corpora: wikisources-pl

text:
430

Felicjan Faleński

Na pokutniczej naszej tu dolinie,

Dusza, w grzechowych wzięta pęt wiązadła,

Przed sądem stojąc, widzi, skruchą zbladła:

Że przeciwności gnębią ją jedynie

Jako wyroków tych wykonawczynie,

Których moc z win jej własnych na nią spadła!

I długo owych wyzbyć się nie może,

Zmuszona z nich się iścić niepozbycie

Czy tu, czy w dalsze jeszcze szedłszy życie.

Bo jest ich liczba jako ćmy w przestworze,

Spełnionych Bóg wie gdzie i w jakiej porze —

W przedziemskim jeszcze pobycie.

Informacje o tekśc


corpora: openbooks

text:
Aloysius Bertrand

Skarbo

tłum.

Stefan Napierski

(Ojcze-naśki imć pana Marszałka)

— Jakkolwiek umrzesz, rozgrzeszony czy potępion — nocy tej Skarbo chargotał mi do ucha — będziesz miał całun z pajęczynowej przędzy i pajęczynę pogrzebię wraz z tobą.

— Och!

obym przynajmniej miał za całun — odparłem mu, z oczami zaczerwienionymi od rzewnego szlochu — listek osikowy, w którym ukołysze mnie westchnienie jeziora.

— Nie! — prześmiewał się karzeł szyderczy — będziesz padłem ślimaka, który o zmierzchu poluje na muszki oślepione zapadającym słońcem!

— Woliszże — odrzekłem, nie powstrzymując łez — wolisz, iżby ssał mnie pająk jadowity o trąbie słonia?

— Niech tam — dodał — pociesz się, za całun będziesz miał opaski nakrapiane złoto ze skóry wężowej, w którą owinę cię szczelnie jak mumię.

I z krypty przyćmionej Świętej Benigny, gdzie cię twarzą do muru ustawię wyprostowanego, nasłuchiwać będziesz, jak łkają dzieciątka w mrokach czyśćcowych.

-----


text: brałt, w kartach, w 17. i 18. wieku: »chcąc im brałt odbić«, »brałtem brałt zbijając«, »brałt i krępce«, niem. Bretling i Krimpel(spiel), franc. brelan.


corpora: sejm

text:
e) pkt 26 otrzymuje brzmienie:

k) pkt 38 otrzymuje brzmienie:

uchyla nałożone obowiązki regulacyjne

ust. 4 otrzymuje brzmienie:

dodaje się ust. 5 w brzmieniu:

1) obszarze geograficznym  – w przypadku numerów geograficznych;

kierowanie:

a) połączeń,

3) połączenia telefoniczne krajowe i międzynarodowe;

ust. 1 i 2 otrzymują brzmienie:

ust. 4 otrzymuje brzmienie:

ust. 5 otrzymuje brzmienie:

ust. 1 i 2 otrzymują brzmienie:

ust. 4 otrzymuje brzmienie:

75) w art. 101:

ust. 1 otrzymuje brzmienie:

ust. 2 otrzymuje brzmienie:

1) międzynarodowych przepisów radiokomunikacyjnych;

są dostępne;

mogą być chronione przed szkodliwymi zakłóceniami;

mogą być wykorzystywane w sposób efektywny;

84) w art. 115:

ochrony ludności przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych;

zapewnienia odpowiedniej jakości technicznej usługi;

zapewnienia jak najszerszego współużytkowania częstotliwości;

zagwarantowania efektywnego wykorzystania częstotliwości;

rozszerzenia zakresu częstotliwości objętych rezerwacją;

rozszerzenia obszaru rezerwacji.

90) art. 118b – 118d otrzymują brzmienie:

1) zakres częstotliwości, którymi będzie dysponował podmiot wskazany w zawiadomieniu lub

nazwę (firmę) podmiotu uprawnionego;

zakres częstotliwości;

okres obowiązywania decyzji.

adres miejsca zainstalowania stacji radiowej;

godziny i czas pracy stacji radiowej;

rodzaj emisji;

termin rozpoczęcia wykorzystywania częstotliwości.

złożyć wniosek o wydanie świadectwa;

opis skutków naruszenia danych osobowych;

opis charakteru naruszenia danych osobowych;

opis skutków naruszenia danych osobowych;

opis charakteru naruszenia danych osobowych;

przykładowych konsekwencjach braku lub nieodpowiedniego zabezpieczenia telekomunikacyjnych urządzeń końcowych.

3) w służbie radiokomunikacyjnej lotniczej:

b) ust. 8 otrzymuje brzmienie:

e) ust. 6 otrzymuje brzmienie:

2) art. 12 otrzymuje brzmieni


corpora: CEN

text:
W czwartek, szef klubu parlamentarnego PO, powiedział, że "nie chcemy demolować budżetu Kancelarii Prezydenta, ale zarówno tam, jak i w wydatkach kancelarii Sejmu i Senatu, będziemy szukać oszczędności".

"Szukamy oszczędności w budżecie, aby móc wypłacić dodatkowe wynagrodzenia dla nauczycieli, a także częściowo zredukować deficyt budżetowy" przyznał Zbigniew Chlebowski i dodał, że na te cele potrzebne jest około 4 miliardów złotych.

Zdradził, iż jest propozycja, aby w żadnej z instytucji podległych premierowi i pozostałym "dysponentom" budżetu, wzrost nakładów w tych instytucjach nie był większy niż maksymalnie 3 proc. w stosunku do 2007 r.

Trzeba też szukać oszczędności w szeroko rozumianej administracji publicznej.

Dokonujemy przeglądu wszystkich rezerw celowych w wysokości 32 mld, ale z tego 21 mld, to rezerwy związane ze środkami UE, niepodlegające redukcji - dodał.


text:
Część II.

HUMORYSTA.

Na czemże on polega?

HUMORYSTA.

Cóż na to mówi publiczność?

HUMORYSTA.

A pokażże mi prędzej to widowisko!

LUCYPER.

Masz oto dwa dzienniki i czytaj!

HUMORYSTA (czyta).

LUCYPER.

Mam władzę nad przyszłością i okażę ci ją... patrz!... (słychać grzmoty; w głębi pokoju humorysty ukazuje się żywy obraz p. n. „W mieszkaniu redaktora“).

(Obraz V).

PAN I. (wchodząc).

Czy zastaliśmy redaktora?

PAN II.

Redaktora „Dziennika Rozpraw“?

REDAKTOR.

Ja nim jestem!

PAN I.

W numerze 17 pańskiego pisma znajduje się artykuł, który redaktor „Dziennika Muranowskiego“ uważa za osobistą obelgę dla siebie.

REDAKTOR.

Więc i cóż stąd?...

PAN II.

Otóż redaktor żąda, abyś pan raczył w następnym numerze swego pisma artykuł ten odwołać.

REDAKTOR.

Redaktor „Dziennika Muranowskiego“ jest zanadto wielkim hultajem, ażebym miał odwoływać to, co raz na niego napisałem!

PAN I.

W takim razie dasz mu pan honorową satysfakcją.

REDAKTOR.

Jakto... ja?... za artykuł polemiczny?...

Panowie!

to być nie może...

PAN II.

W takim razie pan odwołasz.

REDAKTOR.

Ależ...

PAN I. Żadnego ależ!... pojedynek, albo odwołanie.

REDAKTOR.

Panowie!... bądźcie łaskawi spocząć...

Ja... ja nie miałem zamiaru obrażać waszego szanownego przyjaciela, dla którego czuję najżywszą sympatją...

PAN II.

Więc o cóż chodzi, — odwołaj pan...

Oto formuła, którą pan zamieścisz w swojem piśmie.

REDAKTOR (czytając).

Zbyt ciężkie warunki... nie mogę ich przyjąć.

PAN I. Więc przyjmujesz pan pojedynek?

REDAKTOR.

O nie... nie, panowie!...

Zostawcie mi ten papier, przedrukuję go!... (obraz znika).

HUMORYSTA.

Czy nie mógłbyś mi pokazać formuły odwołania?

LUCYPER.

Czytaj!...

HUMORYSTA (czyta):

„Dziennik Rozpraw“ Nr. 18.

W dniu wczorajszym mieliśmy nieszczęście zastosować kilka przykrych wyrażeń do czcigodnego redaktora „Dziennika Muranowskiego“.

Czujemy się w obowiązku odwołać te wyrażenia i wyznać, że ze szlachetnym przeciwnikiem naszym postąpiliśmy nikczemnie.

HUMORYSTA (rzucając Lucyperowi gazetą w oczy).

Idź precz, szatanie... duchu przewrotny i kłamliwy!...

I toż to nazywasz przyszłością literatury?...

Apage nędzniku!...

LUCYPER.

Cha!

cha!... cha!... (zmiata).


text:
Radosław Iwański, rzecznik prasowy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował w środę, iż “grupy producentów owoców i warzyw również mogą starać się o unijne wsparcie”.

"Wstępnie uznane grupy producentów oraz uznane organizacje producentów owoców i warzyw mogą korzystać z pomocy funkcjonującej w ramach wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw Unii Europejskiej" - stwierdził Iwański w komunikacie przesłanym PAP.

Wielkość kierowanej pomocy do producentów owoców i warzyw nie ustępuje tej, którą inne grupy producentów rolnych mogą uzyskać dopiero teraz w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013.


O komforcie p o d zi e lan e go p ara d ygmatu i w ys ił ku p orozumieni a m ię d zyd yscy p li n a rne go

1 O komforcie podzielanego paradygmatu i wysiłku porozumienia międzydyscyplinarnego1 AMANDA KRZYWORZEKA, PAWEŁ KRZYWORZEKA Bardzo cieszymy się, że w „Opcicie” rozpoczęła się debata na temat metody – temat jest bardzo ważny, trudny i chyba zbyt często pomijany milczeniem.

Dla nas kwestia ta jest istotna nie tylko dlatego, że oboje stosujemy metody etnograficzne w swoich badaniach i jesteśmy ich zwolennikami, ale też dlatego, że oboje mamy doświadczenie w uczeniu „metodyki badań etnograficznych” w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UW.

A nauczanie metodyki to ważna część tej debaty.

Początkowo zamierzaliśmy dołączyć się do opcitowej debaty o metodzie w formie dwugłosu, ale kiedy zaczęliśmy wchodzić w szczegóły, okazało się, że wychodzi nam – o dziwo – jednogłos.

Piszemy więc jednogłos w liczbie mnogiej.

Anegdoty czy recepty?

Czy uczenie metodyki przez anegdoty jest złe?

Naszym zdaniem nie.

Takie anegdoty są przecież opowieściami o rozwiązywaniu problemów, na jakie natrafia badacz w terenie.

Nie wszystko musi być sformułowane w postaci uniwersalnych recept.

Kiedy opowiadamy jakąś historię z badań, powiedzmy, na Podhalu czy Syberii, to pojawiający się w tej historii problem automatycznie przedstawiany jest w kontekście.

Łatwo wtedy zrozumieć, że gdy ktoś prowadzi badania wśród urzędników Komisji Europejskiej, to, po pierwsze – taki problem może się tam nie pojawić, a za to pojawi się sto innych, po drugie – rozwiązanie, które było dobre na Podhalu, nie musi być odpowiednie w Brukseli.

Nie dajemy w ten sposób studentom złudnego poczucia, że dostają kompletną listę problemów i skutecznych rozwiązań.

Anegdoty są zatem odpowiedzią na wyzwanie kontekstualności.

Opowieści, szczególnie te o porażkach i przypadkowych odkryciach, pokazują problem, na który uwagę zwrócił w swoim komentarzu Tomasz Rakowski: nie kontrolujemy w pełni procesu badawczego.

Dzielenie się pozornie błahymi historiami z badań przypomina powszechnie uznaną metodę nauczania opartą na analizie przypadków (case method), wykorzystywaną na przykład w uczeniu zarządzania.

Celem tej metody jest przede wszystkim ćwiczenie umiejętności rozwiązywania problemów, pokazanie, że nie ma jednego właściwego wyjścia i z każdą możliwą decyzją wiążą się różne skutki.

Sami chętnie opowiadamy o swoich doświadczeniach, bo uważamy to za sposób na wprowadzenie kogoś mniej doświadczonego w problemy terenowe.

Choć to i tak tylko „suchy pedalaż” (jak Michał Buchowski nazywa niepoparte przeżyciem terenowym teoretyzowanie na temat badań etnograficznych), a najlepiej człowiek uczy się robiąc badania pod okiem bardziej doświadczonego 1 Tekst opublikowany został w czasopiśmie „op.cit.,”: Amanda Krzyworzeka, Paweł Krzyworzeka (2011) O komforcie podzielanego paradygmatu i wysiłku porozumienia międzydyscyplinarnego, „op.cit.,”, 26 czerwca 2011, URL: http://opcit.pl/teksty/o-komforcie-podzielanego-paradygmatu-i- wysilku-por/

2 kolegi (na przykład podczas laboratorium etnograficznego w formie wypracowanej przez warszawską etnologię, które – mimo wszelkich słabości tej formy dydaktycznej – jest chyba najlepszym sposobem na uczenie się prowadzenia badań).

Jeśli przyjmiemy podział wiedzy na jawną i ukrytą, to badania etnograficzne należałoby umieścić po stronie tej ukrytej, specyficznej wiedzy w działaniu.

Najlepszą formą jej zdobywania jest praktyka i możliwie długotrwały, bezpośredni kontakt z osobą, której ufamy i która tę wiedzę posiada.

Nauka badań etnograficznych w naszym rozumieniu powinna być – i mamy nadzieję, że w większości przypadków jest – pewnego rodzaju socjalizacją.

Nieroztropne jest przekonanie, że da się tego skutecznie nauczyć przez czytanie podręcznika.

To trochę jak z uczeniem się garncarstwa z książki – niby się da, ale czy nie lepiej popatrzeć, jak to robi stary mistrz cechowy?

A potem pod jego okiem spróbować samemu – pomoże nam w razie popełnienia jakiegoś błędu, będzie nas poprawiał na bieżąco.

Może się okazać, że połowa tej hipotetycznej książki o lepieniu garnków byłaby niepotrzebna, bo intuicyjnie radzimy sobie świetnie z przygotowywaniem gliny, natomiast zabrakłoby rozdziału o tym, co dla nas najtrudniejsze – odpowiednim ułożeniu palców i skutecznych ruchach dłoni.

Ważna jest nie sama wiedza na temat badań etnograficznych, lecz raczej doświadczenie, a także wysłuchanie odpowiedniej liczby tzw. anegdot, bezpośredni kontakt z innymi badaczami, obserwowanie ich zachowań w terenie oraz doświadczanie ich reakcji na nasze działania, i oczywiście odpowiednie lektury – nie tyle podręczniki metod badań jakościowych, ile, przede wszystkim, monografie etnograficzne, pokazujące działania innych antropologów.

Możemy się zastanawiać, czy w Polsce mamy Mistrzów, od których możemy uczyć się badań terenowych.

