corpora: sejm

text:
KANCELARIA SEJMU

(nr 225)

z dnia 10 grudnia 2013 r.

VII kadencja

(nr 225)

10 grudnia 2013 r.

przeprowadziła:

czypospolitej Polskiej projektu ustawy o współdziałaniu w samorządzie

których ustaw (druk nr 1699).

spolitej Polskiej wraz ze współpracownikami, Jolanta Adamczyk-Siwek naczelnik Wydziału Samo-

rządu Terytorialnego w Departamencie Współpracy z Jednostkami Samorządu Terytorialnego Mini-

Jagiellońskiego, Tomasz Fijołek zastępca dyrektora Biura Unii Metropolii Polskich, Marek Miros

wiceprezes zarządu Związku Miast Polskich wraz ze współpracownikami, Jan Wygnański wiceprezes

zarządu Fundacji Pracownia Badań i Innowacji Społecznych STOCZNIA, Łukasz Wróbel sekretarz

Stowarzyszenia „Republikanie”, Ferdynand Morski dyrektor Biura Śląskiego Związku Gmin i Powia-

tów, Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych, Jacek Wójcicki wiceprezes zarządu

niczący Zarządu Demokracji Bezpośredniej wraz ze współpracownikami, Łukasz Domagała przewod-

niczący zarządu Regionalnego Centrum Wspierania Inicjatyw Pozarządowych, Rudolf Borusiewicz

sekretarz generalny Związku Powiatów Polskich, Tomasz Potkański I wiceprezes zarządu i sekretarz

Towarzystwa Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna wraz ze współpracownikami, Edward Tro-

janowski sekretarz generalny Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej, Jacek Walczak

zastępca przewodniczącego Związku Gmin i Powiatów Regionu Łódzkiego, Filip Pazderski p. o. kie-

rownika Programu Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Fundacji Instytut Spraw Publicz-

nych, Piotr Ciompa członek rady programowej Instytutu Spraw Obywatelskich, Czesław Tomalik

prezes zarządu Związku Gmin Śląska Opolskiego, Joanna Załuska dyrektor Programu Operacyj-

nego „Masz głos, masz wybór” Fundacji im. Stefana Batorego, Kazimierz Barczyk przewodniczący

Konwentu Przewodniczących Sejmików Wojewódzkich Rzeczypospolitej Polskiej, Andrzej Budzyk

Pomarańczowa Alternatywa, Sławomir Dziudzik przedstawiciel Stowarzyszenia Civitas Lukoviensis,

Maciej Doruchowski przedstawiciel Stowarzyszenia JOW, Irena Bordzio-Berus, Agnieszka Ziół-

kowska, Jacek Urban, Michał Kopański, Waldemar Fydrych, Marcin Skubiszewski, Piotr

Guział, Robert Fiałek, Paweł Tanajno, Lech Królikowski.

Bardzo proszę o zajmowanie miejsc.

Witam panie i panów posłów.

Witam wszystkich uczestniczących w wysłuchaniu

publicznym.

4 m.h.

Informuję, że posiedzenie zostało zwołane w trybie 70a regulaminu Sejmu.

Propo-

nuję, żeby o kolejności zabierania głosu decydowała kolejność zgłoszenia do wysłuchania

publicznego.

Jednocześnie, zgodnie z art. 70g ust. 1, czas wystąpień ustalam na pięć

minut.

Proszę sekretariat o pomoc w egzekwowaniu owego ustalenia.

Przypominam, że podmiot zgłoszony do wysłuchania publicznego może wystąpić

tylko raz.

Przystępujemy zatem, szanowni państwo, do przeprowadzenia wysłuchania publicznego.

Proszę o zabranie głosu pana Roberta Fiałka.

Czy na sali jest pan Robert Fiałek?

Jeżeli nie ma, kolejny będzie przedstawiciel Stowarzyszenia Civitas Lukoviensis.

Pro-

szę o zabranie głosu pana Sławomira Dziudzika.

Pan Pogonowski Arkadiusz?

Pan Paweł Tanajno:

Nie, panie przewodniczący.

Chciałem tylko powiedzieć, że były kłopoty organizacyjne

z wejściem do Sejmu.

Pani w sekretariacie nie wiedziała, czy ma być lista czy ma wypi-

sywać przepustki.

Jeżeli pan przewodniczący byłby łaskaw odwlec rozpoczęcie obrad o dziesięć minut,

to proszę, gdyż z tego, co wiem, kilka osób ma przybyć, np. pan ze stowarzyszenia, które

zostało przed chwilą wymienione.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Czy pan jest przedstawicielem tego stowarzyszenia?

Czy jest pan adwokatem tego sto-

warzyszenia?

Pan Paweł Tanajno:

Nie, tylko wiem, że były problemy przy wejściu.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Informuję, że przy wejściu głównym jest przedstawiciel sekretariatu, który służy wszelką

pomocą w tym zakresie.

A zatem przystępujemy do zaprezentowania trzeciego stanowiska.

Czy jest obecny pan Tomasz Fijołek?

Bardzo proszę, panie Tomaszu.

Zastępca dyrektora Biura Unii Metropolii Polskich Tomasz Fijołek:

Dzień dobry.

Tomasz Fijołek, zastępca dyrektora Biura Unii Metropolii Polskich.

Chciałbym powiedzieć dosłownie dwa, trzy zdania na temat projektu, który jest przed-

miotem dzisiejszego wysłuchania publicznego.

Kilka rzeczy, które pewnie się pojawią,

jak też dwie zasadnicze, na które chciałbym zwrócić uwagę.

Projekt jest bardzo obszerny

i bardzo trudno w tym momencie odnieść się szczegółowo do wszystkich zapisów.

Jako

przedstawiciele samorządu terytorialnego deklarujemy swoją dalszą pracę w ramach

prac Komisji nad poszczególnymi szczegółowymi zapisami projektu ustawy.

Chciałbym zwrócić uwagę na różne kwestie oraz skomentować jeden zapis z projektu

dotyczący zespołów współpracy jednostek samorządu lokalnego.

Nie chcę tego szcze-

gółowo omawiać, chciałbym tylko z punktu widzenia tzw. obszarów metropolitarnych

zwrócić uwagę (na co zwraca też uwagę projektodawca w uzasadnieniu), że powołanie

proponowanych zespołów współpracy terytorialnej– być może ze względu na skalę dzia-

łania– może być niewystarczające dla dużych zespołów metropolitarnych.

Chciałbym

skomentować i zgodzić się z uwagą zawartą w uzasadnieniu, że propozycja powoła-

nia zespołów współpracy jednostek samorządu lokalnego nie będzie wystarczająca dla

obszarów metropolitarnych, obszarów funkcjonalnych dużych miast.

Prezydenci dużych

miast, które zrzesza Unia Metropolii Polskich, w 2009 roku (deklaracje te podtrzymują

aż do dzisiaj) dostrzegli następującą potrzebę.

Jeden krótki cytat: „Chcemy z całą mocą

wynikającą z dwudziestoletniego doświadczenia samorządów miast metropolitarnych

stwierdzić, że podstawową barierą rozwoju polskich metropolii jest brak jednolitych,

silnych władz publicznych obszarów metropolitarnych.

Władze te powinny być partne-

rem instytucji i środowisk naukowych i badawczych z jednej strony, a przedsiębiorców

i kapitału z drugiej strony”.

m.h.

5

Krótkie przywołanie fragmentu deklaracji prezydentów wielkich miast z Unii Metro-

w projekcie ustawy mogą nie rozwiązać problemów, które są zlokalizowane na obszarach

metropolitarnych.

Natomiast pozytywnie oceniamy wszelkie próby ułatwienia współpracy, w naszym

rozumieniu– aglomeracyjnej a nie metropolitarnej, czyli w jednym konkretnym celu:

mam na myśli umożliwienie zawiązywania związków powiatowo-gminnych, które

ustawa też przewiduje.

Jest to pozytywne.

Natomiast dodam jeszcze, że prawdopodobnie

na pewno nie rozwiąże to problemów, które są zlokalizowane na tzw. obszarach metro-

politarnych.

Dodatkowo chciałbym też zwrócić uwagę na kwestie niektórych rozwiązań propono-

wanych w ustawie.

Komentarz naszych miast jest bardzo prosty: bardzo wiele rozwiązań

dotyczących wysłuchania publicznego, inicjatywy ustawodawczej, sądów obywatelskich

oraz podobnych inicjatyw aktywności obywatelskiej jest już wprowadzanych w miastach

Unii Metropolii Polskich.

Wyrażam obawę naszych miast, że dodatkowe sformalizowanie, jeżeli nawet mają

to być rozwiązania fakultatywne, może zaburzyć dotychczasowe rozwiązania…

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Taki sygnał oznacza, że zbliżamy się do końca wypowiedzi.

…chciałem powiedzieć tylko jedno zdanie, zapytać.

Oceniając ustawę, chciałbym poznać relacje projektu ustawy pana prezydenta do pro-

momencie są procedowane przez rząd również w ramach Komisji Wspólnej Rządu

i Samorządu Terytorialnego.

Są to bardzo zbieżne projekty.

Mam kłopot z ustaleniem ich

relacji.

Znam przepisy jednego i drugiego, natomiast w pewnym zakresie są to dublujące

się rozwiązania, co w momencie, kiedy projekt rządowy trafi do Sejmu (a oczywiście taki

jest cel) może spowodować dodatkowe komplikacje.

Dziękuję bardzo.

Witam wszystkich, którzy przybywają w międzyczasie.

Szczególnie chciałbym powitać przedstawicieli wnioskodawców, pana Olgierda Dzie-

końskiego, sekretarza stanu w Kancelarii Prezydenta RP oraz pana profesora Jerzego

Regulskiego, którego– myślę, że nie trzeba dalej rekomendować ani przedstawiać.

Teraz proszę o zabranie głosu przedstawiciela Gminy Miejskiej Lubin.

Przygotowuje

się sekretarz Związku Miast Polskich, pan Andrzej Porawski.

W takim razie proszę pana sekretarza generalnego Związku Miast Polskich.

Sekretarz generalny Związku Miast Polskich Andrzej Porawski:

Panie przewodniczący, szanowni państwo!

Zarząd Związku Miast Polskich z kilkoma uwagami popiera projekt…

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Przygotowuje się pan Sławomir Cyniak.

…popiera projekt zgłoszony przez pana prezydenta Rzeczypospolitej z następujących

powodów.

Po pierwsze – art. 39 zmiana nr 8 oraz odpowiednie zmiany w ustawie powiatowej

i wojewódzkiej uzupełniają przepisy określające zasadę generalnej właściwości w sposób

istotnie wzmacniający gwarantowaną w Konstytucji RP samodzielność jednostek samo-

rządu terytorialnego.

Po wprowadzeniu owych przepisów samodzielność, która dzisiaj

jest zagwarantowana tylko w Konstytucji RP, nabierze konkretnego kształtu.

Nie będą

możliwe częste, niepotrzebne delegacje w ustawach do rozporządzeń kształtujących

6 m.h.

zadania własne samorządu, tylko będą musiały być to delegacje do uchwał odpowiednich

organów jednostek samorządu terytorialnego.

Po drugie – popieramy zaproponowaną formułę przekształcenia dotychczasowego

absolutorium dla organu wykonawczego w formułę skwitowania politycznego przez

organ polityczny, jakim jest organ stanowiący oraz w formułę rozliczenia rachunkowego

przez regionalne izby obrachunkowe.

Dziękujemy za zmianę polegającą na umożliwieniu tworzenia związków komunal-

nych równocześnie przez gminy i powiaty, oczywiście pod określonymi warunkami.

Niezwykle ważne jest przywrócenie możliwości reprezentowania samorządu przed

Trybunałem Konstytucyjnym przez stowarzyszenia jednostek samorządu terytorial-

nego, które – zgodnie z ustawami – są powoływane po to, żeby reprezentować wspólny

interes jednostek samorządu terytorialnego.

Tak było, potem nam to odebrano.

Projekt prezydencki przywraca nam to.

W sprawie progów ważności referendum mamy jedną opinię pozytywną a drugą –

negatywną.

Uważamy, że dobre jest zrównanie progu wymaganego do odwołania organu wyko-

nawczego wyłonionego w bezpośrednich wyborach z poziomem frekwencji przy wyborze,

zwłaszcza, że 60% zostało wprowadzone dopiero na początku lat 2000.

Z określonego

powodu nie będę do tego wracał.

Jesteśmy natomiast przeciwni bezprogowemu refe-

rendum w innych sprawach, ponieważ demokracja polska do szwajcarskiej jeszcze nie

dorosła.

Bardzo ważne jest nadanie jednostce samorządu terytorialnego prawa strony w postę-

powaniach dotyczących jej interesu prawnego, w tym – przed sądami administracyjnymi.

Bardzo ważna jest możliwość wprowadzenia jednolitego zarządzania drogami publicz-

nymi (art. 45) a także – ruchem na tych drogach (art. 53).

Ważne i dobre jest ujednolicenie zasad tworzenia i udziału w spółkach przez jednostki

samorządu terytorialnego (art. 52).

Bardzo popieramy tworzenie zespołów współpracy terytorialnej, które są czymś

pośrednim pomiędzy stowarzyszeniem jednostek samorządu terytorialnego a związkiem

komunalnym, który jest za sztywny i, zresztą, nie do tych celów był tworzony.

Dziękujemy za zmiany wprowadzone w stosunku do pierwszego projektu, dotyczące

poszerzenia zakresu konsultacji społecznych, ponieważ dzisiaj są to przepisy bardzo ela-

styczne.

W kwestii postanowienia o szczegółach odsyłają do decyzji organów stanowią-

cych jednostek samorządu terytorialnego.

Drugą, nie do końca pozytywną uwagę, mamy w stosunku do art. 35, gdzie jest pro-

pozycja utworzenia zinstytucjonalizowanej formy na szczeblu wojewódzkim – konwentu

delegatów samorządu lokalnego w województwie.

Kiedyś była konferencja i naszym

zdaniem było to lepsze rozwiązanie.

Gdyby proponowane rozwiązanie, ponieważ jakaś

forma takiego kontaktu na poziomie województwa oczywiście jest potrzebna...

Jest tam

bardzo ważny zapis, który umożliwia przekazanie gospodarowania ową instytucją regio-

nalnym związkom gmin i powiatów.

Pan prezydent proponuje, żeby był to reprezenta-

tywny związek oraz reprezentatywność na poziomie 60%.

Proponujemy, żeby spadło

to do 50%, dlatego, że wtedy na pewno taki związek jest reprezentatywny.

Zwracamy jeszcze uwagę na to, że w projekcie nie ma kilku rzeczy, o które wnosiliśmy

do pana prezydenta.

Będziemy je wnosić do Komisji, w tym przede wszystkim zniesie-

nie zakazu łączenia mandatu samorządowego z mandatem senatora Rzeczypospolitej

Polskiej.

Dziękuję bardzo.

Teraz proszę o zabranie głosu pana Sławomira Cyniaka a do wystąpienia przygoto-

wuje się przedstawiciel Fundacji Pomarańczowa Alternatywa.

Proszę o zabranie głosu przedstawiciela Fundacji Pomarańczowa Alternatywa, przy-

gotowuje się do głosu przedstawiciel Fundacji Pracownia Badań i Innowacji Społecznych

STOCZNIA.

m.h.

7

Wiceprezes Fundacji Pomarańczowa Alternatywa Agnieszka Couderq-Kubas:

Witam państwa.

Bardzo się cieszę, że pomimo tego, iż w Kancelarii Prezydenta RP zapewniano nas,

że odbyły się wystarczające konsultacje społeczne, doprowadzono jednak do tego, że kon-

sultacje społeczne odbywają się ponownie w dniu dzisiejszym.

Po to, żeby skrócić swoje wystąpienie, chciałabym odczytać kawałek naszego pisma,

które kierujemy do posłów, członków Komisji.

Chciałabym powiedzieć, że w szczegól-

ności niepokoi nas fragment projektu (o którym zresztą mówił przedstawiciel Lubina,

który akurat to wspiera) a którego celem jest obrona urzędników samorządowych przed

ich odwołaniem w referendach.

Według wielu konsultowanych przez nas prawników,

jak też w opinii organizacji pozarządowych zgłoszonej do Kancelarii Prezydenta RP

w ostatniej rundzie konsultacji społecznych w styczniu tego roku, punkt ten – chodzi

tutaj o § 68 pkt 9 ust. 2, w którym jest mowa o podwyższeniu frekwencji do 100% liczby

wyborców, którzy brali udział w powołaniu odwoływanego organu – praktycznie dopro-

wadzi do nieusuwalności władz samorządowych.

Przy tym progu, który jest w tej chwili

i tak, zaledwie 10% coraz to częstszych referendów dochodzi do skutku, jest ważnych.

Wskazuje to, jak trudna jest droga do odwołania urzędnika samorządowego.

Uważamy,

że wprowadzenie owego zapisu, między innymi, może zwiększać korupcję i inne patolo-

giczne zjawiska w gminach, które– nie ma co się oszukiwać– istnieją.

Chciałabym zaraz podać kilka przykładów.

W świetle dotychczasowych przepisów...

To już mówiłam.

Kolejnym zapisem, na który należy zwrócić szczególną uwagę, jest proponowane w roz-

dziale 5 projektu prezydenckiego zniesienie rygorów prowadzenia działalności gospodar-

czej dla jednostek samorządu terytorialnego oraz umożliwienie prowadzenia nielimitowa-

nej sferą użyteczności publicznej działalności gospodarczej w formie spółek prawa handlo-

wego.

Proszę państwa, w ogóle jest to karykatura.

Uważamy, że wprowadzenie tego zapisu

może między innymi zwiększać korupcję i inne zjawiska patologiczne w sferze publicznej,

w szczególności– w samorządach gminnych.

Już teraz wielokrotnie zdarzają się przypadki

uchylania się pod pretekstem tajemnicy handlowej od udostępniania na życzenie obywa-

ważnych dokumentów urzędowych.

Dalsze rozszerzanie wachlarza możliwości doprowadzi

tylko do zmniejszenia transparentności życia publicznego.

Chciałabym podać kilka przykładów, może geograficznie bliskich przedstawicielowi

Lubina.

Mianowicie mam kilka artykułów prasowych tylko z tego roku, jak również

zgłoszenie do prokuratury organizacji „Watch Polska”, dotyczące utajniania dokumen-

tów publicznych przez gminę Wrocław.

Chodzi np. o umowę zawartą przez MPWiK,

spółkę miejską powołaną do obsługiwania kanalizacyjnego i wodociągowego miasta,

która udzieliła pożyczki prywatnej miejskiemu klubowi sportowemu Śląsk Wrocław.

Otóż w momencie kiedy Gazeta Wyborcza poprosiła o ujawnienie warunków pożyczki,

o dostęp do umowy pożyczki, dostała informacje, że– niestety– pożyczka jest objęta

tajemnicą handlową.

Widzimy więc tutaj przykład, że nawet w spółce miejskiej, która statutowo ma pro-

wadzić działalność wodociągową, nie chce się ujawnić dokumentów podpisanych przez

tę spółkę pod pretekstem, że jest to tajemnica handlowa.

Drugi przykład.

Urzędnicy, którzy są wyrzucani albo mają zarzuty prokuratorskie,

znajdują miejsca pracy w kolejnych spółkach zawiązanych przez miasto.

Są to tylko przy-

kłady z tego roku, nie wysilałam się, żeby poszukać w ubiegłych latach, jak też w innych

miastach.

Jestem przekonana, że tego typu kwiatki można znaleźć wszędzie.

W związku z powyższym jesteśmy absolutnie przeciwni tym dwóm punktom, o któ-

rych powiedziałam.

Ponadto, na zakończenie, chciałabym wnieść o ograniczenie kadencyjności prezy-

dentów miast, szczególnie miast powyżej 200 tys. mieszkańców, do maksimum dwóch,

trzech kadencji.

Uważamy, że posiadane przez nich prerogatywy władzy są tak szerokie,

że prowadzą do tworzenia się warunków dla budowania społecznie niezdrowych ukła-

dów zależności, co obserwujemy bardzo blisko na przykładzie miasta Wrocław.

8 m.h.

Dziękuję państwu.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Dziękuję bardzo za wypowiedź.

Teraz proszę o zabranie głosu pana Jana Wygnańskiego.

Czy jest obecny na sali?

Tak.

Po przedstawicielu Fundacji Pracownia Badań i Innowacji Społecznych STOCZNIA

głos zabierze obecny na sali pan Waldemar Fydrych.

Chwileczkę, może to ja jestem od tego, żeby udzielać głosu.

To panu udzieliłem głosu.

Po panu głos będzie zabierał pan Waldemar Fydrych.

Wygnański:

Dziękuję bardzo.

Szanowni państwo, występuję w imieniu Fundacji Pracowni Badań i Innowacji Spo-

łecznych STOCZNIA.

Próbowaliśmy konsultować projekt ze swojego punktu widzenia,

ale od pewnego czasu także nagłaśniać fakt jego istnienia oraz prowadzić konsultacje

szerzej ze środowiskiem pozarządowym.

Z tego, co wiem, do pierwszej wersji projektu

zgłoszono bardzo liczne poprawki.

Cieszymy się, że istnieje druga wersja ustawy.

Chciałbym też wyrazić wielkie zadowolenie, że dochodzi do samego wysłuchania

publicznego.

Myślę, że jest to bardzo ważne, tym bardziej że w samym projekcie także

jest mowa o tym, że wysłuchania publiczne powinny być częstszą praktyką na poziomie

samorządów.

Przechodząc do uwag merytorycznych, chciałbym powiedzieć, że samo pojęcie wysłu-

chania publicznego również w tej ustawie powinno być lepiej zdefiniowane.

Teraz rzeczy najważniejsze.

Wydaje mi się, że szczególnie ważne – z punktu widzenia

środowiska pozarządowego – jest wprowadzenie silniejszego niż dotychczas oparcia dla

regulowania, określania, definiowania reguł konsultacji społecznych.

Wydaje się nam,

że w dokumencie tym, być może w art. 2, należałoby bardziej konkretnie przywołać

reguły, powiedziałbym, aksjologię konsultacji publicznych.

W szczególności być może

warto powołać się na dokument, który w tej chwili jest jednym z dokumentów rządo-

wych, a mianowicie Siedem Zasad Konsultacji.

Nie będę ich tutaj wymieniał.

W tej chwili

jedno z ministerstw przyjęło taką regułę.

Nie wymienię ich wszystkich, ale jest mowa o zasadzie przejrzystości, powszechno-

ści, responsywności, działania w interesie publicznym i przewidywalności.

One wszyst-

kie są zdefiniowane w dokumentach rządowych w formie zarządzania.

Wydaje mi się,

że ważne jest, żeby aksjologia była spójna na poziomie rządu oraz w szczególności

na poziomie samorządu, ponieważ wtedy zwolniłoby mnie to od uwag na temat licznych

zapisów dotyczących tego, jakie minimalne standardy na poziomie lokalnym powinny

spełniać kodeksy konsultacji czy reguły konsultacji.

Na przykład kwestia czasu czyli tego, ile jest czasu na zgłaszanie uwag, ile jest

na odpowiedź ze strony administracji.

Niezwykle ważna funkcja responsywności to zna-

czy tego, że samorząd nie musi się zgadzać z uwagami zgłoszonymi w konsultacji, ale

szacunek do tych, którzy w nich uczestniczą, wymaga sformułowania odpowiedzi na nie.

Zarzut ten dotyczy też, niestety, Kancelarii Prezydenta RP.

Jest to nowy projekt, ale

w stosunku do liczby uwag, które były zgłoszone, nie było dokumentu, który odnosiłby

się do poszczególnych uwag z argumentacją, że się zgadza bądź nie zgadza.

Moim zdaniem, byłoby to lepsze niż zapis, w którym ogólnie jest mowa, że konsul-

tacje społeczne nie są wiążące.

Rozumiem, z jakiego powodu został wpisany, ale może

być nadużywany.

Oczywiste jest, że konsultacje w jakimś sensie nie są wiążące.

Taka

jest wykładnia logiczna owego procesu.

Wydaje mi się natomiast, że zapisanie wprost,

że nie są wiążące, będzie źródłem wielu nieporozumień.

Co więcej, niektóre formy, któ-

rych tutaj nie ma...

W ogóle jest tutaj mało o formach konsultacji, wszystko jedno jakich, nie wiem, np. jest

niemiecki model komórek planujących.

Są formy pośrednie pomiędzy tym, że pytamy

a tym, że samorząd mówi, iż na takich a takich warunkach zgadza się z werdyktem.

Na przykład budżet partycypacyjny jest ciekawą metodą, w której oczywistym jest,

że warunkiem brzegowym jest jego wiążący charakter.

A więc wydaje mi się, że napisa-

m.h.

9

nie z góry, że wszystkie konsultacje nie mają charakteru wiążącego, jest nieroztropne.

Samorząd w regulaminie, który sam będzie tworzył, może napisać, jakie formy konsul-

tacji jak skutkują, jeżeli mogę tak powiedzieć, w jaki sposób ewentualnie są odrzucane.

Od czasu utworzenia tegoż dokumentu takich form w Polsce jest coraz więcej: panel

obywatelski, sondaż deliberatywny, sąd obywatelski.

Form tych jest coraz więcej i są one

różne z punktu widzenia tego, na ile ich wynik jest wiążący.

To, co pochwalałem (zresztą mamy i chętnie jeszcze raz dostarczymy wiele bar-

dzo szczegółowych uwag dotyczących poszczególnych sformułowań) to, co chciałbym

pochwalić, to wymóg imienności czy możliwość imienności głosowań radnych.

Co do inicjatywy uchwałodawczej, która jest ważna, wydaje się nam, że progi, które

są tam zamieszczone są jednak zbyt wysokie.

Mamy konkretną propozycję, jak zapisać

to inaczej.

Wreszcie coś, co chyba najbardziej interesuje mnie w ustawie.

Była już o tym mowa

wtedy, kiedy wchodziłem a mianowicie dokument ten przywraca, powiedziałbym, ustro-

jową funkcję samorządności w Polsce.

Klauzula generalna oraz to, że samorząd ma moż-

liwość swobodnego, jeżeli mogę tak powiedzieć, kreowania lokalnych polityk publicz-

nych, umeblowania tego instytucjonalnie, chyba, że są jakieś inne powody, żeby robić

to inaczej, w gruncie rzeczy przywraca regułę samorządu.

W tej chwili samorząd w dużej

mierze jest ubezwłasnowolniony, dlatego że generalnie wykonuje instrukcje, które

są zapisane od początku do końca, łącznie z umeblowaniem instytucjonalnym.

Wydaje

mi się więc, że jeżeli samorząd rozumieć tak, jak powinien być rozumiany – jako wspól-

notę mieszkańców, to zapis przywracający suwerenność samorządów w umeblowywaniu

i możliwości tworzenia różnego rodzaju zespołów zadaniowych jest szczególnie ważny.

Kończąc, uszczypliwa uwaga, to znaczy nie uszczypliwa pod adresem autorów, ale

jest to druga ustawa, w której jest tak, że na poziomie parlamentu...

Pierwsza, o której

mówię, to ustawa o działalności pożytku publicznego, w pracach nad którą brałem udział

a w której –być może było to konieczne – rząd narzucił samorządowi tworzenie tzw.

programów współpracy.

Być może nie ma innej metody niż inwazyjna.

Tutaj narzuca

samorządowi, co zresztą, żeby było jasne – pochwalam, tworzenie jakichś kodeksów czy

regulaminów konsultacji tak, żeby reguły te były znane.

Chciałbym tylko powiedzieć, że w obydwu tych przypadkach rząd sam siebie z tego

zwalnia, to znaczy, w tej chwili nie wiemy, jakie są losy, jakie są szanse na to, żeby ist-

niało ustawowe uregulowanie konieczności procesu konsultacji na poziomie rządowym.

Podobna, że tak powiem, interwencja także tutaj byłaby konieczna.

Mam też pogląd na temat progu referendalnego, ale mam też wielkie obawy o to,

że większość dyskusji wokół ustawy, która naprawdę jest bardzo złożona, będzie oparta

o to, jaki ma być próg referendalny.

Na pewno warto o tym dyskutować, ale nie powin-

niśmy traktować tego jak Termopile.

Mój prywatny pogląd taki, że lepszym rozwiązaniem byłoby, gdyby liczba osób, które

uczestniczą w głosowaniu odwołującym (żeby było ono skuteczne) musiała być większa

niż liczba osób, które głosowały w wyborach, które powołały daną instytucję.

Wtedy

przynajmniej uniknęlibyśmy gorszących dyskusji na temat frekwencji to znaczy tego, czy

przeciwnik lub zwolennik danej opcji idzie lub nie idzie na wybory ze względu na próbę

wywrócenia owego procesu poprzez próg frekwencyjny.

Wydaje mi się, że lepsze by było,

gdyby założyć, że po prostu liczba odwołujących musi być większa niż liczba tych, któ-

rzy powołali, chyba że w referendum liczba tych, którzy są przeciwko takiej opinii, jest

większa.

Dziękuję bardzo.

Szanowni państwo, przedstawicieli tych podmiotów, których kolejka minęła a przy-

byli na nasze spotkanie, proszę o zapisywanie się do sekretariatu.

Po zakończeniu pre-

zentacji wszystkich stanowisk, oczywiście, udzielimy państwu głosy.

Te podmioty, które nie znajdują się na liście a chciałyby zabrać głos, także prosimy

o zapisywanie się.

W miarę możliwości czasowych także udzielimy głosu.

10 m.h.

Teraz proszę o zabranie głosu pana Waldemara Fydrycha a przygotowuje się pan

Artur Karwicki.

Pan Waldemar Fydrych:

Proszę państwa, muszę powiedzieć, że do pewnego stopnia zazdroszczę państwu,

że macie przed sobą tak ważną ustawę a jednocześnie współczuję, ponieważ ustawa

ta jest tak obszerna i posiada tyle rzeczy, które jeszcze trzeba naprawić, że mogę powie-

dzieć, że wam współczuję.

Uważam, że główny punkt, który – z mojego punktu widzenia – psuję tę ustawę jest

to punkt o podniesieniu progu referendalnego do 100%.

Jestem za demokracją, jestem

za demokracją oddolną.

Nie uważam, żeby ryba naprawiała się od góry.

Mogę powiedzieć,

że w genetyce są dwie możliwości.

Jedna to dobór naturalny a druga to dryf genetyczny.

Jeżeli więc chcielibyśmy naszą rzeczywistość naprawiać od góry to na placu każdego

miasta po prostu trzeba by było postawić gilotynę.

Być może wtedy szybko wzrastałaby

jakość zarządzania samorządami, krajem, itd.

Chciałbym państwu powiedzieć, że w 2002 roku samorządy uzyskały bardzo dobrą

ustawę oraz ogromną władzę.

Prezydent miasta, wójt czy burmistrz posiada władzę

porównywalną z władzą prezydenta Stanów Zjednoczonych, tyle że na mniejszym tere-

nie.

Nie posiada jedynie służb specjalnych oraz policji, ale posiada ogromną władzę.

Samorządowcy, Związek Miast Polskich chce, żeby prezydenci, burmistrzowie startowali

jeszcze do Senatu, kiedy miasta są zadłużone, kiedy w miastach jest dużo problemów

prawnych, karnych, np. prezydent Tarnowa w tej chwili zarządza z więzienia.

W innym kraju, który ma zbliżone prawo samorządowe (mam na myśli Kanadę)

burmistrz Toronto za zażywanie kokainy nie chce się podać do dymisji.

Mówi, że jest

dobrym burmistrzem i będzie startować w przyszłych wyborach.

Chciałbym powiedzieć, że jeżeli chcemy, żeby nasz kraj ulegał coraz większej demo-

ralizacji to nic innego jak jednoosobowym zarządom dać jeszcze większą władzę, żeby

niechciani samorządowcy, prezydenci miast czy burmistrze nie byli usuwani przez oby-

wateli w referendach.

Uważam, że ten punkt jest istotnym punktem budującym samorządność, demokrację

i odpowiada duchowi, który jest zawarty w tytule ustawy mówiącym o współdziałaniu

Uważam, jestem za tym, żeby społeczeństwu w gminach dać w miarę duże możliwości

o decydowaniu, tu uważam § 68 w pkt 9 ust. 2 o podwyższaniu progu referendalnego,

moim zdaniem, jest niedopatrzeniem bądź też ma wymiar skandaliczny.

Chciałbym jeszcze odnieść się do innych luk, które ustawa ma w przypadku referen-

dów tematycznych.

Jeżeli dochodzi do referendum a później burmistrz czy prezydent

ma arbitralnie określić, że gmina nie posiada funduszy, to uważam, że jest to bez sensu,

gdyż przy złej woli zarządzający, którym nie podoba się referendum, mogą torpedować

wszelkie referenda.

Uważam, że w tej sytuacji powinna być ścieżka pewnego arbitrażu

i sprawa powinna być skierowana do sądu.

Sąd administracyjny, wojewódzki sąd admi-

nistracyjny, powinien być instancją, która rozpatrzy kwestię, czy gmina może posiadać

pieniądze na dany cel czy nie może posiadać.

Uważam, że w ustawie nie ma przewidzianej sytuacji, kiedy w referendach tema-

tycznych dojdzie do samoopodatkowania.

Co zrobi się z pieniędzmi po dwóch latach czy

po skończeniu kadencji?

Czy gmina będzie posiadała pieniądze czy wrócą do tych, którzy

się samoopodatkują?

Jestem za tym, żeby okres po samoopodatkowaniu się był o wiele

większy, np. do pięciu lat a nie, żeby był uwarunkowany zmianą kadencji zarządzającego

bądź dwuletnim okresem.

Jest to, proszę państwa, mniej więcej wszystko.

Chciałbym tylko powiedzieć, że propozycja Związku Miast Polskich idzie w kierunku

tworzenia Rzeczypospolitej klienckiej, zaściankowej, która będzie ograniczać nasz świat

polityczny.

Będzie to walka z partyjniactwem właśnie na rzecz podmiotów lokalnych,

które dzięki uzyskaniu ogromnych możliwości prawnych po prostu będą mogły tworzyć

demoralizację a nawet korupcję.

m.h.

11

Dziękuję bardzo.

Przepraszam, że mówię w tak ostry sposób, ale wyrażam swoją opinię.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Pan Artur Karwicki zrezygnował z zabrania głosu a zatem proszę o za branie głosu

pana Michała Kopańskiego.

Przygotowuje się pan Lech Królikowski.

Pan Michał Kopański:

Ja również, panie przewodniczący, dziękuję za głos.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

A pan Lech Królikowski?

Jest nieobecny.

A, przepraszam.

Pan Lech Królikowski:

Jestem obecny.

Można?

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Pan Lech Królikowski:

Panie przewodniczący, szanowni państwo!

Z samorządem terytorialnym jestem związany od 1990 roku.

W tej chwili pełnię

funkcję przewodniczącego rady w dzielnicy Ursynów w Warszawie.

Byłem burmistrzem,

wielokrotnie byłem radnym.

Mam zatem doświadczenie.

Głos chciałbym zabrać tylko

w jednej sprawie a mianowicie w sprawie progu, o którym tutaj rozmawiamy, który jest

jednym z tematów.

Od chwili odrodzenia się samorządu terytorialnego w Polsce, od maja, czerwca 1990

roku trwa permanentne umacnianie władzy wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

Z funkcji usługowej względem samorządu stali się oni niemal feudalnymi władcami,

na których rady ich gmin mają coraz mniejszy wpływ.

W tym miejscu trzeba przypomnieć, iż w art. 10 ust. 1 Konstytucji RP wymieniona

jest podstawowa zasada ustroju Rzeczypospolitej: „Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej

opiera się na podziale i równowadze…”

– podkreślam, że na równowadze – „…władzy

ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej”.

W mojej ocenie marginalizacja organów przedstawicielskich samorządu terytorial-

nego czyli rad kosztem dalszego wzmacniania władzy wykonawczej wójtów, burmistrzów,

prezydentów miast jest sprzeczna z wymienionym wyżej przepisem Konstytucji RP.

Ustawodawca ustalając przed laty, iż w referendum odwoławczym, żeby było ważne,

musi wziąć udział nie mniej niż trzy piąte osób biorących udział w wyborach, ustanowił

próg frekwencji, moim zdaniem, na poziomie optymalnym.

Stworzył rodzaj poduszki

powietrznej, która może być uruchomiona w szczególnie drastycznych przypadkach.

Tak

jak poduszka powietrzna jest na wyposażeniu, ale najczęściej nigdy nieużywana, tak

referenda odwoławcze, coraz popularniejsze w Polsce, stanowią jednak znikomy procent

w stosunku do dwu i pół tysiąca gmin w naszym kraju.

Jest to więc narzędzie, które

istnieje, ale bardziej jako symbol niż skuteczna procedura odwoławcza, o czym zresztą

świadczą wyniki tych referendów, które były przeprowadzone.

Ważne jednak jest to, że groźba odwołania wisi nad każdym pochodzącym z wyboru

przedstawicielem władz samorządowych, czego pozytywne skutki były dobrze widoczne

w ostatnich tygodniach przed dniem 13 października bieżącego roku w Warszawie.

Autorzy ustawy wprowadzili przepis podnoszący wymóg frekwencji z dwóch piątych,

tzn. 60% do 100%, czyli zwiększyli o 40%, a więc prawie podwoili wymóg.

W mojej oce-

nie proponowany próg sprawi, iż samorządowcy w praktyce staną się nieodwoływalni.

Jeżeli w normalnych, terminowych wyborach np. w Warszawie równocześnie wybieramy

radnych dzielnic, radnych Warszawy, prezydenta miasta oraz członków sejmiku woje-

wódzkiego to każdy mający interes w głosowaniu na swojego kandydata czy znajomego

12 m.h.

do przynajmniej jednego organu niejako automatycznie wypełnia pozostałe karty do gło-

sowania.

W ten sposób powstaje frekwencja, której nigdy nie osiągnie się w referendum odwo-

ławczym.

W ten sposób ustawowe uprawnienie do odwołania organów samorządu przed

końcem kadencji stanie się fikcją.

Dziękuję bardzo.

Maria Rosołowska.

Nie słyszę.

W takim razie pani Maria Rosołowska.

Także nie.

Pan Jacek Gursz ze Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolskich.

Czy przedstawiciele Stowarzyszenia „Republikanie” są na sali?

Pan Paweł Gruza?

Sekretarz Stowarzyszenia „Republikanie” Łukasz Wróbel:

Są przedstawiciele.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

To proszę o zabranie głosu.

Sekretarz Stowarzyszenia „Republikanie” Łukasz Wróbel:

Łukasz Wróbel, będę reprezentował Stowarzyszenie „Republikanie”.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Sekretarz Stowarzyszenia „Republikanie” Łukasz Wróbel:

Chciałbym odnieść się wyłącznie do art. 60, który wywołuje największe kontrowersje

i protesty społeczne.

Chciałbym przypomnieć, że dzisiejsze wysłuchanie publiczne – dzięki przychylności

posłów z Komisji – zostało zwołane po apelu tysięcy obywateli, którzy zwrócili się drogą

mailową do posłów Komisji.

Byli oni oburzeni właśnie zapisami art. 60, tak, art. 68.

Chodzi o to, że faktycznie ustawa ma bardzo wiele wątków.

Oczywiście, można by długo o niej dyskutować, ale cień na ustawie kładą zapisy

referendalne.

Oczywiście, dobrą propozycją jest likwidacja progu frekwencyjnego przy

referendach tematycznych.

W tym zakresie chciałbym odnieść się też do referendów

w sprawach podatkowych.

Tutaj też można by obniżyć, po prostu wyzerować frekwencję.

Natomiast podniesienie frekwencji w referendach odwoławczych doprowadza do sytu-

acji, w której nawet 51%, czyli bezwzględna większość uprawnionych do głosowania nie

może odwołać burmistrza, prezydenta lub wójta.

