text:
Znachor

Rozdział I

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

A jednak nikt z nich nie odważył się! – chełpliwie pomyślał profesor.

– Dzięki Bogu.

– Profesor uśmiechnął się doń.

– Pan jest geniuszem, profesorze – powiedział z przekonaniem.

– Proszę zawiadomić pana profesora – mówił lokaj – by jak najprędzej wracał do domu.

– Pan profesor jest na sali operacyjnej – za każdym razem z jednakową flegmą odpowiadała sekretarka, panna Janowiczówna.

– Cóż to tak szturmują, u licha?! – odezwał się wchodząc naczelny lekarz doktor Dobraniecki.

– Nie zapomniałem.

Skoro pani tam będzie... – odciął się.

Na chude policzki sekretarki wystąpił rumieniec.

– Niedowcipne.

– Wzruszyła ramionami.

– Choćbym była najpiękniejsza, nie liczyłabym na pańską uwagę.

– Aż „takie"?

– Niech pan zajrzy.

Czarne sobole.

– Fiu... fiu.

Dobrze się powodzi pani Beacie.

Pokiwał głową i dodał:

– Przynajmniej materialnie.

– Co pan przez to rozumie?

– Nic.

– Zapewne.

Panna Janowiczówna przeszyła go gniewnym wzrokiem.

– I ja nie wątpię – skinął lekko głową – tylko wiem, że kobiety najwyżej cenią...

– Zdumiewające!

Udało się!

Będzie żył!

– Jeden tylko nasz profesor mógł się porwać na to!...

Pokazał, co umie – zawołała panna Janowiczówna.

– Rafale – mówiła – gdyby cię tak zobaczono!

– Panie profesorze...

– Głuptasy – pomyślał.

– Gdzie jest pani? – zapytał zaniepokojony.

Dziewczyna w odpowiedzi wybuchła łkaniem.

– Gdzie jest pani?!

Duże, kanciaste litery.- Otworzył i zaczął czytać:

– Gdzie ona jest – krzyknął zdławionym głosem – gdzie ona jest?!

I potoczył wzrokiem dokoła.

– Pani odjechała z panienką – wybąkała cicho gosposia.

– Kłamiesz! – ryknął Wilczur.

– To nieprawda!

– Sam sprowadziłem taksówkę – przyświadczył rzetelnym tonem Bronisław, a po pauzie dodał: – i walizki znosiłem.

Dwie walizki...

Beata

Czytał:

...niestety, nie kochałam Cię nigdy...

A dalej:

– Jakże to tak? – jęknął.

– Dlaczego?...

Dlaczego?...

– To ona!

Wróciła!...

– Proszę – odezwał się ochrypłym głosem.

– Jak się miewasz, Rafale? – odezwał się Zygmunt tonem energicznym i przyjacielskim.

– Jak się masz.

– Profesor wyciągnął doń rękę.

– Cóż tak siedzisz po ciemku?

Pozwolisz?

– I nie czekając na odpowiedź, przekręcił kontakt.

Uchylił drzwi i zawołał:

Profesor stał nieruchomo przy oknie.

– No, tak.

Ciepło to cudowna rzecz.

Ty, jako młody, nie umiesz jeszcze tego ocenić.

Ale na moje stare gnaty...

Cóż to, nie w lecznicy?

Próżnujesz dziś?

– Tak...

Złożyło się tak.

– A gdzież Beata?

– Wyjechała...

Tak...

Wyjechała...

Wyjechała... za granicę.

– Dzisiaj?

– Dzisiaj.

– To dość, zdaje się, niespodziewany projekt? – od niechcenia zauważył Zygmunt.

– Tak... tak.

Wysłałem ją...

Rozumiesz... były pewne sprawy i w związku z tym...

– Nie mogę, nie mogę tu wytrzymać – szepnął bezgłośnie i wybiegł do przedpokoju.

Bronisław zerwał się z krzesła.

– Pan profesor wychodzi?...

Jesionkę czy cieplejsze palto?

– Wszystko jedno.

Już był na ulicy.

W jaki sposób, kiedy go poznała?...

Czemu nigdy słowem nie wspomniała o nim?...

I nagle uciekła, postąpiła z całą bezwzględnością, z całym okrucieństwem.

Porzuciła człowieka, który dla niej wszystko... jak pies, jak niewolnik...

– I za co?

Za co?!...

– Tapusiu...

A teraz mu ją odebrano.

– Musisz mi ją oddać.

Musisz! – mówił głośno zaciskając pięści.

Przechodnie oglądali się za nim, lecz nie spostrzegał tego.

Nagle ktoś mu zastąpił drogę.

– Panie ozdobny – odezwał się ochrypły głos – pożycz pan bez gwarancji bankowej pięć „zet" na hipotekę Polskiego Monopolu Spirytusowego.

Pewność i zaufanie.

– Co?

– Profesor nie zrozumiał.

– Czego pan sobie życzy?

– Proszę.

Zdawali się o coś spierać.

Druga szklanka wódki przyniosła Wilczurowi pewną ulgę.

Podniósł w górę pustą butelkę i zawołał:

Zaśmiał się głośno i duszkiem wychylił szklankę.

Pij pan!

Stuknął w szklankę Wilczura i wypił swoją.

– Prawda? – zapytał z naciskiem.

– Tak.

– Profesor skinął głową.

Wilczur opuścił głowę i odpowiedział głucho:

– Porzuciła...

Oczy Obiedzińskiego błysnęły wściekłością.

– No więc i co! – trzasnął.

– Więc cóż to jest?!

– Co to jest?

– Wilczur chwycił go za rękę.

– Co to jest?...

To jest wszystko.

Wszystko!

Nalał szklanki.

– Pij – powtórzył, wciskając szklankę w palce Wilczura.

– Hej, Drożdżyk, daj następną!

Wilczur pochylił się ku niemu i wybełkotał:

– Z korzeniami... to prawda...

Wilczur resztkami przytomności powtarzał w myśli:

– Hej, panie szanowny! – krzyknął za nim gospodarz.

– Co?

– A płacić to nie łaska?...

Rachunek czterdzieści sześć złotych.

Wilczur machinalnie wydobył z kieszeni portfel i podał mu banknot.

– Ale forsy!

Fiu, fiu – zagwizdał cicho jeden z kompanów.

– Stul mordę – warknął drugi.

– Drożdżyk! – zawołał trzeci.

– Co strugasz frajera!

Oddaj gościowi resztę!

Widzisz go!

– A ty, łobuzie – mruknął – pilnuj swego.

– Porzuciła mnie... porzuciła... – powtarzał Wilczur.

Szedł przed siebie, zataczając się.

– Jak drzewo wyrwane z korzeniami...

– Szanowny pan na Grochów? – usłyszał obok siebie czyjś głos.

– To może lepiej obejść Rawską.

Błoto mniejsze.

Poznał jednego z kompanów.

– Wszystko mi jedno.

– Machnął ręką.

– No, to wstąpiem, czy jak?...

Najlepiej zalać.

To już tutaj.

Na jednego.

– Dobrze – zgodził się Wilczur i weszli do knajpki.

– Nalej mu jeszcze – mruknął człowiek w cyklistówce – ma łeb do wódy.

Potrząsnął Wilczura za ramię.

– Pij, bracie!

Co tam!

– Wylewaj go – rozległa się krótka komenda.

– Co to, co robicie?...

– Cholera! – zaklął jeden – nie mogłeś przytrzymać?

– A po co?

– Sam złaź, kiedyś taki chytry.

– Ej tam! – zawołał.

– Co za licho?

– Wody – zajęczał słaby głos.

– A to wy, panie Piotrowski? – zapytał.

– Wpadliście czy jak?...

Jedyną odpowiedzią był cichy jęk.

– Wody!... – posłyszał głos tuż przy sobie.

Pochylił się i namacał ramię.

– Nie mam wody, skąd woda?

Musicie wyleźć na wierzch.

A gdzie wasz koń?...

Pewnikiem sam do domu poszedł?...

No, nie dźwignę was, spróbujcie wstać.

– Nie mogę.

– Zabili was, co?

– Nie wiem...

Chłop zastanowił się.

– Ledwo go w portkach zostawili psiekrwie – zaklął jeden z gospodarzy.

– Trza by do komisariatu – zauważył drugi.

Bańkowski wzruszył ramionami.

– Ano – przytaknęli – pewno.

Ich rzecz.

– Coś pan za jeden?... – gniewnie zapytał chłop.

– Gdzie jestem, co to? – odpowiedział pytaniem pasażer.

– No?

– A skąd ja się tu wziąłem?

– A ja wiem?

– Wzruszył wreszcie ramionami.

– Ja spałem, a ty pewno na wóz wlazłeś.

Z Warszawy, co?

– Co takiego?

– Dyć mówię, do warszawskiej rogatki.

Wy z Warszawy?

Człowiek wytrzeszczył oczy, przetarł czoło i powiedział:

– Nie wiem.

– Cóż to udajesz głupiego – warknął – nie wiesz, skąd jesteś?

– Nie wiem – powtórzył człowiek.

Tamten obmacał sobie, głowę i mruknął:

– Nie wiem.

– No to złaź z wozu! – krzyknął zirytowany do ostateczności chłop.

– Dalej go!

Złaź!

Nieznajomy patrzał nań szeroko otwartymi oczami.

– Jak?... nazywam się?...

Jak?...

Nnnie... nie wiem...

I w jego twarzy skurczyły się mięśnie jakby ze strachu.


corpora: wikisources-pl

text:
Świętoszek

Akt I

Molier

P. PERNELLE

ELMIRA

P. PERNELLE

Zostań, moja synowo, skróć sobie tę drogę,

Bez takich ceregieli ja się obyć mogę.

ELMIRA

Lecz dlaczego się pani tak prędko wybiera?

P. PERNELLE

Gdzie, aby mnie dogodzić, nie przeszło nikomu

Przez głowę.

Każdy by się nieporządkiem zrażał!

Nikogo nie szanują, naraz mówi wielu,

Jednym słowem, porządek, jak w wieży Babelu.

DORYNA

Gdy...

P. PERNELLE

Tyś jest pokojówka niezbyt w pracy prędka;

O wszystkim umiesz gadać, kłócisz się zażarcie.

DAMIS

Lecz...

P. PERNELLE

Ty bo jesteś głupiec, mówię to otwarcie

Dochować się niczego z ciebie: jesteś trzpiotem,

MARIANNA

Sądzę...

P. PERNELLE

Ty jego siostra, udajesz skromniutką,

Potulną, taką grzeczną, usłużną, milutką,

ELMIRA

Jednak...

P. PERNELLE

Moja synowo, przepraszam cię bardzo,

Muszę powiedzieć, że ty, zamiast do ostatka

Nieboszka, rozrzutnicą jesteś i co rani

Moje serce, ubierasz się jak wielka pani.

Gdy mężowi się tylko chce podobać żona,

Nie chodzi jak księżniczka świetnie wystrojona.

KLEANT

P. PERNELLE

Pana, jako jej brata, oceniam i lubię,

Gdyby powiedział panu: przestań bywać u mnie.

Zdania, które pan ciągle wygłaszać się trudzi,

Wstręt tylko sprawiać mogą u poczciwych ludzi.

DAMIS

Tartuffe babuni, który pragnie jak najszczerzéj...

P. PERNELLE

To zacny człowiek, jego rad słuchać należy

DAMIS

By ten bałwan tyranię nade mną wywierał.

DORYNA

Gdyby chcieć skłonić głowę przed taką pochodnią,

P. PERNELLE

Co on osądzi, to jest dobrze osądzone.

Mój syn powinien kazać, byście go lubili.

DAMIS

DORYNA

A toż to skandal!

gdyby opowiedzieć komu!

Założył tu kwaterę, jak we własnym domu;

Łapserdak, co jak przyszedł, buty miał podarte,

A ubranie szelągów dziesięciu nie warte; —

Wszystkim rządzi i pana udawać zaczyna.

P. PERNELLE

Gdyby pobożne jego chęci rządzić miały.

DORYNA

Zdaniem pani, on świętym zostanie niedługo,

Hipokryta, obłudnik, razem z swoim sługą.

P. PERNELLE

To język!

DORYNA

Jego razem z Wawrzyńcem tak cenię,

P. PERNELLE

Że przeciwko grzechowi opornie stać trzeba.

Jedynym jego celem, zasługa dla nieba.

DORYNA

Tak!

dlaczegóż, szczególniej od pewnego czasu,

Za każde odwiedziny niebo tak surowe

P. PERNELLE

Te odwiedziny nie on jeden tylko gani.

Ciągła stacja powozów od nocy do rana

I czereda lokajów przed drzwiami zebrana

Na sąsiadach nie robią dobrego wrażenia.

KLEANT

By dlatego miał zrzekać się swoich przyjaciół.

Sądzisz pani, że wszystkich zmusi do milczenia?

Przeciw obmowie nie ma na świecie warowni,

Więc niechaj robią plotki ludzie zbyt wymowni;

Zostawmy im swobodę, niech ględzą od rzeczy,

Własna nasza niewinność obmowie zaprzeczy.

DORYNA

Że ci najgłośniej krzyczą, co najwięcej grzeszą;

A osoby najbardziej w obmowie zażarte

Są te, których uczynki tylko śmiechu warte.

Z najmniejszego uczucia wnet ich język kreśli

Że tym uwagę świata od siebie odwrócą;

P. PERNELLE

Z waszych gadanin skutek żaden nie wyrasta.

Wszak pani Oronte pewno jest zacna niewiasta,

Modlitwą wciąż zajęta; a słyszę od ludzi,

DORYNA

Ta pani jest wyborna, przykład mnie zachwyca!

Wiemy, że dzisiaj żyje tak jak pustelnica,

Miała dość wielbicieli, a choć dzisiaj pości,

Jednak dobrze umiała korzystać z młodości;

Dopiero kiedy uciech zamknęła się brama,

By pod szumną zasłoną skromności bez granic

Kokietka w pobożną się zamienia nieznacznie;

Gdy grono wielbicieli dezertować zacznie

I, aby ciężką stratę z poddaniem przeniosła,

W smutnej chwili zostaje dewotką z rzemiosła.

Wtedy w swoim zadaniu ostrym i surowem

Nikomu nie przebaczy, wszystko skarci słowem,

Że innej się uśmiecha ta rozkoszy czara,

P. PERNELLE

do Elmiry

Otóż synowo!

jakie ciebie bawią baśnie,

Powiem, że syna mego podwójnie stąd cenię,

Iż tak zacnej osobie dał tu pomieszczenie;

Aby wam naprostował głowy przewrócone;

Że jego nauk słuchać powinniście radzi,

Bo on was do zbawienia najprościej prowadzi.

Te bale, odwiedziny, to pokusy czarta,

Tam pobożnej rozmowy nie usłyszysz słowa,

A jeśli się wypadkiem od zgorszeń ustrzegą,

To już co najmniej muszą obmawiać bliźniego.

Na koniec, nikt rozsądny nie weźmie udziału,

W tych zebraniach, bo głowę straciłby pomału:

I bardzo słusznie mówił jeden sługa boży,

Doktor, ale nabożny mimo medycyny,

Że te wszystkie zebrania, to diabelskie młyny,

I wnet nam opowiedział, nie straciwszy wiele

Czasu, historię o tym...

wskazuje na Kleanta

Już się pan wyśmiewa!

do Elmiry

I bez...