To słowo onieśmiela, wierzymy jednak, że Mistrzem może być po prostu bardziej doświadczony kolega, który ma za sobą zrealizowane projekty badawcze (doktorant czy doktor) i będzie potrafił stworzyć warunki do uczenia się.

Na sukces edukacyjny złożą się konkretne doświadczenia spotkań z ludźmi podczas praktyk terenowych, refleksja nad własnymi działaniami zainspirowana przez „doświadczonego kolegę”, a także dyskusje z pozostałymi studentami.

Młotkiem w człowieka?

Autorzy rozpoczynający tę debatę wyrażali potrzebę posiadania zestawu technik, takiej skrzynki z narzędziami etnograficznymi.

Jest to potrzeba całkowicie zrozumiała, bo, jak pisze Odo Marquard: „im trudniejsza jest sytuacja życiowa, tym wyższe zapotrzebowanie na rutynę”.

Badania etnograficzne zdecydowanie są sytuacją trudną, nieprzewidywalną, obarczoną ryzykiem i niepewnością.

Skodyfikowane metody badawcze to pewna rutyna, która pozwala nam czuć się bezpieczniej.

Narzędzia są przydatne!

Im bardziej nieokreślony i nieprzewidywalny jest teren i problem badawczy, tym chętniej byśmy do tej skrzynki sięgnęli.

Jednak – i tutaj ponownie nasza myśl jest zbieżna z propozycją Tomasza Rakowskiego – etnograf zamykający się w rutynie technik badawczych jest mniej otwarty na radykalną zmianę własnego sposobu postrzegania świata społecznego, a to właśnie jest siłą antropologii.

Zaaplikowanie czegoś, co niektórzy nazywająanthropological frame of mind – z całą nieokreślonością tego terminu – jest cenniejsze i trudniejsze niż perfekcyjne wykonanie kolejnych etapów procesu badawczego.

Nie

3 twierdzimy, że należy spalić lub schować przed studentami podręczniki metodyki; warto jednak zauważyć, że w antropologii praktykowane jest inne podejście i że trzeba je chronić.

„Nasze” metody, „ich” metody Etnograf zgłaszający projekt w konkursie na ministerialny grant badawczy do sekcji socjologicznej, psychologicznej czy zarządzania, musi liczyć się z tym, że prawdopodobieństwo usłyszenia zarzutu niedopracowanej części metodologicznej jest bardzo wysokie.

Gdy ten sam projekt wyśle do sekcji etnologicznej, ten zarzut raczej się nie pojawi.

Czy to znaczy, że nie znamy się na metodologii albo że Oni się nie znają?

Nie.

W ramach naszego paradygmatu po prostu wiele elementów uznajemy za oczywiste, nie musimy się z nich tłumaczyć.

Skoro w naszym antropologicznym środowisku nie musimy się za każdym razem tłumaczyć z metodologii odwołując się do obcego słownika, powinniśmy się z tego cieszyć i to pielęgnować.

Skoro jesteśmy grupą przekonaną do pewnych zasad, nie psujmy sobie zabawy zmieniając je tylko dlatego, że na podwórku obok ktoś bawi się w podobną, popularniejszą grę, stosując się do innych reguł – bardziej rygorystycznych i „lepiej” opisanych.

Metodologia to pole, na którym rozgrywa się akademicka mikropolityka; jedną z najskuteczniejszych strategii recenzentów w naukach społecznych jest krytykowanie metodologii.

Nie trzeba się znać na temacie badań, bo zawsze można się przyczepić do metodologii.

Kiedy antropolodzy spotykają się ze światem akademickim, który gra według zasad innych niż ich własne, „niedoopisana” postawa metodologiczna może zostać zinterpretowana jako ignorancja.

Można tego uniknąć ucząc się opowiadania o swoich badaniach w sposób akceptowalny dla osób z zewnątrz.

Może czasami warto wspomnieć o „ugruntowaniu” i powołać się na teorię ugruntowaną (Glaser i Strauss; Konecki), napisać o triangulacji, wyliczyć typy obserwacji, powołać się nashadowing, podać przynajmniej dwa rodzaje wywiadów, jakie poprowadzimy, potem wspomnieć o kodowaniu otwartym.

Powoływanie się na konkretne techniki opisywane w podręcznikach ma dużą siłę perswazyjną, i na pewno jest skuteczne w kontakcie z przedstawicielami innych nauk społecznych i z różnego rodzaju zleceniodawcami zamawiającymi u nas badania.

Problemem nie jest więc – wbrew temu, co sugerują autorzy rozpoczynający tę debatę – brak metod, technik i narzędzi.

Nawet na półkach polskich księgarń zrobiło się ciasno od poradników dla badaczy społecznych.

Interesujące jest prześledzenie tego, kto pisze o metodach etnograficznych.

Są to albo nieantropolodzy, albo antropolodzy z doświadczeniem poza antropologią lub w antropologii stosowanej.

PWN wydało ostatnio serię pt. „Niezbędnik badacza”.

O wywiadach pisze psycholog.

O „badaniach etnograficznych i obserwacyjnych” co prawda antropolog, ale o skrzywieniu applied (redaktor „Human Organization” – flagowego czasopisma antropologii stosowanej i zaangażowanej).

Jest też czasopismo „Field Methods” (H. Rusella Bernarda, tego od podręcznika) w całości poświęcone rozważaniom o metodzie.

Znamienny jest fakt, że czasopismo zmieniło tytuł z „Cultural Anthropology Methods”.

Kto tam publikuje?

Przede wszystkim antropolodzy pracujący na pograniczach dyscypliny oraz osoby pochodzące spoza antropologii.

Jaki artykuł z „Field Methods” jest najczęściej czytany i cytowany?

Tekst pod tytułem: How Many Interviews Are Enough?

To pytanie jest rozpaczliwym wołaniem o coś stabilnego i pewnego w badaniach, które z natury są niepewne i nieprzewidywalne, ale zada je raczej student pierwszego roku lub nieantropolog.

Czego uczyć?

4 Jedno z ważniejszych – naszym zdaniem – pytań, wyłaniających się z opcitowej debaty, brzmi: czy należy nauczać metod badań jakościowych w postaci poszufladkowanych technik?

Według nas: tak, ale nie przed pierwszym doświadczeniem badawczym i nie w celu podniesienia posiadanych już umiejętności badawczych na wyższy poziom.

Powinien to być raczej zaawansowany kurs komunikowania się z innymi (taki trening „komunikacji międzydyscyplinarnej”).

W końcu dla antropologów dość typowe jest (skądinąd paternalistyczne) przekonanie, że potrafimy zrozumieć innych, posiąść pewną kompetencję w poruszaniu się w świecie symboli innej kultury – tutaj: socjologów, badaczy jakościowych, badaczy rynku, menedżerów.

Nauczmy się więc używać tych umiejętności nie tylko do tłumaczenia „swoim” kultur „obcych”, ale także do tłumaczenia swoich własnych działań naukowych przedstawicielom „obcych” dyscyplin.

Jest też inne wytłumaczenie takiej strategii edukacyjnej, które dobrze oddaje cytat z Michela de Certeau: „Słaby musi nieustannie obracać na swoją korzyść obce mu siły”.

To nie antropolodzy kontrolują zasoby – antropologia jest w obrębie nauk społecznych słabszą stroną, więc musi się dostosować.

Nie udało nam się uniknąć budowania tego artykułu na opozycji My – Oni, chcemy jednak podkreślić, że podział ten nie przebiega dokładnie według granic między dyscyplinami, lecz raczej między paradygmatami.

Badaczy, z którymi się dobrze rozumiemy, spotkać można w obrębie różnych dyscyplin.

Niektórzy są mocno zakorzenieni w jednej dziedzinie, jak John Van Maanen, profesor zarządzania w prestiżowej MIT Sloan Business School.

Inni, jak Elizabeth Dunn, umiejętnie wymykają się dyscyplinarno-instytucjonalnym reifikacjom.

Dyskutowanie o stanie metodologii etnograficznej w Polsce jest trudne, o czym świadczy chociażby nasze doświadczenie czytania tekstów Wali i Pietrowiaka.

Autorzy ci studiują etnologię we Wrocławiu i wiele ich zarzutów dotyczących nauczania etnografii bazuje, z konieczności, na ich indywidualnych doświadczeniach.

I te prywatne doświadczenia – różnice pomiędzy Cieszynem, Krakowem, Łodzią, Poznaniem, Warszawą, Wrocławiem i Toruniem – zawsze będą przeszkodą w dyskusji o metodzie.

W celu porozumienia warto byłoby może spojrzeć na klasyczne dziedzictwo polskiej etnografii.

To, jak prowadziliśmy i prowadzimy badania w Polsce jest bowiem wyjątkowe, chociażby poprzez lokalne ograniczenia instytucjonalne.

Chętnie wysłuchalibyśmy w opcitowej debacie o metodzie głosu poddającego refleksji właśnie metodologiczne dziedzictwo rodzimej etnografii.

Bibliografia Bernard H. Russell (1994), Research methods in anthropology: qualitative and quantitative approaches, Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

Buchowski Michał (1996), Klasa i kultura w okresie transformacji: antropologiczne studium przypadku społeczności lokalnej w Wielkopolsce, Poznan: Drawa.

Glaser Barney G., Anselm L. Strauss (1967), The discovery of grounded theory; strategies for qualitative research, Chicago: Aldine Pub.

Co.

Guest G., A. Bunce, L. Johnson (2006), How many interviews are enough?, „Field Methods”, t.

18, s. 59.

Konecki Krzysztof (2000), Studia z metodologii badań jakościowych: teoria ugruntowana, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Marquard Odo (1994), Antropologia przypadkowości.

Studia filozoficzne, tłum.

Krystyna Krzemieniowska, Warszawa: Oficyna Naukow


text:
2.

Kto potrafi stać na jednej nodze.

Zapytaj gości, który z nich potrafi stać na jednej nodze?

Oczywiście zgłoszą się wszyscy.

Ten i ów powie: wielka mi sztuka stanąć na jednej nodze.

— Ale ponieważ stawiłeś pytanie, do ciebie należy i rozwiązać je.

Zgłaszającego się, który twierdzi, że ustoi na jednej nodze, postaw bokiem blizko ściany, tak, żeby dotykał jej jednem ramieniem i nogą — więc nie plecami, tylko bokiem — i każ mu wtenczas drugą nogę, wolną, nie przylegającą do ściany, podnieść w górę.

Przekonasz się, że na drugiej nodze, przylegającej do ściany, nie ustoi ani chwili.


text:
Stefan Żeromski

Słowo o bandosie

W podgórskich, kamienistych działkach kieleckich, na jałowych sapach, przez które sączy się zaskórna woda z żelaznych rudawisk, na radomskich piaskach podsośnianych, na opoczyńskich krajach — smętniskach, gdzie się „korzec sieje, kopę zbiera, a kopa korzec daje” — hoduje się dola bandosa.

Siedzi przykucnięta w bróździe, pośród zczerniałej ziemniaczanej naci, kędyś pod jałowczykiem, kędyś pod kępą łopianu, na wąskim wygonie, między owsem a żytkiem, — jako pasturka, łachmanami od oka ludzkiego okryta, workiem od dżdżu.

Tuła się wzdłuż gościńców, po rowach kurzem przydętych, wyciągając ku bryczkom przejeżdżającym obdartą chłopczyńską czapczynę.

W kłębuszek skręca się z choróbsk tajemnych po zapieckach i werkach izb — szkarlatynek.

Patrzy długo z za przepalonych szyb czworacznych na przejeżdżających paniczów wielkiemi, strasznemi, ojczyźnianemi oczami.

Płynie w białej trumience, pomalowanej lubryką pod rosą święconej wody u kościelnego proga i na ugór cmentarny.

Gdy się poczyna okrutny, nikomu i niczemu nie przepuszczający przednowek wychodzi w dal, — za Pilicę — rzekę, za Wisłę — rzekę, „w pszenne kraje”.

W pustych wioskach kieleckich zostaje jeno dziad strupieszały, oślepła, kudłata babka, koślawiec, niemowa, lub obłąkana latawica.

Bywa wtedy, że opuszczony stary człowiek prosi się z głodu i biedy o śmierć, jak o łaskę.

Bywa wtedy, że bezsilni ludzie żywią się mąką z kory olszowej w żarnach mielonej, mleczem ziarna ledwie okwitłego żyta, garsteczką kaszy mannianej o białej rosie osmykniętej na cudzej łące.

Ciemne chaty z nisko nawisłym czarnym dachem, głucho zamknięte kluczem drewnianym na wrzeciądz bukowy zostają same.

Drożyny od gościńca do drzwi prowadzące zarastają trawą.

Ze wsi ucieka ostatni towarzysz schroniska ludzkiego — wróbel.

W inną okolicę wynosi się opuszczony pies.

A za Pilicą, za Wisłą, w „pszennym kraju” słońce pali bandosa grzbiet, zgięty od świtu do wieczora.

Twardy jest trud całodzienny na skwarze w pańskiem polu!

Jak mgnienie oka krótki jest sen w parną noc letnią.

Od rannej zorzy po sierpem zajętem zbożu rozlega się surowa i wrzaskliwa bandoska pieśń:

«Dobrze temu dobrze, kto kómu łeb odrze,

Jesce temu lepiéj, kto kogo oślepi»…

Lał się bandosa pot cuchnący w szmaty zgrzebne i w rudą jego sukmanę przez wieki.

Żarło go robactwo, okrywał brud i osaczała ze wszech stron tajemnicza choroba, żeby pańskie dzieciątko jaśnie świeciło zdrowym ciałkiem i galanto uczesanemi włoskami.

Wyklęczały jego kolana żłobowiny głębokie w kamiennych posadzkach wysokich kościołów, wycałowały jego usta jakoby nowe rany w Pana Jezusa przebitych nogach po kruchtach, żeby jaśnie pan dostojnie mógł siedzieć przed Bogiem we stalach, dumnie a pewnie spojrzeć na cichy swój lud, a pięknego pogładzić wąsa.

Taka jest przez wieki nasza rzecz-pospolita.

Płakał ongi, przed wieloma wiekami nad żałosną dolą żeńców polski poeta:

«Słoneczko, śliczne oko, dnia oko pięknego,

Nie jesteś ty zwyczajów starosty naszego:

Ty wstajesz, kiedy twój czas, jemuby się zdało,

Żebyś ty, o słoneczko, o północy wstało»…

A czy też kiedy w dalekiej przyszłości polski bandos dolę swoją w kamieniu wyklęczy?

Czy ją wycałuje z pana Jezusowych nóg gwoździami przebitych?

Czy ją wydepce opuchniętemi nogami z nieskończonych kolein drogi między swoją czarną chatą a dalekim, pszennym krajem?

Czy też ją ostrą kosą wykosi z wonnie szumiących traw, czy ją kiedy wyrznie sierpem pracowitym z jarego zboża świętej ojczyzny?

Kiedyż ustanie skarga żeńców, lecąca po rannych rosach z pokoleń na pokolenia?

