wolę cesarza…

Ucisz się, motłochu!

Cesarz przemawia…

ANNASZ

Ludu żydowski!..

Rzymski prokurator

Na śmierć wam wydał zdrajcę i bluźniercę,

Ale raz jeszcze przeze mnie obwieszcza,

Że, jeśli taka będzie wasza wola,

Jeśli w tym zbrodniu winy nie znajdziecie,

Albo do serca wkradnie wam się głupia,

Niewczesna litość, znamię ludzi słabych,

Wówczas mu każe zdjąć błazeński wieniec

I tę parodię królewskiego płaszcza

I na swobodę wypuści zaprzańca

I burzyciela świątyni i wroga

Wszelkich porządków, bez których, jak glina

Źle wysuszona, świat ten by się rozpadł —

TŁUM

ANNASZ

Które od wieków uważane bywa

Za drzewo hańby, za drzewo niestartej

Nigdy sromoty, każe rozpiąć członki

Którego z dzikich mężobójców…

Wielką

Prokuratora jest łaska: wraz z wami

Wie Poncki Piłat, iż nad mężobójcę

Większym zbrodniarzem ten oto buntownik,

Jednak rzeknijcie, a cofnie swój wyrok…

GŁOS Z TŁUMU

Niech na tym krzyżu Nazyrejczyk skona!

INNY GŁOS Z TŁUMU

Tak!

On jest gorszy, niźli mężobójca!

Jego ukrzyżuj!…

On, nędzny syn cieśli,

Królem się mienił żydowskim.

INNE GŁOSY Z TŁUMU

Królów żydowskich, gdy wielki Rzymianin

Władnie nad nami —

KAJFASZ

GŁOS Z TŁUMU

Pragnąłby wszczynać, a nam trza spokoju,

Aby szedł handel…

INNY GŁOS

Ze Rzymianami…

Kupcy z nich na wszystko —

INNY GŁOS

Na wasze żony i na wasze córki —

Płacą sowicie…

INNY GŁOS

Chciał nam rozwalać, a budować nowe!

Chciał równać ludzi, aby wszyscy byli

Jak on — parobek!

A zaś od początku

Świata tak było i będzie do końca,

Że jeden służy, a drugi panuje!…

Nam dobrze służyć, wam dobrze panować —

Nie chcemy zmiany…

INNY

Będzie rozdawał?…

Kto nas po ramieniu

Jutro poklepie: „Witaj, wierny Sofar!

Bądź zdrów, Menachem…

Otwarte są dla was

Bramy rzymskiego pałacu” — — —

INNY

„Przyjdźcie na ucztę!”…

Eleazar tylko

Nie jadł z synami…

To był czas szalonych!

—

ALETHEJ

Słyszysz?…

Czy warto umierać?

SZYMON Z KYRENY

ARCYKAPŁAN ANNASZ

Rozstrzyga święta wola ludu…

Słuszne

I sprawiedliwe zapadły wyroki…

Módlmy się, bracia: „Panie Boże wielki!

Synowie ludzcy wszczęli bunt zuchwały

Przeciw Twej władzy — karz ich wiecznie!

CHÓR TŁUMU

ANNASZ

Stawamy zawsze przed oczyma Twymi;

Ty patrzysz w głębie naszych serc: jest czystość

I sprawiedliwość w naszym łonie!

Boże,

Błogosław wiernym Twoich sług, a wrogów

W moc naszą oddaj, abyśmy spełnili

Na nich Twój wyrok nieswawolny.

CHÓR TŁUMU

W Tobie nadzieję mieli nasze ojce:

Tyś łuku swego naciągnął cięciwę

Przeciw zastępom moabskim: Piorunem

Rażeni byli jako stada owiec…

I dziś, o Panie, rozpieraj się z tymi,

Którzy się z nami spierają!

Walcz, Panie,

Przeciwko wszystkim, którzy z nami walczą

W Tobie dziś nasza jest nadzieja…

CHÓR TŁUMU

Podnoszą rokosz przeciw woli Twojej,

Co ustaliła fundamenty świata!

Z Kościoła Twego chcą rozebrać cegły,

Z kapłanów Twoich chcą pozdzierać suknie!

Królami zwą się, dziedzictwo Dawida

Pragną rozdzielić według chęci swojej!

Wyżyny pragną zrównać z nizinami!

Boże Libanu!

Boże, któryś Synaj

Wybrał, by z niego głoszono Twe prawa,

Pokaż swą siłę nad nimi!

Niech będą

Jako robactwo pełzające…

CHÓR TŁUMU

Wyrwij im język, by nie bluźnił Tobie

I Twoim sługom!…

Połam im zęby w ustach —

Trzonowe zęby lwiąt!

CHÓR TŁUMU

Twarz ich napełnij wrzodami!

CHÓR TŁUMU

Oczy im wypal swym ogniem!

CHÓR TŁUMU

Niech ci bluźnierce będą jako woda,

Co się rozpływa…

Niechaj–że będą jak trawa na dachu,

Co więdnie, zanim urośnie.

Spraw, aby byli jako płód niewieści,

Co, martwy na świat przyszedłszy, nie widzi

Blasków słonecznych!

CHÓR TŁUMU

Chrząszczom daj wszystek ich urodzaj!

Pracę na pastwę daj szarańczom!

Gradami pobij ich jęczmień,

Winne ich szczepy i figi!

Wytrać ich bydło!

Niech żebrzą!…

A żebrząc, niechaj odchodzą z pustymi,

Panie, rękami!

CHÓR TŁUMU

ANNASZ

Prześladowanie wiernych niech ich ściga,

A gdy przed sądem staną, czci swej broniąc,

Niechaj odchodzą pohańbieni.

CHÓR TŁUMU

O, wielki Boże!

zgładź ich pierworodztwo!

O, wielki Boże!

w drugiem pokoleniu

Niechaj zaginie ich imię.

Niech w krwi ich brocząc, człowiek sprawiedliwy

Wie, że nad nami jest Sędzia!

Na krzyż ich patrząc, niech wie człek pobożny,

Że jest nad wszystkim Pan i Bóg nasz…

CHÓR TŁUMU

Bądź pochwalony, o Boże Zastępów,

Teraz i zawsze i na wieki wieków — — —

CHÓR TŁUMU

Amen!

Amen !

Amen!

SZYMON Z KYRENY

Czas już największy rozwalić świątynię,

W której panuje taki Bóg…

ALETHEJ

Myśmy swych bogów strącili z Olimpu.

SZYMON Z KYRENY

A my go siłą wypędzimy!

ALETHEJ

Zawsze tu będzie słabością — — —

ANNASZ

Zdjąć z Niego suknię i dać ją żołnierzom!

— —

Memu istnieniu czemuż nie ma końca?!

Zanim mnie z Raju wygnano, dlaczego

Ta Moc Najwyższa nie kazała zginąć

I mnie i złemu, które było we mnie

I które stało się nasieniem złego?!

Ta Moc Najwyższa czemu powołała

Mnie, abym była?!…

Nic!

tak nic!…

Ty Boże!

Gdybym posiadła Twą wolę i władzę,

Aby tę wolę zmienić w czyn, niczemu

Dałabym spokój!…

Niechby było niczym,

Aby nie było to, co jest…

Ty Boże!

Złem była wola i Twój czyn!…

JEDEN Z ŻOŁNIERZY

Mnie się należy ta suknia!…

Najcięższy

Jam mu wytrzasnął policzek!…

DRUGI ŻOŁNIERZ

Waliłem w głowę, że kolce pod skórę

Na cal właziły…

PIERWSZY ŻOŁNIERZ

Podły imiennik, a może twój przodek

Groszem publicznym sakwy swe ładował —

I ty byś pragnął cudzym się zbogacić…

Suknia jest moją…

Ja mam Scypionów

W przesławnym rodzie…

My zasługi mamy,

Należy nam się nagroda.

SETNIK

Oddać tę szmatę na los szczęścia!…

Kaju!

Podaj tu kości…

Źle, kommilitoni,

Że się waśnicie…

Wielkie państwo rzymskie —

JEDEN Z ŻOŁNIERZY

Co nam do państwa rzymskiego…

Niech płacą

Żołd i nagrody…

SETNIK

Szczęście oddało.

JEDEN Z ŻOŁNIERZY

Na drobne strzępy!..

Lepiej nikt, niż jeden!

ŻOŁNIERZ FABRYCJUSZ

Bydlęta!

zbóje!

rabusie!

— — —

A wal tam dobrze w te gwoździe!

bo jeszcze

Gotów się urwać!…

Puk!

puk!

jeden wbity!