Moja synowo, żegnam, nic nie powiem

Już tutaj moja noga więcej nie postanie.

dając policzek Flipocie

Cóż to... czy ty chcesz wróbla połknąć na śniadanie.

Tak gębę rozdziawiłaś.

No, chodź ty papugo,

Kleant, Doryna

KLEANT

A to sobie staruszka, co jeszcze wytrzyma...

DORYNA

Powiedziałaby panu z miną zagniewaną:

KLEANT

Snać przez tego Tartuffe’a taka opętana.

DORYNA

W służbie królewskiej dawał dowody odwagi,

Był pełen poświęcenia i męskiej rozwagi;

Teraz ten człowiek chodzi jakby ogłupiały,

Tak tym nędznym Tartuffem zajęty jest cały.

Stokroć niż żonę, dzieci.

Od kilku miesięcy

Wszystkie swoje sekreta zwierza mu najszczerzéj;

Pieści go i całuje, że, sądząc najprościéj,

Dla kochanki nie można mieć większej miłości.

A gdy na odbijanie tamtemu się zbiera,

Bez przestanku na ustach ma jego pochwały;

To jest jego bohater, jego serce, głowa,

Uwielbia go, powtarza tylko jego słowa;

A cokolwiek on zrobi, to cud niezawodnie.

Aby go pozorami omamiać co chwila,

Wyłudzając u niego pieniądze nieznacznie.

Nie daruje nikomu.

Lecz nie dosyć jeszcze;

Prawi nam reprymandy śmiesznie niesłychanie.

I wyrzuca róż, muszki nasze i ubranie;

Mówiąc, że to jest zbrodnia straszna, niesłychana,

Mieszać ze świętościami przybory szatana.

Elmira, Marianna, Damis, Kleant, Doryna

ELMIRA

do Kleanta

Dziękuj Bogu, żeś został; minęła cię cała

Pójdę na górę czekać na jego przybycie.

KLEANT

Ja tu, by go powitać, oczekiwać będę,

Kleant, Damis, Doryna

DAMIS

Snuje się przypuszczenie, że Tartuffe źle wpływa

Na ojca.

Wszak z Walerym byłaby szczęśliwa

To siostra Walerego, tą myślą się pieszczę,

Byłaby...

DORYNA

Wchodzi.

Cicho.

Orgon, Kleant, Doryna

ORGON

A, dzień dobry, szwagrze.

Cieszę się, że cię widzę.

KLEANT

Ja się cieszę także.

Właśnie miałem wychodzić, lecz teraz zostanę.

ORGON

Doryna.

Pozwól, szwagrze, na chwileczkę małą,

do Doryny

No!

niechajże mi panna nowiny opowié;

DORYNA

Pani dostała jakiejś gorączki nerwowéj,

Miała dreszcze, bezsenność i straszny ból głowy.

ORGON

A Tartuffe?

DORYNA

W jego zdrowiu nie ma żadnej zmiany;

Zawsze jest tłusty, gruby, świeżutki, rumiany.

ORGON

DORYNA

Osłabła z tego i pobladła.

ORGON

Do wieczerzy sam jeden siadł przy niéj

Zjadł potrawkę cielęcą i dwie kuropatwy.

ORGON

W gorączce tak noc przeszła cała,

Miała poty gwałtowne i w strasznej obawie

Czuwaliśmy nad panią, aż do rana prawie.

ORGON

Po jedzenia nazbyt ciężkim znoju,

Przeszedł wprost od kolacji do swego pokoju,

ORGON

Gdy tak noc przeszła prawie cała,

Na nasze prośby rano krwi upuścić dała;

Skutek nastąpił prędko, ulżyło zupełnie.

ORGON

Wyspawszy się w puchu i bawełnie,

Ażeby skrócić smutek, który serce rani,

I pokryć krew, co rankiem utraciła pani,

Cztery kieliszki wina wypił na śniadanie.

ORGON

Teraz już wszystko w dobrym stanie

Kleant, Orgon

By ktoś kaprysem takim nabił sobie głowę.

Żeś o wszystkim dla niego zapomniał pomału.

Swego i z nędzy tutaj...

ORGON

Wstrzymaj się, mój bracie!

Nie znasz tego, o którym mówisz... więc w tym względzie...

KLEANT

ORGON

Bracie mój!

poznawszy go, byłbyś zachwycony,

To jest człowiek... który... ach... człowiek... to jest człowiek!

Mógłby brat umrzeć, dzieci, matka by umarła,

KLEANT

ORGON

Do kościoła modlić się przychodził co rana

A zebrane osoby wciąż okiem zań wiodły,

Do nieba.

Bo westchnienia wciąż wydając srogie,

A kiedym ja wychodził, on biegł niestrudzony

Uprzedzić mnie, by podać mi wody święconéj.

Jego chłopiec mi wszystko szczerze opowiadał

Podawałem mu wsparcie, lecz skromny bez miary,

Chciał mi zawsze oddawać część mojej ofiary;

Odbierz połowę, mówił, to nadto wspaniale,

By taką wzbudzać litość jam niegodny wcale.

A gdym uparcie twierdził, że przeciwnie sądzę,

I odtąd dom mój cały pomyślnością błyska;

On tu wszystko poprawia, nawet moją żonę,

O mój honor staranie ma nieocenione;

Gdybyś wiedział, jak zacnie jego myśli biegą!

Lada drobnostka grzechem wielkim jest u niego,

O jedno nic, oskarżyć się przychodzi skromnie.

Że, modląc się, złapaną pchłę zabił złośliwie.

KLEANT

Albo będę przypuszczał, żeś sam pokpił głową.

ORGON

Mój szwagrze, tak przemawiać zwykli libertyni.

KLEANT

Oto sposób mówienia takich jak ty ludzi.

A ten jest libertynem, który patrzy lepiéj:

Kto przed waszym bałwanem czołem nie uderzy,

Wasze gadania we mnie nie obudzą skruchy,

Są obłudnie nabożni, jak udane zuchy;

Nie ten odważny, który nazbyt wiele gada,

Ale ten, co dowody swej odwagi składa.

Tak samo podziwienia we mnie nie obudzi

A więc ciebie każdemu okłamać się uda?

Wszystko jedno, pobożność szczera, czy obłuda,

Jednakową w pojęciu twym znajdują łaskę,

I jednakowo cenisz twarz człeka i maskę?

Sztuka i szczerość, jedno uczucie wyrodzi,

Więc różnicy osoby od widma nie czujesz,

A fałszywe pieniądze za dobre przyjmujesz?

Ludzie po większej części dziwną idą drogą,

Nic prawie nigdy słusznie ocenić nie mogą,

Miara rozsądku nadto ich siły obarczy,

Im granica rozumu nigdy nie wystarczy.

Muszą koniecznie popsuć rzecz w zasadzie piękną,

Ja ci szwagrze nawiasem mówię moje zdanie.

ORGON

Tak, ty jesteś doktorem wielkim niesłychanie,

Ty jeden jesteś mądry, ty jeden uczony,

KLEANT

Zbytnią moją nauką także się nie chwalę,

Ja oceniam człowieka z przekonaniem szczerem,

Kto jest zacny, pobożny, ten mi bohaterem,

On także dla ludzkości poświęca swe życie.

Ale za to pogardy godzien, nie uznania

Ten, kto się pobożnością udaną zasłania.

Nikczemni komedianci, szarlatani podli,

Ażeby tej modlitwy użyć za narzędzie

Najszczytniejszym dla ludzi, wielkim i podniosłem,

U nich stało się handlem, nikczemnym rzemiosłem.

Pieniądze i godności, oto są ich cele,

Aby w zręcznie osnutym tej obłudy wątku,

Idąc niebieskim szlakiem dojść aż do majątku.

Pod zasłoną pokory zasypują błotem;

Mściwość, gwałtowność, skąpstwo zwykłym ich przymiotem.

Zgubią kogo, lub straszną dokuczą mu męką,

I przekonają wszystkich, że zgubić potrzeba

A tym niebezpieczniejsza jest ta broń zdradziecka,

Bo oni poświęcanym mordują żelazem.

Lecz uczciwych odróżnisz od nich bardzo snadnie,

Weź, bracie, Arystona, patrz na Peryandra,

Oronta, Alcydama, spojrzyj na Klitandra,

Oto ludzie pobożni, zacni w samej rzeczy,

Którym nikt uczciwości pewno nie zaprzeczy;

I nawracają innych tylko swym przykładem.

Prędzej dobrze z pozorów niżli źle osądzą,

Ich zasada życiowa tylko się zamyka

Tacy słusznie za przykład wszystkim innym służą.

ORGON

Czy już skończyłeś?

KLEANT

Tak jest.

ORGON

odchodząc

Zostaję twym sługą.

KLEANT

Pozostań, szwagrze, dajmy pokój tej rozmowie,

Któreś dał Waleremu?

Wszakże narzeczony

Twej córki?

ORGON

Tak.

KLEANT

Dzień ślubu już był naznaczony?

ORGON

Prawda.

KLEANT

Czemuż opóźniasz ten związek serc ścisły?

ORGON

Nie wiem.

KLEANT

Czyżbyś miał w głowie przeciwne zamysły?

ORGON

Być może.

KLEANT

Złamać słowo miałżebyś powody?

ORGON

Tego nie mówię.

KLEANT

Zatem, gdy nie ma przeszkody,

Dotrzymasz obietnicy, wszystko już gotowe.

ORGON

To względne.

KLEANT

Wykrętami na co suszyć głowę!

Ażebym cię wybadał prosił mnie Walery.

ORGON

Dzięki niebu.

KLEANT

Daj słówko odpowiedzi szczeréj.

Cóż mu mam zanieść?

ORGON

Co chcesz.

KLEANT

Kłamstwem się nie zmażę.

Twoja wola?

ORGON

Zrobić to, co mi niebo każe.

KLEANT

Ja ci wprost i otwarcie zapytanie czynię,

ORGON

Żegnam.

KLEANT

sam

A!

to Walery spotka się z kłopotem;

góra strony

Akt II

Moli


corpora: sejm

text:
PROJEKT

USTAWA

z dnia …………….

2013 r.

o zmianie ustawy

Art. 1

W ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 – tekst jednolity - ze zmianami) w art. 17 po ustępie 5. dodaje się ustęp 5a.

w brzmieniu:

„5a.

Renta rodzinna z ubezpieczenia wypadkowego po ubezpieczonym, który rozpoczął pracę przed 1 stycznia 1999 r. i zmarł wskutek wypadku przy pracy w czasie wykonywania zadań służbowych w ruchu zakładu górniczego, przysługuje małżonkowi bez względu na wiek i stan zdrowia.”.

Art. 2

Przed 1999 r. wdowy po górnikach miały takie prawo.

Również górnicy, którzy podejmowali pracę przed 1 stycznia 1999 r., podejmowali ją ze świadomością, że takie prawo przysługuje ich małżonkom, gdyby z nimi coś tragicznego się stało.

Od tamtego czasu kobiety, które są pokrzywdzone, nie mają środków do życia w wyniku śmiertelnego wypadku męża walczą o swoje prawa.

Grupę wdów, które nie otrzymały rent rodzinnych i byłyby uprawnione do renty rodzinnej po przyjęciu postulowanej zmiany szacujemy na około 70.

Obecnie jedyną możliwością otrzymania renty jest renta specjalna, przyznawana na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jest to jednak rozwiązanie niewystarczające i o charakterze uznaniowym.

Koszt wprowadzenia proponowanych przepisów, który poniósłby Zakład Ubezpieczeń Społecznych szacujemy na ok. 1,3 mln zł roczni


corpora: CEN

text:
Nie można zarejestrować w Polsce auta, które ma kierownicę po prawej stronie - tak zadecydowało dzisiaj Ministerstwo Infrastruktury.

Każdy mieszkaniec Polski może sprowadzić auto z Wysp Brytyjskich i nie zapłacić za nie cła.

Jednak żaden wydział komunikacji na terytorium Rzeczypospolitej takiego samochodu nie zarejestruje.

Póki co dotyczy to zarówno aut zabytkowych (tzw. oldtimerów) jak i "normalnych".

Burzę o samochody rozpoczął Grzegorza Dorobka z Łodzi, który jakiś czas temu sprowadził auto z kierownicą z prawej strony do Polski.

Nie pozwolono mu jednak go zarejestrować.

Dorobek, uznając prawo europejskie nakazujące każdemu państwu Unii zapewnienie swobodnego przepływu osób, towarów i pieniędzy za nadrzędne nad surowymi przepisami polskimi i poskarżył się na Polskę do Komisji Europejskiej.

Ta poprosiła Polskę o wyjaśnienia.

Negatywne stanowisko zostało przedstawione dziś przez rzecznika ministerstwa - Mikołaja Karpińskiego:

- Nie podzielamy zastrzeżeń Komisji Europejskiej - tłumaczy rzecznik.

- Jazda po polskich drogach, gdzie zaledwie jeden procent dróg to trasy dwujezdniowe, jest zbyt niebezpieczna, zwłaszcza przy takich manewrach jak wyprzedzanie z kierownicą po prawej stronie.

Takie auta stwarzają zagrożenie i nie mogą być dopuszczane do ruchu.

Pozostaje nam czekać na autostrady, ale chyba łatwiejsze będzie zarejestrowanie auta na Wyspach.


text:
169.

Nawyknie do niej po troszeczce.

Regulus, gbyby chciał był pożyć dłużej,

W swej gwoźdźmi nabitej beczce.


corpora: openbooks

text:
Idzie stary wiarus

(Na nutę: Hej kolęda, kolęda)

Idzie stary wiarus do ludzi w kolędzie,

Witać nowe latko i śpiewać wam będzie.

Słuchajcie, ludkowie!

Na kolędę, kolędę.

Małe dziecię Jezus w stajence się rodzi,

Wszystkich wyswobodził, Polskę wyswobodzi.

Jezus przybądź mały!

Woła naród cały

Oj przyjdzie do nas niebieska dziecina

Zyska wolność Polska, Litwa, Ukraina;

Tylko z Nim trzymajmy,

Jemu chwałę dajmy

Ślicznie słońce bije na niebie wysokim,

Skrzy się śnieżek biały na polu szerokim.

Bądź jak śnieżek biały,

Słońce naród cały

Ojcze, idź do pracy, domu pilnuj, matko,

Dzieci hyc do szkoły, przyjdzie nowe latko

Wolności, swobody,

Jedności i zgody.

Żyje ojciec wielki, żyje ojciec w niebie,

Wie, że naród Polski w ostatniej potrzebie.

Zeszle nam ratunek

Na ciężki frasunek.

Wtedy to dopiero przyjdzie wiarus stary

Powinszować wszystkim wolności i wiary!

Wykrzykniemy razem

Gardłem i żelazem

Hej kolęda, kolęda.


text:
Aichspalt, albo Asspelt, Piotr, jeden z najsłynniejszych arcybiskupów mogunckich.

Ur.

się w Asspelt, w okolicy Trewiru, w połowie XIII w., z rodziców zupełnie biednych i własną pracą zarabiał sobie na utrzymanie i na środki kształcenia się: poświęcił się medycynie, a zostawszy doktorem, był nadwornym lekarzom hrabiego luxemburgskiego, a później cesarza Rudolfa habsburgskiego.

Zdolny polityk i świadomy rzeczy kościelnych, był wysłany jako poseł do Papieża.