Kiedyż się żeńcy polscy z miłością nachylą ku zbożu dostałemu i kiedyż szerokim zamachem potęgi zagarną pokos trawy szumiącej nie mój, ani twój, ale nasz, ojczysty?…

------------------------------------------------

„*Kto nie wyjdzie z domu, aby zło znaleść i z oblicza ziemi wygładzić, do tego zło samo przyjdzie i stanie przed obliczem jego*”.

------------------------------------------------

Zdarzyło się onego czasu, że daleko — daleko szedł bitemi gościńcami samotny wiejski chłopczyna.

Wracał do domu w kieleckie góry.

Pojęli go byli ze sobą ludzie we światy, bo w chałupie zawartej na głucho, nie miał przy kim pozostać.

Żął we żniwa z innymi, wiązał, dźwigał snopki i układał we sterty.

Napatrzył się pięknych paniczów, harcujących ścierniskami na spasionych kucach, nadziwował się pannom, bokiem dosiadującym dzikiego ogiera, naślepiał się na pałac wielkookienny.

Śpiewał panom podchlebne pieśni w dożynki…

A gdy ludzie po żniwach wracali i uszli już mil wiele, rozpuchła mu bardzo w kostce prawa noga.

Szedł, utykając, z wielkim pośpiechem, żeby nadążyć.

Bardzo się ludziom śpieszyło do chałup, więc go z jednego noclegu odeszli.

Wlókł się tedy sam daleką, obcą drogą…

A jechał oną drogą na siwym koniku panicz wesoły.

Zobaczył bandosa, siedzącego nad rowem, jak se głowę układał na pościeli z pryzmy kamieni szosowych, i z ciekawości zlazł ze swego konika.

Zagadał.

Popatrzał na nogę spuchniętą, wejrzał w tajemnicę oczu zamglonych…

Przepytał się, jak i co.

Poczęli obadwaj gwarzyć pomiędzy sobą.

Gdy konik siwy szczypał trawkę przykurzoną, wszystko paniczowi bandos rozpowiedział: — o długości dnia, gdy się z sierpem na klęczkach idzie przez nieskończoną niwę, — o głodzie przedwieczerza i dobrotliwych zachodach, — o smaku niewysłowionym zimnej wody we dzbanie, — o bardzo krótkiej nocy i świcie niezbłaganym, — o chłodzie rosy porannej, przez którą stopy brną z noclegowiska na niwę, — o rozpuchniętej nodze i zabijającej duszę długości nieznanej drogi, — o zimowem wzdychaniu podstrzesznem, o komorniczem tęsknieniu ku onej pracy przednowkowej na znojnem pańskiem polu, — i o dróżce zarośniętej pod progiem czarnej chałupy…

Zaszkliły się paniczkowe jasne oczy i sposępniała wesoła twarz.

Siadł obok, tak samo na pościeli z kamieni, głowinę położył i słuchał.

Tak się ta wtedy na wieki wieczne rozmówili bandos z paniczem.

Coś sobie szeptaną mową zaprzysięgli wraz.

Aż do zgonu.

Panicz wziął w swe piersi serce bandosa, a swoje w jego piersi wcielił.

(Poczuł snać w sobie wtedy po dziadach, pradziadach ocknione widziadło, wyklętą, wykadzoną zmorę: — duszę rycerza.

) Krwawą bandosa dolę przypiął sobie do lewego boku, jak zardzewiały, w ziemi wykopany brzeszczot mieczowy.

Rąbać nim począł z ramienia ślepemi ciosami mrok zagęstniały i zdawna narosłą przemoc w ojczyźnie.

Wtrącał się wszędzie, był wszędzie, poeta, błędny don-kichot, Rycerz — Bandos.

Deptał strudzonemi nogami wszystkie gościńce idejów, swoją własną żadnej nazwać nie mogąc, bo oczy niedościgła porywała dal, a stopy palił sandał z płomienia.

Wdzierał się na niedościgłe percie wyklętych marzeń, na strome, w skałach kute stopnie poznawania, na śmiesznie zawrotne urwiska złudzeń potęgi.

Nad nim i nad bandosem jedna była dola i jedno niebo.

Ścigał ich tęgi, zdrowy śmiech, urąganie, wyzwiska, potwarze i wszystkie groźby, od najprostszej, najpoczciwszej, międzyzdrowaśkowej, aż do bardzo złożonej, nowoczesnej, niemej, mówiącej jedynie połyskiem z zanadrza noża skrytobójcy.

------------------------------------------------

Był czas, że bandos oślepłe oczy podnosił od gnoju wywalanego na pańskie pole, odjął ręce od pługa, przewracającego zagon cudzy.

Z klątwą wściekłości na spękanych wargach wyprzągł się był z pańskiego kieratu i wyszedł z czworacznego chlewa, gdzie się jego dzieci pospołu ze świniami tarzają.

Ruszył wtedy za przewodnikiem.

Ten zaś, kto mu przewodził, opierał się na nim.

Jest bowiem w Polsce zasada najżywotniejsza, że ilekroć kto przewodzić zamierza, na kimś „opierać się” musi.

Jeden opiera się na księżach, drugi na fabrykantach, trzeci na szlachcie, czwarty na żydach, piąty na chłopach, szósty na robotnikach z fabryk.

Był i taki, co się nawet „oprzeć” postanowił na tobie, — żal się Boże! — parobku.

Nie wiedział ciemny bandos, że nie trzeba było takiego słuchać i za tym iść, kto się na innych opiera.

Nie wiedział, że taki schlebia tylko nędzy, żeby szła za nim i waliła się pod jego stopy, a on zaś stanie na niej, jako na wzniesieniu.

Jakże to miał poznać bandos od brudu i nędzy oślepły, kto z wodzów ma duszę czystą i ręce czyste?

Miał-że odepchnąć pochlebcę i wybrać tego, co nie nosi w ustach miodu, lecz gorycz?

Jakże miał w tłumie pochlebców poznać tego sprzymierzeńca, co uderza płomiennem słowem w motłoch klechów, w motłoch szlachty ze dworów, w szajki fabrykantów, w gromady chłopów, co na swych morgach siedzą, w żywe masy robotników z fabryk, a nawet w pierś niezakrytą jego, bandosa, który jest najbardziej ze szmat obdarty w ojczyźnie, chudy jak Chrystus z przydrożnej pasyjki, — jego co swoją nie może nazwać łyżki drewnianej, którą warzę do ust niesie, barłogu, na którym nie dosypia i grobu, w którym po trudzie ma spocząć!

Jakże to bandos miał wyrozumieć i pojąć, że ten jeno mówi prawdę godną posłuchu, kto motłochowi nie schlebia, że ten jeno mówi prawdę godną posłuchu, kto idzie przeciw motłochowi z żągwią prawdy?

Jakże to miał poznać, że ten jeno mówi prawdę godną posłuchu, kto się na nikim nie opiera, lecz się opiera na samym sobie, — kto samego siebie przeciwstawia motłochowi!

(Choćby tłum świstał, choćby wył, choćby się zmawiał w bojkot, w ogłodzenie, choćby przekupywał skrytobójcę — on uśmiecha się do swojej prawdy).

Jakże to miał poznać ciemny bandos, że tylko ten głosi prawdę godną posłuchu, kto wzywa do walki o każdego cierpiącego człowieka, o wolnego człowieka, o cały tęskniący a uwięziony wolny duch.

Albowiem tylko ten wyniszczy w Polsce nasienie czarnej seciny.

------------------------------------------------

Czasu owej dziwnej jesieni, jesieni, co była jakoby w klepsydrze włoskowata cieśnia, przez którą miała się z jednej otchłani czasu przesunąć w inną nieznaną wszystka zawartość dziejów plemienia — Rycerz — Bandos dał się unieść złudzeniu.

Pod górą, przedwiecznem grodziskiem, wśród łąk stał na mównicy.

Jak najcudniejsza łąka słał się lud ze wsi dalekich, z miasteczek, z izb rzemieślniczych, z nor nędzarzy.

Wśród tłumu stała szlachta z pałaców i dworów, „inteligencya” rozmaitych zawodów.

Nad głowami wszystkich powiewały symbole braterstwa idei.

Rycerz — Bandos mówił na temat tej prawdy, wyszarpanej z męczeństwa przez poezyę polską:

«Ty nie jesteś mi już krajem,

Miejscem, domem, obyczajem,

Państwa zgonem, albo zjawem,

Ale cnotą, ale prawem»…

A kiedy, zstąpiwszy z mównicy, szedł z odkrytą głową w wielkim tłumie chłopów, rękodzielników, wyrobniczego mrowia, parobków i nędzarzy, śpiewających pieśń radosną, kiedy patrzał na szczyty drzew przed wiekiem sadzonych, które zdawały się wyciągać ku niebu konary i witkami śmiać się ku chmurom, mówił do duszy swej:

— Nareszcie, teraz nareszcie złączyło się rozdzielone serce ich!

Okaże teraz szlachcic polski wielkość duszy, która przecie samą siebie w trudzie tylu lat przezwyciężała.

Odpasze wreszcie złotolity pas i zrzuci z ramion kontusz czerwony.

Zstąpi w piastowski lud i stanie się ludem.

Najpierwszy jego narodowy czyn będzie zniesienie aż do najdalszej granicy nędzy parobków, podźwignienie aż do chrześcijańskiego wspólnictwa we wszelkiem dobru robotników rolnych.

Nie przymusowe, lecz dobrowolne wywłaszczenie!

Będzie wśród nas milczący majestat wielkiego uczynku, gdyż będziemy jeden lud, szarpiący w ciszy powrozy swych nałogów, zdzierający wrosłe w ropę ran przepaski złudzeń.

Prawo, które teraz wpośród nas jednogłośnie, starym obyczajem zapadnie, zaświeci w mroku świata, jak na początku Szczerbiec, trzaskający w bramy wschodu.

Niechaj śpią kości, rozmiecione po okręgu ziemi!

Niechaj spoczywają pod błogosławieniem popioły rozsypane.

Tak się daleko, tak szeroko, tak głęboko musiał rozpostrzeć polski duch, żeby mógł samego siebie przemódz i zwyciężyć.

Wszystko się dobrze dokona na użyźnionych popiołami rolach!

Nie trzeba w Polsce rewolucyi socyalnej.

Kto pierwszy znalazł liberum veto, ten pierwszy zniweczy na ziemi rewolucyę socyalną.

Rozpustne swoje hasło: — „zastaw się, a postaw się!” — przemieni szlachta polska na najwyższe hasło świata.

Zastaw się, jak wygnańce w ziemię cudzą i w ziemię sybirską!

Nie zostaw sobie nic prócz wielkości duszy.

„Zastaw się, a postaw się!”, jak owo światełko w zwalisku, jasna zorzeńka ojczyzny nowej, hetman kresowy opuszczony od wojska, umarły na dzikiem polu, Stanisław Worcel.

„Zastaw się, a postaw się!”, jak Joachim Lelewel, który w izbie nędzarza mieszkał i bluzą robotniczą grzbiet nakrywał, a obdarzył naród zwierciadłem jego dziejów; — jak Bronisław Trentowski, który nie miał za co kupić książki potrzebnej do badań, a zostawił po sobie niezniszczalny gmach myśli; — jak Adam Mickiewicz, który zastawiał kopertę zegarka, żeby dzieci wyżywić, a darował plemieniu świętą koronę jego bytu i niezniszczalną na wieki konstytucyę; jak ów Cyprian Norwid, ośmieszony, nieznany, który umarł w przytułku, a zabrał ze sobą odtrącone przez dzicz księstwo poezyi, dziś na nowo przygarnięte i wrosłe w świętą koronę; — jak ten za naszych dni czysty przechodzień z góry ducha, przynoszący obłudnym faryzeuszom pozew przed ołtarz, Antoni Szech, który nim słowo zwiastujące mówić począł, oczyścił się w zimnej kąpieli czynu: sprzedał, co

miał, i wykupił nieszczęsne dusze, jęczące w jarzmie rozpusty; — jak Stanisław Witkiewicz, co chudą swą ręką, między jednym a drugim krwotokiem pracując, zabudował kraj własnym węgłem i nakrył go własnym dachem, — a sam mieszka w zimnej izdebce góralskiej…

------------------------------------------------

W istocie, w istocie…

Zaledwie rok upłynął od owej chwili, gdy panowie dziedzice w „pszennym kraju”, w pięknej ziemi lubelskiej, zjechali się wielką gromadą w wiekopomnym grodzie Lublinie.

Głęboko, w tajemnicy radzić poczęli nad tem, jak, w jaki sposób odebrać drobną podwyżkę parobczańskiej płacy, którą byli parobcy w lecie na panach zmową wymogli.

Nałożyli na siebie panowie dziedzice niemały podatek od włóki dla złamania solidarności parobków.

„Zastaw się, a postaw się!”

Ktokolwiek do zmowy ucho podawał, dostał od dziedzica znaczek sekretny, cyferkę na książce służbowej, herb nowego nadania.

A każdy taki herbowy wyrzucony został ze służby na zimę.

Z książką swą, oznaczoną tajnym, niewiadomym mu herbem szedł od dworu do dworu, szukając pracy, dachu nad głową, czworacznego chlewa, w którymby jego dzieci barłóg mieć mogły i ciepło zimowego smrodu.

Lecz wszędzie go wyszczuwano za bramę.

Śmiech go ścigał.

Wszystkiemi drogami pszennej krainy, ślicznej ziemi lubelskiej snuły się kompanie głodnych wygnańców.

W taką formę, w taką „cnotę” i w takie „prawo” — odlała się nasza wola w tych dniach powiewu swobody.

Mądrzy są polscy panowie.

Zupełne jest ich zwycięstwo.

Złamali solidarność zmowy ku podwyższeniu płacy o parę rubli na rok, o parę korcy ziarna na życie, o krótszy dzień roboczy, — odtrącili i wdeptali w ziemię żądanie ochrony dla dzieci, lepszego traktowania dla siebie, lepszego chlewa na legowisko.

Głęboki rozum panów wszystko w tem dziele „narodowem” przewidział.

Wrócił się parobek złamany do ich kolan.

Padł do nóg pańskich.

Znowu musiał przyszwę buta ucałować.

Jęcząc, błagał, żeby go znowu na dawnem prawie do kieratu wziąć za płacę, jaką dać raczy dłoń pańska i żeby mógł w czworacznym barłogu znaleść legowisko.

Niesie teraz na barach schylonych głuchą, okrutną, ciemną swą zemstę.

W duszy dźwiga niewypowiedziany ciężar sprawy przegranej, kamień żarnowy.

Bo to on dźwiga teraz ciężar sprawy przegranej!

Dla niego, paryasa obdzieranego ze szmat, pozbawionego prawa do nauki, autonomiczna wolność — to przecie nic innego, tylko dostateczny kawałek chleba, krótszy dzień pracy, szacunek dla jego człowieczeństwa, wyższa zapłata za pracę i prawo do oświaty.

Kiedyż kłamstwo nasze uzna tę prawdę?

W głuchej nocy swego tułactwa po dalekości dróg, na skutek bezrozumnej zemsty dźwignął bandos kamień żarnowy, przytłaczający serce.

Szaloną z rozpaczy dłonią, ze straszliwie skutecznem przekleństwem cisnął go na środku drogi.