Wyciągnij bardziej rękę!

dłoń się zwija,

Palce się kurczą!…

Albo wiesz: przez kłykcie —

Tak!… wal przez kłykcie!., będą kości trzeszczeć!…

Mnie trzeba, widzisz, by kości trzeszczały!…

Puk!

puk!

jest drugi — — —

INNY ŻYD

Menasze!

Gierszon!

Amram!

Azor!

Chodźcie!

Chodźcie tu bliżej!

Patrzajcie, jak ciurka

Krew po ramieniu!…

PIERWSZY ŻYD

Za bardzo palce wystają u nogi!

Połam je trochę!…

GŁOSY Z TŁUMU

Tak jest!

do góry!..

INNY GŁOS Z TŁUMU

Królu żydowski!

JEDEN Z OBSZARPAŃCÓW

Zstąp z tego krzyża!…

Daj–że nam ryby, bośmy bardzo głodni!

Od wczesnych świtów czekaliśmy wszyscy

Na widowisko!…

Zdrajco!

Mówiłeś, że przyjdzie królestwo,

Gdzie ludzie z głodu mrzeć nie będą!

A moje dzieci już zgasły!

Równaczu ludzi!

Rozdzielaczu chleba,

Który przenigdy nie był twoim!…

Mówiłeś, kłamco, że będę bogatszy

Nad wszystkich wielkich bogaczy tej ziemi,

Jeżeli pójdę za tobą…

Poszedłem…

I patrz!

łachmany na mym chudym ciele!

Oczy wyłażą od pustego brzucha!

A te ramiona jak suche łodygi!

A miałem służbę!…

A jeść mi dawano,

A zaś przez ciebie wygnał mnie Ikamjasz!

I nikt do służby przyjąć mnie już nie chce!

Mówią, żem człowiek, co się nazyrejskim

Zaraził trądem!…

Uwodzicielu ludu!

Praw gwałcicielu —

Praw, które każą szanować kapłanów,

Naszych od Boga danych nam przyjaciół!…

Ty gasicielu światła, w którym możni

Lśnią jako bogi, rozdając jałmużnę

Między nas biednych!

Chudopachołku!

— — —

SZYMON Z KYRENY

Nędzny lizuniu!

Co za faryzeusz,

Co za lewita uczył cię tej głupiej,

Śmiesznej, bluźnierczej litanii?!…

Ach!

powiedz:

Widziałeś kiedy takie upodlenie,

Mój przyjacielu ?…

ALETHEJ

A może nawet obłąkany…

Patrzaj,

Jakie on harce wyprawia swym ciałem!

Zgina te plecy, jak brzoza na wielkiej,

Czerwcowej burzy…

Oczy krwią ma zaszłe,

Włos mu w kołtuny zlepił się od nędzy,

A cienka szyja — — —

INNY Z OBSZARPAŃCÓW

Czy nie doplunę?…

Tfu!

tfu!

tfu!

Służalcza duszo!..!

ALETHEJ

Nie plam swej ręki dotknięciem…

To zgraja,

Za którą umrzeć nie warto!…

A gdzież są

Jego uczniowie?

SZYMON Z KYRENY

Inni ze strachu się rozpierzchli…

Słuchaj:

Mówisz, że umrzeć nie warto —

ALETHEJ

Zbrodnia jest wieczną.

SZYMON Z KYRENY

ALETHEJ

Nie wiem.

SZYMON Z KYRENY

Cicho, jak Człowiek, który wie i wierzy…

Słyszysz?…

Przebacza łotrowi…

On wierzy…

GŁOS Z KRZYŻA

Boże!

mój Boże!

czemuś mnie opuścił?!

ALETHEJ

To głos rozpaczy!…

SZYMON Z KYRENY

Ciemno i straszno!…

NIEWIASTA

Skończyłeś, Panie!

ALETHEJ

Idźmy!

idźmy!

idźmy!

— — —

O niezapomniany!

Twórco cierniowej korony!

O krwi spragniony,

Wyciekającej ze serdecznej rany!

O źródło lęku!

o bezwstydnej zbrodni,

Od której hutnie roi się Golgota,

Bezwstydny ojcze, hutny krzewicielu !

Wiem: w twych uścisków lubieżnym weselu

Znów się występek zapłodni,

A jednak pcha mnie tęsknota,

Której się oprzeć nie mogę,

Na twej miłości wstrętną, podłą drogę.

Nie jedną chwilę,

Nie dzień, nie miesiąc, nie rok, nie wiek jeden

Trwa w swojej sile

Ta orgia życia, która boży Eden

Zmieniła w piekieł zarzewie!

Setki lat patrzę, jak na hańby drzewie

Zawisa Piękno, Dobro, Prawda, Miłość !

Setki lat słyszę, jak dudni Golgota

Od wrzasku zgrai i od huku młota

I od bluźnierczej modlitwy

Nad wielkim skonem świętego Rybitwy!

A jednak żądzy opiłość,

A jednak grzeszna pcha mnie wciąż tęsknota,

Której się oprzeć nie mogę,

Na twoich pieszczot wstrętną, podłą drogę.

Na krzyż spoglądam, na ten krzyż, co wieki

W swej strasznej grozie sterczy wciąż nade mną

I w księżycowym blasku cień daleki

Rzuca w tę przestrzeń ciemną,

W przybytek nigdy niezmazanej winy!

Na krzyż spoglądam, na wyrzut godziny,

Kiedy przeklęta, słodka rozkosz z tobą

Okryła Eden żałobą!

Na krzyż spoglądam, na którym Żywota

Spełnia się gorzka męczarnia:

I lęk mnie ogarnia!

I lęków moich pełna jest Golgota!

I, jak błędnica, szukam zapomnienia

W tej ciemnej smudze krzyżowego cienia,

A demoniczna pcha mnie wciąż tęsknota,

Na twych ukojeń wstrętną, podłą drogę.

O Lucyferze!

Z tobą wieczyste zawarłam przymierze,

W ciebie jednego znów wierzę!

Na zawsze dla mnie zamknięte już wrota

Rozkwieconego Ogrodu:

Śmierć synów bożych bram tych nie rozwarła!

I wszystka we mnie nadzieja umarła,

Tylko mną szarpie i miota

Ból, co pozostał dla ludzkiego płodu

Strasznym dziedzictwem mej zbrodni.

Wiem, że występek znowu się zapłodni

Z twoich uścisków, że nowa Golgota

Powstanie z grzesznej miłości,

Co w naszym łonie zagości,

A jednak pcha mnie płomienna tęsknota,

Której się oprzeć nie mogę,

Na twoich objęć rozpaczliwą drogę.

W uszach brzmią ciągle rozpętanej rzeszy

Wrzaski i krzyki…

Cały ten zamęt dziki,

Który w przepaście upodlenia spieszy.

Powrotną falą w me wnętrze się wlewa.

W oczach sromotne wciąż mi stoją krzyże —

I idą na mnie krwią ociekłe drzewa

I swe ramiona

Wciskają gwałtem do mojego łona…

Krzyż jestem żywy i żywa Golgota

W urągających ciżb zmąconym wirze…

Uciec!

zapomnąć!

w twej Lecie utonąć!

Przy twych całunkach spłonąć!

Nieśmiertelności zadać kłam w rozkoszy,

Której mi żaden syn boży nie spłoszy…

Na ból, na rozpacz, co twą duszą miota,

Na lęk, co wszystkie jej siły rozprzęga,

W tobie się chowa ukojeń potęga:

Szepce mi o tym piekąca tęsknota,

Której się oprzeć nie mogę,

A która pcha mnie na twych uciech drogę.

Wróć do swej duszy, wróć, światło niosący!

Do swojej duszy, drżącej

Od tych uderzeń rozszalałej burzy,

Od tego znoju,

Co jedną dobę przemienił na wieki!

Powróć, zwycięski panie, z swym promieniem,

Który mi jednym świeci przeświadczeniem,

Że już na zawsze los jest rozstrzygnięty,

Że w życia odmęty

Synowie boży nie wniosą spokoju,

Że nie przekształcą kałuży

W czyste, krwią grzechu nieskalane rzeki!

Od zmory,

Co na mnie wszystkie rozpuściła lęki,

Jest wybawniem dla twej duszy chorej

Wielka, jedyna twoich ust pieszczota…

Niechaj aksamit twej młodzieńczej ręki

Po moich biodrach spływa,

Niech dreszcz nad dreszcze me kości przeszywa!…

Tych dreszczów słodkich swej duszy nie żałuj,

Pieść, pieść i całuj!

