corpora: wikisources-pl

text:
Aktuarjusz.

Częstokroć nazwy: aktuarjusz, notarjusz i cancellarius (kanclerz), są w jednakowém znaczeniu u kanonistów używane; zachodzi jednak pomiędzy nimi różnica.

Aktuarjusz, jest to urzędnik, dawniej po kurjach biskupich, czyli konsystorzach ustanawiany, który spisywał akta urzędowe, mające powagę i wiarę publiczną i jako takie stanowiące dokumenta.

W ogóle zaś aktuarjusz jest urzędnikiem publicznym pewnej kancellarji, i dla tego nie wszelkie akta, ale tylko należące do juryzdykcji tej kancellarji sporządzać może.

Nazwa notarjusza ma znaczenie obszerniejsze niż aktuarjusza, a kanclerza bardziej ścieśnione, chociaż często kanclerz i aktuarjusz znaczą jedno i toż samo.

Ob.

a.

Notarjusz, Kanclerz konsystorski.

X. A. S.


text:
Asterjusz (święty), biskup amazejski, w Poncie, należy do ojców kościoła greckiego i był współczesny św. Złotoustemu i św. Hieronimowi.

Umarł r. 410.

Szczegółów jego życia mało znanych.

Pierwotnie poświęcił się zawodom prawniczemu i świetnie się w nim odznaczał, następnie jednak wstąpił do stanu duchownego, a po Eulaljuszu został biskupem pod koniec IV w.

Adrjan II mówi o poszanowaniu, jakie miano dla tego biskupa i dla jego pism na całym wschodzie.

Kazania jego wielki miały rozgłos, tak dalece, że na powszechnym soborze nicejskim II były przytaczane.

Focjusz zebrał z tych kazań niektóre wyjątki; wiele ich też przechowało się do naszych czasów.

Jedenaście kazań, prawdopodobnie autentycznych, wydał ks. Combefis w Paryżu r. 1648, w dziele p. t.

Auctuarium novum Biblioth. t. I. Jest tam dodanych 10 kazań, ze zbioru Focjusza, oraz mowa pochwalna na cześć Św. Szczepana, uważana dotąd za (dzieło Proklusa, partrjarchy konstantynopolitańskiego.

Tym sposobem mamy 22 kazań św. Asterjusza.

Wątpliwą jest rzeczą, czy 8 homilji, znajdujących się w Monumenta Ecelesiae Graecae, przez Cotelier, jest autorem św. Asterjusz, lubo jemu są przypisywane.

Niektórzy patrologowie przypisują je innemu, nieco wprzód żyjącemu Asterjuszowi, arjaninowi.

Obacz Oudin, Commentar.

de scriptor eccles.

t. I. p.

894 i Dupin, Biblioth. nouv.

t.

3, p.

82, gdzie znajdują się wyjątki z 22 homilji, zawierające bardzo ciekawe opisy ówczesnych zwyczajów i obyczajów.

Jest przekład łaciński tych kazań, w dodatku do weneckiego wydania dzieł św. Prospera, z roku 1782.

Niemieckie tłumaczenie niektórych homilji Asterjusza wydal 1830 r. prof. Engelhardt w Erlangen, w trzech tamtejszych programatach.


text: baja, bajówka, ‘spódnica’, ‘rodzaj sukna’, z niem. Baje; europejskie; u Czechów z p: paj, pajka.


text:
Aleksandryni (ich nauka moralna).

Aleksandrynami nazywają się żydzi, którzy, przez pobyt swój w Aleksandrji i w ogóle w Egipcie, zapoznali się z grecką i wschodnią literaturą i ztąd przyjęli pewien odrębny kierunek religijny i moralny.

Wielu z nich zachowało co do istoty naukę starotestamentową, a tylko formę zapożyczali od filozofji aleksandryjskiej; ale inni, których przedstawicielem jest Filo, naukę Izraela skazili w jej treści.

Zgodnie z perskiemi i platońskiemi pojęciami, Filo uznaje dualizm, tak w stworzeniu i w rządach świata, jak w duszy człowieka (część rozumna i bezrozumna) i w jego osobistości, a nawet w całym rodzaju ludzkim.

Rozumna dusza, istniejąea już podług niego jeszcze przed połączeniem z ciałem, stworzoną jest na podobieństwo Boże; w ciele zaś łączy się ona z duszą zmysłową, mającą we krwi swoje siedlisko i przebywa tam, jako w brudném więzieniu.

Ludzi dzieli Filo na dwie klassy: na pneumatyków, słuchających duszy rozumnej, oraz na hedoników (od gr. hedone, rozkosz) i sarkików (od sarx — ciało), idących za popędem duszy cielesnej.

Wprawdzie, pierwotny stan pierwszego człowieka był lepszym od stanu jego potomstwa, ale tylko o tyle, o ile ciało jego z delikatniejszych cząstek materji się składało; ale grzeszność była wrodzoną człowiekowi i ostatecznym źródłem grzechu jest materja.

Ztąd moralne i Bogu miłe życie opierało się na coraz zupełniejszém wyzwalaniu duszy z więzów ciała.

Nagrodą miało być widzenie Boga jeszcze w tém życiu, a nareszcie zupełne wycofanie się z nieczystego więzienia cielesnego.

Dusze cieleśnie żyjące, po śmierci człowieka, skazane być miały na nowe jeszcze w ciele więzienie (Philonis Opera, ed.

Mangey, Lond.

1742 t.

2. f).


corpora: openbooks

text:
Adam Asnyk

[Kiedym cię żegnał…]

Kiedym cię żegnał, usta me milczały

I nie wiedziałem jakie słowo rzucić,

Więc wszystkie słowa przy mnie pozostały,

A serce zbiegło i nie chce powrócić.

Tyś powitała znów swój domek biały,

Gdzie ci słowiki będą z wiosną nucić,

A mnie przedziela świat nieszczęścia cały,

Dom mój daleko i nie mogę wrócić.

Tak mi boleśnie, żem odszedł bez echa,

A jednak lepiej, że żadnem wspomnieniem

Twych jasnych marzeń spokoju nie skłócę,

Bo tobie jutrznia życia się uśmiecha,

A ja z gasnącym żegnam cię promieniem

I w ciemność idę i już nie powrócę.

1870

-----


text:
24.

Przewrócić szklankę napełnioną wodą tak, aby się woda nie wylała.

Napełnij szklankę wodą, przyłóż na wierzch papier, a przytrzymawszy go dłonią, aby szczelnie do szklanki przylegał, szklankę przewróć i rękę pomału usuń.

Papier, z powodu ciśnienia od dołu powietrza, nie odpadnie i utrzyma cał yciężar[1] wody.

Przypisy


text:
— Anastazy III, r. 911—913, nastąpił po Sergjuszu III.

Wspomnień historycznych żadnych po nim nie zostało.


corpora: sejm

text:
UCHWAŁA

SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 7 marca 2013 r.

Ustawa

z dnia

1) w art. 76 po ust. 1 dodaje się ust. 11–14 w brzmieniu:

13.

Jeżeli w wyniku podziału nieruchomości właścicielowi udziału obciążonego hipoteką przypada nieruchomość z dopłatą, ust. 12 stosuje się odpowiednio.

14.

Postanowienie umowy albo ugody sądowej znoszącej współwłasność nieruchomości, na mocy którego współwłaściciel, którego udział był obciążony hipoteką, nie otrzymuje spłaty lub dopłaty, jest nieważne.”;

2) w art. 101 dodaje się zdanie drugie w brzmieniu:

2.2.

Zanim dodano w art. 76 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (u.k.w.h.) zdanie drugie „losy hipoteki obciążającej udział w nieruchomości ulegającej podziałowi nie były uregulowane ustawowo.

Konsekwencje podziału nieruchomości w odniesieniu do hipoteki obciążającej udział jednego ze współwłaścicieli określano w praktyce sądowego stosowania prawa, podejmując rozmaite próby wykładni przepisów u.k.w.h.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej kwestii było niejednolite.

Po raz pierwszy Sąd Najwyższy wypowiedział się na ten temat w uchwale z 1 grudnia 1969 r.

(…), uznając, że w razie zniesienia współwłasności przez podział fizyczny nieruchomości hipoteka ciążąca dotychczas na udziale współwłaściciela ciąży w dalszym ciągu na nowo powstałych nieruchomościach w takiej części, w jakiej była obciążona nieruchomość podzielona.

Sąd podkreślił, że hipoteka jest prawem bezwzględnym, którego treścią jest uprawnienie wierzyciela do dochodzenia określonej sumy pieniężnej z nieruchomości obciążonej bez względu na to, czyją nieruchomość stała się własnością w chwili realizacji tego uprawnienia.

Podział fizyczny i ustanie współwłasności nie mogą zmienić zakresu odpowiedzialności nieruchomości wobec wierzyciela hipotecznego.

Odmienne stanowisko (…) zajął w postanowieniu z 4 listopada 1997 r.

(…).

Sąd Najwyższy uznał tym razem, że obciążenie hipoteką łączną na podstawie art. 76 ust. 1 u.k.w.h. wszystkich nieruchomości utworzonych przez podział może nastąpić tylko wtedy, gdy przed podziałem nieruchomość ta była - jako całość - obciążona hipoteką.

Nie dotyczy to więc sytuacji, gdy przed podziałem hipoteka obciążała tylko udział współwłaściciela.

Pogląd ten został oparty na gramatycznej wykładni art. 76 ust. 1 u.k.w.h., który to przepis w dacie orzekania regulował jedynie skutki podziału «nieruchomości», rozumianej przez Sąd Najwyższy jako fizyczna część powierzchni ziemskiej, w odróżnieniu od abstrakcyjnego pojęcia ułamkowej części nieruchomości, odpowiadającej udziałowi współwłaściciela.

Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że obciążenie nieruchomości przypadających współwłaścicielom, którzy przed podziałem nie byli ani dłużnikami osobistymi, ani rzeczowymi wierzycieli hipotecznych, prowadziłoby do naruszenia istoty prawa własności z pogwałceniem art. 64 ust. 3 obecnie obowiązującej Konstytucji.

W kolejnej uchwale z 20 marca 2003 r.

(…), rozstrzygającej ten sam problem, Sąd Najwyższy powrócił do poglądu wyrażonego w pierwszym z przedstawionych wyżej orzeczeń.

Stwierdził ponownie, że po zniesieniu współwłasności nieruchomości przez umowny podział fizyczny hipoteka na udziale współwłaściciela obciąża nowo powstałe nieruchomości w części odpowiadającej pierwotnie obciążonemu udziałowi.

Wniosek ten SN wywiódł z jurydycznej reguły stabilizacji przedmiotu obciążenia hipotecznego.

Przyznał tym samym zdecydowane pierwszeństwo interesom wierzyciela hipotecznego.

Zdaniem SN, ustanowienie hipoteki na udziale nie ogranicza możliwości wyjścia ze współwłasności w sposób dogodny dla współwłaścicieli, którzy świadomie mogą ułożyć się zarówno co do sposobu zniesienia współwłasności, jak i wzajemnych stosunków potem”.

2.3.

Zdaniem TK „problem sprowadza się do konkurencji dwóch praw: prawa własności oraz wierzytelności (zabezpieczonej hipoteką).

Konflikt tych praw w skrajnym wariancie wyraża się w tym, że – w razie zniesienia współwłasności przez podział fizyczny rzeczy – z jednej strony może dojść do utraty prawa własności przez współwłaściciela, który hipoteki nie ustanowił i w znakomitej większości wypadków nie miał wpływu na jej powstanie, z drugiej zaś strony – do utraty zabezpieczenia rzeczowego przez wierzyciela hipotecznego, co nie pociąga za sobą oczywiście wygaśnięcia samej wierzytelności (…)

Dodanie do przepisu zdania drugiego miało (…) ostatecznie rozwiązać sporny dotąd problem losów hipoteki na udziale we współwłasności nieruchomości.

Ustawodawca – dodając (…) zdanie drugie – dokonał wyboru jednego z dwóch, prezentowanych w orzecznictwie SN i doktrynie, stanowisk (…) [i] zdecydował o inkorporowaniu do tekstu ustawy rozwiązania korzystnego dla wierzyciela, którego prawa zabezpieczała hipoteka na udziale we współwłasności”.

W konsekwencji „efektem dodania (…) zdania drugiego jest ograniczenie praw współwłaścicieli nieruchomości, których udziały nie były obciążone hipoteką”.

„Punktem wyjścia dla wyjaśnienia, na czym polega owo ograniczenie, jest treść art. 198 k.c., zgodnie z którym «Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli», w powiązaniu z art. 65 ust. 3 u.k.w.h., który dopuszcza ustanowienie hipoteki na części ułamkowej nieruchomości, jeżeli stanowi ona udział we współwłasności (…).

W konsekwencji, każdy ze współwłaścicieli, nie pytając o zgodę, a nawet – nie informując pozostałych, może swoim udziałem rozporządzić (np. sprzedać, darować), które to pojęcie obejmuje także ustanowienie hipoteki.

Co więcej, możliwe jest (…) obciążenie udziału współwłaściciela hipoteką przymusową, powstającą nawet wbrew jego woli.

W ocenie Trybunału, u podstaw rozwiązania przyjętego w art. 198 k.c. legło założenie, że rozporządzenie udziałem nie narusza ich praw.

Zmieniona treść art. 76 ust. 1 u.k.w.h. zdecydowanie przeczy temu założeniu.

Mechanizm wprowadzony w zdaniu drugim kwestionowanego przepisu, powodujący obciążenie – z mocy prawa – nieruchomości przypadających pozostałym współwłaścicielom, rozszerza skutki rozporządzenia udziałem w stosunku do całej rzeczy wspólnej.

Ignoruje tym samym jedną z naczelnych zasad władztwa nad rzeczą wspólną, jaką jest wymóg uzyskania jednomyślności współwłaścicieli co do czynności rozporządzających rzeczą (…).