I potknęło się o kamień ten Szczęście polskie, Ojczyzna nasza.

------------------------------------------------

A u końca tych dwu nadzwyczajnych lat — cóż my o sobie powiedzieć możemy?

Cóżeśmy uczynili z użyczenia losu?

Cośmy podłego zwyciężyli w sobie, wytępili nikczemnego, cośmy stworzyli na nowo z nicości?

Jakiż jest znak woli naszego ducha, któryby można palcem wskazać, jaki symbol wewnętrznej potęgi, do któregoby przypaść mogło serce?

Czy choć granitowa potworność ślepego czynu?…

W ciągu tych dwu nadzwyczajnych lat można było przekonać lud, że nasza myśl, nasze marzenie, nasz sen o przyszłej ojczyźnie jest jego dobrem.

Można było wymową wszystkich ust przekonać lud, żeby on swoją dolę wziął z naszych rąk w swe ręce.

Można go było zakląć, żeby świętą koronę z cierni, zeschłej krwi i bezcennych wersetów po naszemu uczcił i po swojemu do piersi przytulił.

W ciągu tych dwu nadzwyczajnych lat można było pokryć kraj siecią stowarzyszeń współdzielczych.

Można było spoić stan robotniczy związkami zawodowemi w olbrzymie, żywe organon, które tyłem zwrócone do wszelkiej polityki, wytraciwszy z dusz nienawiść proletaryusza do proletaryusza, przede wszystkim byt jego zasadziłoby we wspólnotę, jak drzewo owocne w ziemię.

Można było założyć setki kół rolniczych, któreby tworzyły wielką kooperacyę rolną.

Można było w głuchych, brudnych, odrażających mieścinach tworzyć związki rzemieślniczo-rolne.

Można było zbudować tysiące szkół i ochron.

Można było przecie rzucić w tę pracę wszystek entuzyazm i wszystek polski majątek, aż do ostatniego szeląga.

Można było stworzyć centralne muzeum społeczne i łańcuch muzeów prowincyonalnych.

Można było budować szkoły rolne, sale wykładowe, teatry wiejskie, sale wystawowe i oddawać sztukę polską ludowi.

Ale my przecie, jak wiadomo, jesteśmy „ubodzy”.

Nas „nie stać”.

Martwym odłogiem leży ziemia.

Naród nasz nie chciał przezwyciężenia samego siebie, przełamania swojej nie — woli, która leży wprawdzie i nazewnątrz, lecz nadewszystko leży w duszach.

Gdybyż, jąwszy się z takim entuzyazmem kontrrewolucyi, klasy „przodujące” w narodzie wydały były ze siebie siłę innego porządku, któraby nowem tworzywem napełniła życie!

Jakąż one wykazały siłę?

Na Macierz Szkolną, wezwane przez najtkliwiej jakoby umiłowane zawołanie nie złożyły dwustu tysięcy!

Nie zdobyły się na najniższą, najelementarniejszą cechę czynu społecznego, na ofiarność grosza, na obcięcie budżetu zbytków.

Dwu, trzech magnatów o milionowych dochodach rocznych mogło ugruntować oświatę w kraju.

Ale tu nikt nie żywi żadnej pasyi, żadnej ambicyi milionera amerykańskiego.

Społeczność ta umie tylko i chce leżeć bezczynnie, jak szlam w stawisku, — płynąć biernie po szlakach najsłabszego oporu, jak zaskórna kurzawka i beczeć, jak stado owiec, gdy bat na grzbiety spada.

Mężny samotnik jest tu zawsze między gruntem a niebem na poprzecznem drewnie, obrzucony kwiatami przekleństw, — nowator, zapuszczający pług głęboko w nowinę namuliska, zbojkotowany, ogłodzony i bryłami oszczerstw zawalony w żebraczym dole.

Pan tylko zawżdy „rządzi” w pomroce chłopstwa ku swej korzyści i wygodzie przez fagasów, trzymających się jego klamki.

Biskup odprawia publiczne modły o odwrócenie klęski powszechnego głosowania, a rabin nakazuje post trzydniowy o odwrócenie klęski rozwoju kooperatyw spożywczych.

------------------------------------------------

Kto przeczytał nieustraszonemi oczyma dzieje końca Rzeczypospolitej, ten wie raz na zawsze, czem była i jakie przyniosła owoce przemoc możnowładzcy.

A przecie od tego samego, na czem się wszystko skończyło, od przepłacania na sejmikach ciemnych, pijackich band przez żądnych władzy magnatów, po upływie stulecia z górą miało się zacząć.

Znowu przepłacanie ciemnych band motłochu dla zduszenia „ducha leżącego pod męką ciał”…

Przybyło tylko, czego przed wiekiem nie znano — dziennikarstwo.

Słowa: „Polska, ojczyzna, naród, kraj, społeczność” — poczęły służyć do tego celu, żeby snobizm ciemnego tłumu mógł być podżegany skutecznie, a interesy magnatów i bankierów osłonięte sztandarem.

Przez pewien odłam dziennikarskiego motłochu święte wyrazy zostały shańbione i pozbawione wewnętrznej treści.

Zbezczeszczone zostały najtkliwsze dźwięki popowstaniowego języka, dostojnej mowy, w szkole milczenia zahartowanej, jak płytka stal, chowanej na piersiach, jak ryngraf.

Nazwy idei nie to w niej dziś znaczą, co znaczyły i co znaczyć powinny.

Należałoby stworzyć nowe Słowo, nowy ornat i nową mitrę dla niezniszczalnych idei.

Lecz któż może posiąść tę moc?

Kto się poczuje na duchu, żeby skinieniem szpady zniweczyć bezwład wewnętrzny.

Nie — wolę dusz?

Żeby przemówić?

Do kogo mówić?

Słuchacz — to Walgierz Udały.

Jakież i czyje słowo podźwignie jego senną głowę, zgnuśniałą prawicę?

Któż mu każe, żeby łachman swój zwlókł i wstał z barłogu, jak duch?

Nie zrozumiany został przez to pokolenie ten, co po promieniach uczucia wstępował w niebiosa i na serca wyzywał Boga, czterykroć nowator, niepokojący świat aż do zgonu.

Jego siwa, bodze — podobna głowa opatrzyła się oczom, lecz jego święta w ludzkości dusza, jego lwia wola obca jest i wydziedziczona z posłuchu.

Czy został wchłonięty przez plemię ów drugi, nieustraszony Warneńczyk w przestworach ducha, co roztrącał przez życie mieczem mękę ciał i okazał, jak duch korzysta z mogił?

Ich mowa, złożona z płomiennych języków słania się, jak błędny ogień nad bajorem dwudziestomilionowego narodu.

Do kogo przemówią wielkie żywoty, godne pióra Plutarcha albo Carlyla, nieznane dzieje trudów Hoene-Wrońskiego, Worcela, Nabielaka, Libelta, Trentowskiego, Konarskiego, Rufina Piotrowskiego, Gustawa Erenberga, Aleksandra Krajewskiego, Szwarcego i tylu innych, których pokryła noc niepamięci?

Jaki został ślad po tych, którycheśmy mieli szczęście pośród siebie widzieć, po Maryanie Bohuszu i Bolesławie Hirszfeldzie, Synach nieśmiertelności?

Rzucali w otaczające bajoro wszystkie wybuchy ognistej woli, która ich trawiła, wydarli ze siebie z korzeniem dusze, a oddawszy je na karm żarłocznej ciemności, pokonani przez rozpacz, w tajemnicy zadali sobie mężną śmierć.

Do kogo przemawia wysokie słowo Stanisława Witkiewicza i Stanisława Wyspiańskiego?

------------------------------------------------

Przemówi do nich napewno „polityk”, gdy cuda sprytu, podpatrzone przez dziurkę od klucza w pruskich urzędach policyi i galicyjskich cyrkułach przyniesie na te piaski i nauczy skrytobójców, jak „bratnią krew przelewać”.

Trafi do dusz, gdy o tych swoich dokonanych czynach i gigantycznych zamysłach wygrania „wojny domowej” w publicznej mowie, z bajeczną genialnością zda sprawę.

Przemówi do nich pierwszy z brzegu kauzyperda postępu czy reakcyi, byleby umiał migotać znanemi frazesy, byleby zapewnił, że on za wszystkich wszystko „załatwi”, a społeczność polska będzie miała nietknięte dochody, umiłowany bezwład, spokój od nowatorów, wybory, karnawał i operetkę.

Przemówi do nich poliszynel wiecowy, podniecający na tle rozwartych kloak wyborczych tłum katolicki na tłum żydowski i tłum żydowski na katolicki, byleby umiał sprawić ten skutek, żeby wola karyerowicza stała się wolą biednego i ciemnego pospólstwa.

------------------------------------------------

Spuścił krzyżak czarną przyłbicę i wywlókł z zanadrza puginał.

Zadał w nieokryte piersi polskiego chłopa cios nieomylny.

Oparł się o ziemię rolnik poznański i ku nam spogląda, nim wyda krzyk swój śmiertelny.

A u nas — żebranina u drzwi szlachetnego cudzoziemca o kość litości, o odczepne, dobre słowo, — gadanina wiecowa i rezygnacya, dyrektywa dusz naszych.

Wyciąga po nocy poszukujące dłonie i ciężko wzdycha w ciemnej niewiedzy ocknięty lud po chałupach mazowsza, podlasia, małopolski.

W zapadłych wioszczynach pracują młodzi chłopi, przedzierzgnięci w obywateli, z mozołem ponadsilnym zakładają szkółki, tworzą czytelnie, borykają się za bary z mrokiem i głupotą otoczenia.

Przepływa przez zaułki Warszawy, Łodzi, Zagłębia rozbity, złamany lud.

Zdruzgotane są święte nadzieje.

Ileż sumień zaprzedanych!

Był popyt na znikczemnienie, jest teraz podaż.

Jak szczelny włok, coraz szerzej rozszerza się ciemność ducha w głębi bezdomnego pogłowia.

Coraz głębiej, aż do ostatniej granicy przechodzi pęknięcie przez serca samotne, które trwogi nigdy nie znały.

Patrzyły na zawodność każdego z widziadeł ducha, a teraz mają poznać ostatnie polskie rozczarowanie, przed którego stwierdzeniem truchleje słowo.

Tylko egoizm nie stracił pewności siebie.

Wdziewa teraz najuroczyściej biały swój płaszcz, nakłada biret.

Wstąpiwszy w środek aktu straszliwej tragedyi, wskazuje laską na skira podłości w ciele ludu.

On to jeden zdawna przewidział.

Teraz mu się nareszcie zdarzyła sposobność zemsty na „przeklętem pokoleniu” męczenników.

Gdy dziś wygniłemi oczyma nędza nic nie widzi, a chuda jej ręka wyciąga pustą sakwę ku temu, kto ją napełni, jego pięknomówne usta jedynie plują w trup męczennika kołysany od wichru.

------------------------------------------------

Młodości!

Wszystkiego dziedzicu!

O, pokolenie przyszłą wiosnę niosące!

Promień słoneczny po nocy, zza krawędzi mroku znowu wytryśnie.

Ciepły wiatr z południa powieje w trawy młode, we włosy i na lica dzieci wiejskich, po topielach dróg śpieszących do dalekich, biednych, zrzadka rozstawionych szkółek i ochron.

Rozkwitnie znowu wiśnia po sadach, w opłotkach brudnych wsi…

Zakuj się w żelazną zbroję woli, o młoda duszo!

Niechaj twój umysł nie skażony naszymi błędami, zaryje się z uporem Hoene-Wrońskiego w „liczbę, metal, trupie ciało”.

Pokonaj wszystkie hasła, mamidła i etykiety, kołyskę twoją otaczające.

Ustami tak miłosiernemi i tak niezbłaganemi, jak usta Sakya-Muni zaprzysięgnij sobie poznanie siebie, które jest głównym sposobem do niezbędnego czynu: do przezwyciężenia bezwładu duszy polskiej.

Bezprzykładna hańba naszego świata jest hańbą każdej jednostki.

W twej zbiorowości musi się narodzić geniusz polskiej natury.

Z twoich zastępów musi wyjść człowiek nasz, w jednej osobie Żółkiewski i Mickiewicz, od którego czynów i słowa rozradują się popioły, zadrży lud jak długi i szeroki — i westchnie świat ku swemu Bogu.

Lecz nim ta potęga, dźwignia nowego żywota, pchnie ziemię leniwą, nim promień ten życie tworzący padnie w błotne namuliska po spuszczeniu głębokich wód, musi się głęboko wrzynać krzywy pług w płone nowizny.

Niejedno ramię dostojnie musi ciągnąć szlę, jak koń, gdy braknie konia.

Ze wszystkiego wyzuci na obszarze świata musimy wynaleść nowy pracy gatunek.

Jak ludzie dzicy z dwu kawałków drewna, które zostawi w naszych ręku los, musimy szalonym naszym entuzyazmem i niestrudzonym uporem wywiercić ogień nowy.

Niech się ocknie i pokaże dobosz nowej Pracy i nowej Sprawy!

Niech oczy nasze z tęsknoty zgorzałe zobaczą jego natchnione oblicze.

Niech bije głos jego pobudki w błony ran ledwie zawściągnione, w jamy oczu wygniłych z łez, w srom ręki, ściskającej sakwę, gdy drży nagi plemienia duch, — i w najgłębsze pęknięcie polskiego serca.

Niech tłumi swarliwy bełkot publiczny.

Nie chcemy, o nadchodząca dzielności, zająknąć się od narzucenia ci naszej woli, — ani ci schlebiać.

Tylko serca nasze drżą do tej wiary, że ty się nisko schylisz do czarnych stóp cierpiącego w ojczyźnie człowieka, a on cię pasować będzie na swego rycerza.

A gdy się dźwigniesz i rozciągniesz ramiona, zedrzesz z dłoni rękawicę i ciśniesz ją z wyzwaniem na walkę do ostatniego tchu oszustwu, co w masce cnoty i prawa przechadza się po naszym świecie.

Serca nasze drżą do tej wiary, że to ty wytępisz w duszach dufanie polskie w samochwalstwo i zmusisz do milczenia usta pochlebcy.

Gdy ujmiesz w rękę żagiew prawdy, pójdziesz wbrew leniwym, bezwolnym, jałowym powzięciom tłumu, wbrew zaskorupiałym opiniom partyjnym, wbrew ufortyfikowanym obozom księży, szlachty, fabrykantów, robotników, chłopów i mieszczan.

Albowiem — kto się opiera o lud, nie jest z ludem.

Kto jest z ludem, ten mu nie schlebia.

Człowiek, co czci człowieka, opiera się tylko na sobie.

Kto się opiera tylko na sobie, ten walczy aż do śmierci ze wszelkim mrokiem zalegającym odłamy, na które rozszczepił się naród.

Kto nie drży przed podjęciem walki z tak rozszarpanym ideałem narodu, ten się bije o całego człowieka, o wolność ducha tęskniącego w cielesnem więzieniu i o święte widziadło wielkiego *Ludu* przyszłości.

