corpora: sejm

text:
UZASADNIENIE

I. Dnia 20 listopada 1989 r.

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło Konwencję o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r.

Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r.

Nr 2, poz. 11), której inicjatorem była Rzeczpospolita Polska.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił w dniu 21 września 1990 r. ustawę, w której wyraził zgodę na dokonanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji tej Konwencji.

Jednocześnie Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął uchwałę uznającą za wskazane zwrócenie się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o zamieszczenie w dokumencie ratyfikacyjnym zastrzeżeń do art. 7 i art. 38 oraz deklaracji do art. 12 – 16 i art. 24 ust. 2 lit. f Konwencji o prawach dziecka.

Opinia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej została uwzględniona przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Konwencja została ratyfikowana dnia 30 kwietnia 1991 r.

Dokument ratyfikacyjny, wraz z zastrzeżeniami i deklaracjami, złożono depozytariuszowi Konwencji dnia 7 czerwca 1991 r.

Konwencja o prawach dziecka, zgodnie z jej art. 49 ust. 2, weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 7 lipca 1991 r.

II.

Potrzeba i cel zmiany zakresu obowiązywania umów międzynarodowych

Komitet Praw Dziecka Organizacji Narodów Zjednoczonych, rozpatrując w styczniu

1995 r. wstępne sprawozdanie Rzeczypospolitej Polskiej z realizacji Konwencji o prawach dziecka, wyraził sugestię dotyczącą rozważenia przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej zasadności zgłoszonych zastrzeżeń do art. 7 i art. 38, jak również deklaracji do art. 12 – 16 Konwencji.

W październiku 2002 r., w obserwacjach końcowych, przedstawionych po przyjęciu drugiego sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej z realizacji Konwencji, Komitet Praw Dziecka ponownie zaprosił Polskę do rozważenia możliwości wycofania wszelkich zastrzeżeń i deklaracji zgłoszonych do Konwencji.

Postulat wycofania przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżeń i deklaracji do Konwencji

o prawach dziecka zgłaszali również posłowie podczas rozpatrywania rządowej informacji o przestrzeganiu praw dziecka w Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 30 sierpnia 1996 r.

W dniu 10 września 1996 r.

Rada Ministrów powierzyła Ministrowi Edukacji Narodowej przedstawienie uzgodnionego stanowiska rządu w sprawie wycofania złożonych przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżeń do art. 7 i art. 38 Konwencji o prawach dziecka.

W wyniku przeprowadzonych uzgodnień międzyresortowych ustalono wycofanie przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżenia zgłoszonego do art. 38.

Za zasadne uznano dalsze utrzymanie zgłoszonego przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżenia do art. 7 Konwencji, przewidującego ograniczenie praw dziecka przysposobionego do poznania rodziców naturalnych.

We wrześniu 2008 r.

Polski Komitet Narodowy UNICEF zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej z prośbą o informację na temat stanowiska resortu w sprawie możliwości wycofania zastrzeżeń i deklaracji do Konwencji o prawach dziecka.

Za potrzebą wycofania przez stronę polską zastrzeżeń i deklaracji zgłoszonych do Konwencji o prawach dziecka wypowiada się również Rzecznik Praw Dziecka, który prowadzi stały monitoring przestrzegania praw dziecka wynikających z tej Konwencji.

W wystąpieniach kierowanych do Ministra Edukacji Narodowej, od 2007 r.

Rzecznik ponawia prośby o rozważenie możliwości wycofania zgłoszonych przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżeń do art. 7 i art. 38 Konwencji o prawach dziecka.

też odczytywania przepisu art. 7 Konwencji z pominięciem, istotnego

z punktu widzenia dobra dziecka, warunku „jeśli to możliwe” („as far as possible”), nie zaś zanegowaniu treści przepisu.

Obecny stan wiedzy społeczeństwa na temat treści przepisów zawartych w Konwencji o prawach dziecka stanowi gwarancję podejmowania właściwych działań, umożliwiających dzieciom w Polsce korzystanie z należnych im praw.

W lutym 2009 r., z inicjatywy Ministra Edukacji Narodowej (odpowiedzialnego

za koordynowanie działań zapewniających realizację praw dziecka w Polsce – decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2002 r.), ponownie zostały podjęte międzyresortowe konsultacje w celu wypracowania ostatecznego stanowiska Polski

w sprawie możliwości wycofania zastrzeżeń do Konwencji o prawach dziecka.

Ministerstwa merytorycznie odpowiedzialne za realizację praw dziecka ujętych w art. 7

i art. 38 Konwencji dokonały oceny przepisów prawa krajowego, w celu stwierdzenia istnienia warunków zapewniających realizację praw dziecka w tym zakresie.

Ponadto, zgodnie z opinią Komitetu Praw Dziecka wyrażoną w zaleceniu skierowanym do Luksemburga (CRC/C/15/Add.250, para.

29), państwo powinno zapewnić, „by wszelkie informacje dotyczące rodziców biologicznych były rejestrowane i przechowywane po to, by umożliwić dziecku poznanie, jeśli to możliwe i w odpowiednim czasie jego rodziców”.

Polskie regulacje obowiązujące na gruncie ustawy z dnia 29 września 1986 r.

– Prawo o aktach stanu cywilnego są zgodne z tym wymogiem Komitetu Praw Dziecka, ponieważ:

do aktu urodzenia wpisywane są: nazwiska, nazwiska rodowe rodziców, imię/imiona rodziców, miejsce i data urodzenia rodziców oraz miejsce zamieszkania każdego

z rodziców w chwili urodzenia dziecka (art. 40 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy),

w razie orzeczenia przysposobienia dziecka wpisuje się do aktu urodzenia wzmiankę dodatkową o przysposobieniu (art. 47 ust. 1 ww. ustawy),

w razie orzeczenia przysposobienia sporządza się nowy akt urodzenia przysposobionego, zaś do dotychczasowego aktu urodzenia wpisuje się wzmiankę

o sporządzeniu nowego aktu urodzenia (art. 48 ust. 1 i 3 ww. ustawy),

przysposobiony, po uzyskaniu pełnoletności, ma prawo żądać udostępnienia księgi stanu cywilnego w części dotyczącej pierwotnego aktu urodzenia (art. 48 ust. 4 oraz art. 49 ust. 2a ww. ustawy).

i opiekuńczy uzależniają orzeczenie przysposobienia od zgody przysposabianego, który ukończył lat trzynaście, a poniżej tego wieku zalecają wysłuchanie przysposabianego przez sąd, jeżeli może on pojąć znaczenie przysposobienia.

Wyjątek stanowi sytuacja, gdy przysposabiany nie jest zdolny do wyrażenia zgody lub z oceny stosunku między przysposabiającym a przysposabianym wynika, że uważa się za dziecko przyspasabiającego, a żądanie zgody lub wysłuchanie byłoby sprzeczne z dobrem przysposabianego.

Należy również zwrócić uwagę, że w praktyce w większości przypadków nie ma możliwości ukrycia faktu adopcji, a zatajanie przed dzieckiem informacji tak fundamentalnej i tak osobiście go dotyczącej wiąże się z ryzykiem odrzucenia przez to dziecko osób przysposabiających.

Wśród ekspertów w dziedzinie psychicznego

i emocjonalnego rozwoju dziecka panuje także powszechna opinia, że informację

o adopcji należy przekazać na możliwie wczesnym etapie życia dziecka, do czego potencjalni rodzice adopcyjni są przygotowywani w ramach specjalistycznych szkoleń.

Wobec powyższego uznano za zasadne i możliwe wycofanie zastrzeżenia do art. 7 Konwencji o prawach dziecka.

W wyniku konsultacji, o których mowa w pkt 6 niniejszego uzasadnienia, ustalono,

iż zasadne i możliwe jest wycofanie zastrzeżenia do art. 38 Konwencji.

w dwudziestą rocznicę jej podpisania”, strona rządowa zobowiązała się do zmiany treści deklaracji złożonej przy ratyfikacji Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie angażowania dzieci w konflikty zbrojne, dotyczącej dolnej granicy wieku wynoszącej 17 lat przy ochotniczym wstępowaniu do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

w konflikty zbrojne w art. 3 ust. 1 nakłada na Państwa-Sygnatariuszy obowiązek podniesienia minimalnego wieku zezwalającego na dobrowolne wstępowanie do narodowych sił zbrojnych powyżej dotychczas istniejącej granicy piętnastego roku życia, wskazanej w Konwencji o prawach dziecka.

Protokół zabrania rekrutowania osób poniżej osiemnastego roku życia w szeregi armii oraz przewiduje, że osoby poniżej osiemnastego roku życia nie mogą brać udziału w bezpośrednich działaniach zbrojnych.

Wskazuje również konieczność stworzenia systemu prawnego gwarantującego, że rekrutacja poniżej osiemnastego roku życia będzie z pewnością dobrowolna, a także zakazuje wszelkiej rekrutacji poniżej osiemnastego roku życia również przez siły pozarządowe.

Obecnie, zgodnie z art. 55 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, odbywanie zasadniczej służby wojskowej przez osoby podlegające temu obowiązkowi ma następować tylko w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia możliwości wykonywania zadań związanych z przeznaczeniem Sił Zbrojnych.

Termin rozpoczęcia i okres trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej, uwzględniając stopień zagrożenia bezpieczeństwa państwa, ma określać, w drodze rozporządzenia, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Rady Ministrów.

W przypadku zaistnienia zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wprowadzenia rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej będą miały zastosowanie następujące regulacje.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 przywołanej ustawy kwalifikacji wojskowej podlegają mężczyźni, którzy w danym roku kalendarzowym kończą dziewiętnaście lat życia.

Natomiast ust. 4 tego artykułu stwierdza, iż do kwalifikacji wojskowej mogą się stawić również ochotnicy,

Mając powyższe na uwadze, zasadne jest zarówno wycofanie zastrzeżenia zgłoszonego do art. 7 i art. 38 Konwencji o prawach dziecka, jak i dokonanie zmiany treści deklaracji do Protokołu fakultatywnego.

III.

Dotychczasowy a projektowany stan prawny

Postanowienia artykułów Konwencji o prawach dziecka oraz Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie angażowania dzieci w konflikty zbrojne, do których strona polska zgłosiła zastrzeżenia oraz deklaracje, są realizowane w sposób określony w przepisach prawa wewnętrznego Rzeczypospolitej Polskiej, w tym w szczególności:

Wycofanie przedmiotowych zastrzeżeń nie spowoduje konieczności wprowadzenia zmian

IV.

Skutki związane ze zmianą zakresu obowiązywania umów międzynarodowych

Wycofanie zgłoszonych przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżeń do art. 7 i art. 38 Konwencji oraz zmiana treści deklaracji zgłoszonej przez Rzeczpospolitą Polską do Protokołu fakultatywnego nie spowodują dodatkowych skutków finansowych dla budżetu państwa oraz jednostek sektora finansów publicznych.

Nie spowodują zmniejszenia dochodów ani zwiększenia wydatków podmiotów sektora finansów publicznych w stosunku do wielkości wynikających z obecnie obowiązujących przepisów ani też innych skutków finansowych dla budżetu państwa.

V. Tryb zmiany zakresu obowiązywania umów międzynarodowych

Zmiana zakresu obowiązywania Konwencji o prawach dziecka przez wycofanie zastrzeżenia do art. 7 i art. 38 Konwencji nastąpi w trybie określonym w art. 25 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych,

Wycofanie zastrzeżeń, zgodnie z art. 51 ust. 3 Konwencji o prawach dziecka, dokonane zostanie w drodze notyfikacji i będzie skuteczne od dnia otrzymania noty przez Sekretarza Generalnego Narodów Zjednoczonych.