Obciążenie udziału stanowi albo efekt czynności prawnej, której współwłaściciel dokonuje we własnym interesie, zaciągając zobowiązanie (zwykle biorąc pożyczkę czy kredyt), albo efekt jego zachowania, zwykle nagannego, które doprowadziło do wpisu hipoteki przymusowej, na które jednak pozostali współwłaściciele nie mają wpływu i za które nie odpowiadają.

Co do zasady współwłaściciele nie dysponują żadnym instrumentem prawnym, by skutecznie zapobiec obciążeniu udziału należącego do jednego z nich.

Kwestionowany art. 76 ust. 1 zdanie drugie 2 u.k.w.h. prowadzi ex lege – w razie zniesienia współwłasności przez podział fizyczny rzeczy – do obciążenia hipoteką wszystkich pozostałych współwłaścicieli, którzy ani nie zaciągali zobowiązania, ani nie osiągnęli korzyści z kredytu czy pożyczki zaciągniętej przez dłużnika, ani nie dopuścili się zachowań dających podstawę wpisu hipoteki przymusowej, ani wreszcie – nie ustanawiali tego prawa rzeczowego.

Automatyczne rozszerzenie odpowiedzialności rzeczowej, przewidziane w art. 76 ust. 1 zdanie drugie u.k.w.h., odbywa się kosztem praw współwłaścicieli, których udziały przed zniesieniem współwłasności nie były obciążone”.

„[N]ajbardziej oczywistym skutkiem kwestionowanego rozwiązania jest zmniejszenie wartości nieruchomości, które współwłaściciele uzyskują w wyniku podziału.

Nawet jeśli znosząc współwłasność podejmą próbę rozliczenia powstającego z mocy ustawy obciążenia hipoteką, co wcale nie jest łatwe (…), sam fakt obciążenia nieruchomości zmniejsza jej atrakcyjność na rynku.

Natomiast najdalej idącym skutkiem funkcjonowania kwestionowanej regulacji w porządku prawnym jest możliwość pozbawienia własności w drodze sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości powstałej i obciążonej hipoteką wskutek zniesienia współwłasności przez podział fizyczny rzeczy”.

„Ograniczenie prawa własności przejawia się także w tym, że (…) zdanie drugie faktycznie uniemożliwia nieskrępowane korzystanie z podstawowego i niezbywalnego uprawnienia współwłaściciela, jakim jest możliwość żądania zniesienia współwłasności.

Współwłasność jest ze swojej istoty stanem nietrwałym, tymczasowym, zaś uprawnienie do żądania jej zniesienia ma tak podstawowy charakter, że współwłaściciel nie może być go pozbawiony na podstawie art. 5 k.c. ze względu na sprzeciw lub interes innego współwłaściciela.

Zagrożenie rozszerzeniem odpowiedzialności rzeczowej realnie ogranicza swobodę realizacji omawianego uprawnienia przez współwłaścicieli, nie będących dłużnikami rzeczowymi.

Świadomość konsekwencji (przyjęcia współodpowiedzialności za cudzy dług) może stawiać ich w sytuacji bez wyjścia, faktycznie zmuszając do pozostania we współwłasności do czasu istnienia przeszkody w postaci hipoteki na udziale innego współwłaściciela.

W przypadku sądowego zniesienia współwłasności istnienie hipoteki na udziale, przenoszonej z mocy ustawy na wszystkie nieruchomości tworzone przez podział, może przesądzić o niedopuszczalności podziału z uwagi na znaczne zmniejszenie wartości rzeczy (por. art. 211 k.c. in fine).

Ponadto, współwłaściciele nie będący przed podziałem dłużnikami rzeczowymi są narażeni na to, że z żądaniem zniesienia współwłasności wystąpi współwłaściciel udziału obciążonego, dla którego rozwiązanie to może okazać się korzystne”.

„Celem ustawodawcy (…) było zagwarantowanie praw wierzyciela, którego sytuacja zależy od realnej wartości zabezpieczeń, w tym przypadku – hipoteki.

Okoliczność, że cel wprowadzenia przepisu zasługuje na pełną akceptację, nie oznacza jednak, że środek wybrany przez ustawodawcę do jego osiągnięcia nie narusza Konstytucji”.

Zarówno prawo właściciela, jak i prawo wierzyciela hipotecznego należą do praw majątkowych chronionych przez art. 64 ust. 1 Konstytucji.

Jednakże – zdaniem TK – prawa te nie muszą podlegać równej ochronie.

„Wyrazem zróżnicowania konstytucyjnej pozycji praw majątkowych jest (…) przede wszystkim ujęcie ochrony własności (i prawa dziedziczenia) w art. 21 ust. 1, należącym do przepisów kształtujących podstawy ustroju RP, co decyduje o randze i znaczeniu tego właśnie prawa.

Niezależnie od tego, jak się ocenia relację pojęcia «własności» występującego w art. 21 i art. 64 Konstytucji, trzeba uznać, że treść art. 21 ust. 1 Konstytucji «wskazuje, że tylko prawu własności (i prawu dziedziczenia) konstytucja przyznaje szczególne uznanie i ochronę»”.

Oceniając kwestionowany przepis w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji TK stwierdził, że „wątpliwości budzi już przydatność rozwiązania wprowadzonego przez kwestionowane zdanie drugie (…) dla ochrony prawa wierzyciela.

(…)

[K]westionowany przepis «nie prowadzi do jakiegoś radykalnego polepszenia sytuacji prawnej wierzyciela» (…).

Jest tak, ponieważ «od strony ekonomicznej, oceniając pewność zabezpieczenia hipotecznego determinowaną przez jego przedmiot i wartość, tezę o rozszerzeniu zakresu odpowiedzialności rzeczowej należy poddać gruntownej rewizji»” Trybunał stwierdził, że „«rozbicie» hipoteki na nieruchomości powstałe z podziału może nawet utrudnić i zwiększyć koszty egzekucji, w sytuacji gdy wierzyciel musiałby ją prowadzić z kilku nieruchomości.

(…)

[A]rgumenty te nie przemawiają (…) za dopuszczalnością rozwiązania przyjętego w art. 76 ust. 1 zdanie drugie u.k.w.h., lecz wskazują na brak celowości wprowadzonego tym przepisem ograniczenia prawa własności nieruchomości powstałych na skutek zniesienia współwłasności.

Powstaje bowiem pytanie, jaki jest sens ustanowienia niewątpliwych ograniczeń podstawowego prawa majątkowego (własności), skoro nie przynoszą one realnej gwarancji ochrony innego prawa?”.

„W ocenie Trybunału, dokonana wyżej ocena przydatności kwestionowanego przepisu dla ochrony praw wierzyciela hipotecznego w zasadzie przesądza o wyniku dalszych etapów testu proporcjonalności.

Jeśli bowiem przydatność kwestionowanego przepisu dla ochrony praw wierzyciela hipotecznego jest wątpliwa, trudno uznać jego wprowadzenie za konieczne”.

2.4. TK, wskazując inne sposoby ochrony wierzyciela hipotecznego stwierdził, że „[o]chronie wierzyciela mogłoby służyć przede wszystkim rozwiązanie polegające na utrzymaniu ex lege hipoteki na nieruchomości przyznanej po podziale dłużnikowi rzeczowemu.

W sytuacji, gdy nieruchomość ta ma wartość co najmniej równą wartości udziału, sytuacja wierzyciela po zniesieniu współwłasności nie uległaby pogorszeniu, a nawet polepszyłaby się.

Ewentualna egzekucja z nieruchomości jest zwykle łatwiejsza i skuteczniejsza od egzekucji z udziału.

W pozostałych wypadkach ochronę praw wierzyciela mogłoby gwarantować rozwiązanie analogiczne do zawartego w art. 101 u.k.w.h.

Przepis ten przyznaje wierzycielom hipotecznym użytkownika wieczystego, którzy utracili hipoteki wskutek wygaśnięcia użytkowania wieczystego, ustawowe prawo zastawu na roszczeniach użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za wzniesione przez niego lub nabyte na własność budynki albo inne urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanej nieruchomości.

Wierzycielowi mogłoby służyć ustawowe prawo zastawu na wierzytelności z tytułu dopłaty lub spłaty.

Zdaniem Trybunału, zastosowanie tych środków – bez naruszania praw osób trzecich – dawałoby wierzycielowi gwarancje realizacji jego prawa przynajmniej równe tym, które wynikają z kwestionowanego przepisu”.

TK zwrócił też uwagę na środki ochrony prawnej na wypadek niewypłacalności dłużnika, przewidziane w art. 527 i nast. k.c., czyli na tzw. akcję pauliańską, którą mógłby wykorzystać wierzyciel hipoteczny pokrzywdzony w wyniku zniesienia współwłasności.

TK zwrócił też uwagę „na fakt, że wierzyciel, przyjmujący zabezpieczenie wierzytelności na części ułamkowej nieruchomości stanowiącej udział we współwłasności, powinien zachować świadomość skutków ewentualnego wyjścia dłużnika rzeczowego ze współwłasności w okresie trwania zabezpieczenia.

Nie ulega wątpliwości, że zabezpieczenie to – nawet w czasie utrzymywania stosunku współwłasności – jest słabsze niż hipoteka na nieruchomości.

Wierzyciel może i powinien ocenić realną wartość zabezpieczenia na udziale i – odpowiednio do tego – zdecydować o jego akceptacji, ewentualnie o żądaniu dodatkowych gwarancji spłaty długu (zabezpieczeń osobistych lub rzeczowych).

Innymi słowy, wierzyciel ma możliwość zadbania o własne interesy, także na wypadek zniesienia współwłasności, z którym musi się liczyć.

W zupełnie innej sytuacji są współwłaściciele nieobciążonych części nieruchomości.

(…).

Jak już była o tym mowa, zgodnie z art. 198 k.c. do obciążenia udziału nie wymaga się zgody pozostałych współwłaścicieli rzeczy.

Nie są oni uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego o wpis takiej hipoteki.

Z tych względów (…), w praktyce istnienie i konsekwencje hipoteki na udziale są zazwyczaj dla ogółu współwłaścicieli decydujących się znieść współwłasność zupełnym zaskoczeniem.

Element zaskoczenia, co wyżej podkreślono, nie występuje natomiast po stronie wierzyciela, który – według swego uznania – może, lecz nie musi, zaakceptować zabezpieczenie rzeczowe na udziale w rzeczy, przyjmując do wiadomości ryzyko związane z tymczasowym charakterem współwłasności”.

2.5.

Utrata mocy obowiązującej przez art. 76 ust. 1 zdanie drugie oznacza „powrót do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2011 r.

W okresie poprzedzającym wprowadzenie do porządku prawnego kwestionowanego unormowania (…) losy hipoteki na udziale we współwłasności nie były uregulowane ustawowo, lecz kształtowały się w praktyce orzeczniczej”.

Powyrokowy stan prawny nie oznacza zatem luki prawnej.

Co prawda wierzyciel hipoteczny nie jest już objęty mechanizmem ochronnym statuowanym zakwestionowanym przepisem.

Ochrona ta była jednak zbyt daleko idąca – jako, że odbywała się kosztem naruszenia prawa własności osób trzecich.

Nie oznacza to jednak również dokładnie powrotu do stanu prawnego sprzed zakwestionowanej nowelizacji.

Choć sytuacja hipoteki na udziale była wtedy kształtowana przez praktykę, to jednak od ogłoszenia wyroku – jak stwierdził TK – „praktykę tę współkształtować będzie wyrok Trybunału”.

Sądy zatem będą musiały przyjąć interpretację przedstawioną przez Sąd Najwyższy w 1997 r.

Jeśli jednak ustawodawca nadal widzi potrzebę stworzenia mechanizmu ochrony wierzyciela hipotecznego, to nadal ma taką możliwość.

Ale musi tego dokonać bez naruszania praw pozostałych współwłaścicieli.

Obecnie (po wyroku TK) nadal istnieje dopuszczalność obciążania hipoteką części ułamkowej nieruchomości.

W razie jednak podziału owej nieruchomości, hipoteka wygasa (przed wyrokiem TK „podążała” za wszystkimi nieruchomościami).

Obecny stan nie oznacza jednak istotnego naruszenia praw i interesów wierzyciela hipotecznego, ponieważ w momencie ustanawiania hipoteki na części ułamkowej, ma on świadomość, że zawsze może dojść do podziału owej nieruchomości; ma więc szansę na ułożenie swoich relacji z dłużnikiem hipotecznym, tak by nie być poszkodowanym.

Uchwalenie proponowanej regulacji spowoduje, że wierzyciel będzie miał dodatkową ochronę: przede wszystkim na nieruchomości powstałej w wyniki podziału, której właścicielem stał się dłużnik hipoteczny, nadal będzie ciążyła hipoteka.

Gdyby dłużnik hipoteczny nie otrzymał, w wyniku podziału współwłasności, żadnej nieruchomości lub otrzymał nieruchomość mniejszej wartości niż jego dotychczasowy udział, wierzycielowi hipotecznemu będzie przysługiwać ustawowe prawo zastawu na wierzytelności z tytułu spłaty albo dopłaty.

Zarazem dłużnik nie będzie mógł zrzec się spłaty lub dopłaty; postanowienie umowy albo ugody sądowej w tym zakresie byłoby nieważne.

4.

Konsultacje

Komisja Ustawodawcza przed podjęciem inicjatywy poprosiła o opinię Ministra Sprawiedliwości, który wskazał na celowość jej podjęcia.

W znacznej mierze projekt jest zbieżny z propozycjami Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przedstawionymi przy tej okazji.

Pisma w sprawie projektu przesłali także: Minister Skarbu Państwa, Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, Komisja Nadzoru Finansowego, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Narodowy Bank Polski, Sąd Najwyższy, Krajowa Rada Sądownictwa, Bank Gospodarstwa Krajowego i Związek Banków Polskich.

Wszyscy poparli ideę projektu, przy czym niektórzy zgłosili uwagi.

