corpora: wikisources-pl

text:
Apollo, gr. ᾽Απολλὼζ, albo (jak w niektórych kodeksach) ᾽Απολλὼνιοζ, żyd, rodem z Aleksandrji, biegły w Piśmie św., uczeń św. Jana Chrzc.

(Dz. Ap.

18, 24.

25).

Uwierzył on w P. Jezusa, razem ze swym mistrzem i pomimo, że nie był ochrzczonym, był jednak gorliwym krzewicielem chrystjanizmu, podróżując po synagogach żydowskich (hellenistów) i wszędzie dysputami swemi dowodząc, że Chrystus jest obiecanym Messjaszem (ib.

w.

28).

Z tego domyślać się można, że A., zaraz po uwięzieniu św. Jana Chrz., a może i przedtém Palestynę opuścił.

Kiedy św Paweł, zmuszony opuścić Korynt (r. 53), udał się do Syrji z Aqnilą i Priscillą, po drodze wstąpił do Efezu na krótki czas tylko, zostawił tam towarzyszów podróży; sam zaś pojechał do Cezarei (Dz. Ap.

18, 12.

21).

Lecz wróciwszy niedługo do Efezu (54 r.) zastał tu wielu przez Apollosa nawróconych do Chrystusa i ochrzczonych chrztem Janowym (Dz. Ap.

19, 1—4).

Apollosa zaś samego nie zastał, bo Aquila i Priscilla, obznajmiwszy go lepiej z prawdami wiary i ochrzciwszy, wyprawili z listami zalecającemi do Achaji (Dz. Ap.

18, 27), może spodziewając się, że więcej wpłyine na nawrócenie tamecznych żydów, aniżeli św. Paweł (Cf. Dz. Ap.

18, 1—18).

I rzeczywiście, wpływ jego w Koryncie okazał się bardzo korzystnym (I Cor.

3, 6); lubo z drugiej strony, Koryntczycy z tego powodu podzielili się na stronnictwa: jedni zaczęli więcej wynosić Apollosa, drudzy Pawła (I Cor.

3, 4.

1, 12).

A. może tém zniechęcony, opuścił Korynt, a połączył się w Efezie z św. Pawłem (57 r.).

Za usilną tegoż Apostoła namową, obiecał udać się później drugi raz do Koryntu (I Cor.

16, 12).

Św. Hieronim, Comment. ad.

Tit.

3, 13. podaje, iż A. tam udał się rzeczywiście i był biskupem.

Według zaś Menelogium (ap.

Canisium, Thesaur.

monum.

II 929) miał być bpem w Dyrrhachium, w Epirze Nowym; a jeszcze według innych, w Cezarei palestyńskiej (ap.

Fabricium, Salutaris lux Evang. s. 407).

X. W. K.


text:
Wojny chocimskiej

część dziewiąta

Wacław Potocki

Już ich Turcy z niezmiernym czekają aplauzem,

Ciągnie szyje, gdy o nich gruchnęła nowina;

Straże nawet przyległe, co trzymały wzgórki,

Wyrzucały zawoje z krzykiem na powtórki,

Czując czas niedaleki szczęsnego powrotu

Jakoż już i do rozmów z naszemi opłaźnie

Darli się, czego hetman zakazał wyraźnie.

Witać ręka; w poczesne wszyscy, wszyscy brody

Przybrani; by tak w rozum, maluj wojewody!

Wszyscy od złotogłowu i wyboru koni,

Od rzędów i w kamienie usadzonych broni.

Tym żórawie, tym forgi trzęsie Zefir sępie,

Pociągnąwszy do łęku siwej brody czopem:

"Z tym, o mężowie, który widzicie, pochopem

Pod jego wjedźcie namiot; ani was omylę,

Że przygasiwszy w sercu zapał wojny przeszłej,

Według waszej was będzie Dilawer podeszły

Traktował dostojności; co i w tem tłómaczy,

Gdy nas sług najprzedniejszych swego pana znaczy

Do pokazania drogi, gdzie was niedaleka

Cesarskiego dywanu wczesna szopa czeka".

Krótkiemi Żórawiński odpowie mu słowy:

"Nie wątpimy o chęci najmniej wezyrowej,

Ileśmy z listu jego mogli się doczytać,

Wdzięczność płacić wdzięcznością gotowiśmy i my,

Toż się nazad obrócą Turcy w kalwakacie,

Przez tamte posłów naszych prowadząc połacie,

Gdzie wszytkiej stek starszyny i dziwnej splendece

W dalekie strony słońce złote blaski miece.

Ale ani uważać wszytkiego się dało,

Bo i nam złoto nie dziw i we wzorki babie

Układane pod cyrkiel barwiste jedwabie;

Ani pychy głupiemu dodawać się godzi,

Tak wspaniało jechali naszy, jakby rzekli:

Wkrótcebyśmy was i z tych pałaców wywlekli,

Których jeśli te gałki i złocone żerdzi,

Albo strzępki nikczemne i mdłe pierze twierdzi,

Szabla tem wszytkiem władnie; za żelazem chodzi

Złoto; w polu wygrana te owoce rodzi.

W którym zastępie skoro dojechali szumnej

Szopy, na cztery piękne dźwignionej kolumny,

Nie otrą, kilkadziesiąt kiedy ich Wołochów

Z kredencem gospodarskim życzliwie powita,

Upewniając, że spiża dojdzie ich sowita

I dla sług i dla koni, ani trzeba strawy

Nie skończy i, śmiertelne schowawszy oręże,

Serc na się zajuszonych pokojem nie sprzęże.