Tam udało mu się uleczyć chorego Papieża, za co w nagrodę otrzymał prelaturę w katedrze trewirskiej; lecz kapituła nie chciała go przyjąć, jako nieszlachcica: dostał więc prelaturę w Pradze i inne jeszcze urzędy.

R.

1296 został biskupem bazylejskim, a r. 1305 arcyb.

mogunckim.

Aichspalt miał wielki wpływ na sprawy państwa: za jego to pośrednictwem Henryk VII luxemburgski doszedł do korony cesarskiej r. 1308; przez niego także syn Henryka, Jan, został królem czeskim; wziął stronę Ludwika bawarskiego, po śmierci Henryka.

Dla duchowieństwa był surowym po ojcowsku i, jako biskup, był wzorem cnót wszystkich; um.

w Moguncji 5 Czerw. r. 1320.

X. M. G.


1 Michał Głuszkowski Instytut Filologii Słowiańskiej UMK Asymilacja wyspy językowo-kulturowej.

Przypadek młodego pokolenia polskich staroobrzędowców Początkowo skupiska staroobrzędowców, którzy na terytorium Rzeczpospolitej pojawili się juŜ w II poł.

XVII wieku, znajdowały się w stosunkowo niewielkiej odległości od rosyjskiej granicy, jak np. Wietka (dzisiejsza Białoruś), więc ich wspólnoty moŜna było określić jako wyspy religijne w związku z oderwaniem od współwyznawców na terenie Rosji oraz społeczno- polityczne – w związku z odseparowaniem od rosyjskiej administracji.

Ciągłe osłabianie się pozycji Rzeczypospolitej, a pod koniec XVIII stulecia takŜe rozbiory sprawiły, Ŝe pierwsze osady starowierców znalazły się pod jurysdykcją władz rosyjskich.

W celu uniknięcia represji migranci przemieszczali się w kierunku zachodnim na tereny zamieszkane przez Polaków, a w XIX wieku, kiedy dotarli na Mazury – równieŜ przez Niemców i ludność niemieckojęzyczną.

W przypadku staroobrzędowców mazurskich o sytuacji wyspowej pod względem wyznaniowym, kulturowym, etnicznym i językowym moŜna było mówić od samego początku istnienia diaspory.

Natomiast w regionie suwalsko-augustowskim osady starowierców tworzyły część pasa skupisk starowierskich rozciągającego się od Suwalszczyzny i Białorusi po kraje bałtyckie (Grzybowski, Głuszkowski 2008: 201; 205).

Ich sytuację jako wyspową moŜna określić dopiero w XX w., po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, kiedy granica państwowa oddzieliła staroobrzędowców z okolic Augustowa, Suwałk i Wileńszczyzny od ich współwyznawców na Litwie, Łotwie, w Estonii oraz w ZSRR.

Wyspy staroobrzędowe w Polsce cechowało nie tylko oderwanie od ich ojczyzny, ale równieŜ izolacja od otoczenia, która ograniczała zarówno dostęp osób z zewnątrz do wspólnoty, jak i jej członków na zewnątrz (Grek-Pabisowa 1999b: 292).

Starowierców przed integracją z Polakami powstrzymywały róŜnice wyznaniowe i po części wynikająca z poglądów religijnych, a po części wzmocniona na skutek wcześniejszych prześladowań obawa przed światem zewnętrznym.

Ograniczeniu kontaktów staroobrzędowców z ludnością polską i niemiecką słuŜył cały system tradycji i obyczajów, jak choćby instytucja paganej kruŜki – naczyń, z których podawano napoje i poŜywienie nie-starowiercom (Iwaniec 1977: 230–236).

W ten sposób relacje ze światem zewnętrznym były ograniczone do minimum i nie przekraczały określonego niskiego progu zaŜyłości.

Było to moŜliwe równieŜ ze względu na profesje staroobrzędowców – do

2 początków XX w. zajmowali się oni głównie zbieractwem, wyrębem lasu, budownictwem i uprawą roli.

Tylko niektórzy członkowie wspólnoty mieli okazję do kontaktów z otoczeniem – wynikało to z ich zadań, np. konieczności sprzedaŜy zbiorów w mieście.

W przypadku kobiet- starowierek aŜ do zakończenia I wojny światowej i objęcia wszystkich mieszkańców ziem polskich obowiązkiem kształcenia, relacje z Polakami były ograniczone do minimum.

Taka sytuacja powodowała, Ŝe dopiero w latach 20. XX w. moŜemy mówić o powszechnej dwujęzyczności w badanej przez nas wspólnocie (Grzybowski, Głuszkowski 2008: 204–205).

Pomimo nieustannie zwiększającego się udziału staroobrzędowców w Ŝyciu społecznym międzywojennej Polski, trudno mówić o ich integracji z otoczeniem.

Gwałtowne zmiany w tej kwestii nie nastąpiły równieŜ po II wojnie światowej.

W nowej rzeczywistości zwiększyła się dostępność edukacji, dokonano elektryfikacji wsi, rozwinęła się komunikacja autobusowa i kolejowa, a do wspólnot staroobrzędowych dotarły massmedia, co oczywiście sprzyjało integracji grup mniejszościowych.

Jednak czynniki zapobiegające asymilacji równieŜ były silne.

Oprócz wcześniejszego systemu samoizolujących norm i zakazów integrację z otoczeniem osłabiała pamięć wydarzeń wojennych.

Na zajmowanych przez siebie terenach władze radzieckie powierzały staroobrzędowcom stanowiska w administracji, a Niemcy inspirowali Polaków do grabieŜy oraz dewastacji mienia naleŜącego do wywiezionych na przymusowe prace staroobrzędowców lub co najmniej ułatwiali tego typu działania.

Swoiste status quo, w którym ścierały się wyŜej wymienione czynniki cywilizacyjne z jednej strony, a tradycyjne i historyczne z drugiej, trwało przez około ćwierć wieku.

Społeczność polskich staroobrzędowców od dawna stanowi przedmiot zainteresowań przedstawicieli róŜnych dyscyplin naukowych (Grek-Pabisowa 2010: 21).

W kontekście analizy procesu asymilacji wyspy językowo-kulturowej najbardziej istotne wydaje się być porównanie stanu z początku okresu narastających zmian cywilizacyjnych, czyli z połowy XX w., z sytuacją współczesną.

W latach 50. i 60. ubiegłego stulecia ukazały się pierwsze teksty najbardziej znanych polskich badaczy języka, kultury i historii starowierców: Irydy Grek-Pabisowej, Ireny Maryniakowej i Eugeniusza Iwańca (Grek-Pabisowa 1999c [1958]; Iwaniec 1964; Grek- Pabisowa, Maryniakowa 1968).

Opracowania z tamtego okresu, jak równieŜ nieco późniejsze, z lat 70. XX w. (m.in. Iwaniec 1977), potwierdzają hipotezę o silnej i wyrazistej toŜsamości kulturowej starowierskiej wyspy przed kilkudziesięciu laty.

W róŜnych, w znacznej mierze zgodnych ze sobą, definicjach toŜsamości kulturowej wymieniane są jej najwaŜniejsze składniki:

3 wyznanie, narodowość, język i dziedzictwo kulturowe (por. Kwaśniewski 1990: 351-352; Olechnicki, Załecki 1998: 228).

W przypadku polskich staroobrzędowców moŜna mówić o budowaniu wspólnoty wokół wszystkich tych elementów oprócz narodowości.

Jedynie nieliczni potomkowie rosyjskich migrantów sprzed kilku wieków uwaŜają siebie za Rosjan; najczęściej ich związek z Rosją ogranicza się do świadomości korzeni oraz przynaleŜności do określonego kręgu kulturowego (Głuszkowski 2009a: 38–39).

Dlatego było to i jest nie tyle poczucie rosyjskiej narodowości, ile etniczności.

Na tej podstawie moŜna określić polską diasporę starowierców w trzecim ćwierćwieczu XX w. jako wspólnotę wyznaniową, etniczną, językową, kulturową.

Od otoczenia odróŜniało ich wyznanie, w oparciu o które funkcjonował system tradycji i obyczajów.

Według relacji naszych informatorów, w środowisku wiejskim starowiercy starali się przestrzegać restrykcyjnych postów obowiązujących przed waŜniejszymi świętami, a takŜe w środy i piątki w ciągu całego roku (Głuszkowski 2009a: 37).

Choć wszyscy członkowie wspólnoty byli dwujęzyczni, w miejscowościach zamieszkanych przez starowierców językiem komunikacji wewnątrzgrupowej był rosyjski dialekt.

Posługiwano się nim takŜe często w sferze rodzinnej w środowisku miejskim (zwłaszcza w przypadku osób, które wyemigrowały ze wsi).

Nie bez znaczenia był teŜ fakt rozmieszczenia staroobrzędowców na terenie Polski, pozwalający określić ich równieŜ jako wspólnotę terytorialną.

W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej skupiska starowierców występowały w trzech regionach: augustowskim, suwalsko- sejneńskim i mazurskim.

Wspólnota miała w duŜej mierze charakter wiejski, poniewaŜ oprócz miast Suwałki i Augustów, przedstawiciele badanej przez nas społeczności mieszkali w kilkunastu wsiach, spośród których kilka było zamieszkanych praktycznie wyłącznie przez starowierców (Gabowe Grądy, Bór, Wodziłki, Buda Ruska, Głuszyn), natomiast w kilku kolejnych starowiercy stanowili znaczny odsetek ogółu mieszkańców (m.in. Wojnowo).

Jednolite pod względem etnicznym wioski stanowiły tradycyjne wspólnoty terytorialne.

Osoby zamieszkujące w miastach oraz miejscowościach, w których starowiercy byli w mniejszości, były jednak zrzeszone w jednej ze staroobrzędowych parafii i często utrzymywały kontakt z pozostałymi członkami wspólnoty.

NaleŜy równieŜ zwrócić uwagę na pochodzenie wielu staroobrzędowców z Suwałk i Augustowa; często byli to wychodźcy ze staroobrzędowych wiosek, przede wszystkim Gabowych Grądów, Boru oraz Wodziłek (zob. m.in. Głuszkowski 2011: 307–325).

Dlatego nawet jeśli ponad połowa przedstawicieli diaspory mieszkała poza homogenicznymi starowierskimi wioskami, ze względu na ich bliskie więzi z rodzinnymi

4 miejscowościami moŜna ich równieŜ traktować jako członków wspólnot terytorialnych, z których się wywodzili.

Na podstawie opracowań na temat sytuacji społeczno-kulturowej staroobrzędowców w drugiej połowie XX w., potwierdzonych informacjami pozyskanymi podczas badań terenowych prowadzonych w latach 2004-20111, moŜemy stwierdzić, Ŝe róŜnice międzypokoleniowe kilkadziesiąt lat temu były znacznie mniejsze niŜ obecnie.

Oddziaływanie najstarszych członków wspólnoty, którzy wychowywali się jeszcze w tradycyjnych społecznościach, było jeszcze wówczas na tyle duŜe, Ŝe wpływy zewnętrzne dokonujące się za pośrednictwem młodszego pokolenia nie były w stanie od razu zmienić charakteru wspólnoty (Ibidem: 127–149).

Oczywiście, izolacja w stosunku do otoczenia u osób urodzonych po II wojnie światowej, uczęszczających do polskich szkół na poziomie ponadpodstawowym, była znacznie mniejsza niŜ u ich rodziców i dziadków, jednak scharakteryzowane powyŜej poczucie toŜsamości grupowej odnosiło się wówczas do wszystkich pokoleń.

Sytuacja na początku XXI w. znacznym stopniu róŜni się od stanu z połowy ubiegłego stulecia, a nawet sprzed 2-3 dekad.

Jest kilka przyczyn takiego stanu rzeczy.

Pierwszą i najwaŜniejszą są zmiany cywilizacyjne, które zaczęły oddziaływać na wspólnotę starowierców po II wojnie światowej.

Początkowo pokolenia wychowane w izolowanej społeczności i hołdujące tradycjom przodków stanowiły większość, a zmiana postaw najmłodszych członków wspólnoty, coraz więcej czasu spędzających w otoczeniu polskich rówieśników, nie miała większego wpływu na grupowy system norm i wartości (Ibidem: 132–141).

Dostępność ogólnokrajowych mediów, w których przedstawiany był zupełnie inny styl Ŝycia niŜ tradycyjny, wspólnotowy, wpływały na zmianę dotychczasowego systemu wartości.

Przyczyniły się do tego równieŜ kontakty młodych starowierców z polskimi rówieśnikami, zintensyfikowane w wyniku wydłuŜenia czasu edukacji2.

1 Autor artykułu w latach 2004-2011 był uczestnikiem 9 ekspedycji do miejscowości zamieszkanych przez staroobrzędowców w regionie suwalsko-augustowskim i mazurskim.

Głównym celem badań zespołu pod kierownictwem prof. S. Grzybowskiego była analiza sytuacji językowej starowierców i zmian, jakim ulega ich rosyjski dialekt pod wpływem kontaktu z polszczyzną.

Równolegle z badaniami lingwistycznymi prowadzone były analizy o charakterze socjolingwistycznym i socjologicznym, przede wszystkim w oparciu o obserwację uczestniczącą oraz swobodnych wywiadów.

Łącznie badaniami objęto 137 informatorów (spośród ok. 900 wszystkich starowierców w Polsce) – byli to wszyscy przedstawiciele opisywanej wspólnoty, do których udało się dotrzeć toruńskim badaczom, i którzy zechcieli wziąć udział w badaniach.

2 O ile w przypadku osób urodzonych przed II wojną światową edukacja trwała do 6 lat (a często była przerwana w wyniku wybuchu wojny bez późniejszej kontynuacji), o tyle ich dzieci kończyły pełne 7 lub 8 klas szkoły podstawowej, a następnie uczęszczały do szkół zawodowych i średnich (osoby decydujące się na studia prawie nigdy nie wracały do rodzinnych wiosek); (Głuszkowski 2011: 141–145; 307–325).

5 Oprócz czynników cywilizacyjnych bardzo waŜne były zmiany demograficzne, jakich wspólnota polskich staroobrzędowców doświadczyła po II wojnie światowej.

Na skutek działań wojennych, ale przede wszystkim z powodu przesiedleń i wywózek, z których większość starowierców nie wróciła juŜ do Polski, zmniejszyła się liczebność wspólnoty.

W największym stopniu dotyczyło to Suwalszczyzny – z ok. 10 tys. w roku 1939, po wojnie pozostało zaledwie 1,5 tys. osób (Baranowskij, Potaszenko 2005: 386).

Z kolei starowiercy z Mazur wyjeŜdŜali do Niemiec wraz z wieloma innymi mieszkańcami tych terenów z obawy przed komunistycznymi słuŜbami bezpieczeństwa interesującymi się słuŜbą starowierców w szeregach Wehrmachtu3 (Pietruszkiewicz 2004: 176–177).

W najmniejszym stopniu zmniejszyła się liczebność augustowskiej części wspólnoty, której przedstawiciele, wywiezieni na przymusowe prace do Prus Wschodnich, najczęściej wracali do swoich rodzinnych miejscowości.

Niemniej jednak wspomniane zmiany w skali całej diaspory oznaczały powaŜne zmiany w jej strukturze społecznej.

Najistotniejszym skutkiem było zawieranie przez staroobrzędowców małŜeństw mieszanych z katolikami i prawosławnymi, podczas gdy do II wojny światowej występowały prawie wyłącznie związki homogeniczne.