Uwzględniono uwagi Sądu Najwyższego, Krajowej Rady Sądownictwa i Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa mające na celu ujednolicenie przepisów dotyczących spłaty i dopłaty (ust. 12 i 13; m.in. zamieniono obciążającą dopłatę hipotekę na ustawowe prawo zastawu) oraz rozciągnięcie skutku nieważności także na ugody sądowe (ust. 14).

Związek Banków Polskich zwrócił uwagę na to, że mimo proponowanej nowelizacji, w sytuacji gdy nieruchomość otrzymana po podziale przez dłużnika hipotecznego, będzie niewspółmierna do jego dotychczasowego udziału, a dłużnik dłużnika hipotecznego nie będzie skłonny do spłaty roszczenia, wierzyciel może mieć nadal kłopoty z jego wyegzekwowaniem i będzie musiał uzyskać tytuł egzekucyjny.

Należy jednak zwrócić uwagę, że ustawodawca nie ma możliwości, ani obowiązku tworzenia norm w ten sposób by zawsze chronić interes wierzyciela hipotecznego.

Sama ingerencja ustawodawcy w stosunki własnościowe poprzez utworzenie instytucji hipoteki „przechodzącej” z udziału na nieruchomość powstałą w wyniku podziału, a następnie (już w postaci zastawu) na dopłatę albo spłatę, jest już dość istotnym wzmocnieniem wierzyciela.

Najlepszym sposobem ochrony interesów wierzyciela jest zawsze troska samego wierzyciela o właściwe postanowienia umowy będącej źródłem wierzytelności.

Projekt otrzymali także: Minister Finansów, Krajowa Rada Radców Prawnych, Naczelna Rada Adwokacka, Stowarzyszenie Sędziów THEMIS, Stowarzyszenie Sędziów Polskich IUSTITIA, Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce – nie przedstawili jednak odpowiedzi.

5.

Skutki projektowanej usta


text:
Zaczarowane koło

Akt V

Lucjan Rydel

Sala jak w akcie II.

Na środku sceny stół, przykryty kilimem, i parę krzeseł.

Przez okno wpada światło pogodnego poranku.

Kotara na drzwiach do sypialni rozsunięta.

Wojewoda przy kilku świecach woskowych kończy się ubierać z pomocą Chojnackiego, który zawiązuje mu pas.

Za sceną słychać ciągle głuche stukanie.

WOJEWODA

W podwórzu ta stukanina,

To pewno cieśla się krząta?

CHOJNACKI

wiążąc

Cieśla...

WOJEWODA

po chwili

Która to godzina?

CHOJNACKI

W sali wybiła już piąta.

WOJEWODA

Kat przyjechał?...

CHOJNACKI

Już od rana

Expectat na zawołanie

Jaśnie Wielmożnego Pana.

WOJEWODA

z sypialnianej alkowy wychodzi na scenę i staje w otwartym oknie

Nie przyznał się?!...

CHOJNACKI

Jaśnie Panie,

Próżno go inkwirowałem,

Na nic się zdały zachody.

WOJEWODA

Nie chce gadać?

CHOJNACKI

Nie chce, milczy,

Jak wczoraj przed trybunałem

Jaśnie Pana Wojewody.

WOJEWODA

Cóż robi?...

CHOJNACKI

Cóż by?!

Wzrok wilczy

Utkwiony trzyma w podłogę

I siedzi, jakoby drewno...

WOJEWODA

Ja dłużej czekać nie mogę,

Zresztą konwikcję mam pewną

I dowody, że jest winny

Morderstwa...

CHOJNACKI

A któż by inny?!

Schwytali in flagranti prawie,

Z koszulą krwawą na przodzie,

Przy trupie w groźnej postawie.

WOJEWODA

I uciec chciał...

CHOJNACKI

A siekiera,

Że jego jest, sam nie przeczy,

Na cóż Panu Wojewodzie

Dalsze jeszcze argumenty?!

WOJEWODA

Milczy, albo się wypiera

Golem słowem.

Nie do rzeczy

Plótł przed sądem: te wykręty,

Ta krew z nosa et caetera...

CHOJNACKI

A świadectwo organisty,

Nicże to?

Skoro mię pyta

Waszmość, jaka moja szczera

Konwikcja, tedy ja myślę,

Że zbrodniarz jest oczywisty.

Gorzej, bestia jadowita,

Którą nie przy życiu chować,

Lecz gardłem karać i kwita.

WOJEWODA

Niech no go tu Waćpan przyśle,

I organistę Waść sprowadź...

Chojnacki wychodzi

Jeszcze raz go zbadam ściśle,

Gdy mu winę udowodnię,

Może wyzna swoją zbrodnię.

Po chwili wchodzi Drwal pod strażą, ubrany jak w akcie III, w czystej, zgrzebnej koszuli, boso, bez czapki.

Na rękach i nogach kajdany.

Staje w drzwiach na pół nieprzytomny i blady, oczyma wybałuszonymi bezmyślnie patrzy spode łba przed siebie.

WOJEWODA

mierząc go długo wzrokiem

Chodź tu... widzisz?...

Wskazuje za okno

DRWAL

którego straż przywiodła do okna

Rany!...

Rany!...

Bełkocąc i jęcząc, zasłania sobie oczy

WOJEWODA

Cóż... widziałeś szubienicę?

DRWAL

Nie... nie... nie chcę... ja się boję!...

WOJEWODA

Nie krzycz!

Jeno zapytany

Odpowiedz na kwestie moje...

Patrz mi w twarz... prosto w źrenice!

W wrogu staje Chojnacki, trzymając w ręku siekierę, koszulę skrwawioną i czapkę Drwala.

WOJEWODA

Już ci kłamstwo nie pomoże,

Więc w ostatecznym terminie

Mów prawdę...

DRWAL

Oj, mocny Boże!

WOJEWODA

Tyś zabił?

Mów!...

DRWAL

Nie ja!

Nie ja!

WOJEWODA

I tak cię kara nie minie,

Nie neguj, próżna nadzieja...

DRWAL

Com ja krzyw?!

WOJEWODA

Łżesz nadaremno!

DRWAL

Jezusie!

WOJEWODA

Wyznanie szczere

Uczyń w ostatniej godzinie.

DRWAL

Ja nic nie wiem...

WOJEWODA

pokazując siekierę

Tę siekierę

Znasz?...

Cóż na nią tak z ukosa

Pozierasz?

Mów... twoja własna?

DRWAL

milczy i spuszcza głowę

WOJEWODA

wskazując koszulę

Skąd krew na twojej koszuli?...

Jeno nie gadaj, że z nosa!...

Najdź jakie lepsze fortele...

Drwal milczy

WOJEWODA

Czyja to krew, to rzecz jasna...

CHOJNACKI

Milczy, we czworo się kuli,

Jak wilk, schwytany w zastawie.

WOJEWODA

A przy młynarzowem ciele

Czapka znaleziona w trawie

I pełna krwi — skąd się bierze?

Wszak twoja?...

Drwal milczy

po chwili

Niech wnijdzie świadek...

Jeszcze raz mu go postawię

Do oczu...

Chojnacki wprowadza Organistę

DRWAL

do siebie przez zęby

Oj, Leśny Dziadek

Skarał mię... skarał!...

Juz po mnie...

ORGANISTA

z głębokim ukłonem

Laudetur...

Do nóg się chylę

Jaśnie Wielmożnego Pana...

WOJEWODA

Mów, co wiesz...

ORGANISTA

Ano, przytomnie

Słyszałem na własne uszy

Niby jako...

WOJEWODA

Czekaj chwilę,

Choć od ciebie odebrana

Już była przysięga wczora,

Na krzyż i zbawienie duszy;

Wszelako przysiąż de novo,

Krzyż naszego Redamptora

Wisi nad mojem wezgłowiem....

Pójdzie Waść nad moje łoże,

Crucifixum Waść przyniesie

Item i świecę woskową

Jedną... i drugą...

Chojnacki przynosi

ORGANISTA

powtarzając równo z Wojewodą

To, co powiem,

Prawdą jest...

Tak mi Ty, Boże,

Dopomóż...

WOJEWODA

Mów...

ORGANISTA

Niby... w lesie...

Ponoś w połedniowej porze

Chodzę, idący — a chodzę

I wciąż patrzę onej flaszy,

Com ją to zgubił na drodze.

WOJEWODA

Prędzej!

ORGANISTA

Zaraz, po kolei,

Proszę Łaskawości Waszej,

Powoli wszystko się sklei;

Introibo od altare:

Do rzeczy dojdę — ad rei...

Więc patrzę, a tu drwal ścina

Podle drogi drzewo stare...

Gadam z nim, a ten zaczyna

Kląć okrutnie na młynarza.

Oj, requiescat in pace

Nieboszczyk, więc się odgraża...

To własne słowa słyszane:

(Z przeproszeniem) „Temu ścierwie

Za służbę moją zapłacę,

— Powiada — już on oberwie,

Niech ja go ino dostanę”...

I takie pogróżki czyni,

Że mu więc gnaty połamie...

Tyle wiem...

To jest spisane

Et confitebor Domini

Cum spiritu tuo.

— Amen

WOJEWODA

Do Drwala

Zali organista kłamie?!

Mów!

Jaka twoja obrona?

Drwal milczy

CHOJNACKI

Nic nie może mówić, tamen

Ipse consentit tacendo.

WOJEWODA

Chojnacki!

Inkaustu!

Pióra!

Chojnacki podaje

Wnet iustitia się wykona,

Decreta spełniane będą!

Kat za długo nań już czeka!

Oto moja sygnatura...

Prędzej!

Brać tego człowieka!

Chojnacki, odebrawszy wyrok, wychodzi głównymi drzwiami, za nim wyprowadzają Drwala, omdlewającego z przerażenia.

Za Drwalem wychodzą wszyscy, prócz Wojewody, który staje przy oknie i wygląda na podwórze.

WOJEWODA

po chwili

Zatrzymali się w pochodzie?!

Wychyla się i woła

Chojnacki!

Co się tam stało?

Chojnacki wbiega po chwili

Egzekucja się odwleka?

Czy brak jest czego w dekrecie?

CHOJNACKI

Niosę nowinę niemałą

Jaśnie Panu Wojewodzie.

WOJEWODA

Quid novi?

Gadaj Waść przecie!...

CHOJNACKI

Pan Kasztelan jest w gospodzie

Pod zamkiem.

Pono dworzanie

W tym zajeździe nań czekali,

Przybywszy jeszcze dziś nocą...

Lada chwila tutaj stanie:

Przyodziewa się paradnie

I zajedzie w wielkiej gali,

Poszóstną złotą karocą.

WOJEWODA

Tak nagle i niespodzianie!

CHOJNACKI

Odłożyć tandem wypadnie

Egzekucję... ja propono...

WOJEWODA

Wszak ci go nie powitamy

Szubienicą, ustawioną

Na dziedzińcu, na wprost bramy,

I wisielcem na powrozie

Dyndającym.

CHOJNACKI

Nie wypada,

Waszej Mości racja święta!

WOJEWODA

myśląc

Czekaj Waść najdzie się rada...

Stante pede Waść na wozie

Wyekspediuj delikwenta.

Ksiądz i kat niechaj z nim siada;

Szubienicę się wykopie,

Która item przewieziona

Będzie i co prędzej wbite

W miasteczku, podle ratusza,

Gdzie bez zwłoki na tym chłopie

Egzekucja się wykona.

Raz trzeba skończyć i kwita!

Chojnacki chce wyjść

Pan Ryło niech z nimi rusza,

Albowiem dekret odczyta,

Który przy jego dozorze

Spełnion będzie...

Panu Ryle

Powiedz Waść, by się spieszyli.

CHOJNACKI

Już ja się wszystkiem zatrudnię

I, jak potrzeba, ułożę.

Do miasteczka mają milę,

Teraz jest po siódmej, czyli

Że powinni na południe

Być z powrotem...

Skłania się i chce wyjść

WOJEWODA

Ale, ale,

Niech no Waść każe w tej chwili

Inwitowiać Jej Mość Pannę,

Żeby tu zeszła na salę.

Chojnacki po kręconych schodach wychodzi na górę

WOJEWODA

Idzie?

CHOJNACKI

Zaraz tu będzie.

WOJEWODA

Idź Waść.

Chojnacki wychodzi, po małej chwili z góry zbiega Wojewodzianka

WOJEWODZIANKA

w rannym negliżu

Pan Ojciec Dobrodziej

Wołał?

Życzę z dobrem zdrowiem

Dnia dobrego...

Całuje go w rękę

WOJEWODA

pocałowawszy ją w twarz, wskazuje jej siedzenie

Niech usiądzie

Aśćka i słucha, co powiem.

Weszłaś Aśćka in aetatem

Nubilem, innemi słowy,

W on wiek, co Hymenu kwiatem

Zwykł panieńskie wieńczyć głowy

U małżeńskiego ołtarza.

Ale, Basiu, nie dość na tem,

Oznajmuję ci nowinę,

Iż oto właśnie się zdarza

Ktoś, kogo ja kandydatem

Do twej ręki widzę mile.

Kto zacz?

To już za godzinę.

Zobaczysz sama...

Jest młody,

W męskich lat kwitnącej sile,

Zacny rodem et nomine,

Edukacją i urodą,

I prezencją, i personą.

Gdy wiosną byłem w Warszawie,

Traktował o rękę twoje,

Co ja przyjąłem łaskawie.

Dziś przyjeżdża, więc suppono,

Iż się wybrał w onej sprawie.

Niech przeto przystojne stroje

Aśćka przyoblecze na się,

Ażebyś była gotową,

Skoro cię po małym czasie

Przyzwę...

A dla konkurenta

Miej Aśćka przychylne słowo...

Cóż Aśćka nie odpowiada?

WOJEWODZIANKA

która z przejęciem słuchała, czerwieniąc się i blednąc na przemiany, pochyla się ojcu do nóg

Pana ojca wola święta...

I dziękuję Waszmość Panu...

WOJEWODA

Dobrze to, żeś Aśćka rada

Wnijść do małżeńskiego stanu.

Czemuż tak spuszczasz ślepięta?...

I płonisz się, jak te róże?...