Zmiana treści deklaracji do Protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie angażowania dzieci w konflikty zbrojne zostanie dokonana w trybie art. 3 ust. 4 Protokołu i będzie skuteczna od dnia otrzymania noty powiadamiającej przez Sekretarza Generalnego Narodów Zjednoczonych.

05/31r


corpora: openbooks

text:
Hans Christian Andersen

Motylek

tłum.

Cecylia Niewiadomska

Motyl chciał wybrać sobie piękną żonę, więc naturalnie zwrócił się do kwiatów.

W ogrodzie było ich pełno.

Spojrzał ciekawym wzrokiem i zauważył zaraz, iż każdy stoi na swojej łodyżce skromnie i prosto, jak młoda panienka.

Wszystkie zresztą były ładne i podobały mu się, więc wybór był trudny.

Co tu robić?

Nie lubił się zastanawiać i rozważać długo.

To takie nudne rzeczy!

Uciekał zawsze od wszystkiego, co było podobne do pracy i teraz postanowił się wyręczyć.

Udał się do „Margeritki”, która — jak wiadomo — jest dobrą wróżbą, złożył pocałunek na każdym płatku jej białej korony, bo z natury był czuły i serdeczny, a potem przemówił:

— Najdroższa, najmądrzejsza pani Margeritko, wiem, że nikt nie dorówna ci w mądrości, że umiesz przepowiadać przyszłość.

Bądź więc tak dobra i powiedz mi, który kwiatek mam wziąć za żonę?

Nie chciałbym się oświadczać nadaremnie.

Ty wiesz, który mnie kocha, więc za twoją radą pójdę bez namysłu.

Ale Margeritka nic mu nie odpowiedziała.

Była obrażona, że ją nazwał „panią”, kiedy też należała do młodych panienek; przecież to powinien wiedzieć!

Przy czym tylko starsze całuje się w płatki korony, na znak uszanowania, ale z panienkami tak postępować jest nieprzyzwoicie.

Więc nie odpowiedziała.

Motyl zapytał raz, drugi i trzeci — na próżno.

Bardzo go to zdziwiło, ale bał się nudów i kazania, więc odleciał, nie przepraszając.

I sam da sobie radę.

Był to piękny dzień wiosny.

Bieluchne konwalie i śliczne dzwonki tylko co się rozwinęły.

Motyl przypatrywał im się z każdej strony.

— Bardzo ładne, śliczne! — mówił do siebie — jasne i niewinne, ale… podlotki, pensjonarki.

Wolałbym coś poważniejszego.

Lilie wabiły go czystym kielichem, ale były za duże i trochę za sztywne; fiołki niepozorne i sentymentalne; kwiat lipy pospolity i bezbarwny, a przy tym krewni, krewni!

Zbyt liczna rodzina nie należy do rzeczy pożądanych.

Kwiat jabłoni jest piękny, przypomina różę, ale bardzo nietrwały; dziś jest, jutro nie ma, lada wietrzyk go zdmuchnie — któż się żeni na dzień jeden?

Groszek to co innego — bardzo miłe kwiatki!

Takie młode gosposie, a jednakże pełne wdzięku.

Powab i cnota razem, nic lepszego nie znajdzie.

Postanowił się oświadczyć.

— Wtem tuż około wybranego kwiatka, na zielonym strączku spostrzegł jakieś płatki pokurczone, żółte.

— Co to jest? — zapytał.

— To moja siostra starsza — odpowiedział kwiatek.

— Aha! — zawołał motyl i uciekł co prędzej, gdyż nie chciał, aby jego przyszła żona podobna była do zwiędłego groszku.

Po prostu się przestraszył.

Na płocie piął się powój, ale piękne kwiaty tylko przez kilka godzin w dniu stały otwarte, a potem się skręcały, jak sznureczki.

Zresztą dokoła pełno różnych kwiatów, lecz wybór trudny: każdemu można coś zarzucić.

Upłynęła wiosna, kończyło się lato, motyl nie wybrał sobie dotąd żony.

Jesień w nowe barwy przybrała ogrody, otworzyła nowe pączki, kwiaty okazałe, nie lękające się wiatru i chłodu.

Lecz nie miały zapachu.

A motyl teraz właśnie przekładał nad wszystko przyjemny zapach; on mu przypominał wiosnę.

Astry i georginie były piękne, ale nie miały w sobie uroku młodości ani rozkosznej woni.

Wtedy postanowił się zwrócić do mięty, która rosła nisko przy ziemi.

Nie miała ona kwiatów, ale sama kwiatem była pachnącym od końca łodyżki do każdego listka.

Jakiż kwiat najpiękniejszy równać się z nią może?

— Tę wybiorę — postanowił motyl nieodmiennie.

Zbliżył się i oświadczył jej swoje zamiary.

Ale mięta stała sztywna, niewzruszona, długo milczała, w końcu rzekła:

— Chcesz przyjaźni, to dobrze.

Ale na tym koniec.

Jestem stara i ty także, po co my mamy z siebie robić pośmiewisko?

W naszym wieku przyjaźń wystarczyć powinna.

I tak został motyl na koszu i nie znalazł żony.

Sam sobie winien.

Po co wybierał tak długo?

Nadeszły zimna, deszcze, ani sposób pokazać się w letniej sukni.

Na szczęście motyl dostał się przypadkiem do ciepłego pokoju, gdzie było jak w lecie.

— Tutaj żyć można!

Rozprostował skrzydła i podleciał w górę, prosto do okna.

Żyć przecież niepodobna w kącie, trzeba mieć trochę światła i swobody, a przy tym choć mały kwiatek.

Ale dzieci pochwyciły go natychmiast, obejrzały go na wszystkie strony z podziwem i uznaniem, a następnie przekłuły szpilką i umieściły w pudełku, między innymi okazami.

— No, teraz siedzę jak kwiat na łodyżce — rzekł do siebie.

Nie jest to bardzo przyjemnie, ale mi przypomina stan małżeński.

Kto się ożeni, musi także osiąść na jednym miejscu.

I tym się pocieszył.

— Nieszczególna pociecha — zauważyły złośliwe rośliny doniczkowe.

Motyl jednak nie zważał na nie.

Za wiele przebywały z ludźmi i to im przewróciło w głowie.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
2. poznanie

baldur zamykał oczy ciemne

bolało go

blask ulatywał całą noc z arkusza

heksametr maszyn drukarskich także niemniej

męczył ogłuszał

kończy się rok śnieżycą

srebra w zaułki nawiał

tajemniczo

srebro jak biały safjan

późno już hildur szedł korytarzem

on — brzask spędzający ćmy gwiazd

poprostu stanął z lewą nogą ugiętą

wszyscy chłopcy tak stoją gdy niema powodu do marzeń

popatrz baldurze

papier jak flaga zatrzepotał w promieniu łask

zaczynając długie święto


text:
Wacław Rolicz-Lieder

Szkoła

Ja byłem dzieckiem smutnym, takie dzieci

Albo mrą wcześnie, lub żyją zbyt długo.

Na moim czole siedziało marzenie

Ciche, a w sercu coś grało harficznie,

Coś wiecznie grało, a oczy nieśmiało

Patrzyły w przestrzeń daleką — w obłoki,

Malując z ruchów niebieskich obrazy

Dziwne, ruchliwo-kalejdoskopowe.

Od lat najmłodszych czerpiąc wdzięczne życie

Ze źródeł baśni, sam się baśnią stałem;

Baśnią, pachnącą ambrą i arabskim

Pismem, jak wschodni druk niezrozumiałą.

Ktokolwiek wzrok mi na twarzy zawiesił,

Mawiał: o rzeczach złych chłopiec ten myśli.

Ja byłem dzieckiem smutnym: takie dzieci

Rodzice chcieli mieć ze mnie człowieka,

Więc wcześnie dziecko do szkoły oddali.

Pamiętam dzień ten, gdy czarny tornister

Przygiął mi plecy do jarzma niezdatne…

Pamiętam dzień ten — zaczęto od Boga,

U Wszystkich Świętych chłopcy się modlili.

A potem padał deszcz, a mój mundurek

Zapachniał wonią zmoczonego sukna;

A potem w domu w szkołę się bawiłem

Z dziećmi, a potem zaczęło się życie

Nowe, smutniejsze niż oczy me smutne,

Jak rozbaśnione moje serce — ciche.

Odtąd mi zwiędły kwiatczyny marzenia,

Odtąd zagasły dzieciństwa świeczniki.

Rodzice chcieli mieć ze mnie człowieka,

Był to budynek o twarzy więziennej,

Wewnątrz niewoli uczono nieletnich.

Gdym próg przekraczał — powietrze więzienne

Wnet bicie serca zwiększało, a mury

Zdały się z oczów dozorców dźwignięte,

Wszystko widzące, a pośród dziedzińca

Słońce sybirskie świeciło.

A ściany

Były w czerwony marmurek pisane

Niby krwią więźniów nocą potraconych.

Długi korytarz wzdłuż piętra każdego

Do sal więziennych wiódł, kędy wchodziły

Dzieci przez ojców gromadnie zsyłane,

W rańcu żołnierskim, zapiętym mundurze,

Z śmiechem na ustach i — inkwizytorzy.

Był to budynek o twarzy więziennej.

Wewnątrz niewoli uczono nieletnich.

Gdy szkolny dzwonek rozjęczał budynek,

Chłopcy gromadnie z klasy wybiegali —

Po korytarzach chodzili panowie

W niebieskich frakach, z wyciągniętą szyją,

Słuchając, o czym chłopcy i jak mówią.

A jeśli który mową się odezwał,

Którą mu matka dała w dniu urodzin —

Złych obyczajów był winien i zbrodni

I do wieczora szedł pod klucz więzienny.

A jeśli chłopiec jedno pisnął słowo,

O powód pytał — biada była dziecku!

Bowiem majestat obrażał cesarski.

Panowie owi mieli słuch ślepego,

Panowie owi mieli wzrok niemego.

Gdy szkolny dzwonek rozjęczał budynek,

Jeszcze z rzęs moich nie spadły marzenia,

Jeszcze mi w sercu coś grało cudownie.

Więc byłem niemy, wiecznie zadumany,

Wiecznie płoszony w myśleniach lirycznych.

Nikt mię z początku nie gabał — bom milczał.

Ale milczenie jest zbrodnią, bo milcząc

Knują się bunty krnąbrne i powstania.

Więc mię słowami kłuto, bym przemówił,

Przez przemówienie tajemnice zdradził.

Lecz jam w marzeniach tak był zakochany,

Żem nie czuł mieczów rzucanych w milczenie,

Żem nie zapytał: czego chcą ode mnie?

Koledzy także szemrali dokoła:

On nic nie mówi, więc lizus pewnikiem.

Byłbym był nędznym, gdybym w tej wyrobni

Niewoli, lękom ulegał jakowym!

I choć na chwilę zapomniał, że w piersi

Serce Kościuszków mam i Kochanowskich.

Jam się nie lękał gróźb gburów uczących

I nieraz w kozie siedziałem zamknięty,

Popołudniami, spłakany serdecznie,

Żem bez obrońców na ziemi!

I często

Deszcz, trzepiąc w dachy blaszane, deszcz przykry,

Łkaniom chłopczyka wtórował żałobnie,

A rynny rytmem rozpaczy bębniły.