W społecznościach mniejszościowych związki z osobami spoza wspólnoty mogą mieć zróŜnicowany charakter, ale w przypadku naszych informatorów oraz całej społeczności starowierców były to najczęściej związki męŜczyzny- staroobrzędowca z kobietą-katoliczką.

Jeśli para wybierała jako miejsce zamieszkania jedną ze staroobrzędowych wiosek, współmałŜonka zgadzała się na wychowanie dzieci w wierze ojca, a niekiedy sama zmieniała wyznanie (Głuszkowski 2011: 123).

Sytuacje, w których kobiety- starowierki wybierały partnerów spoza diaspory najczęściej dotyczyły osób porzucających rodzinne miejscowości.

W ich przypadku dzieci przyjmowały wyznanie nie-staroobrzędowe.

MałŜeństwa heterogeniczne, którym towarzyszyła migracja do miast lub miejscowości, w których nie było staroobrzędowców nasiliły niekorzystny trend starzenia się wspólnoty.

W chwili obecnej na podstawie danych ze spisów ludności oraz statystyk podawanych przez samych starowierców liczebność diaspory moŜna szacować na nie więcej niŜ 1000 osób, z czego 90% zamieszkuje w regionie suwalsko-augustowskim (Grzybowski, Głuszkowski 2008: 205).

W naszym wypadku szczególnie istotna jest sytuacja staroobrzędowców z terenów wiejskich, poniewaŜ w miastach, Ŝyją oni rozproszeni wśród ludności polskiej i w coraz większym stopniu się do niej upodabniają pod wszelkimi względami.

O ile zachowanie tradycyjnych postów lub uroczyste obchodzenie 3 Jako mieszkańcy Prus Wschodnich, a więc obywatele Rzeszy byli oni objęci poborem do niemieckiej armii

6 świąt cerkiewnych nie budzi niczyjego zdziwienia w tradycyjnej i homogenicznej wiejskiej społeczności, o tyle w środowisku miejskim jest to bardzo trudne lub wręcz niemoŜliwe.

Regionalne tendencje demograficzne nie są korzystne dla wiejskiej części starowierskiej diaspory.

Od pewnego czasu Podlasie ma ujemne saldo migracji, np. w roku 2005 z regionu wyjechało o 1914 osób więcej, niŜ się w nim osiedliło, a w roku 2006 – o 2838 osób (RSWP 2007: 94).

Przyczyną migracji do innych regionów kraju oraz za granicę jest niski stopień uprzemysłowienia woj. podlaskiego oraz jedne z najniŜszych średnich zarobków w Polsce (Dubis, Potoczny 2010).

Zjawisko to dotyczy przede wszystkim ludzi w wieku 20-40 lat oraz rodzin z małymi dziećmi (RSWP 2007: 94).

Regionalne tendencje migracyjne w całej rozciągłości dotyczą młodych staroobrzędowców z okolic Suwałk i Augustowa, którzy licznie opuszczają swoje rodzinne miejscowości.

O powszechności tego zjawiska mogą świadczyć przykładowe wypowiedzi naszych informatorów: Chaczu wyjechać za granicu, sztob porabotać i zarobić siebie4.

Wsio padupadajet uŜe.

JuŜ jej na pewno nie puściut.

Choczet obywatelstwo amerykańskie dostać.

W badanej przez nas wspólnocie zjawisko migracji do miast dotyczy w znacznie większym stopniu kobiet niŜ męŜczyzn.

W jedynym obecnie względnie duŜym homogenicznym skupisku staroobrzędowców – sąsiadujących ze sobą wsiach Gabowe Grądy i Bór koło Augustowa, proporcje kawalerów w wieku 20–40 lat do niezamęŜnych kobiet wynoszą ok. 10:1.

Mieszkańcy tych miejscowości są świadomi takiego stanu rzeczy, co równieŜ wpływa na ich decyzje o migracji: U nas dziewczat w ogóle nietu [...]

Ŝadnej przyszłości tut nietu.

Trudno miarodajnie porównać dane statystyczne w skali województwa podlaskiego z dwoma niewielkimi wsiami, ale na podstawie informacji GUS oraz danych zebranych od naszych informatorów moŜemy stwierdzić, Ŝe roczna średnia małŜeństw we wspólnocie staroobrzędowej jest mniejsza od wojewódzkiej o ½.

Brak małŜeństw powoduje zmniejszenie liczby narodzin, która jest w Gabowych Grądach i Borze mniejsza od średniej w regionie o ok.

¼, natomiast średnia zgonów – większa o 15% (RSWP 2007: 85; 88; 90).

Społeczność staroobrzędowców w Gabowych Grądach, Borze i Augustowie ma większy ujemny przyrost naturalny, niŜ jej (Baranowskij, Potaszenko 2005: 386).

7 otoczenie.

Miejscowości te róŜnią się od okolicznych wsi strukturą wieku.

Podczas gdy w powiecie augustowskim osoby w wieku poprodukcyjnym stanowią około 17% ogółu ludności, dla Gabowych Grądów i Boru ten wskaźnik jest dwa razy większy (Ibidem: 28).

Kolejnym czynnikiem wpływającym na sytuację społeczną staroobrzędowców były przemiany społeczno-ekonomiczne w Polsce, które przyspieszyły rozwój miast i doprowadziły do zmiany charakteru polskiej wsi.

Ani we wsiach Gabowe Grądy i Bór, ani w najbliŜszej okolicy nie było PGR-u, ale na początku XXI w. w odniesieniu do tych wsi moŜemy mówić o zjawiskach typowych dla syndromu postpegeerowskiego.

Wielu męŜczyzn w wieku produkcyjnym, najczęściej nie ma stałej pracy, a ich źródłem utrzymania są róŜnego rodzaju zasiłki, renty (takŜe renty i emerytury rodziców) oraz prace dorywcze lub sezonowe, m.in. zbieractwo w okresie letnim.

W obydwu wsiach są obecnie tylko dwa gospodarstwa domowe, których głównym źródłem utrzymania jest rolnictwo.

Gabowe Grądy i Bór w latach 90. XX w. pełniły dla pracujących w Augustowie funkcję sypialni, ale obecnie dotyczy to niewielu starowierców, poniewaŜ wiele osób w wieku produkcyjnym opuściło wieś.

Sytuacja staroobrzędowych miejscowości pod względem demograficznym i ekonomicznym przedstawia się gorzej niŜ sąsiednich wiosek, o których nie da się powiedzieć, by dobrze zniosły transformację ustrojową.

W innych wiejskich miejscowościach gminy Augustów ponad połowa gospodarstw domowych utrzymuje się przede wszystkim z rolnictwa, a więc zachowały one swój wcześniejszy rolniczy charakter (por. Ibidem: 33).

Taka sytuacja wpływa na postawy młodych staroobrzędowców wobec kolejnych zmian, w tym równieŜ wobec akcesji Polski do Unii Europejskiej.

Jedna z informatorek, mająca w momencie przeprowadzeniu wywiadu 24 lata, mówiła o swoich obawach związanych z Unią Europejską i związaną z nimi decyzją podczas głosowania w referendum: Takije wymogi tiaŜkije [...]

Nikto nie chatieł w Uniu.

Kak było głosowanie, głosowała na nie.

W wyniku migracji staroobrzędowców trudno byłoby dziś nazwać wspólnotą terytorialną.

To określenie odnosić się moŜe tylko do starszego i średniego pokolenia w ostatnich zwartych skupiskach starowierców, natomiast przedstawiciele młodzieŜy są w większości rozproszeni wśród polskiej ludności.

Obcowanie z osobami spoza wspólnoty i oderwanie od tradycyjnej wiejskiej wspólnoty, którą młodzi staroobrzędowcy z Suwałk lub Augustowa odwiedzają przy okazji wizyt u dziadków nie częściej niŜ kilka razy w roku, zaowocowało w ich przypadku 4 Ze względu na socjologiczny charakter artykułu zastosowano w nim ortograficzny zapis zarejestrowanych wypowiedzi.

Informacje na temat cech charakterystycznych języka staroobrzędowców w Polsce moŜna znaleźć w innych publikacjach (zob. m.in. Paśko-Koneczniak 2011; Głuszkowski 2011).

8 przyswojeniem polskiej kultury jako podstawowej oraz wtopieniu się w otoczenie.

Oddziaływanie nie-starowierskich rówieśników jest równieŜ silne u nielicznej młodzieŜy z Gabowych Grądów i Boru.

W ich wypadku moŜna jednak mówić o pewnej ciągłości staroobrzędowych tradycji i wyraźnym poczuciu odrębności w stosunku do otoczenia.

Źródłem tego poczucia jest odmienne wyznanie: Nu w nas, gawariu, w nas oczeń silna krasiwa jeścia i silna dobra.

Drugoj wiery by nie chacieł mieniać.

Ja by wieru nie smienił, bo wiera to nie jeścia rukawiczyna – adzieł, skinuł i następnuju adzieł.

Jetawa uŜe nie skiniesz i nie adzieniesz.

Słowa „w nas” i „w katolikach” wyraŜają pewien dystans, jaki młodzi starowiercy odczuwają w stosunku do polskich sąsiadów.

Opozycja na ogół tworzona jest na osi wyznaniowej, ale zdarzają się takŜe wypowiedzi, w których nie-staroobrzędowcy określani są nie jako katolicy, czyli przedstawiciele innego wyznania, ale jako „Polacy”, jak np. w opowieści o róŜnicach w zwyczajach pogrzebowych i obowiązkach względem wspólnoty: Za miesta [na cmentarzu] my toŜ nie płocim, kak w Palakach płociut.

Według relacji naszych informatorów jeszcze 20-30 lat temu Ŝycie towarzyskie młodzieŜy z Gabowych Grądów i Boru skupiało się na polanie w pobliŜu molenny, gdzie staroobrzędowcy palili ogniska i spotykali się, by pośpiewać oraz potańczyć.

Kalendarz świąt cerkiewnych wyznaczał rytm Ŝycia, a kolejnym świętom towarzyszyły związane z nimi obyczaje.

Dzisiaj zachowała się właściwie tylko tradycja kaszczunów, Ŝartów robionych przez młodzieŜ sąsiadom w okresie BoŜego Narodzenia5: Wleziet na kryszu i szybu pałoŜyt na komin.

Bramki, bramy chawajem.

Istotnym elementem rosyjskiej obyczajowości, który odróŜnia młodych staroobrzędowców, zwłaszcza mieszkających na wsi, od ich polskich rówieśników jest kąpiel w baniach parowych stanowiąca cotygodniowy rytuał w starowierskiej wspólnocie: U nas w abyczajowości, u nas w tradycji sadzierŜałoś takoje, szto subotu my wsiegda parim bajniu, mojemsia w bajni [...] imiejem swai, moŜna skazać łazienki, [...] no staraabriadcy w subotu wsiegda Ŝgut palut bajniu.

Zmniejszyła się rola rosyjskiej gwary, która dla pokoleń urodzonych do lat 50. XX w. była pierwszym językiem, który dzieci ze staroobrzędowcyh wsi poznawały w rodzinnym domu.

Informatorzy urodzeni w tym okresie przyznawali, Ŝe pierwszym powaŜnym kontaktem z

9 polszczyzną był dla wielu z nich początek nauki szkolnej.

Jednak ich dzieci uczyły się juŜ obydwu języków równolegle z naciskiem na poprawne opanowanie polskiego jako języka większości, potrzebnego w procesie kształcenia i w późniejszym Ŝyciu poza wspólnotą.

Ewolucja dyglosji w społeczności staroobrzędowców sprawia, Ŝe rosyjski dialekt jest wypierany z kolejnych sfer przez polszczyznę.

W młodym pokoleniu gwara jest uŜywana w takim samym lub większym stopniu jak polszczyzna tylko w sferze religijnej, gdzie jest uŜywana wraz z językiem liturgicznym cerkiewnosłowiańskim, a takŜe w rodzinnej i sąsiedzkiej.

W pozostałych domenach podstawowym lub jedynym językiem jest polski (Głuszkowski 2009b: 122–123).

Znajomość gwary w środowisku miejskim ma jedynie bierny charakter, choć tradycyjny język przodków wciąŜ jest postrzegany przez część młodego pokolenia jako jeden z elementów ich toŜsamości grupowej.

Na podstawie powyŜszych rozwaŜań moŜemy dokonać próby zestawienia czynników kształtujących toŜsamość grupową młodego pokolenia staroobrzędowców i określić, w jakim stopniu dokonała się ich asymilacja z otoczeniem.

Tabela 1.

Ewolucja toŜsamości grupowej młodych starowierców w połowie XX w. i na początku wieku XXI.

Czynniki budujące toŜsamość młodego pokolenia staroobrzędowców w połowie XX w.

Czynniki budujące toŜsamość młodego pokolenia staroobrzędowców w XXI w.

wyznanie (wraz z obyczajowością) wyznanie (szczątkowa obyczajowość) poczucie przynaleŜności etnicznej świadomość pochodzenia etnicznego odrębna kultura, system norm i wartości, system obyczajowy i tradycje elementy obyczajowości, pamięć o odrębności kulturowej przodków dwujęzyczność – czynna znajomość rosyjskiej gwary czynne posługiwanie się rosyjską gwarą w określonych sferach lub bierna znajomość języka przodków terytorium – funkcjonowanie w zamkniętych wspólnotach terytorialnych lub bliski związek z nimi rozproszenie terytorialne wśród ludności polskiej Wspólnota, którą od asymilacji z otoczeniem powstrzymywały czynniki o róŜnorodnej naturze: wyznaniowej, etnicznej, językowej, kulturowej i demograficzno-geograficznej, zmieniła 5 Podobne Ŝarty były lub są nadal popularne równieŜ w innych podlaskich miejscowościach.

10 swój wcześniejszy charakter.

Na przełomie XX i XXI w. badacz sytuacji mniejszości na terenie Polski określił badaną przez nas społeczność jako mniejszość etnokonfesjonalną zwracając uwagę na znaczenie wyznania i tradycji religijnej oraz odrębność kulturową (Wicherkiewicz 2000).

Porównanie czynników budujących toŜsamość współczesnych młodych staroobrzędowców i ich rodziców pozwala stwierdzić, Ŝe właściwie w kaŜdym aspekcie nastąpiło zbliŜenie do polskiego otoczenia.

Nie oznacza ono jeszcze całkowitej asymilacji.

WciąŜ moŜemy mówić o wieloaspektowej odrębności.

Choć najwaŜniejszym wyróŜnikiem młodych staroobrzędowców jest według nich samych ich wyznanie, nie stanowi ono juŜ osi dla wszystkich sfer Ŝycia i nie wyznacza jego rytmu.

W społeczności starowierców obserwujemy zjawisko, na które w odniesieniu do religii katolickiej zwracała uwagę Irena Borowik – następuje prywatyzacja religii i sekularyzacja Ŝycia codziennego (por. Borowik 1996: 24).

Niemniej jednak to religia jest wciąŜ najwaŜniejszym czynnikiem podtrzymującym staroobrzędową toŜsamość i jednym z głównych czynników zapobiegających asymilacji.

Pozostałe czynniki są juŜ słabsze – poczucie przynaleŜności etnicznej zostało u większości młodych staroobrzędowców mieszkających w miastach zastąpione przez świadomość własnych korzeni, odmiennych od polskiego otoczenia.