CHOJNACKI

stając w progu

Jedzie!

Wjeżdża na podwórze!

Wojewodzianka porywa się i biegnie na górę.

Wojewoda, za nim Chojnacki, wychodzą głównymi drzwiami.

WOJEWODZIANKA

wraca szybko ze schodów i podbiega do okna

W jakiej on zjeżdża kolasie

Pozłocistej... o!

wysiada...

I wcale foremny zda się.

Nadsłuchując

W sieniach z panem ojcem gada...

Bardzo spiesznie wybiega na górę i wchodzi do swoich komnat.

Kasztelan, młody, przystojny, trzydziestoletni człowiek, w ruchach trochę pompatyczny, podgolona czupryna, do góry zakręcony, duży wąs, chód posuwisty.

Strój polski, bardzo bogaty i świetny.

Certuje się z Wojewodą u progu: żaden nie chce wejść pierwszy.

WOJEWODA

Proszę...

KASZTELAN

Nie!

Po Waszej Mości...

WOJEWODA

Nazbyt długo w progu stoim...

Proszę!

Wchodzą: Kasztelan, Wojewoda

Najmilszego z gości

Witam... witam w domu moim!

Podają sobie ręce.

Za nimi przez drzwi, na ścieżaj otwarte, wchodzą i przy ścianie stają dworzanie kasztelańscy i wojewodzińscy, wśród których Chojnacki.

— Na chórze ukazuje się niebawem Wojewodzianka i stoi przez całą scenę nie widziana.

KASZTELAN

uroczyście

Miłościwy Wojewodo,

Mnie wielce łaskawy panie,

Fortunę, co włada światem

I rządzi wszelką przygodą,

Już sobie dawni Rzymianie

I Grecy figurowali,

Iż jest na kole skrzydlatem

Nadobna panna stojąca,

Która homini mortali

Wznieść się in felicitatem

Pozwala i zaś go strąca

In profundum niespodzianie.

Lecz stąd, że fortuna kołem

Toczy się w losów przemianie,

Do czegóż tu asumpt wziąłem?

Do tego, iż tobie panie,

Wielkiej wagi wiadomości

I niespodziewane zgoła,

Od Jego Królewskiej Mości

Deklaruję i przywożę:

Za obrotem swego koła,

Fortuna nieubłagana

W żałobnym stawia kolorze

Jaśnie Wielmożnego Pana,

Albowiem inopinata

Prawica śmierci kościana

Zżęła kosą i ze świata

Wielkim żalem, Prozerpinie

Pomiędzy stygijskie rzesze

Zmiotła Polnego Hetmana,

Waszej dostojności brata

Stryjecznego, Hieronima.

Lecz wieść druga, ku pociesze

Przy tamtej smętnej nowinie,

Niech łzy Waszmości powstrzyma.

Fortuna zła, i łaskawa

Bywa w tej samej godzinie...

Dum vacat polna buława.

Król miłościwy oczyma

Pilnemi za kandydatem

Patrząc, Pana Wojewodę

Obrał i przeze mnie dawa

Waszej Mości dignitatem

Hetmańską, jako nagrodę

Iustam et bene meritam.

Z tem tedy poselstwem jadę

I Waszej Mości buławę

Do rąk uroczyście kładę

I ten list...

Z puzdra, które mu podał dworzanin, wyjmuje buławę i podaje Wojewodzie razem z listem królewskim, na którym wielkie pieczęcie czerwone

A teraz witam

Waszą Mość Polnym Hetmanem!

I kończę poselską sprawę.

WOJEWODA

który wzdrygnął się, biorąc buławę i list, nie może pokryć wzruszenia

Więc to już?...

To już spełnione?!

Ta buława w ręku mojem!...

Więc czart...

Nie, jemu nie wolno.

Pacta są sub conditione.

Ochłonąwszy

Mości Panie, z niepokojem,

Z alteracją serca, biorę

Koronną buławę polną.

A toć chyba nie dziwota,

Iż mnie brata zejście skore

Alteruje i przestrasza...

Quamquam za jego żywota

Mieliśmy z sobą niesnaski,

Lecz rozumie Miłość Wasza,

Że dziś fraterno dolore

Boleję nad jego stratą.

Niechajże niebieskie blaski

Świecą nad nim in saecula

Aeterna.

Lecz nie czas na to,

By płakać, gdym oto z łaski

Najmiłościwszego Króla

Promocją tak niespodzianą

Zaszczycon, więc corde groto

Akceptuję, co mi dano,

Nie jak honor, lecz jak brzemię,

Które godnie dźwigać trzeba...

Podobnie, jako gdy rano

Z fluktów morskich, ponad ziemię

Białoskrzydłe konie Feba

Wybiegną, w złotym rydwanie

Słońce wioząc, wtedy plemię

Człowiecze otwiera oczy,

Sklejone przez Morfeusza,

Każdy pilne ma staranie

O swych sprawach i ochoczy,

Najcięższą pełni robotę,

Bo w nim i ciało, i dusza

Krzepkie, póki słońce złote

Za chmurami się nie zamroczy —

Podobnie i łaska króla,

Gdy nad kom swój blask roztoczy,

Świeci, budzi, sił dodawa,

Jako ta słoneczna kula,

Promienna w złotym splendorze.

Więc, acz ciężka jest buława,

Tamen do niej się nie lenię

I skwapliwie sił przyłożę,

Iżbym ją piastował godnie,

W czem pokrzepią mnie promienie

Królewskiego Majestatu.

Że nie mylił się w wyborze

Król Jegomość, to ja światu

Mem hetmaństwem udowodnię!...

A teraz, jak serce każe,

Tobie, Mości Kasztelanie,

Niechże po tysiączne razy

Wdzięczny afekt mój wyrażę,

Iż, jak Feb, w złotym rydwanie,

Ciągnion przez lotne Pegazy,

Przywiozłeś mi jasność słońca:

Łaskę regiae Maiestatis,

W sercu wdzięczność trwa bez końca,

Lecz słów koniec, dixi satis!...

KASZTELAN

widząc dwóch dworzan niosących kielichy, nalane przez Chojnackiego

Vivat Hetman!...

WOJEWODA

Dajcież Waście!

Kasztelan przypija do Wojewody

DWORZANIE Z CHOJNACKIM

Vivat!

WOJEWODA

któremu Chojnacki nalał

Vivat, gość łaskawy!

Piją obaj i ściskają się

DWORZANIE Z CHOJNACKIM

Vivat gość!

WOJEWODA

Po tym toaście

Spocznij Waszmość...

Siadają obaj

KASZTELAN

De privatis

Mówić pora.

Na znak Wojewody, dany Chojnackiemu, wychodzą wszyscy

KASZTELAN

Własne sprawy

Mając w sercu i na oku,

Sam podjąłem się królowi

Posłować tutaj z Warszawy...

Nie powiem ja nihil novi,

Jeno prośbę sprzed pół roku

Waszej Miłości powtórzę:

Jeśli wolna dotąd ręka

Jejmość Panny Hetmanówny,

Proszę o nią Waszmość Pana...

Podczas ostatnich słów Wojewodzianka znika z chóru

WOJEWODA

chcąc go podnieść

Wstań!...

Zawołam, jest na górze...

A niechże Waszmość nie klęka!

KASZTELAN

Głos rodzica jest w tem główny,

Więc na obadwa kolana

Kląkłszy, nie wprzódy powstanę,

Aż w pomyślnej koniunkturze

Przyrzeczenie będzie dane...

WOJEWODA

Wtedym się już godził pono

I dziś rad pobłogosławię.

Woła

Basiu!

Znijdź no Aśćka, żywo!

Wojewodzianka w odświętnym stroju francuskim, z purpurowymi goździkami we lotosach pudrowanych, zbiega po schodach i staje przed Wojewodą, a chcąc pokryć zmieszanie, udaje, że nie widzi klęczącego Kasztelana.

WOJEWODA

Pan Kasztelan w ważnej sprawie

Prośbę czyni...

KASZTELAN

Uniżaną

Prośbę i wielce żarliwą!

Waszmość Panna racz łaskawie

Posłuchać...

WOJEWODZIANKA

Niech Waszmość wstanie,

Przecie ja nie żadna święta.

KASZTELAN

Wprzód Waszmość Pannie przedstawię

U nóżek moje intenta...

I afektów mych wyznanie.

Z daleka tylko w Warszawie

Widziałem ja Waszmość Panny

Cudne lica i personę;

Odtąd w samo serce ranny

Amora promienną strzałą,

Żywymi ogniami płonę.

W Waszmość Pannie tedy całą

I ostatnią mam nadzieję,

Że śliczne swoje oczęta,

Obróciwszy w moją stronę

I tkliwą kompasją zdjęta,

Ognie, któremi goreję,

Pozwolisz mi na ołtarze

Hymenu przenieść, i pęta

Złote małżeńskiego staniu

Weźmiesz na się ze mną w parze.

WOJEWODZIANKA

Sercem sprzyjam Waszmość Panu,

Proś jeno mego rodzica!

WOJEWODA

do którego zwrócił się Kasztelan

Nie namyślam się nad zgodą,

Gdy mnie i moją familię

Koligacja te zaszczyca:

Daj wam Boże szczęścia dużo.

Łączy ich ręce, ściskają się wszyscy, po czym Wojewoda usuwa się ku oknu, przez które dolatuje gwar głosów, krzyki, śmiech, płacz kobiecy i śpiewanie.

KASZTELAN

O śliczności!

O urodo!

Jako mlecznobiałe lilie,

Zmieszane z kwitnącą różą,

Tak są Waszmość Panny lica...

WOJEWODZIANKA

przerywając

Komplimenta Waszmościne

Konfundują mnie

KASZTELAN

nie zważając

A we mnie

Gładkość Waćpanny podsyca

Afektów srogie zarzewie!...

Tak, iż w konflagracji zginę!

WOJEWODA

który wyglądał oknem, woła w korytarz przez drzwi główne

Chojnacki!

KASZTELAN

Kiedyż ugaszę

Ten płomień!...

WOJEWODZIANKA

A, mój Chojnasiu!

Waść o niczem jeszcze nie wie!?

Niechże Waćpan...

WOJEWODA

Czekaj Basiu...

Do Chojnackiego, wskazując przez okno na podwórze

Tam co znowu?

Słyszysz Wasze?

Wrzask, śmiech, płacze... tam... u bramy.

CHOJNACKI

Nic to!

Jeno tej młynarce

Popsowało się coś w głowie,

Z desperacji o młynarza.

Płacze, bo jej nie wpuszczamy,

Wyprawia wariackie harce,

Sfiksowana w każdem słowie.

Skacze, pięściami wygraża,

Śpiewa i do siebie samej

Niestworzone rzeczy gada:

Zbiegowisko, śmiech dokoła,

Jest z czego!

Spectaclum przednie,

WOJEWODA

Wygnać...

CHOJNACKI

Wygnali przemocą;

Wraca, na kolana pada,

I żeby ją wpuścić, woła,

Iż w sekrecie swoje brednie

Waszej Miłości opowie...

WOJEWODZIANKA

która wyglądała oknem

Nieboga, chce może o co

Prosić...

CHOJNACKI

Gzieżby zaś...

WOJEWODZIANKA

A kto wie?

Suplikują Waszmość Pana,

By wpuścić...

Tak ją szamocą...

CHOJNACKI

Tu ma wnijść?!

Ta zwariowana...

WOJEWODA

Niech wnijdzie...

WOJEWODZIANKA

do Kasztelana

U niej tam służy

Pastuszek, co grywa cudnie

Na fletni.

W alei dużej

Posłuchamy go w południe,

Kiedy będzie do zagrody

Powracał...

O, już ją wiodą...

Za sceną słychać kroki, po chwili z sieni dolatuje

GŁOS MŁYNARKI

Laboga!.

O!

Topielice!...

Jaśku... wciągną cię do wody...

Pójdźwa...

Nie stój nad tą wodą,

Urywa i wpada w śmiech spazmatyczny

KASZTELAN

Waszmość Paranie zbladły lice

Z emocji...

WOJEWODA

Jesteś, jak ściana;

Przez szpalery, wirydarze,

Oprowadzisz Kasztelana,

A Waść inspekta pokaże...

Śmiech Młynarki rozlega się coraz bliżej.

Kasztelan wyprowadza Wojewodziankę, która wychodząc ogląda się ku głównemu wejściu.

Za nimi Chojnacki.

Wszyscy na lewo.

Niemal równocześnie dwaj hajducy wprowadzają Młynarkę i zostają w progu.

— Młynarka boso, w przyodziewie podartej w strzępy, chustka czerwona, obsunięta na tył głowy, rozwiązana pod szyją; włosy w największym nieładzie, rozwichrzone spływają na czoło i skronie.

Jeden rękaw od koszuli na pół udarty, odsłania obnażone ramię.

MŁYNARKA

chwytająca rękoma w powietrzu, jakby kogo przytrzymywała

Jasiek!...

Jasieńku!

Jedyny!...

Ady stój!...

Co ty mas w głowie?!

Widzis... widzis...

Zatraceni

Wytykają łby z głębiny.

O rany... te ślepia sowie!...

Patrzają, coby cię wzieni...

A!...

Pyski powyscerzane...

Jasiu!...

Nie!

Nie!...

Jaze mrowie

Przechodzi...

— Ho, staw się pieni .

Krwią!...

Ta krew...

Skąd to krwie tyle?!

Dyć nie tu twoją sukmanę

Prałam...

Ja ją prała w rowie!

W rowie prałam... za stodołą!...

WOJEWODA

zaniepokojony

Prała z krwi?

Nie, ja się mylę...

MŁYNARKA

I miesiąc we krwi!...

W cerwieni

Wielgi, nikiej młyńskie koło!

Zrywając się nagłym ruchem, odskakuje z krzykiem

A!

Prec!

Prec stąd!

Zatraceni...

Te ręce...

Tam... nad głębiną

Długie, cienkie, jak badyle,

Widzis?

Palce, jak gałązki,

Uciekaj!...