Jest to ewidentne zaprzeczenie jakich-

kolwiek zasad demokracji.

W sytuacji, kiedy frekwencja wynosiła np. 52%, w głosowaniu

bierze udział 51%, ale nie może odwołać.

Bezwzględna większość wszystkich mieszkań-

ców nie może odwołać swojego burmistrza, prezydenta lub wójta.

Proszę państwa, naprawdę jest to kuriozum, nie powinniśmy doprowadzać do takiej

sytuacji.

Wiem, jakie są nastroje, wiem, ile organizacji pozarządowych, niezależnych środowisk

lokalnych jest oburzonych taką sytuacją.

Miejcie szanowni panowie i panie posłanki

wzgląd na to, ponieważ niszczy to polską demokrację, młodą demokrację.

Dzisiaj ciężko

jest zaangażować ludzi w życie publiczne, w to, żeby wyszli i zainteresowali się ich spra-

wami.

Ludzie nie wierzą w to, że mają jakikolwiek wpływ.

Taką zmianą prawa poka-

zujemy ludziom, że faktycznie nie mają nic do powiedzenia w naszym kraju, nie mogą

odwołać swoich lokalnych przedstawicieli, ludzi, którzy bezpośrednio zajmują się ich

najbliższymi sprawami.

Moim zdaniem, jest to niszczenie demokracji, którą trzeba roz-

wijać, kształtować oraz angażować ludzi.

Podnoszenie progu frekwencyjnego będzie tylko pogłębiało patologię, którą dzisiaj

obserwujemy: politycy najwyższych urzędów apelują o bojkot referendum…

m.h.

13

Uważam, że tendencja powinna być odwrotna.

Mechanizmy, które – mam nadzieję

– też będą tutaj wypracowywane, powinny sprawiać, żeby właściwie każdy polityk był

zmuszony do tego, żeby apelował i mobilizował swoich wyborców do udziału w referen-

dum.

Zmiany te tylko pogłębią patologię i sprawią, że Polacy jeszcze bardziej wycofają

się i przestaną interesować swoimi sprawami, ponieważ będą wiedzieli, że faktycznie

nie mają na nie wpływu.

Dziękuję uprzejmie.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Związku Gmin i Powiatów, przygotuje się pan Jacek Urban.

W następnej kolejności głos będzie zabierał pan Andrzej Wyroba.

Dyrektor Biura Śląskiego Związku Gmin i Powiatów Ferdynand Morski:

Witam państwa.

Dziękuję, panie przewodniczący.

W imieniu Śląskiego Związku Gmin i Powiatów a także – Ogólnopolskiego Porozu-

nowicie do kwestii referendum tematycznego, kwestii dotyczącej przede wszystkim rady-

kalnego obniżenia progu, właściwie likwidacji progu przy referendum tematycznym.

Budzi to nasz bardzo duży niepokój.

Jednak chciałbym też bardzo krótko odnieść się do sytuacji, w której referendum

nie będzie powodowało zwiększenia wydatków a więc, kiedy nie będzie następowało

tzw. referendum w sprawie samoopodatkowania się.

Uważamy, że sytuacja ta – wbrew

pozorom – też może być bardzo niepokojąca i zła dla samorządów.

Można sobie wyobra-

zić takie referenda, które będą przewidywały likwidację straży miejskiej.

Nie będzie

to powodowało żadnych negatywnych skutków dla finansów, ale jednak pewną destruk-

cję porządku publicznego w danej gminie.

Oczywiście, głównie przedmiotem referen-

dum, to znaczy głównie referenda odbywają się w gminach.

Szczególnie obniżenie progu

jest tutaj bardzo niebezpieczne.

Chciałbym też zwrócić uwagę na pewne wątpliwości interpretacyjne dotyczące refe-

rendum tematycznego.

Art. 87 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że źródłami powszech-

nie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej są – na obszarze organów, które

je ustanowiły – akty prawa miejscowego.

Odsyła nas to do bardzo istotnej kwestii budzą-

cej duże wątpliwości w doktrynie a mianowicie – do zakresu przedmiotowego referen-

dum lokalnego.

Cały czas podkreślam, że nie kwestionujemy referendum jako takiego,

jest ono konieczne.

Kwestie te rozstrzyga art. 170 Konstytucji RP.

Nie odnoszę się rów-

nież do referendum w kwestii odwołania.

Poruszam wyłącznie kwestie tzw. referendum

tematycznego czyli – inaczej mówiąc – merytorycznego.

Proszę państwa, kwestią zakresu przedmiotowego referendum tematycznego zajmo-

wał się między innymi Trybunał Konstytucyjny, np. w wyroku z dnia 26 lutego 2003

roku.

Zwracał uwagę na wyłączenia pewnych zagadnień z zakresu referendum.

Jednak

sprawa ta – nie chcę tu cytować licznych wypowiedzi doktryny, zresztą bardzo zróżnico-

jest zakres przedmiotowy referendum lokalnego.

Proszę państwa, chyba jest to najgorsze

w kontekście projektowanej ustawy, ponieważ może uwikłać samorządy w długotrwałe

spory prawne, co może przyczynić się też do paraliżu owych organów.

Proszę państwa, być może spośród opinii doktryny prawnej w tej kwestii warto

wszakże zacytować przynajmniej jedną, a mianowicie z książki Piotra Uziębło „Ustawa

o referendum lokalnym.

Komentarz”.

Cytuję: „Najistotniejszą wartością referendum

jest reprezentatywność decyzji.

Więc jeśli próg ten będzie niski, to stwarza to realną

szansę na podjęcie decyzji popieranej przez niewielką część całej populacji danej wspól-

noty.

Paradoksalnie obniżenie tego progu nie przyczyni się do wzrostu aktywności oby-

watelskiej a wręcz przeciwnie, może skutkować dalszym poszerzaniem apatii społecznej

spowodowanej pojawieniem się rozstrzygnięcia niemającego akceptacji mieszkańców

wspólnoty”.

14 m.h.

Nawiasem mówiąc, jest to, proszę państwa, pogląd, który jest bardzo istotny, ponie-

w dniu 26 września tego roku zwracało uwagę na owo niebezpieczeństwo.

Szkoda, że znając rozbieżności doktryny a także zróżnicowane interpretacje w orzecz-

nictwie Trybunału Konstytucyjnego, a także sądów administracyjnych, projektodawca

nie poszedł właśnie w kierunku wyjaśnienia w projekcie ustawy wątpliwości prawnych.

Podkreślam, że nie kwestionujemy samej zasadności referendum zarówno tematycz-

nego, jak i w kwestii odwołania, ponieważ w pewnych kwestiach jest to niesłychanie

istotny kanał wyrażania pewnych wątpliwości społecznych.

Chodzi nam natomiast o pre-

cyzyjną regulację, żeby uniknąć uwikłania samorządów w długotrwałe spory prawne oraz

w paraliż decyzyjny, który tutaj jest chyba jedną z najbardziej niebezpiecznych rzeczy.

naniu zarysowuje się bardzo poważne niebezpieczeństwo w związku z niejasnościami

prawnymi dekompozycji władzy samorządowej, co więcej – niebezpieczeństwo zmiany

formuły rządów w samorządzie z przedstawicielskiej i większościowej na plebiscytarną

i mniejszościową.

Chciałbym skomentować to jednym zdaniem.

Proszę państwa, zawsze trzeba pamiętać o tym, że w świetle obowiązujących prze-

pisów konstytucyjnych, jak również ustawowy, mała grupa – jeżeli nawet reprezentuje

istotny interes publiczny – nie może być utożsamiana z całą wspólnotą samorządową,

nie może w jej imieniu podejmować rozstrzygnięć, które będą ją wiązały.

Przypominam,

że projekt ustawy wprowadza tutaj okres ochrony rozstrzygnięcia referendalnego przez

okres dwóch lat.

Są to pewne wątpliwości, które bardzo prosimy, żeby państwo, panie

i panowie posłowie zechcieli wziąć pod uwagę.

Podkreślam, że widzimy ryzyko zmiany formy rządów w samorządzie z przedstawi-

cielskiej i większościowej na plebiscytarną i mniejszościową.

Jest to bardzo realne nie-

bezpieczeństwo.

Bardzo dziękuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Teraz głos zabierze pan Jacek Urban, przygotowuje się pan Andrzej Wy roba.

Pan Jacek Urban:

Dzień dobry.

Szanowni państwo, przeglądam sobie projekt uchwały, który liczy sto pięćdziesiąt

trzy strony, przynajmniej tak mi się wyświetla.

Tak sobie myślę, że taka uchwała czy

nawet ustawa nie może być dobra.

Dlaczego?

Ponieważ jest za długa.

Jeżeli porównuje

się ustawy II Rzeczypospolitej z prawem, które jest ustanawiane w III Rzeczypospolitej,

można wyciągnąć proste wnioski: tamto prawo było jasne i było tworzone dla ludzi.

W tej

chwili prawo najwyraźniej jest tworzone dla prawników albo dla innych podmiotów.

Jest to pierwsza podstawowa uwaga.

Oczywiście, jeżeli porównamy słynną ustawę

Wilczka z kolejnymi ustawami, również dojdziemy do podobnych wniosków.

Przechodzę do meritum.

Jeżeli ktoś z państwa był na EFNI w Sopocie, słyszał słowa

niejakiego Zygmunta Baumana, że największym problemem współczesnego świata jest

separacjamie kraju pełna zgoda z panem Zygmuntem, natomiast w przypadku samorzą-

dów jest troszeczkę inaczej.

Sprawa jest bardziej skomplikowana, ponieważ – jak stwier-

dzili moi szanowni przedmówcy – władza ta jest tak mocno ugruntowana dzięki wspania-

łej reformie samorządowej, że aż doprowadza do różnych wypaczeń, błędów i nadużyć.

Dlaczego?

Wszyscy wiemy, dlaczego.

Jak człowiek za długo siedzi w jednym miejscu, już

nie reaguje, przestaje słuchać.

Cały dwór, który go otocza, czy też urząd, przekonuje go

o tym, że jest niezastąpiony, najlepszy, itd., itd.

Są to naturalne procesy psychologiczne.

Mam nadzieję, że tutaj nie ma żadnej dyskusji.

Co więc powinniśmy zrobić, jeżeli mamy tworzyć jakąś ustawę, która podobno

ma usprawnić w Polsce działanie pewnych rzeczy czy nawet spowodować rozwój demo-

kracji, lepsze działanie czy nawet rozwój?

Oczywiście, powinniśmy doprowadzić do ogra-

niczenia liczby kadencji.

Jest to oczywiste.

Mam nadzieję, że dla wszystkich.

m.h.

15

Oczywiście, jeżeli wprowadzamy coś takiego, używamy czegoś takiego jak referenda,

nonsensem jest wprowadzanie jakichkolwiek progów, ponieważ w referendach udział

biorą tylko ludzie aktywni.

W demokracji chodzi o to, żeby udział brali ludzie aktywni.

Najlepiej byłoby, gdyby wszyscy byli aktywni, niestety, nie udało się tego wypracować.

A więc powinniśmy pracować nad tym, żeby zwiększyć aktywność obywatelską czyli,

żeby więcej osób brało udział w tych momentach, w których powinni brać udział.

Takim

momentem jest właśnie referendum.

Tak naprawdę przedstawię tutaj zupełnie rady-

kalny pogląd, że całkowicie zlikwidowałbym progi referendalne, ponieważ nie mają one

sensu.

Może na tym skończę.

Dziękuję bardzo.

Kolejnym mówcą będzie pani Irena Bordzio-Berus a następnie głos zabierze pan

Janusz Lewandowski.

Lubuskiego Jacek Wójcicki:

Witam państwa bardzo serdecznie.

Występuję w imieniu Ogólnopolskiego Porozumienia

Organizacji Samorządowych, które zawiązało się w dniu 29 października.

Dzisiaj repre-

zentuje jedną trzecią samorządowej mapy kraju.

Szanowni państwo, w bardzo merytorycznych kwestiach drobna uwaga dotycząca

nowego modelu kontroli organu wykonawczego i zarządzającego.

Jest on właściwy, tylko

że kwestia absolutorium udzielanego przez regionalną izbę obrachunkową rodzi pewne

pytanie.

Czy nie będzie to kolejne narzędzie w rękach Ministra Finansów do wpływu

politycznego?

Czy nie należałoby w pewnym stopniu uniezależnić regionalne izby obra-

chunkowe tak, żeby dać im więcej niezależności?

To tylko taka drobna uwaga.

W kwestiach bardziej okołoreferendalnych, proszę państwa, siedem lat temu byłem

najmłodszym wójtem w Polsce.

Dzisiaj tej dyskusji, którą państwo prowadzicie, tego,

co tutaj słyszę, niestety – nie przekażę moim kolegom wójtom, burmistrzom czy kandy-

datom na owe miejsca, ponieważ jest tu liczne grono organizacji, które powinny budować

Polskę a państwo cały czas mówicie o destrukcji.

Cały czas nie pokazujecie tego, w jaki

sposób zachęcić ludzi do budowania.

Przywołam słowa Johna Kennedy’ego z 1961 roku:

„Nie pytaj, co kraj ma zrobić dla ciebie, spytaj, co ty możesz zrobić dla kraju”.

Pokażcie państwo, zaktywizujcie społeczeństwo do tego, żeby brało udział.

Wybory,

wolne wybory są najlepszą formą tego, żeby uczestniczyć i brać aktywny udział w życiu

społecznym, żeby wybierać i kandydować a tutaj w ogóle nie widzę nuty do tego, żeby

zachęcać młodych ludzi do kandydowania.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Pani Irena Bordzio-Berus:

Witam państwa serdecznie.

Chciałabym odnieść się, chociaż może – nie, najpierw reprezentuję siebie a właściwie

forum Zmieleni.pl. Nie jesteśmy organizacją a więc mówię tutaj jako kobieta ze wsi,

która przyjechała na posiedzenie Komisji.

Chciałabym odnieść się do referendum, do frekwencji referendalnej, mając w praktyce

różne możliwości, jeżeli chodzi o odwołanie wójta.

Mówimy o gminie.

Chodzi o zachowa-

nia wójta, radnych, ale głównie wójta (gdyż chodzi o społeczeństwo wiejskie), który czuje

się bezkarne, głównie pełniąc funkcję wójta w drugiej kadencji.

Co się okazuje?

Wtedy

czuje się pewny.

Jeżeli wójt będzie wiedział, że praktycznie jest nieodwoływany, będzie

16 m.h.

pewny już na drugi dzień po wyborach.

Arogancja władzy w małych środowiskach, nie-

stety, bywa bardzo duża.

Jeszcze jedna rzecz trochę mnie przeraziła, kiedy czytałam projekt ustawy.

Jeżeli

chodzi o wójta – ciągle się do tego odnoszę – w razie powtarzającego się naruszania Kon-

stytucji RP lub ustaw, którego dopuszcza się wójt, wojewoda może zwrócić się do Pre-

zesa Rady Ministrów o odwołanie.

To tak, w skrócie, oczywiście.

Co się okazuje?

W razie

powtarzającego się naruszania Konstytucji RP – Konstytucja RP jest naszym najwyż-

szym prawem – wójt jest nieodwoływany, dlatego że praktycznie referendum umożliwia

mu siedzenie przez całą kadencję niezależnie od tego, co zrobi.

Wójt ileś razy łamiący

Konstytucję RP, która jest ustawą zasadniczą, naszym najwyższym prawem.

Wójt może

kilkakrotnie łamać to właśnie prawo.

A kto stwierdzi (nie jest to jasne), że złamał Kon-

stytucję RP?

Konstytucjonaliści często spierają się ze sobą.

Jeszcze raz dziękując za udzielenie głosu, jeszcze raz chciałam zwrócić uwagę,

że głównie przybyłam tutaj po to, żeby zwrócić się do Szanownej Komisji w sprawie

referendum odwoławczego, żeby jednak znieść progi, znieść frekwencję, ponieważ wyj-

dzie na to, że jeżeli w wyborach weźmie udział mała liczba osób, wtedy będzie łatwiej

odwołać.

Działamy w innym kierunku, żeby do wyborów przychodziło jak najwięcej ludzi

a jeżeli trzeba, jeżeli źle działa, żeby również odwołać.

Dziękuję bardzo.

Teraz głos zabierze pan Dominik Hernik.

Następnie proszę o przygotowanie się

do wystąpienia pana Łukasza Domagałę, który reprezentuje Regionalne Centrum Wspie-

rania Inicjatyw Pozarządowych.

Rozumiem, że Ruch Społeczny Demokracja Bezpośrednia w momencie wypowiedzi

pana Hernika rezygnuje z głosu po raz kolejny.

Tak?

Wtedy to pan się wypowie, tak?

Dobrze.

Następnym mówcą będzie pan Janusz Lewandowski.

Dziękuję.

Wiceprzewodniczący Zarządu Demokracji Bezpośredniej Dominik Hernik:

Dziękuję bardzo za głos.

Proszę państwa, powiem o dwóch sprawach dotyczących ustawy, nie zagłębiając się

w szczegóły.

Kiedy w dniu 5 lipca robiliśmy demonstrację pod Pałacem Prezydenckim

wydawało się nam (wszystkim się tak wydawało), że ustawa ta zawiera zarówno dobre,

jak i złe pomysły i projekty.

Nawet jednym z haseł demonstracji było „krok w przód,

krok w tył”.

Uważaliśmy wtedy, że o ile inne zmiany proponowane w ustawie z punktu

widzenia społeczeństwa obywatelskiego są korzystne, o tyle zmiana podwyższająca próg

odwoławczy władz lokalnych jest niekorzystna.

Co się okazało?

Okazało się, niestety, że są to dwa kroki w tył.

Nawet bezfrekwen-

cyjne lokalne referendum merytoryczne może zostać unieważnione poprzez stwierdze-

nie, że referendum to ma znaczący wpływ na finanse gminy.

Tutaj uspokajam poprzedniego z mówców, który stwierdził, że w takim referendum

będzie można odwołać np. straż miejską.

Jeżeli w budżecie miasta czy gminy wpływy

z mandatów są uwzględniane jako jedna z pozycji to odwołanie straży miejskiej władza

może uznać za znaczący wpływ na budżet gminy.

A więc właściwie każde referendum

bezfrekwencyjne staje się referendum frekwencyjnym, referendum o samoopodatkowa-

niu, i to tylko i wyłącznie po niezależnej od nikogo decyzji władz.

Władze miasta nadal

będę decydowały, kiedy mogą pozwolić obywatelom podjąć decyzję a kiedy – nie.

Co dalej?

Jeżeli chodzi o referendum odwoławcze, jak mantra jest tutaj powtarzany

argument, że posypią się referenda, że władza w mieście nie będzie stabilna, że będzie

to sprzeczne z zasadą, iż jednak władze powinny być w miarę stabilne i niezależne.

Otóż

to też jest błędne myślenie, ponieważ – jak pokazuje dotychczasowa praktyka – referenda

odwoławcze są organizowane bardzo rzadko a jeszcze rzadziej są to referenda skuteczne.

Niestety, są to referenda nieskuteczne, czyli niekończące się odwołaniem władz miasta.

Nie dlatego, że obywatele tak kochają władze miasta i poparcie, które władze miasta

m.h.

17

otrzymały w wyborach, utrzymuje się, tylko dlatego, że bardzo trudno jest, po pierwsze

– zebrać podpisy, po drugie – bardzo trudno jest osiągnąć próg frekwencyjny, co w pro-

jekcie jeszcze chce się nam utrudnić.

Dlaczego jest to niekorzystne?

Nie tylko dlatego, że prowadzi to do takich patologii

jak namawianie obywateli do nieuczestnictwa w wyborach (referendum są to pewnego

rodzaju wybory), co gorsza, prowadzi to do takich sytuacji, że właściwie dla obywateli

bardziej opłacałoby się nie głosować w pierwszych wyborach, tylko organizować referen-

dum, dlatego że im niższa będzie frekwencja w prawdziwych wyborach, później będzie

potrzebna tym niższa frekwencja do odwołania władz.

Po trzecie – nie należy patrzeć na funkcję referendum odwoławczego jak na coś,

co musi być używane.

Nie po to mamy Ministerstwo Obrony Narodowej, nie po to mamy

armię, żeby kogoś atakować, tylko po to, żeby w sytuacji kiedy jest zagrożenie, można

było tego użyć.

Tak samo jest w referendum lokalnym.

Taki sam jest przykład poduszki

powietrznej.

Jeżeli władza miasta ma przeświadczenie o tym, że w każdej chwili decyzją

dużej liczby obywateli, ponieważ liczba obywateli, którzy muszą zebrać podpisy, którzy

muszą się zorganizować, jest duża...

Władza miasta mając taką świadomość działa zde-

cydowanie sprawniej.

Po drugie, władza miasta czuje się bardziej zobligowana do orga-

nizowania konsultacji społecznych, do współpracy ze społeczeństwem.

Stabilność władzy jako argument przeciwko referendom odwoławczym.

Najstabil-

niejsza jest ta władza, która utrzymuje stały kontakt ze społeczeństwem, stały dialog,

która utrzymuje to poparcie, które otrzymała w wyborach.

Dlaczego ktoś, kto ma jasny

program w trakcie startu w wyborach samorządowych, kto mówi, co zrobi, miałby oba-

wiać się tego, że ludzie nagle przestaną popierać jego pomysły?

Nie może się obawiać.

Dlaczego wiele osób jest przeciwnych referendom odwoławczym?

Ponieważ z góry zakła-

dają, że nie powiedzą o wszystkich decyzjach, które planują podjąć już po wyborach.

Jest

to z góry założony pewien rodzaj półprawdy, który skutkuje lękiem przed odwołaniem

przez obywateli.

Wracając jeszcze do użytego tutaj argumentu, że jeżeli referenda lokalne będą tak

łatwo i często organizowane to nie będzie to reprezentatywna decyzja a także doprowa-

dzi to do apatii społecznej, muszę powiedzieć, że to dosyć zaskakujący tok rozumowania.

Moim zdaniem, jest wręcz przeciwnie.

Jeżeli referenda lokalne nie są organizowane,

wtedy obywatele mają przeświadczenie o tym, że właściwie kogo by nie wybrali, władze

miasta mogą robić, co chcą.

Nie reprezentatywne…

Przepraszam bardzo, już kończę.

Jeżeli po to, żeby zorganizować referendum, trzeba zabrać podpisy, jeżeli po to, żeby

doszło do wygrania referendum, trzeba się zaangażować, przekonać obywateli do tego

pomysłu, to jest to jakaś reprezentacja obywateli.

Moim zdaniem decyzja, powiedzmy,

30%, 50% czy nawet 15% obywateli zainteresowanych daną sprawą jest bardziej repre-

zentatywna niż decyzja jednoosobowego organu wybranego cztery lata wcześniej.

Dziękuję bardzo.

pan Janusz Lewandowski a kolejnym – pan Marcin Skubiszewski.

Przewodniczący zarządu Regionalnego Centrum Wspierania Inicjatyw Pozarządo-

wych Łukasz Domagała:

Panie przewodniczący, szanowni państwo!

Od trzynastu lat pracuję z organizacjami, które animują aktywność obywateli, jak

i organizacji pozarządowych w danych społecznościach.

Tym bardziej z dużym uznaniem

i wsparciem odbieram zapisy ustawy, dlatego że zawiera ona bardzo wiele instrumentów,

które umożliwiają, tworzą podstawę prawną do aktywizowania obywateli, jak i organi-

zacji pozarządowych w samorządzie lokalnym, w samorządzie rozumianym właśnie jako

ogół obywateli a nie tylko władza bądź administracja tworzona na danym terenie.

Myślę, że sprawy związane z referendum nie powinny przesłaniać innych instrumen-

tów, które aktywizują i dają możliwość włączania obywateli w działalność samorządową.

18 m.h.

Jeżeli samorząd ulega jakimś chorobom to właśnie takim, które oddzielają obywateli

od władzy, takim, w których obywatele nie włączają się w działania samorządu bądź

traktują je jako obce.

Przechodząc do szczegółowych rozwiązań, chciałbym powiedzieć, że bardzo cieszą

rozwiązania związane ze stowarzyszeniem i komitetem aktywności lokalnej, dające moż-

liwości działania obywatelom ad hoc, jak też podejmowania stałych inicjatyw lokalnych.

Jeżeli chodzi o kadencyjność, która już się tutaj pojawiała podczas naszej dyskusji,

jestem za wprowadzeniem kadencyjności.

Często pojawia się taki argument, że jeżeli

jest dobry burmistrz, to dlaczego mamy z niego zrezygnować, dlaczego ma ustępować

ze swojej pracy.

Myślę, że dobry burmistrz, prezydent, zawsze się obroni i odnajdzie

swoje miejsce w lokalnej polityce bez względu na to, czy będzie burmistrzem czy nie.

Tego bym się nie obawiał.

Obawiałbym się za to tworzenia czasem przestrzeni do tego,

żeby jakaś sieć powiązań była utrwalana wbrew woli obywateli.

Jeżeli chodzi o inicjatywę uchwałodawczą, wydaje mi się, że próg jest ustawiony zbyt

wysoko.

Jestem za obniżeniem progu przy inicjatywie uchwałodawczej.

Bardzo wzmoc-

niłbym zapisy, uznanie dla zapisów, które stanowią o ważności referendum bez względu

na to, ile osób będzie w nim uczestniczyło.

Nie bójmy się demokracji, tworzymy raczej

rozwiązania systemowe.

To, że będą się pojawiały jakieś rozstrzygnięcia trudne dla samej

administracji czy dla władz, spowoduje raczej wzrost aktywności i mobilizację większej

grupy obywateli przy każdym kolejnym referendum.

Bardzo dziękuję.

nie pan Marcin Skubiszewski a potem pan Rudolf Borusiewicz.

Członek Komisji Rewizyjnej Demokracji Bezpośredniej Janusz Lewandowski:

Dzień dobry.

Chciałbym zabrać głos na temat referendów i progów frekwencyjnych.

Może najpierw

w kwestii referendów w sprawie samoopodatkowania się.

Myślę, że samo zagrożenie

samoopodatkowaniem jest na tyle duże, że nie trzeba tego dodatkowo bronić progiem

frekwencyjnym, ponieważ obywatele i tak będą bardzo niechętni do dokonania tego.

Po prostu, nie widzę celu w dodaniu takiego rozwiązania.

Uważam, że próg można spo-

kojnie i bez żadnych obaw znieść.

I tak się zdziwię, jeżeli przejdzie jakieś samoopodat-

kowanie na coś, co nie jest wyjątkowo istotne dla danej gminy.

Kolejna kwestia to referenda odwoławcze.

Próg frekwencyjny w referendach odwo-

ławczych jest wyjątkowo szkodliwy nie tylko dlatego, że uniemożliwia odwoływanie

złych samorządowców, ale również dlatego że samorządowcom utrudnia obronę przed

odwołaniem.

Podam przykład referendum warszawskiego.

Gdyby do referendum poszło o 20 tys.

więcej obywateli i zagłosowało przeciwko odwołaniu, to Hanna Gronkiewicz-Waltz zosta-

łaby odwołana.

Samorządowcy de facto są zmuszeni do obrony poprzez demotywowanie

do pójścia na referendum, co jest bardzo antydemokratyczną postawą i oducza obywateli

demokracji.

Dlatego popieram rozwiązanie proponowane przez przedstawiciela STOCZNI, żeby

zmienić próg frekwencyjny na taki, że po to, żeby odwołać jakiegoś samorządowca,

konieczne jest, aby za odwołaniem zagłosowało więcej osób niż za wybraniem danej osoby

w wyborach samorządowych, ale – co istotne – w pierwszej turze, dlatego, że pierwsza

tura pokazuje prawdziwe poparcie dla danej osoby, czyli to, ile osób chciało, żeby osoba

ta była np. prezydentem.

Jest to też istotne w sytuacji, gdy mamy prezydenta, który

wygrał w pierwszej turze.

Nie może on być w gorszej sytuacji niż prezydent, który wygrał

dopiero w drugiej turze.

Wzięcie pod uwagę głosów z drugiej tury spowodowałoby, że pre-

zydenci z drugiej tury mieliby łatwiej, ponieważ siłą rzeczy dostali w niej więcej głosów

niż inni w pierwszej turze.

Gdyby zrobić taką zmianę, Hanna Gronkiewicz-Waltz rów-

nież nie byłaby odwołana.

Nie spowoduje to więc żadnego nadmiernego zachwiania systemem.

Dziękuję.

m.h.

19

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Rudolf Borusiewicz a potem przedstawiciel Stowarzyszenia Forum Rad Dzielnic.

Rozu-

miem, że będzie to pani Ewa Lieder?

Pan Marcin Skubiszewski:

Dzień dobry.

Widzę, że dominuje ten sam temat, ponieważ ja też będę mówił na temat progów

że jeżeli chodzi o próg frekwencyjny dotyczący odwoływania organów samorządowych,

chciałbym podkreślić aspekt, o którym – aż mnie do zdziwiło – nikt jeszcze nie mówił,

chociaż było bardzo wiele wypowiedzi.

Niezależnie od tego, czy jest to dobre czy złe –

moim zdaniem – pomysł podwyższenia progów jest zły, ale nie będę mówił dlaczego,

ponieważ wszyscy o tym mówili i mógłbym tylko powtórzyć to, co było już powiedziane

przynajmniej pięć razy – przede wszystkim jest to naruszenie Konstytucji RP.

Art. 170

Konstytucji RP daje prawo do takiego odwołania i powierza ustawie ustalenie różnych

szczegółów.

Oczywiście, wtedy zawsze pojawia się pytanie, jak daleko ustawa może pójść

w ustaleniu szczegółów.

Moim zdaniem gdyby pan prezydent w swoim projekcie podniósł próg z tego, co mamy

dzisiaj na np. 35%, moglibyśmy dyskutować, co o tym myślimy nie z punktu widzenia

celowości, tylko z punktu widzenia konstytucyjności.

Ale podniesienie progu tak wysoko,

jak to zostało dokonane, nie mam cienia wątpliwości – jest naruszeniem Konstytucji RP,

po pierwsze – z praktycznego punktu widzenia.

Mamy historię i wiemy, jak referenda się odbywają.

Wiemy, że w praktyce skuteczność

będzie absolutnie zerowa.

Jest to kwestia praktyczna.

Myślę, że nawet gdyby zajmował się tym Trybunał Konstytucyjny a Trybunał Konsty-

tucyjny nie zajmuje się zgodnością z Konstytucją RP z jakiegoś abstrakcyjnego punktu

widzenia, tylko patrzy na konkrety, biorąc pod uwagę to, jak się to odbywa, między

innymi to, że przeciwnicy odwołania z reguły bojkotują.

Nie jest tak, że idą głosować

przeciwko, tylko bojkotują (niedawno było tak w Warszawie, ale jest to systematyczne)

– jestem przekonany, że sama skrajna nieskuteczność, którą wprowadza projekt, spowo-

dowałaby uznanie tego za niekonstytucyjne.

Ale mamy też drugi bardzo ważny argument.

Mianowicie, jeżeli frekwencja przy

wyborze danego organu przekroczy 50%, możemy mieć sytuację, w której za odwołaniem

wypowie się nie to, że bezwzględna większość głosujących, ale bezwzględna większość

uprawnionych do głosowania a pomimo tego referendum będzie uznane ze nieważne.

Wydaje mi się, że ponieważ art. 170 Konstytucji RP daje wspólnocie samorządowej

prawo do odwołania, w takiej sytuacji naruszenie Konstytucji RP jest absolutnie ewi-

dentne.

W ogóle nie ma tutaj żadnej dyskusji.

Dodam jeszcze coś, ponieważ ustawy robimy na przyszłość, nie tylko na dzisiaj,

ale na przyszłość.

Patrzmy więc na przyszłość.

Nie wiem, ale jestem patriotą optymi-

stycznym.

Frekwencje w różnego rodzaju referendach i wyborach w Polsce są niskie.

Liczę na to, że będą rosły.

Dzisiaj w niektórych wspólnotach samorządowych mamy,

powiedzmy, 56% frekwencji przy wyborze prezydenta miasta.

Liczę, mam nadzieję,

że za piętnaście lat będzie to jakieś minimum, że jak ktoś zostanie wybrany przy 56%,

następnego dnia w gazetach napiszą, że frekwencja była niska.

Marzę o tym, ponieważ

jestem Polakiem, jestem patriotą.

Mam nadzieję, że ludzie rozruszają się w zakresie

demokracji.

Jest to wysokość frekwencji.

Teraz drugi aspekt – sposób liczenia frekwencji.

Tutaj chciałbym absolutnie przyłą-

czyć się do tego, co mówi między innymi Stowarzyszenie STOCZNIA, że nie ma mowy

o liczeniu frekwencji.

Niezależnie od tego, jak wysokie są progi, czy chodzi o referendum

w sprawie samoopodatkowania czy w sprawie odwołania organu czy też inne, absolutnie

powinniśmy liczyć wyłącznie liczbę głosujących za daną uchwałą.

Przemawiają za tym

trzy argumenty.

Pierwszy to logika.

Jeżeli ktoś w Warszawie głosował przeciwko odwo-

łaniu Hanny Gronkiewicz-Waltz, pomagał w jej odwołaniu.

Nie można tak robić, ponie-

20 m.h.

waż jest to skandal wobec wyborców.

Doprowadzamy do sytuacji, w której – gdy ktoś

zagłosuje zgodnie ze swoimi przekonaniami i sumieniem, gdy powie, że podobają mu

się rządy pani Gronkiewicz-Waltz, gdy zagłosuje, żeby jej nie odwoływać (jeżeli ktoś

się tak zachowuje, to jest to prostolinijne, normalne zachowanie obywatela) to jego głos

ma odwrotny stosunek do tego, co miało być.

Przepraszam za wyrażenie, ale państwo

„robi sobie jaja” z obywateli.

Mamy taką sytuację.

To po pierwsze.

Po drugie – nie mamy tajności głosowania.

Powiem wam, że nie jestem PiS-owcem.

Poszedłem zrobić właśnie to, o czym powiedziałem.

W referendum warszawskim głoso-

wałem przeciwko odwołaniu Hanny Gronkiewicz-Waltz.

Taki był mój wybór, wszystko

jedno z jakich przyczyn.

Nie jestem PiS-owcem, ale kiedy szedłem głosować, myślałem

sobie: „Boże, sąsiedzi wezmą mnie za PiS-owca, bo tutaj idę”.

Było mi wstyd, mówię

poważnie.

Tajności głosowania nie ma.

Może w moim przypadku nie powinienem mówić

o tajności, ponieważ jestem blogerem i ujawniam swoje poglądy.

Można powiedzieć,

że w moim przypadku tajność nie ma znaczenia, ale jest masa ludzi, którzy chcą tajności.

Nie mamy tajności w referendach.

Są to realia.

A więc nie ma demokracji.

I trzecia rzecz: kampanie referendalne są kompletnie nienormalne.

W Warszawie

nie mieliśmy debaty.

Dla mnie w referendum najciekawszym byłoby dowiedzieć się róż-

nych szczegółów.

Jak to jest z tramwajami?

Ceny biletów rosną.

Czy jest to uzasadnione,

ponieważ tabor rzeczywiście się polepszył?

Czy może nie dość się polepszył?

Chciałbym

poznać punkty widzenia pani Gronkiewicz-Waltz oraz jej przeciwników oraz wysłuchać

debaty.

Nie mieliśmy tego.

Zasadnicza wydaje mi się zmiana sposobu liczenia.

Po drugie, z punktu widzenia

zgodności z Konstytucją RP, absolutnie nie do przyjęcia jest pomysł podniesienia progów.

Dziękuję bardzo.

Proszę o wyłączenie mikrofonu.

Teraz proszę o zabranie głosu pana Rudolfa Boru-

siewicza, sekretarza generalnego Związku Powiatów Polskich, następnie do wypowiedzi

przygotuje się pani Ewa Lieder.

Sekretarz generalny Związku Powiatów Polskich Rudolf Borusiewicz:

Dziękuję bardzo.

Mam przyjemność i honor przedstawić stanowisko Związku Powiatów Polskich

wypracowane po otrzymaniu projektu.

Chciałbym podkreślić, że Związek Powiatów Pol-

skich uczestniczy od samego początku inicjatywy, która ma za zadanie – jak w temacie

ustawy – współdziałanie.

Nasze uwagi są sukcesywnie przekazywane.

Mamy wrażenie

– odnosimy takie wrażenie z zapisów, że są uwzględniane.

W związku z tym nasze sta-

nowisko jest pozytywne.

Związek Powiatów Polskich pozytywnie ocenia przedłożony

projekt, zwracając uwagę, że jest to pierwsza poważniejsza nowelizacja ustawy o ustroju

samorządu terytorialnego od przeszło dziesięciu lat.

Chcieliśmy zwrócić szczególną uwagę na to, że zostało przywrócone znaczenie klau-

zulom generalnym a tym samym nastąpiło zwiększenie zakresu samodzielności jedno-

stek samorządu terytorialnego, co jest stworzeniem narzędzia współpracy jednostek

samorządu terytorialnego opartego na kryterium przestrzennym.

Musimy również zwrócić uwagę na zmianę modelu absolutorium, oceniając go pozy-

tywnie, czy wreszcie – na umożliwienie stowarzyszeniom jednostek samorządu teryto-

rialnego reprezentowania interesów swoich członków przed organami władz publicz-

nych w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz w postępowaniu przed Trybuna-

łem Konstytucyjnym.

Chciałbym zwrócić uwagę, że jest to umożliwienie a w zasadzie

– przywrócenie możliwości, które jednostki te posiadały.

Sama konstrukcja tworzenia

stowarzyszeń jest po to, żeby można było reprezentować.

Chciałbym teraz przejść do spraw z obszaru, który dotyczy samorządu powiatowego.

Tutaj szczególnie pozytywnie jest ocenione to, że został uwzględniony wielokrotnie zgła-

szany postulat przywrócenia równości samorządu powiatowego w stosunku do pozosta-

łych, jeżeli chodzi o możliwość prowadzenia działalności.

Chodzi o obszary dotyczące

zadań publicznych a generalnie o to, żeby prawo było jednolite.

m.h.

21

Zwracamy też uwagę (nie uzyskuje to aprobaty) na sytuację dotyczącą bezpośrednio

samorządu powiatowego.

Mianowicie nie popieramy propozycji wprowadzenia jedno-

osobowego organu wykonawczego powiatu w miejsce organu kolegialnego.

Doceniamy

pozytywną intencję, ponieważ stanowisko wyrażane przez Związek Powiatów Polskich

było takie, że powinien on pochodzić z wyborów bezpośrednich i być organem jednooso-

bowym.

Natomiast problem polega na tym, że rozwiązanie to jest częściowe, połowiczne.

Wprowadza się organ jednoosobowy, ale nie w wyborach bezpośrednich a poprzez rady.

Doceniając pozytywne intencje, dobre intencje, zauważamy, jak to bywa.

Gdy sprawy

mogą pójść źle to pójdą.

Widzimy możliwość przesunięcia całego impetu klimatu odwo-

ławczego, kontestującego postawę organu władzy na radę.

Na radę przeniesie się cały

ferment, z którym mamy do czynienia.

Aktualnie dobre relacje pomiędzy starostą a radą

generalnie mogą zostać zachwiane.

Stąd jest negatywna opinia, co nie znaczy, że w dalszym ciągu chodzi o jednoosobowy

organ.

Jesteśmy za, przy czym nierozerwalnie z wprowadzeniem wyborów bezpośred-

nich.

Takie rozwiązanie jest alternatywą.

Zwracam również uwagę na rozwiązanie dotyczące wprowadzenia obowiązku wydzie-

lenia w strukturze urzędu gminy biura rady jako rozwiązanie bardzo konfliktogenne.