W domu rodzina siadała do stołu:

Ojciec i matka, i gość przypadkowy,

A jam się w rynien wsłuchiwał bębnienie…

Jak hiacynty w wiosennym ogrodzie,

Z wolna zakwitła na czole mym duma,

Pieśń przemówiła przez usta nieśmiało…

Odtąd w tornistrze nosiłem wierszyki,

Upity większą godnością — lecz za nią

Pogłówne płacić musiałem gotówką:

Upokorzeniem!

o hańbo nad hańby!

Nienawiść była towarzyszką moją:

Nienawiść — życiem, nienawiść — pokarmem,

Nienawiść — trunkiem, nienawiść — oddechem,

Nienawiść — ziemią, całą atmosferą!

—

Każdy mi w serce nienawiść celował;

Krewni, koledzy moi i znajomi,

Zaś ustawiczni szkolni dręczyciele.

Jak hiacynty w wiosennym ogrodzie,

Odkąd się chłopiec do twierdzy dostanie,

Nie mają prawa do dziecka rodzice…,

Na czarnej ławce siedziałem porżniętej,

Uczyciel strasznie chłopców indagował;

Płacz… narzekanie… krzyk i… znowu cisza.

Słońce przez szyby paliło piekielnie,

W uczelni zaduch panował koszarny,

Gorąco mózgi nieletnich smażyło —

Mdlałem… lecz oto nade mną głos zabrzmiał:

Łotrze!

śmiesz ręce rozkładać?

poczekaj,

Synu ze suki ulęgły!

Jam odrzekł:

Chamie, zastanów się!

Krzyk powstał straszny,

A możnowładczy profesor zazgrzytał:

Aresztu godzin dwadzieścia i cztery.

Odkąd się chłopiec do twierdzy dostanie,

O najszczytniejszym tytule na ziemi,

Rodzice!

serce gdzież macie?

gdzie dumę?

Czemu wy krew swą, swe ciało dajecie,

Owoc drzew waszych na pokarm niewoli?

Czemu milczycie, gdy szkolni tyrani

Plują zniewagę w twarz dzieci, i czemu

Łotrów o dalsze urągi prosicie,

Kiedy wam dziecko ze szkół chcą wydalić?

I wyście śmieli ślubami się łączyć?

I wyście śmieli pokolenie tworzyć?

Wy bez sumienia i serca, i woli?

Wy nieświadomi rodzicielskich ustaw?

Wy nieletniego jarzma całkownicy?

Niewolniczego dostawcy towaru?

O najszczytniejszym tytule na ziemi,

Błogosławioną niech będzie godzina,

W której sumienie me buntem zagrzmiało.

Pękła cierpliwość w żelazo kowana

I dom niewoli za plecyma został;

A w sercu straszna nienawiść do rasy

Dręczącej dzieci Polaków i wzgarda

Dla wszystkich ojców i matek, co dzieci

Do helockiego oddają rzemiosła,

Praw rodzicielskich zrzekając się trwożnie.

I żal mi został za moim chłopięctwem,

Co wypachniało pod okiem tyranów,

I jedna prośba do mojej królowej,

Tej pańskiej dumy mej, ażeby dała

Odpust hańbiącym myślenie wspomnieniom…

Błogosławioną niech będzie godzina,

-----


text: bukiet, z franc. bouquet, zastąpił 'równiankę' 16. i 17. w. (od łac. nazwy 'gaju', boskietu).


text:
(Lauda Sion.)

Chwal Syonie Zbawiciela,

Pasterza, prowadziciela,

Rytmami i pieniami.

Ile zdołasz, wielbij śmiały,

Bo większy nad wsze pochwaly,

Nie wystarczysz chwałami.

Chwały pochop osobliwy,

Chleb żywiący i sam żywy,

Dzisiaj iest do wsławienia;

Który przy świętéj wieczerzy,

Za pokarm dwunastu bierze

Uczniów bez wątpienia.

Bądź zupełna czci, bądź brzmiąca,

Bądź rozkoszna, bądź zdobiąca,

Myśli uweselenie:

Bo dzisiaj dzień uroczysty,

W który bierze ten stół czysty,

Pierwsze ustanowienie.

Na ten stół nowy król stawa,

Nowa Pascha, nowe prawa,

Obrząd dawny skończony.

Przed nowością dawność znika,

Cień się przed prawdą umyka,

Mrok światłem rozpędzony.

Co w wieczerzy Chrystus sprawił,

To czynić rozkaz zostawił

Nam dla swojéj pamięci.

Wiedząc święte ustawienie,

Chleb i wino na zbawienie,

W Hostyi nam się święci.

U chrześcian ta nauka,

Iż się w ciało chleba sztuka,

Wino zaś w krew przemienia:

Coć pojąć, wiedzieć z trudnością,

To stwierdzasz wiary żywością,

Wbrew prawom przyrodzenia.

Pod różnemi postaciami,

Znaki tylko nie rzeczami,

Wybór rzeczy tajony:

Ciało karmi, krew napawa,

Cały Chrystus w nich zostawa,

W dwóch postaciach złączony.

Od biorących nieskrajany,

Niezdwojony, niezłamany,

W całości pożywany:

Czy jeden, czy tysiąc bierze,

Ów i tamci w jednéj mierze,

A rozchód nieprzebrany.

Biorą dobrzy, ladajacy,

W szczęściu przecie są dwojacy,

Życia lub potępienia,

Śmiercią jest złym, dobrym życiem,

Uważ, choć równém zażyciem,

Jak są różne skończenia.

Więc w złamanym Sakramencie,

Niewątpliwe bierz pojęcie,

Iż tyle w cząsteczce bywa,

Ile cały zakrywa.

Nie ma rzecz złamania szlaku,

Gdyż się tylko dzieje w znaku,

Przez co w istności postaci,

Znaczony nic nie traci.

Oto chleb Anielski żywy!

Podróżnych pokarm prawdziwy,

Chleb synom na pokarm dany,

Nie ma być psom miotany,

W obrazach dawniéj wytknięty,

Gdy Izaak miał być ścięty,

Baranka jeść kazano,

Mannę ojcom zsyłano.

Cny Pasterzu!

chlebie prawy!

Jezusie!

bądź nam łaskawy.

Ty nas paś, ty nas miéj w pieczy,

Ty naś[1] domieść w saméj rzeczy,

Dóbr w królestwie żyjących.

Któryś jest wszystko mogący,

Tu nas śmiertelnych żywiący,

Tam nas u twojego stołu,

Współdziedzicami pospołu,

Spraw w niebie królujących.


corpora: CEN

text:
Były premier Marek Belka, który jest kandydatem na szefa Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) powiedział, że organizacja ta będzie potrzebowała wielu lat i gruntownej reformy, zanim będzie mogła przyjąć w swoje szeregi Chiny.

Belka powiedział, że jeśli zostanie sekretarzem generalnym OECD, to zajmie się kwestią jej rozszerzenia - donosi agencja Reutera.

Obecnie OECD liczy 30 członków, w większości państw wysoko uprzemysłowionych.

Nikt nie powie, że nie ma miejsca dla nowych gospodarczych potęg - powiedział Belka na spotkaniu z japońskimi politykami, podczas którego promował swoją kandydaturę.

Byłbym jednak bardzo ostrożny, jeśli chodzi o zmienianie OECD w ekonomiczny szczyt świata - dodał.

OECD, podobnie jak inne organizacje w stylu Międzynarodowego Funduszu Walutowego, znajduje się pod presją, by w większym stopniu uwzględniać wzrost znaczenia gospodarczego krajów takich jak Chiny, Indie, Rosja i Brazylia.

Belka, którego głównym kontrkandydatem do stanowiska sekretarza generalnego jest Meksykanin Angel Gurria powiedział, że Chiny nie spełniają jeszcze kryteriów członkostwa, a poza tym nie wyraziły zainteresowania wejściem do OECD.

Jego zdaniem bardziej prawdopodobnym kandydatem są Indie, które już są funkcjonującą demokracją.


text:
Maciej Szukiewicz

Równe, bezkreśne pole…

Równe, bezkreśne pole…

Znam je.

O wieczorze

Myśli moje tam chodzą pod gasnącą zorzę.

Idą pomiędzy brzozy ciszą nocy zdjęte

Szukać chłodnego leku na skrzydła zwichnięte.

Idą na śpiące wody, by jako gwiazd roje

Płomienie swe zatapiać w kryształowe zdroje.

Idą na rośny opar, skróś miesięcznej łuny

Trącać w rozpięte na mgłach srebrnolitne struny.

Idą skarżyć się światu na dolę, niedolę.

Przez puste, senne, równe, przez bezkreśne pole…

-----


text:
Na spotkaniu, które odbyło się wczoraj w Brukseli, ministrowie ds. gospodarczych 27 krajów UE zasadniczo zaakceptowali plan odbiurokratyzowania Unii autorstwa komisarza ds. przemysłu Güntera Verheugena.

Plan ma przynieść oszczędności przedsiębiorcom i zwiększenie wydajności unijnej gospodarki.

Verheugen przewiduje, że przez redukcję wymogów administracyjnych o jedną czwartą europejskie przedsiębiorstwa zostaną odciążone o 1,3 mld euro rocznie, a wartość produktu krajowego państw członkowskich UE wzrośnie do 2012 roku o 150 mld euro.

Plan ma dotyczyć różnych dziedzin: m.in. rolnicy mieliby zgłaszać mniej danych statystycznych, firmy transportowe wypełniałyby mniej formularzy celnych, zniesiono by również przepisy sanitarne dla małych zakładów, takich jak budki z przekąskami czy piekarnie.

Verheugen zapowiedział, że w ramach realizacji planu przedłoży w tym roku 50 projektów.

Zaapelował również do krajów członkowskich, aby równolegle realizowały własne projekty na poziomie narodowym.

Jednak apel został przyjęty z rezerwą: Hiszpania, Polska, Włochy oraz większość małych krajów Unii nie zamierza ustanawiać dla siebie żadnych wiążących celów w kwestii znoszenia barier administracyjnych.

Uchwała ministrów będzie stanowić jedno z zaleceń Rady Unii Europejskiej omawianych na szczycie UE, który odbędzie się 8 i 9 marca w Brukseli, wraz z zaleceniami dotyczącymi klimatu i polityki energetycznej.


text:
Wacław Wolski

Ucieczka przed życiem

Jak pijany jedwabnik błyszczącym kokonem

Omotałem się przędzą marzenia tęczową…

Zamieszkałem w królestwie poezji złoconem,

Gdzie kolorowe słońca tęczują nad głową…

Gdzie skrzypcowej orkiestry lament przytłumiony

W urywanych szlochaniach dochodzi spod ziemi,

Gdzie melodyjnie dźwięczą kryształowe dzwony,

Cicho, lekko trącane sercami złotemi…

Gdzie śpiewają czarownic złotopióre kosy,

Kryształowych rzeczułek wibruje brzęk szklany,

Gdzie przymrużone oczy Baśni złotowłosej

Pogrążają w ocean rozkosznej nirwany…

*

Zasłuchany w akordy nadziemskiej muzyki,

Pieszczącej, kołyszącej rytmicznie słuch duszy,

Znienawidziłem życie, brutalny tłum dziki,

Co się fałszywym ludzkim dostojeństwem puszy…

Znienawidziłem wstrętne homo sapiens zwierzę.

Przepojone od wieków trucizną obłudy,

Nad własną zwierzęcością płaczące nieszczerze,

Targające w rozpaczy włochaty łeb rudy…

Znienawidziłem instynkt rozrodczy potężny,

Zamaskowany chytrze płciowy popęd głuchy,

Pod pozorem miłości pajaca i księżny

Plugawiący nieszczęsne, obłąkane duchy…

*

Uciec, uciec przed życiem, przed ludzką gromadą,

Zadającą ascetom męczarnie Tantala…

Schronić się gdzieś daleko przed Nemezys bladą,

Która w żyłach płomienie miłości rozpala…

Uciec przed codzienności szarzyzną banalną,

Spod pneumatycznego powszedniości klosza…

Niech siarczyste pioruny w nieszczęsną pierś palną,

Niech nad biednym tułaczym łbem pióra nastroszą.