Juz ku nam chyną,

Nie słucha...

Trzymać go!

w tyle

Mocno... mocno za kosulą.

Na brzezku...

Oj...

Brzezek grząski...

Nie wydzieraj mi się mocą...

Rety!

Zapada się w mule:

Chycą go...

Z przeraźliwym krzykiem rzuca się naprzód

A!

Juz go wzięli!

Pada na kolana i drze włosy z głowy

Jaśku!

Jaśku!

Jaśku!

Rany!

Jaśku!

Jaśku... serce moje!...

Ja z tobą...

Ja chcę... w topieli!...

Tarza się po ziemi z płaczem.

— Po chwili

To ten?

On!

Ten podkasany!

Ta piekielna kusa fryga!...

Zrywa się

Boję się go!...

Boję!... boję!

Puść mię!...

Idę do Jasieńka,

Do wody...

Puść!

Jak to dryga!...

Skacze, krzycząc

Hop-hop!

Gic-gic!

Na trzy piędzi!

Weźcie mi prec tego brzdęka!

Juźci!

Zaś mię bez las pędzi:

Gic-gic!

Bez pole, bez scere...

Cego chces?

Jesce ci mało?

Ady Jaśkowi siekierę

Dałam do rąk...

Juz się stało,

Coś chciał...

Juz my są po ślubie,

Po krwawym: ja i Jasieńko!

WOJEWODA

Wciąż to imię...

Ja się gubię

W supozycjach.

MŁYNARKA

Jaś tam ceka...

Cicho... cicho... cichusieńko!

Będzie wierny jaz po grób,

Ino weź z nim krwawy ślub,

Po zelezie krew ocieka,

W rękę mu siekierę włóz,

Albo topór, albo nóz,

Niech zabije własną ręką.

Kogo zabije?!

Młynarza!

Ino cicho... cichusieńko!...

Jasinku, mójeś ty, złoty...

Siedzi na ziemi z nogami podwiniętymi pod siebie, łokcie wsparte na kolanach, policzki na dłoniach.

WOJEWODA

Ciągle to imię powtarza...

Krew... siekiera!...

Co to znaczy?!

Ja dojść muszę...

Słuchaj no ty!...

Potrząsa ją za ramię

Młynarko!

Głucha i niema,

Oczy, jak nie z tego świata...

Słyszysz?!

Nie!

To do rozpaczy

Może przytwieść!

Zali nie ma

Sposobu?!

Straszne problema!

Rozwiązywać enigmata

Mam, jak Edypus Tebański.

Do hajduków

Co się tej babie majaczy?

Ów Jasiek, co zacz być może?

HAJDUK

To był, proszę Łaski Pańskiej,

Młynarczyk...

WOJEWODA

Cóż się z nim stało?

HAJDUK

Pono tej nocy w jeziorze

Utonął, w onem śród lasa.

Pastuch, co służy we młynie

I po boru bydło pasa,

Widział z rana jego ciało,

Pływające po głębinie

I ludziom we wsi powiedział...

WOJEWODA

A ten Jasiek z Młynarzową

Zali co z sobą miewali?

HAJDUK

Może, kto by ich tam wiedział?!

Ludzie mówią to i owo.

WOJEWODA

Dobrze...

Już odejść możecie.

Hajduki wychodzą

Zda mi się, że strop tej sali

Osuwa się i rozpada

I na łeb mi się zawali...

Przy tej szalonej kobiecie

Jestem sam, jakby w obłędzie.

— Młynarko!...

Nie odpowiada...

Ten straszny uśmiech na twarzy...

MŁYNARKA

siedzi na ziemi i mówi po chwili przyciszonym, monotonnym, głosem, chwiejąc się rytmicznie na boki

Jasiek na konika siędzie,

Zaweźnie druzbecków obu,

Przyjedzie...

WOJEWODA

Co jej się marzy?

MŁYNARKA

do siebie

Ślubować mi będzie

Do grobu... do grobu...

Przechodzi nieznacznie w śpiew

Oddajciez mi, oddajcie

Da Jasieńka mojego,

Bo go będę płakała

Do rocku, do siódmego...

Płącząc

Oj zapłakały okna,

Oj zapłakały ściany,

Oj i ta podusecka,

Cośwa sipiali na niej...

Nie płac... jedzie twój kochany...

Śpiewa

I przyjechał przed wrota,

Przywiózł pierzścień ze złota.

Otwórz, otwórz Marysieńko moja,

Jeśli twoja ochota...

Zrywa się i mówi radośnie

Nie chciałabym?!

A cemuz by?!

Adyć we wozie stoją

Zaprzęzone konisie,

Siadają na koń druzby,

W rąckach mają wieńce,

Zawiodą ci wnet Marysię

Do ślubu, zawiodą...

Jesce mnie druhenki stroją,

Poprawiają na główeńce,

Wianecek ruciany.

Siadaj, siadaj, z panną młodą,

Wnet ja będę twoją,

Jasieńku kochany...

Ciągną nas koniki gniade

Ze śpiewaniem, przy muzyce,

Jadę sobie, jadę,

Za mną Jaś kochany!

O!... biją we zwony,

Zaświecają świece

I grają w organy

Do ślubu w kościele...

Lecą ludzie z kuzdej strony

Patrzeć na wesele...

A we mnie serdusko płace

Od radości onej...

Po chwili ze zgrozą

A we młynie młynarz miele

Na weselne kołace,

Co zmiele, zaś dosypie.

Oj miele, nie ustawa,

A krząta się po młynie...

Słupem stoją mu ślepie,

A na łbie rana krwawa...

Krew płynie, ciurkiem płynie,

Do mąki kapie z coła...

Co ja widzę?!

co ja widzę?

Stary se wzion pomagaca:

Skrzydła latają dokoła,

Musą latać, bo na śmidze

Ucepił się diabeł Kusy...

Obraca, cięgłem obraca...

To ci skoki!

to ci susy!

Piekielnik!

Jak on się śmieje!...

Nikiejby świdrem źgał w usy...

Zatyka sobie uszy ze zgrozą

Zasię!

Diabelska pokrako,

Zgiń!

Przepadnij!

Zasię!

Zasię!

WOJEWODA

Horror!...

Co się ze mną dzieje?

Czyliż to ma wagę jaką,

Co ta waryjatka bredzi?

A jednak...

Jednak mi zda się,

Że głębię swej tajemnicy

Fatum przez nią mi odsłania...

MŁYNARKA

Hycnął z góry!...

Gic, juz siedzi

Okrakiem na siubienicy...

Wiozą siubienicę... wiozą...

Kusy im konie pogania:

Wio!

Hej, ha!

Na łeb, na syję!

WOJEWODA

chwyta ją za obie ręce i potrząsa gwałtownie

Słuchaj...

MŁYNARKA

Ty!

diabli starosto

Wylazłeś z piekła?!

WOJEWODA

puszcza ją przerażony

O zgrozo!

MŁYNARKA

Juz się prawda nie wykryje,

Bo drwala powieźli prosto

Na śmierć...

WOJEWODA

Ale minie do ucha

Powiesz prawdę?

Chcesz?

W sekrecie,

Nikt was tutaj nie podsłucha,

Nie bój się...

MŁYNARKA

Ja się nie boję...

WOJEWODA

Więc mów... raźno!...

MŁYNARKA

Ady przecie

Sam wies...

Śmieje się, potem przez chwilę szepce do ucha Wojewodzie, który cofa się wstecz przerażony.

Młynarka kończy głośno

My z Jaśkiem... oboje...

Bez łeb!...

Ani zipnął, jucha!

WOJEWODA

rzuca się machinalnie ku głównemu wejściu, woła rozpaczliwym głosem

Chojnacki!!

Sam tu!

Cicho

Nie słyszy...

MŁYNARKA

przypatrywała mu się badawczo, poznała go, zbliża się nieśmiało i kłaniając się uniżenie, podejmuje go pqd nogi, a potem z miną tajemniczą mówi

Cosi Panu Wojewodzie

Mam rzec...

Ino cisej, cisej...

Półszeptem

Na pośród cmentarza,

Na grobie młynarza

Zakwitły lelije...

WOJEWODA

odtrąca ją zniecierpliwiony i woła, biegając w najwyższym rozdrażnieniu

Gdzie Chojnacki?...

A!

w ogrodzie...

Do mnie tu, kto w Boga wierzy...

wybiega na lewo

MŁYNARKA

kołysząc głową w takt

Stary w grobie lezy

I gnije... i gnije!...

Z szumem i łoskotem przez otwór komina wpada Kusy

Co to?!

Rety!

KUSY

skacze i przydreptuje

Młynareczka

Pojdźwa z sobą do taneczka...

Chwyta ją za spódnice

MŁYNARKA

wyrywając się

Puscaj!

KUSY

goniąc ją w podrygach

Gic-gic!

W lewo!

W prawo!

Już ja cię dostanę w łapy.

MŁYNARKA

wymyka się

Gwałtu!

KUSY

Hulaj!

Hulaj żwawo!

Rzuca się ku niej, Młynarka z krzykiem biega na oślep po scenie.

Kusy za nią w podskokach z przeraźliwym chichotem.

— Wybiegają drzwiami w głębi.

WOJEWODA

w drzwiach z lewej strony, woła za scenę

Pędź Waść!

A nie żałuj szkapy!

Prędzej!

Słyszysz?!

Spiesz się Wasze!

Wchodzi i staje na środku sceny jakby skamieniały, wpatrując się z przerażeniem w ciemną głębię sypialni, gdzie w progu stoi Boruta, sztywno wyprostowany: ręce skrzyżowane na piersiach, wzrok wlepiony groźnie w Wojewodę.

WOJEWODA

szeptem

Przyszedł!

Cofa się wstecz, nogi uginają się pod nim, wspiera się tyłem na stole, przy czym ręką natrafia na buławę, wzdryga się i cofa rękę.

Ta buława!

ta buława!

BORUTA

postępując krok naprzód, z ironią

Nie myślałem, ze przestraszę

Waszą Mość, Pana Hetmana...

WOJEWODA

oprzytomniawszy

Przed czasem tu Waćpan stawa:

Egzekucja odwołana,

Do miasta posłan Chojnacki...

Za sceną słychać oddalający się tętent

BORUTA

Marne rachuby człowiecze

Zawodzą, gdy te piekłem sprawa...

Bo na szubienicznem drzewie

Jechał czart, mój totumfacki,

Posłany, aby miał pieczę

De exequendo decreto

I drwal wisi tam już pewnie!

WOJEWODA

To są piekielne zasadzki,

Protestuję!

Kładę veto!

BORUTA

To nie sejm!

WOJEWODA

nie zważając

Ja Waści przeczę

Wszelkiego prawa nade mną,

Bowiem...

BORUTA

Próżnej mowy szkoda.

WOJEWODA

tupiąc nogą

Ja chcą mówić!

BORUTA

Nadaremno!

Wszak pactum jasno orzeka,

Że jeśli Waszmość zabije

Sam niewinnego człowieka,

Albo też na śmierć go poda

Niewinną przez ręce czyje,

To ja Waszą Miłość biorę,

Jak swego...

Tak brzmi ugoda!

WOJEWODA

Ale drwal, jeżeli zginie...

BORUTA

wtrącając nawiasem

Mówmy: „Zginął...”

WOJEWODA

Rzecz wątpliwa.

Kończąc poprzednie słowa

Jeśli zginął, to jedynie

Dekretów ludzkich errore,

Bez mej winy.

To sumienia

Mojego krwią nie okrywa.

BORUTA

W paltotach nie masz nic o winie,

Omyłka sprawy nie zmienia.

WOJEWODA

Lecz jest ręka sprawiedliwa,

Która wagę świata trzyma...

BORUTA

I Wasza Miłość jej wzywa?

Tej pieści, która wymierza

Nad światem sądy i kary?

Tej mocy, która oczyma

Gwiazd nieporuszonych bada

Głębie mórz, niebios bezbrzeża

I dno serc?

Kto słońc pożary

Zapalał i w oceanie

Wód odmęty tchnieniem wzdyma,

Kto Cherubów dumne stada

Odarł z tęczowego pierza

I zepchnął w czarne otchłanie:

Tego przyzywasz na sędzię?!

Czy sobie na Hieronima

Nie wspomnisz, Mości Hetmanie?

Na myśl, jaki dekret będzie,

Strach cię za gardło nie ima?!

WOJEWODA

upadł był na krzesło zgarbiony i siedział z twarzą ukrytą w dłoniach, teraz podnosi głowę

Tyś go zabił!

BORUTA

Jam narzędzie,

Co spełniło twoją wolę,

Przenosząc na pierś człowieka

Twe ciosy, w jawor bijące...

Odtąd na Waszmości czole

Pieczęć zatraty czerwona!

Ale kara się odwleka,

Bom przyrzekł, iż cię nie strącę

Do piekieł, aż się wykona

Warunek paktem objęty.

WOJEWODA

z błyskiem nadziei

Nie jeszcze!

słyszę z daleka

Grzmiące po moście tętenty.

Idzie spiesznie ku oknu, tętent bliżej

To Chojniacki pędzi cwałem!

Słychać tętent w podwórzu; z najwyższym niepokojem

Od przytomności odchodzę!

To wielki trwa, nie momenty!...

Tętent ucichł; Wojewoda wybiega na korytarz, gdzie spotyka się z Chojnackim

Mów!

Mów!

CHOJNACKI

Stało się!

Spotkałem

Powracających na drodze...

WOJEWODA

Wieść przeklęta!...

Tyś przeklęty!

Ruszaj precz!

Chojnacki, przestraszony, znika w korytarzu

BORUTA

zbliża się groźnie

A Waszmość ze mną!

WOJEWODA

ściskając czoło, woła rozpaczliwie

Potępiony!

Potępiony!

Boże!

— Nic... głuche błękity!

Stoi u stołu, patrząc ku oknu, skąd pada blask słońca

Znikąd ratunku,, obrony!

Rzuca się rękoma i twarzą na stół

BORUTA

rozkazująco

Pójdź!