Tymczasem w uzasadnieniu nie zostały przytoczone dostateczne argumenty przemawia-

jące za zmianą.

Bez takich argumentów trudno jest poprzeć ów zapis.

Kolejna rzecz, na którą chcielibyśmy zwrócić uwagę, dotyczy przepisu określającego

procedurę zmiany granic gmin i powiatów.

W naszej ocenie nieuzasadnione jest dopusz-

czanie do wnoszenia wniosków w tym zakresie przez jednostki tzw. wyższego poziomu

a więc w przypadku gmin przez powiaty i województwa a w przypadku powiatów – przez

województwa.

Jest to naruszenie podstawowej zasady, na której opiera się system pol-

skiego samorządu terytorialnego, w którym jest brak hierarchiczności, jest autonomia.

W związku z tym zaproponowane rozwiązanie też nie uzyskuje akceptacji, jest negatyw-

nie opiniowane.

Pozytywnie oceniamy ideę wprowadzenia zasady, żeby w upoważnieniu ustawowym

do wydawania określonej uchwały było jednoznacznie wskazywane, że dotyczy to prawa

miejscowego.

Porządkowanie w zakresie szeroko rozumianych, podejmowanych decyzji,

żeby były wyraźnie zaznaczane, że stanowią akty prawa miejscowego.

Oczywiście poza tym składamy wnioski na bieżąco.

Będziemy uczestniczyć w procesie

legislacji również nad tymi wnioskami, które będą padały w naturalny sposób podczas

prac w parlamencie.

Będziemy przekazywać te, które bardzo często mają też charakter

porządkowy.

Natomiast kończąc, chciałbym odnieść się do szerszej dyskusji, w której mówiliśmy

o narzędziach demokratycznych i o referendum.

Wydaje się, że powtarzając, ale chciał-

bym jednak powiedzieć, że władza pochodzi z niekwestionowanego najważniejszego

narzędzia demokratycznego, jakim są wybory.

Nie pojawia się ona poza demokratyczną

procedurą.

Jeżeli odwołujemy się do drugiej instytucji, jaką jest referendum, też powtó-

rzę, chociaż nie czuję się zręcznie powtarzając, ale odnoszę wrażenie, że w niektórych

wystąpieniach nie zostało to zauważone, choć słyszałem kilkanaście razy odwoływa-

nie się do doświadczeń kraju jednak z największym dorobkiem, do Szwajcarii, w której

w ogóle nie wchodzi w grę dyskusja o podejmowaniu demokratycznych decyzji perso-

nalnych, to znaczy o odwołaniach w referendach.

Kiedy wykonamy ten krok, okaże się,

że w ogóle nie ma problemu ani z tym, żeby kuglować i już idąc na wybory robić mniej-

szą frekwencję, żeby w referendum było łatwiej odwołać, ani też z tym, żeby namawiać

wszystkich innych mających szacunek do arytmetyki, mówiąc: „jak nie chcesz poprzeć

innego zdania niż sam masz, to nie dodawaj swoich głosów”.

Chciałbym zwrócić na to uwagę, że sama koncepcja referendów personalnych nie

ma nic wspólnego z doświadczeniami szwajcarskimi.

Dziękuję bardzo.

22 m.h.

Teraz proszę o zabranie głosu panią Ewę Lieder, przedstawiciela Stowarzyszenia

Forum Rad Dzielnic.

Następnie do głosu przygotuje się pan Krzysztof Szczotka a potem pan Edward Tro-

janowski.

Nie widzę chętnego do zabrania głosu ze Stowarzyszenia Forum Rad Dzielnic.

Zatem proszę o zabranie głosu pana Krzysztofa Szczotkę.

Pan Krzysztof Szczotka:

Dziękuję bardzo za udzielenie głosu.

Reprezentuję samego siebie a przy okazji – forum Zmieleni.pl.

Oczywiście, chciałbym odnieść się do referendum odwoławczego.

Podniesienie progu

frekwencyjnego już na wstępie w czasie wyborów jednostki samorządu terytorialnego

niestety, ale spowoduje, że przedstawiciele będą się czuli bezkarni.

W tej chwili średnia

frekwencja w referendum odwoławczym wynosi 17%, niecałe 18%.

Tylko 13% referen-

dów osiągnęło próg frekwencyjny czyli było ważnych.

Sądzę więc, że podniesienie progu

frekwencyjnego uczyni tę instytucję po prostu narzędziem martwym.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Teraz proszę o zabranie głosu pana Edwarda Trojanowskiego, przedstawiciela

Związku Gmin Wiejskich RP, następnie przygotuje się do głosu pani Dobrzyńska-Foss

z Towarzystwa Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna.

Przedstawicielka Towarzystwa Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna Anna

Dobrzyńska-Foss:

Rezygnuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Pani rezygnuje a pan Edward Trojanowski?

Proszę bardzo.

Edward Trojanowski, Związek Gmin Wiejskich.

Związek Gmin Wiejskich od początku inicjatywy prezydenckiej współpracował z Kan-

celarią w celu wypracowania odpowiedniego kształtu ustawy, zmian wielu ustaw, ponie-

waż ustawa ta dotyczy zmian czterdziestu dwóch czy nawet czterdziestu trzech ustaw.

Wiele z nich jest bardzo potrzebnych.

Oczekujemy na te zmiany.

W kwestiach szczegóło-

wych będziemy wnosić nasze propozycje na etapie procedowania nad ustawą w Sejmie,

w Komisji.

Odnosząc się natomiast do zasadniczych kwestii, chciałbym poruszyć chociażby

sprawę progu referendalnego.

Całkowite zniesienie progów w zwyczajnych kwestiach

spowoduje, że mała garstka aktywnych ludzi może zdominować całą społeczność, to zna-

czy gminy, może wprowadzić np. cytowane tutaj propozycje samoopodatkowania, których

większość mieszkańców nie będzie chciała realizować.

Będzie to martwe prawo, które

nie będzie mogło wejść w życie, ponieważ nie będzie wprowadzane za zgodą większości.

Jeżeli chodzi o podniesienie progu do odwołania to po to jest tryb powoływania, czyli

powszechnych wyborów, żeby szanować wybór przynajmniej przez krótki okres czterech

lat.

Jest to i tak bardzo krótki okres, czas na to, żeby zrealizować program, który zamie-

rza się realizować.

Chciałbym odnieść się do kwestii poruszanych podczas debaty.

Jedna z mieszka-

nek wsi, ku mojemu zdziwieniu, kwestionowała funkcjonowanie demokracji na obsza-

rach wiejskich.

To między innymi z tego powodu wnosiliśmy o zmianę pierwotnego

prezydenckiego projektu ustawy, ponieważ naruszał on istniejący ład demokratyczny

na obszarach wiejskich.

Przecież istnieje tam zebranie wiejskie, jest tam rada sołecka,

wójt uczestniczy tam we wszystkich zebraniach w poszczególnych miejscowościach.

Spo-

tyka się z reguły raz do roku a czasem i dwa razy, przynajmniej w tych gminach, które

znam.

A więc są mu znane wszystkie problemy mieszkańców.

Problemy te są dyskuto-

m.h.

23

wane z mieszkańcami.

Poza tym w radzie gminy są przedstawiciele społeczności, któ-

rzy są wybierani przez ową społeczność.

Zwykle jest tak, że jeżeli sołectwa są małe, jest

jeden radny na kilka sołectw.

Demokracja bezpośrednia, czyli zebranie wiejskie, które

ma zasadnicze znaczenie dla budowy społeczeństwa demokratycznego.

Przy tej okazji chciałbym też poruszyć kwestię, która nie wynika z ustawy, ale która

powinna dominować w procedowaniu różnych innych ustaw szczególnie teraz, kiedy

przystępujemy do okresu 2014-2020, do nowego budżetu unijnego.

Chodzi o to, żeby wię-

cej środków przeznaczać na rozwój lokalny kierowany przez społeczność.

Właśnie w ten

sposób, tą drogą, przez danie środków finansowych na dół można wspierać mieszkają-

cych tam ludzi.

W zasadzie w ten sposób możemy spowodować, że staną się oni bardziej

aktywni, dlatego że zrozumieją, że od ich decyzji, od ich pomysłowości będzie zależało,

co w ich miejscowości będzie się działo.

Prawo, które w tej chwili funkcjonuje na obszarach wiejskich, jest bardzo dobre.

Potrzeba jest tylko wsparcia finansowego, żeby mogło powstawać społeczeństwo obywa-

telskie, żeby powstawało więcej organizacji pozarządowych, które będą realizować swoje

programy wynikające z potrzeb mieszkańców.

Dziękuję bardzo.

Teraz proszę o zabranie głosu panią Agnieszkę Ziółkowską.

Następnie proszę o przy-

gotowanie się pana Marka Mirosa.

Pani Agnieszka Ziółkowska:

Dzień dobry, witam serdecznie.

Chciałabym zacząć od tego, że pragnę państwu zaprezentować uwagi wypracowane

w środowisku aktywistek i aktywistów, w środowisku ruchów miejskich, które od 2011

roku bardzo aktywnie uczestniczyły w konsultowaniu ustawy.

Dzięki Bogu, niektóre

z poprawek zostały uwzględnione.

Jednakże, przyłączając się do pierwszego apelu pana

Wygnańskiego ze STOCZNI, chcielibyśmy zaapelować do inicjatorów o większy dialog

z nami, chociażby taki, który sprawiałby, że odpowiedzi na bardzo szczegółowe uwagi,

które były przesyłane do prezydenckiej kancelarii wraz z argumentacją, byłyby przesy-

łane również do działaczy, społeczników i aktywistek.

Jeszcze krótka uwaga na samym początku.

Uwagi, które przedstawię, zostały skon-

sultowane.

Ktoś powoływał się tutaj na pana profesora Piotra Uziębło, znanego konsty-

tucjonalistę zajmującego się demokracją bezpośrednią z Uniwersytetu Gdańskiego.

Jest

on również współautorem owych uwag.

Ostatnia rzecz słowem wstępu.

Apel, żebyśmy nie bali się wzmocnienia narzędzia

demokracji uczestniczącej, żeby zaproponowane tutaj uwagi faktycznie zachęcały miesz-

kańców do udziału, uczestnictwa oraz partycypacji.

Bardzo podobał mi się moment,

w którym proponowany przez pana prezydenta Komorowskiego projekt nazywał się

właśnie „o wzmocnieniu udziału mieszkańców w samorządzie terytorialnym” a nie tylko

o współdziałaniu, gdyż pamiętajmy, że to mieszkańcy są suwerenami.

Zacznę może od innych kwestii, które są poruszane, o których jeszcze nie mówili-

śmy, referenda lokalne zostawiając na sam koniec.

Przede wszystkim bardzo niebez-

pieczna wydaje się nam propozycja, która umożliwia gminie występowanie jako strona

w postępowaniu administracyjnym.

Jednostka samorządu terytorialnego nie może być

stroną postępowania, kiedy organem orzekającym w owym postępowaniu jest organ tejże

jednostki.

Nie może być stroną w sprawie, o której orzeka.

Prowadziłoby to do tego,

że gmina co do pewnego rodzaju decyzji dalej mogłaby się sądzić z obywatelkami i oby-

wateli, sądzić aż do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Uważamy to za bardzo nie-

bezpieczną propozycję.

Jeżeli chodzi o konsultacje społeczne, proponujemy możliwość przeprowadzenia kon-

sultacji z losowo wybraną grupą mieszkańców.

Dalej proponujemy zapis, żeby w konsul-

tacjach mogli brać udział tylko mieszkańcy.

Mogą być ograniczenia wiekowe związane

z przedmiotem konsultacji.

Osoby niebędące mieszkańcami, jakieś inne grupy intere-

sariuszy lub inne podmioty powinny zabierać głos na spotkaniach, jednak nie powinny

24 m.h.

brać udziału w wypełnieniu ankiety podsumowującej, żebyśmy nie mieli do czynienia

z patologicznymi sytuacjami, kiedy konsultacje społeczne będą zdominowane chociażby

przez wysłanników dewelopera.

W zaproponowanym projekcie jest taki zapis, że rada gminy może podać liczbę osób,

po zebraniu której przeprowadzenie konsultacji społecznych jest obowiązkowe.

Pro-

ponujemy zapis, zgodnie z którym rada gminy obowiązkowo określałaby liczbę podpi-

z zastrzeżeniem, że nie powinna to być wysoka liczba a raczej niska po to, żeby zachęcać

mieszkanki i mieszkańców do uczestniczenia i do konsultowania, do aktywności obywa-

telskiej.

Dalej.

Jeżeli chodzi o obywatelską inicjatywę uchwałodawczą...

Przepraszam, czy już mnie pan wyłącza?

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Tak wyłączam, ponieważ mamy dyscyplinę czasową wynoszącą pięć minut.

Nie wiem, czy była pani od początku.

Proszę po prostu zakończyć swoją wypowiedź.

Pani Agnieszka Ziółkowska:

Dobrze.

Jeżeli chodzi o inicjatywę uchwałodawczą, wymaganą liczbę podpisów uważamy za –

za wysoką.

Powinna ona być określana albo w sposób degresywny, albo jako nie większa

niż np. dwa tysiące.

Jeżeli chodzi o ustawę o samorządzie gminnym, popieramy wprowadzenie ograni-

czenia kadencji dla wójtów i burmistrzów na okres dwóch lat, przepraszam, oczywiście

– dwóch kadencji.

Jeżeli chodzi o szczegółowe propozycje zmian w referendach zarówno odwoławczych,

jak i tematycznych, z chęcią udostępnię państwu materiały.

Dziękuję bardzo.

Prosimy o złożenie ich do protokołu, jeżeli ma pani takie życzenie.

Ponieważ okazuje się, że chociaż pani Anna Dobrzyńska-Foss zrezygnowała z zabra-

nia głosu (była reprezentantką Towarzystwa Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna),

jednak pan Tomasz Potkański, który także jest reprezentantem tego towarzystwa, nie

zrezygnował z zabrania głosu, zatem prosimy, żeby teraz się pan wypowiedział.

Następnie pan Czesław Tomalik i pan Andrzej Kosztowniak.

To dobrze, po panu Tomaszu Potkańskim – pan Marek Miros.

Leśna Tomasz Potkański:

Witam państwa.

Reprezentuję organizację społeczną, która od dwudziestu pięciu lat działa na rzecz

naszej małej miejscowości, naszej małej ojczyzny.

Istnieje od 1933 roku, z oczywistą prze-

rwą w okresie powojennym.

Od dwudziestu trzech włączamy się w życie samorządowe.

Z zadowoleniem dostrzegamy dobrą współpracę naszego samorządu z sąsiednimi

samorządami.

Mówię to w kontekście art. 7, czyli zespołów współpracy samorządowej.

Jest potrzeba sformalizowania współpracy naszego samorządu z sąsiednimi gminami.

Istniejące dzisiaj rozwiązania, stowarzyszenie jednostek samorządu terytorialnego oraz

związek komunalny nie są wystarczające.

A zatem pilnie potrzebujemy wdrożenia wła-

śnie tego rozwiązania.

Jest ono ważne, dlatego że nasze trzy miasta są poligonem testu-

jącym współpracę nie tylko międzysamorządową, ale także międzysektorową.

Włączamy

w te działania przedsiębiorców, organizacje pozarządowe, takie jak nasze.

W tym kontekście chciałbym zwrócić się do przedstawicieli kancelarii pana prezy-

denta o rozważenie dołączenia do stosownego rozdziału jakiegoś takiego zapisu, który

zespołowi współpracy terytorialnej da upoważnienie do szerszego albo w ogóle do kon-

sultowania programu działania z podmiotami prawnymi takimi jak przedsiębiorcy, jak

organizacje pozarządowe.

Naszym zdaniem, jest to pożądane, jeżeli rzeczywiście chcemy,

m.h.

25

żeby był to test podejścia szumnie zwanego współzarządzaniem, czemu ustaw – rzeczy-

wiście – chce dać instrumenty.

W tym kontekście, jako przedstawiciel lokalnej organizacji pozarządowej z dużym

zadowoleniem chciałbym wskazać na zapisy art. 65 dotyczącego inicjatywy lokalnej.

Acz-

kolwiek dzięki nowelizacji ustawy o organizacjach pożytku publicznego formalnie jest

ona możliwa łącznie z finansowaniem to, tak naprawdę, nie działa ze względu na to,

że trudno jest to zoperacjonalizować na poziomie jednostki samorządu.

W tym samym

kontekście stowarzyszenie aktywności lokalnej jako forma współdziałania osób, które

występują, to znaczy, nie tylko występują, ale potem między innymi chcą realizować

inicjatywę lokalną, jest bardzo cenne.

Bardzo dziękuję.

Przygotuje się pan Czesław Tomalik a następnie – pan Andrzej Kosztowniak.

Wiceprezes zarządu Związku Miast Polskich Marek Miros:

Szanowny panie przewodniczący, szanowni państwo!

Jako przedstawiciele Związku Miast Polskich nasze wypowiedzi podzieliśmy na kilka

etapów, pan dyrektor Andrzej Porawski przedstawił nasze główne wnioski.

Pozwólcie państwo, że na początku dokonam pewnej publicznej spowiedzi, ponieważ

od dnia 9 czerwca 1990 roku jestem burmistrzem Gołdapi, małego przygranicznego mia-

sta.

Kiedy z uwagą i z szacunkiem wsłuchiwałem się w część z państwa głosów, dosze-

dłem do wniosku, że można mnie określić mianem skorumpowanego despoty, aroganta,

nieudacznika uwikłanego w układy, uprawiającego nepotyzm.

Takich podejrzanych

typów jak ja, jest w Polsce stu dziewięćdziesięciu siedmiu, stu siedemdziesięciu wójtów

i dwudziestu siedmiu burmistrzów – na dwa tysiące czterystu siedemdziesięciu dziewię-

ciu sprawujących władzę wykonawczą.

W oczywisty sposób powinno się nas napiętno-

wać, co zresztą państwo czynicie.

Nie dość, że sprawuję władzę sześć kadencji, jeszcze nie

dałem się odwołać w referendum w roku w 2000 – tak, że powinienem być napiętnowany

podwójnie.

Zresztą jak mówiłem, wszystkie państwa uwagi przyjmuję z szacunkiem.

Generalnie kiedy wysłuchałem pierwszej części wysłuchania doszedłem do jedno-

znacznego wniosku, że samorządy są straszne, po prostu straszne…

tylko, że przez dwa-

dzieścia cztery lata coś się w Polsce zmieniło.

Polska jest zupełnie inna po dwudziestu

czterech latach od najlepszej, najbardziej skutecznej reformy samorządowej wprowa-

dzonej po odstąpieniu od komunizmu.

Jeżeli państwo to dostrzegają to dobrze.

Jeżeli

państwo tego nie dostrzegają to, widocznie, żyjemy w troszeczkę innych krajach.

A więc

występuję tutaj zdecydowanie w imieniu moich koleżanek i kolegów, którzy od dwu-

dziestu czterech, dwudziestu, szesnastu, dwunastu, ośmiu, czterech lat pełnią służbę

na rzecz lokalnych społeczności i służbę na rzecz państwa.

Sama lokalna Polska nie

zmieniła się.

A teraz, co do meritum.

Jest to ustawa trudna – jest to ustawa, która balansuje

pomiędzy poniekąd słusznymi dążeniami przedstawicieli organizacji pozarządowych.

W Gołdapi bardzo dobrze współpracuję ze swoimi organizacjami.

Jest to ustawa, która

balansuje pomiędzy funkcjonowaniem demokracji pośredniej i bezpośredniej.

Jest

to naprawdę trudna ustawa.

Tutaj ukłon w stronę pana ministra Dziekońskiego, w stronę

kancelarii pana prezydenta, z którą to kancelarią współpracujemy od samego początku,

od pierwszej wersji ustawy, która – naszym zdaniem – była nie do przyjęcia.

Teraz wer-

sja, która została nam przedstawiona, a w zasadzie polskiemu parlamentowi, jest przez

nas absolutnie do przyjęcia, z wyjątkiem jednej rzeczy, z wyjątkiem braku progu referen-

dalnego przy zwykłych referendach, ponieważ doprowadzi to wręcz do anarchii.

Jestem

co do tego przekonany.

Teraz, proszę państwa, aż boję się powiedzieć to, co za chwilę powiem.

Mianowicie

pan Andrzej Porawski odniósł się do poszczególnych zapisów w projekcie ustawy, ale nie

odniósł się do kilku postulatów Związku Miast Polskich, które wnosimy od wielu, wielu

lat.

Zwracam się tutaj zarówno do pana ministra Olgierda Dziekońskiego, jak również

26 m.h.

do obecnych na sali posłów, z panem przewodniczącym Zgorzelskim na czele, o rozważe-

nie dokooptowania do ustawy między innymi zapisów, które gwarantowałyby wszystkim

zainteresowanym miastom prawo wnoszenia o nadanie im statusu miasta na prawach

powiatu.

Przykład Wałbrzycha pokazuje, że jest to możliwe.

Zwracamy się również z prośbą o zniesienie zakazu łączenia mandatu organu wyko-

nawczego gminy z mandatem radnego powiatu, co znakomicie podniosłoby poziom

współpracy między różnymi organami samorządu.

I to, czego się boję, ale (skoro od dwudziestu czterech lat sprawuję władzę) to powinie-

który jest mu znany: o dokooptowanie do ustawy pewnych zapisów, które będą stano-

wiły zabezpieczenie socjalne dla osób takich jak ja, właśnie dla takich skorumpowanych

despotów, itd., itd.

Czym to uzasadniam?

Szanowni państwo, od dwudziestu czterech, od dwudziestu, od szesnastu lat pełnimy

służbę na rzecz tego państwa.

Szczególnie w małych gminach nie mamy żadnych szans,

wypadamy z zawodu.

Jesteśmy ekonomistami, nauczycielami, lekarzami, itd., itd.

Jeste-

śmy lokalnymi zawodowymi politykami.

W momencie odwołania nas przez referendum

czy przegrania wyborów nie mamy żadnych szans na powrót do zawodu.

W Warszawie

– tak, w Poznaniu – tak, ale na pewno nie w Gołdapi.

Dlatego też sugerujemy dopisać

do ustawy (już kończę) pewne zapisy, które będą nam gwarantowały taki okres, który

pozwoli nam na powrót do zawodu.

Może to być w dwóch formach.

Albo jakaś przej-

ściowa emerytura w przypadku takich starszych ludzi jak ja, oczywiście – płacona nie

z budżetu państwa a z samorządów.

Albo też odprawa – tyle odpraw, ile kadencji.

Uzasadnię to – jeżeli kończę kadencję po czterech latach należy mi się trzymiesięczna

odprawa.

Gmina nie wypłaca mi odprawy, ponieważ wygrałem następne wybory.

Gmina

oszczędza.

A więc jest z czego płacić.

Nie upieramy się, że ma być trzymiesięczna odprawa

za każdą kadencję.

Proponujemy otworzyć dyskusję na ten temat.

Reasumując, szanowni państwo, samorządy zrobiły ogromnie dużo dla Polski.

Doceń-

cie to.

Tak samo jak NGOs-y wykonują ogromną pracę dla Polski.

Projekcja ustawy

jest balansowaniem pomiędzy waszymi a naszymi interesami.

Na końcu leży interes

obywateli.

Jest to kompromis, który, że się tak wyrażę, zasypuje rowy i wyznacza linię

demarkacyjną.

Popieramy ustawę z pewnymi poprawkami.

Jest tylko prośba, żebyście nie traktowali

nas jak swoich przeciwników a jak partnerów w działalności na rzecz polskiego społe-

czeństwa.

Dziękuję za uwagę.

Proszę teraz o zabranie głosu pana Czesława Tomalika ze Związku Gmin Śląska

Opolskiego, następnie – pan prezydent Andrzej Kosztowniak.

Kolejnym mówcą będzie pan Filip Pazderski z Fundacji Instytut Spraw Publicznych.

Zastępca przewodniczącego Związku Gmin i Powiatów Regionu Łódzkiego Jacek

Walczak:

Mam prośbę, czy mogę wypowiedzieć się zamiast pana Tomalika?

Jestem zapisany później.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Moje nazwisko Jacek Walczak.

Jestem prezydentem miasta Sieradza, pięćdziesięcioty-

sięcznego miasta.

Oprócz tego reprezentuję Związek Gmin i Powiatów Regionu Łódz-

kiego oraz organizację, która ostatnio się zawiązała a która nazywa się Ogólnopolskie

Porozumienie Organizacji Samorządowych.

Będę starał się mówić krótko w kilku punktach.

Szanowni państwo, nie miałem

zamiaru zabierać głosu, ale chciałbym zabrać głos dla równowagi na tej sali.

Bardzo się cieszę, że mój szanowny kolega przed chwilą tak dobrze to zaprezentował.

m.h.

27

Chciałbym wypowiedzieć się dla równowagi, ponieważ słyszałem i widziałem, jak

zachowywali się ci, którzy chcieliby jak najszybciej odwoływać swoich wójtów, burmi-

strzów a jest to normalna, ciężka praca.

Zachęcam państwa do tego, żebyście startowali

w wyborach i, daj Boże, wygrywali a później zajmowali się twórczym rozwojem gmin.

A teraz uwagi.

Najpierw podziękowanie – ta wersja jest dużo, dużo lepsza niż pierw-

sza i druga.

Wyrażam pełen szacunek, ponieważ ustawa bardzo, bardzo się rozwinęła.

Wiem, że jest długa, ale musi być długa.

Czasy, kiedy były krótkie ustawy, kiedy takie

mogły być wprowadzane w życie, już minęły.

W tej chwili musimy mieć wszystko uszcze-

góławiane.

Bardzo za to dziękuję.

Jednocześnie chciałbym powiedzieć, że szkoda, iż przy odwoływaniu prezydentów

i wójtów nie ma automatyzmu odwoływania rad gmin.

Dlaczego szkoda?

Dlatego,

że według społeczeństwa za wszystko odpowiada wójt, burmistrz, prezydent, natomiast

wszystkie lub prawie wszystkie decyzje podejmuje rada gminy.

Oczywiście, prezydent,

wójt przedstawia uchwały, ale uchwały podejmuje rada gminy.

Liczą one piętnaście i wię-

cej osób.

Nie jest tak, że decyduje jedna osoba.

Prezydent, wójt, burmistrz musi mieć

większość w radzie, tak więc musi skłonić, namówić do głosowania na każdą z uchwał

odpowiednią liczbę osób.

Nie jest to zatem jednoosobowe podejmowanie decyzji.

Auto-

matyzm byłby więc bardziej sprawiedliwy, dlatego że odpowiada prezydent, wójt a rada

gminy już nie, a często to radni chcą odwołać prezydenta bądź wójta.

Druga sprawa.

Chciałbym się zapytać – a, w zasadzie, zgłosić wątpliwość – kto będzie

windykował w sprawie samoopodatkowania?

Przyjmijmy, że mieszkańcy będą chcieli

się samoopodatkować, nawet tak zdecydują w referendum.

Później okaże się, że dzie-

sięć procent mieszkańców będzie chciało wpłacać a dziewięćdziesiąt – nie.

Kto wtedy

będzie windykował?

Wójt.

Realizując postanowienie mieszkańców, znowu to wójt będzie

się narażał na to, że będzie działał wbrew interesowi części mieszkańców.

Jest to taka

wątpliwość.

Druga wątpliwość jest taka: co będzie z konsultacjami w sprawie budżetu?

Konsul-

tacje w sprawie budżetu w tej chwili odbywają się z radnymi.

Okres, w którym powstaje

projekt budżetu, jest bardzo krótki.

Do dnia 30 września mamy pewne propozycje,

do dnia 25 października mamy informacje z budżetu państwa, do dnia 15 listopada

przedstawiamy projekt budżetu, a więc – w zasadzie – w ciągu dwudziestu dni powin-

niśmy przekonsultować to społecznie.

Od dnia 15 listopada wypowiadają się już radni

w swoich komisjach.

Jest to trudne technicznie.

Myślę, że jeżeli chodzi o konsultacje,

raczej trzeba je robić wyprzedzająco, przynajmniej jeżeli chodzi o konsultacje w spra-

wie budżetu, dlatego że wydaje mi się, że akurat tutaj mieszkańcy powinni odgrywać

największą rolę.

Patrzę tutaj na przedstawiciela – nie wiem, czy jest pan prezesem?

–

pochwalić i przekazać słowa uznania, że pomimo tego, iż druga strona...

Zgadzam się.

Partner, który rozumie racje samorządowców.

Ograniczenie kadencyjności.

Mam nadzieję, że na sali są jeszcze posłowie.

Jeżeli

byłoby coś takiego jak ograniczenie kadencyjności w radach, w samorządach, prosiłbym

o ograniczenie kadencyjności wszędzie, również wśród posłów i wśród innych organi-

zacji.

Z tego, co pamiętam, czegoś takiego nie ma.

To dopiero jest odbieranie demokra-

tycznego prawa.

W końcu, jeżeli ktoś nie chce czegoś mieć to po prostu tego nie wybiera.

Nie chodzi o referendum, tylko o zwykłe wybory.

Szanujmy demokrację, proszę państwa.

Startujmy w wyborach, wygrywajmy wybory i rządźmy.

Rządzenie wcale nie jest takie

przyjemne.

Z mojej strony powiem z uśmiechem, że jest bardzo satysfakcjonujące, ponie-

waż zmienia się swoje środowisko.

Bardzo dziękuję za wysłuchanie.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Proszę o zabranie głosu pana Andrzeja Kosztowniaka, następnie głos za bierze pan

Filip Pazderski.

Kolejnym mówcą będzie pan Piotr Guział.

28 m.h.

Sekretarz Związku Miast Polskich Andrzej Kosztowniak:

Dziękuję serdecznie za udzielenie głosu.

Szanowni państwo, dzisiaj występuję w dwóch rolach.

Z jednej strony w roli samorzą-

dowca – prezydenta miasta Radomia a z drugiej strony – człowieka, który od najmłod-

szych lat funkcjonował we wszelkiego rodzaju organizacjach społecznych, tak naprawdę

na nich wyrósł, wyrósł na wolontariacie, do samorządu wchodził jako człowiek, który

czuł potrzebę angażowania się, bardzo mocnego angażowania się w życie swojej społecz-

ności.

Myślę, że dzisiaj wielokrotnie będę państwa do tego zachęcał.

Przechodząc do meritum – szanowni państwo, dzisiejsze wysłuchanie czemuś ma słu-

żyć.

Tworząc jakiekolwiek prawo, jakąkolwiek regułę, zawsze powinniśmy zastanawiać

się nad celem.

Dzisiaj dyskutujemy przede wszystkim o progach referendalnych.

Zasta-

nawiam się.

Jest to otwarte pytanie, które rzucam do całej Sali: czy dzisiaj nie zastana-

wiamy się raczej nad tym, jak skutecznie doprowadzić do odwołania władzy samorządo-

wej?

Czy dzisiaj to nie staje się celem?

Słuchając państwa przez ten czas odnoszę takie

wrażenie.

Czy naszym celem nie powinno być poprawienie jakości jej funkcjonowania?

Odnoszę wrażenie, że dzisiaj celem jest możliwość szybkiego, skutecznego odwołania

kogoś po to, żeby dokonać zmiany a nie w żaden sposób naprawić sytuację, jeżeli gdzieś

takowa występuje w kategoriach patologicznych czy też niepotrzebnych.

Myślę, że nie

można tego generalizować, ponieważ jest to najzwyczajniej w świecie nieuczciwe.

Progi referendalne w zakresie referendów tematycznych – Szanowni Państwo, trudno

sobie wyobrazić referenda tematyczne, które bez względu na próg, miałyby kogokol-

wiek wiązać.

Uczciwie nie wyobrażam sobie takiej sytuacji, gdyż nie wyobrażam sobie,

że do referendum przychodzi pięć, siedem osób i decyduje o losie samorządu, który składa

się z kilku, kilkunastu, kilkudziesięciu albo kilkuset tysięcy osób.

Sytuacja byłaby troszkę

kuriozalna.

Wydaje mi się, że wręcz niemożliwa.

Proszę o zastanowienie się nad tym.

Kwestia referendów w zakresie odwołania poszczególnych władz samorządowych,

wójta, burmistrza, prezydenta.

Na tej sali, ale również poza tą salą cały czas słyszymy,

że osoba, która sprawuje władzę samorządową przez kilka kadencji, jak też jej środo-

wisko może być korumpowane.

Szanowni państwo, tak samo może być korumpowane

jak i nie musi być korumpowane.

Tutaj nie ma znaku równości pomiędzy tym, że ktoś

funkcjonuje w samorządzie dłużej jak dwie, trzy kadencje i będzie skutecznie odwołany

z takiego czy innego powodu, jedno z drugim nie ma tutaj żadnego związku.

Jeżeli ktoś

będzie zainteresowany korumpowaniem, czy też ktoś będzie skorumpowany, to sza-

nowni państwo, od tego są konkretne organizacje, w Polsce są od tego konkretne urzędy

i służby.

Myślę, że nie powinniśmy w żaden sposób formułować tak ogólnych stwierdzeń,

ponieważ takie stwierdzenia można sformułować w stosunku do każdego z nas tutaj sie-

dzącego, każdej z organizacji w momencie, kiedy tak będziemy postrzegać rzeczywistość.

Każdy z nas może ulegać takim czy innym wpływom.

Nie przypisujmy ich do jednej czy

drugiej grupy zawodowej czy społecznej.

Ograniczenie kadencyjności – Szanowni Państwo, nie wyobrażam sobie też takiej

sytuacji, że ktoś, kto w danej firmie jest dobrym menadżerem, miałby przestać być pre-

zesem, członkiem zarządu dlatego, że dwukrotnie np. zostało mu udzielone skwitowanie

przez radę nadzorczą.

W tym momencie właściciel dziękuje mu za współpracę, ponieważ

jego czas dobiegł.

Odnoszę wrażenie, że to jakość powinna decydować o tym, czy ktoś

dłużej czy krócej sprawuje taką czy inną funkcję.

Kwestia konsultacji – konsultacje, jak mówi sam termin, są formą doradztwa.

Mówi

się o tym, że konsultacje mają być czymś wiążącym.

Szanowni państwo, trzeba jednak

rozstrzygnąć i rozróżnić dwie rzeczy.

Konsultacje jest to forma wsparcia, pomocy, bardzo

często intelektualnej, człowieka bądź grupy osób, które mają podejmować decyzje, ale

jednak jest to forma doradztwa.

Podjęcie decyzji wiąże się wprost z odpowiedzialnością.

W żadnej strukturze, nie tylko władzy samorządowej, ale jakiejkolwiek innej, również

stowarzyszeniowej, np. jako prezes stowarzyszenia nie wyobrażam sobie sytuacji, żebym

podejmując decyzję, przepraszam, żeby ktoś inny podejmował za mnie decyzje a ja żebym

brał za nią odpowiedzialność.

Jednak podejmowanie decyzji wiąże się z odpowiedzialno-

ścią i odwrotnie.

Tutaj proponujemy, niektóre osoby proponują, wprowadzenie sytuacji,

m.h.

29

w której konsultacje de facto stałyby się czymś wiążącym.

Konsultacje to cały czas wspar-

cie i pomoc w podjęciu decyzji.

Decyzja jest czymś innym niż konsultacje.

Na sam koniec, proszę państwa, stwierdzenia dotyczące klientelizmu, przestępczo-

ści korupcji – powiem jeszcze raz, że mogą być przypisane do każdego.

Nie wiem, czy

z racji wieku, ponieważ jestem stosunkowo młodym człowiekiem, ale odnoszę wrażenie,

że przez dużą część mojego życia w Polsce robimy wszystko, żeby się wzajemnie depre-

cjonować.

Wydaje mi się, że tego typu stwierdzenia doprowadzają dokładnie do utwier-

dzenia mnie w moim przekonaniu.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Proszę teraz o zabranie głosu pana Filipa Pazderskiego z Fundacji Instytut Spraw

Publicznych, następnie głos zabierze pan Piotr Guział.

Potem proszę o przygotowanie się pana Roberta Fiałka.

Instytut Spraw Publicznych Filip Pazderski:

Szanowni państwo, dzień dobry.

Kilka komentarzy natury ogólnej do ustawy.

Jestem przedstawicielem instytucji

analitycznej, która prawie od dwudziestu lat zajmuje się badaniem społeczeństwa oby-

watelskiego.

Patrząc z tej perspektywy chciałbym pozytywnie wypowiedzieć się o pro-

jekcie, który wyszedł ze strony Kancelarii Prezydenta RP, który w naszej opinii idzie

w kierunku wzmocnienia mechanizmów, które obywatelom będą umożliwiały większe

angażowanie się, większą aktywność na poziomie lokalnym.

Powiem to, o czym wszy-

scy wiemy, że z aktywnością lokalną – takie stwierdzenia zresztą już padały – nie jest

u nas najlepiej.

Polacy nie są szczególnie aktywnym narodem, szczególnie jeżeli chodzi

o sprawy związane z dobrem publicznym, z dobrem wspólnym.

Zupełnie co innego, jeżeli

chodzi o dbanie o sprawy własnych rodzin.

Dlatego wydaje mi się, że w projekcie bardzo cenne są kwestie związane ze wzmocnie-

niem lokalnej inicjatywy uchwałodawczej oraz referendów merytorycznych.

Jest to cenne

podejście.

W ustawie widzę taki cel, w którym chodzi o wzmocnienie współpracy właśnie

pomiędzy obywatelami a samorządem lokalnym.

Wydaje mi się, że – z drugiej strony –

bardzo wartościowe jest też uwzględnienie tego, że po to, żeby współpraca była możliwa

i efektywna, obie strony muszą być równie silne.

W tym względzie warto zwrócić też

uwagę na uzasadnienie pana prezydenta, dlaczego próg przy referendach odwoławczych

jest taki a nie inny.

Otóż chodzi o to (zresztą jest to oparte na obserwacjach funkcjono-

wania referendów i demokracji bezpośredniej w Szwajcarii), żeby samorząd był otwarty

na dialog ze swoimi mieszkańcami, obywatelami, pozwalał im na więcej działań, ale sam

też musi czuć się pewny.

Jak rozumiem, większe osłabienie samego samorządu nie będzie

sprzyjało otwarciu się samorządu na dialog z obywatelami.

cje prawne nie wystarczą, ponieważ już teraz funkcjonuje wiele regulacji.

Mamy np. obo-

wiązek ustalania w samorządach chociażby programów rozwiązywania problemów spo-

łecznych w drodze konsultacji również z miejscowymi organizacjami pozarządowymi.

Jest bardzo dużo samorządów, które to robią, ale zdarzają się też takie, które tego nie

robią, pomimo tego że występuje obowiązek prawny.

A więc przy okazji warto również

pamiętać o innych narzędziach wspierania dialogu i, jak to już zostało powiedziane,

budowania współrządzenia w naszym wspólnym interesie.

Dziękuję bardzo.

Dziękuję.

Pan Piotr Guział, następnie pan Robert Fiałek.

Następnie pan Jarosław Flis.

30 m.h.

Pan Piotr Guział:

Szanowni państwo, chciałbym skoncentrować się przede wszystkim na projekcie zmiany

ustawy o referendum lokalnym w kontekście odwoływania władz samorządowych, dla-

tego że po doświadczeniach warszawskich w tym temacie czuję się najsilniejszy.

był nadużywany, był swoistą – jak się kolokwialnie mówiło w mediach, ale jak też mówili

politycy – hucpą polityczną obliczoną tylko i wyłącznie na to, żeby usunąć zacnego prezy-

denta i zastąpić go jakimś uzurpatorem.

Same dane statystyczne zaprezentowane przez

Kancelarię Prezydenta RP wskazują, że jest to instrument zupełnie nienadużywany,

bowiem w tej kadencji dotknął zaledwie 3,5% samorządów w Polsce a zaledwie w 0,5%

Wręcz przeciwnie, warto się zastanowić, czy przypadkiem nie należy zwiększyć możli-

wości oddziaływania owego narzędzia.