W oszołomieniu miłości,

Co w naszych łonach zagości,

Zniknie krzyżami wieńczona Golgota…

Ach!

jesteś, luby!…

LUCYFER

Jestem przy tobie i w tobie…

DUSZA WYGNANA Z RAJU

Pieść!

pieść i całuj!

pieść!

rozpraszaj ciemnie

Tym niezgaszonym płomieniem Żywota —

LUCYFER

Duszo zbłąkana!

duszo!

wierzysz we mnie?

Wierzę!

ach!

wierzę!

Tęsknota,

Której się oprzeć nie mogę — — —

O Lucyferze!

Lucyferze!

Znajdę–ż wiecznego wybawienia drogę

W twoich uściskach, które mnie tak kuszą,

Że — — —

LUCYFER

Ach!

pieść i całuj!…

Niech w miłości twojej

Utracę bytu świadomość…

Ach!… zgoi

Moja się rana, co taką katuszą

Dręczy mnie wieki — — — ?

LUCYFER

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Z Moskwy do Irkutska

Juliusz Verne

Uroczystość w Pałacu.

Jenerale, nowa depesza.

– Zkąd?

– Z Tomska.

– Czy komunikacya z tem miastem przecięta?

– Tak jenerale, od wczoraj.

– Co godzina posyłać telegram do Tomska, i mnie dokładnie o wszystkiem uwiadamiać.

– Dobrze jenerale – odparł pułkownik K*.

Wyrazy te zamienione zostały o godzinie 2-ej rano, kiedy uroczystość dochodziła swego najwyższego blasku.

W czasie wieczoru, muzyka pułku Preobrażeńskiego i Pawłowskiego nieustannie wykonywała najpiękniejsze polki, mazury i walce.

Pary tancerzy i tancerek snuły się po wytwornych salonach pałacu, stojącego zaledwo w odaleniu kilku kroków od „starego kamiennego domu” gdzie tyle strasznych dramatów odbywało się niegdyś, a echa których rozbudziły się właśnie tej nocy, głusząc motywa kadrylów.

Było w tem coś olśniewającego.

Wielki salon, najwspanialszy ze wszystkich w tym pałacu, służył orszakowi dostojników i kobiet pysznie strojnych, za odpowiednią oprawę ich wspaniałości.

Bogate złocone sklepienie, ręką czasu nadwerężone, zdało się gwiazdzistem oświetleniem.

Złotogłowia portyer i firanek, spadające w ciężkich fałdach, mieniły się jaskrawemi barwy, łamiąc się gwałtownie na rogach ciężkiej materyi.

Przez szyby wielkich obłąkowatych okien, światło salonów lekko przyćmione zasłonami, wydawało się na zewnątrz jakoby odbiciem pożaru, tworząc żywe przeciwstawienie z ciemnościami nocy, otaczającemi ten pałac błyszczący.

Sprzeczność ta zajmowała uwagę osób nie tańczących.

Umieściwszy się w framugach okien, mogli dojrzeć kilka dzwonów, rysujących się niepewnie wśród cieniów.

Pod rzeźbionymi balkonami, przechadzały się liczne, milczące, z karabinem na ramieniu placówki, których spiczaste szyszaki zdawały się zakończone kitą o zapince płomiennej, od blasku świateł na zewnątrz wychodzących.

Słyszeli także kroki patroli, wybijających takt na płytach kamiennych, dokładniej może, niż nogi tancerzy na posadzce salonów.

Od czasu do czasu warta powtarzała hasło, czasami zaś trąbka na apel mięszając się z dźwiękami orkiestry, łączyła swe czyste tony do harmonii ogólnej.

Niżej jeszcze, przed fasadą, ciemne massy rysowały się na wielkich ostrokręgach światła, wychodzącego z okien pałacu.

Były to statki na rzece, której wody oświetlone drgającym płomieniem kilku latarni okrętowych, obmywały pierwsze podmurowania tarasów.

Główny bohater balu, to jest wydający tę uroczystość, którego pułkownik K* tytułował jenerałem, był po prostu ubranym w mundur gwardyjski strzelców.

Nie była to przesada, ale przyzwyczajenie człowieka obojętnego na przepych i pozór.

Ubiór więc jego tworzył żywą sprzeczność z wytwornymi kostyumami, snującymi się wokoło niego.

Postać ta wysoka, twarzy przyjemnej i spokojnej, jednak z chmurą zamyślenia na czole, przechodziła kolejno od jednej do drugiej gruppy, ale mówiła mało, a nawet zdawała się nie wiele zwracać uwagi tak na wesołe dowcipy zaproszonej młodzieży, jako też na słowa poważniejsze wysokich dygnitarzy lub członków ciała dyplomatycznego Europy.

Dwóch czy trzech z tych biegłych polityków- – fizyognomistów z urzędu – zauważyło na twarzy gospodarza, pewien objaw niepokoju.

Przyczyny jego nie mogli odgadnąć, ale żaden nie odważył się zapytać.

W każdym razie nie ulegało wątpliwości, że oficer gwardyi tajemnicą swą nie chciał zakłócać uroczystości.

Ożywienie i wesołość balu ani na chwilę nie zbladły.

Jednakże pułkownik K*, odawca depeszy z Tomska, czekał na rozkaz odalenia się, a oficer nie przerywał milczenia.

Wziął telegram, przeczytał, czoło jego więcej się jeszcze zachmurzyło.

Nawet mimowolnie chwycił za rękojeść szpady, potem oczy zasłonił na chwilę.

Możnaby sądzić że blask światła go raził, i że szukał ciemności aby mógł lepiej w samego siebie spojrzeć.

– Tak więc – powiedział, odprowadziwszy pułkownika do framugi okna – od wczoraj nie mamy żadnych wiadomości.

– Żadnych, i należy się lękać, że wkrótce depesze nie będą mogły już przebyć granicy syberyjskiej.

– Ale wojska z Amuru i Irkutska, jako też z Zabajkalia, otrzymały rozkaz natychmiastowego wymarszu.

– Rozkaz ten wyprawiony ostatnim telegramem jaki mogliśmy przesłać za jezioro Bajkalskie.

– Czy z zarządami Jenissejska, Omska, Semipałatyńska i Tobolska, wciąż jesteśmy w bezpośredniej komunikacyi, od chwili wkroczenia?

– Tak jenerale, nasze depesze dochodzą ich, a obecnie mamy pewność, że tatarzy nie posunęli się za Irtysz i Obi.

– Milczeć o tem wszystkiem!

Poczem skłoniwszy się głęboko, pułkownik zniknął w tłumie i wkrótce opuścił salony bez zwrócenia na to niczyjej uwagi.

Oficer zaś stał chwilę zamyślony, potem zbliżał się do rozmaitych towarzystw, zebranych w kilku punktach salonu, i wtedy twarz jego znów wyrażała najzupełniejszy spokój.

Jednakże ważne wypadki w skutek których odbywała się powyższa rozmowa., nie były tak zupełnie nieznanemi, jak sądził oficer gwardyjski i pułkownik K*.

Nie mówiono o tem urzędownie, to prawda, ale kilku dygnitarzy wiedziało mniej więcej dokładnie o wypadkach.

W każdym razie, o tem czego się może zaledwo domyślano, a o czem nie mówiono wcale, nawet w ciele dyplomatycznem, rozmawiało dwóch z gości, nie odznaczających się ani mundurem, ani orderem żadnym na, a zdający się mieć wiadomości dosyć dokładne.

Jeden z tych ludzi był Anglikiem, drugi Francuzem; obydwaj szczupli, wysokiego wzrostu, jeden brunet, jako południowiec z Prowancyi,  – drugi rudy jak prawdziwy gentleman z Lancashire.

Anglo-Norman, sztywny, zimny, powolny, oszczędny w ruchach i słowach, zdawał się mówić i rozprawiać tylko pod naciskiem sprężyny, w równych przestankach działającej.

Francuz przeciwnie, żywy, ruchliwy, jednocześnie mówił ustami, wzrokiem, rękami, posiadający dwadzieścia sposobów odmalowania swej myśli, kiedy tymczasem jego słuchacz zdawał się mieć tylko jeden wyraz niezmiennie wystereotypowany w mózgu.

Te ich sprzeczności fizyczne byłyby uderzyły najnędzniejszego w świecie fizyonomistę; badacz zaś popatrzywszy z bliska na dwóch cudzoziemców, byłby określił w krótkości tę ich sprzeczność słowami: że Francuz „cały był wzrokiem” Anglik „cały uchem”.