WOJEWODA

prostując się hardo

Na nic głupie lamenty!

Ja gardzę trwogą nikczemną,

Nawet idąc diabłu w szpony!

Lecz Ty, nad gwiazdami skryty,

Siedzący na firmamencie,

Któryś mnie potępił w gniewie,

Sędzio straszny, wiedz, że klnę cię!

Urągam ci!... w zatracenie

Posłan, na ognie wieczyste!

BORUTA

idąc szybko ku stołowi

Jesteś mój!

Chodź!...

Wyciąga ręką ku Wojewodzie, nagle rzuca się wstecz, jakby odepchnięty od stołu, na widok stojącego na nim krucyfiksu

A!

Na drzewie

Przybity z cierniem na głowie!

WOJEWODA

chwyta krzyż i podnosi w górę

Krucyfiks!

On cię odżenie!

Ratuj mnie!

Broń mnie, o Chryste!

BORUTA

stojąc opodal

Tak?!

Więc na szlacheckiem słowie

Dziś już polegać nie można?

Teraz widzę, w jakiej cenie

Waszmości verbum nobile!

To mi święta i nabożna

Infamia!...

Ja się rumienię,

Ja: diabeł, za Waszmość Pana,

Boć honoru mam na tyle,

Że verbum i ręka dana

Znaczą u mnie...

Do kaduka!

Głowa w fortele bogata,

Ale, jeśli się nie mylę,

Honor Waszmości dziurawy!

Niech Pan Hetman szewca szuka,

Który stare buty łata,

By honor dać do naprawy!

Na waletę czoło chylę

Przed tobą, rycerzu prawy..

Wojewoda stawia krzyż i rwie się do szabli

Żyj szczęśliwie długie lata,

Niech dokoła twej buławy

Swe wawrzyny Mars oplata...

Lecz się nie chroń pod to godło,

Bo na mój honor szlachecki!

Ja nie sprzątnę cię ze świata

Znienacka w sposób zdradziecki

I plwam na twą duszę podłą...

Brzydzę się takiej zdobyczy!

WOJEWODA

odstępuje od stołu, rzuca się naprzód, z karabelą w ręku

Ja się z Waćpamem rozprawię!

Nie dam sobie dmuchać w kaszę!

BORUTA

nieporuszony

Lżyć łotra — to się nie liczy!

WOJEWODA

gotów natrzeć

Dość już!

Wyciągaj żelazo

Z jaszczura!

BORUTA

pogardliwie

Ja się nie stawię

Waszmości Panu!

WOJEWODA

Stawaj Wasze!

BORUTA

Rekuzuję!

jestem w prawie.

WOJEWODA

Bluznąwszy mi w twarz obrazą.

Bij się Waść!

BORUTA

Kto parol łamie,

Z tym nie staję na pałasze:

Na takiego kij!

to prawie...

Żegnam...

Zwraca się ku drzwiom

WOJEWODA

Czekaj Waćpan chwilę!

Słyszysz!

Ja czai mej nie splamię:

Lecz spełnię verbum nobile:

Idę na piekielną mękę,

W ogień, który wiecznie pali,

Lecz bez plamy na honorze!

Bierz mię!

Odrzuca szablę i postępuje ku Borucie

BORUTA

zdejmując czapkę, kłania mu się głęboko

Daj moi Waszmość rękę!

Wojewoda pewnym i majestatycznym krokiem staje tuż przyBorucie, obaj patrzą sobie nawzajem śmiało w oczy.

Wojewoda z nieporuszoną twarzą powoli kładzie swą rękę, która drży nieznacznie, w wyciągniętą rękę Boruty.

Potrząsają sobie nawzajem rękoma w silnym uścisku.

W tej samej chwili Wojewoda przewraca się, jakby rażony gromem, a Boruta zapada się pod posadzkę wśród straszliwego huku i płomieni.

— Kłąb dymu przerzedza się.

Widać leżące zwłoki Wojewody.

Przez chwilę scena pusta.

Słońce świeci ciągle przez okna.

Z daleka dolatuje zbliżający się głos Maćkowej fujarki, która gra motyw z pieśni Topielic.


text:
KANCELARIA SEJMU

(nr 100)

z dnia 9 stycznia 2014 r.

9 stycznia 2014 r.

– odpowiedź Ministra Administracji i Cyfryzacji na dezyderat nr 14, skiero-

wany do Prezesa Rady Ministrów – w sprawie uregulowania stanu prawnego

– projekt dezyderatu w sprawie realizacji przepisów ustawy o ochronie zdro-

cji i Cyfryzacji wraz ze współpracownikami, Kazimierz Bujakowski główny geodeta kraju wraz

ze współpracownikiem, Iwona Hickiewicz główny inspektor pracy, Artur Zawartko p.o. dyrektora

Departamentu Strategii w Najwyższej Izbie Kontroli wraz ze współpracownikiem, Grzegorz Kubalski

prawnik w Związku Powiatów Polskich.

Dzień dobry państwu.

Porządek obrad został państwu dostarczony.

Nie widzę.

Stwierdzam, że porządek obrad został przyjęty.

Przystępujemy do realizacji punktu pierwszego: rozpatrzenia odpowiedzi Ministra

Panie przewodniczący, szanowni państwo posłowie, szanowni goście, szanowny sekre-

tariacie Komisji, chciałem powiedzieć, że dezyderat nr 14 Komisji, datowany na 22 paź-

dziernika, wpłynął parę dni później do ministerstwa.

Minister Administracji i Cyfryzacji,

właściwy do tych spraw, zwrócił się do różnych podmiotów, żeby skoordynować udzie-

wienie stanowiska w zakresie ustawy o wspólnotach gruntowych, bo ten projekt ustawy,

to ministerstwo jest właściwe dla tych spraw, do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii

i do wszystkich wojewodów – o informacje na tematy podjęte w dezyderacie.

Zebrawszy

odpowiedzi, 17 grudnia ubiegłego roku sporządził odpowiedź na dezyderat.

W naszym odczuciu odpowiedź ta odnosi się do wszystkich spraw poruszonych w dezy-

deracie, czyli do tych, które zarówno wyrażają niepokój ze stanu ujawniania, że nie jest

4 e.b.

on…

zgodnie z pierwotnym brzmieniem ustawy, powinien być po 18 miesiącach od chwili

Odnieśliśmy się również do spraw…

informując, że postęp w ujawnianiu naszym zda-

niem jest zdecydowanie szybszy.

Udało się przyśpieszyć prace nad ujawnianiem.

Ostatnie

dane, jakimi dysponujemy, są to dane z października, chyba z 2 października – 67 proc.

gruntów, które znajdują się w ewidencji, jest ujawnionych już w księgach wieczystych.

To postęp o 7 proc. w ciągu ostatniego półrocza, do 2 października, co się wydaje znacz-

nym postępem.

Nie posiadamy natomiast żadnych nowych danych liczbowych poza tymi, które poda-

jemy opisowo, uzyskanymi od wojewodów, ponieważ okres sprawozdawczości, zgodnie

zresztą z ustawą, mija 15 stycznia.

Za kilka dni nadejdzie termin, w którym podmioty

prowadzące ujawnianie, starostowie, jednostki samorządu terytorialnego i inne pod-

mioty maja złożyć sprawozdania wojewodom, wojewodowie opracowują te dane i pod

koniec stycznia trafią one do naszego ministerstwa, będziemy zatem mieli dane pod

koniec stycznia.

No i zgodnie z ustawą na koniec pierwszego kwartału ministerstwo

właściwe, czyli nasze – Administracji i Cyfryzacji – składa sprawozdanie roczne Radzie

Ministrów, w związku z czym również pod koniec pierwszego kwartału będziemy mieć

nowe opracowania dotyczące spraw, którymi interesuje się Komisja.

To może tyle.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Otwieram dyskusję.

Pan poseł Tadeusz Dziuba, proszę.

Poseł Tadeusz Dziuba (PiS):

Chciałbym zwrócić uwagę na konstrukcję odpowiedzi, którą przesłał pan minister

Huskowski.

Po pierwsze – w pierwszej właśnie części tej odpowiedzi pan minister przypomina

nam, jak to powinno być w świetle ustawy, którą przywołuje z imienia i nazwiska.

No

dobrze, takie przypomnienie nigdy nie zaszkodzi.

Ale potem, w drugiej części pisze

(i teraz drobne cytaty będę przywoływał), że w wielu wypadkach regulacja stanu praw-

nego nieruchomości jest utrudniona ze względu na brak możliwości udokumentowania

własności, są negatywne rozstrzygnięcia sądów, które uniemożliwiają dokończenie pro-

cesów, brak aktualnych danych, zaniedbania w prowadzeniu ewidencji gruntów i budyn-

ków, badania ksiąg wieczystych często wykazują, że były one przenumerowane z uwagi

na zmianę zasięgu działania sądów rejonowych, niektóre działki mają dwie księgi wie-

czyste itd.

Krótko mówiąc, z tej drugiej części wynika, że właśnie cele, które przed sobą

ustawa postawiła, nie zostały osiągnięte, co zresztą wykazują kolejne, liczne kontrole

Najwyższej Izby Kontroli, o czym w stosownym czasie wspominałem.

Z całości pisma pana ministra można tymczasem wywnioskować, że nie jest źle, no

a jeśli zastanowić się, jakie jest przesłanie słów używanych w drugiej części, to należy

uznać, że jest źle.

W tej sytuacji powiem szczerze, uważam, że nie uzyskaliśmy odpowiedzi na dezyderat.

Istotą tego dezyderatu było uzyskanie od rządu, po pierwsze – odpowiedzi na pyta-

nie, jaki jest według jego oceny stan rzeczywisty i co rząd z tym (przepraszam za skrót

myślowy) pasztetem zamierza robić.

Przypomnę, że ten pasztet istnieje od dwudzie-

stu lat, to nie jest – oczywiście – sytuacja nagła, ale tym bardziej jest niebezpieczna,

skoro przez tyle lat jakoś nie można było kwestii własności nieruchomości gruntowych

i budynkowych Skarbu Państwa uporządkować.

No więc uważam, że nie uzyskaliśmy

odpowiedzi na to, co było istotą dezyderatu.

Inna sprawa, co z tym fantem zrobić.

Z własnej praktyki, krótkiej, państwowej, wiem,

że można coś niecoś zrobić, ale musi być tu zgodne współdziałanie różnych organów pań-

stwowych.

Nie bardzo na przykład rozumiem, dlaczego – jak państwo piszecie – główny

geodeta kraju wskazuje, że badania ksiąg wieczystych wskazują na…

i tutaj są wymie-

e.b.

5

nione różnego rodzaju nieprawidłowości.

Ale, co robi ten geodeta kraju, chciałbym wie-

dzieć?

Skoro pisze, że tak jest, to co on robi w tym zakresie?

On ten swój urząd sprawuje,

nie wiem ile, ileś miesięcy czy może dwa bądź cztery lata; nie wiem, nie orientuję się,

ale jakiś czas to trwa.

Na marginesie tej mojej uwagi powiem, że cechą rzucającą się w oczy w odpowiedzi

pana ministra jest to, że nie ma tu ani jednej liczby.

Na przykład: „zgodnie z wyjaśnie-

niami udzielonymi przez wojewodów część podmiotów poinformowała, że zakończyła

proces”.

Jaka część?

Dziewięćdziesiąt procent?

Jeden procent czy jedna dziesiąta pro-

centa?

Nie ma tu żadnej liczby.

To taki prosty sprawdzian, pokazujący (moim zdaniem),

że tak naprawdę rząd nie bardzo orientuje się, jaka jest sytuacja i nie bardzo wie,

co odpowiedzieć.

Jeśli się zastanowić nad tą odpowiedzią, to właśnie można wyczytać.

No, ale – zadaję teraz pytanie pod naszym adresem – jaki jest sens pisania takich dezy-

deratów, skoro odpowiedzi i tak nie uzyskamy?

Rozumiem, że po to jest rozmowa w gro-

nie: posłowie – władza ustawodawcza, rząd – władza wykonawcza, żeby sobie powiedzieć

prawdę.

Jeżeli jest ona bolesna i nie możemy jej ujawnić to proszę bardzo, posiedzenie

zamknięte, i powiedzcie państwo, jak sprawa wygląda.

Ale taka odpowiedź to – moim

zdaniem – gra pozorów a ja nie lubię brać udziału w grze pozorów.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

W sali jest pan Kazimierz Bujakowski, główny geodeta kraju, może poprosimy więc

o odpowiedź na zadane pytania.

Główny geodeta kraju Kazimierz Bujakowski:

Panie przewodniczący, szanowni państwo, Główny Geodeta Kraju, zgodnie z ustawą

o ujawnianiu własności nieruchomości skarbu państwa i jednostek samorządu teryto-

rialnego, prowadzi bazę danych, ewidencjonuje nieruchomości, które podlegają ujaw-

nieniu zgodnie z tą ustawą, jak również ewidencjonuje nieruchomości, które są ujaw-

nione w księgach wieczystych, w których wpisane jest prawo własności przysługujące

Skarbowi Państwa bądź jednostkom samorządu terytorialnego.

Rola Głównego Geo-

dety Kraju sprowadza się zatem do zebrania informacji o stanie istniejącym i wykazania

ewentualnych rozbieżności, pokazania aktualnego stanu procesu ujawniania.

W tym piśmie zostały pokazane trudności, na jakie napotykają powiaty, gminy

i wszystkie instytucje i jednostki, które odpowiadają za ujawnienie własności Skarbu

Państwa w księgach wieczystych.

Jedną z trudności, jednym z problemów, z którym

trzeba się uporać, są zaszłości, które mają wieloletnią historię, wynikają ze sposobu pro-

wadzenia i ewidencji, i ksiąg wieczystych.

I zdarzają się takie przypadki, które zostały

tutaj zasygnalizowane, że występują dwie księgi wieczyste dla tej samej nieruchomości.