Mam dwie propozycje.

Na bazie referendum warszawskiego – pierwsze, co rzuciło się

w oczy wszystkim obserwatorom, to to, że bardzo często padał argument: „Nie ma sensu

odwoływać prezydenta, z którym, co prawda, nie zgadzam się i uważam, że można

by było zastąpić go innym, ale nie ma tego innego”.

A więc zamienił stryjek siekierkę

na co…?

Na nic.

Nie wiadomo.

Pustka.

Jako Warszawska Wspólnota Samorządowa czyli

koalicja lokalnych ugrupowań samorządowych proponujemy rozwiązanie konstruk-

tywnego referendum.

Jeżeli obywatele chcą zmienić prezydenta, muszą wskazać jego

następcę.

Jest to od lat przećwiczone w Sejmie.

Jest to skuteczny hamulec przed tym,

żeby referendum było przypadkowe, dlatego że musi być konkretna osoba, która się

zgodzi, która ma jakiś szacunek społeczny i sama będzie miała poczucie, że – mówiąc

krótko – po prostu się nie wygłupi.

Nie podwyższanie progu a właśnie wskazanie osoby, która będzie walczyła o funk-

cję prezydenta w tym rozumieniu, że referendum od razu będzie oznacza zmianę osoby

wójta, burmistrza, prezydenta.

Tym samym zaoszczędzamy koszty organizowania kolej-

nych wyborów w przypadku skutecznego referendum.

Druga kwestia, która – wydaje się, że też przyświeca wszystkim zgromadzonym –

budujemy społeczeństwo obywatelskie, chcemy zwiększyć partycypację obywateli, miesz-

kańców w procesie podejmowania decyzji.

No, to wprowadźmy coś banalnego czyli abso-

lutorium mieszkańców dla prezydenta.

Wówczas w połowie kadencji, dokładnie w poło-

wie kadencji, obligatoryjnie, wszędzie w Polsce obywatele idą do urn i oceniają swojego

wójta, burmistrza, prezydenta.

Wtedy rzeczywiście niech próg będzie wysoki, niech

będzie prezydencki.

Niech to nie będzie narzędzie, które ma służyć negacji, tylko niech

służy ocenie.

Tutaj próg musi być poważny.

Jednocześnie każdy wójt, burmistrz, prezy-

dent od pierwszego dnia objęcia funkcji będzie wiedział o tym, że za dwa lata ma spraw-

dzian – nie za cztery lata, kiedy jakoś to będzie, zapomną, jakoś wytłumaczymy się z tego,

że nie zrobiliśmy czegoś w pierwszym czy drugim roku.

Ma dwa lata.

Nikt z poważnych

samorządowców nie pozwoli sobie na to, żeby w połowie kadencji namawiać do niepój-

ścia po to, żeby wynik poszedł w świat, że dziewięćdziesiąt kilka procent jest przeciwko

obecnemu wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi.

Konstruktywne wotum nieufności dla

tych, którzy chcą zrobić referendum ekstraordynaryjnie oraz obligatoryjne referendum

w połowie kadencji jako absolutorium mieszkańców dla władzy.

Przy tej okazji zgadzam się z przedmówcami, że próg nie powinien być związany

z frekwencją z poprzednich wyborów.

Jeżeli w ogóle z czymś, to powinien być związany

z liczbą głosów oddanych za kandydatem.

Niby dlaczego z frekwencją, jeżeli na frekwen-

cję składają się głosy za oraz przeciw?

Jest to bez sensu.

że jest niezbędna do zmiany.

Otóż chodzi o inne skonstruowanie funkcji radnego,

w szczególności w dużych aglomeracjach.

Obecnie radni miasta stołecznego Warszawy

(ale myślę, że też Poznania, Wrocławia, Krakowa i wielu innych dużych miast) tak

naprawdę są radnymi bezradnymi, bowiem podczas obrad sesji muszą ocenić kilka-

dziesiąt punktów porządku obrad a każdy z nich często ma wiele załączników, jest roz-

budowany.

Nie są w stanie merytorycznie tego ocenić.

Jest to nierealne.

Pełnią swoją

funkcję z doskoku.

Trzeba albo uzawodowić ową grupę podobnie jak parlamentarzy-

m.h.

31

stów (niech będą to radni zawodowi, którzy profesjonalnie na co dzień się tym zajmują

i mają za to odpowiednią płacę), albo niech będą to radni społeczni, ale obudowani czymś

takim, co funkcjonuje np. w Stanach Zjednoczonych, na który to przykład często się

powołujemy mówiąc, że tam jest mało radnych.

Ale mają oni swoje biura, asystentów,

prawników, mecenasów, radców prawnych, ekspertów, doradców.

Niech więc będzie tak, jak już dzieje się w Polsce w parlamencie, że radni dużych aglo-

meracji (a może i wszystkich gmin w Polsce, a może i wszystkich samorządów) oprócz

swojego uposażenia, swojej diety mają środki na sztab ekspercki, szkolenia czy na biuro.

Duży klub tworzyłby sobie jedno biuro z zatrudnionym na stałe własnym prawnikiem.

Dzisiaj sytuacja jest paradoksalna, na przykład radny opozycji musi korzystać z praw-

nika zatrudnionego w urzędzie miasta, który – z definicji, z racji zatrudnienia – jest

prawnikiem prezydenta, przeciwko któremu ów radny występuje, gdyż uważa, że coś

dzieje się w nieprawidłowy sposób.

Jest to sytuacja schizofreniczna i chora.

Należy

to przemodelować.

Model poselski wydaje się być do przeniesienia na poziom samorządu

lokalnego, oczywiście w mniejszej skali.

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu pana Roberta Fiałka, następnie pan Jarosław Flis.

Kolejnym mówcą będzie pan Piotr Ciompa z Instytutu Spraw Obywatelskich.

Pan Robert Fiałek:

Dzień dobry.

Nazywam się Robert Fiałek.

Reprezentuję siebie, ale też należę do stowa-

rzyszenia Demokracja Bezpośrednia.

Chciałbym zwrócić uwagę, że – analizując ustawę – warto poczynić bardzo istotne

rozróżnienie: na demokrację przedstawicielską i demokrację bezpośrednią.

Demokra-

cja przedstawicielska to ten rodzaj demokracji, której w Polsce używamy od dwudziestu

kilku lat.

Wydaje się, że działa ona słabo.

Nie wszyscy są zadowoleni z jej efektów.

Mamy

podstawy do twierdzenia, że demokracja bezpośrednia działa lepiej, chociażby dlatego

że sami podatnicy decydują o swoich pieniądzach.

Prowadzi to do lepszego wykorzysta-

nia owych pieniędzy.

Nasze stowarzyszenie, jak też ja, najbardziej jesteśmy zainteresowani referendami

tematycznymi, ale dyskusja kręci się bardziej wokół odwoławczych a więc jedno zdanie

na ten temat.

Warto zwrócić uwagę, że odwołanie przedstawiciela jest elementem demo-

kracji przedstawicielskiej.

Używa tych samych narzędzi, co wybory i przynosi te same

efekty.

Powołanie i odwołanie przedstawiciela jest jakby wyborem koloru kostki do gry,

która potem decyduje o naszym wyborze.

Owszem, możemy sobie wybrać kolor, ale ile oczek wypadnie na kostce, już nie zależy

od nas.

Jest to czysty przypadek, wybór zupełnie losowy.

Oddajemy decyzje przedsta-

wicielom i to oni decydują.

A więc nie przywiązywałbym tutaj szczególnie dużej wagi

do odwołań, ponieważ – prawdę mówiąc – one i tak nie działają, to znaczy, nie przynoszą

obywatelom konkretów, nie można wyciągnąć z tego konkretnych korzyści, nie można

w ten sposób podjąć decyzji.

Jeżeli natomiast chodzi o referenda tematyczne – są one mocno niedoceniane.

Wiemy, że jeżeli ktoś decyduje o cudzych pieniądzach to pieniądze te są rozdysponowane

w sposób mało wydajny.

Chciałbym zachęcić przedstawicieli samorządów do spojrzenia

na tę sytuację trochę od strony obywateli.

Przecież referenda tematyczne kiedyś w przy-

szłości chcielibyśmy także mieć na szczeblu centralnym.

Proszę samorządowców, żeby

wyobrazili sobie, że to oni – jako zwykli obywatele – muszą się ubiegać o jakąś konkretną

decyzję na szczeblu centralnym.

W takiej sytuacji jesteśmy teraz my, na szczeblu gminy.

Chcielibyśmy mieć możliwość podejmowania decyzji.

Poprawka wprowadzona w ostatniej chwili, tzw. bezpiecznik finansowy, jest słabym

rozwiązaniem, jest błędem, który został już popełniony w Kalifornii.

Jest to błąd dlatego,

że narusza podstawową zasadę mówiącą o tym, że jedna osoba ma jeden głos.

Jeżeli ist-

nieje jakikolwiek próg frekwencji, np. wynoszący 20% to dwadzieścia procent obywateli

nie ma ani jednego głosu.

Każdy próg frekwencji odbiera obywatelom możliwość decydo-

32 m.h.

wania, odbiera jeden głos.

Jeżeli samoopodatkowanie będzie utrudnione to samoopodat-

kowania będzie mniej.

Taki problem istnieje też w Kalifornii.

Wprowadzono tam dokład-

nie taki brak równowagi.

Po to, żeby podnieść podatki, w Kalifornii wymagane jest trzy

czwarte głosów za a po to, żeby obniżyć – wystarczy zwykła większość.

Spowodowało

to, że zwykli obywatele nie mogą się opodatkować a zadłużenie tego stanu rośnie.

Jest

to efekt wprowadzenia takich zasad.

Nie należy się spodziewać, że utrudnienie w samo-

opodatkowaniu przyniesie coś innego.

Po prostu przyniesie to, że ludzie sami nie będą

mogli wydać swoich pieniędzy na to, czego potrzebują.

Tak będzie, nie będą mogli.

W ślad za tym idzie bardzo ważna konsekwencja: obywatele nie będą mogli budować

swojej gminy, a więc nie będą czuli się za nią odpowiedzialni.

Już kończę…

Być może – będąc przedstawicielem na poziomie samorządu – wydaje się, że jest

to komfortowa sytuacja, ale – proszę pamiętać, że teraz podejmujemy decyzje o tym, czy

nasi sąsiedzi, nasza rodzina będzie miała wpływ na swoje otoczenie czy też będzie tylko

rządzona przez kolejnych przedstawicieli.

Proszę samorządowców o wczucie się w rolę obywateli, wycofanie bezpiecznika finan-

sowego i umożliwienie wprowadzenia referendów tematycznych bez progów.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Pan Jarosław Flis.

lońskiego dr Jarosław Flis:

Panie przewodniczący, szanowni państwo!

Chciałbym dołączyć do tych głosów, które wcześniej wskazywały na wadliwą kon-

strukcję jednego z przepisów regulacji dotychczasowych, jak też proponowanych.

Sytu-

acja, w której ważność referendum jest uzależniona od ogólnej frekwencji, prowadzi

do tego – co wskazał już tutaj pan Skubiszewski – do negatywnej siły głosu, to znaczy

do tego, że obywatel swoim głosem może uzyskać efekt dokładnie odwrotny od tego,

który chciał uzyskać.

Taki przypadek zdarzył się w ubiegłym roku w Bytomiu, kiedy

to odwołano radę miasta głosami tych, którzy chcieli, żeby została.

Głosy tych, którzy

chcieli ją odwołać, były niewystarczające do przekroczenia wymaganego progu.

Nato-

miast kilka procent naiwnych, którzy poszli i zagłosowali za tym, żeby rada została,

doprowadziło do przekroczenia progu wymaganego do odwołania, w wyniku czego rada

została odwołana.

Ten paradoks, ten głęboki błąd systemowy ma wiele konsekwencji, które po części

też były tutaj wymieniane.

Pozwolę sobie je zebrać.

Pierwsza rzecz jest taka, że absencja

wyborcza ma wpływ na wynik, co oznacza, że nie jest tak, iż nieobecni nie mają głosu

– nieobecni mają bardzo ważny głos, głos przeciw.

Oznacza to, że politycy, którzy bro-

nią się przez odwołaniem, mając tego świadomość, są podatni na bardzo niszczącą dla

demokracji logikę, to znaczy na logikę wyjaśniania swoim zwolennikom mechanizmu,

w którym najlepszą metodą na poparcie jest niepójście do głosowania.

Jest to rzeczywi-

ste wyzwanie dla demokracji, przez wiele osób postrzegane jako łamanie demokratycz-

nych standardów.

Wyjaśnianie: „Popierasz, nie głosuj” jest podstawową i nieodmiennie

skuteczną metodą obrony swojego stanowiska, jeżeli spojrzeć na zestawienie, które pań-

stwo tutaj dostali.

Tak się to odbywa.

Jest to wynik tylko i wyłącznie jednego błędnego

zapisu, który jest bardzo łatwo wyprostować.

Wystarczy zamienić wymóg trzech piątych

frekwencji na to, że głosów za odwołaniem powinno paść nie mniej niż trzy piąte głosów

oddanych w poprzednich głosowaniach.

Tutaj można dyskutować o szczegółach.

Zwracam też tutaj uwagę na ten mechanizm, który pan przedstawił w formie aneg-

dotycznej, ale jest to poważny problem systemowy.

Sam akt głosowania w Polsce jest

aktem jawnym.

Jeżeli decyzja: „Głosuję lub nie głosuję” jest decyzją o poważnych kon-

sekwencjach politycznych to otwiera to możliwości nacisku, w szczególności w sytuacji,

w której organy wyborcze są kontrolowane przez pracodawcę części wyborców.

To, czy

ktoś przyszedł i zagłosował czy nie poszedł i nie zagłosował, może być odbierane jako

m.h.

33

deklaracja polityczna.

Znowu jest to likwidowane jednym posunięciem, zmianą dokład-

nie jednego, nawet nie całego, ale jednej połówki zdania.

Nic się nie zmienia, jeżeli chodzi

o układ polityczny, o interesy, poza tym, że w Bytomiu zostałaby rada miasta.

W pozo-

stałych przypadkach nie zmieniałoby to aż tak wiele poza logiką prowadzenia kampanii

referendalnej.

Tutaj jest jeszcze dużo drobniejszych szczegółów, ale wydaje się, że te są najważniej-

sze.

Prawo nie powinno być skonstruowane w ten sposób, żeby wyborca – chcąc uzy-

skać efekt „a” – poprzez wrzucenie swojej kartki uzyskał efekt nie–„a”, zwłaszcza jeżeli

można zmienić to w bardzo prosty sposób.

Dziękuję pięknie.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Członek rady programowej Instytutu Spraw Obywatelskich Piotr Ciompa:

Panie przewodniczący, zanim będzie mierzony mój czas, chciałbym wypowiedzieć się

w sprawie formalnej.

Chciałbym zwrócić uwagę na zachwianą równowagę w wysłuchaniu publicznym

poprzez naruszenie art. 70g ust. 2 regulaminu Sejmu w sprawie wysłuchań.

Dopusz-

cza pan, że Związek Miast Polskich występuje tutaj poprzez wiele osób, gdy tymcza-

sem regulamin stanowi wyraźnie, że jeden podmiot, jedna osoba ma jeden głos.

Gdyby

panowie ze Związku Miast Polskich podzielili się swoimi pięcioma minutami, to mieliby

po minucie, ponieważ do tej pory było ich pięciu.

Ponieważ mnie ograniczono czas wystą-

pienia, jak też innym naszym przedstawicielom po tej stronie stołu to można powiedzieć,

że w ten sposób nasz czas został ukradziony na rzecz samorządowców.

Na dodatek chciałbym dodać jeszcze jedną rzecz.

Jak przeczytałem na stronach inter-

netowych, samorządowcom została przydzielona osobna ścieżka konsultacji.

Intencją

ustawodawcy było to, żeby w wysłuchaniu publicznym dopuścić do głosu tych, którzy

nie mają możliwości wyartykułowania go w inny sposób.

Samorządowcy mają, daliście

im to państwo.

Właściwie w ten sposób przez dopuszczenie samorządowców do wypo-

wiedzi – gdyby mnie nie ograniczano czasu, nie miałbym nic przeciwko temu, ponieważ

nie jestem zazdrosny, ale mnie, nam go ograniczono – Związek Miast Polskich jest tutaj

po prostu nadreprezentowany z naruszeniem regulaminu Sejmu.

To tylko tyle.

Chcia-

łem zwrócić na to uwagę.

Proszę, żeby było to uwzględnione w protokole.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Dziękuję za tę uwagę, ale chciałbym odnieść się do niej.

W żadnym momencie ani pan, ani strona, o której pan wspomniał, nie była ograni-

czana co do ilości.

Są stowarzyszenia jak np. Ruch Społeczny Demokracja Bezpośred-

nia, w ramach którego wypowiadali się zarówno pan Hernik, jak i pan Lewandowski,

pomimo że we dwóch reprezentowali jedno stowarzyszenie.

Tak, że jeżeli chodzi o pana osobę – przecież jeszcze nie zabrał pan głosu a już pan

domniemuje, że będzie pan miał ograniczony czas.

A zatem udzielam panu głosu, bardzo proszę o wypowiedź.

Dobrze, dziękuję.

Przeczytałem regulamin Sejmu.

Wtedy przyszlibyśmy tutaj być może w pięćdziesięciu

a przynajmniej – w pięciu (jak Związek Miast Polskich), ale prostolinijnie przeczytałem

regulamin Sejmu.

Niemniej dziękuję.

W tej chwili zaczynam już formalnie wystąpienie.

Zacznę nie po kolei według hierarchii.

Wnosimy o to, żeby w ustawie zobowiązać

do tego, żeby jednostki samorządu terytorialnego zapisały w swoich statutach zasady

przeprowadzania referendów w jednostkach pomocniczych, dzielnicach, radach osiedli.

Niech gmina sama sobie decyduje, ale żeby narzucić taki obowiązek.

34 m.h.

Po drugie, nie przebiło się to dosyć wyraźnie, więc chciałbym to podkreślić (jedna

osoba trochę w cieniu to zgłaszała), otóż wnosimy o bardzo istotne zmniejszenie progu

podpisów wymaganych do przeprowadzenia referendum tematycznego, zależnie od wiel-

kości jednostki samorządu terytorialnego.

W ogromnych jednostkach proponujemy 2%,

4%, 6% (jest to do dyskusji), w obecnej ustawie dla województw jest próg 5%.

Mecha-

nizm ten już jest w ustawie, trzeba go tylko udoskonalić.

Co innego jest uzbierać 10%

w Warszawie, a co innego 10% w Bałtowie.

Przykład Bałtowa przywołałem tutaj nie

przypadkowo, dlatego że – według mojej wiedzy – jest to jedyna gmina w Polsce, gdzie

w referendum osiągnięto pułap frekwencji, o który wnosi pan prezydent w zakresie sku-

teczności referendum odwoławczego.

Przez wszystkie lata obowiązywania referendów

tylko raz udało się go osiągnąć, co – innymi słowy – oznacza, że wniosek pana prezydenta

praktycznie (gdyż nie z litery, ale z ducha) uchyla art. 169 ust. 3 i art. 170 Konstytucji

RP, o czym mówił już też pan Skubiszewski.

Jest to praktyczne uchylenie przez strażnika

Konstytucji RP jednego z jej artykułów, tym bardziej, proszę państwa, że w 2002 roku

organy stanowiące straciły możliwość odwoływania (być może słusznie, tutaj się nie

wypowiadam) prezydentów, wójtów, burmistrzów.

Tak więc jedynym sposobem wyegze-

kwowania przepisu konstytucyjnego jest właśnie referendum odwoławcze.

W tej chwili

paraliżuje się ową możliwość.

Samorządowców, zwłaszcza pana burmistrza Gołdapi, którego bardzo szanuję za osią-

gnięcia (na pewno społeczność lokalna go docenia), chciałbym zapytać, czy wypowiadał

się także w kontekście przypadku prezydenta Olsztyna?

Gdyby stosować frekwencję,

próg, który dzisiaj postuluje pan prezydent – gwałciciel byłby dalej, referendum byłoby

nieskuteczne, ponieważ nie zostało to osiągnięte.

Osoba, która molestowała swoje pod-

władne (był także przypadek gwałtu) byłaby prezydentem, referendum nie byłoby sku-

teczne.

Jest to kolejny przykład.

Odnośnie do tajności, chciałbym powiedzieć, że jest wiele braków.

Nie wiem, czy

państwo wiedzą, że w polskich przepisach nie ma tajności referendum.

Nigdzie!

Ani

w obydwu ustawach referendalnych, ani w Kodeksie wyborczym, ani w Konstytucji RP.

Są poszczególne wybory: na Prezydenta RP, do Sejmu, do samorządów.

Zapisane jest,

że wybory są takie owakie, w tym tajne.

O referendach nie ma nigdzie, także w Kodeksie

wyborczym.

Prosiłbym o poprawienie owego mankamentu.

Nie jest to po prostu czepianie się litery, dlatego że chciałbym państwa poinformo-

wać, że w warszawskim referendum, w pięciu obwodach sto procent osób zagłosowało

przeciwko Hannie Gronkiewicz-Waltz.

Ponieważ lista głosujących nie jest tajna (to zna-

czy tych, którzy oddają głos), lista wyborców nie jest tajna, w pięciu obwodach nr 109,

134, 141, 148 i chyba 149 (już tego nie pamiętam) tajemnica de facto została uchylona.

Poprzez co?

Poprzez wezwania do absencji.

Zwolennicy Hanny Gronkiewicz-Waltz nie

poszli, co jakby zdemaskowało ich przeciwników.

W obwodach tych po prostu wiemy,

jakie poglądy polityczne mają obywatele.

Tak szybko, ponieważ jest mało czasu.

Do protokołu złożę tekst pisany z dużo większą

liczbą punktów.

Tylko o tym uprzedzam.

Uważam, że taka liberalizacja, jaką proponuje pan prezydent, jest daleko przedwczesna,

zwłaszcza uwzględniając fakt, że – wraz z poszerzeniem kompetencji, wraz z daniem im

nowej władzy – nie proponuje możliwości kontroli jednostek samorządu terytorialnego.

Po prostu skończy się to czymś takim (nie wiem, czy państwu to coś mówi) jak „trójkąt

Buchacza”.

Otóż w latach 90. doszło do tego, że Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą

w trzech spółkach Skarbu Państwa wniósł akcje spółek a proszę zauważyć, że pan pre-

zydent dopuszcza tutaj spółki, w których aportem wnosi się mienie.

Akcje innych spółek

też są mieniem.

Oznacza to, że „trójkąt Buchacza” powraca na poziomie komunalnym.

Akcje spółek komunalnych będą wnoszone w taki sposób, że miasto, gmina będzie miała

poniżej 49% a 51% będą miały inne spółki komunalne, w których miasto będzie miało

49%.

m.h.

35

Taka afera miała miejsce.

Była ona zgodna z prawem, ponieważ prawo było wtedy

po prostu nieprecyzyjne.

W ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji zaklejono ową

dziurę.

Tymczasem pan prezydent otwiera tę dziurę.

Wręcz bierze dwuręczny topór i tak

naprawdę wyrąbuje ją.

Dlaczego?

W taki prosty sposób (pan prezydent mówi, że mienie

może być wnoszone aportem), że akcje innych spółek też są mieniem.

Jest to dodatkowa

ścieżka w sprawie akcji omijająca ustawę o komercjalizacji i prywatyzacji.

Moim zda-

niem, będzie to prowadziło do patologii właśnie w stylu „trójkąta Buchacza”.

Z formal-

nego punktu widzenia będzie to możliwe.

Zupełnie na koniec chciałbym odnieść się do wycieczek samorządowców pod naszym

adresem.

Chciałbym tylko powiedzieć coś takiego: z powołaniem się na obywateli,

na demokrację, na sprawy obywatelskie domagacie się od władzy centralnej więcej kom-

petencji, więcej swobody, mniej nadzoru, ale sami tą władzą, którą wyszarpujecie władzy

centralnej, nie chcecie dzielić się w dół.

Sami się uważacie za dojrzałych a nas uważa-

cie ze niedojrzałych.

Po prostu najlepiej to świadczy o państwa dojrzałości do tego, czy

można poszerzać kompetencje samorządowców.

To już ostatnie słowo.

Chciałbym przypomnieć, że pan burmistrz Gołdapi mówił,

że oskarżamy o pieniactwo, o korupcję, o inne takie rzeczy.

Nie my pierwsi to zrobiliśmy.

Opiniując projekt prezydent Gdańska, który występował jako przedstawiciel Unii Metro-

polii Miast Polskich, w piśmie do pana prezydenta, nazywał nas pieniaczami, osobami

o skrzywionej psychice, niespełnionymi politykami i użył mnóstwo innych inwektyw.

Było to mniej więcej przed pół roku temu.

Proszę, nie wpadajmy w takie tony.

Dziękuję bardzo.

Szanowni państwo, lista mówców zapisanych w naszym wykazie pomału dobiega

końca.

Rozumiem, że na sali nie ma pana Pawła Kukiza.

czy Stowarzyszenie Młodzi Bezpo-

średni jest reprezentowane przez pana Macieja Kamińskiego?

Pan Zbigniew Kawalec?

Pan Bartosz Kołodziejek?

Rozumiem.

W takim razie teraz proszę o zabranie głosu tych z państwa, którzy byli na podsta-

wowej liście a którzy się spóźnili, ale przybyli i prosili o umożliwienie wypowiedzi.

Jest

to pan Czesław Tomalik ze Związku Gmin Śląska Opolskiego.

Na sali jest także pan

Sławomir Dziudzik ze Stowarzyszenia Civitas Lukoviensis.

Rozumiem, że są to dwie osoby z listy podstawowej, które są zapisane.

Pozostałym

osobom udzielimy głosu po wyczerpaniu się listy.

Proszę bardzo.

Prezes zarządu Związku Gmin Śląska Opolskiego Czesław Tomalik:

Dzień dobry państwu.

Nazywam się Czesław Tomalik, reprezentuję Związek Gmin Śląska Opolskiego

w Opolu, zrzeszający ponad połowę gmin na Opolszczyźnie.

Jestem doświadczonym

samorządowcem.

W organach naszego międzygminnego związku pracują równie

doświadczeni samorządowcy, od lat pełniący swoje funkcje.

Zarząd naszego związku

w dniu 8 października przyjął stanowisko, które następnie stało się podstawą wspólnego

stanowiska regionalnych organizacji samorządowych, które zawarły Ogólnopolskie Poro-

zumienie Organizacji Samorządowych (OPOS) w Nowej Soli w dniu 29 października.

Samorząd gminny jest jedną z najważniejszych struktur państwa, żywym organi-

zmem działającym w blisko dwu i pół tysiąca miejsc w Polsce.

Istotne zmiany w jego

funkcjonowaniu mogą być dokonywane jedynie z bardzo ważnych powodów.

Wcześniej

należy przeprowadzić głębokie badania funkcjonowania systemu samorządu gminnego

w całym kraju a jeżeli to niemożliwe – w starannie wybranych miastach i gminach, prze-

prowadzić analizy porównawcze z rozwiązaniami sprawdzonymi w innych demokratycz-

nych państwach.

Następnie trzeba przeprowadzić symulację skutków nowych rozwiązań

i pilotażowe wdrożenie na niewielką skalę.

Z uwagi na społeczny zasięg projektowanych

zmian trzeba ogłosić swoje plany i wyniki analiz oraz przeprowadzić publiczną debatę.

36 m.h.

Powyższych wymogów nie spełnia przedstawiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej projekt z dnia 30 sierpnia 2013 roku, projekt ustawy o współdziałaniu w samo-

rych ustaw (druk sejmowy nr 1699).

Podstawą do sformułowania naszej oceny wymienionego projektu ustawy jest Kon-

stytucja RP, najwyższe prawo Rzeczypospolitej, zwłaszcza art. 15, art. 16, art. 87 oraz

Rozdział VII obejmujący art. od 163 do 172 odczytywane w kontekście całości tekstu

i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.

Konstytucja RP definiuje wspólnotę samo-

rządową jako ogół mieszkańców danej jednostki.

Podstawową jednostką samorządu

niezastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego.

Innymi wspólnotami

samorządowymi są miasta na prawach powiatu i pozostałe gminy.

W oparciu o nasze ponad dwudziestotrzyletnie doświadczenie stwierdzamy, że propo-

nowane zmiany nie poprawią sytuacji gminnych wspólnot samorządowych.

Nie zostały

też przeprowadzone wdrożenia pilotażowe.

Uważamy, że w tej sytuacji tworzenie nowych

struktur i bytów prawnych jest nieuzasadnione.

Konstytucja Rzeczypospolitej kładzie nacisk na ustrój przedstawicielski jednostek

samorządu terytorialnego, w którym zadania jednostki wykonywane są za pośrednic-

twem organów stanowiącego i wykonawczego.

Konstytucja RP przyznając członkom

wspólnoty samorządowej prawo decydowania w drodze referendum, nie zastępuje nim

aktów prawa miejscowego stanowionych przez organy wybieralne.

Z zachowaniem nad-

rzędności Konstytucji RP, ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych i rozporzą-

dzeń to akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rze-

Referendum tematyczne bez progu frekwencyjnego jest bardzo szkodliwą propozycją.

Może ono zdemolować stabilność pracy zarówno rad, jak i organów wykonawczych.

Ist-

nieje zagrożenie, że takie rozwiązanie może ulegać agresywnemu lobbingowi lub nawet

działaniom korupcyjnym.

Niedopuszczalne jest, żeby w gminie – w takim referendum

– niewielki odsetek mieszkańców podejmował merytoryczne decyzje wiążące dla całej

wspólnoty i jej organów.

Kluczem do samorządu gminnego jest system przedstawiciel-

ski.

Samorządowa wspólnota mieszkańców w wyborach bezpośrednich obdarza zaufa-

niem burmistrza i radnych oraz powierza im rządzenie gminą.

Referendum jest sytuacją

absolutnie wyjątkową.

To prezydent miasta, burmistrz, wójt gminy i radni mają wiedzę

niezbędną do podejmowania decyzji, za które ponoszą odpowiedzialność.

Projekt o numerze druku 1699 zapowiada zbyt rozległe i głębokie zmiany w funk-

cjonowaniu samorządów gminnych, żeby mógł być przygotowywany z zamiarem wpro-

wadzenia nowego prawa od połowy listopada 2014 roku, czyli od początku najbliższej

kadencji.

W nowoczesnych państwa Europy Zachodniej i Północnej tak poważne zmiany

wprowadza się z wyprzedzeniem całej kolejnej kadencji po wszechstronnej ocenie prze-

widywanych skutków.

Dziękuję za uwagę.

Lukociensis.

Rozumiem, że z wykazu zgłoszeń, z tzw. listy podstawowej wyczerpiemy całą kolejkę.

Czy jeszcze ktoś z państwa, kogo pominąłem, jest na sali i chciałby zabrać głos?

Pan Paweł Tanajno:

Panie przewodniczący, chciałem powiedzieć, że byłem na liście podstawowej, tylko

widocznie jakoś się zamieszało.

Moja godność Paweł Tanajno.

Też chciałbym się wypo-

wiedzieć.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Dobrze.

Teraz zabierze głos pan Sławomir Dziudzik a następnie – pan Paweł Tanajno.

m.h.

37

Przedstawiciel Stowarzyszenia Civitas Lukoviensis Sławomir Dziudzik:

Panie przewodniczący, szanowni państwo!

Stowarzyszenie Civitas Lukoviensis, które reprezentuję, z dużą nadzieją zapoznało

się z projektem ustawy autorstwa pana prezydenta.

Niestety, rozczarowaliśmy się treścią

ustawy.

Owszem jest kilka rozwiązań, które są odpowiedzią czy też, w momencie wejścia

ustawy w życie, będą odpowiedzią na dotychczasowy brak mechanizmów koordynacji

i współdziałania w jednostkach samorządu terytorialnego, jednak najważniejsze rozwią-

zania mające największy wpływ na współdecydowanie mieszkańców, naszym zdaniem,

są nie do przyjęcia.

Po pierwsze, autor projektu chce, żeby na terenie samorządu mogły powstać stowa-

rzyszenia aktywności lokalnej.

Niezrozumiała jest dla nas intencja pana prezydenta jako

autora ustawy, w myśl której to intencji każdy członek stowarzyszenia aktywności lokal-

nej miałby odpowiadać całym swoim majątkiem za decyzje podjęte przez szefa stowarzy-

szenia, czyli przedstawiciela.

Oczywiście, nie możemy zgodzić się z takim rozwiązaniem.

Ba, mało tego, zgodnie z projektem ustawy, członek stowarzyszenia odpowiadałby nawet

wówczas, kiedy wystąpiłby z szeregów stowarzyszenia.

Inna sprawa związana ze stowarzyszeniami to nie do końca określony dualizm, pro-

blem podwójnej roli, w jakiej występowałoby stowarzyszenie zwykłe.

Akurat Civitas

Lukoviensis jest stowarzyszeniem zwykłym.

Z jednej strony realizując inicjatywy aktyw-

ności lokalnej, byłoby traktowane jako stowarzyszenie aktywności lokalnej.

Z drugiej

strony podlegałoby rygorom ustawy o stowarzyszeniach jako stowarzyszenie zwykłe.

Naszym zdaniem mogłoby to powodować, że starosta – jako osoba nadzorująca stowarzy-

szenia zwykłe – ewentualnie mógłby mieć zastrzeżenia w przypadku, kiedy takie stowa-

rzyszenie otrzymałoby dotację lub darowiznę a, jako stowarzyszenie aktywności lokalnej,

miałoby prawo dostać darowiznę lub dotację.

Natomiast dotychczasowe stowarzyszenie

zwykłe zgodnie z ustawą o stowarzyszeniach nie ma prawa otrzymać takich pieniędzy.

Po drugie, jest problem wysłuchania publicznego.

Mogłoby się wydawać, że pan prezy-

dent trafił w przysłowiową dziesiątkę.

Niestety, nic bardziej mylnego, chociażby dlatego

że wyraźnie enumeratywnie określił, które projekty uchwał miałyby podlegać wysłu-

chaniu publicznemu.

Owszem zezwolił na to, żeby rady gmin podjęły decyzję o tym,

że inne projekty również, ale – naszym zdaniem – właśnie jest to za mało podkreślone.

Uważamy, że należałoby radykalnie pozwolić na poddanie wysłuchaniu publicznemu

każdego projektu uchwały.

Po trzecie, inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców.

Do tej pory pojęcie nigdzie nie-

zdefiniowane, w żadnym akcie prawnym.

I chwała za to autorowi projektu, że wreszcie

coś takiego się pojawiło.

Na ujęcie tego w jakimkolwiek akcie prawnym czekało wiele

gmin, zasadzie czekały wszystkie gminy.

Niektóre, kolokwialnie mówiąc, wyskakiwały

przed orkiestrę i podejmowały własne uchwały, jeżeli chodzi o liczbę mieszkańców, która

może złożyć swój projekt.

Jesteśmy zdecydowanie za tym, żeby liczbę mieszkańców, któ-

rzy mogliby zgłosić projekt w ramach inicjatywy uchwałodawczej, diametralnie zmniej-

szyć, żeby nie był to 1%.

Już kończę…

W Łukowie jest 25 tys. osób uprawnionych do głosowania.

Zgodnie z projektem pre-

zydenckim, 1% jest to dwieście pięćdziesiąt.

Już nie pamiętam, nie, 15%, przepraszam

bardzo – 15%.

Naprawdę ostatnie zdanie…

Uważamy, że inicjatywę uchwałodawczą powinno wnosić dosłownie kilkadziesiąt

osób, powiedzmy, że nawet sto czy sto pięćdziesiąt.

Jeżeli chodzi o czwarty punkt, czyli o referenda, zdecydowanie popieramy tych z pań-

stwa, którzy stali na stanowisku, żeby całkowicie zlikwidować progi.

Dziękuję bardzo.

Pan Paweł Tanajno.

38 m.h.

Pan Paweł Tanajno:

Szanowni panowie przewodniczący i wiceprzewodniczący!

Proszę mnie wyprowadzić z błędu, jeżeli się mylę, ale – zdaje się, że tylko panowie zostali

jako reprezentanci posłów.

Jest jeszcze pan poseł Lewandowski.

Chciałbym serdecznie podzię-

kować, że państwo stawili się i wytrzymali do końca wysłuchania, to bardzo cenne.

W tej chwili właściwie wszystko zostało tutaj powiedziane.

Chciałbym zwrócić uwagę

na jedną rzecz, która może być istotna dla panów posłów.

Otóż zadaniem państwa

jest stanowienie prawa.

Wszyscy obywatele, nawet łącznie z samorządowcami, cier-

pią i na co dzień męczą się z niespójnością prawa.

Dlatego chciałbym zwrócić uwagę,

że w projekcie, którym państwo będą się zajmować, w art. 1 ust. 1 napisano, iż celem

ustawy jest wzmacnianie podstaw do współpracy mieszkańców, podejmowanej w celu

rozwoju lokalnego i regionalnego.

Szanowni posłowie, jeżeli – z jednej strony – mówimy o wzmacnianiu podstaw a –

z drugiej strony – mówimy o podwyższaniu progów w referendum do odwołania władz

samorządowych, to jest to naturalny, logiczny konflikt.

To niczego nie wzmacnia, nie

wzmacnia współpracy, tylko ją osłabia, osłabia jakąkolwiek aktywność obywatelską.

W związku z tym proszę, żeby panowie wzięli to pod uwagę w pracach Komisji i albo

naprawili treść ustawy w części, w której nie wzmacnia, albo wprowadzili generalną

poprawkę, która pozwoli obywatelom rozumieć prawo, jakie państwo tworzą, zmienili

art. 1 ust. 1, że ustawa ma na celu osłabienie podstaw współpracy.

De facto Związek

Miast Polskich, który reprezentuje władzę samorządową, a nie obywateli, tak doradzał

pan prezydentowi, że doszło do takiego kuriozum.

Być może pan prezydent padł ofiarą,

gdyż intencje według art. 1 ust. 1 miał bardzo dobre, natomiast wyszło jak zwykle.

To wszystko.

Dziękuję bardzo.

Szanowni państwo, rozumiem, że nie ma już na sali osób, które znajdują się na liście

podstawowej a zatem stwierdzam wyczerpanie listy mówców spośród osób zgłoszonych

do udziału w wysłuchaniu publicznym.

Proszę?

Proszę do mikrofonu.

Mediator z listy Ministra Pracy i Polityki Społecznej Andrzej Budzyk:

Złożyłem kartkę poza listą podstawową.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

chaniu publicznym.

Teraz, jeżeli państwo pozwolą, jeżeli nie będziecie mieli nic przeciwko, chciałbym

poprosić o umożliwienie zabrania głosu następującym osobom, z jednoczesną prośbą,

żebyśmy nie opuszczali sali, żeby nie było tak, że osoby te mówią tylko do mnie i do pana

posła Makowskiego.

Czy jest obecna na sali?

Pan Maciej Doruchowski ze Stowarzyszenia JOW.

Jest na sali?

Pan Adam Kostucha, Demokracja Bezpośrednia.

Kotucha – bardzo przepraszam, pan

sekretarz nie za ładnie pisze.

Jest pan na sali?

Tak.

Pan Kazimierz Barczyk, przewodniczący Konwentu Przewodniczących Sejmików

Wojewódzkich.

Pan Andrzej Budzyk.

Jest na sali?

Czy nikt więcej nie chce dopisać się do listy?

A zatem, jeżeli nie ma sprzeciwu, proszę o zabieranie głosu także wymienione przeze

mnie osoby.

Proszę panią Joannę Załuską.

m.h.