Nieco inaczej wygląda sytuacja na wsiach, ale w Gabowych Grądach i Borze oraz Budzie Ruskiej i Wodziłkach liczebność młodzieŜy z roku na rok spada, więc przy utrzymaniu się aktualnych tendencji wkrótce wielu z nich opuści rodzinne miejscowości.

Ucieczka młodzieŜy ze wsi powoduje równieŜ jej odejście od tradycji i obyczajów, które były kultywowane jeszcze 20-30 lat temu, a takŜe redukuje do minimum funkcje rosyjskiej gwary.

Aktualne rozproszenie terytorialne oznacza zerwanie tak bliskich jeszcze niedawno więzi społecznych.

Choć młodzi staroobrzędowcy wciąŜ w wielu aspektach róŜnią się od swoich polskich rówieśników, szczątkowość wielu czynników powstrzymujących asymilację będzie się wiązała z brakiem ich transmisji do następnych pokoleń.

Dlatego teŜ naleŜy przypuszczać, Ŝe w najbliŜszych dekadach staroobrzędowcy z mniejszości etnokonfesjonalnej staną się mniejszością wyznaniową.

Dalsza prywatyzacja sfery religijnej moŜe jednak doprowadzić do asymilacji równieŜ w tej sferze, ale przypadki niewielkich wspólnot, które w niesprzyjających warunkach potrafiły przetrwać zachowując swoją toŜsamość grupową sugerują wstrzemięźliwość we wszelkiego typu prognozach (zob. m.in. Haim 2004).

11 Bibliografia Baranowskij, Potaszenko 2005 – В.

Барановский, Г.

Поташенко, Староверие Балтии и Польши, Вильнюс: Aidai.

Borowik 1996 – I. Borowik, Religia we współczesnych społeczeństwach.

Instytucjonalizacja a prywatność [w:] I. Borowik, W. Zdaniewicz (red.), Od Kościoła ludu do Kościoła wyboru: religia a przemiany społeczne w Polsce.

Kraków: Nomos, s. 17–33.

Dubis, Potoczny 2010 – M. Dubis, M. Potoczny, Mazowsze i co dalej?

Zarobki w poszczególnych województwach, http://www.wynagrodzenia.pl/artykul.php/typ.1/kategoria_glowna.228/wpis.551/drukuj.1 [data dostępu 10.01.2010] Głuszkowski 2009a – M. Głuszkowski, Miejsce religii i sacrum w Ŝyciu mieszkających w Polsce staroobrzędowców, „Literatura Ludowa” 6 (53)/2009, s. 31–46.

Głuszkowski 2009b – M. Głuszkowski, Dyglosja w społeczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowkiego, „Socjolingwistyka” 22–23, s. 115–131.

Głuszkowski 2011 – M. Głuszkowski, Socjologiczne i psychologiczne uwarunkowania dwujęzyczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Grek-Pabisowa 1999a – I. Grek-Pabisowa, Staroobrzędowcy.

Szkice z historii, języka, obyczajów.

Warszawa: SOW.

Grek-Pabisowa 1999b – I. Grek-Pabisowa, Zmiany w tradycyjnej kulturze i obyczajowości staroobrzędowców w Polsce, [w:] Grek-Pabisowa 1999a, s. 291–299.

Grek-Pabisowa 1999c [1958] – I. Grek-Pabisowa, Niektóre informacje o starowierach zamieszkałych na terenie Polski, [w:] Grek-Pabisowa 1999a, s. 35–51.

Grek-Pabisowa 2010 – I. Grek-Pabisowa, Staroobrzędowcy poza granicami Rosji – niesłabnące zainteresowanie tematem badawczym, [w:] Staroobrzędowcy za granicą, M. Głuszkowski, S.

Grzybowski (red.), Toruń 2010, s. 21–30.

Grek-Pabisowa, Maryniakowa 1968 - I. Grek-Pabisowa, I. Maryniakowa, Rzeczowniki zdrobniałe w gwarze starowierców ośrodka mazurskiego, „Slavia Orientalis” XVII, nr 3, s. 305– 309.

Grzybowski, Głuszkowski 2008 – C. Гжибовский M. Глушковский, Социолингвистическая ситуация старообрядцев в деревнях Габове Гронды и Бур, [в:] Касаткин Леонид Л.

Русские

12 старообрядцы.

Язык.

Культура.

История.

Сборник статей к Международному съезду славистов.

Москва: Языки славянских культур, s. 200–214.

Haim 2004 – A. Haim Socjolingwistyczny opis języka mówionego sarajewskich śydów sefardyjskich w okresie międzywojennym [w:] L. Dacewicz (red.), Pogranicza.

Kontakty kulturowe, literackie, językowe, “Studia Slawistyczne” 5, Białystok 2004, s. 65–75.

Iwaniec 1964 – Е.

Иванец, Русская баня на Мазурах, „Русский голос” R.

8, № 1-2, c.

5; 12.

Kwaśniewski 1990 – K. Kwaśniewski, ToŜsamość kulturowa, w: Słownik etnologiczny.

Warszawa: PWN, s. 351–353.

Olechnicki, Załecki 1998 – K. Olechnicki, P. Załęcki, Słownik socjologiczny.

Toruń: Graffitii BC.

Pietruszkiewicz 2004 – E. Pietruszkiewicz, Zamilkły chóry, ustały pokłony.

Staroobrzędowcy na Mazurach, „Almanach Sejneński”, nr 3/2004, s. RSWP 2007 – Rocznik statystyczny województwa Podlaskiego, publikacja elektroniczna CD ROM, Białystok: GUS.

Wicherkiewicz 2000 – T. Wicherkiewicz 2000.

ToŜsamość mniejszości językowych w Rzeczypospolitej Polskiej; Kongres Kultury Polskiej 2000, Konferencja Przedkongresowa w Poznaniu 19-21 października - "Kultura wobec kręgów toŜsamości"; http://www.wtk.poznan.pl/Orw/Archiwum/20001019/Wicherkiewicz.html [dostęp 12.05.2008] Assimilation of a language-culture island.

The case of Polish Old Believers’ young generation.

After the 1st World War the Old Believers community in Poland become a cultural and language island.

The Old Believers lived in isolation from outer world and had a strong feeling of group identity.

However, due to civilisational and socio-economical changes, their situation has changed.

The changes are extremely visible in the young generation.

The article is an attmept to show the differences between young Old Believers’ situation and identity in the 1950s-1980s and nowadays.

Słowa kluczowe: staroobrzędowcy, toŜsamość grupowa, asymilacja, zmiana społeczna Key words: Old Believers, group identity, assimilation, social change


text:
Państwowa Inspekcja Pracy zapowiada liczne kontrole a pracodawcom, których pracownicy mają niewykorzystane urlopy, grożą wysokie kary.

Jak podaje PIP, problem zalegających niewykorzystanych urlopów nawet sprzed kilku lat dotyczy trzech firm na cztery.

Pracodawcy nie wypłacają do tego notorycznie ekwiwalentów za niewykorzystane urlopy.

Kary dla pracodawców od lipca mają wzrosnąć aż sześciokrotnie - czyli wynieść mogą aż 30 tysięcy złotych.


text:
Cortesi (Cortesius).

1.

Aleksander, rodem z Dalmacji, sekretarz papiezki za Sykstusa IV (1471—1484), humanista, autor poematu Laudes bellicae Matthiae Corvini, carmen epicum (ed.

cura Vinc.

Obsopaei, Romae b.

r., i przy wydaniach: Ant.

Bonfinii, Rer.

hungaricar.

decades, z wyjątkiem wyd.

r. 1744).

Składa się ten utwór z 1200 heksametrów, pisany piękną łaciną (Haner, De scriptorib.

rer.

hungar.).

Nowsze wyd.

przez dra Rumy 1804 r.


text:
Bingham Józef, uczony anglikański, ur. 1668 r. w Wakefield, w Yorkshire; słuchał nauk w Oksfordzie, gdzie później i sam był professorem.

Z powodu kazania o Trójcy Przenajśw., oskarżony o herezję, opuścił uniwersytet, oddał się obowiązkom pasterskim i um.

jako proboszcz w Hawart, blisko Portsmouth 1723 r.

Sławne jego dzieło o starożytnościach chrześcjańskich: Origines seu antiquitates ecclesiasticae, 1708, unieśmiertelniło imię jego w świecie naukowym.

(J. C.)

W. F.


text:
Projekt

USTAWA

z dnia

„4) źródła finansowania funduszu stabilizacyjnego, rodzaje działań finansowanych ze środków funduszu stabilizacyjnego oraz zasady i tryb wykorzystania środków gromadzonych na tym funduszu.”;

2) w art. 4:

1) udzielanie gwarancji zwiększania funduszy własnych banku krajowego, zwanej dalej „gwarancją rekapitalizacyjną”, a w przypadku wykonania tej gwarancji – nabywanie lub obejmowanie akcji, obligacji lub bankowych papierów wartościowych banku krajowego;

2) określanie wysokości stawki opłaty ostrożnościowej, o której mowa w art. 14a, wnoszonej przez podmioty objęte systemem gwarantowania na rzecz Funduszu.”,

3) w art. 7:

– pkt 5 otrzymuje brzmienie:

,,5) określanie na wniosek Zarządu Funduszu wysokości stawek obowiązkowej opłaty rocznej, opłaty ostrożnościowej oraz funduszu ochrony środków gwarantowanych;”,

„7a) określanie zasad udzielania pomocy finansowej, o której mowa w art. 4 ust. 2b pkt 1, oraz zasad zarządzania akcjami, obligacjami i bankowymi papierami wartościowymi banku krajowego nabytymi lub objętymi w wyniku wykonania gwarancji rekapitalizacyjnej;”,

„1a) opłata ostrożnościowa, o której mowa w art. 14a, wnoszona przez podmioty objęte obowiązkowym systemem gwarantowania;”;

6) w art. 16:

b) ust. 2 otrzymuje brzmienie:

c) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3.

Fundusz może nabywać jedynie:

4) w wykonaniu gwarancji rekapitalizacyjnej – akcje, obligacje lub bankowe papiery wartościowe banku krajowego;

5) prawa z objętych w sposób określony w pkt 4 papierów wartościowych.”,

d) ust. 5 otrzymuje brzmienie:

7) w art. 16a ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3.

W przypadku gdy wielkość zobowiązań z tytułu środków gwarantowanych przewyższa sumę środków, o których mowa w ust. 1 i 2, Fundusz dokonuje wypłat środków gwarantowanych ze środków funduszu własnego, tworzonego w celu zapewnienia środków na finansowanie zadań Funduszu w zakresie udzielania pomocy podmiotom objętym systemem gwarantowania.

Kwota wypłat nie może przewyższać wartości funduszu pomniejszonej o wartość bilansową wierzytelności sfinansowanych z tego funduszu.”;

8) po art. 16a dodaje się art. 16b w brzmieniu:

,,Art. 16b.

1.

W razie konieczności dokonania wypłat środków gwarantowanych w przypadku, o którym mowa w art. 16a ust. 3, jeżeli dokonano przeniesienia środków, o którym mowa w art. 20c ust. 3, minister właściwy do spraw instytucji finansowych przekazuje Funduszowi środki finansowe na wypłatę środków gwarantowanych, do wysokości środków przeniesionych z funduszu własnego, tworzonego w celu zapewnienia środków na finansowanie zadań Funduszu w zakresie udzielania pomocy podmiotom objętym systemem gwarantowania na fundusz stabilizacyjny, w terminach umożliwiających Funduszowi dokonanie wypłaty środków gwarantowanych w terminie określonym w art. 22 ust. 3.

2.

Środki finansowe mogą być przekazane Funduszowi w formie dotacji z budżetu państwa lub skarbowych papierów wartościowych.

3.

Warunki emisji skarbowych papierów wartościowych oraz sposób realizacji wynikających z nich świadczeń określi minister właściwy do spraw instytucji finansowych, przez wydanie listu emisyjnego.

4.

List emisyjny zawiera w szczególności:

1) datę emisji;

2) powołanie podstawy prawnej emisji;

3) jednostkową wartość nominalną;

5) cenę lub sposób jej ustalenia;

„1.

Realizując zadania Funduszu, o których mowa wart.

4 ust. 2 pkt 1, Fundusz może w szczególności udzielać podmiotom objętym systemem gwarantowania pożyczek, gwarancji lub poręczeń.”;

10) po art. 20b dodaje się rozdział 3a w brzmieniu:

Fundusz stabilizacyjny i udzielanie pomocy ze środków tego funduszu

Art. 20c.

1.

Z wpłat opłaty ostrożnościowej, o której mowa w art. 14a, tworzy się fundusz stabilizacyjny będący funduszem własnym Funduszu.

Art. 20d.

Środki funduszu stabilizacyjnego przeznacza się na:

2.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1, do udzielania gwarancji rekapitalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 3–8, art. 9 ust. 1, 3 i 4, art. 12 i art. 22 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o rekapitalizacji niektórych instytucji finansowych (Dz. U. Nr 40, poz. 226, z 2011 r.

Nr 38, poz. 196 oraz z …).

3.

Fundusz może odmówić udzielenia gwarancji rekapitalizacyjnej, w szczególności w przypadku istotnego zaangażowania środków Funduszu w stosunku do banku krajowego, w ramach zadań określonych w art. 4 ust. 2 pkt 1 lub 1a lub ust. 2b pkt 1.

2.

Udzielenie gwarancji rekapitalizacyjnej następuje po wniesieniu przez bank krajowy na rzecz Funduszu opłaty prowizyjnej naliczonej od kwoty zobowiązania objętego tą gwarancją.

3.

Odmowa udzielenia gwarancji rekapitalizacyjnej nie stanowi podstawy roszczeń banku krajowego ani osób trzecich wobec Funduszu i jego organów.”;

11) art. 36 otrzymuje brzmienie:

12) w art. 38 ust. 4a otrzymuje brzmienie:

„4a.

Fundusz i Narodowy Bank Polski przekazują sobie informacje, w tym informacje niejawne w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych, w zakresie niezbędnym do wykonywania ich ustawowo określonych zadań.”.

„Art. 17a.

Przewodniczący Komisji może przekazywać Ministrowi Finansów, Narodowemu Bankowi Polskiemu oraz Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu informacje uzyskane przez Komisję, w tym także informacje chronione na podstawie odrębnych ustaw, niezbędne do realizacji celu działalności i zadań Komitetu Stabilności Finansowej.”.

„2.

Procedury, o których mowa w ust. 1 pkt 2, są przekazywane Ministrowi Finansów, Narodowemu Bankowi Polskiemu, Komisji Nadzoru Finansowego i Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w celu wdrożenia.

3.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego przedstawia Komitetowi opinię dotyczącą wypłacalności zagrożonych podmiotów, Prezes Narodowego Banku Polskiego – opinię dotyczącą płynności sektora bankowego, Minister Finansów – opinię w sprawie możliwości wsparcia zagrożonych podmiotów ze środków publicznych, a Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego – opinię w sprawie możliwych wypłat środków gwarantowanych oraz możliwości wsparcia podmiotów zagrożonych ze środków Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

4.

Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Prezes Narodowego Banku Polskiego i Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, przedstawiają Komitetowi, w zakresie swoich kompetencji, opinie dotyczące znaczenia systemowego zagrożonych podmiotów.

„4) Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.”;

4) w art. 10 ust. 4 otrzymuje brzmienie:

5) art. 13 otrzymuje brzmienie:

Art. 6.