To mówili, a łzy im podchodziły oczy:

Tu dziękują posłowie i acz onej chęci

Hospodarskiej wdzięczni są; "niech się nikt nie smęci

Więc Trzelatkowski, starszy Sieniawskiego dworu,

Który swoim do tego rozumem honoru

Przyszedł, że do sekretów legacyej onej

Z Szernbekiem był i z Szołdrskim wespół przypuszczony,

Pójdzie do hospodara z wzajemnym od posłów

Kontestem ich przyjaźni; i wnet to kilką słów

Odprawiwszy, powraca: że pełen ochoty

Pod swojemi ich czeka hospodar namioty.

W tem tylko trochę było wątpliwości skrytej,

Jeśli nie z dyshonorem rzeczypospolitej;

Ale kiedy żaden człek ludzkością nie grzeszy,

I owszem większą zgodę od mniejszej zaczynać.

Toż wszelakie na stronę puściwszy dysputy

Pójdą, kędy ich Raduł, znaczniejszą osuty

Zgrają swych dygnitarzów, przed namiotem czeka,

I ujźrawszy ku sobie idących zdaleka,

Pomknie chyżego kroku; toż jako się zręczą,

Mile się obłapieniem wzajemnem przywdzięczą.

Prosi w namiot hospodar, gdzie mówiwszy mało,

Wszyscy na dwór wychodzą; dwu tylko zostało

Przy nim: jego logofet z drugim katerdziejem,

Banem karaleweńskim, który przywilejem

Honor dany osobnym, nie od hospodara,

Lecz razem z hospodarskim od wielkiego cara.

Tu Raduł swą życzliwość i afekt niezmierny

Przeciwko nam wyświadczy w przemowie obszernej:

Między nami a Turki skojarzy; lecz zwłoki

Póki się ten kuropłoch nie rozmyśli znowu,

Prędki jest do odmiany, prędki do kolery.

Łacno było wyczytać z Radułowej cery,

Że chciał szczerem o pokój nasz chodzić staraniem,

Bowiem mający w domu strasznej wojny zapał,

I w którem inszych podsiadł panowania trochy

Najmniejszej nie był pewien nad swemi Wołochy.

Wszytko to pod pretekstem chrześcijańskiej wiary

Ukrywszy, obiecuje bez końca, bez miary,

Kołacąc w piersi dłonią po szedziwej brodzie,

Służyć nam w tym, wedle swej możności, zawodzie.

I upewni, sami-li nie będziemy przeczyć,

Że może wszytkie wzajem urazy poleczyć;

Między Turki a nami na tem będzie cały,

Byleśmy rzeczy drogo nie trzymali małej,

A pokój nadewszytko kochali i zdrowie.

Na które mu ofiary tak krótko posłowie:

Tuśmy stanęli, twoim upewnieni listem:

Że nam, jako wyznawca Chrystusowej wiary,

Z każdej raczysz dopomódz w tym terminie miary,

Aby wprzód boża chwała i jego kościoły,

Które nad zdrowie, szczęście i wszytkie żywioły

Więcej sobie cenimy, zostawały cało;

Którą po Bogu liczym, a raczej umierać

Dziś, dziś wszyscy wolimy, niźli tej nadterać.

Wiesz, cośmy krwie ztoczyli, co zgubili braci

Dla was Potocki, dla was Żółkiewski umierał,

Żeby was obrzezaniec hardy nie pożerał;

Dla was, jeśli rozsądkiem pojmiecie to swoim,

I my podziśdzień w polu Gradywowem stoim,

A że Bóg intencye nasze zna, bogatej

Od niego oczekujem przynajmniej zapłaty.

Ochotę, z którą nam się raczysz prezentować,

Powinniśmy zawdzięczać, powinni wetować.

W czem od wodza naszego sygnetem zamknięty

Odda hospodarowi) a prosimy dalej,

Żebyśmy wezyrowi tę prezentowali

Przyjaźń, którąśmy pierwszy wezwani od niego,

I skłonną do pokoju chęć przez Wewelego.

"

Z tem się wezmą posłowie do swego namiotu,

Gdzie pięćdziesiąt jańczarów i z ciała obrotu

I z szat świetnych ochotny Dilawer naznaczy,

Żeby wartę, a oraz mieli posługaczy.

Ale Osmana morzy nadzieja zawzięta,

Jużby sobie przegranej z nami życzył raczej

Niż pokoju, do tej mu przychodzi rozpaczy.

Chociaż tak wiele razy od naszych ukaran:

Mów wilku pacierz!

a on przecie: owca, baran;

Traktować, a jako więc na jeżowy wyżli

Tak pakta, tak i temu Konstantynopole,

Gdzie go albo mierziony pokój, albo zima

Przejętemi mrozami wyżga zpod Chocima.

Toż ledwie że się imie modre niebo żarzyć,

Czy oszalał?

czy się wściekł?

tak woła, tak zrzędzi!

Chciałby na nas obalić lasy i werteby,

Jeszcze większa część naszych wczorajszą wyprawą

Ubezpieczonych spała i dopiero wrzawą

Głosów ludzkich, grzmotem dział, nawałnością koni

Obudzą się i porwą, jako oparzoni.

Zmyka straż Lubomirski, co dopiero w dniowym

Placu była stanęła, i pod Denofowym

Beloardem osadzi przed broną załogę.

A tymczasem trębacze po obozie trwogę

Ani wojska szykować, sam czas nie wydole,

Ani miejsce po temu: bowiem Turcy chmurą

I góry i co rówien zalegli pod górą;

Do koszów między swe się bierze parapety,

Czekają rychło na cel, gęstwą tak szkaradną

Na działa i ich rury bisurmanie padną.