Potwornooki puchacz z szatańskim chichotem

W ciemnościach pajęczyną zasnutej pieczary…

Byleby stracić z oczu życiowy dzień szary,

Byleby gdzieś się schronić przed kurzem i błotem…

-----

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska.

Wybór poezyj, oprac.

Tadeusz Boy-Żeleński, wyd.

drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Tadeusz Boy-Żeleński, Emanuel Modrzejewski, Aneta Rawska, Aleksandra Sekuła


text:
USTAWA

z dnia................2013 r.

o zmianie ustawy o współpracy rozwojowej

Art. 1.

W art. 2 ust. 1 zdanie wprowadzające otrzymuje brzmienie:

„1.

Przez współpracę rozwojową rozumie się ogół działań podejmowanych przez organy administracji rządowej w celu udzielania państwom rozwijającym się lub ich społeczeństwom, zgodnie z zasadą solidarności międzynarodowej:”;

W art. 5 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

W art. 10 ust.3 otrzymuje brzmienie:

W art. 16 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

„4) opiniowanie projektów dokumentów rządowych związanych ze współpracą rozwojową o szczególnym znaczeniu dla współpracy rozwojowej.”.

Art. 2.

Nowelizacja ustawy z dnia 16 września 2011 r. o współpracy rozwojowej zakłada zmianę definicji współpracy rozwojowej (art. 2 ust. 1 ustawy), wynikającą z faktu, iż polska współpraca rozwojowa skierowana jest nie tylko do krajów rozwijających się, ale również do ich społeczeństw, osób np. ubiegających się o status uchodźcy w Polsce, czy osób biorących udział w programach stypendialnych w Polsce.

Projekt zakłada również zmianę art. 5 ust. 2 ustawy ponieważ program nie określa priorytetów geograficznych i tematycznych dla pomocy humanitarnej i edukacji globalnej.

Pomoc humanitarna udzielana jest w odpowiedzi na aktualne potrzeby humanitarne, zgodnie z zasadami humanitaryzmu, bezstronności, neutralności, niezależności.

Nie sposób przewidzieć katastrof naturalnych bądź spowodowanych przez człowieka, określić reakcji na nie w postaci celów i priorytetów.

Odnośnie edukacji globalnej, ze względu na duże potrzeby związane z budowaniem świadomości wśród Polaków o krajach globalnego południa i ich powiązaniach z krajami globalnej Północy, nie jest zasadne określanie priorytetów geograficznych edukacji globalnej.

Zmiana nazwy Fundacji w art. 10 ust. 3 jest konsekwencją decyzji Rady Fundacji z dnia 11 października 2012 r.

Zmiana nazwy została przeprowadzona w porozumieniu z Ministrem Spraw Zagranicznych i Ministrem Skarbu Państwa oraz zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 13 lutego 2013 r. nazwa „Fundacja Solidarności Międzynarodowej” czytelnie oddaje misję Fundacji.

Odwołanie się w nazwie do pojęcia solidarności, które stało u źródeł masowego ruchu społecznego prowadzącego do przemian systemowych w Europie Wschodniej w połączeniu z logiem Fundacji (zaprojektowanym przez Jerzego Janiszewskiego logotypem polskiej Prezydencji w Radzie UE) gwarantuje rozpoznawalność w środowisku międzynarodowym.

Korzystnie wpłynie na wizerunek Fundacji jako polskiej instytucji „promującej i wspierającej rozwój demokracji i społeczeństwa obywatelskiego, w tym rozwój parlamentaryzmu, zasad dobrego rządzenia i przestrzegania praw człowieka” w/na rzecz krajów o szczególnej sytuacji politycznej.

Druga zmiana odnosi się do specyfiki działań fundacji, która wymaga również prowadzenia działań rozwojowych na terenie Polski na rzecz krajów rozwijających się.

Art. 16 ust. 4 koliduje z zapisami ustawy o KSE (konsultacje międzyresortowe są konsumowane przez KSE, dodatkowo MSZ przeprowadza również konsultacje społeczne projektów stanowisk).

KSE narzuca termin 14 dni, który jest zbyt krótki na przeprowadzenie konsultacji w RPWP.

Proponowany alternatywny zapis daje swobodę w decydowaniu o rodzaju projektów do zaopiniowani


text:
Dnia 3.

Maja 1794. w Drążkowie.

Kiedy, po najsroższéj niewoli w któréj Polska przez Moskalów pognębiona jarzmo ciężkie i kajdany dźwigać musiała, kiedy w stolicy saméj poseł moskiewski prawa haniebne nam dawał, a Polak nieszczęśliwy w upadku swoim głowy podnieść nie śmiał, w rospaczy zanurzony, czarną myślą serce i oczy zaćmione mając, czuł się tylko na mocy rąk swoich, nie mogąc oręża z pochwy dobyć; Bóg, którego skryte wyroki, który wszystkiem włada światem, do którego modły nasze zapewne doszły, który karze zbrodnie a nagradza cnotę; zmiłował się nad upadłą już ojczyzną naszą, wybrał i ukazał narodowi człowieka — a naród powstał.

Dzień który sławny będzie pamiętną epoką na zawsze przez ustanowienie nowéj konstytucyi w roku 1791. na dniu 3.

Maja nie różni się od dnia dzisiejszego, tylko tém, że w r. 91.

Polak wesoło go ogłaszał, dziś się wesoło bije i wypędza nieprzyjaciela z kraju, aby ten dzień na zawsze sławnym utrzymał.

Co się teraz stało w Polszcze każdy zna i czuje, mnie jest miłą pamięć tego dla siebie na papier rzucić; abym, jak będę starą przypomnieć sobie mogła, żem to czuła i znała nie jak pospolita białogłowa.

Już Polska w ostatniéj jęczała niewoli pod tyranią Moskalów i rozumiała tylko że nie było sposobu do powstania, kiedy skryte wyroki Boskie inaczéj wszystko obrócić zdawały się, stawiając nas w takiéj porze, w któréj cała Europa zatrudniona będąc potęgą francuzką, a Moskwa uzbrajając się przeciwko Turkowi, nie zostawiła w Polsce nad 20,000 żołnierza swojego pod przewodnictwem Igelströma posła, tego samego człeka, który dawniéj brał naszych biskupów i senatorów z senatu w niewolę do Kazania, za to że nie chcieli ulegać przemocy moskiewskiéj.

Wszystko działo się w Polszcze jak najgorzéj, zdawał się przecie pod popiołem ukryty pożar, który miał prędko wybuchnąć.

Znajomy z czynów swoich poczciwy, pobożny i waleczny Kościuszko ukazał się światu polskiemu a wnet cały kraj powstał.

1794 dnia 24.

Marca w Krakowie, z pomiędzy samych Moskali w mieście i w okolicy będących pokazał się raptem Kościuszko, w mieście stanąwszy tam już z ułożeniem swojém.

Wojsko tam stojące Polskie i wszyscy obywatele miasta, tegoż samego dnia wykonało przysięgę i akt powstania narodowego uczyniło.

Widok ten przymusił komendę moskiewską do wyjścia z miasta za którą zaraz wojsko polskie poszedłszy, tém najpierwszém dziełem uczyniło się straszném Moskalom całą komendę ich zabrawszy, a imię samo Kościuszki w bojaźń ich wprawiało.

Odgłos zdarzenia tego w moment jeden rozszedł się po całym kraju i utwierdził wrażenie czynności Madalińskiego brygadyera, który kilka dni przedtém w wielkiéj Polszcze na granicy będących Prusaków zbił i orły czarne powycinał, a poszedłszy zaraz pod Kraków złączył się tam z wojskiem polskiem.

Moskale w Warszawie będący, czyli Igelström, sam, miał sobie to za żart tylko i ważył się w gazetach publicznych kazać ogłosić Kościuszkę i Madalińskiego za buntowników.

— Jak tylko wyrzekł słowo Kościuszko do wojska, jak tylko wydał rozkaz zgromadzania się do niego, w jednym prawie momencie wojsko polskie ruszyło się do niego z największym zapałem, ogłosiwszy: obywatele, wojskowi, miasto Kraków i lud cały Kościuszkę za naczelnika siły zbrojnéj.

W ten sam raz po kilku okolicach były potyczki z Moskalami a 4.

Kwietnia pod Działoszycami zniósł Kościuszko trzy kolumny moskiewskie, położywszy na placu 4000; zabrał im harmat 14, cały obóz i dwóch generałów Moskiewskich zginęło i wielu oficerów.

To sławne zwycięztwo tak mocno przeraziło Moskwę, że Igelström zaczął myśleć o sposobach okrutnych które oddawna knowała tyrania moskiewska; aby w Warszawie wszystkich w pień wyciąć.

Nie zdołał acz tego uczynić; ręka Najwyższego przemogła tę okrutną nad nami wisząca plagę i męztwo Polaków i obywatelów miasta Warszawy.

Uprzedzając myśl nawet samego naczelnika na dniu 17.

Kwietnia, w sam wielki czwartek, o piątéj z rana rzuciło się do broni na Moskalów i wszystkich w pień wycięli, których tam było 6000.

Walka była krwawa; wszystkich prawie generałów pozabijano lub wzięto w niewolę, kasę, bagaże, harmaty, amunicyą zabrano; sam tylko Igelström uciekł z Żubowem, dwa razy będąc ranny.

Dom, w którym mieszkał, ze wszystkiém zrabowany został; bitwa trwała przez trzydzieści sześć godzin, przez Czwartek i Piątek, a reszta Moskwy w pole wyszedłszy, około Kozienic i Karczewa stanęła.

Król był w zamku otoczony strażą bezpieczną, dowodził tém Stanisław Mokronowski; a pospólstwo uspokojone, porwawszy Zakrzewskiego na ręce, zaniosło go na ratusz.

Ten był dawniéj prezydentem podczas sejmu konstytucyjnego, i teraz nim ogłoszony został.

Zrobili zaraz akt powstania do aktu krakowskiego pod naczelnictwem Tadeusza Kościuszki, ustanowili radę tymczasową i sąd kryminalny.

Obrali Mokronowskiego za komendanta miasta Warszawy, wysłali delegacyą do króla: Działyńskiego i Horaina, donosząc, co się stało; wzięli w areszt Ożarowskiego hetmana koronnego, Zabiełłę hetmana litewskiego, Ankwicza rady nieustającéj prezesa, i kilku innych, którzy wchodzili do robót moskiewskich i im przyjaźni byli.

W kilku dniach tyle dobrego zrobili i więcéj daleko, jak przez cały czas sejm targowicki i grodzieński.

Przed tą rewolucyą, trzeba wiedzieć, że Prusacy weszli już w kraj polski, pod pretekstem znieważenia granic swoich przez Madalińskiego, i pod samą Warszawą stanąwszy, w czasie akcyi zaczęli już strzelać do naszych.

Ale porażeni cofnęli się bardzo daleko, do których i Igelström uciekł z małą bardzo garstką ludzi.

Tymczasem Moskale, zewsząd prawie zebrawszy się, bez komendanta prawie, w okrutnéj trwodze, zrobili obóz około Kozienic, wszędzie paląc i rabując wsie i miasta.