39

Batorego Joanna Załuska:

Dziękuję bardzo.

Dziękuję państwu za cierpliwość.

Chciałabym zgłosić cztery uwagi do projektu.

Przede wszystkim chodzi nam o konsultacje.

Wydaje się nam, że konsultacje to nie

jest takie sobie doradztwo.

Jest to najprostsza forma udziału obywateli w życiu publicz-

nym w ich miejscowościach.

Dlatego proponujemy, żeby wpisać ogólny obowiązek prowa-

dzenia konsultacji społecznych w przypadku spraw istotnych dla mieszkańców.

Gdyby

taki obowiązek nie został wpisany do ustawy, bardzo byśmy prosili, żeby katalog spraw,

które będą konsultowane został rozszerzony.

I tak obligatoryjnym konsultacjom powinny podlegać takie sprawy jak np. podatki

i opłaty lokalne, prywatyzacja przedsiębiorstw.

Przede wszystkim uważamy, że sprawą

niezwykle ważną jest zapisanie obligatoryjnych konsultacji dotyczących budżetu.

Nale-

żałoby również umożliwić mieszkańcom składanie wniosków o przeprowadzenie kon-

sultacji.

tacjach brały udział również osoby czy podmioty działające na terenie innej gminy.

Jest

sporo organizacji, które zajmują się interesem publicznym.

Nie widzimy nic zdrożnego

w umożliwieniu im udziału w prowadzonych konsultacjach.

Kolejna sprawa to referenda.

W Fundacji im. Stefana Batorego uważamy, że propo-

nowany zapis to krok w stronę tworzenia martwego przepisu.

Uważamy, że jakiekolwiek

decyzje w tej kwestii powinny być poprzedzone dyskusją.

Już dzisiejsze spotkanie poka-

zało, że jest mnóstwo różnorodnych, ciekawych głosów.

Kolejna sprawa to inicjatywa uchwałodawcza, Fundacja im. Stefana Batorego jest

bardzo zaangażowana w promowanie tego narzędzia.

Obawiamy się, że wprowadzenie

progów do ustawy może sprawić, że w różnych miejscowościach progi te automatycz-

nie będę kopiowane.

Na pewno ten zaproponowany w projekcie jest za wysoki.

Zasta-

nawiamy się, czy jest taki próg, który można by było wpisać i byłby on odpowiedni dla

różnych miejscowości.

Mamy tutaj wątpliwości.

Jest to delikatna sprawa.

Przeprowadziliśmy badanie, jak

to wygląda w statutach miast.

Dla przykładu powiem, że okazuje się, iż w niewielkiej

miejscowości, gdzie pod inicjatywą uchwałodawczą trzeba zebrać pięćset podpisów, po to,

żeby zostać radnym wystarczy np. dwadzieścia głosów.

Jest to kwestia, którą najlepiej

byłoby chyba rozważać w środowiskach lokalnych.

Ostatnia już sprawa: stowarzyszenia i komitety aktywności lokalnej.

Trochę zasta-

nawiamy się, czy jest sens zajmowania się tą sprawa, dlatego że w kancelarii pana pre-

zydenta trwają prace nad ustawą – Prawo o stowarzyszeniach.

Ponadto wydaje się nam,

że i stowarzyszenia, i komitety aktywności, i inicjatywa lokalna mogą powodować jakieś

zamieszanie wśród mieszkańców.

To tyle uwag do projektu.

Jeszcze jedna uwaga.

Zarysował się nam frontowy podział na my i oni: samorzą-

dowcy i organizacje.

Chciałabym podział ten trochę zasypać, żeby umożliwić dalsze

prace.

W Polsce chyba nie ma innej ustawy i reformy, które budziły tak pozytywne emo-

cje i opinie jak reforma samorządowa.

Wiele zostało zrobione, zwłaszcza jeżeli chodzi

o kwestię zarządzania.

Wystarczy popatrzeć na miasta, miasteczka.

Natomiast są też

problemy.

Jednym z kluczowych problemów jest właśnie zaangażowanie mieszkańców

w życie społeczności lokalnych.

Same organizacje tego nie zrobią, jest tutaj potrzebne

właśnie współdziałanie.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Myślę, że nie ma frontowego podziału.

Mogłaby o tym świadczyć chociażby wypo-

wiedź pana Mirosa, który z ogromnym szacunkiem wypowiadał się o dorobku organizacji

pozarządowych.

Prosimy o zabranie głosu pana Macieja Doruchowskiego.

40 m.h.

Przedstawiciel Stowarzyszenia JOW Maciej Doruchowski:

Dziękuję bardzo.

Panie przewodniczący, proszę państwa!

Nie będę dużo mówił, dlatego że właściwie większość argumentów już padła.

Ja i moi koledzy ze Stowarzyszenia JOW jesteśmy stanowczo za tym, żeby – po pierw-

sze – znieść do zera wszystkie progi referendalne, frekwencyjne oraz, jak najbardziej,

ograniczyć progi przy zbieraniu podpisów.

Zaraz postaram się to uzasadnić.

Wydaje

mi się, że jest to kluczowy punkt w projekcie wielkiej ustawy liczącej sto pięćdziesiąt

stron.

Wydaje mi się, że jest to rzecz kluczowa, ponieważ mówi o demokracji, właśnie

o tym, o czym tutaj mówimy.

Zniesienie progów spowoduje, że konsultacje będą miały

sens, ponieważ będą do czegoś prowadziły, rzeczywiście, nasi przedstawiciele, wybierane

przez nas władze wykonawcze będą w realny sposób kontrolowane.

Nie będą to ciała

fasadowe, stanowiska fasadowe.

Nie będzie udawania demokracji, które powoduje wyna-

turzenie funkcjonowania na dole.

Jak wielkim wynaturzeniem może być funkcjonowanie działu władz wykonawczych

pochodzących w zasadzie z wyboru, można stwierdzić dzisiaj w Warszawie jeżdżąc

wzdłuż Wisłostrady, kiedy widzimy tunel, który został wybudowany za miliony złotych

wzdłuż rzeki, dwadzieścia metrów od brzegu rzeki pod trawnikiem.

Sens jego jest żaden,

ponieważ wiodła tam fantastyczna trasa szybkiego ruchu.

Powstanie tunelu niczego nie

załatwiło.

Wybudowanie takiego samego tunelu w Śródmieściu, który przejąłby część

ruchu tranzytowego pomiędzy Ursynowem i Żoliborzem, zmniejszyłoby ruch w centrum

miasta o 20%.

Wszystko byłoby dobrze.

Tajemnicą poliszynela jest, dlaczego tunel został

wybudowany, dlaczego miliony zostały wydane.

Jest pytanie, ile procent z wydanych

milionów trafia do kieszeni ludzi, którzy funkcjonują.

Jest tu następny problem, o którym była mowa: kadencyjności prezydentów miast

i władz wykonawczych.

Otóż, proszę państwa, w małych miejscowościach, w wiosce,

w niewielkim miasteczku, tam, gdzie wszyscy się znają, gdzie wszyscy wybrani ludzie

są jak na widelcu, moim zdaniem, progi są zbędne.

Natomiast w wielkich organizacjach

są niezbędne, ponieważ właśnie w wielkich organizacjach jest możliwość stworzenia

systemu klienckiego.

Nie chodzi o korupcję, którą łatwo można wychwycić, ale bardzo

skomplikowany system kliencki, w którym układy mogą trwać latami a nawet dziesię-

cioleciami.

Po to, żeby to przerwać, trzeba wprowadzić system kadencyjności, to, co zostało wpro-

wadzone w wojsku, to, co w I Rzeczypospolitej, kiedy nie było kadencyjności hetmanów,

wprowadzono w Konstytucji 3 Maja.

Kadencyjność wprowadzono wtedy właśnie z tego

powodu.

Kadencyjność w wielkich organizacjach jest niezbędna do właściwego funkcjo-

nowania.

Teraz jeszcze wrócę i powiem dwa słowa na temat progów frekwencyjnych.

Otóż, ist-

nieje jakiś fetysz frekwencji.

Jest pytanie, po co ma być 100% frekwencji czy nawet 40%

frekwencji, jeżeli większość obywateli nie chce się wypowiedzieć.

Dzisiaj na tej sali wiele

osób było o to pytanych, ale zrezygnowały ze swojego głosu, nie chciały się wypowiedzieć,

dlatego że uważały, że – albo inni już powiedzieli to, co oni chcieli powiedzieć, albo że nie

Proszę państwa, wiecie państwo, ile osób miało prawo głosu w ojczyźnie demokracji,

w Atenach?

Poniżej 8% mieszkańców a z tego może połowa brała udział w wyborach,

chodziła na agorę.

A zatem 4% osób decydowało o losach społeczności.

W kraju, w fila-

rze, w fundamencie demokracji, jakim jest Anglia, jeszcze na początku XX wieku prawo

głosu miało około 2,5-2,6%, we Francji – poniżej 2%, proszę państwa, ale władze były

wybierane, były kontrolowane i funkcjonowały.

Można się spierać, czy dobrze czy źle, ale

jest też pytanie, czy nasze władze wybierane w ten sposób funkcjonują lepiej czy gorzej.

Całkowite zniesienie progów frekwencyjnych do zera powoduje jedną rzecz.

Jest

to demagogiczne stwierdzenie, że mniejszość będzie decydowała o większości.

Po pierw-

sze – zawsze mówimy tak, że ci, którzy nie idą, a mogliby pójść do referendum czy

też do wyborów, zgadzają się z wolą większości.

Zabrali głos w ten sposób, że zdali się

na większość, poparli większość.

Jeżeli poszło, powiedzmy, nawet 10% osób i połowa czy

60%, czyli 6% ogólnej społeczności zagłosowało za jakimś rozwiązaniem, to tak naprawdę

m.h.

41

za owym rozwiązaniem zagłosowało 96%.

90% pozostałych powiedziało: „Przyłączamy

się do głosu większości”.

Jest to prawidłowa interpretacja procesów demokratycznych.

W demokracji jest jeszcze jedna bardzo ważna sprawa.

Po to, żeby demokracja funk-

cjonowała, trzeba myśleć nie o jednym akcie, jakim jest spełnienie aktu wyborczego

czy aktu głosowania, trzeba jeszcze pamiętać o procesach społecznych, jakie wyzwala

głosowanie.

Proszę państwa, jest tak, że jeżeli wiemy, spodziewamy się tego, iż będzie referendum,

spodziewamy się, iż nie będzie progów wyborczych, uruchamiany wszystkie nasze siły,

wszystkie nasze argumenty, nasze najlepsze zasoby po to, żeby przekonać do swojej racji.

To dopiero jest żywa demokracja.

To jest żywa dyskusja.

To jest walka na argumenty, nie

na haki, nie na jakieś pomówienia, nie rzucanie często fałszywych oskarżeń.

Proszę państwa, to jest prawdziwe życie społeczne, prawdziwe życie obywatelskie.

Do tego powinniśmy zmierzać.

Gwarantuje nam to jedynie zniesienie ograniczeń,

wszystkich kagańców i kajdan, zniesienie tego wszystkiego.

Tylko wtedy będziemy mogli

mówić, że jesteśmy w stanie jakoś porozumiewać się z naszymi sąsiadami, z naszymi

ziomkami.

Jest pytanie, kto to jest polityk.

Z greckiego jest to ziomek, jest to krajan.

Polityka polegała na tym, że znajdowało się reprezentanta, który reprezentował nas,

jego sąsiadów.

Bardzo apeluję do panów posłów o to, żeby to wpisać.

Apeluję też szczególnie do pana

Regulskiego, z którym ostatnio mieliśmy starcie, w którym zarzuciłem panu, że jest pan

wrogiem demokracji właśnie z tego powodu.

Referenda – jedynym mandatem, który sprawia, że panowie posłowie, pan prezydent,

panowie prezydenci miast, panowie radni w miastach – już ostatnie zdanie – sprawują

swoją władzę jest to, że głupi ludzie, pijacy, ludzie niewierni idą do wyborów i wrzucają

swoją kartkę.

Ci wszyscy panowie, których wymieniłem, wszyscy reprezentanci repre-

zentują owych ludzi, w cudzysłowie – „szare masy”, w cudzysłowie – „wszystkich głupich

ludzi”, którymi później w swoich niektórych wypowiedziach pomiatają.

Trzeba o tym

pamiętać.

Trzeba z pokorą pochylić się nad tymi ludźmi.

Nie można mówić, że skoro

są głupi to, wobec tego, mogę za nich zadecydować.

Wiedząc o tym, że nie mają wiedzy,

mam pójść do nich i przekonywać ich.

Jedynym sposobem, żeby zmusić tych ludzi, który nie chcą tego robić, jest to, żeby

referenda odwoławcze miały zerowy poziom frekwencji.

Wtedy prezydent miasta, bur-

mistrz czy jakikolwiek członek władzy przedstawicielskiej, przepraszam, wykonawczej

przedstawicielskiej będzie czuł się kontrolowany.

Co to oznacza, odsyłam na stronę JOW, gdzie kiedyś napisałem artykulik pod tytułem

„Test hydraulika”.

Jeżeli państwo spróbujecie wpuścić do domu hydraulika i powiedzieć:

„Ma pan dwa tygodnie, ma pan gwarancję dniówki 100 czy 200 zł, cokolwiek by pan nie

zrobił, nie odwołam pana, nie wyrzucę” – proszę zrobić taki test z hydraulikiem czy

jakimkolwiek innym rzemieślnikiem, proszę zobaczyć po dwóch tygodniach, czy wykonał

swoją pracę.

Dziękuję bardzo.

Proszę o zabranie głosu pana Adama Kotuchę.

Przewodniczący Zarządu Demokracji Bezpośredniej Adam Kotucha:

Szanowni państwo, na początku chciałbym poprosić protokolantów, żeby w protokole

znalazło się, iż rozdaliśmy broszurę, która zawiera nasze pełne uzasadnienie z faktami.

Nie otrzymaliście?

W takim razie na pewno otrzymacie mailowo, zresztą tę możemy podać.

Jest to pierwsza kwestia.

Druga kwestia, powiedziano już tak dużo, że z mojej strony będzie to już tylko tytu-

łem uzupełnienia bardziej naukowego, mniej z emocjami.

Po pierwsze, związki gmin,

związki miast powoływały się na fakt, że w Szwajcarii nie odwołuje się polityków.

Nie

całkiem to prawda, dwa kantony posiadają instytucję odwołania.

Niemniej zadajemy

sobie pytanie, dlaczego tak jest.

Otóż dlatego, że w Szwajcarii politycy tak naprawdę nie

42 m.h.

mają władzy.

To znaczy większość decyzji jest podejmowana, nawet niekiedy obligato-

ryjnie, przez mieszkańców.

Jeżeli władzę nad budżetem oddacie państwo do zatwierdzenia mieszkańcom w obli-

gatoryjnym referendum, to OK, nie musicie być odwoływani.

Takie jest moje stanowi-

sko.

Natomiast dopóki, tak naprawdę, macie jakąś władzę jako samorządowcy, niestety,

mamy prawo was odwołać.

Drugi przykład stanowią Stany Zjednoczone.

Przecież nie tylko Szwajcaria jest kra-

jem referendalnym, Stany Zjednoczone na poziomie stanowym również.

Instytucja recall

sięga tam nawet senatora, czyli tak naprawdę organu krajowego.

Nie mówię o guberna-

torach, nie mówię o politykach samorządowych.

Tak więc powoływanie się tutaj tylko

na Szwajcarię w kwestii demokracji bezpośredniej jest zdecydowanym błędem.

Powiedziano kilka zdań o referendum odwoławczym.

Uzupełnię tylko gwoli ścisłości.

Co do niekonstytucyjności, pełna zgoda.

Niekonstytucyjność wynika z tzw. stanów fak-

tycznych.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie oceniał takie kwestie, między innymi

prawo do głosowania aresztantów.

Tak naprawdę mieli oni prawo do głosowania, ale

procedura karna zabraniała przewieźć ich w miejsce głosowania.

Uchylono ów przepis.

Były też inne przykłady.

Przepis, który w 100% uniemożliwia odwołanie, niestety będzie

niekonstytucyjny.

Jeżeli pan prezydent chciałby to zmienić, musi wystąpić z inicjatywą

zmiany Konstytucji RP.

Jako prawnik jestem co do tego przekonany.

Jeżeli chodzi o negatywną wagę głosu, dość szeroko o tym pisałem, tak więc bardzo

się cieszę, że pan doktor o tym wspomniał.

Pan doktor nazywa do negatywną siłą głosu,

ja negatywną wagą – negative weigth of voice.

Trybunał konstytucyjny w Niemczech

zakwestionował negatywną wagę głosu, a Trybunał Konstytucyjny w Polsce wzoruje się

na niemieckim.

Posiadanie progów frekwencyjnych w ogóle jest archaiczne.

Na Zacho-

dzie odchodzi się od tego na szeroką skalę.

Obawiam się, że Trybunał Konstytucyjny

w Polsce pójdzie w tę samą stronę.

Warto dodać, że nasze wejście do Unii Europejskiej

– niezależnie, czy jesteśmy sceptykami czy entuzjastami – również oparło się na nega-

tywnej sile głosu.

Siła głosów przeciwko zadecydowała o przekroczeniu progu frekwen-

cyjnego.

Jeżeli chodzi o tajność głosowania, było tutaj kilka przykładów – troszeczkę to roz-

winę.

Tajność głosowania nie polega li tylko na tym, że nie istnieje prawo, które pozwala

innym osobom zapoznać się z naszym głosem, ale że nie istnieje taka fizyczna możliwość.

Dlatego państwo nie podpisujecie kart do głosowania, pomimo tego że są zapieczęto-

wane a dostęp do nich ma tylko prokuratura i sąd.

Nie podpisujecie kart do głosowania.

Niestety, na listach frekwencyjnych, czyli na spisach wyborców zostawiacie podpis.

Nie

obchodzi mnie argument komisarza wyborczego (w tym momencie prowadzimy pro-

ces w tej sprawie), że są one zapieczętowane.

W takim razie podpisujmy się na kartach

do głosowania, które też są zapieczętowane.

A więc tajność głosowania jest naruszana

przez próg frekwencyjny, gdyż – tak jak powiedziano wcześniej – włodarze miast mają

interes w tym, żeby zapoznać się, kto w ogóle poszedł na referendum a nie z tym, jak

głosował.

Ba, a gdzie są spisy wyborców?

W gminie, której włodarz jest właśnie odwoły-

wany.

A więc radziłbym przemyśleć tę kwestię.

Często pada też argument, że referenda merytoryczne wprowadzają jakiś chaos, jakąś

niestabilność budżetową.

Powiem tak: nie podobałoby mi się, gdyby zdanie przez Komi-

sję było podejmowane bez naukowych faktów.

Niestety, nauka temu przeczy.

Są badania.

Mogę podać nazwiska Kirschgessnera, Bruno Frey`a, Millera, Blooma, także niemiec-

kich sceptyków, uczonych marburskich z Sankt Gallen.

Wszyscy mówią, że wszystkie

instytucje demokracji bezpośredniej (badania przeprowadzano w osiemdziesięciu ośmiu

krajach a nie tylko w Szwajcarii) wpływają pozytywnie na gospodarkę lokalną.

W róż-

nym stopniu w różnych krajach, nigdy – negatywnie.

Rozważyłbym kwestie tego, że między innymi inicjatywa uchwałodawcza w projekcie

ustawy nie może dotyczyć kwestii budżetowych.

Siłą rzeczy nie mogą też referenda,

ponieważ jest analiza finansowa i samoopodatkowanie.

Jest to bzdura.

Jedyny stan Sta-

nów Zjednoczonych, w którym referendum nie może dotyczyć budżetu, ma największe

zadłużenie publiczne.

Jest to Kalifornia.

A więc jest to znamienne.

Zastanowiłbym się

nad tym.

Mają one pozytywny wpływ.

m.h.

43

Na koniec już tylko o inicjatywie uchwałodawczej, ponieważ została dość szeroko

pominięta.

Jest to bardzo ważna instytucja.

Jak powiedział Sławek, projekt ustala próg

na 15%.

W broszurach macie państwo zestawienie dotychczasowych progów, które

przyjęły miasta.

Naczelny Sąd Administracyjny w zeszłym tygodniu potwierdził, że jest

to legalne.

Nie potrzeba sankcji ustawowej, aczkolwiek bardzo dobrze, że się pojawiła,

teraz gmina czy powiat będą zobligowane do wprowadzenia owej instytucji.

15% jest to za dużo, to już łatwiej zrobić referendum, ponieważ tu jest 10%.

Na pewno

mieszkaniec woli odwołać się do woli i mądrości ludzi niż do rady.

Moim zdaniem, musi

to być maksymalnie 2% a i tak jest to dużo.

Najwyżej w tym momencie jest w Katowi-

cach – jest to 4%.

15% musi ulec gwałtownemu zmniejszeniu.

Takie jest stanowisko Demokracji Bezpośredniej.

Bardzo dziękuję za wysłuchanie.

Proszę o zabranie głosu pana Kazimierza Barczyka, przewodniczącego Sejmiku Woje-

wództwa Małopolskiego.

Przewodniczący Konwentu Przewodniczących Sejmików Wojewódzkich Rzeczypospo-

litej Polskiej Kazimierz Barczyk:

Dziękuję.

Panie przewodniczący, panie i panowie!

Dziękuję również Kancelarii Prezydenta RP, panu prezydentowi za przygotowanie

projektu ustawy.

Na ręce panów przewodniczących chciałbym podziękować Sejmowi

za zorganizowanie wysłuchania.

Są to dwa ważne elementy w tej sprawie: nowy projekt oraz wysłuchanie – to również

pewna nowość w naszych warunkach.

Proszę państwa, reforma samorządowa, która przywróciła odrodzony samorząd,

wywodziła się z ducha Solidarności.

Była to rewolucja ludowa.

Braliśmy sprawy w swoje

ręce.

Byłem jednym ze współautorów, ze współuczestników prac nad reformą gminną

a, potem w kancelarii premiera Buzka, jako sekretarz stanu – nad ustawą powiatową

i wojewódzką.

Teraz projekt prezydencki jest trzecim etapem reformy samorządowej

w Polsce, etapem potrzebnym.

Potrzebnym, ponieważ potrzeba tego, co jest zawarte

w tytule ustawy, czyli wzmocnienia udziału mieszkańców w samorządzie terytorialnym,

jak też współdziałania gmin.

W PRL gmina podlegała powiatowi, powiat – województwu,

województwo – rządowi, dalej KC.

Teraz można powiedzieć, że każdy sobie rzepkę skro-

bie, jest niezależny w świetle prawa.

Jedynie przed samorządowym kolegium odwoław-

czym są oceniane decyzje administracyjne.

Brakuje współdziałania pomiędzy gminami.

Pierwszy element ludowy, obywatelski.

Kiedy było bardzo wielu radnych, w imię efektywności ograniczaliśmy liczbę radnych,

samorząd zetatyzował się.

W związku z tym trzeba tchnąć w niego ducha.

Mamy deficyt

gnozy dla Polski bądź dla Unii Europejskiej, musi postawić tego rodzaju tezy i próbować

wprowadzić je w życie.

Projekt ten jest próbą, którą – oczywiście – trzeba poprawiać, ale

próbą idącą w tym kierunku.

Jednym zdaniem odwołam się do raportu Hausnera, który w istocie ducha mojego

myślenia, ducha potrzeby wprowadzenia społeczeństwa obywatelskiego, budowy Polski,

jedni krzyczą, że dla Polaków, budowy Polski Polaków, obywateli Polski, mieszkańców

Polski, aktywnych, gdzie 10% aktywnie interesuje się polityką, ale wszyscy kiedy chcą,

mają prawo zabrać głos stosownie do sytuacji, do miejsca, które ich poruszy, które jest,

które ich ciągnie, w którym będą się chcieli wypowiedzieć...

W związku z tym teraz jest pytanie: czy będziemy bardziej rozbudowywać model

zachodni czy model wschodni.

Wschodni widzimy.

Chwała Bogu, że na Ukrainie jest

pobudzenie.

Gdyby ludzie się nie obudzili jak my trzydzieści lat temu, oczywiście zaraz

byliby do końca połknięci przez Azję.

Natomiast w naszych warunkach, jeżeli nie dopeł-

nimy samorządu również elementem obywatelskim to – po prostu – przegramy, ponie-

waż bierność jest najgorszą rzeczą.

Alternatywą jest – oczywiście – wybuch, który też

może być.

Widać, ilu jest oburzonych.

44 m.h.

W tej sytuacji wstępne rzucanie krytycznych uwag czy inwektyw, obojętnie czego, jest

to tylko mała przymiarka do tego, co może zdarzyć.

Cała elita polityczna czy to z powodu

samorządowców, czy to z powodu władz krajowych może być przegoniona, oczywiście

– ze stratą dla Polski i dla tych, którzy przeganiają, ponieważ takie rewolucje są nam

niepotrzebne, kiedy są tylko jakimś emocjami na dużą skalę.

Proszę państwa, dwadzieścia kilka lat temu byłem pierwszym przewodniczącym rady

miasta Krakowa, teraz jestem przewodniczącym sejmiku małopolskiego, przewodniczą-

cym Konwentu Przewodniczących Sejmików Województw w Polsce.

Cały czas jestem

radnym.

Byłem i posłem, i ministrem.

Natomiast nie zostałem prezydentem, chociaż

koledzy chcieli mnie wybrać, gdyż wówczas radni wybierali prezydentów.

Mam optykę

bardziej społeczną, bardziej obywatelską.

Z tego powodu wypowiem pewną obronę,

popierając wprowadzenie większej rangi mieszkańców, organizacji pozarządowych.

Jest

w tej sprawie wielu adwokatów i bardzo dobrze, zresztą sam projekt jest adwokatem tego

kierunku myślenia.

Wypowiadali się też przedstawiciele władz wykonawczych, prezy-

sami są bardzo mocnymi adwokatami.

W swej wypowiedzi będę adwokatem radnych

i rad sejmików.

Proszę państwa, jest niebezpieczny przechył w naszej strukturze.

Mówiłem o braku

obywateli, ale jest też niebezpieczny przechył, kiedy organy stanowiące i kontrolne

w samorządzie terytorialnym, szczególnie w gminach, nabierają coraz bardziej charak-

teru fasadowego.

Zaledwie 20-30% władzy jest w rękach rad i radnych – jest to etaty-

zacja.

Jest to też element pewnego biurokratyzowania samorządu.

W związku z tym,

zgodnie z projektem, należy wprowadzić głosowania jawne i imienne we wszystkich

organach stanowiących, żeby wszyscy widzieli, jak kto głosował, żeby każdy przyjmował

odpowiedzialność za swoje czyny.

Podobnie we władzach wykonawczych.

Wiem, że to bardzo boli członków władz wykonawczych kolegialnych.

Również

powinni oni głosować imiennie – nie jest to żaden problem techniczny – po to, żeby

wszyscy wiedzieli, żeby nikt nie mógł się zaprzeć jak głosował w danej sprawie.

Kończąc jeszcze kilka uwag.

Proszę państwa, apeluję do pana ministra Dziekoń-

skiego, do pana profesora Regulskiego, którzy duchem ustawy bardzo zdenerwowali

władze wykonawcze.

Jestem z wami solidarny, solidarni są radni w całej Polsce, których

jest kilkadziesiąt tysięcy.

W pewnym zakresie nie są solidarni burmistrzowie, wójtowie,

prezydenci, starostowie czy marszałkowie, ponieważ zaproponowaliście rzecz, wydawa-

łoby się, odważną, ale zupełnie minimalną a mianowici.

żeby rady powiatu, gminy miały

wyodrębnioną strukturę urzędu, biuro, żeby było to coś podobnego do Sejmu.

Panowie

posłowie, senatorowie rozumiecie, co to jest, gdyby wami rządził tutaj rząd i bylibyście

tylko jakimś przedłużeniem czegoś tam.

Lokalne parlamenty, regionalne parlamenty,

parlament krajowy jest to rzecz konieczna.

Od żenujących sytuacji sterowania radnymi

poprzez struktury urzędu radnych trzeba bronić, ponieważ są bezradni także i z tego

powodu.

Ostatnie zdanie.

Rada gminy nawet nie może uchwalić sobie swojego regulaminu,

ponieważ to starosta bądź wójt uchwala.

Biuro rady merytorycznie nie może podlegać

przewodniczącemu rady a na opinie, na ekspertyzy w ogóle nie można dostać pieniędzy,

żeby radni mogli kontrolować, gdyż są organem kontrolnym.

Ten przechył po prostu

musi być usunięty.

Bardzo proszę, apeluję do posłów, żeby w imię dobrej demokracji w Polsce wprowa-

dzili również ten element równowagi.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Proszę o zabranie głosu pana Andrzeja Budzyka, mediatora z listy Ministra Pracy

i Polityki Społecznej, którego wypowiedź zamyka tę turę wypowiedzi.

Panowie przewodniczący, panie i panowie!

m.h.

45

Chciałbym krótko powiedzieć, że środowisko mediatorów chciałoby się włączyć

w prace nad ustawą, dlatego że mamy sporo doświadczeń, którymi możemy się podzielić

– ustawowo od 1991 roku a z czasów Solidarności jeszcze od 1982 roku.

Wiedza – moim

zdaniem – wiedza organiczna, powinna być przydatna w tworzeniu ustawy.

Sprawą nadrzędną w tworzeniu aktu wykonawczego jest to, żeby nie promował opor-

tunizmu.

W tymże akcie ustawodawczym jest wiele wątpliwych zapisów, które powinny

podlegać dyskusji i korekcie.

Moi przedmówcy już wypowiedzieli się szczegółowo na ten

temat.

W tej chwili mówię tylko dlatego, żeby formalnie zgłosić, iż po dyskusji jutro

i w następnych dniach z moimi przyjaciółmi zajmującymi się mediacją – z listy Ministra

Pracy i Polityki Społecznej jest takich osób dwieście, w całej Polsce jest około dwóch

tysięcy – postaramy się, może w takiej części jak na greckiej agorze, dostarczyć jakieś

stanowisko, które będzie zbiorem indywidualnej wiedzy na temat rozwoju i reformy pol-

skiego samorządu od samego początku do dzisiaj.

Dziękuję państwu bardzo za wysłuchanie.

Dziękuję wszystkim, którzy umożliwili to,

że odbywa się wysłuchanie publiczne.

demokracji są konsultacje.

Chciałbym, żeby konsultacje zostały wzmocnione ustawo-

dawczo ze względu na fakt, iż mają charakter niewiążący.

W związku z tym powinny

być mocniejsze proceduralnie.

Nie chciałbym mieć takiej sytuacji, jaką kiedyś mieliśmy

w Warszawie, gdzie konsultacje odbywały się w samorządzie po uchwale organów samo-

rządowych.

Przewodniczący poseł Piotr Zgorzelski (PSL):

Panie przewodniczący, szanowni państwo, Wysoka Komisjo, wszyscy uczestnicy wysłu-

chania sejmowego!

Bardzo dziękuję.

Chciałbym przekazać podziękowania pana prezydenta wobec Komisji, która przyjęła

jego rekomendację wyrażoną ustami pana profesora Regulskiego, żeby doszło do wysłu-

chania obywatelskiego.

Pokazało ono wyraźnie, iż rozmowa nad projektem zawsze jest

potrzebna, iż możliwość przedstawienia różnych poglądów i opinii zawsze jest użyteczna.

Użyteczna przede wszystkim dla posłów, którzy będą pracowali nad projektem, ale też

dla samego wnioskodawcy, który przygotowywał projekt i, oczywiście, będzie uczestni-

czył w procesie legislacyjnym.

Jednocześnie chciałbym wyjaśnić kilka zgłoszonych tutaj wątpliwości czy też pytań

o spójność tej ustawy z projektem przygotowanym w Ministerstwie Administracji

i Cyfryzacji.

Projekty te dotyczą odrębnych materii prawnych.

Jedyną kwestią, która jest

wspólna dla obu projektów, jest formuła związku komunalnego powiatowo-gminnego.

Jest to jedyna wspólna norma prawna w obu projektach.

Pozostałe rozwiązania prawne

dotyczą całkowicie innej materii, również innej problematyki.

Warto również zwrócić uwagę, że projekt ten jest rezultatem długiego procedowania,

procedowania, które było zainspirowane ze strony organizacji samorządowych, przez

organizacje samorządowe poprzez wręczenie, przekazanie panu prezydentowi, wnio-

sków do białej księgi.

Nastąpiło to w październiku 2010 roku.

Od tego czasu odbyło się

kilka debat, forów debat publicznych, kilkanaście spotkań konsultacyjnych.

Sam projekt

w swoich kolejnych wersjach był szeroko prezentowany zarówno w Polsce na wielu spo-

tkaniach, jak i w bezpośrednich spotkaniach organizowanych w kancelarii.

Wszystkim

tym osobom, które uczestniczyły w procesie powstawania projektu, chciałbym bardzo

serdecznie podziękować.

Oznacza to również, że po pewnym okresie debaty, jak mniemam, szerokiej debaty

publicznej, następuje pewien okres, w którym należy kończyć debatę i próbować kon-

kludować zaproponowane rozwiązania poprzez decyzje parlamentu.

Wydaje się, że dzi-

siejsze wysłuchanie w sposób jednoznaczny wskazuje, po pierwsze – na celowość tych

regulacji, które zostały tutaj zaproponowane.

Celowość ta została potwierdzona zarówno

46 m.h.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

przez przedstawicieli organizacji samorządu terytorialnego różnych rodzajów i kategorii,

jak również przez różne środowiska związane z organizacjami pozarządowymi, z orga-

nizacjami społecznymi.

Wydaje się, że w ten sposób zamiar pana prezydenta, żeby spró-

bować znaleźć rozwiązanie, które w jakimś sensie byłoby rozwiązaniem racjonalnego,

pozytywnego kompromisu co do jego ogólnych zasad chyba, jest potwierdzony przez

to wysłuchanie.

Oczywiście, rozumiem również, że pewne wątpliwości, zgłaszane pytania czy też

uwagi dotyczące kształtu referendów będą przedmiotem dalszej dyskusji.

Chciałem

tylko zaznaczyć, że ze strony pana prezydenta zarówno w samym projekcie, jak też

w trakcie jego wystąpień publicznych wyraźnie, w szczególny sposób, bardzo mocno była

podnoszona kwestia referendum tematycznego jako tego referendum, które nie tylko

w faktyczny i skuteczny sposób ma prowadzić do mechanizmów demokracji bezpośred-

niej, ale które również powinno pozwolić na większe zaangażowanie obywateli w pro-

cesy podejmowania decyzji, jak też przenieść debatę w samorządach terytorialnych,

oderwać ją od kwestii politycznych i skupić ją na kwestiach merytorycznych.

Dlatego,

że samorząd terytorialny jest przecież powoływany po to, żeby rozwiązywać konkretne

sprawy, konkretne problemy a w mniejszym stopniu – zajmować się dyskusją czy wła-

ściwie w ogóle nie zajmować się dyskusją dotyczącą, że tak powiem, władzy, szczególnie

w wymiarze politycznym.

Warto również zwrócić uwagę na podnoszoną w trakcie dzisiejszego spotkania kwestię

praktyki funkcjonowania samorządu terytorialnego, jak również tych rozwiązań, które

w wielu gminach w jakimś sensie były prekursorskie w stosunku do projektu a z któ-

rych to rozwiązań, nie ukrywam, również skorzystaliśmy w trakcie przygotowywania

rozwiązań projektu.

Jak chociażby ze standardów inicjatyw uchwałodawczych, stan-

dardów konsultacji społecznych, standardów wysłuchań obywatelskich, które niektóre

gminy i powiaty w Polsce już stosowały.

Uważamy, że tego rodzaju rozwiązania, które

już istnieją w Polsce, które już funkcjonują w Polsce, również powinny być przedmiotem

– tak jak było powiedziane na tej sali – szerokiej promocji, ponieważ demokracja to nie

jest kwestia tylko litery prawa, ale jest to również kwestia praktyki demokratycznej.

Po to, żeby praktykę demokratyczną, praktykę demokracji wzmocnić, pan prezydent

postanowił o uruchomieniu czy też zorganizowaniu Nagrody Obywatelskiej Prezydenta

RP, która połączona z Witryną Obywatelską Prezydenta RP – z jednej strony – pozwala

na podzielenie się dobrymi praktykami ze strony tych wszystkich, którzy je uprawiają,

praktykują, jak również na zaznaczenie czy też uhonorowanie tych osób, które w szcze-

gólny sposób są liderami nowych, dobrych rozwiązań w dziedzinie wspólnoty w zarzą-

dzaniu samorządowym.

Warto również zwrócić uwagę, że niektóre kwestie, które były podnoszone przez pań-

stwa, być może w niedostateczny sposób są uwzględniane w projekcie ustawy, ale jednak

istnieją – chociażby kwestia, która była poruszana a dotycząca problematyki możliwości

prowadzenia przez gminy, powiaty działalności gospodarczej.

Z jednej strony jest ona

uwarunkowana, po pierwsze – koniecznością wpisania takiej działalności gospodarczej

w strategię rozwoju gminy, która przecież jest przygotowywana przez radę.

To rada

podejmuje decyzje o tym, w jaki sposób strategia ta może być realizowana.

Po drugie –

proszę też zwrócić uwagę, że ustawa w jednym ze swoich artykułów zawiera konieczność

przedstawiania publicznie informacji o stanie zobowiązań spółek prawa handlowego,

które są własnością jednostki samorządu terytorialnego.

Chodzi nam także o to, żeby

zwiększyć kontrolę publiczną nad spółkami prawa handlowego wtedy, kiedy wykonują

one zadania publiczne, wtedy, kiedy są własnością gminy.

Jest to swoistego rodzaju

wyłom.

Warto też zwrócić uwagę, że pewne dyskusje czy wątpliwości, które były tutaj zgła-

szane w kontekście stowarzyszeń i komitetów aktywności lokalnej, dotyczą bardzo

szczególnego obszaru działań.

Zamiarem projektu ustawy nie było wyeliminowanie czy

też zastępowanie obecnych stowarzyszeń zwykłych, zamiarem i celem ustawy było jedy-

nie zapewnienie takiej formuły realizowania działań publicznych, w której współdzia-

łanie mieszkańców, współdziałanie mieszkańców właśnie w formie komitetów aktyw-

ności lokalnej czy w formie stowarzyszeń zwykłych, mogłoby się spotkać ze wsparciem

m.h.

47

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

ze strony samorządów terytorialnych, chociażby poprzez formułę budżetu, rezerwy

budżetowej przeznaczonej na tego rodzaju działania.

Coś, co dzisiaj jest robione czy też

czynione w wielu gminach na zasadzie trochę, że tak powiem, obok prawa (jeżeli można

tak to ująć) czyli tzw. wspólne działania gminy i mieszkańców dla ulepszenia swojej miej-

scowości, dla budowania dróg, dla budowania lokalnej, bardzo lokalnej infrastruktury

komunalnej, wydaje się, że jest bardzo ważne.

Bardzo ważne jest, żeby tego rodzaju

działania mogły odbywać się w sposób transparentny, przejrzysty, jawny.

Do tego służą

rozwiązania, które są zaproponowane w ustawie.

Bardzo dziękujemy również za dostrzeżenie w projekcie ustawy tej szczególnej war-

tości, jaką jest możliwość wykorzystania tradycyjnych form demokracji lokalnej, szcze-

gólnie tak ważnej w obszarach wiejskich, jakimi są zebranie mieszkańców oraz wszel-

kie związane z tym tradycyjne prerogatywy funkcjonowania struktury sołectw a tym

samym osób sołtysów.

Wydaje się, że jest to ważna rzecz, żeby demokracja tam, gdzie

dobrze praktykuje, tam, gdzie ma już kilkusetletnią tradycję, mogła być kontynuowana

w naszych nowych formach demokracji samorządu terytorialnego.