Ale ci kiedy już-już trzeba było skoczyć.

Hałła!

hałła!

więcej nic, chłysnąwszy po czarce

Masłoku, on swój impet obrócili w harce.

Ochotnie im pomogą takiej krotofile,

Komu hetman pozwoli; tymczasem w majdanie

Konni, w szańcach piechota pogotowiu stanie.

Do nocy prawie trwały harce i gonitwy,

Gdzie naszych kilku padło z Korony i z Litwy:

Tam Hryniecki dzirytem przez pancerne nity

W poły prawie, w skroń Morsztyn z Cedrowskim przebity.

Tam Floryan Pisarski odniósł w ręce prawej

Tyle naszych przez zbroje, pancerze, misiurki,

I rannych i zabitych; pójdźmyż między Turki,

Z których żaden niczem się nigdy nie zasłoni,

Żeby siebie i lotnych nie obciążyć koni.

Chynąć się jako trzcina po obudwu łęku,

Wprawo, wlewo, jako broń nieprzyjaciel niesie,

Już naszy sposób mieli, przytrzymawszy cugle

Zamierzyć się, a skoro poganin od strachu

Zmylił raz, powtórnego nie uszedł zamachu;

Ze łbem nadstawionego, razem pozbył krztonia.

Sześćdziesiąt ich dziś padło, kilku żywcem wzięto,

Nierównie nastrzelano więcej i nacięto

Przedniego komunnika: gdyż na takie gony

Wracali do taboru imo namiot, w którem

Naszy stali posłowie, gdy łby, ręce, brzuchy

Uwijali w bawełnę i miękkie flejtuchy.

Nakładszy, w jeden parów rzucali zarosły;

Za których i podziśdzień obłąkane dusze

Pełne ptaków, pełne psów i kotek fundusze.

O nieszczęsna jałmużna!

psy karmić i koty,

Ani noc swojej zwykłej chybiła kolei,

A skoro na podniebne okolice padła,

Co żywo śpi jak zarżnął, prócz ten, co na straży

Czemuż nie śpisz, Osmanie?

czyż nie miękkie pierze?

Czy cię nie wkoło strzegą życzliwi żołnierze?

Niechaj zboże pod wiatrem, niech rzeki płynące

Sobie imaginuje, wzdy nie będzie przy śnie:

Bo go bardziej niż kamień pod bokami ciśnie.

I Osman, utraciwszy ludzi swych tak wiele,

Mniejszą kupą jako on; naostatek widzi,

Już dziś trzeba traktować, albo z dalszym bojem

Odprawić komisarzów; między tem obojem

"Wprzód nim przyjdzie do jakiej z nami transakcyej,

Chcę jakie sprawić imię tej ekspedycyę.

Wziąć im trzeba koniecznie Kamieniec w Podolu,

Smarowniej pójdą rzeczy i przyszłe traktaty.

Więc mieć każe do szturmu wszytkie aparaty:

Ogniste naprzód kule, petardy, drabiny,

Moździerze i granaty, murowe machiny;

Piechoty wszytkie pójdą, konnych sto tysięcy,

Wszak tu blizko, jeżeli trzeba będzie więcej.

Weźmiem miasto do razu, opanujem mury,

Bo giaurów weźmie strach nagły niespodziouy,

Przepadną w ziemię, albo zapomnią obrony;

Przyszli, jakby już mieli wygraną za pasem;

Że psi, niegodni kości u nóg moich głodać,

Będą nam śmieć pokoju kondycye podać ?

Ale skoro Kamieniec będą trzymać nasi,

Odtoczę im od czopa, zastąpię od spasi!"

Poświadczył z niesłychanym janczaraga gustem

Łaski pańskiej, zostawszy na niem komendantem.

Na wierze się życzliwej pewnie nie zawiedzie;

Nieprzyjaciół, wzdy wiatrem nie będą żyć gołym.

Z tem odszedł zostawiwszy Osmana wesołym.

Jeszcze dzień był opodal, dopiero koguty

Pierwsze piały, gdy skorą nadzieją otruty

A on sobie w Kamieńcu naszym gospodarzy,

Jako przyrzekł dopiero, zleca janczaradze.

Równie tak jako we śnie z myślami pokawi!

Bowiem skoro nam tylko trzeci kur zapieje,

Skoro przyjdzie umierać, a śmierć oczy przetrze,

Wszytkie myśli i nasze roboty na wietrze,

Jak ze snu głębokiego obaczymy we dnie.

Przebóg!

któż się nie zlęknie?

któż tam nie poblednie?

Gdy jako w zwierciedle przy grobowym progu

Razem się w długich godzin przejźry katalogu.

Próżność nad próżnościami, szczerą widząc próżność,

I że sama na świecie płaciła pobożność!

Aż nie masz nic, aż nago wleziem się do trumny,

Biednej koszule sami nie weźniemy sobie,

Sławę, bogactwo, rozkosz, świeckie delicyje,

Lekki wiatr po znikomem powietrzu rozwije.

I odleżałe boki swoich kości chwytać,

A człowiek pocznie takich snów uważać skutki,

Co mu znaczą, gdy straszne uderzą pobudki,

Pójdźcież teraz, królowie, którym wieńce drogie,

Pójdźcie, książęta, którym mitry czwororogie

Chrześcijańskim siedzicie z biskupim prymatem;

Ludzkiemi berła macie, albo pastorały;

Pójdźcie srodzy hetmani, którzy pełne grozy

Z których ręku straszliwych okrutnej buławy

"Wywrócone narody, ognie, gwałty, wrzawy,

Niebiosa zagłuszają; pójdźcie i wy, sędzie,

Kędy sprawiedliwości wasze sądzić będzie

Bóg, któremu nie trzeba świadków i przysięgi;

Obaczy wszytko z serca człowieczego księgi.