Co za okropna wiadomość odbiła się o uszy moje tu na wsi mieszkając od Kozienic, gdy dowiedzieliśmy się, że dońcy, przeprawiając się zawsze za Wisłę, rabują prawie całą tę tu okolicę, w któréj i jednego żołnierza polskiego w ten moment nie było.

Już blisko dwadzieścia domów znajomych i sąsiadów zrabowali byli, okrucieństwa wyrządzając; wszyscy z domów pouciekali, nie wiedząc, co czynić w tym razie zamięszania powszechnego.

Aż téż obywatele odważniejsi przedsięwzięli w domach swoich wziąć się do obrony.

Mój mąż dał im do tego najlepszy powód nie chcąc z domu odjechać; w zapale czynności przytomność obywatela w domu jest potrzebną: gdyby wszyscy odjechali, nie byłby zrobiony tak prędko w Stężyckiém akt powstania.

Przeto mąż mój tu u siebie uzbroił się w siły domowe od rabusiów, co téż i inni nadwieprzni[1] mieszkańcy uczynili.

Byłam tedy jak w obozie: pikiety, piki, kosy, pistolety, szable, wszystko to widzieć się dało w kilkudniowym czasie.

Co do mnie, miałam wiele do przezwyciężenia; trwoga pospolitych kobiet nie była jednak moim udziałem.

— Mąż mój chciał, abym do Galicyi odjechała; to oddalenie się było bezpieczne, lecz nierównie dla mnie trwożliwsze.

W niewiadomości zostawać, co się tu dzieje, byłoby dla mnie nierównie okropniéj, jak razem z mężem nieodstępnie czekać losu naszego.

To więc wzięłam przedsięwzięcie razem odjechać lub razem z mężem zostać.

Widok uciekających znajomych naszych, ich zrujnowanie, codziennie miałam przed oczyma; a przez niedziel trzy w ciągłéj żyjąc niespokojności, doświadczyłam, co może w sercu białogłowy miłość ojczyzny i miłość męża i dzieci.

Dońcy dnia jednego wpadli już byli do Dęblina, Mniszka, marszałka przeszłego, dóbr o dwie mile od Drążkowa leżących; tam na pałac uderzyć chcieli.

Dworscy ludzie i kilku chłopów na pikiecie stojąc, strzelali do nich i postrzelili im komendanta i zaraz oni nazad uciekli.

Ten był ostatni postrach okolicy naszéj, ponieważ komendy polskie téj nocy nadciągnęły i wszędzie brzegi Wisły opanowały.

Z Warszawy zaś wysłany korpus z 6000 ludzi posuwał coraz daléj Moskwę, która za Pilicę poszła, a w tym razie okolica nasza zabezpieczoną została.

Mój mąż profitując z czasu, z innymi obywatelami zrobili jak najprędzéj akt (co się stało 7.

Maja w Stężycy) powstania narodowego pod naczelnictwem Tadeusza Kościuszki, na którym i ja przytomną byłam z sąsiadką moją Bętkowską, któréj mąż tamże w komisyi zasiadł.

Wszędzie téż województwa i ziemie poczyniły takież akty, jak tylko można było najprędzéj.

Muszę tu wyrazić partykularność, która, że mnie interesuje, powinna mieć tu miejsce.

W akcie krakowskim ustanowiono z piątego dymu rekruta: dla nagłéj potrzeby ratowania ojczyzny, nagłe musi być uzbrojenie.

Województwo lubelskie zawsze sławne przez nieporządne swoje ustawy, przez prawnictwo, które tam duchem obywatelów rządzi, przez skępstwo, małości, drobności swoje i prywatę partykularnych: ustanowiło u siebie tylko z dziesiątego komina rekruta.

Nie wiem dla czego ziemia Stężycka w tém naśladować go umyśliła i, mimo gorliwego obstawania męża mojego, z dziesiątego komina ustanowiła rekruta.

Wtedy mój mąż sam jeden oponował się temu, a idąc za przykładem krakowskiego, opozycyą swoją zapisawszy, z dóbr tutejszych z piątego komina dał rekruta.

Litwa téż długo cicho nie była; a ponieważ najgłówniejszych patryotów Moskwa pod różnemi pozorami w areszt wzięła, w których liczbie był: pan Sołtan marszałek litewski, Brzostowski, Wawrzecki, Radziszewski, nie czekało wojsko i obywatele miasta Wilna jak niedziel cztéry od powstania krakowskiego i dnia 22.

Kwietnia w nocy o godzinie 1. pułkownik Jasiński, z małą dosyć mocą wojska polskiego, uderzył na garnizon moskiewski, który się składał z 3000.

Zabrał harmat dwanaście, generała Arseniewa komendanta i oficerów w areszt.

Reszta Moskwy uciekła do Grodna złączyć się z drugą tam stojącą armią, paląc i rabując wszystko na swoim przechodzie.

A że był przytomny wtenczas Kossakowski hetman, z targowickiego szelmostwa znany od całéj Polski za zdrajcę ojczyzny i w służbie nawet moskiewskiéj będący, który hetmanem polskim Księstwa Litewskiego ważył się nazywać, ten w momencie od naszych wzięty i powieszonym został.

Tu się człek nie posiada z radości nad zdarzeniem raptowném, które całą Polskę ogarnia od dwóch dopiero miesięcy, i w którém oczywiście rękę Najwyższego widać nad nami.

Boże, błogosław orężowi polskiemu, niech gromią nieprzyjaciół swoich!

W Twojéj jedynie dufamy opiece.

Dnia 10.

Maja kurjery, których często tu miewamy, od naczelnika do Warszawy wysyłanych, doniosły nam tę wiadomość, że sam naczelnik postępując z wojskiem, jest już w Sandomierzu, w samém mieście, gdzie w przytomności jego akt powstania w województwie sandomierskiém już stanął.

Moskwa przed nim ucieka, którą nasi, mając ze trzech stron na oku, za Wisłę nie puszczają i w tych dniach staną się ofiarą okrucieństw swoich.

Tu jest już słyszany huk harmat.

— Boże dopomóż!

a Polska powstanie na ruinach nieprzyjaciół swoich.

Tymczasem wczoraj stał się widok niepamiętny w Polszcze, widok przerażający zdrajców ojczyzny naszéj, a Moskalom odejmujący sposób intrygowania, pozbawiając ich pierwszych osób sobie przyjaznych.

Wzięci w areszt w dzień 17.

Kwietnia: Ożarowski i Zabiełło hetmani, Kosakowski biskup i Ankwicz, pierwsi w Polsce zdrajcy ojczyzny, moskiewską wolę wypełniający, którzy kraj swój zaprzedając, pensyi nie wzdragali się brać od imperatorowéj; gdy w papierach, zabranych u Igelströma znaleziono dowody oczywistéj ich zbrodni, lud nieczekając ustanowienia rady najwyższéj, zebrawszy się gromadnie, przymusił prawie sąd kryminalny do wyroku.

Sąd kryminalny na te osoby dekret śmierci dał, a to natychmiast.

Co się i wykonało dnia wczorajszego, to jest dnia 9.

Maja 1794.

Ci ludzie byli powieszeni za dekretem sądu przez pospólstwo.

Hetmani i Ankwicz w rynku przed ratuszem, a biskup przed kościołem OO. Bernardynów na krakowskiém przedmieściu.

Z biskupa audytor zdejmował sakrę, a to w krótkości, bo lud czekać nie chciał na długie ceremonie.

Widok ten straszny głębokie wrażenie zdrajcom uczynił.

Pan Ankwicz, człowiek wymowny, z postaci piękny, rozumny, ambitny, nie sądził i nie wierzył, aby go to miało spotkać; knowając intrygę z metresą swoją, która obiecywała mu wszystkich użyć sposobów, aby go z niewoli wybawić.

Jakoż koniuszy jego, podmówiony od niéj, uczynił był alarm fałszywy w mieście, rozgłaszając, że Prusaki idą, i tém miał w momencie panu swojemu porę do ucieczki nastręczyć.

To wszystko gdy się wydało, i koniuszy i metresa wzięci do więzienia zostali, a u Ankwicza znaleziono bilet pod koszulą przyszyty od jego metresy, która mu przyrzekała staranie czynić o uwolnienie go.

Ten miał mowę przed śmiercią w izbie sądowéj, któréj nawet i słuchać nie chciano; i ten talent piękny wymowny, który tyle razy łudził słuchających, na nic mu się nie przydał przy sercu nieprawém.

Poszedł na śmierć z wielką odwagą.

Ożarowski zaś był tak pomięszany, że w krześle go do izby sądowéj przynieśli; dla słabości nie mógł mówić, bo mowa jego niebyła zrozumiana z wielkiego pomięszania.

Zabiełło płakał; — Kossakowski powoływał wielu w złości; chciał, aby mu pozwolili do kościoła wnijść, aby tam uczepiwszy się ołtarza, oderwany gwałtem został.

Lecz to się nie stało — a tak ci ludzie zakończyli życie haniebne śmiercią także haniebną, lecz nie tak haniebną, jak życie zdrajcy ojczyzny.

Nigdy zbrodnia nie jest bez kary, wyroki Boga są skryte; pozwalał długo w polskim kraju być zdrajcami, lecz już zakończone ich dzieło — niech się boją zdrajcy!

a potomność będzie obszernie o tém decydować.

Przy dekrecie tym prezydował w sądach kryminalnych Stanisław Tarnowski, synowiec mego męża, człowiek młody, pierwszy raz prawie na czynności tak znacznéj, musiał ściągnąć rękę swoją na podpis śmierci zdrajcy ojczyzny.

Dnia 3.

Augusta.

Ciąg wojny teraźniejszéj spiesznym idzie krokiem, a skutki jéj są okropne i niepewne.

Już był naczelnik przygotował umysły narodu mówiąc do niego: „Nie tryumfuj ze zwycięztwa, nie rozpaczaj w klęskach.“ Widok wojny jednak jest straszny a skutki okropne.

Jeszcze Polska nie była w takim zapale.

„Lepiéj jest nam zginąć z bronią w rękach, jak patrzeć na niewolę naszą!“ — to jest hasło wszystkich ludzi w Polszcze; i w ten moment, kiedy Moskwa chciała dezarmować wojsko polskie i rozpuścić je, w tenże moment wzięli się wszyscy do broni.

Gdy w Warszawie stanęła insurekcya, wojsko pruskie, stojące około Powązek, przysłało było trębacza do króla z zapytaniem: czyli chce posiłku z Prusaków i jak trzyma w téj rewolucyi, czyli z miastem, czyli nie?

Król w ten moment odpowiedział: że nie chce posiłków, że trzyma z miastem i narodem, że tak trzymał i że tak zawsze trzymać będzie.

Ten królik moskiewski nie mógł już inaczéj mówić w ten czas, bo się bał pospólstwa, które go mocno na oku miało.

Darmo jednak było naród upewniać w ten moment, bo naród nie mógł wierzyć, tyle mając dowodów nietrwałości i słabości króla swego; naród dobry jednak pilnował całości i życia króla.

Prusacy wiec w tym dniu nie mogli dać posiłku Moskalom, nim od swego króla w téj mierze odebrali rozkazy.

Moskale wybici i wypędzeni z Warszawy zostali.

Wrócił się porządek: rada, sądy, ofiary gorliwe i wszystko w jak najlepszym było porządku.

Naczelnik tymczasem Moskwę zabraną pędził z pod Krakowa przed sobą do saméj granicy pruskiéj, nie mogąc nigdzie wydać batalii, bo ta nie rejterowała się, ale wszędzie uciekała z obozem.

Tymczasem inna z kraju zabranego, z kijowskiego i wołyńskiego województwa nadciągnęła i w Dubience nad Bugiem stanęła.