Wydaje się, że warte w trakcie dyskusji były również te głosy, które mówiły o koniecz-

ności dostrzeżenia i rozważenia w jakimś stopniu personalnego wymiaru funkcjonowa-

nia samorządu terytorialnego, jak też dostrzeżenia w personalnym wymiarze funkcjono-

wania samorządu terytorialnego możliwości pełnienia przez radnych w sposób aktywny

i skuteczny swojej roli radnego wyposażonego w odpowiednie zaplecze czy też możliwo-

ciele organów wykonawczych, którzy działają na rzecz swoich gmin i swoich wspólnot,

po zakończeniu kadencji mają zakaz podejmowania przez okres dwóch lat działalności

gospodarczej w podmiotach, w stosunku do których były przez nich podejmowane decy-

zje administracyjne.

sensie możliwości działania, w pewnym sensie ograniczenie praw obywatelskich, które

w jakimś sensie jest niezrekompensowane a jest szczególnie dotkliwe w przypadku

małych miejscowości, gdzie w sposób oczywisty wójt, burmistrz, prezydent, podejmując

chociażby decyzje w sprawie ustalania wysokości opłat w odniesieniu do różnego rodzaju

działań, de facto podejmuje decyzje praktycznie wobec wszystkich pracodawców w małej

miejscowości.

Wydaje się, że z tego względu podnoszone ze strony samorządu terytorialnego kwe-

stie pewnej nierówności powinny być dostrzeżone w trakcie procesu legislacyjnego.

Bardzo serdecznie dziękując za wszystkie uwagi, wierzę, że będą one dobrą inspiracją

dla rozwiązań.

Szczególnie chciałbym podziękować za ducha konstruktywnej debaty,

ducha konstruktywnej wymiany poglądów, który istniał na tej sali.

Wydaje mi się, wie-

rzę, że dalej istnieje, pomimo – oczywistej – różnicy co do niektórych bardzo szczegóło-

wych rozwiązań.

Bardzo dziękuję.

Dziękuję bardzo szczególnie tym, którzy dotrwali do końca, członkom Komisji Samo-

rządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, panom posłom, tym wszystkim, którzy

wzięli udział w wysłuchaniu publicznym, przedstawicielom pana prezydenta.

Chciałbym podzielić pogląd pana ministra, że ta niezwykle twórcza (mam nadzieję,

że dla nas wszystkich) dyskusja będzie niezwykle inspirująca dla posłów do dalszych prac

nad, pewnie wszyscy jesteśmy o tym przekonani, ważnym projektem ustawy.

Zamykam nasze posiedzenie.

Dziękuję bardzo.

Poniżej teksty wystąpień niewygłoszonych

"'':\

()B~WATfLf

, ,

, ,

Warszawa, 10 grudnia 2013

SEJM RzECZPOSPOUTEJ PO&.SKIEJ

w/m

WYStUCHANIE PUBUaNE

w sprawie projektu ustawy 0 wspotdziatanlu w samorzCldzle terytorialnym

- stanowisko Instytutu Spraw Obywatelsklch

1.

Uwaiamy za przedwczesnCl propozycj~ zliberalizowanla zasad tworzenja i przyst~powania

do spOtek prawa handlowego przez jednostki samorzCldu terytorlalnego.

Dotychczas gmlna, aby utworzyf lub PrzystClplc do spotki poza sferCi uzytecznosci publicznej

poprzez wnlesienie aportu musiata udowodnlf, Ii Inne zadysponowanie sktadnikiem mienla

narazltoby samorzCld na powainCi strat~ majCltkowCl.

Prezydent zwalania gmln~ z obowiClZku

udowodnienia korzysci wynlkajClcych z zatoienia spOtki, czego elementem musi byf napisanle

profesjonalnego blznes-planu.

Innymi stowy, konsekwencjCl propozycji prezydenta jest regres

standardow zarzCldzania samorzCldem.

Dotychczas warunkiem przyst~powania do spOtek zajmujClcych si~ dzlatalnosdCl wydawniczCl,

edukacyjnfl, promocyjnCl, konsultlngowCl I sportowCl byto oceniane przez SCld administracyjny

kryterium Ich Istotnosci dla rozwoju samorzCldu gmlnnego.

Taki warunek przymuszaf

samorzCldowcow do przeprowadzenia dowodu, ktory ostatby sIt: przed sCldem

adminlstracyjnym, ie zafoienie spOtld jest korzystne dla wsp6lnoty lokalnej.

W swolch

propozycjach prezydent uchyla ten warunek.

Prezydent proponuje, by gminy mogly przystt:powac do kaidej spOtki, ktorej prowadzenie

reallzowatoby strategit: jej rozwoju.

Postawienie na turystykt: (a ktora gmina nle chce miec

turystow?) pozwoli na inwestowanie publicznych srodkow poczClwszy od linii lotniczych,

dalekobieinych przewoznikow kolejowych i autobusowych poprzez stacje benzynowe,

hotele na sled pizzerli kOlkzClC.

I)la prezydenta nle istnleje problem finansowania ze irodet publicznych konkurujClcych na

tym samym terenie mit:dzy sobCl spotek gminnej, powiatowej I wojewodzkiej.

InItylutSprawObywatelllklch, ul. ~331107,9O-7341:.ddi

teI.1hIx: 42 630 17 49. e-mail: biUl''lJO!n6pro.org.pI, www.lnspro.org.pl

NIP: 7251872505. REGON: 473224144, KRS: <XXD191928

Nr konta: Bf& wt.odzI11 8784 0003 CXXl5 0010 0013 0001

1

-;\

OB~WATElE

, , ,

,

Mankamentem propozycji Prezydenta jest brak ic.lcicych za IIberalizacjca zasad tworzenia i

przystQPowanla do sp6tek zmian w zakresie dostQPu do informacji publicznej.

Jednca z

konsekwencji petzajcacej komercjalizacji ustug pUblicznych jest odcinanie przez lokalny

establishment obywateli od wiedzy 0 dzlatarno~ci wtadz samorzcadowych coraz czQsciej

reallzowanych za po~rednictwem sp6tek.

Podstawca niejawnoSci jest tzw. tajemnica

przedslQbiorstwa 0 kt6rej mowa w art.11 ust.4 ustawy 0 zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

lub ustawa 0 danych osobowych.

Przeplsy te chronica nle rzeczywiste tajemnice handlowe, a

np. informacjQ w jakiej skali i na jakich warunkach sp6tki komunalne zatrudniaJca dziataczy

partyjnych lub dajca zlecenia z wolnej rQkl uprzywilejowanym firmom.

Dlatego sp6tki

komunalne powinny bye przejrzyste w takim samym stopniu, jak urzQdy - podejmujcac w nich

pracQ kazdy powinien siQ liczyt z upublicznieniem swoich zarobk6w, a firma, kt6ra przyjmuje

zlecenla powinna bye swiadoma jawnosci warunk6w zawieranych um6w.

Szczegatowe

propozycje zmian w zakresle dostQPu do informacjl publicznej patrz punkty 12-15 poniiej.

Drugim braklem uniemozliwiajcacym przyjQCle propozycji prezydenta zliberalizowanla zasad

tworzen;a i przystQPowania do spatek przez samorzcady jest brak wzmocnienia element6w

nadzoru nad dziatalnosclca wtadz lokalnych w ~Iad za powiQkszenlem zakresu ich kompetencji.

Chodzi tu 0 nadzar merytoryczny, a nie formalny.

Realia organ6w stanowicacvch sca takle, ii

nle sprawuje on efektywnego nadzoru nad dziatalnokica organu wykonawczego, chociaiby ze

wzglQdu na brak narzQdzi niezaleznych od organu wykonawczego pozwalajcacych na

merytorycznca weryflkacjQ przedktadanych propozycji.

Bye moze nalezy rozwazyc

umozliwienie skorzystania na wnlosek np. 40% radnych z doradztwa niezaleznych ekspert6w.

Takie bez zmiany standard6w pracy Najwyzszej Izby Kontroli nie wolno liberallzowae zasad

gospodarowanla majcatkiem publicznym.

Aktualnle tryb pracy NiK jest nieefektywny (np.

najwiQksza prywatyzacja komunalna III RP Jakim byta sprzedaz Stotecznego PrzedsiQbiorstwa

Energetyki Cieplnej do dzls nle zostata skontrolowana mlmo upfywu 21at, chociaz transakcja

ta stanowi wzorzec kolejnych prywatyzacji).

Na marginesie, zbadania wymaga zgodnose proponowanych przez prezydenta przepis6w 0

tworzeniu i przystQPowaniu samorzcad6w do sp6tek prawa handlowego z ustawca 0

komercjalizacji i prywatyza cjf.

Skoro mieniem jednostkl samorzcadu terytorialnego mogca

takie bye akcje i udziaty w sp6tkach, to wszystko wskazuje na to, Ii Prezydent proponuje

kolejny tryb zbywanla akcjl obok sposob6w wskazanych w w/w ustawie.

Ustawa ta przyjQta

obecny ksztatt po wielu latach dobrych I ztych do~wiadczen, tymczasem propozycja

prezydenta omlja ustanowlone tam zabezpieczenla maksymallzujcace bezstronnosc wyboru

Inwestora i wpfywOw z prywatyzacji bcadz innych jej korzysci dla interesu publlcznego.

2

lnatylut Spraw Obywatelsklch, ul. ~33.''107.

9().734 t6dZ

IelJfax: 42630 17 49. e-mail: biuroOlnspro.OIg.pI. www.lnspro.orv.pI

NF: 7251872505. REGON: 473224144. KRS: 0000191928

Nr ironia: BSRz wtodzl11 8784 0003 0005 001 0 0013 (0)1

-:\

08Y.WATElE

, , ,

,

Ot6i autorzy nowelizacji nle przewldujCl wyboru prywatnego wsp6lnika/akcjonarlusza w

trybie ,.konkursowym~1 Kontrola nad wniesionym bezprzetargowo aportem moie zostac

nast4;pnie przej4;ta przez drugCl stron4; poprzez nabycie mniejszosclowego pakietu

udziat6w/akcji przez domlnuJClcego wsp61nlka akcjonariusza.

Jesli spOtka nle b4;dzie

notowana publicznie, podmiot taki b4;dzie uprzywilejowany w nabyciu udzlat6w/akcji

samorzCidu.

Oznacza to, ie grunt zar6wno przy wniesleniu aportem, jak i w przypadku

transakcji na udzlatach/akcjach nie przejdzle ani razu testu wartoscl rynkowej, a mlmo to

samorzCld utraci nad nlm wfadztwo.

z.

Krytycznie ocenlamy propozycj4; zwi4;kszenia frekwencjl wymaganej dla wainoscl

referendum odwotawczego.

Propozycja, aby frekwencja ta wynosita 100% frekwencji w

ostatnich wyborach faktycznie zmierza do paraliiowania referend6w odwotawczych.

W ostatnich latach tylko w jednym przypadku wym6g ten zostatby spelnlony (gmlna Batt6w,

2007 r.).

Propozycja Prezydenta prowadzi do faktycznego uchylenia art.169 ust.3 Konstytucji,

kt6ry przewlduje moiUwost odwotywania organ6w jednostek samorzCldu terytorlalnego.

Naszym zdaniem pr6g frekwencyjny jako warunek wainoSci referendum jest niezgodny z

KonstytucjCl RP.

Mia nowicie, naleiy zauwaiyc, ii Konstytucja rozr6inla 4 rodzaje referendow:

a.

art.90 - referendum ratyflkacyjne traktatu ml~dzynarodowego, kt6rego zasady

przeprowadzenia odsytane SCI do referendum og6lnokrajowego.

b.

art.125 - referendum og61nokrajowe z wymoglem 50% frekwencji dla jego watnoSci;

zasady jego przeprowadzania okreSia ustawa.

c.

art. 170 - referendum lokalne; zasady jego przeprowadzania okresla ustawa.

d.

art.235 - referendum zatwierdzajClce zmiany w Konstytucji, gdzie nie ma wymogu

frekwencji, a jedynle wymog by wi4;kszost gtosujClcych poparta zmlany; brak delegacji dla

ustawodawcy do okreslenia zasad jego przeprowadzania.

Tylko dwa z czterech rodzaj6w referend6w m~jCl zastrzezony w Konstytucji wym6g

frekwencji 50% do ich waznoScI.

Oznacza to, ie tam, gdzie Prawodawca chciat wprowadzenia

frekwencji jako warunku wainoSci referendum, tam uczynit to wprost odpowiednim zapisem

w Konstytucji (patrz art.12S I odsytajClcy do nlego art.90).

Nle jest moiliwe, by autor

Konstytucji w przypadku jednego rodzaju referendum zastrzegaf wymog frekwencji do jego

wainoSci, a w przypadku innych rodzaJ6w referend6w takl zapls wbrew swolm intencjom

przeoczyt.

Brak w Konstytucjl zapisu uzaleiniajClcego wainoSt referendum lokalnego I

konstytucyjnego od frekwencji oznacza wol~ Prawodawcy uznania Ich wainoSci bez wzgl~du

na frekwencj''1.

Zwolennikom przeciwnego poglCldu naleiy zadae IIPomocnlcze" pytanie: w

jaki sposob Prawodawca miatby zapisac w Konstytucji ewentualnCl IntencJ~ wainoscl

3

Inetytut Spraw ~1IItdct~ III.

~331101, 00-134 t6di

talJIax; 42630 17 49, e-mail: bllI''OOIn8pro.org.pI, www.lnspro.org.pI

NIP: 7251872505,REGON: 473224144. KRS:OOOO191928

Nt'' konta: BSRz wt.odZt 11 8784 0003 ()()re 0010 0013 0001

-:\

OB~WATELE

,

\ ,

referendum bez wzglftdu na frekwencjft?

Otoz taki zamiar muslatby przyJett postae zapisu, Ii

"referendum lokalne jest waine bez wzglftdu na frekwencjft".

Gdzie jest jednak w Konstytucji

zapis ustanawiajetcy generalnct zasadfl frekwencjl w gtosowaniach powszechnych, by czynie

od niego takim zapisem wyjcttek?

Dlaczego w takim razle domniemanie frekwencji jako

waznoscl gtosowania nle stosowatoby sift do referendum konstytucyjnego lub wyborow

powszechnych?

"Sztukowanie" rzekomych luk w prawie podobnymi zapisami sprzeciwia sift

elementarnym standardom wyktadnl prawa i sztuki prawidtowej legislacJi, a do tego wtasnie

prowadzi zasada neutralnosci Prawodawcy wzglftdem ograniczenia waznoScI referendum

wymogiem frekwencjl.

W konsekwencji za bezpodstawny nalezy uznae pogletd, ii Prawodawca poprzez zapis

odsyfajetcy ustalenie szczeg6towych przepls6w regulujetcych referendum lokalne do ustawy

pozostawlt uznanlu Parlamentu ewentualne wprowadzenle wymogu frekwencjl do wainosci

gtosowania.

Ustawa "zwykta" nle moze bowlem korygowac autora ustawy zasadniczej, ktory

generalnie m;at na uwadze kwestift frekwencji przy uchwalaniu Konstytucji, i tam, gdzle

uznat ten wymog za konieczny dla dobra publicznego zaznaczyf to precvzvjnym zaplsem.

Uznaniu intencjl Prawodawcy pozostawlenla Parlamentowi ewentualnego wprowadzenia

wymogu frekwencji jako warunku wainosci referendum lokalnego sprzeciwla sift takie

ksztatt analogicznych w tym zakresie przepisow Konstytucjl regulujetcych wybory

powszechne, w tym organow jednostek samorzctdu terytorlalnego.

Autor Konstytucjl w

art.lOO ust.3 mllczy w sprawle wymogu frekwencji dla wainoScI wyborow odsyfajctc w

sprawie szczeg6tow tak jak w przypadku referendum lokalnego do wtasclwej ustawy.

ezy

oznacza to, ie Parlamentowi wolno ustawet wprowadzic wym6g frekwencji dla waznoSci

wyborow?

Je~1i tak, to naruszona bytaby jedna z naczelnych zasad Konstytucji, ze procedury

funkcjonowania panstwa nie mogct dopuszczat ich utkniftcia w martwym punkcie, gdyby np.

z powodu nlskiej frekwencji nie- mogty sift odbye waine wybory.

Je~1i nie, to dlaczego

analogiczne zapisy dotyczctce referendum lokalnego tj. brak wymogu frekwencjl w

Konstytucji i odestanle w sprawie szczeg6tow do ustaw miatyby bye inaczej wyktadane w

przypadku referendow lokalnych, a inaczej w przypadku wyborow?

Obroncy takiej tezy

musieliby przedstawie podstawft prawnct takiego zroinicowania sposobu wyktadnl zapisow

art.lOO I art.170 Konstytucji dotyczctcych tego samego zagadnienia.

Zaznaczye naleiy, Ii w

przypadku referendum w sprawie odwotania organu wykonawczego gminy, ten mechanizm

demokracji bezp0Sredniej nle ma charakteru uzupetnlajctcego demokracjft przedstawicielskct,

a jest rozwlctzaniem 0 znaczenlu ustroJowym.

Jak bowiem powyzej juz zwr6cono uwagft, jest

to jedyna od wprowadzenla w 2002 r. bezposrednich wybor6w wojta/burmistrza/prezydenta

kvJtytut Spraw Obywatol5ldc:h, uI.

WipIlw&kiego 331107.

00-734 t.6dt

1UI.nax: 42630 17 49.

It-mall: bltROlnspro.org.pI.

WWtV./nsIrO.org,pI

NP: 7251872500.IEGON: 473224144.1<RS: !

Xm191928

Nr konfa: BSRz wt.odzIl1 87841XXJ3 WJ5 0010 0013 00J1

4

":\

OB~WATflf

, , ,

,

mozllwosc reallzacJi dyspozycji zawartej w art.169 ust.3 KonstytucjI przewldujClcej

ewentualnosc odwotanla organu wykonawczego gmlny, albowlem konsekwentnie zniesiono

w6wczas mechanizm odwotywania taklego organu przez organ stanowiCiCY.

Dlatego

szczeg61nie w przypadku referendum lokalnego w sprawle odwotania

prezydenta/burmistrza/wojta powinna obowlClzywac wyktadanla przepls6w konstytucyjnych

regulujClCVch wybory powszechne, kt6ra nie przewiduje mozliwosci wprowadzenia przez

Parlament wymogu frekwencji dla waznosci wybor6w.

Nawet jezeli jednak uznae, iz Prawodawca pozostawlt uznanlu Parlamentu dowolne

uregulowanie przepis6w 0 referendum lokalnym aktem rangi ustawy, to ustawa ta mogta

ograniczac prawo zawarte w art.170 Konstytucjl tylko w zakresie dopuszczonym wart.31

ustawy zasadniczej.

Oznacza to, ze nalezafoby dowiesc, w jakl spos6b ograniczenie poprzez

wprowadzenie frekwencjl jako wymogu waznosci referendum prawa do decydowanla 0

sprawach wsp61noty samorzCldowej mlafo na celu zagwarantowanle bezpieczenstwa

Panstwa, porzCldku publicznego, moralnoscl publicznej albo wolnosci I praw innych os6b.

Taka argumentacja nie istnieje.

W szczeg6lnosci, bezpieczenstwu panstwa (0 lie w przypadku

jednej z gmin mozemy m6wic 0 Panstwie) oraz porzCldkowl publlcznemu nie zagraza

rzekoma nlestabllnosc wtadzy wykonawczej, skoro do roku 2002 wtadza wykonawcza mogta

bye odwotana w kazdej chwill przez organ stanowiCiCY.

Nadto, 0 nlestabilnosci nie moze bye

mowy, albowiem procedury przewidujCl natychmlastowe powotanle przez premlera na

miejsce odwotanej osoby komisarza (przed 2002 r. premier byf uprawniony do powotania

komisarza tylko w przypadku powaznej zwtoki w wyborze nowego organu wykonawczego

przez organ stanowiClCV).

Wprowadzony w art. 55 ust.2 uri wym6g frekwencji do waznosci referendum w sprawie

odwotania organu wykonawczego gminy ogranicza prawo przyznane obywatelowi w art.170

Konstytucji, w tym przy.padku przez innych cztonk6w wsp61noty samorz~owej, w

szczegolnosci tych, kt6rzy zwazywszy frekwencj~ w gfosowaniu powszechnych na pozlomie

nie przekraczajClcym 50% (w ostatnlch przed referendum wyborach Prezydenta

m.st.

Warszawy, do kt6rych odsyfa w w/w artykule ustawodawca frekwencja wyniosta

48,45%) nie angazujCl si~ w sprawy publiczne.

W konsekwencji wymogu frekwencji do

waznosci referendum osoby uprawnlone do gfosowania, kt6re nie wzi-:tv w nim udziatu SCI

efektywnie uwzgl~dniane jako gfosy oddane przeclwko pytaniu referendalnemu, ku czemu

ustawa zasadnlcza nie daje zadnych podstaw.

Jezell frekwencja wynosi ponizej 100%

(a racjonalny Prawodawca nle m6gt zatozyc maksymalnej frekwencjl) istnieje nier6wnoSt

gfosu uprzywilejowujClca gfos obywateli zalnteresowanych negatywnym przesCidzeniem

5

InIlyIut Spraw ObywIIteI8kIch, uI.

~331107,00-734 tiId1

teUlax: 42 630 17 49. e-mail: bluroOtnspro.org.pI, www.llllplO.org.pI

NIP: 7251872505,REGON:473224144. KAS:OOOOl91928

Nr kDnIa: BSRz wt.odZi 11 8784 0003 0005 0010 0013 0001

-:\

OB~WATE''LE''

, , .

,

wynlkow referendum poprzez absencj-:.

Jak zauwaiono w Kodeksie Dobrych Praktyk

Referendalnych uchwalonego na zlecenle Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy przez

jednea z jej agend, Komisj,= na rzecz Demokracji przez Prawo (tzw. Komlsja Wenecka), przy

wysoklej stalej absencji w gtosowanlach powszechnych nawet niewielka mnlejszose

korzystajeac z progu frekwencyjnego do waznoScI referendum jest w stanie zablokowae

decyzj,= popleranea przez ogromnea wl,=kszosc angazujeacvch si,= w sprawy publiczne

obywatell

1

• Na przyldad, w przypadku referendum z 13 paidziernika 2013 w Warszawie, aby

pozostae na swoim stanowisku, w przypadku braku progu frekwencyjnego Prezydent

m.st.

Warszawy musialaby przekonae do zagfosowania przeciwko jej odwotaniu tyle samo

osob, ile zagtosowalo za jej odwotaniem, czyll 322.017 osob.

Tymczasem pod reiimem art. 55

ust.2 uri, zwaiywszy frekwencj~ osleagni~ea w 2010 r. na pozlomle 649.049 oddanych gfosow,

do ktorej odwotuje si~ ustawodawca w w/w artykule, wystarczyto Pani Prezydent

dysponowae poparciem lis + 1 glosujeacych w 2010, czyll 259.620 osOb.

Oznacza to, ze glos

o17

nle oddany miat wartose 1,31 gtosu oddanego przeclw odwolaniu (w..

lzs•.6Zo; innymi

slowy, aby zrownowazyc 3 osoby, ktore zostaty przez Hann,= Gronkiewicz-Waltz przekonane

do absencjl, jej oponenci musieti przekonae 4 osoby do udzialu w referendum).

Takiej

moiliwoSci wzmocnlenla sity gtosu swoich zwolennikow ustawodawca nle przyznal

wnioskodawcom referendum 0 odwolanle organu wykonawczego samorzeadu terytorlalnego.

Tak wl~ artykul 55 ust.2 uri poprzez uprzywilejowanie jednej ze stron w sposoble ustalania

wynlkow referendum I roinicowanie wymagan stawianych stronom sporu przekladajeacvch

si,= na sposoby i koszty prowadzenia kampanii referendalnej stoi w sprzecznosci z art.32

Konstytucji, ktora nle daje zadnych podstaw do taklego zroinicowania.

Powyisze zroinlcowanie stron kampanii referendalnej nle wynika bezposredn;o z

Konstytucji.

Oznacza to, ie Ich ustawowe zroinicowanle musl mlee podstaw~ faktycznea.

Z calea pewnosciea nle moie nlea bye stabilizowanie wtadzy wykonawczej, albowlem w

momencie uchwalania ustawy zasadnlczej organy wtadzy wykonawczej mogty bye w kaidym

momencie odwotane przez organ stanowieacy.

Mlmo to, Prawodawca nie zdecydowal 51,= na

wprowadzenie do KonstytucJI zapisOw zmieniajeacych taki stan rzeczy.

Jeieli po

wprowadzeniu bezposredniego wyboru prezydentow, burmlstrzow i wojtow ustawodawca

mial zamiar zwl,=kszenia stabiinoSci tak wybieranych organ6w, to mogt to uczynie ale bez

faktycznego korygowania autora Konstytucji, w tym przypadku poprzez wprowadzenie nle

przewidzianego w Konstytucji dla referendow lokalnych wymogu frekwencjl do ich wainoscl.

1

patrz punkt 51 Memorandum (http://www.venlce.coe,intlwebforms/documents/?pdf:COL-AD(2007)OO8rev-e)

Il18tytut Spraw Obywatel8k1ch, uI.

~331107.

00-734 tOdt

telJlax: 42630 17 49. e-mail: bIiJroOInsp''o.org,pI.

www.lnspro.org.pI

NIP: 7251872505. fIEGON: 473224144, KRS: 0000191928

Nr konta: BSRzwlodzl 118784 00030005001000130001

6

-:\

OB~WATflE

, ,

~

Tymczasem od 2002 ustawodawca zni6st moillwo~c odwotywania organ6w wykonawczych przez

organy stanowiclce.

Oznacza to, ie odwotywanle organ6w wykonawczych gmin w drodze

referendum nabrato znaczenla ustrojowego i stato sit: jedynil moiliwo~ciil realizacji dyspozycji

art.169 ust.3 Konstytucji.

Stabilizacja organ6w wtadzy wykonawczej gmin zostata istotnie

zwi~kszona I dlatego nie rna uzasadnlenia dla zaostrzenia rygoru stabilno~ci wtadz

wykonawczych gminy ponad to, co zaplsano w Konstytucji.

3.

Wnosimy 0 obniienie ilo~ci wymaganych podpis6w pod wnloskiem 0 referendum ze wzgl~du

na lIose mieszkaricow gmlny.

Zbieranie podpis6w w duiych ludno~ciowo jednostkach samorzildu

terytorlalnego jest trudniejsze organlzacyjnie nii w matych.

Proponujemy uwzglt:dnie wym6g 2%

podpis6w mieszkaric6w pod wnioskiem 0 referendum w wojew6dztwach, powiatach i mlastach

na prawach powiatu, 4% w powiatach i miastach oraz 6% w gminach.

Dopuszczamy mozliwo~c

wyzszych wymagari dla referend6w odwotawczych organ6w samorzildu.

4.

Ze wzgl~du na fakt, iz orzecznlctwo sild6w wprowadzlto praktyk~ zaw~zaJilcil zakres

referend6w tematycznych wskazany w ustawie (np. referendum nle moze dotyczye spraw jut

przeSildzonych przez organ stanowiilcy), wnosimy 0 zdeflnlowanie tego zakresu poprzez termin

"w kaidej sprawie publ/cznej".

5.

Wnosimy 0 uwzgl~dnienie ograniczenia kadencji prezydenta/burmistrza/w6jta a takze

radnych do dw6ch petnych kadencji.

Jednoczesnie naleiy wprowadzic po dwukrotnym z rz~du

petnieniu mandatu w organach stanow1ilcych jednostek samorzildu terytorlalnego zakaz

kandydowania na kadencj~ bezposrednio nast~pujilcil po okresie pefnienla mandatu z wyboru

publicznego.

Rotacja os6b petn1ilcych w/w funkcje publlczne przeclwdziatac ~dzie krzepni~clu

struktur partyjnych oraz powstawaniu uktad6w lokalnych, a takie spowoduje zwi~kszenie

uczestnictwa w rZildzenlu wi~kszej liczby obywatell.

6.

KrvtvcznJe oceniamy prawo wtadz samorzadowvch do uzupetnienia pytania referendalnego 0

zgode na samoopodatkowanie mieszkaric6w celem pokrvcla koszt6w wdrozenia w zycie

wynik6w referendum.

Wobec trudnoscl czynionych przez wtadze samorzadowe w szybkim

dostepie do informacii publiczne!

Inlcjatorzy referendum.

kt6rzy nle dysponyja personelem

wvkwallfikowanych osOb nle beda w stanle zweryfikowac twlerdzeri wtadz 0 rzekomvch

kosztach.

Z do~wiadczenia samorzadowego wvnlka tjkie to.

ze lokalny establishment w okresie

kampanil wvborczvch i referendalnych zawsze potrafi wY8ospodarowac srodki na reallzacie

swoich cel6w.

Warunek 30% frekwencii dla waznoscl referendum uzupetnlonego 0 pytanie

podatkowe czyn; de facto zniesienie wymogu frekwencii fikcja, albowiem bedzie on

wprowadzany uznanlowa decvzja wtadz lokalnych.

7

lnatytut Spraw Obywatel8klch. ul. Wi{ickowsklego 331107.

!IO.734 t.~

lel."ax: 42 630 17 49. a·mail: bIuroOInspro.org.pI, www.lnspro.org.pI

NW:7251872505.REGON:473224144.KRS:OOOO191928

Nr kmta: BSRz wtodzt 11 8784 CXXl3 0005 0010 0013 <XXl1

'':\

OSY.WAT£L£

, , ,

~

7.

Ponlewaz ani w Konstytucji, ani w ustawie 0 referendum Iokalnym, ani w kodeksle

wyborczym nle przewiduje sl~ tajnosci gfosowan referendalnych wnioskujemy 0

wprowadzenie odpowledniego zapisu w ustawie.

8.

Wnioskujemy 0 precvzyjny zapis, iz taJnoSciCi gfosowania objc:ta jest takZe IIsta oddajClcv

ch

gtos, jak to zaleea Komisja na Rzecz Demokracji poprzez Prawo Rady Europy w punkcie 1.4.c.

W chwili, w kt6rym absencja lub udziat w gfosowaniu moze bye opowiedzeniem si~ za lub

przeciwko pytaniu referendalnemu tajemnlcCl powinny bye obj~te listy os6b, kt6re oddaty

gfos.

Jak wynika z opubllkowanych wynI k6w, w referendum ws. odwotania Prezydent

m.st.

Warszawy w dn. 13 paidziernika 2013 w pl~ciu komisjach obwodowych (nr 1109, 1130,

11411 1145, 1149) 100% gfosujClcvch zagfosowato za odwotanlem Hanny Gronkiewicz-Waltz.

W konsekwencji nie jest tajemnicCl, jak zagfosowat kazdy uczestnlk gfosowania w tych

obwodach, a przeciez lista wyborc6w jest jawna.

9.

Proponujemy rozwazenie ustawowego wprowadzenia trzeeh statych termin6w odbywania

referend6w lokalnych dla catego kraju (np. kazda ostatnia niedziela wrzesnia, stycznia i

maja).

Trwate zaistnienie dnl referendalnych w kalendarzu sprzyjac b~dzie wyZszej

frekwencji.

Media og6lnopolskie, zwtaszcza publiczne b~CI informowae 0 dniach

referendalnych bez merytorycznego angazowanla si~ z racjl wieloSci referend6w

odbywajClcych si~ w tym samym dniu, jak to rna mlejsce w trakcie kampanii wyborczych lub

odbytych referend6w (ws. przyj~cia Konstytucjl rub akcesu do UE).

Obywatele b~dct

zach~ani w ten sposab do udziatu w referendach przy ograniczonym nacisku perswazji ze

strony grup interes6w dominujClcvch w mediach.

W przypadku przyj~ia taklego rozwictzania

naleiafoby wprowadzit zakaz tctczenia referend6w z wyborami lokalnymi (np. poprzez

wprowadzenle zasady, Ii nle przeprowadza si~ referend6w w ostatni obligatoryjny termin

przypadajctCV przed wyborami lokalnymi.

10.

Wobec godnego poparcia braku wymogu frekwencji w referendum tematycznego do

jego waznoscl, ustawodawca powinien jednak wprowadzlt zapisy stanowlctce bezpiecznik

przed nieracjonalnymi wynlkami referend6w zwfaszcza, jesll pytania referendalne nie

przechodzCl przez weryfikacj~ eksperckct.

Dlatego wydaje si~ poictdane w przypadku

frekwencji nliszej nli W ostatnich wyborach wprowadzenie mozliwoki zawieszenia wynik6w

referendum przez organ stanowictcv lub wykonawczy, co jest rOwnoznaczne z rozplsaniem

nowych wybor6w do tych organow.

Nowo wybrany organ b~dzle uprawniony do

podtrzymanla lub odrzucenia wynik6w referendum.

8

Instytut Spraw Obywatelsklch, uI.

~331107. OO·7341:6dt

tel J!ax; 42 1m 17 49, e·malI: bkIroCinspro.CWlI.

P/.

w..wJnapro.CWlI.pI

NIP: 7251872505,REGON: 473224144,KRS:OOOO191928

Nr kmIa; BSRz wI:Ddzj 11 87840003 0005001000130001

-:\

OB~WATfLf

.

, ,

,

11.

Koniecznym jest wprowadzenie zapis6w usprawniajClcych scieik~ SCldowCl w przypadku

referend6w lokalnych.

Ustawa wymaga wydanie przez sCldy administracyjne obu Instancjl

orzeczenia w terminle 15 dnl od daty skargi na uchwat~ organu stanowlClcego odmawlajClcej

przeprowadzenla referendum.

Ustawodawca nle natoiyi jednak obowiClzku r6wnle pilnego

sporzCldzenla uzasadnienia wyroku I Instancjl, bez kt6rego nle moina ztoiyc kasacji.

PoiCldanym byioby zobowiClzanle SCldu do sporzCldzenia uzasadnlenia w termlnle nle

dtuiszym nli 15 dnl.

Ale i taka poprawka moze okazae sj~ niewystarczajClca.

SCldy egzekwujClc

dotrzymywanie termln6w zawltych przez obywatell same notorycznle Ich nle przestrzegaJCl.

W przypadku jednego z referend6w tematycznych prawomocny wyrok ws. uchwaty

odmawiajClcej wnioskodawcom przeprowadzenia referendum zapadt po 8 miesiClcach, w

czasle kt6rych lokalne wtadze poprzez polityk~ fakt6w dokonanych przeprowadzHy zmlany

czyniClce referendum bezprzedmiotowym.

12.

Bez zmian w dost~pie do informacj; publicznej mozliwose przeprowadzanla referend6w

~dzie bardzo ograniczona.

Brak takich zmian b~dzle mlat tez niekorzystne konsekwencje po

zliberalizowaniu zasad tworzenla I przyst~powanla przez jednostkl samorzCldu terytorialnego

do sp6tek prawa handlowego.

Bezwzgl~dnie naleiy wprowadziC zmiany dotyczClce rozpatrywania przez SamorzCldowe

Kolegia Odwotawcze odwotari od decyzji 0 odmowle udost~pnienla informacj!

publicznej

przez organy jednostek samorzCldu terytorialnego.

Aktualnle dyspozycja 14 dnl na

rozpatrzenie takiego odwotania jest najcz~Sciej nieprzestrzegana i cz~sto wynosi kilka

mlesl~cy.

W zwiClZku z tym nalezy rozwaiye rozpatrywanie takich odwotari przez sktady

jednoosobowe bez obowiClZku sporzCldzania uzasadnleri (stosuje si~ domnlemanle przyj~ia

uzasadnlenia strony, do kt6rej stanowiska koleglum si~ przychyla), chyba, ze motywy decyzji

wykraczajCl poza argumentacj~ stron.

Skarg~ na decyzj~ SKO nlezadowolona strona sktada w

terminle 15 dni od daty dor~enla decyzji bezposrednio do wOjew6dzktego SCldu

administracyjnego wraz z dowodem (pod rygorem niewainoScI skargl) dor~czenia drugiej

stronie odpisu, a w przypadku organu takie akt sprawy.

Druga strona obowlClzana jest ztozyt

odpowiedi na skarg~ w termlnle 15 dnl od daty dor~zenla odplsu (w przypadku organu

wraz z aktaml).

Skoro w mlazdzClcej wi~kszoSci przypadk6w spor6w 0 dost~p do Informacjl publicznej strona

niezadowolona z rozstrzygnl~a SKO odwotuje si~ do SCldu admlnlstracyjnego, bye moze

nalezy rozwaiyt likwldacj~ kolegium jako zb~dnego ogniwa w przypadku tej kategorii

spor6w.

9

IlIItytut Spraw Obywatelllldch, ul. WlfCkow8kIego 331107.

90-734 t6dt

tel.lIax: 42 630 1749, 8-mail: llIuroOInspm.cwg.pl, www.lrspro.org.pI

~: 7251B72505,RE~:473224144,KRS:OOOO191928

Nr koota: BSRz wt.odzI 11 8784 0003 0005 001000130001

-:\

OB~WATELE

, , .

"

13.

Naleiy usprawnie scieik~ SCldoWCl w przypadku rozpatrywania spraw w zakresle

udost~pnianla informacjl publicznej poprzez dopuszczenie uproszczonego post~powania na

szczeblu wojew6dzkiego sCidu admlnistracyjnego.

ZasadCl powinno bye np. rozpatrywanie

skarg w sktadzie jednoosobowym na posiedzenlach niejawnych, chyba ie przewodniczClCY

wydzlatu ze wzgl~du na nietypowose sprawy postanowi 0 rozpatrzeniu jej w zwykfym tryble

(na postanowienie takie nie powinno przystuglwac stronom zaialenie).

14.

Naleiy urealnie odpowiedzialnosc za bezprawnCi odmow~ udost~pnienia informacji

publicznej.

Aktualnie art.23 ustawy 0 dost~pie do informacji publlcznej przewidujClCY sankcje

kame praktycznie jest nlestosowany w por6wnaniu do ilosci prawomocnych wyrok6w

uchyJajClcych odmowne decyzje organ6w.

W przypadku odrzucenla przez NSA kasacji organu,

osoba petniCica t~ funkcj~ powlnna pokrywat koszty sCidowe kasacji, chyba ie dowiedzle, ie

dzlatata z w dobrej wierze z najwyiszCl starannosclCl (analogicznie do odpowiedzialnosci

cywilnej za szkody spowodowane nletermlnowym zgtoszeniem wniosku 0 upadtose sp6tki

prawa handlowego osoba petniCica funkcj~ organu powlnna dowiese swojej niewinnosci).

Obj~ie tym rozwiCizaniem koszt6w post~powania przed I instancjCl zniech~atoby

urz~nik6w do odmawiania udost~pnienla informacjl publicznej w przypadkach

uzasadnionych.

Natomiast bezwzgl~dnle naleiy obciCiiat kosztami petnego post~powanla

przypadki skarg na bezczynnost w przypadku prawomocnego potwierdzenia naruszenia

prawa przez organ.

15.

Bezwzgl~dnie naleiy wpisae do ustawy 0 ochronie informacji niejawnych sankcje kame

za bezprawne nadanie informacjl publlcznej klauzull poufnosci.

Aktualnie nadanle taklej

klauzuli nie podlega ocenie przez SCldy admlnistracyjne, z czego zaczynajCl korzystat organy

jednostek samorzCldu terytorialnego stawiajClc znak r6wnosci poml~dzy interesem

samorzCld6w a chranionym w/w ustawCl interesem Panstwa.

Obecnie obywatel domagajClCY

si~ udost~pnienia informacji publlcznej obj~tej klauzulCi poufnoSci nie ma nawet prawa do

odwotania si~ od taklego postanowienia do ABW uprawnlonej do oceny prawldtowosci

stosowania klauzul, albowlem nle ma statusu odbiorcy w rozumlenlu ustawy.