Wszyscy zgoła tam staniem, panowie i chudzi,

Gdzie nas do sądu trąba anielska obudzi.

Ocknie się i w namiecie obaczywszy słupy,

Nie wesół, jakoby mu psi pojedli krupy.

Więc się chyżo porwawszy z obłudnego łóżka,

Napoły z śmiechem rzecze: i to dobra wróżka!

Jeszcze świt był opodal, jeszcze złotorody

Głowy Febus nie wyniósł z oceańskiej wody,

Jeszcze świecił pod ziemią, kędy antypodzi,

Naród człeczy, piętami w nasze pięty godzi;

Oni nam, my się im też dziwujemy wzajem,

Jakim kształtem, jakim to dzieje się zwyczajem,

Że w niebo nie przepadną gdy od ziemię wiszą?

O czem dziś siła naszy mędrelkowie piszą;

Co głowa to inaczej, wszyscy, wszyscy różnie,

Że ziemię jak pieczenią obrócą na rożnie,

Rozum ludzki, sam mądry, spraw twych budowniczy?

Gdy uderzyć pobudkę Osman każe w kotły,

Oraz basze i wszytkie obwieszcza wezyry,

Ordom, na pewne miejsce zegnawszy jassyry,

Drogę sobie zajść każe, więc działa burzące

I potrzeby gotować szturmom należące.

Huseim i Dilawer z swym się komunnikiem,

Ze zwykłym wieszać będą po górach okrzykiem.

Żeby zaś Lubomirski nie chciał zabiedź wcześnie

Osmanowej radości, którą widział we śnie,

Co wszytko skoro wedle myśli swej obradzi,

Naostatek swych wróżków do siebie sprowadzi,

Naprzód im sen, potem swą imprezę pokaże,

I o przyszłym sukcesie upewniać się każe.

Że-ć przez nas co inszego Mahomet objawi;

Nizkie nasze supliki i pokorne modły

Doszły go i niebiosa nakoniec przebodły.

"

A tu Osman: "o moi kochani biskupi !

Żebym tam sobie pewnie miał obiecać gościć,

Na wasze upewnienie, jakom pod Chocimem

Ślubił, prócz żem giaurskim nasycony dymem;

Często nożem na cudze umytym biskokty,

Chleba nie jadł pasorzyt i dłubał paznokty

Miasto zębów; nieraz spać bez wieczerzy chodził,

Gdy swojej nie gotując kto na cudzą godził.

"

Na tych rozmowach, które poświadczają jedni,

Drudzy przeczą, czas trawił, aże się rozedni;

Jeżeli się dzień robi?

jeżeli już świta?

W tem wszytkie topi zmysły, choć mógł jeszcze leżeć,

Żeby jako najrychlej Kamieniec ubieżeć.

Światłem gwiazdy błyszczały po niebie przestronem,

Których złoty Lucifer rozpuściwszy buje,

Rozstrzelane po sferze ogarki zajmuje;

I Febe złotoroga kryje się przed bratem;

Już Hemu wysobiego, Tatr i przykrej Ety,

Złotym słońce promieniem oświeciło grzbiety,

A na krzakach Idejskich pełne rosnej wody

Zdaleka się dojźrałe rumienią jagody.

Wraca praca do ludzi i otwiera domy;

Murowane kominy kurzy Wulkan chromy;

Pasterz, swe trzody szronem w siwolite łąki

I przestrone obszary wegnawszy, dmie bąki

Ciesząc się niesłychanie, kiedy mu po rosie

Jego dumy w odbitym echo wraca głosie;

Młody cielec gomołem, łbem i karkiem ciska,

Ale wytchnieć mu kiedy pod jarzmem igrzyska;

Pasą matki zdojone, w należytej dani

Chcąc pełne mlekiem przynieść wymiona swej pani;

A zuchwały koziołek biega jako cyga,

Co wyborniejsze ziółka ząbkami przystrzyga,

Gdyby nie psi, jużby mu zganił tę swawolą.

Po swej duma czystości akcentem łagodnym,

Trzepie skrzydła zroszone i mech szary puszy,

Dokąd go ciepłym słońce promieniem osuszy.

Niedojźrany skowronek gdzieś aż pod obłokiem

Pieje i swe powtarza tyryle powłokiem.

Błędnym żeglarz Eurom i niepewnej wodzie

Zdrowia i fortun wierzy; lecz kędyż przygodzie

Miejsca nie masz na świecie?

i kogo zazionie

Wiecznym Neptun wyrokiem, na suszy utonie !

Oracz wprzągszy do pługa pracowite cielce,

Znowu się długu wielkiej zwierza rodzicielce;

Albo widząc dojźrałe lny, trawy i ryże,

Częścią ją goli, częścią skubie, częścią strzyże.

Drugi na podebranym brzegu wisząc śmiele,

Albo już jętą rybę prowadzi za skrzele,

Albo dający obrok swej myśliwej duszy,

Strzeże, rychło włosienia, rychło wędy ruszy.

Ten sobie dom buduje; groble sypie drugi,

I w miejscu poniewolne zastanawia strugi,

Żeby mu obrotnemi wiecznie snuły koły

I ryby zawierały; ten osadza pczoły,

Ten owce strzyże, inszy bujne szczepi sady,

Albo wonne dziardyny, albo winohrady;

Albo młode wałachy, albo spaśne woły,

W nadzieję założonej szykuje stodoły.