Grudzień, 1907 r.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Maurycy Zych, Słowo o bandosie, Skład Główny w Księgarni H. Althenberga we Lwowie, Drukarnia Wł. Teodorowicza w Krakowie, Kraków 1908.


text:
Islandzki rząd przejął całkowitą kontrolę nad największym bankiem w kraju - Kaupthing.

Gospodarce Islandii grozi załamanie, a władze zapowiadają, że kraj latami będzie wychodził z kryzysu finansowego.

W ostatnich dniach islandzkie banki mocno odczuły skutki globalnego kryzysu.

Kurs tamtejszej korony potrafił zmieniać się o 20 procent w ciągu zaledwie jednego dnia, a w ciągu ostatniego roku stracił wobec euro około 70 procent wartości.

Eksperci mają wątpliwości, czy środków z państwowej kasy wystarczy na ustabilizowanie zagrożonego sektora bankowego.

Natomiast szef Europejskiego Banku Centralnego uspokaja nie tylko Islandczyków.

Według niego, po wczorajszej, skoordynowanej przez sześć banków centralnych, obniżce stóp procentowych rynki finansowe powinny "odzyskać przytomność".

"Pesymizm jest przesadzony, wspólnymi siłami możemy go pokonać" - stwierdził Trichet.

Dodał, iż wierzy, że Międzynarodowy Fundusz Walutowy podejmie decyzje, które uspokoją rynki.

Spotkanie członków MFW planowane jest w najbliższy weekend w Waszyngtonie.


text:
WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

sygn. akt P 39/06

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Mirosław Wyrzykowski — przewodniczący,

Mirosław Granat,

Wojciech Hermeliński,

Ewa Łętowska — sprawozdawca,

Marek Mazurkiewicz

protokolant: Grażyna Szałygo,

po rozpoznaniu, z udziałem Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie, czy art. 1302 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.

— Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w zakresie dotyczącym zarzutów od nakazu zapłaty w związku z art. 494 tego kodeksu oraz art. 10 i art. 19 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398), jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji,

orzeka:

Art. 1302 § 4 zdanie pierwsze w związku z art. 494 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.

— Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, z 2006 r.

Nr 126, poz. 876 oraz z 2007 r.

Nr 21, poz. 123, Nr 82, poz. 560 i Nr 125, poz. 873) w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewidują, że sąd odrzuca nieopłacone zarzuty od nakazu zapłaty, wniesione przez przedsiębiorcę niereprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej zapłaty, są niezgodne z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie są niezgodne z art. 176 ust. 1 Konstytucji.

Ponadto postanawia:

Mirosław Wyrzykowski

Mirosław Granat

Ewa Łętowska

Wojciech Hermeliński

Marek Mazurkiewicz


text:
←3.

Przygoda nocnego stróża Kalosze szczęścia

4.

Kulminacyjny moment

Hans Christian Andersen 5.

Przemiana kopisty→

Przekład: Franciszek Mirandola.

4. KULMINACYJNY MOMENT

Numer deklamacji.

Wysoce niezwykła podróż.

Każdy mieszkaniec Kopenhagi wie doskonale, jak wygląda brama szpitala Fryderyka, ale ponieważ historię tę będą czytali może i ci, którzy Kopenhagi nie znają, więc muszę ją na wszelki wypadek pokrótce opisać.

Szpital oddzielony jest od ulicy wysoką kratą żelazną, której pręty są tak szeroko jeden od drugiego rozstawione, że bardzo szczupli młodzi asystenci lekarscy wykradają się pomiędzy nimi na różne krótkie wizyty.

Najtrudniej było przecisnąć na drugą stronę głowę, tak że i tu, jak w ogóle często na świecie, małe głowy są najszczęśliwsze.

Tych parę słów wystarczy zamiast wstępu.

Tego wieczora miał dyżur jeden z młodych praktykantów.

Można było o nim powiedzieć jedynie w fizycznym znaczeniu tego słowa, że miał tęgą głowę.

Na dworze deszcz lał strumieniami, ale pomimo tych dwóch przeszkód lekarz postanowił wyjść, przynajmniej na kwadrans.

Uważał przy tym, że nie opłaca się na tak krótki przeciąg czasu wtajemniczać w całą sprawę woźnego, gdy można się było prześliznąć pomiędzy prętami ogrodzenia.

Stały tam kalosze zapomniane przez stróża; młody lekarz wcale nie myślał, że to kalosze szczęścia, ale sądził, że przydadzą mu się na taką pogodę, włożył je więc i chciał prześliznąć się przez ogrodzenie, czego jeszcze nigdy dotychczas nie próbował.

No i już jest przy ogrodzeniu!

– Daj Boże, aby przesunąć głowę! – powiedział asystent i zaraz (chociaż głowę miał dużą i grubą) szczęśliwie przesunął ją pomiędzy prętami, już to kalosze potrafiły zrobić!

Teraz trzeba było przecisnąć całe ciało, ale tu sprawa utknęła.

– Ha, jestem za gruby – powiedział asystent – myślałem, że z głową będzie najtrudniej!

Nie przelizę, to darmo!

Chciał prędko cofnąć głowę, ale nie mógł.

Mógł łatwo poruszać szyją, ale to wszystko.

Z początku się rozgniewał, a potem humor zupełnie go opuścił.

Kalosze szczęścia postawiły go w strasznej sytuacji, a na nieszczęście nie przyszło mu do głowy powiedzieć, że chce wyzwolenia z tej pozycji.

Deszcz lał, nikogo nie było na ulicy.

Nie mógł dosięgnąć dzwonka do bramy, jakże się mógł wyzwolić z takiego położenia?

Myślał, że będzie musiał tak przestać do rana i że trzeba będzie posłać kogoś po kowala, aby przepiłował żelazne pręty, ale to przecie nie będzie tak szybko, a tymczasem cała szkoła chłopców w błękitnych mundurkach z przeciwka stanie na nogi, przybiegną weterani marynarze ze swoich domków, żeby przyglądać się, jak stoi niczym pod pręgierzem.

Większy zbierze się tłum niż w zeszłym roku, kiedy to podziwiano kwitnącą, olbrzymią agawę.

„Ha, krew uderza mi do głowy, ja oszaleję!

Już szaleję!

Ach, żebym się tylko mógł wydostać, zaraz mi wszystko przejdzie!”

Widzicie, tak powinien był od razu powiedzieć; w jednej chwili miał już głowę wolną i skoczył z powrotem do szpitala, nieprzytomny ze strachu, którego mu napędziły kalosze szczęścia.

Ale niech się nam nie zdaje, że już się wszystko skończyło.

Działy się jeszcze gorsze rzeczy.

Noc minęła i cały następny dzień, a nikt nie przysłał po kalosze.

Wieczorem miało się odbyć przedstawienie w małym teatrze przy ulicy Kannikestraede.

Sala była pełna; przeczytano nowy wiersz.

Zaraz go posłyszymy.

Tytuł był następujący:

Okulary babuni

Mądrość mej babki uznana jest wszędzie,

Wie ona świetnie, co jest i co będzie;

Gdyby przed laty w dawnych czasach żyła,

Jak czarownica życie by skończyła,

Nie lubi chwalić się swą sztuką wcale,

Nie zawsze mówi.

co wie doskonale.

Pragnąłbym nieraz wiedzieć, co się w kraju stanie,

I o me losy zadać jej pytanie;

Lecz choć nie lubi zgadywać przyszłości,

Mówi mi czasem w swej dla mnie miłości.

By mi dogodzić, gdym prosił o czary,

Dała mi babka swoje okulary.

„Idź w takie miejsce, gdzie jest ludzi wiele

I poprzez szkiełka oglądaj ich śmiele,

Myśli ich staną przed tobą jak karty.

Z łatwością poznasz, co każdy z nich warty."

Złożyłem dzięki i ruszyłem w drogę;

Gdzież ich najwięcej zobaczyć też mogę?

Na Langelinje?

Zbyt mocny wiatr chłodzi,

Na Östergade?

Fe, w śmieciach się brodzi.

Więc do teatru?

To mnie bardzo nęci.

Wieczorem wiele osób tam się kręci.

A więc mnie tutaj obecnie widzicie,

Jak przez szkła babci obserwuję życie.

Nie uciekajcie, zostańcie chwileczkę,

Za to podzielę się z wami troszeczkę

Tym, co zobaczę przez te okulary,

Które dostałem od me) babki starej;

Tak, to jest prawda - jakże mi wesoło!

Ileż to cudów pokażę wam wkoło.

Jakie przedziwne widzę tu figury,

Kierowe damy, są ich całe sznury,

A dalej czarne, to trefle i piki.

Od razu widzę badań mych wyniki.

Dama pikowa, jak żywa kobieta,

Za cel swych uczuć wybrała waleta.

Słyszałem wiele o dużym majątku,

Lecz fakt ten psuć mi nie będzie dziś wątku.

Nie chcę gazecie wchodzić ja w paradę,

Bo tym przeszkody karierze mej kładę.

(wkłada okulary)

Teatry tykać?

Premiery?

Prelekcje?

Nie!

Mógłbym tylko rozgniewać dyrekcję.

A moje losy?

Dobrze o tym wiecie,

Że są najbliższe mi na całym świecie,

Więc o nich milczę, nie powiem wyrazu,

Bo mógłbym popsuć me sprawy od razu.

Kto z was szczęśliwy, o tym milczeć wolę

I o tym mówić sobie nie pozwolę.

Kto będzie długo żył: ten pan?

ta pani?

Nie powiem, choć mi z nazwiska są znani.

A więc, cóż mówić mam wam, moi drodzy?

O tym?

O tamtym?

Nie, to jeszcze gorzej.

Na co spoglądać?

O czym mówić mam?

Do was, panowie, i do pięknych dam?

Lepiej już zamknę się całkiem w milczeniu

I piękne dzięki złożę zgromadzeniu.

Wiersz ten został świetnie wypowiedziany i recytatorowi podziękowano głośnymi oklaskami.

Między widzami znajdował się tez asystent ze szpitala, który, zdawało się, już zapomniał o swojej nocnej przygodzie.

Na nogach miał kalosze szczęścia.

Nikt się o nie nie upomniał, a ponieważ było błoto na ulicy; więc mu się przydały.

Wiersz ten spodobał się asystentowi.

Myśl w nim zawarta zajęła go bardzo; gdyby miał takie okulary, wiedziałby wszystko o ludziach, można by im na przykład zaglądać do serc, byłoby to o wiele bardziej zajmujące niż przepowiadanie tego, co będzie na przyszły rok, bo o tym i tak się dowiemy, a tego, co kto ma w sercu – nigdy.

Weźmy na przykład tych wszystkich panów i panie w pierwszym rzędzie, żeby im można było zajrzeć do serc, musi tam przecież być jakieś wejście jak do magazynów, jakżebym się rozglądał w tych sklepach.

Tamta pani ma z pewnością serce jak magazyn mód, tamta druga ma puste, lecz źle wyprzątnięte, ale z pewnością istnieją także i poważne, solidne sklepy.

„Ach tak – westchnął.

– Znam nawet jeden taki solidny sklep, jedyną jego wadą jest to, że posiada już swego subiekta; to jedyna zła strona sklepu.

Do niektórych sklepów z pewnością by mnie zapraszano: «Prosimy bliżej!» – ach, żebym mógł wśliznąć się tam pod postacią miłego, przelotnego wzruszenia.”

To wystarczyło kaloszom szczęścia.

Asystent skurczył się cały i rozpoczęła się jego niezwykła podróż poprzez serca ludzi siedzących w pierwszym rzędzie.

Pierwsze serce było sercem pewnej damy.

Zrazu lekarz myślał, że znajduje się w instytucie ortopedycznym, jak zwykło się nazywać dom, w którym doktor usuwa wykoślawienia i wyprostowuje ręce i nogi, tyle wisiało tam na ścianach odlewów gipsowych rozmaitych zniekształconych ludzkich części ciała.

Różnica jednak pomiędzy zakładem ortopedycznym a sercem polega na tym, że w zakładzie robi się odlewy gipsowe, gdy pacjent jest obecny, w sercu damy zaś odlewy te powstały dopiero po wyjściu ludzi.

Były to odlewy cielesnych i duchowych braków przyjaciółek, starannie tutaj przechowywane.

Przeniósł się więc szybko do innego kobiecego serca.

Wydało mu się ono obszernym kościołem, nad głównym ołtarzem latała biała gołębica niewinności.

Jakże chętnie padłby tam na kolana, ale musiał wędrować dalej.

Jeszcze słyszał dźwięk organów i z uczuciem, jak gdyby stał się lepszym człowiekiem, poczuł się godnym tego, aby przekroczyć próg następnej świętości.

Była to izdebka na poddaszu, leżała tam chora matka, ale okno izdebki było otwarte, zaglądały przezeń róże rosnące w skrzynkach i Boże słonko świeciło; dwa błękitne jak niebo ptaszki śpiewały o radości dziecięcej, a matka błogosławiła swą dobrą córkę.

Potem przeczołgał się na czworakach przez serce, które było, jak jatki rzeźnika, pełne mięsa i tylko mięsa.

Było to serce pewnego bogacza, bardzo godnego człowieka, którego nazwisko z pewnością figurowało w księdze adresowej.

Teraz znalazł się z kolei w sercu małżonki tego bogacza.

Było ono jak stary, rozwalający się gołębnik: portret męża służył tam za chorągiewkę na dachu; był on połączony automatycznie z drzwiami, które otwierały się i zamykały, ilekroć mąż się obrócił.

Potem znalazł się w lustrzanym gabinecie podobnym do tego, jaki jest w zamku Rosenborg.

Tylko że tu lustra powiększały w niezwykłym stopniu, a pośrodku podłogi siedziało, jak Dalaj Lama, nic nie znaczące Ja osoby, do której należało serce, i dziwiło się własnej wielkości.

Nagle doznał wrażenia, jak gdyby się dostał do igielniczki pełnej kłujących igieł i szpilek.

„To zapewne serce starej panny" - pomyślał, ale okazało się, że się myli: było to serce młodego wojskowego nagrodzonego wieloma już orderami, jak to się mówi, człowieka z sercem i rozumem.

Młody asystent opuścił ostatnie z rzędu serce zupełnie oszołomiony.

Trudno mu było zebrać myśli, ale przypuszczał, że to jego zbyt bujna fantazja poniosła go w ten sposób.

„Mój Boże - myślał - z pewnością mam skłonności do pomieszania zmysłów.

Jak tu gorąco.

Krew uderza mi do głowy."

I nagle przypomniał sobie swoją przygodę z poprzedniego wieczora, kiedy mu głowią utkwiła między żelaznymi prętami szpitalnego ogrodzenia.

„To z pewnością skutki mojej wczorajszej przygody - westchnął.

- Muszę czym prędzej coś na to poradzić.

Myślę, że pomogłaby mi łaźnia parowa.

Ach, gdybym już leżał na najwyższej desce."

Ledwo to pomyślał, już leżał na najwyższej desce w łaźni.

Był jednak całkowicie ubrany, w płaszczu i kaloszach, a gorące krople spadały mu na twarz z sufitu.