Proponowana

zmiana nie zmienia niczego w procedurach ochrony Informacjl nlejawnych, nie naraia wl~c

bezpieczenstwa Panstwa.

Okres przedawnienia takiego przest~pstwa powinlen bye nie

kr6tszy nii 12 lat, aby niepewnost co do ryzyka podniesienia sprawy popetnienia takiego

przest~pstwa przez kolejnCl wtadz~ byt znlech~cajClCY do naduiye w stosowanlu klauzul

poufnosci.

In8tytut Spraw Obywatelski;h, III.

~kow8kIego33l107, 9O-734t.ddt

lel.llax: 42 630 17 49, e-mail: bluroOtnapro.org.pI, www.ll1lprtl.org.pI

NIP: 7251872505,REGKlN: 473224144,KRS:OOOO191928

Nr konta: BSRz wl:odzI11 8784 00031XXl5 001000130001

10

":\

OBY.WATElE

,

, ,

16.

Naleiy rozszerzye zakaz zatrudniania radnego w jednostkach samorzC(du terytorialnego

takze na inne jednostki nii ta, w kt6rej petni Mandato PowszechnC( praktykC( jest petnienie

przez osob~ partyjnC( mandatu w jednej gminie i zatrudnienie przez koleg6w partyjnych w

drugiej, lub w samorzC(dzie wyiszego szczebla.

Oznacza to, ze aktualny zakaz majC(CV na celu

m.in. maksymalne uniezaleinienie radnego od struktur partyjnych nle jest realizowany.

17.

W zwiC(zku z tym, Ii najczt:sciej osoba wybrana prezydentem/burmlstrzem/w6jtem

poplerana jest przez parti~, kt6ra zdobywa najwlt:kszC( liczbt: mandat6w w organie

stanowiC(cvm, komisja rewlzyjna nie powinna bye zdominowana przez zwycl~skie

ugrupowanie jesli ma skutecznie kontrolowac organ wykonawczy.

Dlatego PrzewodniczC(cvm

komlsji rewizyjnej nie moie bye osoba wybrana z tej samej listy wyborczej, z kt6rej zostat

wybrany przewodniczC(cy organu stanowiC(cego ani bfldC(ca w tej kadencji cztonkiem klubu

radnych, do kt6rego naleiy przewodniczC(cv rady gminy.

Nawet gdyby

prezydent/burmistrz/w6Jt zostat wybrany z Innej "sty nli partla, kt6ra otrzymata najwit:cej

mandat6w, dywersyftkacja wtadzy w organle stanowlC(cvm jest z perspektywy panstwa

obywatelskiego poiCldana.

Poniewai w odr6inieniu od pozostatych komisji organu

stanowiClcego zadanla komlsjl rewlzyjnej nle polegajC( na wypracowywaniu stanowiska rady

w sprawach bieiClcego zarzCldzania jednostkCl samorzCldu terytorialnego, faktyczne

zwit:kszenie wptywu opozycji w komisji rewizyjnej nle b~zie sprzeciwlac sit: woll wyborc6w,

by tej a nle innej grupie powierzyc mandat do rzC(dzenla samorzCldem.

Dodatkowo powyiszy

propozycjt: zmiany naleiy uzupetnic zapisem, Ii radni wybranl z tej samej listy wyborczej lub

naleiClCV do tego samego klubu radnych nle mogCl stanowlc wit:cej nii 50% sktadu Komisjl

Rewizyjnej.

Ponlewai aktualna praktyka kontroll komisji rewlzyjnej wymaga zlecenia jej przez

rad~, czyll przez rzC(dzC(cC( wit:kszosc wskazane jest wprowadzenie zapisu, Ii organ stanowiC(cv

ma obowiC(zek zlecenia kontroli na wniosek co najmniej)4 sktadu rady.

18.

Konieczne jest wprowadzenie vacatio legis uchwaty jednostki samorzC(du terytorlalnego

w sprawie okrt:g6w/obwod6w wyborczych tak, by nle dochodzito do ich zmian przed

wyborami.

Proponowany okres vacatio legis to 48 miesit:CV.

Konsekwencje spoteczne

niedostosowania okrt:g6w/obwod6w wyborczych do zmian zasztych w ostatnich 4 latach jest

mniejszCl szkodCl spotecznC( nii manipulacje aktualnej wi~kszosd w organie stanowiClcvm

przed wyborami.

r~:~ C''o~

Piotr CIOMPA

ekspert INSPRO

In8trtut SpnIw Obywaf8laklch. uI.

~331107, 90-734 tDdt

lIII_ 42 630 1749, e-mail: bluroOin8pro.org.pI, www.lnspro.<rg.pI

NIP: 7251872505. flEG(W: 473224144.1<RS: 0000191928

HI'' konta: BSRz wtodZI11 8784 0003 0005 0010 0013 0001

11

._----- -----.-

KatowIce, dn. 10 srudnja 2013 t.

Tezy WY''''Vienia Perdy.a.da Monkiep (SZGiP - OPOS)

w ramaell wyahaeha••• pubUczne,o

prr.eprowaclzoaeav przez KOlDi''J~ Samor.qdu Terytorialllep i Polityld ResJoaaIDeJ

SeJmu RP tV datu 10 mdpl!

2013 r.

waprawie

prezydenek:ieao proJekto Ultawy 0 WlpOIddalaqiu w samol''Zlldzie terytoriaJa)''DI

aa rzeez rozwoJu Joblneao j regionaba.,o oraz 0 zmiaDie Diekt6rych IlItaw

(druk nr lfJ")

W dDiu 10 arydnia 2013 r. w ramach wysluchania publieznego, przeprowadzonego

~ SejmoWIJ Kom.leJ, SamOl''Zaldu Terytorlalneao i Polityld R.egionaloej dot

p:rezydenokiego projektu ustawy (z dnia 30 sierpnia 2013 r.)

0 wsp61dzialaniu W $IUlo..,.tzie

terytorialnym JlIl rzecz rozwoju lokalnego i regionalneso oraz 0 zmienie niekt6rych ustaw,

mialo lIliejsce WYSf4pleDie Ferdynanda Morskiego - Dyrektora Biura Sl~cgo ZWi4zku

Gmin i Powiat6w.

wystwJ\\jq.ceso w imieniu Os6lnopoJskiego Porozuntienla Organiacji

SamolZlfdowych (OPOS) na podstawic wsp6lnego stanowiska tych organizacji W powyt.szej

sprawic, przyj,tego na posied.zeni.u w Nowej Soli w dniu 29 pUdziemika 2013 r.

1699), dotycZllce konstrukcji lokalnego referendum, Czw. temaCyczaego (tj.

merytorycZllOSO.

a me dotycqoego odwolania organu jst) rod%ll szeteg fundamentalnych

zarzutow i zastrzeZctl:

1.

Na,JwUniejS%4 wad4 jest rezypacJa Z oknileDi8 ''tVymalaneJ dl. watDo,ej ref''ereDdum

(poza referendum w/s odwolania organ6w jst) Uczby o.6b bio .... c:ycb w Dim uddal (w

twiet1e obowiqzujllccj ustawy 300.4 uprawnionych do glosowama), tj. progu

tiU.wenoyjnego. lest to dodatkowo niebezpieczne w powiqza:at.iu z pnepiaami

olcreSlajQCymi na bucJzo Diskim poziomie ~licz~ osOb, kt6R moM wylt4Pi6 z

inioj~ w/s referendum (Art. 60 pro}ektu: I.

W uatawle z dnia 1 J wnelnla 2000 r.

0

"",,ndum lokalnym (•..) art. 4 otrZ)l11fUje bmnlfmi,: ''IArt.

4.

J. Referendum przeproWtJdza

aI" z zastrzusnl,m al''t.

S ust.

JI Z Inlcjatywy 0,.,0,," stanowiqctlgo danej jednostld

stlmQrzqdu terytorlllinttgo, lub no wntosek co najmnl''j:

J) JO% up1''awntonych do glosowania mieszkanctJw piny albo powtatu,

2) S% up1''owntonych do glosowanla mleszktuic6w wtljlIW6dztwa.).

2.

W kwestii braku olcre!lenia prop frekweneyjncgo w przcpisaeh prezydencldego projektu

ustawy nale''Zy pnytoczyC wypowiedt nauki prawa autorstwa dr hab. Piotra lJzi,blo:

"NajistotniejSZ4 wartofci4 referelldum Jest reprtZeatatywDoU dcqzJl, wi9C je4li prog

ten b¢zie niski, to stwarza to reahut szans, na podj~cie dec~i popierancj p1ZCZ

niewiel~ cz\l~ oalcj popuIaoji danej wsp61noty - paradoksalnie obnitanie togo progu me

przyozyni si(, do WZl''OSN aktywno§ci o''bywatelsldej, a paeciwnie moZe skutkowaC

da1&zym poszerDll1iem apatti spolccznej, spowodowanej pojawieniem si~ rozstrzyaniyc

1

1

I

DianajflC)''cb akceptacji micszJwic6w wspOlnoty." (z kstqllci "Uatawa 0 referendum

lola:llnym - ktJnumtarz" Piotr'' Uzi,blo, W-wa 2008, WtJIt.1''.r emd Kluw.,.).

3.

Nalezy w ty:m konteJcSoie zwr6ci~ u~ua fakt, it w swietle obowiJtzujl\cych regulacji

prawnych (zar6wno kODstytUoyjnych, jak i ustawowych) grupa mieazkailc6w czy inna

n:m.iejszodc (nawet podnosZ4C8 U2''A1Badni01Ul U'' spoleoznego wzgl~u kwolti,) Die mote

by6 utotsamiaD8 z ca!4 wsp6Jnotli samomtdOWIJ.

Oznaczaioby to kJasyczny bbtd logiczny

,.parI pro IOlou (~zamiast caloki).

W debacle sejmowej ptzeprowadzol\ej w trakcic I

czytaDia ustawy w dniu 26 wrzeUJia 2013 r. wielu posl6w zwracalo uwas.

na

niebezpieczeDstwo dominacji mt.el''esow niewielkich grup Dad wohl danej wsp6lDoty

samolZlldowcj.

(SteDogram z SO.

posiedzenia SejIDu w dniu 26 wrzcgnfa 2013 r''

t

s. 178.

208).

4.

Za lJuzol")"cme naIety takt.e uznac, it stworzenie ustawowyoh ulatwieil (op.

poprzez

cIUninacj, prop trekwencyjneso dla watnoSci referendum tematycznelO) zwi9kaZY

aktywno~ obywateH.

loh pasywnos~ wynika; przede waystldm z gI,boldoh pmyozyn

strukturalnyoh, kt6re w tadnym wypadku ni~ zostalU!

usuni~ przez proste zmiany

ustawowe, Przeciwny pOJl4d razi naiwnosci. (np. tczy zawarte w broszurcc pt.

"Demokracja bezpoSrednia.

StaDowisko ws. prczydonckiego projektu uRaW)'' °

\Wp6Idzialaniu w samo~etorytorlalnym na rzccz rozwoju lokalnego i rcgionalnego

01U 0 zmianie Diekt6rych ustaw" grudzie6 2013 r.).

S.

Wbrew uwagom Kancela:rii prezydentaRP stwierdzaj4Cym, it referendum w sprawie

samoopodatkowania stauowi samo w soble ~j,przed destrukcyjnymi dla wsp6lnoty

sarnorzatd,owej nastwstwami rofcrendwn tematycmego, tzw. pierwomego (ptzy znies.ioniu

PfOgu hlcwenoyjnego).

nalay stwicrdzit, it referendum w sprawie samoopodatkovnmia

(tzw. referendum wtOme) ale Jest rozw.....~em. zabezpieczaj"cym we WlZ)''Iddcb

pnypadkaeb przed aeptywllymi kOD.tkwenoJami refereadum.

w kt6rym gloSOWMo

np. 5 os6b w gminie.

Moma bowiem latwo przewidzieC sytuacj, w aminie.

w ktOrej

referendum tzw. pierwotrae Die ~opowodo~ozwitbzenia wydatk6w (a co wi~J w

pcwnych wypadkldl motA ~waC naVt!lt z:rmdejaanic wydatk6w).

TytuI''em

przykladu nale%)'' wska.za6 referendum tema~,kt6rcso przedmiotem ~eobWtcnie

tUnduszu wynaaroc:lzcD w p:U.

Die lub powiecie lub teZ referendum w/s likwidacji strazy

miejskiej.

W obu wypadkach Dio mamy do czynienia ze zwi~emwydatkOw.

ajcdnak

bezprolowe referendum, kt6re jest watne moZc prowadzi6 w efekcie ~do drastycznego

obnitcnia jalco''ci usIus publicznych, ~te2 dalcko ichtcego pogorszenia stanu

bezpieczenstwa i porqdku publlcznego.

PoJawiaJ si~ vvreszeie kwestia - prawdopodobnie

nie poddana wystaJ''cZI\jtlCOi rcfleksji przcz projektodawCf - mianowide ep:ekucji

zo~ mieszlan\c6w, zaciuni~cb W Joh imieniu przez grope; uczestnik6w

merendwn.

ObowillZki cpkucyjDe z tego tytulu - wraz z odium - spoCZll4 tak czy

iDaczej na organie wykona''WOZ)''m jst, Die m6wi~Jut 0 lym, it epckucja ta - z przyczyn

wad.llwo~i reiUlacji prawnyoh • ~o5i~ e~coohowala ognmiCZOJlfl skuteomogci.,

6.

Naloty wrcszcie wskazac na Dic:ozwat.arut dotycbczas w kontekKio pmc Dad projektem

ustawy kwcstf, potenojalnych trudno~ci interpretlacyjnych wiaJt&lcyeh sitr z art. 87 ust 2

Konstytueji RP.

Zsodnie z tym przepisem ,,2:r6d!ami powszeohnie obowi4ZUjf4C8go prawa

2

RzeczypospoJite.i Polskiej "l D. obSZll''Ze orcaDO", ktore je ustanowUy, ak.ty pra".

mlej8eowego.".

Nalezy tutaJ podnie§6, it w jwietle doktryny prawa prymat

rozetrzypitcia refereadaIDego Dad prawem mieJt<!oW)''ID budD ,..pliwotd z puaJdu

wldztnia blerareblt a-6del prawa, przewidzianej KonstytucjaJ.

7.

Sprawa powytsza wilma jednak skierowa6 D8S%Il uwaa~ na znacznie szet''S2''4, a b~~

duze WlPPUwoici w doktrynie prawa kwesti~ BlaHY IJlHdll!9towgo refena.duJIl

lokalnllo 0 char.kterze t''lDatyezuym.

Poni7.ej przytaczamy wybrane fragmenty z orzecmictwa oraz literatu:ry praWlliozej.

dot. tego zapdnienia, wskazuj4Ce na to, iZ istniej~ kwestie dot. funkCjODOwania jst, kt6re

2:e wzs1~u na swoj, ~6i implikacje dla sprawnoki dziahmia samomtd6w Die powUuty

sta6 sit przedmiotelZl refereudwn:

a) w wyroku z 21 lipca 1999 r.

NSA wywiOdl, te ..sprawy. kt6re S4 zutrzcmne na rzecz

orpn6w gmiDy Die mog~ by6 przedmiotem referendum rozstrzypj~oao, a W)''lIik

referendum przeptOwadzonego w taldcj sprawie moZe by6 traktowany tylko w

katoaoriach konsultacji spoleczoychn (JY SA 1452/98).

S~ orzckl, :te nie moma

zobowiq,zaC pliny do uchwalenia micjscowe&O planu zagospodarowwa

przestrzenneSO, a tym batd%icj w ksttatcie ~ymwynikiem referendum;

b) z wyroku TrybUDaiu Konstytucyjneso z dB.

26 lutego 2003 r. w/s zgodDoici art. 2 ust.

1 ustawy 0 referendum lokalnym z Konstytucj" oraz Europejslat ''K.

Irt4 Samorqdu

Tery&orlalnego (Sygn. akt 100/02, Dz.U. z 2003 r.

Dr 44 paz.

388) ~to

referendum lokalne Die moie staDowle bezpoAredDieco .polObu .p,."owaaJ.

wladq pnez .pOleczDO''~10kaJD, wznaczeniu administrowanla spdwami lokalnymi

_ taka intcrpretacja podwatylaby bowiem sens powolania orpnOw starlowi''tCych i

wykonawczych jst (tylko 1c:ryterium matcriaIne pozwoliloby odr6illi6 stet,

sprawowania loka1ncj d.emo.kracji w sposob po~redni (tj. przodstawicielsld) i

bezpoitedni).

Zdanlem Trybunalu Konstytucyjncgo:

• kryteria przedmiotowe dot. zakrcsu referendum nalety wyprowadzi6 z faktu, it

ustawoeJawoa w od~bnych ustaWaCh mote wskeza6 Jakie zadmia nal.

do

wyl''tCzncj kompetcncji orpnOw stanowi~cych Jub tot jua sprawa wynla&a

konsultacji z mieszkaAcami;

• wediu, w/w wyroku Trybunalu Konstytucyjnego wsp6fistnierue dw6ch zasad

wykonywania zadaft samorqd6w za poiredDietwem organ6w i bezpoStednio

powhmo si~ uzupebUat (nie mozna miej6 zuaezenia refenmdurn lokalnego, ale one

samo nie mote znicd6 zadail i lcompctcmeji orpn6w stanowi''ICYcb. w szczegoJnodci

majllC Da uwm. zasad" wy.moici kompetoD.cji organ6wjst);

• wedlua w/w wyroku Trybunaiu Konstytucyjnego refereDdum Die mote

zalt,powa~ .ta.elo I .

Ieprzenvaue,o fa.keJono"anta organo", ,tallowillcyeh t

3

wykoDa''Wezyeb, aawet wtedy Cd)'' cd Ie tyda orpll6w ehq lcedowat!

u

Dlch odpowledziahaotc pobcyezall po rzez bezpoJredDIIl form, ''prawO''WaDJa

wtadzy.

Trybunal Konstytucyjny stwie ''t, it organy wsp6Inoty samon:pwej

winny si\,pe do formy rcfonmdum w przypadku, gdy sprawa ta t''Q& kluczowc

maczenic dla istnicDia i rozwoju jst i ze ¢u oa nicusuwa1De trudDodci wybont

najberdzlej optymalnego rozwiqzania;

• wed1''ug POwyZszego wyroku TrybunaN Konstytucyjnego zasada bezposredniogo

vvyratania woli przez rninzka:Ac(Jw nie moZe prowadzic do zniesienia instytucJi

przes~ji\OYch 0 funkcjonowaniu dem~laacji pobdniej (tj. przed.stawicieJa1d.ej)

na poziomie lokalnym, a tym samym ole mote prowadzi6 do miaiema zadan i

obowi!pk6w oraz kompetenoji 0 w stanowil\OYch i wykonawozych jst,

zwwzoza tam, gdzie mowa 0 W)iIJOZftO i kompetencyjnej,

• w efekcie w w/w wyroku Trybunal K nstytucyjny stwierdzU, it w referendum

moZlla clecydowa6 tylko 0 Sprawach czych dla danego samoI7Jtdu, kt6re Die

III stalym, powtarzalnym, bie.

Zltoym wyk ywaniem zadaA.

c) wodlug stallOWiska Jana Booia i Z ipiewa 1anku opaniczea1e zakresu

pnedmiotowego referendum wynika z

wlaSoiwoSci orpn6w gminy (up. redy

rozstrzygania takioh spraw.

Pnyj~einneg

akceptacj\, wewn~ej sprzecmoici w p

podzfatu kompetencji do routtzypnia sP

sytu8OJi., gdy referendum byloby opini

Olejntczak-Szalowska, JI hawo do udztalu

Wydawnictwo Uniwe7''lytet UdzkJ.

Ilr.

JjO).

is6w ustalajltoych zaIaes wyl~ej

), czyli wy1llcza to inue podmioty z

stanowiska w tej dziedzinie oznaczaloby

isach ustawy samOJ''Z4Ciowej w za1cresi.e

:II( piny.

Bylob)'' to motllwc cw. w

wczc. a Die rozstrzypjltCC (za Ewa

w re/tJrlndum lolal/nym", lAdZ 2002,

• Ponadto Zbianiew Ianku opowia.WU~ s cr za WY~lIczeniem z referendum spraw

zastl'':l:emnycb do wyl~j wiUciwojci rady gminy wyrata oba~, • przyj\''Cie

odmiennej koncep<:jl i maksymalDe

mieszkaflc6''W pLiny w rozstrzyganiu

rca1nych zagrot.en dla spraWDoSci

stabilizacji sytuaoji pn.wnej w gminic.

p050waniu powszechnym 0 sprawacb

np. dot. zmiany uchwaly w/s miejsoow

bezpieczenie bezpoSredniogo udziaJu

sprawach pniny ,.moze bye trOdiem

~onowania aminy i dla mez¥nej

ote bowiem doj§t do l''OZSt:rzy&ania W

grg/ilCych pqboldej wie4zy fachowcj,

ptanu zagospodarowania.

Praktyka fa w

r.zeczywistoKi w istotnym stopniu zald6c aby funkcjonowanie gminy," (op.

CiL).

d) W .twietle opinii prof. Zbigniewe Leodski go referelldum ambia.

z uwact Da

ZDaCZDC zaaagatowaDie spoJec:zeD.twa, takit ''rodk6w fiDaDlowyeh nalety

.tOlOwa4 tie!

wtlltgwo (z ksiqtki Zbt~iew uonsld, "SamfJ1''zqd teryto1''itzlny w

RP", Warazawa 1998.

Wyd C. H. Beck. s. 72l

4

• Ponadto, jeJO zdanicm istnioJ.

sprawy, kt6re z natury rzeczy nie DIldaj, sit do

J''OZStTZY8Inia w d.rodze referendum.

np. zadania zlecone z a1aesu admiaistracji

r.z:IIClowej, obDitenie podatkow.

zmiany bud:t.etu jst, sprawy dot KPA, itp.

Waine

by w drodze referendum Die uchyla6 dawnych uchwal, gdyt grozi to brikicm

trwalo~ obrotu prawnego, rodzi~ teZ mote roszczenia odszkodowawcze (Zbignl.w

uonsld, IlSamonqd "rytorla/tty w RP

II

, s. 73).

0) W swej monopafii po''wi~nej referendum lokalnym •.

Prawo do udzialu W

referendum lokalnym" prof. Bwa Olejniczak·Szalowska nieco w inny spos6b odniotla

siq do zakresu przodmiotowego referenda:m, stwierdzaj-.e t.e roatrzygni"ie

referendalne nie moze bye sprzeczne z przepisami zawartymi w kODStyrueyjnic

okreiJonych tr6dJach prawa (ale j8dnoczeSnie kwestia wytuo~i ak.t6w prawa

micjscowelo nad roforeDdum Die jest jej zdaniem oczywista).

Wyd&\ie sit.

t.e

czlonkowic wsp6Jnoty w tamach pneprowadzonelo referendum q zwi''tZ8lli moat

akt6w prewa mieJsoowego (jednak.

po~e WlttPliw~ dot przypadku, Idy

retenmdwn to dotyczy uobyJenia konkretne,o. obowilJZUJ''lCelO aktu prawa

miejscoweao).

Ponac1to autorka Itwierdu:

• W spos6b nlepodwat.aIny fOzstrzygni~ie referendum, nie moze by6 sprzecznc z

UZIIIID)''JDi nomaatywnie zasadami prawa, w S7!CZe801nodei z zu~

demo1cratyoznego pailstwa prawa i zasadami z nJej wyni.kaj~.

• Rozstrzypi9Cie refereDdalDe mUll by~ ZCodoe Z p...

WeJD w uJtda

mat.rialBym i formalDym - \i.

z ukrcsu przedmiotoweSO referen.dum wyl4CZOJlC

54 sprawy nie majllce wpmwdzie iDd.ywidualnclo cmarak:tenl, ale d1a

rozstrzygnitcia kt6rych ustawodawea przewidzial szczea6lDe, sformalizowane

procedury w oelu ochrony kOnstytucyjDogC!

PJaw i wolno~ci.

W szozcg6lnofci do

toao ZBkresu Die nalet4 sprawy dill I''OZItrzyplfOla idoryGb .......wocIa''ftCa

pnewtdzlal .formalizowaDY tryb polt,pow••lla i ew. ultalD tryb koatroU i

werytlkaeJI dzJalaaia.

• Rozstrzygni~ie referondalne rue mot.e taktc poleget na kompleksowym

zaiatwiemu sprawy, czyli me mote zastlUric aktu prawa genera1nelO, np. aktu

normatywnego Jakim jest mlejscowy plan zagospodarowania przestrzenneao.

• Zak:te5 pnahniotowy referendum musi uwzgl~aC upekt podziaiu wladzy,

podzWu kompetencji i odpowiedzialnojcj jst poroic;dzy or,any przedstawicielskie i

czioDkow wsp6lnoty.

a talc.te w kontek:llcie standard6w racjonalnego procesu

docyzyjnelo - W zwtatZkU z tym definiuj., ten zakrcI naiety kierowae sit rozwagq,

tj. harmonijnym t~zeniem wyldadni aramatycZnej i przedmiotowej.

Nalezy wi~

rcspek:towa6 te elementy regulacji prawnych, bore doty=- kompetoDcji organOw

samOl''Z4dowycb, a wi\,c upowatnicnia do stosowania ptawnyoh form dziabmia.

''lfdYV"VIIIJ

• Ro~gnifileie referendalno w fonnie referendum weto jest oiedopuszczane

w6wczas, gd)'' koDk:retny akt prawn)'' wywolal jUi Dioodwracalae Ikutld prawne.

Zatcm rozstrzygni~ie referendalne musi uwzgl~t respektowaaie zuady

zaufa..la do pal1ttwa i prawa oraz zaaady ochroD), praw sluszDle aabytyeb

(Ewa OI.jnicUlk-&Glowaka, "Prawo do udzltllu w ,.,/N.ndum lokllirtym.

Rozwatania tID tl. u.stawodowlfwa po/sldego", LOdt 2002, Wyd.

Uniw,rS)ltetu

Udzldego).

f) Inni autorzy z kolei stwierdzlJlf, it qodnic z Hsad, leg.laojci I kompetelleyJno''ci

''WIuciwoSt organow jst okreSlaj4 ustawy, a organy te zobowiqzane s''t Z ut''?''4du

przestrzegat swej wlaiciwojci.

Nic maj~ wi~ umocowania do deleaowania sW)''ch

zadad 1 kompetencjl bm.ytn organom, boz wyratn.ej podstawy ustawowej (z IrJtqtki

I, Prawo admlniltracyjne 0, red Ewa Olejntczalc-$zalowska.

Z DuntewslaJ, B.

Jawor,ka-IJ,bslal, R. Michals1aJ~Badzialc, M. Stahr).

8.

W konteldcie przytoczonyoh wyt.ej orz.cozeil i wypowiedzi doktryny, generalDie

mfcszcZIJCYch si~ w tym samym DUlCie, jednak przedstawiaj4Cych zr6~cowme i Die

zawsze w pehU zaodnc stanowiska, pojawia si~ wysolde ryzyko uwiklania samo~u

lokalnoao w dlugotrwale .pory p,..wa~ dot. zaodno~ zakrelU przedmiotowego

danego referendum z Konstytucj.

RP i ustawami, a w cfekoie jose prawomocnoMri.

Rodzi to POwatD4 ~paralitu funkcjoDowania jll oraz jelo organ6w.

W tcj sytuacji

nalety oc:tekiwae od ustawodawcy, it w spos6b jednoznaczny ureguluJe b~

ro~bictne oplnio i wqtpliwoKi kwestie :takresu przedm.iotowego referendum

tematycznego.

9.

Kwestia braku ldarowno.ci Vi dziedzlnje zakresu przedmiotowego referendum lokalneso

(szczeg61nie niebczpleczna w sytuaoji braku olcrdlenia prop ftekwencyjaego) Jest

r6wniez bardzo istotna w kontekjcie okreSlonych w Konstytucji RP form demolaacji w

Polsce, a w szczcgolnoSci relacji mi~tteSci~ art. 169 oraz art. 170 Konstytuoji RP.

Uwzgl~l\iIJC systematyk" Konstytucji, a tala.e inne argumenty, w tym r6wniei

kontekst art. 4 Konstytucji RP, ualdy stwierclzic, it domokracja przecistawiciclska jest

glownll fOIDl4 demokracji w Polsce.

W Swietle art. 170 Konstytucji cdollkowie

wsp6lnoty samomJdoweJ mop podcjmowat decyzjc w drodze referendum, jcdnak w

§wietle art. 169 Konstytucji .

Jednostki ''8nl0t''Z4du terytorialnego wykonuj4 swoje zadania

za po§rednictwem orpnow stanowillCYch i wykonawczych".

Zgodnic z koment.anem do

Konstytooji .,Nio ulep jednak W1Itpliwo&ci, i.e sprawowaaie wladzy pnez

przedltawieieU jellt Da tie obowilpuJlleego IYItemu koDStytUcyjD..

zasadll,

a bezpo6rednie .prawowaDle wladzy ••• • wyjlltkiem.

( ...)

W mygl art. 169 ust. 1

Konstytucji i w praktycc Zycia spoleczncgo jest regu.bt, te ,"polnot)'' ..morqdowe

dzialaJII za po''rodDlctwem orpD6w ltaDowiJteyeh i wykoDawezyeh" (prot Mar.k

6

"'' ... n\J"'' .... c..n ""''N~I'' .&.t"'' ......

''IIWI1

Zubik ''1 Ko''flSlytUeja III RP W leZQch Or8CZhiczych Trybunalu Korutytucyj"''80 i

wybnmych sqd6w

ll

, Wroclaw 201 J1''.).

10.

Nalety .taIowa6.

Ze pfeZ)''de.ncki projelct ustawy poszedl w kierunku cHminacji progu

frekwcnoyjDeIO, a jedDoozesme ai.

podjql prOb, wyja6Dienia lVlltpJlwold p ....... aych

dotyCZllCYell zaknlu pned''adotow.

lokaine8(J referendum tematyczneao, Vi

kontelcioie d.oprecyzowania relacji mi~ demokracj, przedstawicieiskfl (dzialBDie jst

poprzez orpn stanowi~y i organ wykoDawczy), a demokracj~ bezpom-ecln1_ (w tym

zwluzcza ret''erendwn), W aktualnie obowil)ZUjltC)''ch konstytucyjnych ramach

funkcjonowania samo~uterytorla!neao.

11.

W tym kontekjcie brak mlDilllaluqo prop dcoyduJ_ceao °wamo~ci rozstr.tygnit;Cia

referendalnelo w art. SS UBt.

1 prezydencldego projelctu ustawy doprowacbi do

dekODlpozyoJI wladzy samol''Zlldo"''J w wiclu jednostkach samOlZlJdu terytorialnego.

Wif,lcszoU przypadk6w referendum dotyczy oczywiscie gnUn.

Ze wzal~ na Wi~

pnypuszczalnie sleal, ~awiska ro.znego rodza\ju nieslcoordynowanyoh ze sobl akcjl

refenmdalnyob w wi,kszych miastach.

~awisko dckompozyoji ~eprawdopodobDic

dotyczylo w pierwszej kolejno~i tych miast (z oczywistymi s1cutkami gospodarczymi i

fiDaDsowynai c1la poszczeg6lDych l''Caion6w i calego laaju).

Projekt ustawy przewiduje

bowiem ntoZliwolkS praprowadzania alolOwama w sprawie wic1u referend6w w cl~

jedneao dnia.

Latwo wi~ &obie wyobrazi6.

ze niewiclkie grupy mieszk.al\(X)w, nie

reprezerrtuj~ w wl,kuo~i wypadk6w interes6w caiej wspOlnoty samO!''

Z4dowej mog,

narzucio ro%Wi~a, kt6rc samo''f''Zlld zgodnie z prQjektem ustawy ~e musial

wdroiyc.

len to szczclolnie niebezpieczne Vi WIU''Wlkach kryzysu finaDsowego, w

kontelOOie latwych do przewldzenia trudno''ci z egzek:ucj~ tzw. sarnoopodatkowania (w

wyaiku pneprowadzoneao tzw. referendum wtOrneao).

Po drusie, w rezultaeie wcjScla w

tyoie wyt.oj wymienioMgo rozwiflZlU1ia DBSt4J)i latwo wyobraulna dezintepacja

programu dzia!ania aminy (w wymiarze strategieznymt finansowym c:zy przcstrzennym)

w wyniku pojawienia si, rOmycb, c~o drobnycb. a reprez.entujllCyeh ~o

partykulame interesy, inicjatyw reforendalnych, na ogM ole uwzgl¢niaj4Cych ani

mnzcgo kontokstu pIOpozyoji R''IfereDdalnej (np. aspekt6w przeBtIzenQyoh czy zawQych

niejednokrotnie 7.

Jlg.8dnieil prawnych), ani lOt Die biontCych pod uwag, merytoryczoej

wiedzy i zpomadzonego do4wiadczenia.

W efekcie zaaadJrlczeDlU oslabiellhi ulepde

.,6Jaoif zarqaaala .prawlIDl Jlt.

W dokumcmtach US podkre''la sic;: konieczno''6

podejjoia zintegrowancgo (np. K.arta Lipska na IZCOZ zr6wnowatonego rozwoju miast,

rnaj 2007, CdR 16312007 EN • AW(ASZ)/ak, s. 2-4), a wi-rc decyzjj uwzgltdniajllOYch

jed.noczemie aspekty spoIcczne, gospodarcze, jrodowiskowe, lrulturowc i prze.s1IzemIe w

skali jst.

NaIe!)''

WIltpic.

cZ)'' t6tnorodne referenda tematyczne pzeprowadzane w

wanmkaoh climinacji wymOIU progu frekwencyjneso ~slutyly zachowaniu

zlntegrowanego pocicjjoia do rO%WOju danej jst.

Proponowanc rozwtlfZ8l''de rozrywa

wrestCie - co najwaiDiejsze • fakt motliwogci pocicjmowania dee~i politycznych 0

istotnych konsckwcmcjach d.la danej wsp6lnoty samorqdowej od kwestii

odpowiedzialno§ci za jej skutki.

00 moze mie6 koasekw8lloje szerolde.

dOpn1wuj~ i

WYlace dest:rukcyjne dla stabil~ci t\mkcjonowarda sam

o

mt:d6w.

7

."''"

,,, '''''''' I~ YIJ.

,",0 r 1\1\ Y\oJ",",IV"O;,.t

Rcaumuj~) zarysowuje si~ w wyniku prezydenckielo projektu ustawy, w ksztaIcie

z dnla 30 sieJpDia 2013 r.

t

f\mdamentalne w swym maczeniu i niczgodne 2: regulacjami

konstytucyjnymi niebezpieczeflstwo zmiany fonny rq.dOw w satnorz:atdzie

z p.....taw1eieIIldej f wi~kszoIdoweJ Da pJeblscytarall I mDfeJaotdowIJ Z

potcncjalnie fatalnymi konsckwencjami.

8

....,,,,"nIlol1,,''" ....

,...

...

""., .....

W" ....

, _ ••

" " '''''''' ,.> 1,10,;,)0 rt''ll\ Y.;J"''" 11,100;"

••

.''

.) l.l\ ~~.

L L 11'' II PI .a.-" .&., u ....

It.

v"

'',

.s.

RDtIt.c~ 1IeIDII)''OZDI bDZ JJIOJU ~jest bItdzo ,1ZIr:odl1~ PftJPOZ1OJ..

Mdo OlIO ~IIabibIot6 JXIOY ....lid jlk i orpaa6w ~.lltufoje

1IaJI''O--.

aa1l.lde ~II''lOR ul.~uJobbfnaowi tub ...........

~.

J'''''' ~aby w iii_ w IBkim ~DieMeIki Odsecet

lldeahftc6w~~.,.....dJac*.j wsp6Iaoty~jeJ orpa6w.

...

I, ..

" ..

",.

••.• " ."

~H,,''" "" , ,I ........

''5''" It."

.

PM_lit No\wi Soli

,...

, "

, ,

.zr.s.n ..

~,Burait8ttmw j W6jtOw

.~:±:=~

t, • I

: .

''

" "

", '' .

, .

, ''.

"

.'',.'',

, .

" '',,'' " <

" ,

~

.

........

.

.....-........·....Z...OIIdDlPowlltbwt hlcz*dtilla i .....

~.

I ..''

• , • • ''

" 2

,'', ,

.

''

• " I

..

''

''.

''ilVI''::/VIC

, .,

, "

"

" ''.

" J '',":'',''

a .,".

.

.

.

'' .

.

.''

(

.

''

.''

.

I ''

''.

,

¥#VI\J/VIU

.

,

N........ lit .-peClecJi, Ink relacjl UopencyJ.,.

mip.y ~ymi

b.foaoailmi JST, ''peIf ko.~..0fIZ cia_ • .,1Ikowaa1e I till ....... ej .......

..~metropoWalIl)''Ch - to zuadrakzo ofokty t8j ~i~cktu.

W __~~jOlt spos6b efbmwlowauia pnIIpiIOw.

~oa

....aow4t,.

wWItwo pIIaIItyczae pUn.

Co pIa''MIa lIIIIIDWioale ..~~..

do

1D''iNl)''dt studl6w ~i·· kieruatow ~pniiiIJ.,.., cnz

DiljIGowJdl pIa6w zqospodIIUMUia .......

..., w aobie J:IIGI8D b)C P"''JIdIac

z pua1cIu widzenia zapewai_ IIdu .......,..

w mctrvpoliIch l ~jedqIk

spoa61J ~~ptICpiI6w Die JJO"WIIa aa pzqJIO\\''Id.".

kIamwaoj

delf..illqji raJaaa tnItIci ",dum ~OIIIZ ....um ami...,.

N~jest .

..ara ~...,.jauIB Jed- pxlmiat - powiIt aaeQapolitllny 0 .......:teI·w

Jaolcdaci antPY ~iceIu pubUOIIIIIO (lit.

10 UIt.

2 In.IeIdu).

haz j....,., okrot1caia.

JaIdeao rodr.IP ....to''iawealyoje.

1.

Podpfua.y ~~JtP i .tierowmy w daiu 30 sicipaia hr. do JIIki

.m~pqttkt UItI.

Wy (drak IMimowy 1699) jut nawi..,.iern do·iftiojatywy

leaiaJlayjncd l''.uIcoIarii .

Pnrqdoma RP

t

a ZDljdqMacd wyra w trIeob ;popI~

pnJjeblob ustawy (~pi___ tytul 0 wzmocaitIIiu.

uctdaba mi_b606w w

dzWtnflCh ~~t0 Mp6Idzi·

n

ju 1IIlm. powiat6w i woj~

0lIl 0 zmjan'', ~Ulltaw).

Ze wzsItda aa fU.t.

It pzedsrawioDy w dniu 30 siorpaia

hr. pojokt Die uwt&ltdDia a.

Jwuaicjszych poatuIIt6w ~~WIt

WIp61Dym ItUGw.iaku RI....

D)dJ orpniZlCji 1IIIl~ przyjtl)lD w dDiu 5

luteao bt..

w ~UKtzltim.

paaawilmy wIt'',u.c aaayob UWII ~

w wIw ~JIItOIDiIst w DiDiojszym cIokumoaclc ocfnosimy Sit do piFla

aa,jiltotJJie.i.,.

Jnwetii, • miaDowiclc rofeaeadum lobJDcao (za WYJ~odwuIaDia

~jst).

mutant przywrUucU tzw. kIauzuIi ~,lIlOdIlu kDaUoIi UIJIIIlu

W)toa-1lIIO i ~.,.eo,pocccIuty sporztIdgnia budietu JISt ora tcw. koJrwemu

''WOjew6cIIkiqo.

~.

W aowym proj" usCawy .

Icoas1rutcja nfalaldwn lo.kalDeso (0 INczaiu

~\1.