Działania, które mają doprowadzić do usunięcia tych rozbieżności, są wskazywane dla

właściwych powiatów czy właściwych jednostek i one podejmują działania, które dopro-

wadzą do tego, że rozbieżności te, ten stan różnych opisów i różnego…

No, można powiedzieć, że nieprawidłowości zostają sukcesywnie usuwane.

To nie jest zadanie Głównego Geodety Kraju – usunięcie tych rozbieżności.

Naszym

zadaniem jest wskazanie rozbieżności, które występują, właściwe zaś jednostki, które

występują w imieniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, realizują

proces usuwania rozbieżności i nieprawidłowości, które w tych ewidencjach występują.

Również mogę powiedzieć, że z naszego obszaru działania prowadzimy bardzo szeroką

akcję informacyjną i szkoleniową dla starostów, głównie dla starostów, bo oni przecież

w głównej mierze gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa, ale też i dla innych

jednostek samorządu terytorialnego.

I takie szkolenia, takie instruktaże, są prowadzone

na bieżąco; kilkaset osób zostało przeszkolonych w ubiegłym roku w zakresie i obsługi

systemu informatycznego, i zasad wprowadzania danych tak, aby uzyskać efekt, o któ-

rym pan minister mówi.

Rzeczywiście, w ubiegłym roku nastąpiło znaczne przyśpieszenie ujawniania i porząd-

kowania rejestrów, co jest efektem zarówno zmiany ustawy, która z inicjatywy rządu

została dokonana w roku poprzednim, i faktu, że wojewodowie zostali jeszcze mocniej

6 e.b.

wprowadzeni i umieszczeni w procesie nadzoru nad ujawnianiem własności skarbu

wody, jego odziaływanie wpływają na zachowanie i na efektywność działania jednostek

samorządu terytorialnego.

Trzeba sobie zdawać sprawę, że wojewodowie nadzorują

po kilkaset jednostek w tym zakresie, bo w danym województwie jest (na przykładzie

Małopolski) prawie dwieście gmin, do tego dwadzieścia dwa powiaty, do tego jeszcze

dochodzą Lasy Państwowe, agencje występujące w imieniu Skarbu Państwa.

To kilkaset

podmiotów.

Wojewodowie, działając blisko tych podmiotów, mogą skutecznie oddziaływać

i powodować, że to działanie jest efektywniejsze.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Pan minister jeszcze?

Pani przewodnicząca Kempa a potem – pan minister.

Poseł Beata Kempa (SP):

Zanim pan minister się ustosunkuje, może jeszcze kilka kwestii.

Ustawa, jak rozumiem,

jest epizodyczna, o ile dobrze pamiętam i jej koniec przypada na…

jeśli pan minister

byłby uprzejmy mi przypomnieć…

2015 rok.

Czy rząd przewiduje przedłużenie obowią-

zywania tej ustawy a jeśli tak, to kiedy zostanie wniesiony odpowiedni projekt do Sejmu?

To pierwsza rzecz z punktu widzenia szczególnie tego, że będziemy mieli już uwolniony

obrót ziemią polską po 2016 roku.

To więc pierwsza sprawa bardzo ważna, która się

z tym ściśle wiąże, z tym uporządkowaniem własności skarbu państwa.

Druga sprawa.

Panie ministrze, w ogóle problem jest szerszy.

I na kanwie tego chcia-

łabym zapytać, czy…

bo rozumiem, że pan minister Huskowski jest tutaj odpowiedzialny

za ten obszar.

Panie ministrze, z uwagi też na pojawiające się roszczenia, pojawiające się

u polskich prawników osoby, które już dopytują się o pewne kwestie dotyczące własności

ziem, szczególnie tutaj, po stronie zachodniej, niestety, są to zaszłości, które nie zostały

przypilnowane w odpowiednim czasie, szczególnie po 1945 roku, zaczyna się rodzić bar-

dzo duży problem.

I z uwagi na dość utrudniony dostęp do prawników…

Po pierwsze – jest on bardzo drogi i ludzi na to nie stać, po drugie – tylko trzy pro-

cent może korzystać czy korzysta, tych obywateli przynajmniej, którzy składają różnego

rodzaju sprawy do sądu, z fachowej obsługi prawnej.

A w tej sytuacji – ignorantia iuris

nocet czyli nieznajomość prawa szkodzi.

Ta zasada tutaj absolutnie obowiązuje, bo jakie-

kolwiek postępowania toczą się na kanwie procedury cywilnej.

Chciałam więc zapytać, czy nie warto rozważyć, panie ministrze, gdzieś w kierownic-

twie, może w łonie rządu, takiej oto pomocy Polakom, żeby wszędzie tam…

A przecież

w każdym starostwie jest komórka pomocy prawnej, jakiś prawnik, ktoś, kto mógłby

obok innych obowiązków…

Czy też te komórki rozszerzyć, może nawet dofinansować,

zwiększyć dotacje w tym zakresie, aby Polacy w sprawach dotyczących uporządkowa-

nia swojej nieruchomości w księgach wieczystych mogli skorzystać z takiej darmowej

pomocy prawnej.

Oczywiście, jest ustawa o pomocy prawnej dla osób (no, tam jest to nazwane „ubo-

gich”, ja nie lubię tego słowa) – powiedzmy niezamożnych, ale ona nie działa.

I ona

miała dotyczyć pomocy prawnej we wszystkich możliwych sytuacjach, w których oby-

ekonomicznych z takiej pomocy skorzystać.

Ale majątek, własność to jest rzecz święta.

I w tej sytuacji warto byłoby rozważyć być może też takie rozwiązanie, żeby ten

szczątkowy, wyrywkowy, ale jakże ważny dla bytu niemal każdej rodziny…

czyli kwestia

owej własności…

Czy nie rozważyć takiego pomysłu, żeby obywatele mogli skorzystać

przy ujawnianiu?

To są czasami proste rzeczy, ale dla obywatela, który nie ma obowiązku

znać prawa, ale przy obowiązywaniu zasady „nieznajomość prawa szkodzi” (ignorantia

iuris nocet), czy nie warto rozważyć jeszcze takiego elementu?

I myślę, że tutaj rola państwa powinna być nie tyle wiodąca, ile jednak taka czuwa-

jąca, bo właśnie, szczególnie na zachodzie kraju, pojawiają się bardzo duże wątpliwości,

e.b.

7

pojawia się strach.

I dlatego warto, by owo uporządkowanie w sensie: właściciel ujaw-

niony w księdze, ten, który obecnie włada, ten, który obecnie korzysta z danej nierucho-

mości, który jest jej właścicielem, czasami z dziada pradziada…

A wiemy, że jest jeszcze

bardzo dużo ksiąg czy może tych kwestii własności nie uregulowanych, że te księgi…

To wiemy po migracji, prawda?

Po tym, jak były porządkowane sprawy migracji ksiąg

wieczystych i kiedy zauważaliśmy, że wiele rzeczy jest tak zadawnionych, i sobie obywa-

tele z tym po prostu nie radzą a chcieliby.

Stąd też w tej sprawie…

To jest taki pomysł, taki mój postulat, nawet de lege ferenda dla rządu, ale naprawdę

warto to rozważyć przed 2016 rokiem.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Panie ministrze, proszę.

Sekretarz stanu w MAiC Stanisław Huskowski:

Dziękuję bardzo.

Po kolei.

Panu posłowi Tadeuszowi Dziubie może odpowiem jeszcze dodatkowo poza

tym, o czym mówił pan prezes, że…

W dwóch sprawach się wypowiedziałbym.

I tak

mówi pan, że odpowiedź na dezyderat jest generalnie…

jak wynika z pierwszej części…,

że nie jest źle a w rzeczywistości, jak wynika ze środkowej części tej odpowiedzi i z cyta-

tów przez pana posła przytoczonych, że jest źle.

Nie da się jednoznacznie odpowiedzieć, jak jest.

Stan prawny, jak pan poseł wie

doskonale i wszyscy na pewno posłowie, przynajmniej w tej Komisji, jest bardzo skom-

plikowany.

Są zadawnione różne problemy czy zaniechania, szczególnie z poprzedniego

okresu, PRL.

Do dzisiaj trzeba je wyjaśniać, trzeba ustalać stany prawne, trzeba, co wię-

cej, w ogóle wprowadzać do ewidencji gruntów i budynków wiele różnych nieruchomo-

ści, bo są one poza ewidencją.

I są to zaszłości z kilkudziesięciu lat a może nawet więcej,

to znaczy – jeszcze nawet przedwojenne zaszłości i dawniejsze, i nie uregulowane stany

prawny, ale również takie rzeczy, które się dzieją, np. rzeki zmieniają bieg, przynajmniej

częściowo, zmieniają się kształty działek, w związku z czym także…

To też zresztą wojewodowie wskazują jako jeden z problemów, może marginalnych,

ale do tego całego problemu dokładający się.

Rzeczywiście więc, stan początkowy jest bardzo trudny, wydaje się natomiast nam

(co próbujemy wykazać w odpowiedzi na dezyderat), iż działania rządu, tego, ale i poprzed-

nich rządów, powodują, że – może zbyt wolno, ale jednak – wychodzimy z tego chaosu,

a co więcej, staramy się wykazać, że w ostatnim czasie przyśpieszyliśmy to wychodzenie

z chaosu.

Kiedy ono się zakończy?

Nie sądzę, by kiedykolwiek można było powiedzieć,

że sto procent działek w Polsce jest w ewidencji, że sto procent ma ustalony stan prawny

i wpisy do ksiąg wieczystych.

Nie wiem, jaki poziom będzie zadowalający: czy dziewięćdzie-

siąt parę procent, czy jaki, ale cały czas jest to żywy organizm, spory prawne się toczą itd.

Tego administracyjnie nie da się rozstrzygnąć.

To potrzebuje czasu.

Nie ma liczb?

Rzeczywiście, nie ma liczb, zgadzam się, ale pamiętam, że podczas

posiedzenia Komisji sprzed czterech czy trzech miesięcy mniej więcej, kiedy dyskutowa-

liśmy na ten temat, tych liczb było bardzo dużo, bo akurat mieliśmy świeże dane.

Wtedy

przedstawialiśmy stan bieżący.

Od tego czasu natomiast, jak powiedziałem w swoim

krótkim wystąpieniu dzisiaj, nie mamy żadnych nowych danych, będziemy je mieli po 15

stycznia czy pod koniec stycznia tak naprawdę.

Trudno więc, żebyśmy przytaczali stare

dane, o których już była mowa wcześniej, w odpowiedzi na dezyderat.

Dezyderat zresztą nie domagał się tych liczb (mam przed sobą tekst) tylko działań,

oczekiwał informacji, jakie działania zostały podjęte.

I staramy się w naszej odpowiedzi

o tych działaniach właśnie powiedzieć.

Jeśli chodzi o wypowiedź pani przewodniczącej Beaty Kempy to nie umiem odpo-

wiedzieć na pytanie, czy rząd przewiduje przedłużenie terminu z roku 2015 określo-

nego w ustawie po noweli.

To będzie zależało od stanu…

Jeszcze jest dosyć dużo czasu,

prawda?

Ewentualne przedłużenie działania ustawy to będzie incydentalna nowela, jed-

nozdaniowa a więc można ją wprowadzić w późniejszym terminie.

Wydaje się, że teraz

8 e.b.

jest na to może jeszcze troszkę za wcześnie…

Oczywiście…

To znaczy, tak: jeżeli stan

ujawnienia będzie, na trzy czy cztery miesiące przed zakończeniem działania tej ustawy,

niezadowalający – zdaniem rządu, ale i zdaniem Komisji, to – oczywiście, wystąpimy

o przedłużenie terminu.

Tak sądzę.

Jeżeli natomiast chodzi o drugą sprawę, tę pomoc prawną, nie chciałbym teraz się

deklarować.

Przyjmuję do wiadomości ten niepokój i pomysł na to, by rozważyć taką

pomoc prawną, ale to w ministerstwie sobie na ten temat podyskutujemy i dopiero

wtedy…

Bo może warto, tylko zawsze jest tak, że jeśli państwo występuje z jakąś nieod-

płatną pomocą w jakiejś sferze to strasznie dużo jest tych, którzy przy okazji chcą z tego

skorzystać.

Jak sformułować dokładnie to, co byłoby przedmiotem pomocy prawnej?

Bo często nie stare nieuregulowania jeszcze na ziemiach zachodnich czy północnych, nie-

unormowania stanów prawnych są problemem, ale późniejsze, gdy w wyniku dziedzicze-

nia coś zostało podzielone, potem połączone, scalone itd.

I teraz czy w tym też państwo

ma pomagać?

To wtedy powstanie pytanie, dlaczego pomagać na ziemiach zachodnich

a nie na centralnych również…

Byłbym ostrożny, ale sobie to przedyskutujemy.

Byłbym ostrożny, tak by nie wyręczać

obywateli przy pomocy państwa, bo to będzie dosyć kosztowne a dotyczy nieruchomości,

czyli pewnej wartości jednak, bo nieruchomość to wartość.

A bardzo wielu obywateli

nie posiada żadnej własności i byliby oni poza tym systemem.

Ci, którzy mają własność,

otrzymaliby wsparcie, ci, którzy nie mają, nie otrzymaliby wsparcia.

Ale, rzecz jasna, nie chcę nadmiernie upraszczać.

Podyskutujemy o tym.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Tak?

To proszę bardzo.

…

Nie, dlaczego?

Mamy czas, proszę bardzo.

Poseł Tadeusz Dziuba (PiS):

Chciałbym trochę zgasić entuzjazm panów ministrów odpowiadających.

Po pierwsze, – co prawda bez szczegółowych danych, ale zaryzykuję tezę, że być może

w tej chwili kończy się, rzeczywiście, proces porządkowania stanu prawnego nierucho-

mości Skarbu Państwa, ale w tej części, którą się względnie łatwo da uporządkować

a schody się dopiero zaczną.

A te trwają dwadzieścia lat z hakiem, przypominam.