– Och! – krzyknął i zeskoczył na podłogę, a posługacz wrzasnął ze strachu, widząc ubranego człowieka w łaźni.

Asystent miał jeszcze tyle przytomności umysłu, że zdążył szepnąć posługaczowi: „Tu chodzi o zakład.”

A gdy przyszedł do domu, przylepił sobie na plecach i na karku dwa wielkie plastry z wezykatorii, aby wyciągnęły z niego szaleństwo.

Nazajutrz rano miał pokrwawione plecy i to było wszystko, co mu dały kalosze szczęścia.


text:
Anna, hebr.

Hanna, miła, wdzięczna.

I. Pobożna i cicha żona Elkany, a matka Samuela.

Proste opowiadanie (I Kr.

1), przedstawia dobrze całą piękność jej charakteru; a jej pieśń dziękczynna, gdy ofiarowała dziecię w domu Bożym, świadczy o proroczém oświeceniu jej duszy; opowiada tu ona bowiem nietylko w ogóle wielkość opatrzności Bożej: „Bóg umiejętności Pan jest, a jemu się gotują myśli“, ale zapowiada nadto przyjście panowania messjanicznego: „Pan będzie sądził granice ziemi i da panowanie królowi swemu i wywyższy róg (potęgę, władzę) Chrystusa swego.“ Podobnym do tej pieśni, tylko wyższym jej wyrażeniem, jest kantyk Najśw. Panny Magnificat.

Anna jest też figurą Najśw. Panny, tak jak Samuel, odnowiciel teokracji zewnętrznej, jest figurą Chrystusa.

— 2.

Żona Tobjasza starszego, Tob.

1, 9. i inna A. jego krewna, żona Raguela, Tob.

7, 2 (ale tylko podług Wulg., inne teksty mają Εδνα, adina, edna).

— 3.

Córka Fanuela, z pokolenia Aser; po siedmioletniém pożyciu malżeńskiém, całe dalsze życie swoje poświęciła służbie Bożej, w pieśni i modlitwie, a w 80 roku dostąpiła tej łaski, iż oglądała Zbawiciela świata.

Nazywa się prorokinią, ponieważ równie jak Symeon oświecona była Duchem Św., który ich ku Bożemu Dziecięciu przywiódł i dał w Nim poznać i wielbić Messjasza (Łuk.

2, 36—38).

Rzymskie Martyrologjum kładzie ich święto na 1 Września.

Cf. Bolland.

(S. Mayer.)

N.


text:
Baryłki.

W Pontyfikale barilia, z włoskiego, są to dwie beczułki około garncowej wielkości, jedna pozłocista, posrebrzana druga, z herbami konsekratora i elekta biskupa, napełnione winem, które konsekratorowi ofiaruje biskup nowy w podwójnej ilości, dla niego w złotej, a dla siebie, jako współcelebransa, już tylko w srebrnej.

X. S. J.


text:
cynek, dwojaki: jeden, narzędzie muzyczne, z niem. Zinken, czes. cinek, ‘róg’; drugi, ‘rzut w kostkach, piątka’: »zły to cynk kostyrza zjadł«, w pieśni z końca 15. wieku; figura odpowiednia (»drzewa w cynk sadzone«) i przenośnie wszelka ‘plama’, np. u psów; częste u Potockiego: »skąd wyżłowe kondysowi cynki«, »na białym czarne cynki deku«, »pstre cynki kondysa nie przerobią w rysia«, »ma po gębie cynki« (o ‘papli’).

Z niem. Zink (z łac. quinque, włos.

cinque), albo z czes. cink, jak wszelkie nazwy rzutów w kostkach; cynkowane (albo ‘cętkowane’) futra.


text:
Julisz Słowacki

Duma o Wacławie Rzewuskim

Po morzach wędrował — był kiedyś Farysem,

Pod palmą spoczywał, pod ciemnym cyprysem,

Z modlitwą Araba był w gmachach Khaaba,

Odwiedzał Proroka grobowce.

Koń jego arabski był biały bez skazy.

Siedmiokroć na koniu przeleciał step Gazy,

I stał przed kościołem, i kornym bił czołem,

Jak czynią w Solimie wędrowce.

Miał drogę gwiazdami znaczoną po stepie

I życie niósł własne w skrzydlatym oszczepie,

Błądzący po świecie zaufał w sztylecie,

Bo sztylet mu dała dziewica.

Gdy nocą opuszczał haremu krużganki,

By odciąć drabinę, wziął sztylet kochanki;

Choć broń była żeńska, lecz stal damasceńska,

Hartowna — i złota głowica.

A kiedy odjeżdżał — ta bladła i mdlała,

O sztylet prosiła, bo zabić się chciała.

„Żyj długo — bądź zdrowa, dziewico stepowa,

Twój sztylet położy mnie w grobie.

„Bo kiedy już przeszłość ten step mi zakryje,

Gdy żyć będzie ciężko, to sam się zabiję,

Bo dziką mam duszę.

Więc sztylet mieć muszę,

Twój sztylet mieć muszę przy sobie”.

Smutnego uniosły arabskie latawce,

Bo znikła z krużganku, bo widział w sadzawce

Pod oknem, w ogrodzie, fal koła na wodzie

I białą zasłonę…

O Lachu!…

I nocą obaczył kraj miły, rodzony,

Gdy księżyc się wznosił na stepach czerwony.

W noc nawet i ślepy poznałby te stepy

Po kwiatów rodzinnych zapachu.

A niwa mu do stóp kłaniała się złota,

I marzył, że wierny druh wyjdzie przed wrota.

Lecz druhów nie było…

Pod zimną mogiłą

Posnęli, gdy błądził w pustyni.

Więc jechał samotny, nie znany nikomu,

Lecz jeszcze z dziedzińca, od wrót swego domu,

Odwrócić chciał konia i jechać na błonia,

Gdzie błądzą jak wiatr Beduini.

Lecz konia podkowy rozkute od krzemion,

I koń był zmęczony…

Więc skoczył ze strzemion

I wszedł do siedziby, bez zamka, bez szyby,

Gdzie rosą próchniało obicie.

I miło mu było, gdy ujrzał te skały

Nad ciemnym Smotryczem — gdzie orzeł żył biały

I wił sobie gniazdo; nadziei był gwiazdą,

Po nieba szybując błękicie.

Dla konia w ogrodzie budował altany

I żłoby pozłacał — z kryształu dał ściany.

Przed cara żołdakiem mógł uciec tym ptakiem

Daleko — i wolnym być zawsze.

I ludzi żałował, że żaden z nich nie miał

Szybkiego tak konia; więc każdy oniemiał

I był jakby głazem pod cara rozkazem,

A były rozkazy co krwawsze.

Raz, starym zwyczajem pomarłych już rodzin,

Ten Emir arabski w dzień Pańskich narodzin,

Na sianie, za stołem, z przyjaciół swych kołem

Połamał opłatek i spożył.

A potem, jak przodków święcono zwyczajem,

Wniósł toast nadziei stoletnim tokajem:

„Żyj, Polsko, wiek sławy!”

Wtem goniec z Warszawy

Przyleciał — zawołał: „Kraj ożył!”

Więc Emir w stepowe zapuszcza się szlaki,

A za nim na koniach buńczuczne Kozaki,

W czerwieni i w bieli po stepach płynęli,

Po smutnych kurhanach przeszłości.

I cały ten szereg, błyszczący od stali,

Zrównanym galopem jak morze się fali;

Gdzie słychać dział huki, tam lecą buńczuki

Jak gwiazdy z ogonem jasności.

Emira Kozaki gdy błądzą przez wrzosy,

Umieją pieśń dziką rozłamać na głosy.

Pieśń z echem odsyła stepowa mogiła,

Pieśń grzmiącą: „Ho urra!

nasz Emir!”

Do cara pieśń doszła — wściekłością się pienił

I głowę Emira na ruble ocenił;

Bo myślał, że w kraju z hordami Nogaju

Czyngiskan szedł — Batt lub Kantemir.

Bo umiał Rzewuski jak Arab stepowy

Płachtami rumakom ogłuszyć podkowy

I cicho, gdy spali, pod obóz Moskali

Podkradać się — bić — i brać działa.

Więc ściągnął, jak wszyscy ściągali, pod Daszów,

Gdzie nasza konnica ze szczękiem pałaszów,

Z wesołym okrzykiem stanęła w mur szykiem

I chmurą proporców powiała.

A kiedy z mgły srebrnej wybiło się słońce,

Ujrzeli Moskalów — straż przednią i Dońce.

Mur dział jak mur złota, a za nim piechota

W bagnety porosła jak zboże.

I cicho…

Wtem bomba śmierciami ciężarna

Upadła w szeregi zwichrzona i czarna.

A nasi w tej chwili jeszcze się modlili,

Do nieba wołali: „O Boże!”

I razem bomb tysiąc zaryło się w stepy,

Rozpękłe wrącymi ciskały czerepy

I grzmiały, dopokąd piechoty czworokąt

Nasz Emir opasał konnicą.

I strasznie ją ściskał, w żelazne brał skręty,

Przednimi nogami na bagnet koń wspięty

Tak jak oczerety połamał bagnety,

W złamanych miecz wiał błyskawicą.

Przemogliby nasi, choć bój był rozpaczny —

Wtem wódz od armaty dał rozkaz dwuznaczny:

„Konnica na skrzydła!” — zwinęli wędzidła,

Odbiegli, ostygli w zapale.

I popłoch się wmieszał.

Ów, co był przyczyną

Wszczętego popłochu, nie przeżył godziną.

Bojaźni nie dzielił, dwa działa wystrzelił

I sam się zastrzelił na dziale.

On może wśród bolów ostatnich zgryzoty

Pamiętał, że dzieci zostawiał sieroty.

Lecz śmierć zwyciężyła, niech dziś więc mogiła

Ma łzy, a nie skargi wygnańca.

A Emir, gdy ogień ucichał armatni,

Ujeżdżał z rozpaczą, choć zjeżdżał ostatni.

Któż męstwa zaprzecza?

gdy szczerby nić miecza

Powlekły jak perły różańca.

A kiedy opuszczał kraj miły, rodzony,

Znów księżyc się wznosił na stepach czerwony.

„Leć prędzej po błoniu, odpoczniesz, mój koniu,

Gdy w ziemi staniemy tureckiej.

O koniu!

mój koniu, gdzie twoje zalety?

Czyś może się rozkuł deptając bagnety?

Czyś złaman w kul wiatrze?

Stój, koniu, opatrzę,

Czy nie ma gdzie kuli zdradzieckiej?

Ha zdrowy!…

To dobrze, lecz jechać w noc trudno”.

Więc chatę na stepach upatrzył odludną,

Koń zimne gryzł kwiaty, a Emir wśród chaty

Zmęczony zalegał na ziemi…

I zasnął głęboko — bo trud go osłabił…

Śpiącego od cara najęty chłop zabił,

I sztylet dziewicy do złotej głowicy

W pierś nurzył rękami drzącemi.

O!

czemuś, Emirze, nie oddał kindżała

Stepowej dziewicy, gdy zabić się chciała?

Dziś ona śpi w fali, lecz dar jej ze stali

Na wieki w twym sercu zostanie.

A w Moskwie z dział bito na górze pokłonnej

I miasto się trzęsło od pieśni studzwonnej.

Cieszył się car ruski, że Emir Rzewuski

W stepowym śpi cicho kurhanie.

-----


text:
Ko m i s j a S p r a w i e d l i wo ś c i i P r a w Cz ł o w i eka

Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka

Plan pracy

1. lipiec Informacja Ministra Sprawiedliwości na temat zamierzeń legislacyjnych resortu na drugie półrocze 2013 roku.

sądowych sądów powszechnych (druk nr 1508).

1409).

6. lipiec Zapoznanie się z Informacją z działalności Krajowej Rady Sądownictwa w 2012 r. (druk nr 1448).

Rzeczypospolitej Polskiej (druk nr 1535).

12. sierpień Rozpatrzenie informacji o wnioskach w sprawie zarządzenia kontroli i utrwalenia rozmów bądź zarządzenia kontroli operacyjnych

(druk nr 1229).

Lp. Termin posiedzenia Temat posiedzenia

17. wrzesień Dyskusja na temat stanu praw ojca w Polsce w aspekcie realizacji praw wynikających z konwencji międzynarodowych,

funkcjonowania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych oraz rozwiązań w wybranych państwach Unii Europejskiej.

21. wrzesień Informacja na temat wykonywania ratyfikowanych przez Polskę konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczących praw

traktowania (tzw. ustawy antydyskryminacyjnej).

oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (druk nr 1502).

24. wrzesień Zapoznanie się Informacją o działalności sądów administracyjnych w roku 2012 (druk nr 1301).

25. wrzesień Informacja na temat przestępstw z nienawiści popełnianych na terenie Polski w ostatnich latach.

26. wrzesień I.

Informacja na temat warunków socjalnych w zakładach karnych i w aresztach śledczych w kontekście problemu ich

przeludnienia.

II.

Informacja na temat aktualnej sytuacji Służby Więziennej.

30. wrzesień Dyskusja na temat możliwości podjęcia inicjatyw ustawodawczych w sprawach sygnalizowanych przez Rzecznika Praw

Obywatelskich.

Lp. Termin posiedzenia Temat posiedzenia

32. październik Analiza modelu kształcenia osób wykonujących zawody prawnicze.

37. październik Dyskusja na temat przestrzegania praw przedsiębiorców i podatników wynikająca z działalności Rzecznika Praw Obywatelskich.

40. październik Dyskusja na temat problemu obchodzenia prawa przez producentów i dystrybutorów tzw. dopalaczy.

41. październik Zapoznanie się z problematyką nadzoru Prezesa Rady Ministrów nad funkcjonowaniem prokuratury w kontekście uprawnień

kontrolnych Sejmu.

Komisji.

43. listopad Informacja na temat stanu prac nad stworzeniem systemu udzielania pomocy prawnej najuboższym.

niektórych innych ustaw (druk nr 1406).

46. listopad Informacja na temat funkcjonowania Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury.

Lp. Termin posiedzenia Temat posiedzenia

Państwa Polskiego (druk nr 363).

Wizytacje:

• - w zakładzie karnym,

• - w gmachu sądu, połączona z prezentacją funkcjonowania tzw. e-protokołu.

Seminaria i konferencje:

• Międzynarodowa konferencja pt. „Rola organizacji międzynarodowych w rozwiązywaniu kwestii praw człowieka w Korei Północnej”, sierpień 2013


text:
Użytkownicy komórkowej sieci Era mogą spodziewać się zmiany nazwy.

Markę Era zastąpi T-Mobile Polska.

Na razie jednak nie ustalono terminu dokonania zmiany z powodu kłopotów właścicielskich.

Jak informuje Rzeczpospolita, niemiecki koncern telekomunikacyjny T-Mobile jest zdecydowany na rebranding w Polsce.

Decyzja zależy jednak od tego, kiedy zakończy się spór udziałowców, a to może potrwać jeszcze kilka lat.

Mimo to T-Mobile nie zamierza wycofywać się z Polski.