Podmioty objęte obowiązkowym systemem gwarantowania są obowiązane do wniesienia po raz pierwszy opłaty ostrożnościowej za rok wejścia w życie ustawy w wysokości określonej w art. 14a ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w terminie 60 dni od dnia opublikowania uchwały Rady Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o wysokości stawki tej opłaty w dwóch dziennikach o zasięgu ogólnokrajowy


text:
FRAGMENTA

ALBO POZOSTAŁE PISMA

JANA KOCHANOWSKIEGO.

WIELMOŻNEMU PANU A PANU,

IEGO M. PANU JANOWI FIRLEIOWI

Z DAMBROWICE, PODSKARBIEMU

KORONNEMU, ETC.

SWEMU

M. PANU.

JAN JANUSZOWSKI, SŁUŻBY SWE POWOLNE

W MIŁOŚCIWĄ ŁASKĘ ZALECA.

Za tym a daj Boże by szczęsnym, W. M. mego M. pana wstępem na podskarbstwo koronne, widząc wiele ich, którzy witają, szczęsnego i długiego życia winszują, poczty[1] oddawają i znaki poradowania wystawiają — witam i ja też, winszuję i z tą jaką taką pocztą stawiam się przed osobą W. M. mego M. pana.

Znak wprawdzie mały poradowania, ile na pojźrzeniu;[2] godny jednak, ile rozumiem, równej jeśliż nie więtszej ceny z inszemi, którzy albo od złota i śrebra, albo więc od klejnotów drogich co oddawają.

Pytasz W. M. co takiego?

Kart kilka — nie owych malowanych, ale owych, które się i Je. M. Panu Wojewodzie Krakowskiemu i W. M. mym M. Panom podobały naonczas, kiedyście W. M. obadwa przez Jędrzejow, przed dwiema laty jadąc, zbiegłe przed powietrzem Musas liche moje, z miłościwej łaski swej nawiedzać raczyli — kart pisanych kilka pozostałych onego pamięci wiecznej Kochanowskiego Jana, które jeszcze dotąd świata nie widziały — Kochanowskiego mówię, który ile w swej profesyej, iż jeden taki czasów naszych był, poświadczysz i W. M. sam i dom wszytek zacny W. M. i Korona wszytka, nawet i postronne kraje, które jeśliż nie z twarzy, tedy go z godności znały.

Wiem iż się godziło dawniej je wydać, czegobym był i sobie sam życzył; jeno W. M. moj M. Pan wiedzieć raczysz: gdzie człowiek velis fortunae in diversos scopulos huc atque illuc impellitur,[3] a pewnego portu dosiądz i mocnego masztu ująć się nie może, tam trudno inaczej.

Nieomieszkało[4] się jednak nic, a podobno na czas, aby przy skarbiech koronnych i ten ostatni klejnocik Skarbu Polskiego był pod obroną W. M. Wprawdzie na niektórych miejscach niezupełny, bom go niskąd dostać nie mógł; ale aza[5] kto u siebie zupełnie wszystko miawszy do mnie poszle, tedyby się potem wszytko wcale[6] wydało.

W. M. tedy mój M. Pan przyjmiż to, proszę, temi czasy z miłościwą łaską tą, którą i W. M. sam i dom wszytek W. M. był niekiedy[7] łaskaw na samego autora i na mię też niegodnego kiedyś sługę domu W. M. A zatem, jako najpilniej mogę, zalecam się do tejże łaski miłościwej W. M. mego M. pana, pana Boga prosząc, abyś W. M. w łasce Pańskiej szczęścien[8] skarby nie tylko swymi, któremi łaska Pańska, natura, rozum i szczęście samego W. M. i dom wszytek zacny hojnie udarowała, ale i koronnemi długo dobrze szafować umiał i stróżem ich dobrym być raczył.

Dan z Krakowa 20 dnia czerwca, roku pańskiego 1590.

↑ poczta = cześć, dar ku uczczeniu.

↑ na rzut oka.

↑ bywa pędzony tu i owdzie żaglami fortuny na rozliczne skały.

↑ zaniedbało.

↑ jeśli.

↑ w całości.

↑ niegdyś.

↑ szczęśliwy.


text:
cęta, cętka, cętkowany, ‘nakrapiany’, o ‘blaszce innego koloru’, ‘lamie’; tu i cząty, ‘dukat’; prasłowiańska pożyczka z goc.

kintus, ‘moneta (grosz)’, co samo z łac. przejęte (z centum, ‘sto’, czy z quintus, ‘piąty’,?); w cerk. cęta jeszcze nazwa ‘monety’, później ‘drobiazgu’, ‘błyskotki’.


text:
,i"i;l"il'iS',"rT8H

Dzie nn ik Ustaw Nr 104 Poz.708

,i"i;l"il''iS'',"rT8H

Uwaga!

1.

Osoba skladalqca oSwiadczenie o stanie majqtkowym obowiqzana jest do zgodnego z prawdq, starannego

i zupelnego wypelnienia ka2dej z rubryk.

2.

Jezeli poszczeg6lne rubryki nie znajdujq w konkretnym prrypadku zastosowania.

naleZy wpisai .nie dotysry".

3. OSwiadczenie o stanie majetkowym dotyczy majatku w kraju iza granicq.

4.

O6wiadczenie o stanie majEtkowym .obejmuje r6wnie2 wierzytelno6ci pienigine.

O6wiadczenie o stanie maietkowym

- 5''t72 -

(-\ t,In L9\

.

.

-.\.:1 .

.r..

Ya.

..

Var".

*?"""\;""""""""M^-

zamieszkary(a) lI ff::::.ffi

z art. 3a tej ustawy o6wiadczam, ie posiadam wchodzqce w sKad malieriskiej wsp6lno6ci majqtkowej lub

stanowiace m6j majEtek odrgbny:

t.

- Srodki pienie2ne zgromadzone w walucie obcej: ..-..............

n. L-rr,^to.

It.

2.

Mreszkanie o powierzchni: ...-.....)5...........

.......... m2, adres:

t\dul prawny:

3.

Gospodarstwo roln e:

rodzai gospodarsrwa: powieftchnia: .............

J44.?......SSX.4k4...

.tv

h*,,1 ^.-..,^.-

Z tego tytuiu osiag n4lem (ela m) w roku ubiegiym prrych6d i doch6d w wysoko6ci: ..........,.......

''-.

| ..'', | 0 | I ''

4.

Inne nieruchomo6ci:............

J,#.*.-e.).91*''1+1t.:......... lti9g*t91.{/**

hLa Ar^ I

adres:

t.

...f4.{r-......!

Z tego Mulu osiqgn4lem(qtam) w roku ubiegiym prrychdd i doch6d w wysoko5ci: ..................

Z tego Mufu osi4gnqlem(qlam) w roku ubiegtym doch6d w wysoko6ci: ......,.............

2.

Posiadam udziaty w innych sp6ikach handlowych -- nale2y podai liczbe i emhenta udziaf6w:

Z tego tytulu osiAgn4lem (ela m) w roku ubiegtym doch6d w wysoko6ci: ..........-...........

IV

1.

Posiadam udzialy w

przedsigbiorc6w, w

os6b prawnych lub

emhenta udzial6w:

1.

Posiadam akcie w so6lkach handlowych z udzialem

przedsigbiorc6q w kt6rych uczestnicze takie osoby

paristwowych lub komunalnych oscib

- nale2y podai liczbe iemitenta akcji:

prawnych lu b

.........

L,-.\.

Z tego Vtulu osi4gn4lem {gla m) w roku ubieglym doch6d w vvysoko6ci:

Ozien n ik Ustaw Nr 104 roz.

/ud

2.

Posiadam akcja w innych sp6ikach handlowych - nale2y poda6 liczbg i emitenta akcii: .....-,....-.-..............

Ztegoq ulu osi4g nqlem (gfam) wroku ubieglym doch6d w wysokodci:

- 5174 -

Nabylem(am) (nabyl m6j malionek) od Skarbu Panstwa, innej paistlvowej osoby prawnej, jednostek

podlegalo zbyciu w drodze paetargu - naleiy nodai oeis mienia i datg nabycia, od kogo: ........................

../4^1.....

vlt.

1.

Prowadzg dzialalnoS6 gospodarcza (nale2y podai formg

......... d -t.....d,p.i{qn...nI

\t I

prawnq i paedmiot dziatalno6ci):

- osobiScie

- wspornre z rnnymr osooaml

Z tego q utu osi4gn4iem(glam) w roku ubiegtym pzych6d i doch6d w wysoko6ci:

2.

Zarz4dzam dzialalno6ci4 gospodarcz4 lub jestem przedstawicielem,peinomocnikiem takiei dziatalnosci

(nale2y poda6 formg prawnq i przedmiot dzialalno6ci):

- osobiScie

Z tego q ulu osiqgnqlem(giam) w roku ubiegtym doch6d w vrysokoSci: ..

v l.

1- W sp6lce handlowej (nazwa, siedziba sp6fki): ............t141.....ffiq....

...

- jestem czlonkiem zaz4du (od kiedy):

-Jestem czlonkiem komisji rewizyjnej (od kiedy):

Z tego Mulu osiqg nq{e m(gla m ) w roku ubiegtym doch6d w wysokoSci:

Dziennik Ustaw Nr''104 - 5'',175 - Poz.708

2.

W fundacjach i stowarzyszeniach prowadz4cych dzialalno56 gospodarcza:

- jestem czlonkjem zae4du (od kiedy): .................

- jestem cztonkiem rady nadzorczej {od kiedy):

- jestem czfonkiem komisji rewizyjnej (od kiedy):

Z tego !4tulu osiqg n 4tem (giam) w roku ubiegtym doch6d w wysokodci:

Inne dochody osi4gane z Mulu zatrudnienia lub innej dzialalno6ci zarobkowej lub zajgi, z podaniem

kwot uzyskiwanych z kaidego Mulu: .................

Ltqlow''u9t''t''tL:oUdn\ :: :: ''+vl .

to!2L.''t5

.........

4.k.,..r]).."-fi ..

X.

Sktadniki mienia ruchomego o warto6ci powyzej 10 000 zlotych (w przypadku pojazd6w mechanicznych

naleiy podai markg, model i rok produkcji):

xt.

Zobowi qzania pienigine o wartoSci

runki, na iakich zostaty udzielone

zfotych, w tym zaci4gniqte kredyty i poiyczki oraz wa-

w zwiqzku z jakim zdarzeniem, w iakiej wysokoSci):

powy2ej 10 000

(wobec kogo,

b\

Powvisze o5wiadczenie skiadam Swiadomy(a), ii na podstawie art. 233 E 1 Kodeksu ka rnegq za podanie

nieprawdy lub zatajenie prawdy 9ro41!1ra_pggbgly.i.9-qiiJ0&Ino$ci.

KRE IAT

I \11;i.,: Pk.Z r,l f.

l

2 5.

06 200$

W Pi:.

Y t.l e L O

Qrr;r:'';r;i =''''-'' ";.'


text:
Prokurator Alicja Horn

Rozdział 25

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Rozdział 25

Borys Załkind niespokojnym krokiem chodził wzdłuż kamienicy przy alei Szucha i niecierpliwie spoglądał na zegarek.

Umówił się z kapitanem, że jeżeli ten nie wróci do godziny dziewiątej, będzie to oznaczać, że nie udało mu się wydobyć kontraktu od Fajersonów, albo że nic nie przedsięwziął i sprawa jest beznadziejna, albo, tym bardziej, nie daj Boże, te łajdaki zastrzeliły go gdzieś po cichu.

Oczywiście, po cichu, bo gdyby się rozniosło, agent Załkinda w Białowieży już by telegrafował.

Było już dziesięć po dziesiątej, gdy Załkind powziął postanowienie:

- Zaczekam jeszcze dwadzieścia minut, a jak nie przyjdzie, dzwonię do Luby, żeby mi pakowała walizę i zdążę jeszcze na pociąg.

W tej właśnie chwili usłyszał za plecami sygnał samochodu i zobaczył oczekiwanego "Foulda", z którego wysiadł kapitan.

- Chwała Bogu - zawołał, mocno potrząsając jego ręką - nareszcie.

Nic kapitanowi nie zrobił?

- Czekaj, Jack, daj odsapnąć - zaśmiał się Drucki - i chyba nie będziemy tu na ulicy gadać.

Chodźmy.

Weszli do mieszkania i gospodarz, zrzuciwszy marynarkę, poszedł umyć ręce.

Po chwili wrócił, niosąc butelkę szkockiej whisky i dwie szklanki:

- No, przyjacielu - powiedział nie bez przechwałki w głosie możemy oblać pański kontrakt.

Załkind zbladł z wrażenia i wyciągnął drżącą rękę:

- Jest?...

Jest?...- powtarzał zdławionym głosem.

Drucki wybuchnął śmiechem i zawołał, nalewając żółty płyn do szklanek:

- Jak ci nie wstyd, Jack, trzęsiesz się niczym stara baba w galarecie.

Czy to tak wygląda Black Jackie z Chicago?

- Milion, kapitanie, milion - krzyknął Załkind, podnosząc patetycznie ręce nad głową.

- No to co z tego?

Dalibóg, skundliłeś się stary.

A kiedyś, niech mnie piorun strzeli, byłeś gangsterem z tych, co to na pieprz nie potrzebują dmuchać.

No, w twoje ręce!

Wypili.

Drucki niedbale sięgnął po marynarkę i nie śpiesząc się, wydobył z niej grubą, szarą kopertę i podał ją Załkindowi.

Przerywając sobie łykami whisky, zaczął opowiadać.

Sprawa poszła nadspodziewanie łatwo.

Teścia Fajersonów nie było w domu.

Gdyby nie to, szkoda byłoby gadać.

Ci trzej i ich kuzyn to żółtodzioby.

Od razu uwierzyli.

A jak miał już dokument w ręku, no to kaput.

Na szczęście nie mieli rewolwerów przy sobie, tylko ten parszywy kuzyn, ale udało mu się kopnąć go w rękę i maszynkę wyłuskać.

Rzucili się wszyscy czworo, nie zważając bestie na mój brauning, istne wariaty...

- Milion, przecież milion! - przerwał Załkind.

- I oni tylko o tym myśleli, dlatego tak szaleli.

No, a okno to już na początku otworzyłem, niby dla świeżego powietrza.

Z takimi cymbałami wszystko można zrobić.

Tedy skaczę na jakieś krzaki, a ciemno, choć w pysk daj, myślałem, że już nie trafię pod parkan, gdzie zostawiłem wóz.

Jednak, zanim zdążyłem wyjechać na drogę, oni już wybiegli i zaczęli smalić do mnie...

- A łajdaki - zawołał Załkind.

- Milion - roześmiał się Drucki.

- Parę dziur zrobili i bak też przedziurawili, ale do miasteczka dojechałem.

Zanim mi kowal zalutował, umyślnie poszedłem na policję, by tamci myśleli, że tam zostawiam kontrakt.

Ma się rozumieć, śledzili mnie, zdążyli już przyjechać, bo przy aucie stał jakiś mały Żydek i jak tylko mnie zobaczył, pobiegł - a po chwili przyszedł ten buchalter, co mnie w Warszawie u pana widział i powiada: - Dla Fajersonów to cały majątek, jeżeli im pan dobrowolnie nie odda, oni są na wszystko gotowi.

I Załkinda, i pana na tamten świat wyprawią.

- Niech spróbują - mruknął Załkind.

- Próbować będą - z satysfakcją zapewnił Drucki - teść już tam wszystko obmyślił.