Kto myśliwy, to w pole: krogulcem przepiórki,

Jastrząbem kuropatwy, a skoro kapturki

Zruci rarog, zająca zalatuje z góry;

Gęsi sokół i dzikie ugania kaczory.

Mają swoje zabawy i ptaszęta drobne,

Kędy się bardziej wikle im się dłużej trzepie.

Wywrze ze sfor ogary w najgęstsze zapusty,

Którzy pojętnym cuchem dotąd zwierza śledzą,

Że go nakoniec w miejscu trafią i popędzą:

Toż straszny rozgardyas, kiedy coraz klucze

Chęci, gdy chciwe oczy wytrzeszczając czeka,

Rychło nań albo zając, albo sarna lekka,

Albo też lis rumiany, albo wilk ponury

Wypadnie; toż ze smyczy charty jako z chmury

Piorun zmyka, więc i sam szalenie na szkapie

Pędzi i często szyję łomie przy herapie;

Albo się cieszy jeśli z kręconych konopi

Z wielkim tryumfem zwierza dobywają chłopi.

Owo wszelkie myślistwo na ziemi i wodzie

Ucieszy, kto go lubi; przy pięknej pogodzie

Ma uczciwe rzemiosło z pożytkiem zabawy.

Przeklnie się furman w błocie, wzdy czasem ze strawy,

I w złą się wlecze drogę: bo się barziej niczem

Nie cieszy, jako kiedy trzaska sobie biczem.

Rzekłby: że wszytko próżność!

snu i nocnej bredni

Rówien świat i to wszytko cokolwiek na świecie;

Wszytko bywszy nie będzie: bo śmierć wszytko zmiecie.

Igrzyskiem są przed Bogiem człowiecze obroty,

Robi, łowi, kupuje, szuka, wydrze, kradnie

póki tylko żyje, póki tylko ziewa,

Zawsze albo się boi, albo się spodziewa.

Srogim zaś szturmem, srogą nawałnością bite,

Trwożliwa bojaźń, jako nadzieje niesyte,

Za różną łakomego idąc serca żądzą,

Po królewskich pałacach i ratuszach błądzą.

Ten twardych drzwi pilnując i portyry głuchej,

Cegle wystał jakoby za pokutę dołek,

Pragnie złota łakomy i bogactwy między

W niedostatku wyżywszy wiek, umiera w nędzy,

Żeby zpełna doroczna lichwa doszła skrzynki;

Gdy drudzy jedli, pili, on połykał ślinki.

Me mógł na twardej ręce jego wykołatać

Wstyd i zimno, żeby był suknię dał załatać.

Ten płochego pospólstwa faworem odęty,

Drugi karmi i poi, trąbi, bębni, skrzypie,

Wioskę przeda ojcowską a pieniądze sypie;

Nie wie tego, że jako wicher niewidomy

Porwawszy na powietrze leda wiecheć słomy,

Me tylko razem puści, lecz tymże zawodem

W błoto wmiece i lada opaskudzi smrodem.

Póki psu chleba dajesz, tobą się opieka;

Przestaniesz ?

da kto więcej: kąsa cię i szczeka;

Dopieroż gdy mu język zazdrości wścieklina

Odbierze, co do gęby przyniesie mu ślina,

Wszędzie żuje o tobie za twoje wygody;

W łyżceby cię, gdyby mógł, rad utopił wody.

Tenci skutek pospólstwa i kuflowa łaska,

Jeśli nie lejesz, zaraz idzie do dyaska.

Ów językiem wykrętnym i goli i strzyże,

Kogo rano ukąsił, wieczór go zaś liże.

Nieprzyjaciel mej sprawie, przyjaciel osobie,

Ratusze mu warstatem: tam jako na targi

Szewcy buty przedajne i on niesie wargi;

Jako różę na oset, tak wzajem gotowy

W oset przetworzyć różę wykrętnemi słowy.

Jednako swym i cudzym pogardza żywotem;

Nie może się ukoić choć fortuna przeczy,

I tylko naszą zgubą serce swe poleczy;

Już sto stracił tysięcy pod Chocimem ludzi,

Wzdy w nim dotąd gorliwej żądze nie wystudzi

Uroszczona nadzieja, że po piersi aże

We krwi naszej jego się arabczyk umaże.

Nazbyt-eś, Herkulesie, nazbyt śmiały, wierę,

Gdy się kwapisz piekielną nawidzić Megierę,

Ślepyś, że nas i śpiących i czujących do niej

Każdy dzień i godzina i minuta goni ?

Strasznym pędem lecimy w otchłań śmierci srogiej,

Jeszcze głupi szukamy prostszej do niej drogi!

Nie rwij się, będziesz tam w czas, zajedziesz i szłapią

Kędy szaleni cwałem do zginienia kwapią.

Niechajże drugich sława po kończynach świata,

Po narodach, po miastach, po powietrzu lata,

Niech morze krwią rumieni, niechaj z ludzkich trupów

Równe sypie mogiły Alcydowych słupów;

Niech mu zamki i boskie stawiają kościoły,

Niechaj szczerozłotemi wyniesiony koły,

Czterma się królmi wozi z hardym Sezostrytem,

Niechaj z Midą szaleje złota niedosytem;

Niechaj igra fortuną z Polikratem samem,

Niech mu się zapaszystym stół poci balsamem,

Niech pije z Antyochem, niech niewieściuszeje

Z Sardanapalem; niechaj z Neronem krew leje;

Mnie w odległem ustroniu spłacheć mej ojczyzny

Niechaj zmarsku i późnej domieści siwizny;

Niechaj, żywszy dalekim świata tego burze,

Na tem tylko przestając, co dosyć naturze;

Lubym wczasem, bez potu, bez prace, okryty,

Swobodnych dni i wieku tuteczuego syty,

Starego ziemianina, co dosyć ma na tem,

Który dosyć wysoko swą fortunę ceni,

Gdy ani upaść może, ani się odmieni;

Wszytkie takie na świecie przeniósł fortunaty !