Українська полоністика.

Випуск 6.

Історико-філософські дослідження © Jacek Jan Pawłowicz, 2009 30 УДК 172.15 Jacek Jan Pawłowicz (Києво-Житомирська дієцезія) PATRIOTYZM JAKO PODSTAWA ŁADU SPOŁECZNEGO W NAUCZANIU KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO W artykule dokonano analizy pojęcia i znaczenie "patriotyzmu" w stosunku do pojęcia "nacjonalizm" i "kosmopolityzm" poprzez pryzmę chrześcijaństwa a zwłaszcza światopoglądu katolickiego.

W dobie jednoczącej się Europy, przenikania się kultur i migracji ludności zanika – niestety – jedno z najszlachetniejszych uczuć, jakim jest "patriotyzm".

Coraz częściej ustępuje on miejsca nowym, rodzącym się tu i owdzie nacjonalizmom lub kosmopolityzmowi.

Zjawisko to zatacza coraz szersze kręgi zwłaszcza wśród młodych pokoleń.

Tymczasem patriotyzm jest czynnikiem niezbędnym dla funkcjonowania narodu i państwa.

Jest podstawą jego ładu społecznego, gdyż patriotyzm jest kategorią nakierowaną na dobro wspólne, nie na własne egoistyczne cele.

Bez troski o dobro wspólne, każda społeczność szybko się dezintegruje i rozpada.

I dlatego zadaniem państwa i Kościoła jest budzić patriotyzm w duszach młodych pokoleń we współczesnym świecie, także patriotyzm młodych Ukraińców.

W związku z powyższym "patriotyzm", jako norma etyczna i moralna, zajmuje szczególne miejsce w nauczaniu Kościoła katolickiego.

Nauczanie to swoimi korzeniami sięga czwartego przykazania Dekalogu: "Czcij ojca swego i matkę swoją".

Nakazuje ono czcić i szanować nie tylko biologicznych rodziców, ale posiada także szerszy kontekst, nakazuje miłować swoją ojczyznę, która także jest naszą matką.

Zanim zostanie przedstawione nauczanie Kościoła katolickiego w omawianej kwestii, zachodzi potrzeba zdefiniowania samego pojęcia "patriotyzm".

Definicja "patriotyzmu" Najgłębszymi korzeniami patriotyzmu jest poczucie więzi z rodziną, rodem i całą ludzkością.

Początkowo patriotyzm miał wymiar biologiczno- duchowego pochodzenia od konkretnych ludzi, miejsca urodzenia, ziemi, kultury, języka, kultu religijnego, co miało wymiar bardzo lokalny.

Dziś nazywamy to "małą ojczyzną".

W ścisłym znaczeniu patriotyzm (łac. patria = ojczyzna, gr. patriotes) jest to postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęć ponoszenia za nią ofiar.

To stawianie dobra ojczyzny ponad własne dobro i wypełnianie obowiązków zapisanych w konstytucji danego państwa.

Charakteryzuje się on też gotowością do poświęcenia dla dobra ojczyzny własnego zdrowia a nawet życia.

Patriotyzm to również umiłowanie i pielęgnowanie narodowej tradycji, kultury, religii czy języka [1].

Jacek Jan Pawłowicz.

Patriotyzm jako podstawa ładu społecznego w nauczaniu Kościoła katolickiego 31 Cechami prawdziwego patrioty jest umiłowanie własnej ojczyzny i narodu.

Miłość ta może być realizowana w różnoraki sposób poprzez np. kultywowanie tradycji, oddawanie czci bohaterom narodowym i pamięć o nich, jak i również działania na rzecz danej społeczności; uczestnictwo w wyborach, czy też świadomą postawę obywatelską.

Patriotyzm wiąże się także z poszanowaniem i tolerancją dla innych narodów, które zamieszkują terytorium danego państwa, wraz z ich kulturą i tradycjami.

W konsekwencji mamy kilka podstawowych rodzajow patriotyzmu: narodowy, państwowy, cywilizacyjny, a nawet i religijny.

1.

Patriotyzm narodowy jest to poczucie szczególnej więzi z narodem, a więc z tą wspólnotą, do której się należy i z której się pochodzi, np. obywatele polscy narodowości ukraińskiej uważają się raczej za patriotów ukraińskich; Polacy w Ameryce, nawet w drugim i trzecim pokoleniu, uważają bardzo często naród polski za ojczysty; Żydzi żyjący w diasporze po całym świecie czują się przede wszystkim patriotami narodowości żydowskiej, nie zaś państwa ani nawet religii.

2.

Patriotyzm państwowy jest to poczucie organicznej więzi z państwem, w którego obrębie leży "mała ojczyzna" i często może to być państwo wielonarodowe, jak Rzym, I Rzeczpospolita Polska, Rosja, USA.

Ludzie różnych narodowości czują się Rzymianami, Ukraińcami, Amerykanami.

3.

Patriotyzm cywilizacyjny, czyli poczucie więzi człowieka z całą cywilizacją pochodzenia i rozwoju.

Na przykład Europejczyk jest patriotą cywilizacji łacińskiej.

Oczywiście, patriotyzm cywilizacyjny czy kulturowy nie jest tak mocno emocjonalny jak np. narodowy.

4.

Patriotyzm duchowo-religijny, czyli głębokie wiązanie się z religią lub Kościołem pochodzenia i wychowania, z wyznaniem ojców i dziadów, z ich obrządkiem, liturgią, obyczajami religijnymi.

Zaprezentowane rodzaje patriotyzmu mogą się wzajemnie przenikać i mieszać, decyduje przy tym pochodzenie i wychowanie człowieka, ale nie jest to bynajmniej proces mechaniczny.

Decydująca jest wola i wybór samego człowieka, to on dokonuje wyboru jakie odniesienie uzna za podstawowe.

W każdym razie trzeba mocno podkreślić, że ojczyzna we właściwym znaczeniu to nie tylko: ziemia, okolica, rośliny, zwierzęta, klimat, ale przede wszystkim ludzie, którzy tworzą daną społeczność, a więc rodzice, rodzina, ród, krewni, nauczyciele, wychowawcy, grupy rówieśnicze, koleżeństwo, następnie większe wspolnoty, jak wspolnoty pracownicze, państwo, naród.

Ci wszyscy ludzie zrodzili nas fizycznie, osobowościowo czy duchowo, wychowali, ukształtowali, także przez swoje zalety, wartości, idee, obyczaje, kulturę, język, sposoby życia, wierzenia.

W zakres zaś patriotyzmu wysokiego wchodzą większe społeczności: naród, państwo, kultura, religia.

Українська полоністика.

Випуск 6.

Історико-філософські дослідження 32 Patriotyzm a nacjonalizm i kosmopolityzm Patriotyzm stoi w jawnej sprzeczności z nacjonalizmem i kosmopolityzmem.

Patriotyzm cechuje się otwartością na inne narody, uznaniem ich prawa do suwerenności i niepodległości.

Co więcej, patriotyzm zazwyczaj opiera się na pojęciu obywatela i na rozumieniu narodu w sensie kulturowo-politycznym, podczas gdy idee nacjonalistyczne często pojmują naród jako przede wszystkim etniczną wspólnotę krwi.

Wydaje się jednak, że bardziej trafne jest przedstawianie patriotyzmu szowinizmowi, ponieważ oba pojęcia są związane z uczuciami, pierwsze z miłością do własnego narodu, drugie z nienawiścią do innych.

Natomiast nacjonalizm jest wspólnym określeniem dla wielu doktryn politycznych.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) jest postawą społeczno-polityczną uznającą naród za najwyższe dobro w sferze polityki.

Nacjonalizm uważa interes własnego narodu za nadrzędny wobec interesu jednostki, grup społecznych, czy społeczności regionalnych.

Uznaje naród za najwyższego suwerena państwa, a państwo narodowe za najwłaściwszą formę organizacji społeczności, złączonej wspólnotą pochodzenia, języka, historii i kultury.

Nacjonalizm przedkłada interesy własnego narodu nad interesami innych narodów, zarówno wewnątrz kraju (mniejszości narodowe lub etniczne) jak i na zewnątrz (narody sąsiednie) [2].

Szowinizm jest skrajną i wynaturzoną postacią nacjonalizmu.

Samo wyrażenie pochodzi od nazwiska Chauvin, anegdotycznej postaci żołnierza napoleońskiego z komedii Eugene''a Scribe''a; bohater tej opowieści był fanatycznie i naiwnie oddany Napoleonowi.

W szerszym kontekście pojęcie to oznacza też wyolbrzymione, bezkrytyczne i niezreflektowane uczucie przywiązania do własnego narodu albo przywodcy oraz wyolbrzymianie ich zalet, a pomniejszanie lub zupełne negowanie ich wad, idące zazwyczaj w parze z równie przesadną i nieuzasadnioną nienawiścią do innych oraz uznawaniem prawa do ich podporządkowania sobie [3].

Tymczasem patriotyzm jest "złotym środkiem" między nacjonalizmem a kosmopolityzmem.

Nacjonalizm ubóstwia swój naród, uważa go za jedyny, doskonały, wyłącznie godny szacunku i miłości.

Najlepszymi przykładem w tym względzie był nacjonalizm niemiecki i sowiecki, który przerodził się z czasem w faszyzm i sowietyzm.

W takim ujęciu ludzkość nie jest jedną wielką rodziną narodów, lecz służy tylko jako tło czy też tworzywo dla własnego narodu, który zresztą ma być całkowicie wolny od norm etyczno- moralnych, a zwłaszcza chrześcijańskich.

Jest w tym coś niepojętego, jak mogły się ukształtować w nowożytnej cywilizacji tak głęboko przesiąknięte nacjonalizmem narody: niemiecki i sowiecki?

Słusznie można przypuszczać, że u podstaw takich zjawisk leży walka z Bogiem i Jego przykazaniami, zwłaszcza przykazaniem miłości Boga i bliźniego.

Jacek Jan Pawłowicz.

Patriotyzm jako podstawa ładu społecznego w nauczaniu Kościoła katolickiego 33 Na przeciwległym biegunie w stosunku do nacjonalizmu i szowinizmu leży kosmopolityzm, który również kwestionuje pochodzenie narodów od Stwórcy, Boskie przykazanie miłości Ojca i Matki, a za bóstwo uważa naturę, przyrodę, kosmos lub jakąś ideę ludzkości.

Jest tu też pogarda rzeczywistości macierzyńskiej i rodzicielskiej w imię anonimowej całości świata i odrzucania prawdy o Bogu jako dawcy życia.

W efekcie ma istnieć tylko moje "ja" i wszechświat, nie ma rodziców, nie ma wspolnot ludzkich, nie ma nadrzędnych praw i norm, człowiek od nikogo nie zależy, jest wolnym obywatelem świata, bez przynależności do żadnego narodu czy kultury.

Jako podstawowy zarzut, jaki przeciwko patriotyzmowi wysuwają nacjonaliści i kosmopolici jest jego religijne pochodzenie i rzekomy brak związku z porządkiem natury.

Przy tym głównie Kościół katolicki jest oskarżany o popieranie nacjonalizmu i szowinizmu, które są przyczyną waśni i sporów religijnych i narodowościowych.

Jedni i drudzy, nacjonaliści i kosmopolici, próbują też wmawiać społeczeństwom, że patriotyzm nie jest "naukowy", naukowe są natomiast albo nacjonalizm czy rasizm (Rosenberg), albo kosmopolityzm czy internacjonalizm (Trocki).

Tymczasem patriotyzm nie jest rzeczą samej teologii, lecz ma genezę czysto naturalną, a teologia jedynie go wzmacnia.

Świadczy o tym to, że patriotyzm jest przedmiotem badań wielu dziedzin naukowych takich jak: historia, psychologia, socjologia, politologia, pedagogika, podczas gdy teorie nacjonalizmu i kosmopolityzmu nie mają nic wspólnego z nauką, lecz są ideologiami czy wprost niedorzeczną propagandą.

Trzeba natomiast przyznać, że Kościół, zwłaszcza katolicki, wspiera nauki świeckie w tym względzie.

Kościół i jego nauczanie pokazuje, że zwalczanie właściwego patriotyzmu ma korzenie ateistyczne: neguje Boga jako Dawcę życia, godzi w miłość do człowieka, zwłaszcza w miłość rodzinną i etykę ogólnoludzką i wreszcie prowadzi do ubóstwienia człowieka jako jedynego "pana" życia i śmierci.

Miłość ojczyzny w nauczaniu Kościoła katolickiego W Piśmie Świętym odnajdujemy liczne fragmenty potwierdzające wielką miłość Ludu Wybranego – Izraela do swojej ojczyzny.

Utrata ziemi ojczystej, wieloletnia niewola babilońska a potem okupacja rzymska ukazały, jak bardzo są przywiązani do ziemi przodków.

Księga Judyty i Estery wychwalają bohaterskie czyny tych kobiet w służbie ojczyzny.

Psalmy są wyrazem uwielbienia dla Jerozolimy oraz prośby o pokój i dostatek dla jej mieszkańców.

Swoją miłość do ojczyzny uzewnętrznił także sam Chrystus, gdy zapłakał nad Jerozolimą znając, to co miało się z nią stać w przyszłości (zob. Łk 19,41-44).

Solidna podstawę do uznania patriotycznej postawy za cenę chrześcijańską znajdujemy w nauce i postępowaniu św. Pawła.

Przykład jego życia zasługuje na tym większą uwagę, że po swoim nawróceniu

Українська полоністика.

Випуск 6.

Історико-філософські дослідження 34 porzuca on szowinizm narodowo-religijny i zwraca się ku innym narodom, nie zrywając jednak więzi miłości ze swoją ojczyzną, nadal odnosi się doń z miłością i gotowy jest na największe dlań ofiary [4: 363].

Podstawy patriotyzmu znajdują swoje odzwierciedlenie nie tylko na kartach Biblii, ale również w oficjalnym nauczaniu Kościoła katolickiego.

Papież Leon XIII w swojej encyklice pouczał, że obowiązkiem każdego człowieka jest kochać i bronić ojczyznę, w której się urodziliśmy i dalej, że każdy dobry obywatel bez wahania winien iść nawet na śmierć za nią [5].

Pius X jasno wskazał na przykazania Boga jako źródło powinności miłowania ojczyzny.

W liście apostolskim z 11 kwietnia 1909 r. napisał: Patriotyzm nie jest nienawiścią do innych narodów, lecz miłością, która zapewnia w naszym sercu pierwsze miejsce naszemu krajowi i naszym rodakom, taki jest bowiem porządek ustalony przez Opatrzność Bożą.

Miłość ta nie wyklucza miłości innych ludzi (…).

Kościół nauczał zawsze, że patriotyzm jest obowiązkiem i wiąże go z nakazem czwartego przykazania Bożego [6: 333].