Potrafili spalić kancelarię notariusza, potrafili zarżnąć Bulczuka, to i nam nie darują.

Ale ja tak myślę, Jack, że my z panem gwiżdżemy na to.

Co?

- I kule pogwiżdżą - cicho powiedział Załkind, a jego chuda twarz nabrała sępiego wyrazu.

- No, za zdrowie Fajersonów.

Wypili i Załkind zaczął tłumaczyć Druckiemu szczegóły tej zawiłej sprawy, której żadna ze stron nie mogła oddać do sądu, a co za tym idzie, pozostawało jedynie rozprawić się między sobą.

Tymczasem las, przedstawiający wartość przeszło miliona złotych, rósł i czekał na siekierę, do której prawo miał Borys na podstawie kontraktu z nieżyjącym już właścicielem lasu, a nie pozbawione słuszności pretensje Fajersonów, dziedziczących po zmarłym.

Panem sytuacji był teraz, dzięki udanej eskapadzie Druckiego, Załkind.

Opowiadanie jego zostało przerwane dzwonkiem telefonu.

Drucki przeciągnął się i spojrzał na zegarek.

O tej porze mogła dzwonić tylko Alicja.

- Jack, niech pan odbierze telefon i powie, że mnie nie ma, nie przyjechałem, diabli mnie wzięli czy co pan chcesz.

Załkind podszedł do aparatu i wrócił z oznajmieniem, że to z "Argentyny".

Wobec tego Drucki wziął słuchawkę.

Telefonował kasjer Justek:

- Panie dyrektorze, tu ta pani, z którą pan bywa, kazała połączyć i zaraz podejdzie..

Zanim Drucki zdążył coś powiedzieć, odezwał się głos Alicji:

- Przyjechał pan?

To dobrze.

wstąpiłam do "Argentyny", myślałam, że pana tu zastanę, ale wobec tego zaraz przyjadę do pana.

Do widzenia.

Położyła słuchawkę, a Drucki skrzywił się.

- Baba? - z uśmiechem zapytał Załkind.

- Psiakrew.

Zmachany jestem... wiesz pan, Jack, dosyć już zaczynam mieć siedzenia w tym mieście.

Rdzewieje człowiek w tej wiecznej bezczynności i jednostajności...

- No, teraz kapitan na brak przygód narzekać nie może... - zażartował Załkind.

- Pi... raz na rok coś ciekawego.

Boję się tak zasiedzieć, jak pan...

No, muszę pana wyrzucić za drzwi...

Z Fane teraz wypływają stare skorupy na kaszaloty...

A na Florydzie doroczne derby...

Piękny jest świat, Jackie, piękny i szeroki.

Idź już na zbity łeb i pomyśl o tym, gdy ci pierzyna wystygnie...

- Nie wystygnie tak łatwo, oni nie tacy.

Żegnaj, kapitanie, a pamiętaj, że Czarny Jack rozumie, co znaczy słowo wdzięczność.

W półmroku przedpokoju oczy jego tak dziwnie błyszczały, jakby zakręciły się w nich łzy, lecz Drucki tego nie zauważył.

Chwiejnym krokiem chodził z kąta w kąt i powtarzał głośno:

- Z Fane wypływają teraz stare skorupy na kaszaloty...

A pierwszy wyruszył, oczywiście, Mac Holane, na swojej arce Noego...

Z Fane wypływają za Gęsi Cypel, a tam już łapią pełny wiatr...

Nalewał sobie whisky, gdy zabrzmiał dzwonek.

Leniwie poszedł otworzyć.

Alicja była wesoła i podniecona.

Wycałowała go mocno, zauważyła, że jest zmęczony i zaproponowała, by się położył.

Sama rozpięła mu kołnierzyk i rozwiązała krawat, opowiadając szczegóły jakiegoś zabawnego procesu, jaki toczył się dziś w sądzie.

Gdy położył się, siadła przy nim i głaszcząc jego włosy zasypywała czułymi słowami, na jakie od dawna już nie umiała się zdobyć w stosunku do niego - nie dlatego, że nie czuła ich treści w sobie, lecz dlatego, że oziębłość Bohdana paraliżowała każdą czułość.

I tak trwałoby to długo, póki stała między nimi Julka...

Miał szare cienie pod oczyma i usta spiekłe od wiatru, a na tych ustach błąkał się taki piękny półuśmiech.

- Czy ty wiesz, Al- odezwał się, nie otwierając oczu - że teraz z Fane wypływają stare skorupy na kaszaloty?...

- Skądże ci to przyszło na myśl? - zapytała pogodnie.

Nie odpowiedział, tylko przeciągnął się i westchnął.

Alicja nie wątpiła, że w ogóle nie słyszał jej opowiadania.

Przygryzła wargi, lecz natychmiast się opanowała.

Nie mogła sobie pozwolić na wzniecenie najmniejszej sprzeczki.

Jeszcze kilka miesięcy, a powrócą dawne niezmącone niczym stosunki, jeszcze kilka miesięcy, a zostanie z nim na zawsze...

Bądź co bądź, on nie jest już młodzikiem.

Musi w nim wygasnąć narów włóczęgi.

Alicja miała już gotowy i szczegółowo opracowany plan stopniowego ujarzmienia tej bujnej natury.

W tym celu postanowiła nawet wziąć na rok bezpłatny urlop, by razem z Bohdanem odbyć jakąś dalszą podróż, bodaj pielgrzymkę po "świętych miejscach jego awanturniczej młodości".

On przecież tak lubi o nich mówić.

Na pewno jeszcze więcej przyjemności znalazłby w ich pokazywaniu.

A taka pielgrzymka musiałaby mieć w sobie coś z pożegnania się z przeszłością.

Alicja Horn rozumowała logicznie i pewna była swej logiki Jeżeli czegoś nie brała pod uwagę, to roli, jaką w jej planach może odegrać nieobecna już Julka.

A zaczęło się tak:

Około północy Bohdan podniósł się z tapczanu i oświadczył, że pomimo zmęczenia musi zajrzeć do "Argentyny".

- Musiałabym się przebrać - zaczęła Alicja - a zresztą, nie mam zbytniej ochoty: Wiesz, czy nie przyjechałbyś z "Argentyny" do mnie?

- Co za pomysł - wzruszył ramionami - po pierwsze, jestem piekielnie zmachany, a po drugie... w ogóle.

Co by u ciebie w domu pomyśleli?

- Nic by nie pomyśleli - swobodnie odpowiedziała Alicja - gdyż nie ma komu myśleć.

Jestem sama.

- Jak to? - odwrócił się od lustra, przed którym zawiązywał krawat.

- Sama - powtórzyła.

- Józefowa jest na urlopie, a Julka wyjechała na posadę.

Alicja wiedziała, że na Bohdanie ta nowina zrobi wrażenie, lecz nie przypuszczała, by mogło być aż tak wielkie, jak też nie oczekiwała, że nawet nie będzie próbował go ukryć

Opuścił na ziemię trzymany w ręku krawat i podszedł do niej, z takim wyrazem twarzy, że gdyby nie jej zimna krew, cofnęłaby się za stół.

- Jak to wyjechała na posadę?

Na jaką posadę? - zapytał głucho i bardzo cicho.

- Na kresy.

- Przecież nie chciała jechać?

Co?...

Przecież dałem jej w warszawie posadę doskonałą?

Co?...

- Powtarzam ci - zmarszczyła brwi Alicja - że wyjechała na kresy.

- Więc ty zmusiłaś ją do tego?

- Przepraszam cię, Boh, ale jakim prawem wtrącasz się w sprawy mojej opieki nad Julką?

Sądzę, że mógłbyś przy pewnym wysiłku poczucia przyzwoitości zdobyć się na odrobinę taktu.

Moja wychowanka do czasu pełnoletności pozostaje wyłącznie pod moją opieką i ja decyduję, jaka posada jest dla niej odpowiednia, a jaka nie.

Dziwię ci się, Boh, że zechciałeś zaakcentować to, nad czym ja, którą Julka musi obchodzić i jako dziewczyna wychowana przeze mnie od małego dziecka, i jako kobieta, której mogę postawić pewne bardzo wyraźne żądania, umiałam jedynie przez delikatność dla ciebie przejść do porządku.

- To nie jest "fair play"! - wybuchnął.

- Nie jest i nie było z żadnej strony, mój drogi, nie było od początku...

Nie mówmy już o tym.

- Masz rację.

Nie będziemy mówili.

Wpakował ręce w kieszenie spodni, potrząsnął głową i dodał:

- Zdaje się, Al, że my w ogóle niewiele mamy już sobie do powiedzenia.

Nigdy nie mieliśmy zbyt dużo, a teraz nie pozostało nic, poza słowami, jakimi żegnają się ludzie, którzy nie chcą, by ich dzieliło więcej, niż może łączyć.

- Nie mówisz tego poważnie, Boh!

- Mówię to poważnie, Al. I myślę, że mówię do człowieka równie dobrze rozumiejącego to, jak ja.

Lepiej rozstać się póty, póki można jeszcze zamienić szczery uścisk dłoni i uczciwie podziękować sobie wzajemnie za kawałek podzielonego życia, niż zostawiać za sobą gorycz i przekleństwo.

- Ale ja ciebie kocham, Boh - wyszeptała.

- Nie możesz mnie kochać - powiedział po namyśle.

- Na to, żeby kochać, trzeba pokochać to, co on kocha, co stanowi treść jego istnienia.

A ty nie kochasz życia.

Nie tylko nie kochasz.

Nienawidzisz je.

Wszystko, co stanowi to życie, więc radość, wolność, swoboda, beztroska, walka jawna, uczciwa, na równych szansach - czy ja wiem, co jeszcze, słowem wszystko, co jest moim największym szczęściem, wzbudza w tobie niechęć.

Nie kochasz mnie, Al, nie!

- A jednak dawniej...

- Nie liczmy ubiegłych dni.

Nie znam się na tych rachunkach.

Nigdy nie umiałem robić coś dzisiaj dlatego, że tak myślałem o tym wczoraj, lub że tak będzie jutro.

Może to nawet bardzo niemądrze, ale sądzę, że żyjąc dziś, muszę cieszyć się prawdą, którą dziś widzę.

Alicja przygryzła wargi.

Chciała rzucić się mu do nóg i błagać, by uwierzył, że kocha go ponad wszystko na świecie, że ceną własnego życia gotowa jest okupić posiadanie jego uczucia, że oszaleje, jeżeli on od niej odejdzie...

Milczała jednak.

wiedziała, że byłaby to zła droga, że wszystkie jej słowa, najgorętsze, najpłomienniejsze i poddańcze odbiją się od jego stanowczości, nie zmieniając jej w niczym.

Należało za wszelką cenę odwlec tę rozmowę.

- Boh - powiedziała spokojnie, chociaż aż drgał w niej każdy nerw - jesteśmy dziś oboje zmęczeni, podnieceni, zbyt ulegający impulsom, oczywiście, nie zawsze przez nas samych pożądanym...

Czy mogę cię prosić o jedną po prostu grzeczność?...

Odłóżmy to do jutra?..

Zrobił niewyraźny ruch ręką:

- Po co, Al?

Po co mamy wzajemnie męczyć się jeszcze raz?

- Proszę cię o to...

- Więc dobrze, jak chcesz...

- Dziękuję ci - podała mu rękę, a ta tak drżała, że Drucki aż się zdumiał.

W niczym to jednak nie mogło zmienić jego postanowienia.

Nie mieściło mu się wprost w głowie, że Alicja potrafiła się zdobyć na tak brzydki i niski postępek w stosunku do Julki.

Gdyby to leżało w jego mocy i w jego prawie, zrobiłby wszystko, by Julkę sprowadzić znowu do Warszawy.

Zresztą nie wyrzekł się jeszcze tego.

Jeżeli otrzyma od Julki list z oskarżeniem o to wygnanie, zmusi Alicję o pozwolenia na jej powrót, albo przywiezie ją sam.

Z Alicją postanowił zerwać bez względu na jakiekolwiek następstwa.

Liczył się z tym, że będzie mściła się na nim.

Możliwe nawet, że zadenuncjuje go jako przestępcę, ukrywającego się pod obcym nazwiskiem.

Mniejsza o to, a raczej nie, właśnie tym lepiej...

W każdym razie nie zmieniłby już swej decyzji za żadną cenę.

Toteż nazajutrz wszystkie nadzieje Alicji zawiodły na całej linii.

Nie umiał i nie chciał zrozumieć jej tragedii, nie stracił ani na chwilę swego nieznośnie spokojnego i uprzejmego sposobu zachowania się.

Nie wzruszyło go nawet to, że ona, taka dumna, taka niezależna, rezygnowała teraz z wszelkich praw, wyrzekała się wszelkich pretensji, błagając jedynie o pozwolenie widywania go od czasu do czasu, o łaskę jego przelotnej pieszczoty, o możność usłyszenia od niego kilku bodaj najobojętniejszych słów.

Całowała jego ręce, czepiała się rozpaczliwie jego nóg, skomlała, jak wypędzony pies, przysięgała niewolnicze posłuszeństwo...

Na próżno.

Przegrała...

Ociężale podniosła się z ziemi, kręciło się jej w głowie, gdy stojąc przed lustrem automatycznie nakładała kapelusz.

Oczy jej już obeschły i paliły się teraz wielkim, czarnym płomieniem.

Ogarnęła go wzrokiem, którego nie mógł znieść i wyszła bez jednego słowa pożegnania.

I oboje wiedzieli w tej chwili, że nie jest to zakończenie wszystkich rachunków, że jeszcze ich drogi muszę się skrzyżować.

Drucki o tyle umiał być szczery z samym sobą, że nie starał się wmówić w siebie obojętności dla tego nieuniknionego skrzyżowania.

Oczekiwał zemsty, obawiał się jej, lecz przecież nie bał.

W każdym razie należało być czujnym i z tego względu, że po białowieskiej wyprawie trzeba było się liczyć z pogróżkami ludzi, umiejących sobie dawać radę z przeciwnikami.

Nosił teraz stale broń i zwracał pilną uwagę na wszystko, co działo się wokół niego, czy w "Argentynie", czy na ulicy.

Dzięki temu w ciągu kilku dni dostrzegł Alicję w bramie naprzeciwko, raz przed wylotem alei Szucha i raz w taksówce, stojącej przed "Argentyną".

Pewnego popołudnia dowiedział się od Zośki, że jacyś dwaj podejrzanie wyglądający ludzie wypytywali jej ojca o Druckiego.

Dozorca umyślnie poinformował ich fałszywie, bo - jak mówiła Zośka - takie to, wiadomo, bandyty.

Drucki też o tym nie wątpił, tym bardziej, że następnego dnia podpalono składy towarowe Załkinda przy bocznicy kolejowej.

Właśnie miał jechać na Nowolipie, by rzecz omówić, gdy zadzwonił Brunicki.

Wrócił z Zakopanego, dokąd jeździł odwiedzić syna.

Bardzo chciałby zobaczyć się z Druckim i jeżeli ten nie ma nic lepszego do roboty, niech się pozwoli zaprosić na obiad.

Drucki nie tylko nie miał nic do roboty, lecz ucieszył się bardzo.

Teraz już nie ulegało wątpliwości, że ich przyjaźń po tylu latach była na najlepszej drodze do zupełnej odnowy.

Drucki miał na świecie wielu przyjaciół.