Tedy skoro świat słońce oświeci wesoły,

Zaprzągają w armaty po stu par bawoły:

Rug i zgrzyt ciężkich wozów; pod swemi się znaki

Huseim i Dilawer drugą stroną ciągną,

I komunnikiem góry zwyczajne osiągną.

Nowe Lubomirskiemu w głowę wpadły kliny,

Poco-li Osmanowi takie przenosiny?

Czy się kędy o naszym dowiedział Zygmuncie,

Ody na niegotowego wpadnie z Niedoboru.

Więc się każe ochoczym dla niego wyprawić.

I lekkim naprzód harcem podemknie pod ono

Straszne mnóstwo pogaństwa, dopieroż kiedy ci

Swych się dzierżąc buńczuków stoją jako wryci,

Jako pczoły, jeśli je deszcz porany zrosi,

Wspomnij, muzo!

kto-li się pierwszy o tę ścianę

Uderzy: imię jego nie ma być milczane.

Jan Lipski, stary rotmistrz usarskiej drużyny,

Czteroma dorodnemi otoczony syny,

Czterech miał, czterech w regestr swej chorągwie pisze,

Przybrawszy dla ojczyzny dzieci w towarzysze.

Precz tarcze, precz kirysy, precz stalone nity,

Kogo Bóg tak mocnemi opatrzy zaszczyty!

Nie mają tyla strzały w męzkich rękach grozy,

Że z królem świętym rzekę; i kosami wozy

Tknione, ile cnotliwych przy rodzicu synów

Piersi, podczas najgorszych na świecie terminów.

Czas odmienia przyjaciół i fortuna mylna,

Twoja krew, ojcze, z tobą nigdy nierozdzielna.

Ten tedy widząc, że tchórz poganów obleci,

Tak rzecze, do miłych się obróciwszy dzieci:

"Pięćdziesiąt lat, bez mała, moja droga młodzi!

Jakom twardego Marsa służbę wziął, dochodzi;

Jako krew chustem leję za miłą ojczyznę,

Że mi już żadnej rany, chybaby przez bliznę,

Ani szabla turecka, ani szwedzka kula,

Łuk tatarski i oszczep grubego Moskula,

(Z tem się pochwalić mogę przed wszytkiemi śmiele);

Z przodu zadać nie może na skrzywionem ciele.

To herby, to są moje Śreniawy rumiane,

Z temi z grobu na trąbę archanielską wstanę

W on popis generalny; i da mi wódz święty

Niebieski indygenat za takie prezenty,

Zdobyć, spalił ktoś kościół w Efezie Dyanie;

Dla wiecznej imię swoje pamięci powtorzał,

Z imieniem w tyra popiele wieczne miał pogrzeby.

Tu Jan Lipski umierał, a nie ztąd uciekał.

Myśląc tylko, żeby jak najpóźniej umierać,

Zniknąć potem na wieki w ziemię się zagrzebszy;

Jeden dzień, jeden sercu wspaniałemu lepszy,

Go mu tysiąc lat da żyć na ziemi, a w niebie

Szczęśliwe, nieprzeżyte wieki po pogrzebie.

Ze jako w lichwie nigdy nie dziedziczy trzeci,

Jako zawsze przed słońcem jasna chodzi zorza,

Serce śmiałe, a bystrej natarczywość ręki,

Jako topór zawiłe w dębie mija sęki.

Dzisiejszy dzień, synowie!

moje krwawe prace

Skończy albo ozdobi; wszysczyć swoje place

Zalężem, które nam raz śmiertelnej natury

Różnym różnie w pieluchach wymierzyły sznury:

Słuszna, żebym to dzisiaj szablą przyozdobił.

Wam przykład zostawuję, drogą miłość z sobą:

Bo jakoście pod jedną leżeli wątrobą,

Dobrzy się uweselą, niedobrzy ustraszą!"

Jeszcze dobrze słów onych nie dokończył dźwięku,

Toż co lepszych kilkuset przybrawszy do sfory,

Jako jastrząb' w stado wron, i on tak ochoczy

Na lewe tureckiego szyku skrzydło skoczy,

I baszy, co na tamtem rozkazował skrzydle,

Spadł buńczuk chorążemu, przycięty u ręku,

A im byli poganie na jego odwagi

Niegotowszy, tym brali przystojniejsze plagi.

Kiedy tak wszyscy mężnie przy swym pułkowniku

Rzężą Turki na pował, żaden o języku

Nie wspomni, aż Hieronim, syn jego najstarszy,

Podufałego konia ostrogami zwarszy,

Z obudwu racz Turczyna za piersi uchwyci,

Piotr go młodszy obuchem za plecy popędzi.

Prosto ku obozowi do hetmana wiodą.

Ale i tu się mało Lubomirski sprawił:

Bo imprezy nikomu Osman nie objawił.

Drudzy dwaj przy rodzicu i z prawa i z lewa

Jako baszty, jako dwa nieułomne drzewa,

Rum sobie szablą czyniąc, następują śmiele,

Stali, skoro swych tysiąc obaczą na ziemi,

O wstydzie niewrócony!

o hańbo!

wydarła.