Wydaje mi się więc, że lepiej nie popadać w stan nadziei, że będzie lepiej, bo nawet

jeżeli istotnie w tej chwili spora część po tych dwudziestu latach kwestii związanych

z nieruchomościami Skarbu Państwa i, ewentualnie, jednostek samorządu terytorial-

nego została uporządkowana, to pozostanie na pewno ta część najtrudniejsza.

To raz.

Po drugie – na przykładzie pewnej konkretniej rzeczy chcę powiedzieć, że też nie

mamy się z czego cieszyć.

Pan minister, główny geodeta kraju mówił o kontrolach woje-

wodów.

Tak, ja wiem, że takie kontrole się odbywają, były chyba nawet kontrole Naj-

wyższej Izby Kontroli na ten temat, co dość mgławicowo sobie uświadamiam.

Problem

jednak polega na tym, że owe kontrole wojewodów niczego nie ustalają a przede wszyst-

kim – nie ustalają stanu rzeczywistego, co po jakimś czasie wychodzi…

Proszę nie zaprzeczać.

Mam swoje doświadczenie w tym zakresie…

Tak jest, panie ministrze, bardzo się będę cieszyć, jeśli okaże się, że są wojewodo-

wie, którzy pewną precyzję w tym zakresie wykazują, ale zapewniam pana, że znaczna

część tych kontroli jest przeprowadzana rutynowo, kończy się ustaleniami pozytywnymi

a po jakimś czasie przy różnych okazjach wychodzi, że były to ustalenia niewłaściwe.

A warto o tym myśleć, bo państwo się ciągle odwołujecie do tego mechanizmu zapisa-

nego w przepisach, który coś tam umożliwia.

Rzeczywiście, umożliwia, tylko że potem

realizacja tego jest taka, że możliwość ta nie jest realnie spożytkowana.

Moim więc zdaniem…

Jeszcze raz, choć może to już obsesyjnie wygląda, zwracam

uwagę, że kwestia ta jest nie uporządkowana, zbliża się rok 2016 i coraz bardziej skła-

e.b.

9

niam się ku tezie, którą (zdaje się, już kiedyś tutaj wypowiedziałem), że nie możemy

wykluczyć sytuacji takiej, iż są w Polsce środowiska, które zupełnie spokojnie zmierzają

do stanu takiego, że gdy zostanie…

jak to się nazywa?

…zostanie uwolniony obrót zie-

mią, wtedy będzie się korzystać – w cudzysłowie – z dobrodziejstwa nieuregulowania

stanów prawnych nieruchomości Skarbu Państwa, bo o tym mówimy.

Odrębną zaś sprawą jest jeszcze kwestia prywatnej własności.

Uważam więc (jeszcze raz powtórzę), że sprawa jest poważna i burzę się przeciwko

uznaniu tej odpowiedzi za zamknięcie kwestii naszego dezyderatu.

To tyle.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Rzeczywiście, sprawa musi być kontrolowana dalej, bo zagrożenia są konkretne

i realne.

Proponuję więc, jeżeli nie ma kolejnych głosów, żeby Komisja zakończyła roz-

patrywanie tej sprawy z postanowieniem, że będziemy do niej wracać, bo jest ona nie-

zwykle istotna…

Nie, nie musimy.

Myślę, że to będzie dobra konkluzja.

Czy jeszcze jakieś głosy w tej sprawie?

Jeśli nie ma to dziękuję.

Przechodzimy do punktu drugiego:rozpatrzenia projektu dezyderatu w sprawie reali-

bów tytoniowych.

Projekt dezyderatu został państwu przedstawiony.

Wynika z naszych

ustaleń podczas posiedzenia Komisji 12 grudnia roku 2013.

Nie widzę zgłoszeń.

Sprzeciwu nie słyszę.

Punkt trzeci porządku naszego posiedzenia: rozpatrzenie projektu planu pracy Komi-

Proszę państwa, projekt został państwu dostarczony.

Został sporządzony na pod-

stawie informacji, jakie do nas napłynęły z Najwyższej Izby Kontroli oraz z Państwo-

wej Inspekcji Pracy, jak też wniosków, które zgłosiliście państwo.

Mówiąc precyzyjnie

– zgłosił pan poseł Tadeusz Dziuba, za co serdecznie panu posłowi dziękuję.

Tak więc

są to wszystkie zgłoszenia, jakie do nas napłynęły.

Czy państwo mają uwagi w tej sprawie?

Nie ma uwag…

Tak się zawsze umawialiśmy, że jeśli nie zrealizujemy tych projektów, to wówczas

będziemy je realizować w następnym półroczu.

Nie chciałem dokonywać jakichś cięć

w tej sprawie a zatem myślę, że tak, jak dotychczas realizowaliśmy porządek, proponuję,

by ten plan pracy zawierał takie właśnie zestawienie tematyczne…

Wykonanie budżetu

tak, oczywiście.

Wykonanie budżetu tak, jak zawsze się to odbywa.

Sprzeciwu nie słyszę.

Stwierdzam, że Komisja…

Jest prośba o głos.

Proszę bardzo, pan poseł Janusz Śniadek..

Poseł Janusz Śniadek (PiS):

Przepraszam, panie przewodniczący, że tak troszkę spóźniony odzywam się z pewnym

postulatem.

Chciałem odnieść się do pewnej formuły, zasady, która wynika z naszego funkcjono-

wania w Unii Europejskiej jako państwa członkowskiego.

Otóż rokrocznie wydawane są,

akceptowane przez najwyższe gremia unijne, w końcu przez Radę Europy, zalecenia dla

10 e.b.

państwa członkowskich.

Są tam rzeczy doniosłe do realizacji przez państwo.

I zastana-

wiam się, czy nie byłoby właściwe, żebyśmy wprowadzili formułę, iż przynajmniej raz

do roku odbywamy posiedzenie, podczas którego dokonujemy przeglądu i otrzymujemy

ewentualnie ze strony rządu informacje, w jakim stopniu realizuje się te postanowienia.

Nawiązuję do tego, nie ukrywam, inspirowany wydarzeniami na wczorajszym wspól-

nym posiedzeniu komisji, w tym wystąpieniem pana posła Pięty, który opowiadał rzeczy

w sposób skandalicznie, skrajnie sprzeczny z różnymi sformułowaniami i zaleceniami

Rady Europy dotyczącymi rynku pracy w Polsce.

W sposób szczególny zostały one wyar-

tykułowane…

Pojawiały się już wcześniej, we wcześniejszych zaleceniach, ale w roku

ubiegłym w tych zaleceniach, które ostatecznie przez Radę Europy były akceptowane

na przełomie czerwca i lipca, lecz dokument dostępny w Internecie na stronie Rady dato-

wany jest na koniec maja; nie uległ on po prostu już zmianie, był tylko aprobowany…

Sprzeczne z tymi zaleceniami…

Nie pamiętam tych numerów, chyba nr 12 spośród zaleceń dotyczących tych obszarów.

momencie poprosili rząd o informacje w sprawie tych zaleceń.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Dziękuję.

Pan poseł Jarosław Pięta.

Poseł Jarosław Pięta (PO):

Dziękuje bardzo.

Dwie sprawy, pierwsza dotycząca wniosku pana posła Śniadka.

Taki przegląd aktów

prawnych jest dokonywany w Komisji do Spraw Unii Europejskiej.

Rzeczywiście ewen-

tualnie wspólnie obradujące komisje mogą rozpatrywać te akty prawne, które są sygno-

wane przez – szeroko to ujmę – Unię Europejską, jak też te akty prawne, które nie

są wykonywane w Polsce.

Bo taki wykaz co roku w Komisji do Spraw Unii Europejskiej

otrzymujemy.

Co do drugiej, kwestii, panie pośle, jest mi niezmiernie przykro, bo jeśli ktoś ma inną

ocenę nie dotyczącą rynku pracy, ale konkretnego projektu, który jest...

Po prostu to nie

jest projekt, to nie jest projekt słaby, to nie jest projekt bardzo słaby, on jest po pro-

stu beznadziejny.

I pan o tym doskonale wie, ponieważ dyskutowaliśmy na ten temat

w podkomisji, gdzie nie było ani jednego pozytywnego stanowiska.

Nie odnosiłem się

do rynku pracy, odnosiłem się do projektu, w sposób jasny, merytoryczny, podając pod-

stawy prawne.

Jeśli pan tego nie rozumie, to jest mi niezmiernie przykro, ale, niestety, to pana pro-

blem.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Proszę państwa, panie pośle, ocena projektu jest oceną projektu, ale problem pozostał.

Dwa lata temu projekt został złożony niemalże, problem nie jest rozwiązany.

Poseł Jarosław Pięta (PO):

Panie przewodniczący, przepraszam, ale jest mi niezmiernie przykro, bo to z mojej ini-

cjatywy podczas posiedzeniu podkomisji…

Pan nie był obecny i pan nie brał udziału, ale

brał udział pan poseł Śniadek.

Jest obecna pani minister Hickiewicz, która może potwierdzić, że jest zobowiązanie

dla pani minister i dla pana ministra Mleczki, aby usiąść i usiłować rozwiązać ten pro-

blem dotyczący Kodeksu pracy.

Jest mi niezmiernie przykro, że pan poseł Śniadek w tak nieelegancki, nietak-

towny i niemerytoryczny sposób się zachowuje a był obecny na posiedzeniu podkomisji.

Bo to była moja inicjatywa, o czym pan doskonale wie.

A co oceny samego projektu, to niestety, jest słaby, taka jest opinia wszystkich środo-

wisk prawniczych.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Panie pośle, ale to nie zmienia sytuacji.

Mimo pańskiej inicjatywy problem jak nie był

rozwiązany, tak i rozwiązany nie jest.

e.b.

11

Ale wracając do…

Proszę bardzo, pan poseł Śniadek.

Poseł Janusz Śniadek (PiS):

Na zasadzie polemicznej – odwoływanie się czy odsyłanie tej problematyki do Komisji

do Spraw Unii Europejskiej uważam, iż choćby z tego względu jest nie do przyjęcia, nie

do zaakceptowania, że te zalecenia dotyczą implementacji i różnych rozwiązań w prawie

krajowym.

I to jest jak najbardziej do rozpatrywania tutaj, przez nasze organa sejmowe,

zwłaszcza przez Komisję do Spraw Kontroli Państwowej.

Poseł Jarosław Pięta (PO):

No, niestety, panie przewodniczący, nieznajomość regulaminu przez pana posła Śniadka

znowu przemawia.

Jest to kwestia Komisji do Spraw Unii Europejskiej i tyle.

Przewodniczący poseł Mariusz Błaszczak (PiS):

Panie pośle, to rzeczywiście zadanie Komisji do Spraw Unii Europejskiej, ale to nie zna-

czy, że inna komisja nie może się tym zająć.

…dobrze, tak, ale nasza Komisja może się też tą sprawą zająć, nie ma żadnego pro-

blemu.

Trochę inaczej jednak należy na tę rzecz spojrzeć.

Otóż ustaliliśmy sobie pewne terminy zgłaszania propozycji do planu pracy.

Dziś

mamy już finał tych naszych przygotowań i stoimy przed taką oto sytuacją, że albo

będziemy na gorąco projekt zmieniać, co jest technicznie trudne, albo proponuję takie

rozwiązanie, aby pan poseł Śniadek do projektu planu pracy na kolejne półrocze zgłosił

tę propozycję i wówczas zostałaby ona omówiona, co nie zmienia też faktu, iż podczas

pracy, przy zgodzie prezydium, możemy konkretny porządek obrad uzupełnić o sprawy,

które uzna pan, panie pośle, za ważne, które powinny być tematem naszych obrad.

czerwca roku bieżącego.

Jeśli zaś chodzi o dodatkowe zgłoszenia, proponuję taki oto

tryb: zgłoszenie do prezydium Komisji i później, przy zgodzie prezydium, uzupełnianie

porządku obrad o konkretne rozwiązania.

Sprzeciwu nie słyszę.

Kolejny punkt: sprawy bieżące.

Nikt się nie zgłasza.

Dziękuję za obecność naszym gościom, pani minister bardzo serdecznie dziękuję

za obecność, panu dyrektorowi, dziękuję państwu.

Zamykam posiedzeni


text:
←A cóż z tą dzieciną Anieli w niebie Apokaliptyczny baranku→

← Kolędy

Anieli w niebie śpiewają,

Bogu cześć, chwałę oddają,

Wesele opowiadają,

Wszemu światu znać dawają, Kolęda.

Narodził się nam Zbawiciel,

Izaijasz prorokował,

Że się z Panny narodzić miał, Kolęda.

Otóż się nam już narodził,

By świat z grzechów wyswobodził:

Anioł pasterzom objawił,

Że się na świat Jezus zjawił.

Kolęda.

W Betleem żydowskiem mieście,

Tam się do niego pośpieszcie:

Leży w żłobie łzy roniący,

Zbawiciel nasz wszechmogący.

Kolęda.

Wdzięczna to nowina była,

Panna Syna porodziła:

Śpiewajmyż mu nowe pienie,

Za to jego narodzenie.

Kolęda.

Cześć, chwała na wysokości,

Pokój ludziom na nizkości:

Niech Bóg pochwalony będzie,

W niebie, na ziemi i wszędzie.

Kolęda.

Jezu mocny królewiczu,

Użycz z twej szczodrej prawice,

Gospodarzowi i temu

Domowi jego wszystkiemu.

Kolęda.

Błogosław na wszystkiem szczodrze,

Niech się ma z łaski twej dobrze,

Z dziatkami, małżonką jego,

Niech nie doznają nic złego, Kolęda.

W tym roku i w innych wiele,

Póki dusza jest w ich ciele.

Gospodarzu szczodry Panie,

Przyjmij od nas to śpiewanie, Kolęda.

A podaj nam rękę szczodrą,

A już za tym miej noc dobrą:

Daszli wiele uniesiemy,

Daszli mało nie wzgardziemy.

Kolęda.

Jeśli nie dasz nie łaj jednak,

Słowo dobre pójdzie nam w smak:

Za kolędę dziękujemy,

Inszym czasem co weźmiemy.

Kolęda.