Mówiono o nim nawet, że ma diabelne szczęście do ludzi, jednak żadna z tych przyjaźni nie utkwiła w nim tak mocno, jak przywiązanie do Karola Brunickiego, datujące się przecież od lat, gdy obaj jeszcze piechotą chodzili pod stołem.

Na Załkinda czekał rozmawiając z Lubą.

Wróciła z Konstancina, opalona niczym Cyganka i wynudzona niesłychanie.

Toteż zajęła natychmiast pozycję ofensywną, wyzyskując każdy pretekst, by przytulić się doń lub otrzeć o niego z tą szelmowską, kocią zmysłowością.

O historii kontraktu była dokładnie poinformowana, nie wiedziała jednak wcale o niebezpieczeństwie, grożącym Borysowi i kapitanowi.

Gdy wrócił Załkind, bardzo była zaintrygowana, dlaczego zamknęli się, prosząc ją, by zostawiła im kwadrans wolności.

Narada nie trwała dłużej.

Wobec tego, że niepodobna było wmieszać w aferę policję, która nie zadowoliłaby się przecież powierzchownymi informacjami, lecz zechciałaby wścibić nos w całą sprawę, musieli sami znaleźć środki obrony.

Drucki, jako samotny i nie posiadający żadnego obiektu, jaki mógłby stać się przedmiotem ataku ze strony Fajersonów, zapewnił Załkinda, że żadnej ochrony nie potrzebuje.

Jemu natomiast radził przede wszystkim zabronić Lubie i dziecku wychodzić z domu, w przedpokoju zainstalować parę tęgich drabów, no i zorganizować wywiad, który wyśledziłby napastników i wziął ich w "łagodne obroty".

- Z tym nie będę miał wiele trudu - powiedział Załkind.

- Ja mam tu siostrę, która utrzymuje na Ciepłej taki nocny interes z dziewczynkami.

Taki sobie interes, nawet nieźle idzie.

Otóż ona ma swoich ludzi, rozumie kapitan, w tym fachu, to ona musi mieć pewnych ludzi.

Da się zrobić.

Tylko dwie rzeczy mnie martwią: Lubie trzeba będzie powiedzieć i ona się nastraszy...

- Lepiej się niech nastraszy, niż co innego.

Zapomniała już Chicago?

- A po wtóre, że kapitan bez obrony zostanie.

Jak oni zobaczą, że tu wszystko obstawione, a u kapitana nie...

-...no to powąchają, czym moja tabaka pachnie - dokończył Drucki.

- Daj Boże, żeby pańskie słowa w złoto się obróciły.

Zawołał Lubę i Drucki wyjaśnił jej sytuację.

Nie przejęła się nią zbytnio.

Zażądała tylko, by i jej w domu zostawiono rewolwer.

Oczywiście, mąż na to się zgodził i obiecał nadto, że będzie się starał jak najmniej wychodzić z domu.

W pół godziny później Drucki był już na Dębowej.

Profesor powitał go z dawną serdecznością i od razu zasiedli do obiadu.

- A gdzie jest doktor Kunoki? - zaciekawił się Drucki.

- Wyjechał na trzy dni do Szwajcarii - zatarł ręce Brunicki z miną człowieka, który za chwilę ma powiedzieć coś niesłychanie ważnego.

- No? - z uśmiechem zapytał Drucki.

- Już wkrótce ogłosimy światu, Bohdanie, rewelacyjne wyniki naszych badań i odkryć, do których ty się przyczyniłeś!

- O?

Czy i to ogłosicie?

- Nie żartuj, Bohdanie.

To, co ogłosimy niedługo w paryskiej Sorbonie wstrząśnie podstawami dotychczasowej wiedzy o człowieku, o jego psychice, i fizjologii, i morfologu, zmieni do gruntu pogląd na istotę samego zjawiska życia, a nawet wpłynie na modyfikację wielu pojęć w fizyce, w chemii, w historii, w antropologii, socjologii...

No, widzisz...

Pomyśl tylko!

- Rozumiem, Karolu.

Lecz w jaki sposób zdacie sprawozdanie z waszych doświadczeń, skoro są one prawnie zakazane?

- Tego jeszcze nie wiem.

Mniejsza zresztą o to.

W skali samych odkryć wprost śmiesznie wygląda kwestia naszego osobistego bezpieczeństwa.

Jednak zastanowimy się nad tym.

Może w niektórych częściach sprawozdania uciekniemy się do złożenia go na posiedzeniu tajnym.

Teraz kończymy nasze przygotowania...

Właśnie Kunoki przywiezie pewne niezbędne dane z najnowszych obserwacji jednego z młodych biologów szwajcarskich.

Nadchodzi wielki dzień, drogi Bohdanie!

- Winszuję ci, Karolu, a powiedz mi, co u licha zrobisz ze swoją "królikarnią"?

- Ach, właśnie!

Daruj, że i tym razem nie zapraszałem cię zupełnie bezinteresownie.

Widzisz, do ostatecznego rezultatu brakuje nam jeszcze sprawdzenia na nowym obiekcie reakcji wydzielniczych tylnego płata przysadki mózgowej na wprowadzenie do krwi podczas wczesnej ciąży związków bromowych, co prawie na pewno wpływać musi na zwiększenie się ciałek żółtych, czyli na lepszy przebieg ciąży.

Jednocześnie trzeba koniecznie powtórzyć doświadczenie z dwuwęglanem sodu.

To musi być zrobione natychmiast.

Sam przyznasz mi rację, gdy ci powiem, że istnieje niemal pewność, że hormon Evansa, produkowany przez przedni płat przysadki mózgowej nie tylko wpływa na regulację wzrostu płodu, lecz pod działaniem wydzielin hormonalnych szarej masy międzypłatowej przesądza płeć dziecka.

Otóż przez wprowadzenie do organizmu matki dwuwęglanu sodu wzmaga się działalność szarej masy, zapewniając bez najmniejszej wątpliwości męską płeć mającemu się narodzić dziecku, a w dodatku stwierdzić to przez obserwowanie lutenizacji już w szóstym tygodniu ciąży.

- Zaraz, zaraz, a cóż to jest lutenizacja?

- Właśnie wydzielanie ciałek żółtych, sprzyjających normalnemu przebiegowi ciąży.

Zresztą, nie chodzi ci przecież o te rzeczy.

Dość, że chciałem cię prosić o... nowego "króliczka"...

Drucki skrzywił się niemiłosiernie, a profesor wziął go za rękę:

- Bardzo cię przepraszam za moją natarczywość, ale ty zostałeś jedyną moją nadzieją.

Doznałem teraz bardzo przykrego i niespodziewanego zawodu.

Wyobraź sobie, że nie chcąc więcej nadużywać twojej dobroci, zdobyłem potrzebny obiekt dawną drogą, przez jedną z pokątnych akuszerek.

Młodziutka, inteligentna dziewczyna, prawidłowo zbudowana i rozwinięta, słowem - zdawałoby się - wyborny obiekt.

Tymczasem już przy wstępnym badaniu Kunoki stwierdza, nie uwierzysz - dziewictwo!

Sprawdzam.

Nie ulega żadnej wątpliwości, że błona jest nienaruszona.

Ponieważ jednak i takie zapłodnienia bywają, przeprowadzamy żmudne badania na zawartość hormonów, zwanych prolanami, w moczu.

Jest to najlepsza i niezawodna metoda wykrywania wczesnej ciąży.

Otóż zmarnowaliśmy dziesięć młodych myszy i nic.

Pacjentka jest stuprocentową dziewicą.

Po prostu - akuszerka oszukała.

Znalazłem się więc bez niezbędnego obiektu i w tobie mam jedyną nadzieję.

- A cóż zrobisz z tą dziewicą?

- Z dziewicą? - profesor wybuchnął śmiechem.

- Ach, Bohdanie, że też ty nigdy nie odzwyczaisz się od patrzenia na świat przez pryzmat twojej płci!

Hm...

Nie wiem jeszcze, co z nią zrobię.

W każdym razie nie mogę jej wypuścić i z tego także względu, że biedaczka jest chora.

Musiała przejść jakiś silny wstrząs psychiczny.

Na dobitkę zaś ta baba zaaplikowała jej taką porcję naparu z cannabis indica, czyli z konopii indyjskich...

- To z tego robi się haszysz?

- Tak.

Ale akuszerka, nie umiejąca dozować, dała tej małej tyle naparu, że co najmniej jeszcze przez tydzień nie potrafię doprowadzić jej organizmu do porządku.

Słowem, nie tylko nie mam z tego pożytku, ale jeszcze sporo kłopotów, a wprost zawalony jestem przygotowaniami do Sorbony.

Drucki zgodził się.

Obiecał, że postara się w najbliższych dniach znaleźć coś odpowiedniego.

Przypomniał sobie, że Zośka wspominała mu o jakiejś dziewczynie, mieszkającej na Grochowie, która prosiła matkę Zośki o radę, jak się pozbyć ciąży.

Przesiedział u Brunickiego do wieczora na rozmowie o pannie Łęskiej i o Piotrze.

Panna Łęska, niestety, nie odzyska już nigdy głosu, wprawdzie zaczyna mówić, lecz o śpiewaniu nie może być mowy.

Nauczyła się teraz pisać na maszynie i wystukuje całymi dniami na "Royalu" sprawozdania Brunickiego, które mógł przecież powierzyć tylko komuś absolutnie godnemu zaufania.

Będzie dobrą współpracowniczką, tym bardziej, że znalazła w sobie szczere zainteresowanie dla nauki i chodzi na medycynę.

- Może czymś więcej, niż współpracowniczką? - przyjaźnie spytał Drucki.

Profesor uśmiechnął się i zaczął mówić o Piotrze.

Teraz już nie raziło go podobieństwo syna do Druckiego.

Przeciwnie, sam zaczął wynajdywać różne zbieżności w ich charakterach i upodobaniach i nie miał słów zachwytu dla chłopca.

W "Argentynie" było już sporo publiczności, gdy Drucki zjawił się na sali i swoim zwyczajem zaczął witać się z gośćmi.

Przed trzecią wyszedł tylnymi drzwiami, dzięki czemu mógł zaobserwować draba ukrytego we framudze bramy naprzeciwko i trzech stojących opodal, a porozumiewających się z tamtym jakimiś znakami.

Cała ich uwaga skierowana była na jego auto, stojące przed wejściem głównym.

Głupcy!

Drucki przed samym ich nosem wsiadł do taksówki i po pięciu minutach był już w domu.


text:
Pamiętnik Wacławy

E. Orzeszko

TANIE

ZBIOROWE WYDANIE POWIEŚCI

ELIZY ORZESZKOWÉJ.

Tom VIII.

Pamiętnik Wacławy.

CZĘŚĆ III.

Własność, nakład i druk S. Lewentala.

Nowy Swiat Nr. 39.

1884.

Eliza Orzeszkowa.

PAMIĘTNIK

WACŁAWY

ZE WSPOMNIEŃ MŁODEJ PANNY

UŁOŻONY.

POWIEŚĆ.

Część trzecia.

* * *

Варшава 29 Іюля 1884 года.

Rozdział I


text: Czambuł, 1) najazd, nagły, dorywczy, zagon tatarski; 2) oddział, chorągiew Tatarów; 3) w czambuł, razem, ryczałtem; cwałem, śpieszno; 4) czwał, galop.


text:
Ammonici, v.

Ammanici, lud mieszkający w ziemi Chananejskiej, od Ammona, syna Lotowego, pochodzący (Gen. 19, 35.

38).

Przed Mojżeszem, Ammonici zawojowali olbrzymie pokolenie Zomzommim i posiedli ich ziemię (Deut.

2, 20—21), pomiędzy rzekami Arnon (dziś Mudżeb) i Jabok (dziś Zurka), na wschód morza Martwego i Jordanu, ze stolicą Hesebon (Jos.

12, 2); lecz Amorrejczycy wyparli ich ztamtąd ku północo-wschodowi i sami zabrali Hesebon (Num.

22, 2. cf.

Judic.

11, 19....).

Izraelici zaś, choć mieli przykazane, żeby Ammonitom ziemi nie zabierali (Deut.

2, 19), jednak tę krainę, jako na Amorrejczykach zdobytą, zatrzymali (Jud.

11, 19....); zkąd za Jeftego, Ammonici rościli sobie do niej pretensje (Jud.

11, 12....).

Ammonici graniczyli od wschodu z pokoleniami Ruben i Gad (których posiadłości stanowiły niegdyś połowę własności Ammonitów, cf.

Jos.

13, 25) i często niepokoili Izraelitów; lecz pobici kilkakrotnie przez Jeftego (Sędz.

11, 32....

12, 2....), Saula (I Reg.

11, 11.

14, 47) i Dawida (II Reg.

8, 12.

10, 14.

11, 1.

12.

26), podnieśli głowę dopiero za Jozafata (po r. 914 przed Chr.).

Jozafat ich pobił (II Par.

r. 20), Ozjasz ok. r. 811 (II Par.

26, 8) i syn jego Joatham ok. r. 759 zmusili do płacenia haraczu (ib.

27, 5).

Byli oni zawsze nieprzyjaciółmi Izraelitów (Soph.

2, 8.

I Mach.

5, 6.

30—43).

Korzystając z niewoli 10 pokoleń, wtargnęli do ziemi pokolenia Gad (Jer.

49, 1....).

Za króla Joachima wpadali do królestwa Judy z Chaldejczykami (IV Reg.

2 4, 1. cf.

Abd.

10.

Ezech.

25, 3); z Samarytanami przeszkadzali odbudowaniu Jerozolimy (II Esdr.

4, 3.

7....).

Istnieli jeszcze za Jana Hyrkana i mieli swego króla Zenona Kotylasa i stolicę w Filadelfji, ok. r. 135 (Joseph.

Flav.

Antiq.

Jud.

XIII.

8, 1).

Wspomina także o nich później św. Justyn (Dialog, c.

Tryph.), jako o narodzie licznym; Orygenes zaś (lib.

1. in Job.) podciąga ich kraj po ogólną nazwę Arabji, chociaż Józef Flaw.

(Antiq I.

11.

5) zalicza do Celesyrji.

Cf. Winer, Bibl.

Realwört.

X. W. K.


text:
Zdzisław Dębicki

Wizja

Po tajemniczym chodzę sadzie,

gdzie z drzew spadają srebrne puchy,

gdzie śród mirtowych gajów błądzą

samotne, jasne duchy…

W jakimś marzeniu i słodyczy

przez pełne kwiatów stąpam grzędy,

i nie wiem, ile razy nocą

przeszedłem już tamtędy…

Nade mną gwiazdy złote płoną

i srebrnolicy księżyc świeci;

czasem mistyczny mi nad głową

z szelestem ptak przeleci…

A potem cisza, wielka cisza,

że serca swego słyszę tętno,

aż gdzieś śród mirtów pieśń zadzwonią

słowiki przenamiętną…

I wtenczas z gąszczy się wyłania

świetlista postać w blasku cała

i ku mnie idzie roztęskniona

powiewna, cicha, biała…

I w swe ramiona mnie zamyka,

jak w nieuchwytne dwie obręcze,

a na jej rozkaz w duszy mojej

cudowne wstają tęcze…

Ich łuki łączą siedmiobarwne

moją samotną jaźń z wszechświatem,

i wtedy w przestrzeń bezgraniczną

marzeniem mknę skrzydlatem…

I tak mi dobrze, cicho, słodko

w objęciach mojej wizji sennej,

która unosi mnie wraz z sobą

w kraj jasny i promienny…

-----