Toż miesiącem Huseim zakrążywszy krzywem

Bojaźń w męztwo obrócą; w ostrzu tylko broni

Wynidą; tam Lipski, jak Leonidas drugi

Umrzeć chce zwyciężając; krwawe zewsząd strugi

Szumią: i którąkolwiek rzuci cugle stroną

Jako trzcina poganie, jako słoma płoną.

Nigdy tak bystra Wisła nie rozbierze brzegów,

Kiedy ją z roztopionych wesprze wiosna śniegów,

Przy mężnym wodzu, ostrą szablą rozkopała.

Któremu już niesyte śmierci ludzkich jędze

Bystrolotnem wrzecionem dowijały przędze:

Koń pod nim, uderzony arabskim dziretem,

Co gorsza, że mu nogę onem obaleniem

Gdzieś do skały przycisnął pospołu z strzemieniem.

Takci wiekopomnemi żywota przykłady

Przedłużywszy, gęstych strzał i kiścieniów grady

Osuty, stratowany szkapiemi kopyty,

Bogu dał nieśmiertelną duszę w depozyty;

W Kamieńca Podolskiego złożyli kościele.

Tam zadawszy na sercach niezleczone smutki

Domowi swemu, czeka anielskiej pobudki,

I już Tatr Pirenejskich nieprzebytym wałem

Zaległ Turkom tamten próg swojem zacnem ciałem.

Starszy bierze chorągiew po rodzicu lubym,

Pod przysięgą się wiecznym zawiązawszy ślubem:

Zakrwawionego serca nie zgoją flejtuchy.

Straciwszy naszy wodza nie zaraz się strwożą,

W Bogu, w sercu, a w szabli ufność swą położą,

I tam gdzie im na odsiecz Wejer lonty kurzy,

Skoro się krwią turecką każdy upurpurzy,

Kilkunastu straciwszy, odwodem się puszczą,

Przebijając przez gęstą bisurmanów tłuszczą.

Prosto jedzie na Turki, który już-już całym

Chcieli naszych obegnać, chcieli zawrzeć wałem.

Takci wyszli: lecz bardziej podczaszego morzy,

Sobieski z Żórawińskim w pegazowym locie

Pchną Szembeka: że dotąd Kamieniec w obrocie!

Toż sto lekkich chorągwi przeprawiwszy mostem

Rozkaże Sieniawskiemu iść gościńcem prostem

Żeby w lasach przypadszy gdzie Kamieńca blizko,

Upatrzywszy pogodę, w tamto odchylisko

Nagnał Turków, osiadszy szturmującym tyły,

I będzie tamtym ludziom jego przyjazd miły:

By snadź nie rozumieli, że nas tu już zgładzi!;

Przeto się do Kamieńca z wojski przeprowadził.

Cztery potem tysiące obiecuje za nim

Wyprawić dragonii; jeżeliby na nim

Wyjechali poganie, co bywa; strzeż Boże!

A hetman z komunnikiem bez wszelakiej myłki,

Zostawiwszy piechoty, przybędzie w posiłki.

Kolo czego kiedy się Lubomirski krząta,

Ledwo się Turkom z saku Sieniawski wypląta:

Bo pol drogi nie uszedł gdy od przedniej straże

Leci Wrzeszcz i Osmana nad głową pokaże;

Uciec i wstyd i trudno takie pola stawie;

W prawą stronę wojsko swe Sieniawski zachyli,

Porozsadzawszy szpiegi tu i owdzie, wszędy

Na wszelkie okazye pilne mając względy,

Na podolskie powiaty pisze przywileje,

Już z najbliższej Kamieniec obaczywszy góry,

W szczerej równi: bez murów i bez wałów, nagi.

Toż do swego wiernego rzecze janczaragi:

"Ten-li to jest Kamieniec, na który tak hardzie

Opasawszy łańcuchem, krom działa, krom miny

Obalę i na drobne obrócę ruiny!"

Rzekł; a zaraz kilkuset na rumakach lotnych,

Zkądby przystęp najlepszy?

wyprawi ochotnych,

Aż albo miasto ubiedz, albo bram pomacać.

Lecą ci jako z proce zalśnieni masłokiem,

I skoro trzecim tylko przepaść mieli krokiem

W skarpę onę bezdenną i miasto zdobyczy,

Na wieczną drogę, duszą napoić w Smotryczy,

Wdzierają nazad cugle; lecz to późno było:

Bo ich tam kilkanaście śmielszych przemierzyło.

Z tym drudzy do cesarza powracają dziwem,

Na który i sam krokiem bieży ukwapliwem,

I stanąwszy nad oną przerwą niedojźraną,

Kiwa głową; toż do tych, co nakolo staną:

Kto kował te kamienie?

kto skały obrywał?

— Bóg!

rzeką.

— "Słuszna i on żeby ich dobywał!

Co ręka zbudowała, ręka psować może,

Kędy stała ormiańska cerekiew przy drodze,

A że była drewniana, każe ją zapalić,

Żeby się też z czem było wróciwszy pochwalić.

Gniewa się niesłychanie, szaleństwa mu blizko,

Kiedy takie uczyni z siebie śmiechowisko.

Nie patrzy drogi, prosto ciągnie przez manowce,

Gdy zdaleka na stronie obaczy Paniowce,

Pałac raczej niż zamek, bez wszelkiej obrony,

I nizkim tylko murem wkoło otoczony

Dla ordy i podolskich opryszków rozpusty;

Podczas tak wielkiej wojny został prawie pusty.