W istocie przyrząd optyczny jednego z nich w skutek częstego użycia., szczególniej był udoskonalonym.

Czułość i ruchliwość jego błonki ocznej, wyrównywała czułości jednego z tych czarodziejów, rozpoznających kartę, w krótkiej chwili zbierania, albo poprostu z ułożenia kratki niedostrzegalnej dla innych oczów.

Francuz ten posiadał więc w najwyższym stopniu dar tak zwanej „pamięci ocznej”

Anglik przeciwnie, zdawał się wyłącznie stworzonym do słyszenia i słuchania.

Skoro jego organ słuchu uderzony został jakim dźwiękiem, niezapominał go więcej i w dziesięć, dwadzieścia lat poznał go wśród tysiąca.

Uszy jego nie posiadały, ma się rozumieć, zdolności poruszania się jak uszy zwierząt opatrzone trąbkami słuchowemi; ale ponieważ uczeni zawyrokowali, że uszy ludzkie są „prawie” nieruchome; możnaby twierdzić że uszy naszego Anglika, prostując się, skręcając w prawo i lewo, usiłowały pochwycić dźwięki zaledwo dosłyszalne.

Tutaj należy powiedzieć, że ta doskonałość wzroku i słuchu u tych dwóch ludzi, służyła im wybornie, bo Anglik był korespondentem Daily Telegraph, Francuz zaś korrespondentem…

Jakiego dziennika lub jakich dzienników, nie mówił nigdy, a skoro go pytano odpowiadał żartobliwie, że korespondował ze swoją „kuzynką Magdaleną”.

W gruncie, Francuz ten pozornie tak lekki, był bardzo przebiegłym i bystrym.

Rozprawiając na wszystkie strony, być może dla pokrycia swej chęci dowiedzenia się czegoś, nigdy się nie zdradzał.

Sama jego gadatliwość służyła mu doskonale, był on prawdopodobnie więcej milczący i skryty od swego kolegi z Daily Telegraph.

Jeżeli uczestniczyli na balu w nocy z 15 na 16 Lipca, uczestniczyli jako dziennikarze dla tem większego zbudowania czytelników.

Zbytecznem byłoby mówić, te ludzie ci namiętnie kochali swoje powołanie, rzucali się ze zręcznością łasicy, na nowiny najmniej przewidziane, żadna przeszkoda nie była zdolną ich przerazić, posiadali niezmiernie zimną krew i rzeczywistą odwagę ludzi swego fachu.

Prawdziwi łowcy polujący na wiadomości, przeskakiwali płoty, przebywali rzeki, przesadzali zapory z nieporównanym ogniem biegunów czystej krwi, co chcą stanąć „pierwszym” lub „zginąć”.

Dzienniki nie żałowały im pieniędzy, – najlepszego, najpewniejszego i najdoskonalszego środka zdobywania wiadomości, po dziś dzień światu znanego.

Należy dodać na ich pochwałę, że nigdy nie wglądali i niewdzierali się za mury prywatnego życia, a działali tylko kiedy interesa towarzyskie lub polityczne tego wymagały, Słowem byli tak zwanymi „reporterami politycznymi i wojennymi”.

Korrespondent francuzki nazywał się Alcyd Jolivet; Harry Blonnt, angielski.

Spotykali się po raz pierwszy, na uroczystości w pałacu, z której mieli dać sprawozdanie do swoich dzienników.

Niezgodność charakterów, połączona z zazdrością dziennikarską, nie mogła obudzić sympatyi wzajemnej.

Jednak zamiast unikać, szukali się raczej, pragnąc przeczuć wiadomości dnia tego.

Byli to dwaj myśliwi, polujący na jednem territoryum z jednaką ostrożnością.

Co jednemu brakowało, z korzyścią mogło być wyciągnięte od drugiego, w wspólnym więc interesie potrzebowali się widzieć i porozumieć.

Tego więc wieczoru obydwaj czatowali.

W istocie, coś było w powietrzu.

– Gdyby to nawet było tylko przelotem kaczek – mówił do siebie Alcyd Jolivet – warte jednego strzału.

Dwaj korrespondenci rozmawiali z sobą, właśnie w kilka chwil po wyjściu pułkownika K*, usiłując wymacać się wzajemnie.

– Doprawdy, panie, uroczystość ta jest cudowną! – powiedział ujmująco Alcyd Jolivet, rozpoczynając rozmowę tem zdaniem prawdziwie francuzkiem.

– Wspaniałą!

telegrafowałem to już – odparł zimno Harry Blonnt, używając tego wyrażenia wyłącznie poświęconego uwielbieniu przez obywatela Królestwa Zjednoczonego.

– Jednak – dodał Alcyd Jolivet – jednocześnie czułem się w obowiązku oznajmić mojej kuzynce…

– Pańskiej kuzynce? – powtórzył Harry Blonnt zadziwiony, przerywając swemu koledze.

– Tak – ciągnął dalej Alcyd Jolivet – mojej kuzynce Magdalenie.

Z nią to korresponduję.

Kuzynka moja lubi dobrze i spiesznie być powiadamianą!

Sądziłem się więc w obowiązku donieść jej, że podczas uroczystości jakaś chmura zdawała się obciążać czoło jenerała.

– Mnie zaś wydał się promieniejącym – odrzekł Harry Blonnt, pragnący może ukryć swe przekonanie w tej mierze.

– I naturalnie kazałeś mu „promienieć” w szpaltach Daily Telegraph!

– Rozumie się.

– Są ludzie umiejący w najkrytyczniejszych chwilach zachować pozory spokoju.

– Czego wcale nie dokazał nasz gospodarz, kiedy pułkownik zawiadomił go, iż komunikacya przerwana między granicą a Irkutskiem.

– Ah!

to pan wiesz o tem?

– Doskonale.

– Mnie, trudno byłoby wiedzieć, ponieważ ostatni mój telegram poszedł do Udinska – zauważył z pewnem zadowoleniem Alcyd Jolivet.

– Mój zaś do Krasnojarska tylko – powiedział Harry Blonnt.

– A zatem musisz pan wiedzieć także o rozkazach wysłanych do armii w Nikołajewsku?

– Tak panie, wiem o tem równocześnie z chwilą wysłania telegrafu do Kozaków Tobolskich, aby się koncentrowali.

– Najszczersza prawda panie Blonnt, zamysły te i mnie były znane, a wierz mi, że kuzynka moja wielu rzeczy jutro się dowie.

– Właśnie jak czytelnicy Daily Telepraph, panie Jolivet.

– Otóż to: kiedy się wszystko widzi!…

– I słyszy co się mówi!…

– Interesująca, warta śledzenia kampania, panie Blonnt.

– To też śledzić ją będę, panie Jolivet.

– W takim razie spotkamy się może na territoryum mniej bezpiecznem od salonowej posadzki!

– Mniej pewnem, tak, ale…

– Ale też i mniej śliskiem – odparł Jolivet, który podtrzymał swego kolegę w chwili, kiedy ten tracił równowagę odalając się.

Na tem, dwaj koledzy rozstali się, zadowoleni, że jeden drugiego w niczem nie wyprzedził.

W istocie obaj zarówno grali.

W tej chwili drzwi prowadzące do wielkich salonów otwarły się.

Tam stało kilka obszernych stołów z prześliczną zastawą, zlotem i porcelaną obciążonych.

Na stole środkowym przeznaczonym dla wyboru towarzystwa, błyszczał niezmiernej wartości serwis, sprowadzony z fabryk londyńskich, w około zaś tego arcydzieła sztuki jubilerskiej, odzwierciadlały się, pod blaskiem przepychu, tysiące sztuk najcudniejszego serwisu jaki kiedykolwiek wykonały rękodzielnie w Sevres.

Zaproszeni skierowali swe kroki ku sali jadalnej.

W tej samej chwili pułkownik szybko podszedł do oficera strzelców.

– I cóż? – zapytał tenże żywo, tak samo jak pierwszą razą.

– Telegramy nie przechodzą już za Tomsk.

– Kuryera natychmiast!

Oficer opuścił salon, wyszedł do przyległego pokoju.

Byłto gabinet pracy, bardzo skromnie starym dębem umeblowany, położony w rogu pałacu.

Kilka obrazów, między inne mi kilka z podpisem Horacego Vernet’a, wisiało na ścianie.

Oficer szybko otworzył okno, i odetchnął stanąwszy na obszernym balkonie, powietrzem orzeźwiającem pięknej nocy lipcowej.

Oczom jego, oświetlone promieniami księżyca ukazały się mury ufortyfikowane, w pośrodku których wznosiły się dwie katedry, trzy pałace i arsenał.