Z kolei Pius XI w grudniu 1930 r. widząc do czego zmierza skrajny nacjonalizm niemiecki przestrzegał cały świat: Jest mało prawdopodobne, by nie powiedzieć niemożliwe, że przetrwa pokój między narodami i państwami, jeśli w miejsce prawdziwej i szczerej miłości ojczyzny króluje i panoszy się samolubny i nieprzejednany nacjonalizm, to znaczy nienawiść i zazdrość w miejsce wzajemnego pragnienia dobra, nieufność i podejrzliwość w miejsce braterskiego zaufania, rywalizacja i walka w miejsce zgodnego współdziałania, żądza hegemonii i dominacji w miejsce poszanowania i ochrony wszystkich praw, także praw ludzi słabych i maluczkich [7: 535-536].

Obowiązek miłowania ojczyzny oraz potępienie wszelkich nacjonalizmów zostały mocno wyakcentowane przez kardynałów i biskupów zebranych na Soborze Watykańskim II.

Sobor (1962-1965) został zwołany do Watykanu z inicjatywy papieża Jana XXIII w celu uwspółcześnienia (aggiornamento) Kościoła katolickiego.

Odbyły się cztery sesje soborowe - Jan XXIII przewodniczył pierwszej, zaś jego następca papież Paweł VI trzem kolejnym.

W obradach soboru uczestniczyło 3058 ojców soborowych oraz grono ekspertów.

Przysłuchiwali im się także audytorzy i obserwatorzy delegowani przez chrześcijańskie wspolnoty niekatolickie.

Nauczanie to znalazło swoje odzwierciedlenie w dokumentach tego soboru.

I tak Dekrecie o działalności misyjnej Kościoła Ad gentes divinitus czytamy: niech [wierni] żyją dla Boga i Chrystusa w uczciwej atmosferze życia swego narodu; jako dobrzy obywatele niech pielęgnują prawdziwą i czynną miłość ojczyzny; niech jednak unikają wszelkiej pogardy dla innej rasy oraz jątrzącego nacjonalizmu, a popierają miłość względem wszystkich ludzi (DM 15).

Natomiast w Konstytucji Gaudium et spes

Jacek Jan Pawłowicz.

Patriotyzm jako podstawa ładu społecznego w nauczaniu Kościoła katolickiego 35 zawarte jest pouczenie dla wszystkich chrześcijan: Niech obywatele pielęgnują wielkodusznie i wiernie miłość ojczyzny, jednak bez ciasnoty duchowej, tak by zawsze mieli również wzgląd na dobro całej rodziny ludzkiej, którą łączą w jedno różne więzy między plemionami, ludami i narodami (KDK 75).

Ponadto w Dekrecie o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem ojcowie soborowi zachęcają, by wierni świeccy przodowali w miłości swego narodu (por. DA 14).

Także Katechizm Kościoła Katolickiego z 1992 r., który mieści w sobie całościowe nauczanie Kościoła na temat wiary i moralności zaznacza, że miłość ojczyzny i służba dla niej wynikają z obowiązku wdzięczności i porządku miłości.

Podporządkowanie prawowitej władzy i służba na rzecz dobra wspólnego wymagają od obywateli wypełniania ich zadań w życiu wspolnoty politycznej (KKK 2239).

Na podstawie przytoczonych dokumentów, które stanowią zaledwie mały fragment tego, czego naucza Kościół katolicki odnośnie patriotyzmu, daje się zauważyć, że miłość do ojczyzny Kościół stawia na równi z obowiązkiem miłości własnych rodziców.

Jednocześnie Kościół jednoznacznie potępia wszelkie przejawy nacjonalizmu i jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na rasę czy narodowość.

Miłość ojczyzny – miłością wszystkich ludzi Miłość ojczyzny nie stoi bynajmniej w sprzeczności z miłością do całego rodzaju ludzkiego.

Wręcz przeciwnie: prawdziwy patriotyzm zakłada miłość do wszystkich ludzi.

Katechizm Kościoła Katolickiego stwierdza, że czwarte przykazanie (czcij ojca swego i matkę swoją) domaga się ukazywania czci, miłości i wdzięczności obywateli względem ojczyzny oraz tych, którzy nią rządzą lub kierują (KKK 2199).

Sprzeczną więc z nauczaniem Kościoła jest postawa kosmopolitów, według których należy kochać ludzkość, a nie ojczyznę.

Nie można przecież miłować ludzkości, jeśli wpierw człowiek nie nauczy się kochać swoich najbliższych, miłość ma swój porządek i hierarchię.

Nie można miłować wszystkich narodów oprócz swojego własnego, jak też niemożliwym jest kochanie tylko swojej ojczyzny, nienawidząc jednocześnie innych.

Nie można - jak chce współczesny liberalizm - negować swojej rodziny, swojej ojczyzny, swojego narodu, na rzecz innych.

Byłaby to głęboka patologia psychologiczna i osobowościowa.

Św. Paweł Apostoł w swoim liście poucza: A jeśli kto nie dba o swoich, a zwłaszcza o domowników, wyparł się wiary i gorszy jest od niewierzącego (1 Tm 5, 8).

Jeśli jakiś chrześcijanin nie dba o swoją rodzinę, o swoją ojczyznę, o swój naród, o swój Kościół lokalny, to wypiera się wiary i gorszy jest odateisty [8].

Ujemne skutki braku patriotyzmu Patriotyzm żąda wyrzeczeń i ofiar, co z kolei wymaga odpowiedzialnego wychowania i samowychowania.

Jak w każdej innej sferze życia moralnego, tak i tu wszelkie braki w wychowaniu grożą niebezpieczeństwem

Українська полоністика.

Випуск 6.

Історико-філософські дослідження 36 kwestionowania najbardziej oczywistych i słusznych obowiązków wobec ojczyzny [4: 369].

Brak autentycznej postawy patriotycznej pociąga za sobą rozliczne ujemne skutki, zwłaszcza w sferze życia społecznego i politycznego kraju i narodu.

Należy do nich zaliczyć:  brak czci i szacunku do ludzi swego pochodzenia,  brak poczucia więzi społecznych i ducha społecznego,  zła współpraca ze wspólnotami,  brak altruizmu, ofiarności dla innych oraz ogólny egoizm,  wiązanie się z różnego rodzaju subkulturami, partiami i organizacjami działającymi na niekorzyść państwa i ojczyzny,  brak wyższych ideałów, poczucia odpowiedzialności i współświadomości etycznej,  a także utrata tożsamości narodowej i obywatelskiej, co z kolei sprzyja patologii społecznej, gospodarczej i prawnej [8].

Człowiek nie posiadający uczuć patriotycznych przed nikim i przed niczym nie odpowiada, nie dba nawet o swoje dobre imię i nie troszczy się o swoją przeszłość, a tym bardziej o przyszłość społeczeństwa, w którym żyje.

Do czego może doprowadzić brak patriotyzmu, pokazują fakty z historii wielu narodów, gdzie jednostki posługujące się tym samym językiem, wywodzące się z tego samego narodu i kultury, często mieszkający obok siebie dokonywali bestialskich mordów na swoich rodakach w imię nacjonalistycznych haseł i ideologii.

Wychowanie do patriotyzmu Wszystko to, co zostało powiedziane powyżej sprowadza się do jednego wniosku, a zarazem postulatu: trzeba zwrócić pilną uwagę na patriotyczne wychowanie dzieci i młodzieży, jak i całego społeczeństwa.

Kościół poucza, że w działalności wychowawczej należy uwzględnić wychowanie nowego człowieka w duchu miłości i odpowiedzialności za Ojczyznę.

W procesie kształtowania postawy patriotycznej należy akcentować następujące elementy:  służbę Ojczyźnie;  czynne zaangażowaniu na rzecz pomnożenia dobra wspolnego i jego ochrony;  pragnienie dla niej prawdziwego dobra;  gotowość do poniesienia wielkich ofiar (a nawet poświęcenia swojego życia);  działanie tak, aby była ona silna, bezpieczna, zasobna i piękna;  zwyczajną, uczciwą pracę;  postawę pietyzmu, szczegolnego szacunku i czci wobec ojczyzny;  przywiązanie do ziemi ojczystej;  troskę o język ojczysty, jego piękno, czystość i bogactwo;  poznawanie historii ojczystej;

Jacek Jan Pawłowicz.

Patriotyzm jako podstawa ładu społecznego w nauczaniu Kościoła katolickiego 37  zapoznanie się z twórczością kulturalną narodu (poezją, literaturą, muzyką, architekturą, malarstwem);  troskę o dobre prawo i żeby było przestrzegane;  troskę o dobre obyczaje w kraju;  troskę o dobre wspólne w życiu społeczno-politycznym;  przyczynianie się do zwiększenia bezpieczeństwa duchowego;  wierność dziedzictwu narodowemu;  propagowanie wartości narodowych;  pielęgnowanie tradycji i zwyczajów narodowych;  przyjmowanie postaw prospołecznych;  podporządkowanie jej interesów osobistych [9].

Список використаних джерел та літератури 1.

Winkipedia – Wolna Encyklopedia, wyd.

intern.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Patriotyzm, z dnia 13.04.2009.

2.

Hasło nacjonalizm, w: Winkipedia – Wolna Encyklopedia, wyd.

intern.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Nacjonalizm, z dnia 15.04.2009.

3.

Hasło szowinizm, w: Winkipedia – Wolna Encyklopedia, wyd.

intern.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Szowinizm, z dnia 15.04.2009.

4.

Por. S. Olejnik, Teologia moralna życia społecznego.

– Włocławek, 2000.

5.

Leon XII, Encyklika Sapientiae christianae, Rzym 10 stycznia 1890 r., Acta, X, Romae 1891, VII.

3.

6.

W. Seremak, Patriotyzm nowego człowieka, [w:] Homo novus, red. A. J. Nowak, T. Paszkowska.

– Lublin, 2002. s. 333.

7.

Pius XI, Przemowienie do Kurii Rzymskiej, Watykan 24 grudnia 1930 r., AAS 22 (1930).

8.

Por. Cz. S. Bartnik, Patriotyzm, wyd.

intern.

http://civitasbielsko.bloog.pl/kat,89377,index.html?ticaid=67dc8, z dnia 15.04.2009.

9.

P. Mazur, Chrześcijańskie podstawy patriotyzmu, wyd.

intern.

http://www.ewangelizacja.pl/chrzescijanskie-podstawy-patriotyzmu/ , z dnia 29.11.2007.

Яцек Ян Павлович.

Патріотизм як підстава суспільного ладу в ученні католицького костьолу.

В статті аналізується зміст поняття "патріотизм" та його співвідношення з поняттями "націоналізм" і "космополітизм" через призму християнського, зокрема, католицького світобачення.

Jatsek Jan Pavlovitch.

Patriotism as Basis of Social System in Studying Catholic Kostiol.

In this article there is the content analysis of concept "patriotism" and its correlation with concepts "nationalism" and "cosmopolitanism" through the prisma of Christian, specifically Catholic outloo


text:
Wczoraj w Peru tysiące demonstrantów wzięło jako zakładników ok. 65 policjantów, w tym generała.

Mieszkańcy miasta Moquegua blokują od tygodnia część autostrady panamerykańskiej, domagając się większych udziałów w dochodach z wydobycia miedzi.

Sytuacja wybuchła, gdy ok. 100 policjantów użyło gazu łzawiącego, by rozpędzić 20-tysięczny tłum.


text:
Auxencjusz, ur. w Kapadocji r. 343, wyświęcony na kapłana przez Grzegorza, bpa Aleksandrji, razem z nim sprzyjał arjanom.

Pomiędzy biskupami, którzy, wbrew życzeniom cesarza Konstansa, nie chcieli na soborze medjolańskim, r. 355, podpisać potępienia Atanazego, znajdował się i Djonizy, bp medjolański, za co został wygnany do Kapadocji.

Na miejsce jego został powołany Auxencjusz, który, jak mówi św. Atanazy, ani słowa nie umiał po łacinie, a miał rządzić kościołem łacińskim.

Obsypywany łaskami przez Konstansa, stał się najsilniejszym poplecznikiem arjanizmu na zachodzie.

Na próżno tacy mężowie, jak Euzebjusz, bp werceleński, Evagrius i Philastrius, starali się wyprowadzić go z jego błędów.

W tym samym celu Hilary z Poitiers udał się do Medjolanu r. 364, podczas pobytu tam cesarza Walentynjana.

Cesarz nakazał rozprawy.

Intruz tak został zbity z toru, w swej rozprawie ze św. Hilarym, że musiał uznać Chrystusa za prawdziwego Boga, równego w Istocie Bogu Ojcu.

Hilary spisał to jego wyznanie i pokazał je cesarzowi, który zażądał od Auxencjusza własnoręcznego spisania wiary.

Auxencjusz dał odpowiedź, w której umiał tak zręcznie oszukać cesarza, że ten uznał go za prawowiernego katolika; ale Hilary (co robił on w Medjolanie, opisane jest w jego Epistola circularis.

Cfr.

Baronii Annales t. IV p.

185 ed.

Antv.) w encyklice znowu zdemaskował hypokryzję Auxencjusza, wyświecił, jak wyrazami katolickiemu, pokrywał on swoją naukę całkiem arjańską (Hilar.

c.

Aux.

§ 6).

Św Hilary musiał za to opuścić Medjolan.

Auxencjusz radował się tém zwycięztwem, odniesioném za łaską dworu.

Nakoniec, Papież, znużony intrygami Auxencjusza, który skłonił wielu kapłanów illiryjskich do podpisania symbolu, jaki słabi biskupi podpisali r. 359 w Rimini, zachęcony przez św. Atanazego, zwołał do Rzymu r. 370 sobór, na którym Auxencjusz został uroczyście wyklęty, a za tym przykładem poszły sobory Francji i Hiszpanji, rzucając nań również ekskommunikę.

Zdołał się on wszakże utrzymać w Medjolanie aż do śmierci.

Po nim nastąpił święty Ambroży, który zagoił rany, zadane Kościołowi przez poprzednika.

(Fritz).

X. M. G.


text:
Józef Czechowicz

żal

głowę która siwieje a świeci jak świecznik

kiedy srebrne pasemka wiatrów przefruwają

niosę po dnach uliczek

jaskółki nadrzeczne

świergocą to mało idźże

tak chodzić tak oglądać sceny sny festyny

roztrzaskane szybki synagog

płomień połykający grube statków liny

płomień miłości

nagość

tak wysłuchiwać ryku głodnych ludów

a to jest inny głos niż ludzi głodnych płacz

zniża się wieczór świata tego

nozdrza wietrzą czerwony udój

z potopu gorącego

zapytamy się wzajem ktoś zacz

rozmnożony cudownie na wszystkich nas

będę strzelał do siebie i marł wielokrotnie

ja gdym z pługiem do bruzdy przywarł

ja przy foliałach jurysta

zakrztuszony wołaniem gaz

ja śpiąca pośród jaskrów

i dziecko w żywej pochodni

i bombą trafiony w stallach

i powieszony podpalacz

ja czarny krzyżyk na listach

o żniwa żniwa huku i blasków

czy zdąży kręta rzeka z braterskiej krwi odrdzawieć

nim się kolumny stolic znów podźwigną nade mną

naleci wtedy jaskółek zamieć

świśnie u głowy skrzydło poprzez ptasią ciemność

idźże idź dalej

-----