Jan Potocki bracławskim bywszy wojewodą,

Uwiedziony natury i miejsca swobodą,

Postawił; ani działa, ani ludzie byli

Oprócz czterdziestu chłopów, którzy się tam sami

Z dobytki i z swojemi zawarli owcami;

W różne się z samopały pozskradali dziury,

Śmierć przed oczyma mając, atoli umierać

Bez pomstyby nie chcieli; tem barziej nacierać

Osman każe, że mury widzi bez obrońce,

Że się ku zachodowi pobierało słońce.

Już działa zatoczono: i tylko co palić,

Tylko bramę do góry nogami obalić,

Bo ją przecię zamknęli, obaczywszy Turki,

I pod wrota naprędce stawili podpórki;

Kiedy pop ruski z okna kościelnego sparza,

Ale i tego zaraz nasz bajtko uprzątnie.

I owi też chudzięta, kędy się zdarzyło

Strzelali i piąci tam Semenów ubyło

Cesarskich i sam kiedy nieostrożnie stanie,

Tylko mu szybka kula koło uszu świśnie.

Tedy w ziemię zażarty plunąwszy pohaniec

Ociera się, do mostu prosto koniem sunie,

Puściwszy cug nakoniec przeciwnej fortunie.

Za śmiałemi swe koła zwykło szczęście taczać.

Albo jeżeli kogo tchórz zje przed potrzebą.

Przy takowej muzyce w kurzyńcach go grzebą.


corpora: CEN

text:
Prezydent Lech Kaczyński podpisał ustawę o biokomponentach i biopaliwach ciekłych, która wejdzie w życie 1 stycznia 2007.

Na jej mocy będzie w Polsce możliwa legalna produkcja i dystrybucja paliw z surowców i odpadów rolnych.

Dzięki temu mają powstać nowe miejsca pracy, a Polska ma osiągnąć postęp w realizacji ekologicznych zaleceń Unii Europejskiej, zgodnie z którymi określony procent energii produkowanej w państwach członkowskich powinien pochodzić ze źródeł odnawialnych.

Nowa regulacja przewiduje m.in., poza warunkami dla komercyjnego obrotu takimi paliwami, także możliwość produkcji przez rolników wyłącznie na własne potrzeby do 100 litrów biopaliw rocznie na 1 hektar posiadanych użytków rolnych.


text:
Archidjakon, urząd i godność, powstałe w Kościele z początkiem IV-go wieku po Chrystusie.

Archidjakon pierwotnie, jako przełożony djakonów, sprawował nadzor nad niższym klerem i zawiadywał majątkiem kościelnym w dyecezyi, a pomagając biskupowi przy sprawowaniu ważniejszych obowiązków jego urzędu, rychło stał się zastępcą biskupa w wykonywaniu jego praw juryzdykcyjnych.

O archidjakonach w Polsce najdawniejszą wiadomość podał Gallus w swej kronice, opowiadając o pojmaniu przez Pomorzan (około r. 1108) archidjakona gnieźnieńskiego.

Prawdopodobnie wówczas jeszcze dyecezja gnieźnieńska nie była podzielona na okręgi archidjakonalne, gdyż Gallus nie nadaje rzeczonemu archidjakonowi żadnego określenia, a więc sądzić należy, że miał tylko na myśli jedynego, jaki w tej dyecezyi się znajdował.

O archidjakonach innych dyecezyj polskich znajdujemy w drugiej połowie wieku XII liczne wzmianki, jako o członkach kapituł; wtedy właśnie we wszystkich dyecezjach zaczął się wytwarzać podział na okręgi archidjakonalne.

Obok archidjakona krakowskiego (1166 r.), źródła wymieniają archidjakona lubelskiego (1198) i jednoczeście dwuch archidjakonów w biskupstwie pomorskiem.

Archidjakonowie byli władzą wykonawczą biskupów, wizytowali dyecezje, reformowali obyczaje kleru nawet za pomocą cenzur kościelnych, czuwali nad wykonywaniem obowiązków przez duchownych, nad stanem majątkowym beneficjów i nad budynkami kościelnymi.

Synod sieradzki z r. 1233 uznaje możność zastępstwa archidjakonów tylko w razie słusznej przeszkody, a dopiero synod z r. 1285 wspomina o dziekanach, jako o instytucyi znanej i prawidłowej.

Za arcybiskupa Mikołaja Trąby archidjakoni obowiązani byli wizytować każdą parafję przynajmniej co trzy lata, na koszt plebanów.

Ale synod wrocławski z r. 1266 zabrania im brać pieniądze od proboszczów na te koszta.

By zaś liczna służba i okazały orszak nie objadały ubogich plebanów, postanowiono, aby archidjakon na wizycie nie więcej miał koni nad siedm.


text:
Zarząd i rada nadzorcza największego koncernu chemicznego na świecie, spółki BASF AG, 27 lutego ogłosiły zamiar przekształcenia go w spółkę europejską (Societas Europaea; SE).

Według rzecznika firmy proces przekształcenia ma być zamknięty na początku 2008 roku.

Siedzibą przedsiębiorstwa także po zmianie formy prawnej ma pozostać Ludwigshafen.

Propozycja władz firmy zostanie teraz przedstawiona akcjonariuszom na walnym zgromadzeniu, które odbędzie się 26 kwietnia.

Rada zakładowa i mający przedstawicieli w radzie nadzorczej związek zawodowy IG BCE uzależniły poparcie w tej sprawie od zagwarantowania w przyszłej spółce europejskiej dotychczasowego poziomu reprezentacji pracowniczej.

Według danych z 2006 roku 60 % obrotu BASF przypada na Europę.

W Europie też pracuje dwie trzecie spośród 95 tys. zatrudnionych na całym świecie pracowników koncernu.