W około tego opasania wyraźnie rysowały się trzy miasta: Kitaj-Gorod, Biełoj-Gorod, Zemlianoj-Gorod, rozległe cyrkuły europejskie, tatarskie lub chińskie, nad niemi wznosiły się wieże, dzwony, minarety, kopuły trzechset kościołów, z zatkniętemi srebrnemi krzyżami.

W małej rzece płynącej krętem korytem gdzieniegdzie odbijały się promienie księżyca.

Całość tworzyła ciekawą mozajkę różnokolorowych budynków w obwodzie dziesięcio milowem.

Rzeka ta była to Moskowa, miasto Moskwa, mur ufortyfikowany Kremlin.


text:
Antoni (święty), Wielkim zwany, patrjarcha zakonników, ur. roku 251 po Chrystusie, z rodziców pobożnych i majętnych w Komanie, niedaleko Heraklei, w wyższym Egipcie.

Od dzieciństwa zamiłował życie pustelnicze, prawie nieznane do jego czasów.

Żywe słowo kościoła, rozmyślanie nad przyrodą, czystość obyczajów, usunięcie się od świata, skupienie się wewnętrzne: oto byli mistrze i przewodnicy Antoniego, nie pozwalający mu uczuć braku wykształcenia naukowego.

Mając 20 lat wieku, utraciwszy rodziców i usłyszawszy w kościele przytoczone słowa Zbawiciela: „Jeśli chcesz być doskonałym, idź, przedaj co masz i daj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie: a przyjdź, pójdź za mną“ (Mat.

19 2l), wziął tę radę dosłownie, wykonał ją, udał się na pustynię i wiódł tam życie pobożne, zajmując się modlitwą i pracą ręczną.

Szatan kusił go na ciele i duszy.

Zwycięzko wyszedłszy z tej walki, zapuścił się w głąb pustyni i 20 lat przepędził w jaskini, zdumiewając swych przyjaciół i wszystkich, którzy często zgromadzali się około niego, swojém życiem, spokojem umysłu i cudami.

R.

311, w czasie prześladowania Maksymina, nie szukał męczeństwa, ale śmiało wyznał wiarę w Aleksandrji, a po uciszeniu burzy, znowu udał się na pustynię i na górze Kolzin, zwanej potém górą.

św. Antoniego, prowadził dalej żywot poświęcony modlitwie, umartwieniom i pracy.

Tam to miewał on widzenia, w których przewidział dalsze losy Kościoła i klęski, jakie mu zadać miał arjanizm.

Wzniosła prostota Antoniego zmuszała do milczenia pogańskich filozofów, przychodzących go słuchać.

Przeciw zarzutom uczonych, przesiąkłych marzeniami Grecji, stawiał naukę prostą i silną, opartą na prawdziwym stosunku rozumu z wiarą, słowa z duchem, duszy z Bogiem, przez Chrystusa i w Chrystusie.

Sława jego tak daleko się rozeszła, że r. 337 Konstantyn W. i synowie jego, Konstancjusz i Konstans, pisali do niego, prosząc o modlitwy; co jednak pokory jego wcale nie nadwerężyło.

Św. Hieronim opowiada, że Antoni w 90 roku życia, pobudzony duchem Bożym, poszedł do św. Pawła pustelnika, który liczył 113 lat wieku, a od 90 lat żył na pustyni i ostatnią oddał mu posługę.

Św. Antoni, mając lat 105, um.

spokojnie 17 gtycz.

356 r.

Pochowano go skromnie; prosił, żeby go nie balsamowano, uważając to za próżność.

Płaszcz swój, wraz z baranim kożuchem, przekazał św. Atanazemu, a włosiennicę biskupowi Serapijonowi.

R.

561 odkryto jego ciało, i przeniesiono do Aleksandrji; ztąd, po zawojowaniu Egiptu przez Saracenów, sprowadzono je do Konstantynopola r. 635, a w końcu X lub XI wieku do djecezji wienneńskiej (we Francji) i umieszczono w kościele przeorstwa Motte-Saint-Didier, gdzie później zakon św. Antoniego główną miał siedzibę.

R.

1491 relikwje św. A. ostatecznie przeniesione zostały do Arles, do parafjalnego kościoła św. Juljana.

Wielka liczba cudów działa się przy szczątkach św. Antoniego, zwłaszcza r. 1089 podczas grasowania straszliwej choroby skórnej, zwanej ogniem św. Antoniego; cuda te cześć jego bardzo rozpowszechniły.

(Haas).

J.


text:
Wśród mongolskich stepów, od 3 do 6 sierpnia 1889.

Piątek, 3 sierpnia.

Wczoraj wśród stepu, w Toile i Chute, widziałem dwie znaczne »komirnie« — tak mój Mongoł nazywa klasztory tutejszych bonzów, czyli lamów.

Pierwsza stawiana jest przez któregoś z cesarzy chińskich lat temu 200; styl zwykły chińskich zabudowań publicznych, ale z cegły i kamienia, wśód[1] puszczy.

Zważywszy oddalenie, z jakiego materyały te musiano tu sprowadzać, bez dróg, można śmiało powiedzieć, że budowa ta, wcale okazała, może się mierzyć z piramidami, jako suma niesłychanej ilości mrówczej pracy ludzkiej.

Koło niej kilkanaście namiotów; druga podobna.

Między obiema, na przestrzeni kilkunastu kilometrów, obeliski niesymetrycznie po stepie rozrzucone.

Podobne obeliski stoją wkoło świątyń w Syamie; chowają w swem łonie zwykle relikwie Buddy.

Nic dziwnego, wszak i tu i tam buddyzm z Tybetu przybył.

Drzew owych — limowina — dziś około 20 sztuk wśród puszczy widziałem.

Stadko antylop, innych jak pierwsze, ciemno - żółtawe o czarnym pręgu przez plecy, pustynników dwa stadka; kraj równy jak stół.

W dali, hen na zachodzie, z wieczora wielkie góry widoczne — jakie?

pojęcia dziś nie mam.

Przy zachodzie słońca znowu widok cudowny.

W dali jedzie Mongoł na wielbłądzie w czerwonym, purpurowym, szerokim, pysznie się fałdującym płaszczu (czerwono wielu się ubiera), wśród żółtawo - zielonej puszczy; za nim, w głębi, skały różowo - ceglaste — nad nim strop niebios lazurowy; co za obraz, co za gra kolorów!

Lamowie, czyli mnisi buddyjscy, w namiocie obok brzęczą jak ul, odprawiając pacierze wieczorne, i ślicznie mi akompaniują do dumki, którą ów Mongoł kiwając się na wielbłądzie nucił w oddali.

— Pięknie i poważnie się tu ubierają: głowy i twarze jak zawsze golone, śliczne opończe ciemno - bronzowe, a po wierzchu togi wiśniowo - czerwone, pięknie wkoło bioder i ramion zarzucone; a że cera, od słońca spalona, najpiękniejszą bronzową patyną pokryta, więc doprawdy nieraz jak posągi bronzowe z piedestału zeszłe wyglądają.

Ujechaliśmy wczoraj 120, 80, 90 i 60 li, razem 350 li, czyli 120 do 130 wiorst; konie nadzwyczajne.

Widziałem po raz pierwszy t. zw.

Fliegenfuchsen, tj. kasztana w ciemniejsze punkta.

— Dziś otucha we mnie wstępować poczyna, bo za dni 2 lub 3 w najgorszym razie mam być w Urdze.

W południe znowu antylopy widzieliśmy, całe ogromne stado, około 50—60 sztuk; ale co ciekawsze, po niedalekich wzgórzach, na szalone co prawda dystansy, jakieś wielkie, zdala zupełnie biało wyglądające zwierzę, niesłychanie czujne.

Próbowałem podjechać — ani weź.

Postanawiam się zatrzymać choćby z dzień lub dwa, by przecie spróbować zapolować porządnie na tę dziwną zwierzynę, a to tem bardziej, że według opisu, który za pomocą mego kozaka i Chińczyka dają mi Mongoły, przychodzę do przekonania, że to chyba musi być rodzaj koziorożca.

Ale rachowałem bez gospodarza.

Mój kozak - Mongoł nie miał ochoty się zatrzymywać, mimo że dostał fluksyi i chodził z gębą jak harbuz.

Wytłumaczył mi, że pod samą Urgą, w górach które zapewne jutro wieczorem się nam pokażą, będzie tych samych koziorożców daleko więcej i łatwiejsze do podejścia.