Tu więc był wysłany generał Zajączek dla bronienia im przejścia w Lubelskie; ale wojska nie mając, ani tyle mocy ni sposobu do dostatecznéj obrony, z nowych dopiero pobranych kantonistów i chłopów z pikami i kosami zgromadzonych z pospolitego ruszenia, nie wytrzymały potyczki i gwałtowna rejterada naszych z pod Dubienki do Lublina nastąpiła.

Cały ten kraj o trwogę przyprawiła; — acz mężnie niektórzy ucierali się, niewprawa jednak noworekrutowanych włościan przeciwko 10,000 Moskali, ustąpić musiała przemocy.

Wtedy ja byłam jeszcze w domu, o mil sześć od Lublina, a mąż mój na komisyi w Stężycy.

Przymuszona raptowną tą klęską, gdy już i komisya o swojém bezpieczeństwie myśleć zaczęła, trzeba było umykać się z domu jak najprędzéj.

Zabrawszy więc dzieci, wyjechałam do Lwowa, z wielkim żalem porzucając dom, jakby na łup nieprzyjaciół.

Mąż mój jeszcze tydzień mógł się przytrzymać dłużéj, bo po jego odjeździe dopiero kozaki wpadli do domu naszego i przez cztery dni rabowali.

A tak ów domek najmilejszy stał się wnet ruiną i zemstą dla nieprzyjaciół.

Cały kraj w jednym był stanie, wszystkie domy, pałace w okolicy naszéj zrabowane były.

Wiadomość o stracie i szkodzie, któreśmy ponieśli, nie miała miejsca w sercu mojém, w ten moment, kiedy miasto całe żałością było zajęte nad utratą żołnierzy i przegranéj batalii przez wojska nasze.

Bóg, który wszystkiém rządzi, chciał jeszcze Polaków ukarać, pozwalając klęski z dwóch stron, a to, w jednymże czasie naczelnik, przed którym Moskale uciekając szybkim krokiem, stanąwszy pod Szczekocinami, już się byli z Prusakami złączyli, miał tam znaczną z nimi bitwę i pewnie byłby zniósł Moskali, gdyby nie Prusacy, którzy raptem zaczęli swoją kanonadę z wielkich bardzo harmat 24 funtowych, a tém, naszych poraziwszy, przymusili do rejterady.

Przyczyna jednak największa téj przegranej była, że gdy koń pod naczelnikiem zabity został, rozgłosiło się miedzy wojskiem polskiém, iż naczelnik zabity: to trwogi narobiło; nasi już wzięli cztery harmaty Prusakom, a te nazad utracili.

Król pruski sam był przytomny téj akcyi.

Stracili nasi około 2000, ale i nieprzyjaciół tyleż legło.

Zabici są generałowie Grochowski[2] i Wodzicki[3], a tych największa była szkoda.

Pomięszanie gwałtowne i trwoga, z przyczyny z dwóch razem zdarzonych klęsk, głowy prawie wszystkim zawróciła; zdawało nam się, że już koniec wojny, z nią nadziei naszéj — bo tyle, ileby siłom dwóch nieprzyjaciół wytrzymać mogło, nie mieliśmy.

Trzeba było jeszcze i trzecią wytrzymać klęskę: miasto Kraków, ufortyfikowane i obsadzone garnizonem, którego Wieniawski[4] był komendantem, do powstania narodowego pierwsze stało się, w przeciągu trzechmiesięcznym dało scenę nową dla publiczności.

Austryacy, sąsiedzi nasi, oświadczyli się neutralnymi w téj robocie.

Polska zatrudniona została, widząc Prusaków pod Krakowem.

Upewniali nas we Lwowie, że gdyby Prusaki chcieli wziąć miasto, tedy oni wnijdą pierwéj, ale to tylko, aby tymczasem od rąk pruskich uwolnione było; a potém Polakom oddane będzie.

Garnizon w Krakowie dość mocny mógł się bronić, ale nie długo; naczelnik zdawał się być powolnym obietnicom austryackim; rozsądek tylko sam dyktował, aby trzeciego niemieć nieprzyjaciela na siły dość słabe.

Trzeba było neutralności przyjąć sposoby; dał był rozkaz komendantowi Wieniawskiemu z Orelim, pułkownikiem cesarskim, stojącym na Ludwinowie, traktować.

Więc były ułożone punkta do oddania miasta Austryakom tymczasowego, i generał Harnancour ze Lwowa sam na to objęcie wyjeżdżał, ale czyli przez głupstwo, czyli przez zdradę, Orelli, który punkta z Wieniawskim podpisał, posłał je do pruskiego generała z zapytaniem: czyli mu się to podoba?

A tak Prusak odpowiedział, że wcale na to nie pozwala, że będzie strzelał do Austryaków, równie jak i do Polaków.

Wieniawski wtedy głowę stracił, mając już przeciętą komunikacyą z wojskiem naczelnika, nie miał dalszego ordynansu i miasto Prusakom poddał.

Nie sądzę, że przekupiony, jak mówi publiczność, bo Polak nadto jest szlachetny w téj mierze; jednakże stało się tak, że tenże Wieniawski wszystkim oświadczywszy, że nieprzyjaciel jest mocny, kazał uciekać, gdzie kto może, i sam najpierwszy niewiadomo gdzie się podział.

A tak nasi niebożęta, rozumiejąc, że będą mieli przytulenie w Ludwinowie, na stronę cesarską wyszli i tam na moście od Austryaków niedyskretnie byli przyjęci.

Te trzy wkrótce po sobie następujące zdarzenia, wszystkich o rozpacz gwałtowną przywiodły; zdawało się, że obłoki już spadły i przywaliły dźwigającą się potęgę Polaków, którzy bez sił, bez pomocy, dwoma nieprzyjaciołmi i trzecim neutralistą — a w duszy nieprzyjaźnym, obarczeni, już się dźwigać nie będą mogli.

Dał nam Bóg cios, a nadzieję przy stałości: — oświadczył naród, że póty nie spocznie, póki wszyscy nie wyginą.

Naczelnik, acz zmartwiony, umiał znieść ręki Najwyższego karę, bo po bitwie pod Szczekocinami miał mowę do wojska, mówiąc: „Nie bójmy się nieprzyjaciół naszych, ale bójmy się nas samych.“ — Wojsko jego téż, coraz większe, pomnażało się przez przybyłe regimenta i kawaleryą z zabranego kraju przez Moskali, którzy zbrojną ręką robiąc sobie przejście przez moskiewskie komendy, przedarli się do naczelnika obozu.

Nowe téż regimenta poformowane z kantonistów, posiłek z pikinierów i kosynierów, składały może 27,000 wojska.

To było podzielone na różne komendy: Zajączek, Mokronowski, Madaliński, Sierakowski, generałowie, mieli swoje wydziały w komendzie.

Litewskie wojsko było na Litwie i do téj liczby nie kładnę go, nad którém Jasiński i Wielhórski Michał mieli komendę.

Moskwę zupełnie z Litwy wypędzili byli, aż ta z pod Dubienki tam się udając, obległa była miasto Wilno w 10,000 i przez 36 godzin w oblężeniu trzymała.

Garnizon tamtejszy, mały lecz odważny, obronił się mężnie, a Wielhorski gdy przyszedł na pomoc miastu, 10,000 Moskali uciekło zaraz.

Ta okoliczność ukontentowała publiczność stroskaną, a wiadomość o powstaniu i uczynieniu akcesu Kurlandyi do aktu krakowskiego pod naczelnictwem Tadeusza Kościuszki, uspokoiła umysły i radością napełniła Polaków.

A tak los wojny niepewny, nieustannie wahając ludem unoszącym się z nadziei do rozpaczy, z rozpaczy do ukontentowania prowadzić zwykł.

W téj to chwili, w téj to pozycyi cały naród zostaje trwale i stale do powstania przywiązany, żyć wolny i niepodległy, albo umrzeć pragnie.[5]

↑ Nadwieprzni mieszkańcy, czyli mieszkańcy miejscowości położonych nad Wieprzem, bo na tą rzeką leży Drążgów.

↑ Jan Grochowski

↑ Józef Wodzicki

↑ Ignacy Wieniawski

↑ Na tym urywa się relacja z Insurekcji Kościuszkowskiej


text:
Edgar Allan Poe

Berenice

tłum.

Bolesław Leśmian

Dicebant mihi sodales, si sepulchrum amicae visitarem, curas meas aliquantulum fore levatas.

Ebn Zaiat

Nieszczęście ma postać rozmaitą.

Wielokształtna jest marność tej ziemi.

Na wzór tęczy, rozpostarta ponad rozległym widnokręgiem posiada barwy tak samo różnorodne, tak samo poszczególnie odmienne, a przecież tak samo ścisłym spojone węzłem.

Rozpostarta nad rozległym widnokręgiem na wzór tęczy!

Jakim sposobem godło piękna mogłem przedzierzgnąć w symbol brzydoty?

Ze znamienia zgody i pokoju uczynić smutkom przenośnię?

Lecz jako w świecie etycznym złe jest wynikiem dobrego, tak samo w świecie rzeczywistym z radości rodzą się bóle.

Albo wspomnienie minionego szczęścia rozpaczą napełnia dzień dzisiejszy, albo męka, *która się staje*, ród swój wywodzi od uniesień, *które stać się mogły*.

Zamierzam opowiedzieć zdarzenie, którego treść jest pełna zgrozy.

Przemilczałbym je chętnie, gdyby nie było raczej kroniką wrażeń niż zdarzeń.

Na imię mam Egeusz, nazwisko — pominę milczeniem.

Nie ma w kraju pałacu bardziej obarczonego sławą i wiekiem niż moje melancholijne i stare gniazdo rodzinne.

Ród nasz od dawna przezywano rodem wizjonerów, i rzeczywiście, w niektórych zastanawiających szczegółach — w charakterze naszego magnackiego domu — we freskach głównej sali — w obiciach komnat sypialnych, w rytowniczych ozdobach słupów zbrojowni, a przede wszystkim w galerii starych obrazów, w zewnętrznym pozorze biblioteki i wreszcie w zgoła osobliwej zawartości owej biblioteki — tkwi coś, co aż nadto usprawiedliwia owo mniemanie.

Wspomnienia moich lat młodocianych wiążą się ściśle z ową komnatą i jej foliałami, których treść zgoła przemilczę.

Tam właśnie umarła moja matka.

Tam właśnie przyszedłem na świat.

Wszakże nadaremnie by twierdzono, żem nie istniał uprzednio — że duch mój nie posiadał trwania przedstworzennego.

Przeczycie temu?

Poniechajmy wszelkich pod tym względem sporów.

Mam przekonanie osobiście i nie zamierzam przekonywać innych.

Istnieje zresztą pewne wspomnienie kształtów bezcielesnych, oczu niewidzialnych a wymownych, dźwięków melodyjnych, a pełnych melancholii — wspomnienie, które się wzbrania wszelkim odlotom, rodzaj pamięci podobnej do mętnego, zmiennego, nieokreślonego cienia, i dopóki mój duch będzie słoneczniał, dopóty nie mogę się zgodzić na rozłąkę z tym cieniem, który jest rzeczywistością.

W tej właśnie komnacie przyszedłem na świat.

Z odmętów długiej nocy, która miała pozór, lecz nie była nicością, wyłoniłem się po to, aby wkroczyć nagle w krainę baśni, w pałacowe przepychy fantazji, w dziwaczne dziedziny myśli i wiedzy klasztornej.