Zważywszy, że byłem spragniony zbliżyć się o ile możności do Urgi, a przytem obawiałem się, aby mi nie zabrakło rubli srebrnych i ceglastej herbaty, zgodziłem się dalej jechać.

Ale teraz już nie pozwalam głęboko zapakowywać sztućca, i jadę od południa konno, by módz do woli się zatrzymywać.

Zaraz prawie za popasem południowym, konie zacukały nam się chwilę, gdyż ni stąd ni zowąd tuż pod nogi końskie wpadł rodzaj kangura azyatyckiego — jak się de facto ten rodzaj nazywa, nie pamiętam, wiem tylko, że do tej samej co kangur rodziny należy i tak samo na zadnich łapkach skacze, tylko jest 10 razy mniejszy.

Tuż za tem biednem stworzonkiem pędził jak błyskawica orzeł ogromny, widocznie chcąc je schwytać.

Na szczęście biedactwa, myśmy się na jego drodze znaleźli; wpadło między konie, wskutek czego orzeł musiał okrążyć, a tymczasem kangurek jak mysz schował się w ziemię.

Trzeba było widzieć, z jaką bezczelnością orzeł najspokojniej jeszcze raz nas okrążył i usiadł o parę kroków.

Wielką miałem ochotę wpakować mu bodaj z rewolweru kulkę — ale nie śmiałem, boć to tu święty ptak.

Miałem tego popołudnia wybornego konika, choć doprawdy niewiele większego od dużego cielęcia.

Puściwszy karawanę naprzód — zostałem sam z jednym Mongołem, jakimś młodym jeszcze i wielce ugrzecznionym kawalerem, także na pysznym koniczku.

Słońce już dobrze nizko stało, gdym się spostrzegł, żeśmy się bardzo daleko zostali za telegą, której wcale już widać nie było.

Pytam więc na migi towarzysza jak daleko do Hotyłji, gdzie mamy nocować.

Pokazuje, że jeszcze dobry kawałeczek.

Trzeba więc jechać.

Ruszam skrocza szybkiego; ale mój kawaler zamiast się mnie trzymać, widząc że chcę szybciej jechać, puszcza swą szkapinę co ujść może; i tak zaczynamy lecieć jak szaleni z góry i pod górę, bez pamięci.

Nareszcie widać stacyę, jeszcze 1000 kroków zaledwie.

Nagle spostrzegam się, że mój koń coraz krótszy się robi — uszy jego coraz mnie bliżej — patrzę, a to siodło moje kompletnie szkapce już na karku leży, ale szkapina leci jak opętana.

Chwytam za grzywę, żeby zeskoczyć, bo o wstrzymaniu konia mowy niema, aż tu buch — koń się wali na kolana, a ja na coś innego.

Miałem niestety w tylnej kieszeni grubą, srebrną tytonierkę i na tej tytonierce z całym impetem usiadłem.

Gwałt, lament nie do opisania; wszystko w strachu największym, że mnie się coś stało.

Istotnie ból był okrutny, ruszyć się wcale nie mogłem; apetyt został na ziemi; oka przez całą noc ani zmrużyć.

Niezbyt to było wesołe.

Sobota, Sajrussu.

Gorąco niesłychane — parasolka moja połamana, worek kupiony w Kobe drze się, zegarek mi stanął zupełnie.

Oto przyjemności podróży!

Step wciąż gładszy, równiejszy.

Wczoraj tydzień jak opuściłem Kałgan.

Sajrussu, to siedziba t. zw.

Ambani, czyli owego wyższego chińskiego wojskowego, który w tym szczerym stepie przemieszkuje w kilku z drzewa skleconych, niezbyt ponętnych domostwach.

Konie ma za to prześliczne.

Ledwie się mogąc ruszać, nie poszedłem go odwiedzić, ograniczam się do odfotografowania tej niezbyt ponętnej rezydencyi.

Niedziela.

Jeszcze dzień, może najwyżej dwa, i będę w Urdze — Bogu chwała!

Chwilowo mam dosyć tej jazdy, zwłaszcza od chwili upadku z koniem.

Dziś rano oprałem obydwóch, Chińczyka z Mongołem, kijem, i to poczciwą Burdziaczką, laską z Krasiczyna, którą mam ze sobą.

Tom cały napisaćby można o sposobie jedzenia i żarłoctwie Mongołów!

Kości baranie tłuką jeszcze na kamieniu, żeby wyssać szpik.

Jeden ze wspanialszych specymenów eleganckiego sposobu jedzenia, to mój dzisiejszy karaulny, młody chłop, który według etykiety ciągle w kapeluszu siedzi przed wejściem do jurty, choć całe piersi ma odkryte, i potężną łapą trzyma wielką kość baranią już bez mięsa, z samemi żyłami, a jeszcze potężniejszymi zębami odrywa te żyły i pochłania prawie nie gryząc!

Biedny to istotnie naród; nędza w miarę zbliżania się do Urgi coraz większa, konie nawet znowu gorsze.

Poniedziałek, 6 sierpnia.

Ostatnia noc przed Urgą.

Pejzaż nagle się zmienia.

Opuściwszy Tałabułyk, wjeżdżam w ogromną, jak stół równą dolinę, zamkniętą jednak z trzech stron górami, które w południe na horyzoncie ledwie widziałem.

Szczęśliwy temperament mają te Mongoły: wesołość dziecinna, pasya do mocowania się.

Na kilku przestankach uważałem, że zwykle ci co mieli mnie wieść, dawali folgę bardzo niewinnie objawiającemu się dobremu humorowi, popisując się siłą potężnych swych muszkułów; przyczem nietylko otoczenie, ale i sami walczący ciągle się uśmiechali.

Nigdy u walczących, czasem bardzo długo, nie spostrzegłem cienia zawziętości lub gniewu.

Jednym z charakterystycznych rysów tych ludzi jest wielka łagodność, w przeciwieństwie do Chińczyków, zawsze raczej w złym humorze będących, zawziętych, gniewliwych i mściwych.

Typ ogólnie bardzo brzydki: twarze okrągłe, nosy szerokie, ale nie przesadnie, nieco spłaszczone, policzki nieco wystające, ale nie tak znacznie jak np. u Buryatów, cera przeważnie oliwkowo - brunatna a zwłaszcza brudna.

Twarzy świeżej, młodej, prócz u dzieci, jak zresztą u wielu innych ras, dużo na powietrzu i słońcu przebywających, nie widać.

I to czyni tych ludzi brzydkimi, te niezliczone zmarszczki grube, mięsiste a głębokie.

Za to torsy przepyszne.

Między innymi uderzył mnie jeden, który dziś prowadził ranną kawalkadę, o istotnie herkulesowym torsie, po pas obnażonym, przez lewe ramię miał przerzuconą ciemno - purpurową togę bramowaną złotem, łeb ogolony a kark bawołu!

Częściej tu widzę kobiety.

Wczoraj czy przedwczoraj wiozły moją telegę dwie panie konno, siedząc po męsku, w męskich kapeluszach.

Odfotografowałem je.

— Dziwnie się czeszą: włosy namazane tłuszczem, powiedzmy od razu łojem, tak że stanowią jedną zbitą masę, zupełnie twardą, środkiem głowy rozdział, poczem te stwardniałe włosy jak dwa skrzydła po obu stronach głowy stoją; za uszami ich końce, mniej nałojone, połączone w rodzaj warkocza podpiętego ku górze.

Na owych skrzydłach i warkoczu nawleczone, bardzo piękne często, srebrne klamry rzeźbione a jour, zdobne koralami i kawałkami bursztynu.

Podobne do tych klamer ozdoby w uszach, na szyi, na piersiach, u pasa, zakrywają formalnie samą właścicielkę — co im się, mówiąc między nami, bardzo chwali, bo właścicielki niepiękne.

Na głowie wielki, czarny, filcowy, wołochaty, owalny kapelusz, troszkę przypominający czapki naszych Lisowczyków.

Pod wieczór dobiegamy coraz bliżej do gór — ślicznych, zielonych, pachnących, od miryadów najśliczniejszego kwiecia; powietrze chłodniejsze, świeższe — cała konfiguracya tych gór jak i flora przypominają mi zupełnie pierwszy dzień mojej jazdy za Kałganem.

I tu ten sam cudny, zielony, coraz bardziej falisty, na końcu poważnie już górzysty step.

Czem bliżej gór, uderza mnie coraz to częściej pojawiające się o 100, 50 i mniej kroków dziwne jakieś stworzenie, które jakby wyrastało z pod ziemi, a za zbliżeniem się, pod nią się zapadało.

Wielkości małego lisa, z długim puszystym włosem i ogonem, szare, buro pręgowane.

Podjeżdżam jednego, drugiego, dziesiątego - niesposób dokładnie się przypatrzyć lub przyjść do strzału, nareszcie jednak jechać już trudno, tyle dziur i jam pod nogami.

Mój kozak nazywa te zwierzęta »tarbagan«.

Po opisie szczególnego sposobu bronienia się przez atakowanie zmysłu powonienia chcącego je schwytać, domyślam się, że to muszą być tchórze, które widocznie tu mają główną swą kwaterę.

Na szczęście nikt z nas nie zmusił ich do obrony, bo bylibyśmy trupem popadali, gdyby się te setki tchórzów chciały zwykłym sobie systemem bronić.

— Tu, po wielu dniach, pierwszych znowu zobaczyłem ludzi idących piechotą; dotąd w całej Mongolii widziałem tylko albo siedzących lub leżących na ziemi albo na koniu — nóg używają tylko do trzymania się na koniu.

— Nocleg cudowny, kraj śliczny, ale na tej znacznej wysokości chłód w nocy przejmujący; dzięki Bogu, że mam ze sobą i na sobie sławucką burkę.

Przypisy


corpora: CEN

text:
Zakończyła się dwudniowa konferencja "Dzień Przemysłu w Sojuszniczym Dowództwie Transformacji".

W Warszawie spotkali się przedstawiciele różnych komórek organizacyjnych NATO, w tym sekretarz generalny Jaap de Hoop Scheffer, dowódca Sojuszniczego Dowództwa Transformacji gen. Lance Smith i jego zastępca adm.

Luciano Zappata, a także szef Sztabu Sojuszniczego Dowództwa Komponentu Lądowego gen. mjr Ton van Loon.

Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej reprezentował podsekretarz stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Bartłomiej Grabski oraz szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Franciszek Gągor.

Mottem konferencji było "Promujemy współpracę państw NATO i przemysłu na rzecz zapewnienia właściwych zdolności we właściwym czasie – teraz i na przyszłość".

Omawiano głównie sprawy związane z rozwojem przemysłu obronnego w świetle transformacji sił zbrojnych.

Warszawskie spotkanie było czwartym tego rodzaju, wcześniejsze odbyły się w cyku corocznym na terenie Berlina, Rzymu i Paryża.


corpora: openbooks

text:
Guillaume Apollinaire

(Nim próg przestąpiłem celi…)

tłum.

Stefan Napierski

Nim próg przestąpiłem celi

Obnażyć kazano ciało

Wyją sępy lub anieli

Poeto!

co ci się stało

Łazarz wstępuje na schody

Zamiast opuścić mogiłę

Żegnajcie o korowody

W młode lata pewnie żyłem

-----


text: berbeć, ‘dzieciak, bęben’, por. serb., czes. brblati, ‘gawędzić’, blblati, ‘jąkać’, beblati i bebtati (to samo).


corpora: sejm

text:
UZASADNIENIE

doktor nauk technicznych w zakresie mechaniki;

doktor nauk technicznych w zakresie elektrotechniki;

doktor nauk technicznych w zakresie transportu;

doktor nauk ekonomicznych w zakresie ekonomii;

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

Ogólnopolskiemu Porozumieniu Związków Zawodowych,

NSZZ „Solidarność”,

Konfederacji Pracodawców Polskich,

Związkowi Rzemiosła Polskiego,

Business Centre Club,

KSN NSZZ „Solidarność”.

Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego,

Państwowej Komisji Akredytacyjnej,

Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich,

Konferencji Rektorów Publicznych Szkół Zawodowych,

Polskiej Akademii Nauk,

Parlamentowi Studentów RP,

Krajowej Reprezentacji Doktorantów,

Radzie Młodych Naukowców,

Niezależnemu Zrzeszeniu Studentów,

Zrzeszeniu Studentów Polskich.

06/10r


text: cuchthaus, cychthaus u W. Potockiego, ‘dom karny’, z niem. Zuchthaus.


text:
Mikołaj Sęp Szarzyński

Pieśń III

Psalmu LVI Paraphrasis

Racz się nade mną zmiłować, mój Panie,

Bo mię przeciwnik depce i staranie

Ma o tym pilne, abym na odmiany

Wszelkim kłopotem był umordowany.

Depce mię srodze, pyszniąc się wielością

Ludzi, i zbytnią tłumi mie srogością;

W żaden dzień wolnym nie jestem od niego,

I noc nie próżna strachu okrutnego.

Wszakże, choć we dnie, choć strach obciążliwy

Mnie w nocy ciśnie, Ojcze dobrotliwy,

Tyś jest nadzieją moją, mój obrońca,

I będziesz w każdej potrzebie do końca;

Twemi ja, Panie, będąc uprawniony

Obietnicami, ani zaślepionej

Ludzkiej chytrości, ani groźby srogiej

Bać się nie będę, ni wojennej trwogi.

Cóżkolwiek mówię, to źle wykładają,

Każdej przyganę mojej sprawie dają,

Na to swą pilność wszytkę obrócili

Bezbożni ludzie, aby mię hydzili.

I w zborach radzą, aby głowę moję

Lub skrytą zdradą, lub przez jawną zbroję

Stracili: przeto ścieżek mych pilnują,

Mnie przezpieczeństwa nic nie zostawują.

A wiec to zcierpisz, Panie sprawiedliwy?

Będąż sie cieszyć z swoich spraw złośliwi?

Będziesz odwłaczał zborowi zdradnemu

Przyść k upadkowi niepoddźwignionemu?

Wiem, o wiem pewnie, wiekuisty Panie,

Że liczysz moje każde uciekanie

I chowasz kropie łez oczu płaczliwych

I wiesz przyczynę kłopotów straszliwych.

Staranie złośnych niczym czynisz prawie,

A mnie twe ucho nakładasz łaskawie

I znaki jasne twojej życzliwości

Mnie okazujesz i stałej miłości.

Twemi ja, Panie, będąc upewniony

Obietnicami, ani zaślepionej

A zawsze ciebie, o stróżu mojego

Żywota, chwalić będę ojczystego

Rytmem zwyczajnym i oswobodzony

Dać nie omieszkam ofiary ślubionej,

Twą łaską wolny.

Pomocą twą nogi

Moje nie zstąpią z twojej świętej drogi,

Dokąd duchowi mojemu mieszkanie

W tym wątłym ciele będzie, o mój Panie!

-----


text:
Anatol, ojciec Kościoła, ur. w Aleksandrji, w Egipcie, był jednym z najuczeńszych ludzi swego czasu.

Biegły był nietylko w naukach duchownych, ale w arytmetyce, jeografji, fizyce, astronomji, retoryce, i w filozofji.

Na żądanie mieszkańców Aleksandrji, otworzył szkołę filozoficzną Arystotelesa; ale największą usługę oddał swoim ziomkom, kiedy przez pośrednictwo przyjaciela swego Euzebjusza, biskupa laodycejskiego, wyjednał u Rzymian łaskę przebaczenia tym wszystkim, którzy ze zbuntowanej częci[1] miasta Bruchium (r. 269) dobrowolnie się poddali (Euseb.

Hist. eccl. lib.

VII.

c.

32).

Potém udał się w podróż do Syrji, w której przez biskupa Cezarei w Palestynie, Teotechna, został wybrany i pokonsekrewany na koadjutora i następcę tegoż.

R.

270 udał się do Antiochji, na sobór przeciw Pawłowi samosateńskiemu.

W przejeździe przez Laodyceę w Syrji, gdy właśnie zmarł jego przyjaciel Euzebjusz, został zatrzymany przez mieszkańców i obrany na biskupa tegoż miasta.

Pozostał na tém stanowisku aż do śmierci, której data niewiadoma.

Anatol odznaczył się szczególniej, jako matematyk i mówca.

Euzebjusz (ibid.

l.

c.) zachował nam część jego najważniejszego dzieła: Κανόνεζ περὶ τοῦ Πάσχα, przez które wprowadził, dla ułatwienia obrachowania dnia Wielkanocnego, cykl dziewiętnastoletni i okazał się przeciwnym wyrachowaniu azjatyckiemu czasu Wielkanocnego.

R.

1634 Idzi Bucher ogłosił w Antwerpji tłumaczenie Rufina, które, według jego zdania, miało być tłumaczeniem zupełnego Kanonu paschalnego Anatola, i prawie wszyscy uczeni podzielali to zdanie, nawet Permaneder w swojej: Patrologia specialis (tom I. p.

625).