Nie dziw tedy, że przerażonym a płomiennym wzrokiem badałem świat dookolny, że dzieciństwo spędziłem wśród ksiąg, a młodość roztrwoniłem na marzeniach; lecz zastanawia ta okoliczność, że gdy lata upływały i południe dojrzałego wieku zastało mnie jeszcze żywcem w gnieździe mych przodków — zastanawia, powtarzam, ta okoliczność, że bijące źródła mojego życia zaprawiły się nagłym zastojem, że w kierunku najwłaściwszego mi myślenia stał się przewrót zupełny.

Zjawiska rzeczywistości potrącały o mnie jak sny i tylko jako sny, podczas gdy szaleńcze pomysły z krainy snów stały się w zamian nie tylko strawą mego codziennego istnienia, lecz stanowczo jedynym i całkowitym istnieniem w samym sobie.

Z Berenice łączyły mnie węzły pokrewieństwa i wzrastaliśmy razem w gnieździe ojczystym.

Lecz wzrastaliśmy odmiennie, ja — chorowity i spowinięty w melancholię, ona zwinna, urocza i obdarzona nadmiarem sił żywotnych; jej dziełem była włóczęga po wzgórzach, moim — samotnicze zgłębianie ksiąg; jam żył sam w sobie, ciałem i duchem oddany najusilniejszym i najmozolniejszym rozmyślaniom — ona bez troski szła przez życie, nie myśląc o cieniach tkwiących na drodze i o niemym odlocie kruczo oskrzydlonych godzin.

Berenice!

Wymawiam jej imię — Berenice! — i ze zmurszałych ruin mej pamięci na skinienie tego dźwięku wynika tysiąc burzliwych wspomnień!

Ach, postać jej żywcem stoi mi w oczach, jak w pierwszych dniach naszych uniesień i naszego wesela!

O, wspaniałe, a jednak fantastyczne piękno, o, sylfida z gajów arnheimskich!

O, najada wpośród kaskad!

A potem — a potem wszystko staje się tajemnicą i zgrozą, powieścią, która się nie chce wypowieścić.

Choroba, choroba złowieszcza dopadła jej ciała jak samum i nawet wówczas, gdy ją oglądałem, duch przemian snuł się po niej i opanowywał ją, przenikając na wskroś jej duszę, jej nawyknienia, jej charakter i skłócając w sposób najniepochwytniejszy i najstraszliwszy nawet tożsamość jej istoty!

Niestety, oprawca przyszedł i odszedł, lecz ofiara, lecz istotna Berenice — kędyż się podziała?

Tej, która trwała, nie znałem, a w każdym razie nie poznawałem już w niej Berenice.

Nieodparta i zasadnicza niemoc, która tak straszliwym przewrotem dotknęła jej ciała i ducha, przyprawiała ją jednocześnie o liczny szereg chorób.

Wśród nich muszę wymienić, jako najsmutniejszy i najuporczywszy objaw, rodzaj epilepsji, która często kończyła się katalepsją — katalepsją mającą całkowity pozór śmierci, a z której Berenice ocykała się niekiedy gwałtownym i nagłym ocknieniem.

W tym samym czasie moja choroba — gdyż zdaniem ogólnym nie mogłem innym nazwać jej imieniem — moja choroba wzrastała szybko i, wskutek pogorszenia objawów pod wpływem nadużycia opium, nabrała ostatecznie cech nowej i niezwykłej monomanii, z godziny na godzinę, z minuty na minutę szerzyła się z większą mocą i wreszcie pozyskała nade mną zbyt osobliwą i niepojętą władzę.

Monomania owa, jeśli koniecznie mam używać tej nazwy, polegała na chorobliwej podnietliwości władz umysłowych, które język filozoficzny określa słowem: uwaga.

Jest to bardziej niż prawdopodobne, że nie jestem zrozumiały, lecz obawiam się doprawdy, że zgoła nie potrafię udzielić przeciętnemu czytelnikowi dokładnego pojęcia o tym nerwowym *natężeniu baczności*, dzięki której zdolności myślenia — że uniknę tutaj fachowej terminologii — skupiały się i zaprzepaszczały w oglądaniu najcodzienniejszych przedmiotów.

Niestrudzone i wielogodzinne rozmyślania z uwagą przykutą do byle jakiego błahego przypisu na marginesie lub w tekście książki, skupione tkwienie duchem przez większą część dnia letniego w dziwacznym cieniu, który ukosem wydłużał się na ścianach lub na podłodze, zapamiętałe przez noc całą wpatrywanie się w sztywny płomień lampy lub w żużle kominka, całodzienna zaduma o woni jakiegoś kwiatu, jednostajne powtarzanie jakiegokolwiek potocznego słowa aż do chwili, gdy jego dźwięk pod przemocą powtarzań przestawał udzielać myślom jakiejkolwiek treści, zatracanie wszelkiego poczucia ruchu lub istnienia fizycznego za pomocą bezwzględnych i uporczywie przedłużanych znieruchomień — oto niektóre z najogólniejszych i najmniej groźnych zboczeń mego umysłu, zboczeń, które z pewnością nie były całkiem pozbawione uzasadnień, lecz bezwarunkowo urągały wszelkim tłumaczeniom i wszelkiej analizie.

Jeszcze jeden szczegół — chcę bowiem, aby mnie dobrze zrozumiano.

Nienormalna, natężona i chorobliwa uwaga, budzona błahymi skądinąd przedmiotami, posiada tego rodzaju pozory, iż nie należy jej mieszać z właściwą każdemu człowiekowi skłonnością do marzeń, którym przede wszystkim hołdują osoby obdarzone płomienną wyobraźnią.

Nie tylko nie jest ona, jak to można na pierwszy rzut oka przypuścić, najwyższym stopniem i wyolbrzymieniem owej skłonności, lecz przeciwnie, posiada źródłowe i rdzenne różnice.

W pierwszym przypadku marzyciel, posiadacz wyobraźni, pociągnięty przedmiotem zazwyczaj niebłahym, z wolna traci z oczu ów przedmiot pod nawałą wysnutych zeń wniosków i napomknień tak, że przy końcu swych marzeń, *częstokroć pełniących się rozkoszą*, całkowicie zatraca i zapomina pobudkę, czyli pierwoprzyczynę zadumy.

W moim zaś wypadku punkt wyjścia bywa *stale błahy*, chociaż w środowisku chorobliwych przywidzeń nabiera urojonej i widmowej doniosłości.

Wniosków wyprowadzam mało, jeśli je w ogóle wyprowadzam i w danym razie zdążają one powrotnie do głównego przedmiotu jak do ogniska.

Zaduma *nigdy* nie dostarcza rozkoszy i przy końcu marzeń pierwsza pobudka, daleka od zniknięcia mi z oczu, dosięga tej nadprzyrodzenie wyolbrzymiałej baczności, która stanowi główną cechę mej choroby.

Słowem, władza umysłowa, która we mnie szczególniejszej podlega podniecie, jest zdolnością uwagi, podczas gdy u zwykłego marzyciela jest ona — zadumą.

Książki, które w tym okresie czasu czytałem, jeśli nie syciły bezpośrednio mej choroby swą treścią, w każdym razie, jak to łatwo zgadnąć, swym kierunkiem marzeniowym i bezrozumnym zadość przytakiwały głównym cechom samej choroby.

Przypominam sobie bardzo dokładnie między innymi traktat dostojnego Włocha Coeliusa Secundusa Curiona De Amplitudine Beati Regni Dei — wielkie dzieło świętego Augustyna pt. Gród Boży oraz De Carne Christi Tertuliana, którego niepojęte zdanie: Mortuus est Dei filius, credibile est quia ineptum est; et sepultus resurrexit, certum est quia impossibile est — pochłonęło wyłącznie całą moją usilność w ciągu kilku tygodni pilnych i bezpłodnych badań.

Ci i owi bez wątpienia pomyślą, że mój rozum, tracący równowagę pod wpływem błahostek, był poniekąd pokrewny owej skale morskiej, o której Ptolemeusz Hefestion opowiada, że opierała się niewzruszenie wszelkim napaściom ludzkim i straszliwszym jeszcze wściekłościom wałów wodnych i wichrów, a drżała jedynie pod dotykiem kwiecia zwanego asfodelą.

Umysł mało spostrzegawczy uważałby za rzecz zgoła prostą i niewątpliwą, że straszliwa zmiana, która pod wpływem nieszczęsnej choroby zaszła w stanie *duchowym* Berenice, winna była dostarczyć mi niejednej pobudki do owych natężonych i nienormalnych rozmyślań, których istotę z pewnym trudem odsłoniłem.

Otóż nic podobnego nie miało wcale miejsca.

W przestankach mojej choroby jej klęska sprawiała mi wprawdzie ból, często i z goryczą rozmyślałem o tajemniczych i dziwnych drogach, na których mógł się odbyć tak cudaczny i nagły przewrót.

Lecz rozmyślania owe nie miały nic wspólnego z idiosynkrazją mej choroby; były tego rodzaju, że mogłyby w podobnych okolicznościach nawiedzić pierwszego lepszego śmiertelnika.

Co się tyczy choroby, wiernej swym własnym zamysłom, znalazła ona strawę w zmianach mniej ważnych, lecz bardziej uderzających, które się zaznaczyły w istocie *fizycznej* Berenice w szczególnym a straszliwym rozprzężeniu jej tożsamości osobistej.

W najsłodszych dniach rozkwitu jej nieporównanego piękna nie kochałem jej nigdy, jestem tego aż nadto pewien.

W moim dziwacznie zboczonym życiu nie doznawałem *nigdy* uczuć z serca pochodzących i namiętności moje *zawsze* wylęgały się w mrokach rozumu.

Poprzez biel zmierzchową — w południe, wpośród zwikłanych cieniów leśnych, i nocą w ciszy mej biblioteki — jawiła się mym oczom i oglądałem ją — nie jako Berenice żywą i dyszącą, lecz jako Berenice w snach przywidzianą, nie jako istotę ziemską, istotę cielesną, lecz jako widmo owej istoty — nie jako zdobycz ukochań, lecz jako powód do rozmyślań tyluż zawiłych, ile błędnych.

A *obecnie* — obecnie drżałem na jej widok, bladłem, gdy się zbliżała.

Wszakże, gorzkim lamentem opłakując w duchu jej zgubę, pomny byłem na to, że kochała mnie długo, i w złej chwili napomknąłem jej o ślubie.

Zbliżał się wreszcie dzień naszego ślubu, gdy w zimowe popołudnie, podczas jednego z tych samozwańczo ciepłych, cichych i omglonych dni, które niańczą piękną Halcyonę — siedziałem, sądząc się samotnym, w gabinecie bibliotecznym.

Lecz, uniósłszy wzwyż oczu, postrzegłem Berenice, która stała przede mną.

Byłże to skutek zbyt rozżarzonej wyobraźni, czy też wpływ mgieł dookolnych, czy raczej działanie mętnych zmierzchów komnaty — lub może oblekająca jej ciało mglista szata udzieliła drżenia i nieokreśloności zarysom jej postaci?

Nie umiem na to odpowiedzieć.

Być może urosła od czasu swej choroby.

Nie rzekła ani słowa, ja zaś za nic w świecie nie chciałem uronić jednej zgłoski.

Zimny dreszcz przeniknął moje ciało, przytłoczyło mnie uczucie trwogi nie do zniesienia.

Pochłonna ciekawość ogarnęła mą duszę i na opak odwróciwszy się w fotelu, trwałem czas pewien bez tchu i bez ruchu, ze wzrokiem przykutym do tej osoby.

Niestety zmarniała doszczętnie i ani jeden pozór jej dawnego kształtu nie przetrwał i nie przechował się w ani jednym zarysie postaci.