Ale już przed dwudziestu laty słynny Ideler (Handbuch der Chronologie t. II p.

266; Lehrb. d.

Chronol., p.

361), a przed nimi jeszcze Van der Hagen dowiódł, że to tłumaczenie łacińskie kanonu paschalnego, które się znajduje także u Gallanda (Bihlioth. t. III), żadną miarą nie może pochodzić od Anatola.

Powiada on, że ten kanon łaciński nie zgadza się z greckim tekstem, przechowanym u Euzebjusza, zdradza autora z pierwszej półowy siódmego wieku, i to wcale nie uczonego.

Anatol napisał jeszcze 10 ksiąg o arytmetyce, z których tylko ułamki pozostały; wylicza je Fabrycjusz, Bibl.

Greeca, t.

I p.

274.

(Hefele).

X. M. G.


text:
23.

Pojedyńczy wodotrysk.

Napełnij flaszkę do połowy wodą, szczelnie zakorkuj, a przez korek przetknij szklaną rurkę.

W rurkę tę, która prawie dna flaszki sięgać powinna, nadmuchaj powietrza, ile ci sił stanie, i natychmiast otwór palcem zatknij.

W skutek dmuchania we flaszkę powietrze się w niej ścieśniło, i gdy palec odejmiesz, wytryśnie z niej strumień wody.

W braku szklanej rurki można wziąść gęsie piórko.


text:
BRACIA MAŁEGO MAULI.

Noc nadchodzi, to pora łupów sępa Chila

I nietoperza Manga, i innego zwierza.

Ludy dżungli bój zaczną, lub wznowią przymierza,

Bo nadszedł czas turnieju, wielka łowów chwila.

Szanując jednak wiernie stare dżungli prawa.

(Nocna pobudka ostępu).

— Naturalnie! — rzekł przychlebnie Tabaki — Niema może jadła godnego wilka, ale mizerota, jak ja, zadowoli się bylejaką kosteczką!

Czyliż nam — gidurlogom (ludowi szakali) — wolno przebierać i w pożywieniu?

Tabaki odrzekł spokojnie:

Wilk nastawił uszu.

Przerwała mu wilczyca:

Ale niezwłocznie zabrzmiało przeraźliwe, naprawdę niegodne tygrysa, wycie Shere Khana.

— Niedołęga.

Skoczył na ognisko, rozłożone przez drwali, i poparzył sobie łapy.

Tabaki jest przy nim.

— Ho... ho... jaki mądry!

Zabiera się do ssania!

Więc to jest małe szczeniątko ludzkie?

Chyba niema na świecie drugiej wilczycy, któraby się mogła poszczycić takim wychowankiem!

— Władco dżungli, malec tutaj się schował!

Oburzyła się.

— Zobaczymy co powie rada! — zauważył wilk-ojciec.

Matki powtarzały wołanie niespokojnemi głosami:

— Badajcież uważnie... badajcież uważnie, o wilcy!

— Badajcie uważnie, o wilcy!

Nagle z poza skalnych złomów doleciał głuchy ryk tygrysa.

Akela nie potrząsnął nawet uszyma.

Powtarzał dalej swoje:

— Cóż wolnemu rodowi po małym człowieku?

Zaczęły się burzliwe narady, naogół jednak przychylne dla malca.

Pośród tego rozbrzmiewało nieustanne naszczekiwanie Akeli:

— Badajcie dobrze, o wilcy!

Badajcie dobrze!

Mauli pilnie przestrzegał owego prawa.

Rósł, mężniał i stał się silnym, zresztą inaczej nie mogło stać się z chłopcem, który nie chodził do szkoły, nie męczył się niczem, a dbał jeno o to, by miał co jeść.

Bagera przeciągnęła się, przymknęła oczy i powiedziała:

— Czemużby mnie miano uśmiercić? — spytał

— Spójrz mi w oczy!

— Nie wiedziałem wcale o tem, — odparł zasępiony Mauli.

To powiedziawszy, pobiegł ku równi w podskokach.

— Co ci to, synaczku? — spytała.

Pokazał jej pełen żaru koszyk.

Mauli zerwał się.

Rozległy się wycia:

— Milcz, ludzkie szczenię!

Wreszcie warknęły gromko stare wilki:

— Niech przemawia wilk umarły!

Akela podniósł siwy łeb i powiedział ponuro:

Zaległa cisza.

Jakoś nikomu nie spieszyło się walczyć na śmierć i życie z Akelą.

Wtem ryknął Shere Khan:

A większość stada zawyła zgodnie:

Akela podniósł znowu głowę i powiedział:

Akela ciągnął dalej:

Kopnął ognisko, aż skry posypały się wokół.

Potem dodał, zwracając się do wilków:

— Nie zapomnicie o mnie? — pytał Mauli.

— Odwiedź nas rychło, drogi, mały nagusku! — powiedziała matka-wilczyca — Teraz, na rozstaniu, mogę ci powiedzieć, że kochałam cię bardziej od moich własnych dzieci!

Przypisy

↑ W całem dziele mowa o milach angielskich.

Jedna taka mila ma około dwu kilometrów.

— Przyp. tł.


text:
czerw, ‘robak’; ‘płód pszczeli’; dawniej czyrzw, czyrw; czyrwotoczyna, czerwotocz, ‘toczenie drzewa przez robaka’.

Od czerwu, w Polsce czyrwcem, czerwcem zwanego, t. j. od ‘porphyrophora polonica’, i od jego barwiku poszła we wszystkich językach słowiańskich nazwa czerwieni i barwienia na czerwono: cerk. czrweń, bułgar.

czrwilo, ‘szminka’; czerwony, pierwotnie czyrzwiony, imiesłów od czyrzwić, ‘krasić na czerwono’; więc już pierwotni Słowianie na prarodzinie zajmywali się zbieraniem tej »koszenili« domowej, żyjącej na korzonkach ‘scleranthusa’, również czyrwcem przezywanego; korzenie wytrząsano na płachty, a poczwarki suszono; wywożono je szczególniej na Wschód i dochód bywał z tego znaczny; amerykańska koszenila, jako silniej barwiąca, zastąpiła czerwiec polski już od 16. wieku.

Stąd i nazwa miesiąca czyrwca, czerwca (u Czechów czerwen; czerwenec, ‘lipiec’); wedle innych miesiąc czerwiec nazwany tak, że się w tej porze lęgnie czerw pszczół, a pszczelarstwo było jedną z najważniejszych gałęzi gospodarstwa słowiańskiego.

Spór rozstrzygnie, kto ustali porę zbierania czerwca, właśnie na Mazowszu obfitego.

— Obok czyrzw, istniał z innym przyrostkiem *czyrzm, o tem samem znaczeniu; od niego przymiotnik cerk. czrmĭn, ‘czerwony’, czrmnowati, ‘czerwienić’; u nas tylko w nazwach miejscowych (Czyrmin i i.) i w nazwie botanicznej czermienia.

Pierwotne znaczenie czerwu i czermu było tylko ‘robak’; lit.

kirmis nic innego, ale już ind. krmis obok ‘robaka’, ‘czerwiec’ oznacza i od Indów dostał się jako kirmiz do Arabów, a od nich rozszedł się na Wschodzie (tur.

kyrmyzy) i Zachodzie (włos.

chermisi i carmesino, carminio; franc. cramoisi i carmin), i doszedł do nas jako karmazyn, ‘materja jedwabna czerwono czerwcem polskim farbowana’, ‘szkarłat’.

Koloru tego na żupanach używała tylko rodowa szlachta, więc: »jakem karmazyn«.

Alkiermes (z arabskim rodzajnikiem) nazywano jeszcze w 18. wieku i ‘syrop-wódkę’, którą i cucono omdlałych.

Dawną ‘maść w kartach’, czerwień, zastąpiły kiery francuskie.

Częste w nazwach miejscowych: Czerwieńsk mazowiecki, a od grodów czerwieńskich, które Włodzimierz W. na Lachach zdobył, cała przyległa Ruś Czerwona nazwę otrzymała.

Kolor czerwony był narodowy.

Czerw, ‘robak’, utrzymał się w przymiotniku czer(w)liwy, ‘robaczliwy’: »czerliwe ze spodku«, Potocki; w biblji czyrzw (»robak«, Leopolita), w psałterzu czyrw i czyrzwiom, zawsze czyrzwiony i czyrwiony (bo zmiękczenia się jeszcze nie wyraża), ale w biblji już czyrwony, nie czyrwiony, bo nigdy inaczej nie pisane; z czyrwieńca (»z karmazynu«, Leopolita).