Wreszcie wzrok mój żarliwie zdążył do jej twarzy.

Czoło wysokie i bardzo blade jaśniało niezwykłym spokojem, a włosy niegdyś czarne jak węgiel przesłaniały je częściowo i ociemniały zapadłe skronie bezlikiem kędziorów, obecnie znojnie złocistych, których powab fantastyczny wyprzysięgał się uparcie panującej na obliczu melancholii.

Oczy były bez życia i bez blasku, jak gdyby pozbawione źrenic, tak że mimo woli odwróciłem się od ich szklistych znieruchomień, aby przenieść wzrok na zwężone i pokurczone wargi.

Te rozwarły się i w dziwnie porozumiewawczym uśmiechu odsłoniły z wolna mym oczom *zęby* tej nowo powstałej Berenice.

O, gdybyż Bóg zwolił, abym ich nigdy nie widział lub, raz ujrzawszy, skonał!

Zaniepokoił mnie skrzyp drzwi zamykanych i, podnosząc oczy, stwierdziłem, że moja krewna opuściła alkowę.

Lecz białe, straszne widmo jej zębów nie opuściło i nie chciało opuścić obłąkanej alkowy mego mózgu.

Nie było ani jednego szczerbu na ich powierzchni, ani jednej skazy na ich emalii, ani jednej *cętki* na ich krawędzi, której by ów uśmiech przelotny nie zdążył zakarbować w mej pamięci!

*Teraz właśnie* widziałem je daleko wyraźniej *niźli* przed chwilą.

— Zęby!

— Zęby!

— Były tu, były tam — były wszędzie — widzialne, namacalne, tuż przede mną.

Długie, wąskie i niezwykle białe z pokurczonymi wokół bladymi wargami, które rozwarły się straszliwie, jak to czyniły uprzednio.

Wówczas szał mej monomanii objawił się w pełni i nadaremnie borykałem się z jej niepokonanym i cudacznym wpływem.

Wśród niezliczonych przedmiotów świata zewnętrznego nie znalazłem dla swej myśli innej ostoi prócz owych zębów.

Pałałem ku nim żądzą rozszalałą.

Wszelkie przedmioty, wszelką ku różnym rzeczom ciekawość pochłonął ten jedyny sen o zębach.

One i tylko one stały przed oczami mego ducha i ich wyłączna odrębność przedzierzgnęła się w treść mego życia duchowego.

Po całych dniach miałem je w oku.

Oglądałem je na wszelkie sposoby.

Badałem ich swoistość.

Wypatrywałem ich szczególne oznaki.

Rozmyślałem o ich kształcie.

Zastanawiałem się nad zmiennością ich natury.

Drżałem w chwili, gdy w wyobraźni przypisywałem im wrażliwość i uczuciowość, a nawet zdolność odzwierciedlania stanów ducha bez pomocy ust.

Bardzo trafnie powiedział ktoś o pannie Salle, że *każdy jej krok był wzruszeniem*, w stosunku zaś do Berenice byłem głębiej jeszcze przeświadczony, że *każdy jej ząb był zagadką*.

Zagadką!

— Oto myśl niedorzeczna, która mnie zgubiła!

*Zagadką!* — Oto więc przyczyna, dla której tak obłędnie pożądałem tych zębów!

Czułem, że jedynie posiadanie ich może mi przywrócić spokój i rozum.

I tak zadumanego dosięgnął mnie wieczór — i cienie przyszły, utrwaliły się i odeszły, nastał dzień nowy i mgły następnej nocy spiętrzyły się wokół mnie — a ja wciąż trwałem nieruchomy w tej komnacie samotnej, wciąż w postawie siedzącej, wciąż pogrążony w zadumie — i wciąż *widmo* zębów dzierżyło swą władzę straszliwą z najżywszą i najpotworniejszą wyrazistością, majacząc tam i sam wskroś zmienne światła i cienie komnaty.

I wreszcie wśród ostępów mych marzeń rozległ się wielki krzyk zgrozy i przerażenia, i po krótkiej chwili nastąpił po nim zgiełk głosów złamanych, przerywanych głuchymi jękami bólu czy też żałoby.

Wstałem, i otworzywszy drzwi biblioteki, znalazłem w sieni sługę całą we łzach, która mi oświadczyła, że Berenice już nie żyje!

Epilepsja zaskoczyła ją nad ranem i teraz z nadejściem nocy mogiła wyczekiwała swej przyszłej mieszkanki, i wszystkie przedwstępne do pogrzebu czynności były już dopełnione.

Z sercem pełnym trwogi i obarczony obawami, z odrazą podążyłem do sypialni zmarłej.

Pokój był obszerny i bardzo ciemny i na każdym kroku potykałem się o sprzęty pogrzebowe.

Kotarami łóżka, jak mi rzekł służący, osłonięto trumnę i w tej trumnie, jak dorzucił głosem cichym, tkwiło to wszystko, co zostało z Berenice.

Któż to był, co się mnie spytał, czyli chcę widzieć zwłoki?

Nie postrzegłem, aby się poruszyły czyjekolwiek wargi.

A jednak pytanie zadane było wyraźnie i echo ostatnich zgłosek trwało jeszcze w komnacie.

Nie mogłem dać odpowiedzi odmownej i z uczuciem zgnębienia przywlekłem się do krawędzi łoża.

Uchyliłem z lekka posępnych fałd zasłony, lecz, umknąwszy mym dłoniom, spadły mi na plecy i, dzieląc mnie od świata żyjących, zespoliły mnie najściślejszym węzłem komunii ze zmarłą.

Całe wnętrze komnaty tchnęło śmiercią, lecz osobliwy zaduch trumny przyprawiał mnie o zawrót głowy i zdawało mi się, że śmiertelne wyziewy dobywają się już z trupa.

Oddałbym świat cały za możność ucieczki, za możność pozbycia się jadowitych wpływów śmierci, za jeden choćby łyk świeżego powietrza, zaczerpniętego z wiecznotrwałych niebiosów.

Lecz nie miałem już sił poruszyć się z miejsca, kolana uginały się pode mną i wrosłem, zda się, w ziemię, nieruchomo wpatrując się w sztywnego trupa, poległego wzdłuż na dnie rozwartej trumny.

Boże w niebiosach!

Czyliż to możliwe?

Czy rozum mi się obłąkał, czy też palec zmarłej zakrzątnął się w białym płótnie, które ją oblekało?

Zdjęty dreszczem niewypowiedzianego strachu, uniosłem z wolna oczu, aby się w twarzy trupa rozejrzeć.

Opaską przewiązano mu szczęki, lecz nie wiem, jakim sposobem opaska zdołała się rozwiązać!

Zsiniałe wargi kurczyły się w rodzaj uśmiechu i spoza ich posępnej ramy białe, połyskliwe, straszne zęby Berenice *wpatrywały* się we mnie, aż nadto jeszcze żywe w swej nieodpartej jawie.

Konwulsyjnie odrzuciłem się od łoża i, nie mówiąc ani słowa, uciekłem jak szalony z tego przybytku tajemnicy, zgrozy i śmierci.

Ujrzałem się znów w bibliotece.

Trwałem siedząc — byłem sam.

Zdawało mi się, że ocknąłem się z mętnych i niespokojnych snów.

Postrzegłem, że była północ, a przyłożyłem wszelkich zabiegów, aby Berenice pochowano po zachodzie słońca.

Lecz nie zachowałem dość trwałego i dość określonego wspomnienia tych zdarzeń, które zaszły w tej posępnej przerwie.

A mimo to wspomnienia owe pełne były zgrozy, zgrozy tym straszliwszej, że nieokreślonej, przerażeń tym straszliwszych, że mglistych.

Była to jakby krwawa karta w kronice mego istnienia, zapisana od końca do końca wspomnieniami ciemnymi, potwornymi i niepojętymi.

Starałem się ją odcyfrować, lecz na próżno.

Wszakże od czasu do czasu, na kształt duszy przebrzmiałego dźwięku, zdawał się dzwonić w mych uszach krzyk słaby i przenikliwy — krzyk kobiecy.

Popełniłem coś co się już nie odstanie — lecz cóż by to było?

Głośno zadawałem sam sobie owo pytanie i echo komnaty szeptało w odpowiedzi: cóż by to było?

Na stole przede mną płonęła lampa i w jej pobliżu stała mała szkatułka hebanowa.

Styl tej szkatułki nie był godzien uwagi i już ją częstokroć widywałem, ponieważ była własnością lekarza domowego.

Lecz jakim trafem zjawiła się *tu*, na moim stole, i czemu drżałem na jej widok.

Były to błahostki, na które nie warto zwracać uwagi, lecz wzrok mój upadł wreszcie na kartę jednej księgi otwartej i na zdanie podkreślone.

Były to osobliwe, lecz proste słowa poety Ebna Zaiata:

Dicebant mihi sodales, si sepulchrum amicae visitarem, curas meas aliquantulum fore levatas.

Czemuż, gdym słowa te czytał, włosy zjeżyły mi się na głowie i krew zastygła w mych żyłach?

Zapukano z lekka do drzwi biblioteki i, blady jak przybysz z tamtego świata, wszedł na palcach służący.

Oczy miał obłąkane przerażeniem i rzekł mi coś głosem bardzo cichym, drżącym i zdławionym.

Co mi powiedział?

Posłyszałem kilka zdań na chybił trafił wyrwanych.

Powiedział, jak mi się zdaje, że straszliwy krzyk zakłócił ciszę nocną — że zbiegła się cała służba, że podążono w ślad za owym dźwiękiem — i w końcu głos jego stał się wyraźny aż do stopnia zgrozy, gdy mówił mi o pogwałceniu grobu, o zwłokach zeszpeconych, odartych z całunu, lecz jeszcze dyszących — jeszcze drgających, *żywych jeszcze*!

Spojrzał na moje szaty — były zbryzgane błotem i krwią.

Nie mówiąc ani słowa ujął mnie za rękę — zdradzała ślady paznokci ludzkich.

Skierował moją uwagę na pewien przedmiot tkwiący u ściany.

Przyglądałem mu się przez minut kilka: był to rydel.

Z krzykiem dopadłem do stołu i pochwyciłem szkatułkę hebanową, lecz zabrakło mi sił, aby ją otworzyć.

Wymknęła mi się z drżących rąk, upadła ciężko i stłukła się na kawałki — i wypadło z niej, tocząc się z wrzaskliwym szczękiem żelastwa, kilka narzędzi dentystycznych; a wraz z nimi trzydzieści dwa drobne, białe, barwy kości słoniowej przedmioty, które rozsypały się po podłodze.

-----


text: Ażklos (z niem. Aschglas), szkło zmieszane z popiołem.


text:
Dzięki porozumieniu z hiszpańskim rządem większości związków zawodowych transportowców zakończyły się trwające od poniedziałku blokady.

Porozumienia nie podpisały dwa zrzeszenia kierowców, zapowiadają oni, że przemyślą jeszcze kontynuowanie protestu.

Domagają się wprowadzenia taryfy minimalnej na usługi transportowe.

Według ministerstwa byłoby to niezgodne z unijną dyrektywą o wolnym rynku.

Rząd zobowiązał się zamiast tego do zmniejszenia podatków oraz wypłaty rekompensat dla kierowców decydujących się przejść na wcześniejszą emeryturę.

Zapowiedziano również restrukturyzację tego sektora usług.

Podczas czterodniowego strajku aresztowano 71 osób.

Związkowcy uszkadzali samochody łamistrajków, w związku z czym policja musiała zapewnić ochronę około sześciu tysiącom ciężarówek, które rozwoziły towary i paliwo.