Die doty~ adwaDIa 0IpD1I jll) zadenHa lit w niotttQDh

ellllWlltllob.

~Die U~OIJDdw6cb IIIjblrdziq istotnyoh uwq ~

w powyI8j o~ItIDOWiIkIcb. ti.

kMitii rezyJlllliji I otre61ada w,mapncd ella

we""" maeadum (poza ndbtt:lldum wi.

octwobmia orpa6wjll) Iiazby oa6b bifxItayoh

w niID udziII (obeolie 30% upra\Wiouyda do afoeowmia), co jest IlICUI6IJUc

niobezpiecmo w pOWiIpaafu I ptIOpiaImi ~l1li btardm aialdm pG''Iioraic

W)''ID''IMI liczbt 0I6b, Jd6nIIIlOIPI """"~ z iDic~wls rer_apdum.

Po druaie Die

UW''IlpioDo - aMI dot cIostrukcyjDycb die wspOIaot)'' .........we.i DUtfpItW

rofcnDdum lob..., (ap.

w r.ak:nI8io II4u pIZCIIJ-.aeSO lab poziomu ~

publicalep).

waytuaoji adY refo&oodum''Die bP''Jo pGVt''OCIOwIlo zwi....

W)''dItJtOw

(100 wipj W powD)dl wypIdkidl mote ~Dlwet zmaiejszeaieu9 wydatk6w;

tytuIem przykfIdu .e.fIalllldU1lJ wII ndykaJDej obnitJd fimdllsm wyJIIII''OClr.e6 w amillie lab

powiecic lub ..wi, JikwidIaji ..miejlkiej).

Po tnlOCic J''OIIIIdJo prapioqr WI_.

III Die ~~,twet.d, ~jalDych trudDoKi brtapetleyjaych

~si, z projetSowmt uataWli W tym prDJdmiocie ..

tie art. 87 ust. 2 lCoDItyturJi

RP.

U~aatomiut ..... woze6Diej ~~..

wypId&k

DiepocU~1 pra nd9 _WIly w/s refe..tum. dot. ~WIDia sit

micatdoOw.

jilt r6WDieZ wdroIJcIata wyDikOw relenDdam upilJ''wulDep" jodyaio

w6wca1.

ad, IIIIItJlpiIo pozyl)''WDe .0000zypi~c n6IeDdum w ~

~PozytywDie ulrtiy oc:eni6 cakt.e pro~j~ dodturia w USiawie

o rofeteladam JobIJl)''IIlIlOMIC art. 161 1UOWi.-80 w ..2, it iOA1Jeadum w sprawie

samoopodatkowIr "''...uwadza tit • __ orpIW wykoaawozeso (w wypedJm.

jaIIeIi .a

li

-.

~~..........

.,--..

~;

l.>~n\oJ"''" .... n \.otl"." "''" ¥''fI''&''ff''foI"

ZDIICPMJ ..~Nb byta ni__._zo ~II btU: ~filllllllOWYCh).

W.......vi DDWyID pvjebio ..

00 podDosfUby jab iItotD1 btak - miafmaluy IdI

wymapny dIa ~lIdn4dum w IIftwte IBI1IDOpOdItlco (CO Jtajmuiej 30%

ml.oRlbl\o6w upawDloDyoh do atoaowuia).

1_to but we wlUciwym Jd.cnaaku.

JedDak

zbyt maIy .."

~tluozowwt cIIi da1aoIaacJI ,...~witklzc*i.

~

proponowIDI zmiaay ai.e niwokft powuu.ycb WId pmjek&u 1IIfaWy w tym przedMjocjo,

~.,ych • ltWierdllDDfe.

it l8I'')''IOWqje sit fimclemental.

y!

swym IIUIczeaio

~aDtwo zmlal&y fODD)'' r.at46w "If ~Z pzedstawioie1tldci

''~.~iami~

3.

DruM "~zm

it

".

hdcjOWlDll pIZ8Z proJektocIawct OcdDak Die pocUeaa,Mai

modyftbcjl W lposobie wyartykuloWlDia "II ItOS1U&k:u do popaedaieJ ~iPlu.tcktu) jat

pr6ba.

~ZIIIId.y funkcjODOWaDia" SIIIIIOJ''ZI(dQ ~w openriu 0 tzw.

kJa1...1o paetalue.

~ybrat t)''Ch nmtiwofci jest sechIc.m ••1Dcp syIfIIIIUI

biurola''alyczno-prawncao.

w I''IDUlCb ktONao fuakcJODQjo I8IIICJIZIId.

Pod wpIyWIIJI

.

bowia teDdIIlcji w ustawodaWl&wic.

...

IIkte "II pmbyce OIZOOZIIiGlllj i ....;.dot.

interpIotIcji pqe.

Pfs6w pmmych (DIIdz6r prawny wojlll''MMl6w, .......- ifby

obnIahUDtoM.

..., powsacbDI, ~kuJesia oclwoJawoze.

.,.

1dminiItracyJac) doprowadzoaa do sytuaqii.

"II k16reJ ~.......

UZISIu6 Jadde

rwoj.

"''.IDIo, powobU~ lit II _~.-powatnfaaie uttawodawoy.

Jedalk

"''1IPltwcdci budd. elY prIftidziaDe w projeldowlDej UIIaWie 1OZWi..... pawae bR

...... leat to ~e- z wyjfadtiem dodIDia ust. 2 "II an.

87 - prawie iI:Ieatyomo

do obooIleao brzmtoa.fa IIS1awy 0 IIIIIOIZIIdZiC pWm)''Dl.

a I''UIloIy ~.

C7tf doda

"II usto 2 z-.dI ptcIpC:BJODIJaoeci IIU.fdzy rakreItcm iarerweilGji -1U''OIlY orprw DIdIIOra,

a zalC2aicm obrorIIoDoao iIdIm:SU snUDY • rmicn.i ~powyUj aytuICjt

w Zasadniczym stopGiu.

Me jest r6wDiei powue.

czy dodaDy.

"II at 39 prOjeJdu ustawy

nOW)'' ...

4 ''II Itt.

7 UItIrWy 0 samOJZlldzie pUDn)''ID i wart.

40 projelct\1 ''I1i1WY ast.

3a w

Itt.

4 utawy 0 IIIIIIOI''qdzie powiatowym -1IIimo.

it IWNiIp:IDiI to samo w lObie ....,

UZIJI6 • potytywIIe - "II spos6b fuodameldllDy poprawi, sytuaoJt "II tej dJdodzfnie.

If.

Jeet IatwO ~k:ieruII&* _ian UItIlWY.

tat aby lkutccz:nie dokoDa4 _''''''''''''

~w toJ ....

Koadycja, w ktOrej znajdqj, sit jst "II tym zakrelie aie wyaika

''bowica ~z.., &f''ormulowIDoao ,.,.,.18 """"11 prl.

Cpisu pa.wDe&O "II Ullawie

UIJtIOjowoJ.

ale z wiolu iDllyoh pgepWw.

a takt.o ~od dziesi4tk6w lit

aposob6w m,fieaia i ~w aat,m apIII''IOie paDatwowym; apoaDb6w

ewideDtDIe ~yohziSIOtIl~.

4, Zasacldime WIItPliMdoi budzi rOWDicr.t ...~uscawowep DllZUClDiI r.uad

WIIP6ldzfIllania 1Im~ na szca:ebIu wojew6dztwa w pottItGi 1ZW.

kOllWGllbl

wojew6dzticao (toawwt deIeptOw IIID.

OaJIClu 1...... w woj..vcktwie • lit 30-38

obeorlcao projektu usawy), Spos6b i fonDa ksztaItoWlllia wap6lpnay mitdzy

~w duym ~powinna ''W)''IIibt a dccyJcji wIuncJ tIIDOIqdOw~

uwzaI~lIOCj loblnc , rostcmaJae UWIIUIlkowIlU&.

S)DwdziIa lit D8 ....blu

wojew6dztw --dB.

ae takie formy wsp6tdziIIaDia ¥ ~Z 1IlrWIIloaoj trIdyoji,

''bfId* III OIac61OD1 "II ttn.togiIdl rozwoju wojew6dztw i doIaIa:lIntada z ai~W)''IIiksJIIDJOb.

Nie warto wI~ Ditzc&y6 czy poprawia6 iJtDiej~ • IprawdzoaJOh 1OIWi.-A NUl ma

M., faClneao powadu, IIby wramy reauJacji ustawowyoh wpiaywa6 tbnny wsp6J

d

aabmia.

ktln svzwVift sit j bez takiej detn.acjl.

• wyaibj, z potDeb)'' ~Jo

podcjmujllCYCb, Z poszIIlOWIIDiem ~i podmjOfOW''Ojcj kUdej z mth c:nz

~~L

7

"''''''''''-I(V''V

W .zozeplaoici naldy ZI1IWI&y6.

it opn''ioz orpairaoji OI6laopollkioh.

.

w wi......

RSt0a6w Polski t\anbj~ orpnincje ~0 ~

ftIIioaalaym i poadobla,m.

PowoIIaie toJrwcIW woJoMdzIdoao (bIlwaatu.

deleptDw

....,.tu JoIntlnep w wajew6da:twia) oaeoratoby - oa6I duplikowlUlie icb IRCY.

a w

Dioktckyob.

wypdc:Ich mOJIoby doprowadzit do lch UkwidICJl.

Orpatra,;e to.

...,

cztsto DIZWf stowarzysza\ lub zwi¥.k6w J''OlDi4 pzy lym t\utkr;Je ZOIcznie ....aut

,.._widziane ella konwent6w wqjew6dzkich, Die ~., Ii, wyIJp:.zai. rID

opiDioWlDia J''IVII''8IIl6.w i dokuIIleat6w wojew6dzkich OIU prrcdkIadmia rlIIIoWisk we

~epraWlCh DIlef:rtCYCh do :r.ala8I dzialaaia wojl''W6dztwa.

~OIIB

aiejldDokruUlie.

""""''we \IIIuai na I''ZCCZ JIt .....0 awoje;J ..alalDc*i

~IFai, do wymiaD)'' .''wildoze6.

rozwiIpyMmia r6monak:ich pzabI_

1 ~kultuJy SIID~.

NIloty poDIdto'' zwrOolt uwaa __ it

orpninoje ...... posj..... duty, poaad dwudziestolltDi doIobok.

k16Iy ., tk:utet

wdrotoaU.

ropJaoJi ~hw projetoio mOfl: ....c zmamotrawioay.

l.u

jedDlk ~a I''IIJI:ydl zdanic:m aioforturIno repllOje ~konwadD

woJewOdzIdqo ....,.".lOI1It w prqjekcic UItawy acbowIDe.

to prapoauJemy IIIIlMulf w

brrmiaiu lit.

35 UIt.''

2 (XOjcJdu, okrdI".ao WDIIki w Itt6ryQb ~

~umOlZlfdowe IIlOte JJOStIt orprdzmltllll koawmtu ~.

Nuzyan Mania okRtlouy tri.

60% jecmostck potJomu ami.",.

j 6()CK Jeclaolr*

poziomu powiIIowep ~w etowarzysr.eaiu 0 ~wojcwMzlrim.

\V,YIDIIIIlY ~stowaszyszcaic moslo poIait .... funkqjf jest okndlOlO'' DB poziomie zbyt

wyIOIdm. zo M41I1Pl ..

to, • ,,,IDC polski.

wojewOdztwa.

auU'' IpOrI rozm.iary pOd

wzelfdIm laby jedDoe1et SIIIlOl2IIdu lolcaJao&O.

PropoJuUomy w m.-.

z tym,

~pole8IdP aa tym, ..

t\mkcJ, .... mOllYby pdai6 atowIrzyazeaia.lub ~

ztZOI..,.,.

..10 POWytloj ''"'' MZyIddch jcdnostek ~lobIDesO z obRaru

wojewMrtwa, bItdZ ..

powyt.ej ''0% pniD oraz co DIVmal.ej 50% jedDoe1et poZiomu

powiatoWOlO Iicr.oD.yda oddde1Die.

Do rozwU&mia jest fakt.e JOZWiIp2Die, w myil kt6roso

miuCa _ J.ftWII''h powiatu a"tyby liCZODe W jedDej pu1i wtIZ z jcdDcJlttaani poziorau

powiatowe&o w danym wojc\v6dZtwie.

5. NOW)'' model kontroli OIJIDu wykDaawozego i ~fICCIOpropoDO''WIDY w pro~

jest ~o~wy:PonnahJo..prawaa konWIa wykoDIDia bu.dt.etu pr.r.ez ...

~i ~IIOYjst .,..oddt:ieloDa ad koDUoli wykonywuja add ,....

orp.a wylL''oDa''MZY.

wpienwzym wypadku przewicIuje sit tat jak dotygbczu iDstytuGjf

1IbsoIuIDrium.

z tym ... od momeatu wajaa w tyoie PIOpoJIOWIDOj usCawy udzieleDfa lub

raioudzleIcDla Ibaoltaotium dokorlywatytty mslonalDe i.r.by aInoIumkowe (jut CD w iIfDoie

Ia''ICIY atfboka zmi_ \lldlVjowa).

w dnJsim wypadIw ptUWldllje ai, jDltytUOjt

skwttowIDfa.

Jr.t6Nj udzfelllby 0IJIUl ~.

JeddIk W JlllZYCb ftIIlilch teD

tantyalDie popIBWDY mocIaI mola aybko zoataC wypeczotI)'' pt''I''a praktyld mic.wzcqce

si9 ''II tIIDIOh potoozDe&O MZll!ltoaia sIoWI ..polityka''" (I Die ''II jop picrwoInym,

arystoteI.~ .asie jato ..rozaropaa troU:a 0 dobIo ''WIp6.IDc").

W aazo&6l4otoi ''UCltieWde abIolutol''Ua przez RIO IIlCD by4 iDltnJID8ate1D "II rPb

MiDistIa P''iDIms6w do wpIywaaia ..

"poii1¥CZflie DiepopraWDO" IIlIlOr.flII:cI ]oIcJ1Do.

lec1110crdaie uwdlmY.

,.

r.aakccDtowanie ''II propoDowaaej wersji projekt.u ustawy ooeay

wytoDIata iadd orpIlP za mO• .".

rot ~mot.e ItI6 sit lIII''qCIziem waJld

polityclD.oj pJ''IOOi.-wa.ycb pocIm''0t6w~ RJftZ8IlfDWIIJIYOh w oqpmic ~.

Idet

rozbudowuia iDstytuOji abtolutorium - nowa Jcateaoria stwitoWIAia • ''II ItOfnIISJrn do

obIcDci S)1QIqji.

kiocly 10 jed)''aym krytcrium JOlt foniIaI-po~wytoaania

.

budie:tu, 1IIIlc:t.y rdlnDDic ~.

PoWItIUP IIDWC ~mUSZII ~

•

l\J1 IL LV I\J ''''''''''''.

YV J nr.

V,",L''..

J ''v\Jl.JJ 1&I VII /VIO

fatt aktuIla9 ''~Il Jadt\uy ,polity_ - w wi.lu .wypIdbcb _ to oc:aa

~i mo:ID ¥ ~do py polityam«i.

tJalldJUoac ......aby

0lJIIl ~1_....~.wswejPIIO.

Y Die .... lit ....ildcaa~.

snaP ~ZIIIacIbiar4 idea, jaq b)to WIIOWIdmaie ~wybcriw

w6j1a (buraUItra.

.

...,...) byIo 8IuszIle WI.IDOCDi_ orpma wytoDawcaeao pUny

t UlNa''......&0 ad ~IIY ~1DteroI6w.

GO z.told ptJtyOZ,JDifo

lit do ~.

IpdjJIaMi ......... mzwajai pday (w ~~

~t~)..

.

, .

''

,6., Z''.pIaiN.~~i"mj.""""''·''w·(_wat''t)''llU-w·Ii\;·39 Plojcktu1lltaWy);''" ..

""",,, ''" .''

: .

.

.

proJaILt uoIlMay ~"''yoqpiaawi ~uw ........ do 15 HstQpt+ ,

roILu piIp-"-J...... iok "''~podIep obowbp:koMmu ~pubifczwlcJDu.

poJ.eaMccmu -, ~~,jccIDaj dJa...,ji: publicmo.i DI .cui''rWly

...., lub poIiectIIaiu komiJji ~do ...-W badIetU w ~w6jta Jab

''''UpOWIUaioaeao ~".~T....kowa poaecluia ...........

ella uobwaleuia bu&tecn wtenDiDic''de 31 srudDia''lOba ~1(C08Orot badt.ctowy.

PoDadto ~pa.epis)'' ~.,by aa saji budI.etoweJ .~IIdy .

,poiD1bnDowIIlIdaycb 0 opiniMb ~w trlbio ~publioal•• ora 0

.raaowitb w6jta dO tJoh opiDii.

14lIeIi t)''da opiaii .... du:t.o, moI:o.to ZIIICZOIe

~cas trwIIda IOIjL W ~dzfall....,..

spotyb sf, pzypIdId

.......,.

.,..,.

~..bI\c6w ...waiosJc6w i opiaU.

lcIOI)Objoclyaylll eelem

jcttll~pmcyOlpll6w.......

1~1I~anilD przepiI6w U8Iawy 0 fiaa-oh pabJiea:Dyob tNYDib..

w IJPQlWio pvjcIktu bucttcIu IIICIte ''b)''6'' UIII10aa przez IIdt pDny dodltkowa.

poa

~''~publtcr.aym, proceckn. w .ze.a61Dotei.

IIJOdaie z

propoDOW8IIYIIlllOW)''lD bnIDieaiem, lit.

234 uslIWy 0 ftnaNaCh publicr.ayoh .

P''fIl''I

MtIIIOWiql:yJ«llrGrlki ~,IIryttN"''go, w rIrotIz.

w:Jnvoly ,-."w1!

PlJ• prIlWII.

1IIhIJ8tJtlWtlBO:", , ..''.

'' ,

.

''.

''

.

"

, ,

w..., ,v, V , ....

rot budt.ttDwy Obz,yIIUft.ad MUd..

PiaIaI6w DdbnzuIoje o· iw:raycb pIaDowIIayQ

~poI&''8I6"" cZQIIci .....,i aaalDej, JnY.ittYCh w, JII''O,jebie ..."

"''Jdfetowej.

plaDDWIIIej kwaoie ~z tytalu udzIIIu we "''fIIywach z.

,.,.tku

~od oIdb fizycr.

D)''CIa.

pIaaowu.ej ~racmeJ wpIaty do BudIIItu.

Pdatwa.

~IpCIbie z art. 143 ''*WJ 0 t1DanticIl pubJiczDyab.

dywpoaeaoi

~budaalowyab W tfI1DiDie''do 25 pIf.ddcaib.JDO-MjII iDfbrmIoJ9 a JDYJtI;yoIi

.

w proj....

_wy baf.

ItaIuwci kMJf.

Ich dDCaoji .,ad''aia ~ ZIkre8u, IdmttUllllqJj

rqdoMij, ....

IDspeIcoji i 1bIdy; 4atIcJf na ..

I~ZIIdIia ~cnz twotuh

~w"''''''2:..

Jjracj''''''''''''z.aau~i~.

• "''H~""t.p''l"''."".''

........

_""''-__...

_ ............,_~.........

_ ...

,...,.•.., ....

_,."

....

""'' __• ___..,••,~",.~''F''_._..

_ ....

.,.......,_.__"..

~''._ .....d''_''ff''· ......

''!t •• ., ..

'' " •• " .........,''" •• " ............

" •• '' ••

W zwi¥b z pawyt.8ZJm ·ztalizowufe ~procadury ~.

.

~........ ptqjd:&u budtAftu aIozwtaczDie po ...,...."

0IIItI_

''..

a~wjf.ej iIIfonJgOji t. po 25· pddziemoEa (i praecllS IfItbpad&h 00''"

pacl.znalrieD1 ."...

~-*~pm!IIliIu.

QlIbpf, rbicnDie

opball.

UWI& "lldi i''MIIOlk6w miosdl·pP.t)w , mra,cta ~.poctmioMw

(moM bJd iab ~be) zt.IIn.aM lip "''.1"607. ttltr.r.y ...., IC6i WDioit6w

i apiDii ~tewoatu .,...,i*"",*..., 0IJIII6w j.).

UItoP""''mtIIIaio If; do "ch.

, ''

i ''1II\VIR''Iio odpoWiodr.i w·m·...... lab ............

~• JA1PIdIaa

pz)jpa~z Diah do RIIJ''zwoJi.

~jobJOwDIi: w ~"''daD.

It*'')'' .....

''bJ'' do 15 llJtopIda przedIaIDay EId7Jo OI''IZ RIO.

W ~jIt jcrst 18

....~I..

PoMdIo:spcnwMIuJo OIM) o*lneaie ~~CIIpD1I

wykoaa..., w atresie 8pOI74dzeaia projebu ~1_ to l''6waifd ~

.'' w,aooe IID~.

7.

PropaDoway .....~J.

P pmjett usawy wymap.

poROWDej .....a..t IDIIizy :

w Jtoatetjojo iaydI IDicjalytr JeaillIC,yJa,ob 0 cqMiowo lab caIkowicio zbUtvaym

paecbafoci~ • w .~pzyJOfIt JI''I!II'' Rztd RP ......

1IIbIWjt''0 popnawIa

~• ."..,unbji''wyboywIDfa ZIdd publioza,m pr2lCZjedaosdd ~

..,.....1IJI8O" paee1tld.

~cIr.t: "''''''1 0 powiecie ~..

~:.

Prem10a ~,.

poaiodIluIiu IComiIji WIP6IDOj RZIICIu j SIaDca4du

TIIJIOriabIeIo W cia.

21 lieIpI.ia 2013 r.

t

~.toDiecaIoIoi podjfCia p1IC DId

..,.u ~~w .... fiMaI6w jcdDoltek.~

~Bilk tGonIyaiIaJi szczeJ6towych ~i.~N~"wyeika t)''Ch

1IUojatyw, IIIIOM ~bowDt do ~m:r.rcpJ.owaDIa ~

uata:oJow,ch t ftDIaIowych podItIw ~~ to wlob...,.

i

WIIUQbcb powat.., byq8u.

, ''.

.

'' '' , ..

''

, .

.

.

''

, to •

.

''\, .''

, , " • I

.,.

'' ..''

I.

, .

:'' t''

."

, ''.

.

.''.

, , ,

.

"

.'',.

J''"

"

.''

''.

, 10'',.

.''

.

" ....''

.

,.

."

.

:

, ''

''.

,

••••••••••••••••••••••••••••••••••

rII [ 0 R MJ C; f A I rf R IUd I Vr r 0litlfL~, rJ I)I~

Fundacja Pomaranczowa Altematywa

ul. Nizinna 12/18

()4..362 Warszawa

Szanowni Panstwo

Czlonkowie I<omisji Sejmu RP

ds. Samomtdu Terytorialnego i Polityki Regionalnej

Warszawa, 10.12.2013 r.

Szanowni POsfowie,

Zwracamy si~ do Panstwa z prosb''l 0 usuni~ie szkodliwego zapis6w znajduj''lcych si~ w

projekcie zmian w ustawie samorZC\dowej wniesionym do Sejmu w dniu 30 sierpnia br.

(druk 1699) przez Kancelari~ Prezydenta RP.

W szczegolnoSci niepokoi nas fragment tego projektu, ktorego celem jest obrona urz~dnik6w

samorZC\dowych przed ich odwolaniem w referendach.

Chodzi tu 0 art. 68 pkt. 9 ust. 2

mowi''lCY 0 podwyzszeniu wymaganej frekwencji w referendach odwoluj''lCYch niechcianych

wojt6w, burmisttz6w i prezydent6w miast.

UwaZamy, ze wprowadzenie tego zapisu moze

min. zwh:kszac korupcj~ i inne zjawiska patologiczne w gminach.

W swietle dotychczasowych przepisow referendum odwoiuj''lce w/w u~dnik6wjest waZne,

jeZeU iloSt bior''lcych w nim udzial wyniesie nie mniej niZ 3/5 (czyli 60%) liczby bior''lcych

udzial w wyborze w6jta, burmistrza czy prezydenta miasta.

Praktyka wykazuje, ze z

powodu tego progu wiele referend6w odwolawczych nie uzyskuje waZnoSci.

Mirno to

Prezydent RP chce utrudnic je jeszcze bardziej, podnosz''lc wymagan''l frekwencj~ z 60% do

100%.

Takie rozwicp;anie moze w praktyce stanowit 0 nieusuwalnosci wladz gmin.

I<olejnym zapisem, na kt6ry nalezy szczeg6lnie zwr6cic uwag~ to stypulowane w rozdziale 5

prezydenckiego projektu zniesienie rygorOw prowadzenia dzialalnosci gospodarczej dia

jednostek samorz''ldu terytorialnego i umozliwienie prowadzenia nie Iimitowanej sfer4}

u:tytecznosci publicznejl dzialalnosci gospodarczej w formie sp61ek prawa handlowego

(art. 40 pkt 6, art. 41 pkt 8 oraz art. 52).

The Orange Alternative Foundation

••••••••••••••••••••••••••••••••••

patologiczne w sferze publicznej, a w 5zczeg61nolk:i w samorzildach gminnych.

Juz teraz

wielokrotnie zdarzajil si~ przypadki uchylania 51, pod pretekstem "tajemnicy handlowej"

od udost~pniania na zyczenie obywateIi lub organizacji pozarzildowych wamych

dokument6w urz~owych zgodnie z ustawil 0 dost~pie do informacji publicznej.

Dalsze

rozszerzanie wachlarza mozliwoSci ukrywania istotnych dla obywateli informacji tylko

przyczyni si, do zmniejszenia b''ansparentno8ci zycla pUblicznego.

Ponadto, z racji ogromnego zakresu sprawowanej przez nich wladzy, proponujemy

ograniczenie kadencyjnosci prezydent6w miast, wojt6w 1 burmistrzow do maksimum

dwoch kadencji.

Uwazamy, ze takie ograniczenie przyczyni si~ do eliminowania warunk6w

dla tworzenia si~ spotecznie niezdrowych uklad6w zalemoSci.

UwaZamy, ze wy:iej wymienione propozycje zmian Sil niezgodne z duchem Konstytucji RP

oraz stojil w calkowitej sprzecznoSci z Art. 4 Konstytucji RP potwierdzajilcym

zwierzchnictwo Narodu w kwestiach sprawowania wladzy a tak:ie z widniejilcym na

oficjalnej stronie Sejmu RP twierdzeniem: "Wszelka wladza spolecznoSci ludzkiej po<:zi\tek

swoj bierze z woli narodu".

Uczymy zatem, ze nasze propozycje dotycZClce usuni~ia tych szkodIiwych zapis6w znajd''l

u Was zrozumienie.

~''~-~~

Z wyrazanu powazanla,

Agnieszka Couderq

Wiceprezes

Fundacja Pomaraitczowa Altematywa

The Orange Alternative Foundation

r, "

Major Waldemar Fydrych

04-362 Warszawa

ul. Nizinna121l8

Szanowni Pansm

Czlonkowie Komisji Sejmu 1 .

ds. SamorzC\du Terytorialnego i Polityki Regionab

Warszawa, 10.12.2013 ''!''

Szanowni Postowie,

Prezydencki projekt ustawy samomtdowej zwany w pierwotnym brzmieniu "proJektem usta")

wsp61dzialaniu w samo~dzieterytorialnym na rzecz rozwoju lokamego i regionamego Or81''

zlQianie niekt6rych ustaw" posiada ogrol11I1fl wartosc intencjonaln£t, leez z racji rozleglel

obszaru, kt6remu jest poswi~ny 6w projekt, zawiera on w sobie elementy sprzeczne z jee

duchem.

Pierwszym niezwykle kontrowersyjnym zapisem, ktory przekresla ducha tego projektu jest zawart:

w art. 68 pkt 9 ustctpie 2 zapis podWYZszajltcy wymaganlt frekwencjct przy referendacl

odwolujll.cych burmistrz6w, w6jt6w i prezydent6w miast.

Z uwagi na fakt, iz przy obecnyr

progach wymaganej frekwencji tylko ok. 12% przeprowadzanych referend6w jest watne,

podwyzszenie progu wymaganej frekwencji mote uczynic tf instytucjf iluzoryczn~.

Obowi~ujll.cy obecnie zapis Art. 55 ust. 2 "Ustawy 0 referendum lokalnym" z dnia 15-09-2000

bmni: "Referendum w sprawie odwotania organu jednostki samomtdu terytorialne

pochodzll.cego z wybor6w bezposrednich jest wa:zne w przypadku, gdy udzial w nim wzictfo 1

mniej nit 3/5liczby b''0ntcych udzial w wyborze odwolywanego organu."

Proponowany zapis Art. 68 ust. 2 "Projektu ustawy 0 samoJ''Zlldzie-grudzien 2012 r." bmni:

Referendum w sprawie odwolania organu jednostki samomtdu terytorialnego pochodzq,cego _

wybor6w bezposrednich jest wame w przypadku, gdy wzictfo w nim udzial Die moiej os6b, oi

wz&tlo udDal w wyborach tego organu", PodwyZszenie progu frekwencji przy referendac

odwolujll.cych w6jt6w, burmistrz6w i prezydentow miast czyni, ze ustawa ta w caloSci sict

uwstecznia, a zapis 0 referendach odwolawczych staje siC( martwy.

Powyzszy zapis, czynutc tych unfdnik6w praktyczDie nieusuwamymi, daje zielone swiatto d

korupcji w samomtdach.

Jednoczesnie nic nie rna wsp61nego z duchem czy tez intencjll. usta'' .

mowill.

Cej 0 rozwoju lokalnym, gdzie inicjatywa obywatelska odgrywa istotnll. rolct. ezy Chcel

miee do czynienia z wictksZll. iloscill. samol''ZCldowc6w siedzq,cych w wictzieniach (obecnie tylk

prezydent Tamowa przebywa w areszcie), ktorych nie ~dzie moma USUDll.

C poprzez referendum, a

na prawomocny wyrok trzeba bf(dzie poczekae (0 He sprawa Sict nie przedawni lub zagmatwa).

Kolejnym zapisem, na kt6ry nalezy szczeg6lnie zwr6cic uwagct to stypulowane w rozdziale

prezydenckiego projektu zniesienie rygor6w prowadzenia dzialalnoSci gospodarczej dIa jednostl

samol''ZCldu terytorialnego i umoZliwienie prowadzenia nie HmitowaneJ sfent utytecznoSci

pkt 8 oraz art. 52).

MoZe tez ten punkt w konsekwencji prowadzic do konfliktu interes6w .

I

wypadku, ldedy sp6Ika miejska prowa.dzJtca nie limitowan~ dzialalnosc gospodarcZlt wetmie udzi,;

w przetargu publicznym w gminie, czyli ~ieoceniana przez podmiot ~llCyjej wlaScicielem.

Moje uwagi dotycz~ zapis6w dotyc2Jlcych referend6w tematycznych stl nast~pujlilce.

Pojawia si\

w nich pewne niedoci~ni~cie.

Prawodawca oie pnewidzial miaoowicie scidki weryrlkacyjoej.

Jak potraktowae sytuacj~, gdy zostanie przeprowadzone referendum tematyczne, a organ

samomtdowy arbitralnie zgodnie z projektem prezydenta uma, Ze nie posiada srodk6w nt,

realizacj~ wyniku referendum (co moZe zreszUi mijae si~ z prawdV.

Aby tego unikrutc, kwestie

spome winien rozpatrzyc organ do tego powolany, np. wojew6dzki stld administracyjny.

.

W zapisach dotycZltcych referend6w tematycznych nieustalone stl w prezydenckim projekcie takie

waZne kwestie jak np. co dzieje si~ z pieoi~zDli poehodqCYDli z saDlo-opodatkowaoia si,

mieszkancow na rzecz projektu poddanemu referendum w przypadku mini~cia obowi\ZUj~cego W,..

gmin okresu jego waZnosci.

Ponadto.

z racji szerokiego zak.resu sprawowanej pnez oieb wladzy.

proponuj~ ograoiczeoll

kadeocyjoo§d prezydent6w miast w miastach powyzej dwustu tysil(Cy mieszkaflc6w do dw6ch lub

trzech kadencji.

Dwu-kadencyjnosc wydaje si~ opcj~optymaln~

Pragn~ podkrdlic, iz w calosci zgadzam si~ z uwagami do prezydenckiego projektu poczynionYJT"

w zleconej przez Biuro Analiz Sejmowych opinii dr Michala Klimaszewskiego z Uniwersyte'',

Kardynala Stefana Wyszynskiego.

Prezydencki projekt zmian w ustawie 0 samomtdach, w mojej ocenie.

w obecnym jego ksztalc:t~

przyczynia si~ do oligarchizacji samomtdow kosztem mieszka:ilcow.

Waldemar "Mai/)!;;c:n;

Krzysztof Majchrzak.

Kancelaria Sejmu

Oabinet Marszalka Sejmu

Przedstawiam niewygloszone uwagi do projektu ustawy 0 wspOJdziaianiu w samol''Zl\dzie

druku nr 1699).

Rozszerzenie jawnosci dzialania jednostek samorzfldu terytorialnego w celu

zwi~kszenia dostta''noSci stanowisk pracy w jednostkach organizacyjnych

podleglych samorzll''iowi terytorialnemu

Postuluj~:

1) wart.

39 pkt 15 po wyrazie ,,20a" dodanie wyraz6w"i 20b", w ustawie z dnia 8 marca

1990 r.

0 samol''Z/ldzie gminnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95, z pOm.

zm.) dodanie art. 20b w

brzmieniu:

nAn.

20b.

1.

Oferty pracy w gminnych jednostkach organi2''JJCyjnych Sat podawane do

publicznej wiadomoSci poprzez ich publikacj~ w Biuletynie Infonnacji Publicznej gminy;

statut moze okreSlic dodatkowo inny sp0s6b podawania projekt6w uchwal do publicznej

wiadomosci.

2. przez ofe~pracy, 0 k:t6rej mowa w ust. 1, rommie si~ kaZdy przypadek:

1) prz.ewidywanego zwolnienia si~ stanowiska pracy;

2) nieobsadzenia stanowiska pracy;

3) obsadzenia stanowiska pracy calkowicie albo c~iowoniezgodnie z wymaganymi DB rum

kwalifikacjami;

4) zajmowania staoowiska pracy przezosobct pozostaj~w jednym albo wi~j nitjednym

stosunku pracy w jednostkach organizacyjnych tej samej gminy, skutkujllCego wymiarem

btcznie pnekraczajllCym ilose czasu pracy odpowiadajllCatjednemu etatowi.";

2) w art. 40 pkt 13 po wyrazie ,,15a" dodanie wyraz6w "i 15b", w ustawie z dnia 5 czerwca

1998 r.

0 samo17J4:dzie powiatowym (Oz. U. z 2013 r. poz. 595) dodanie art. 15b w bmnieniu:

,,Art. ISb.

1.

Oferty pracy w powiatowych jednostkach organizacyjnych Sat podawane do

statu!

moze okreslic dodatkowo inny spos6b podawania projektOw uchwal do publicznej

wiadomoSci.

2.

Przez of~pracy, 0 kt6rej mowa w ust. 1, rommie sit( kaZdy przypadek:

1) przewidywanego zwolnienia si~ stanowiska pracy;

2) nieobsadzenia stanowiska pracy;

3) obsadzenia stanowiska pracy calkowicie albo c~Sciowo niezgodnie z wymaganymi na nim

kwaliftkacjami;

4) zajmowania stanowiska pracy przez osobct pozostaj''lCtl w jednym albo wi~j nit jednym

stosunku pracy w jednostkach organizacyjnych tego samego powiatu, skutkuj~o

wymiarem IllCznie przekraczajltCym ilose czasu pracy odpowiadajllCatjednemu etatowi.";

3) w art. 41 pkt 13 po wyrazie ,;1,1 a" dodanie wyraziJw "i 21 b", w ustawie z dnia 5 czerwca

1998 r.

0 samorzttdZie wojewOdztwa (Oz. U. z 2013 r. poz. 596) dodanie art. 21b w

brzmieniu:

"Art. 21b.

1.

Oferty pracy w jednostkachorganizacyjnych samomtdu wojew6dztwa ~

podawane do publicznej wiadomosci poprzez ich publikacj~ w Biuletynie Infonnacji

Publicznej samorzttdu wojewOdztwa; statut moZe okreSlic dodatkowo inny spos6b podawania

projekt6w uchwal do publicznej wiadomosci.

2. przez of~pracy, 0 ktOrej mowa wust.

1, rozumie si~ ka.t.dy przypadek:

I) przewidywanego zwolnienia si~ stanowiska pracy;

3) obsadzenia stanowiska pracy calkowicie albo cz~ciowo niezgodnie z wymaganymi na nim

kw.alifikacjami;

4) zajmowania stanowiska pracy przez oso~pozostaj~w jednym albo wi~ej niZ jednym

stosunku pracy w samorzttdowych jednostkach organizacyjnych tego samego wojewOdztwa,

skutkujllCCSo wymiarem l~znie przekraczaj~ym iloSc czasu pracy odpowiadaj~jednemu

etatowi."

.

Ochrona publicznych nieruchomoSci przed przekazywaniem ich takim osobom

prawnym i jednostkom organizacyjnym samol''Z\du terytorialnego, ktOre pOzmej

mogi\.

stae sit( niepublicznymi osobami prawnymi i jednostkami

organizacyjnymi

Postu1uj~:

wart.

57 pkt 2 po wyrazie ..terytorialnego" dodanie wyrazu "me", zasnu,ienie wyraziJw"albo

oddawaC im nieruchomosc gruntow~'' wyrazami "ani oddawae im tej nieruchomoSci

gruntowej".

Notatka do wy_uchanla publlcznego w 8ejmie, 10 grudnla 2013

Marcin Skublazewakl

mm@skubLnet tel. 887711416

Nast~pujC\ce trzy problemy wl6\tCl si~ z prezydenckim projektem ustswy 0 wspOldzialaniu w

samorzlfdzie terytonalnym na necz fOZWojU lok8lnego i regionalnego oraz 0 zmianle

niekt6rych ustaw (druk sejmowy 1699).

1.

Projekt przewiduje tak WY80ki pr6g frekwencji w referendum zmierzajC\cym do

odwotania organu wladz samorzttdowych, te w praktyce referendum takie nigdy nie

bfldzie skuteczne.

W ten sp0s6b projekt paralizuje dziaianie demokracjl, a przy tym

narusza art. 170 Konstytucji, kt6ry gwarantuje m-in. prawo do odwofywania w drodze

referendum organu samorzctdu.

2.

Progi frekwencji powoduj''t Ze w wlelu przypadkach politycy wzywajl\ do bojkotu

refrendum, zamiast zachtcae do gfosowania przeciwko proponowanej uchwale.

Wyborcy masowo stosujC\ s~ do takich wezwafl - bo taka strategia jest

skuteczniejsza, nit gk)80wanie przeciwko uchwale.

Taka sytuacja prowadzi do dw6ch

patologicznych skutk6w: nie rna w praktyce tajn06ci gfosowania, a kampania

referendalna jest wynaturzona.

Ta sytuacja nie jest nowa.

wynika ona z jut obowlC\ZujC\cej ustawy 0 referendum

lokalnyrn.

Ale poniewaZ omawiany tu projekt znacznie zmienia t~ usta~ (w

szczeg61noSci zmienia zasady dotyCZClce prog6w frekwencji).

to procecJowanie nad

nim powlnno bye okazjC\ do wyeliminowania patologii zwlctzanych z bojkotem

referendow.

3.

Projekt przewiduje, ze wszysc:y czlonkowie stowarzyszenia aktywn~ci lokalnej lub

komitetu aktywnosci Iokalnej (nowe byty.

tworzone przez projeld) Set soIidamie

odpowledzialni za zgodne z prawem wydatkowanle pienif(tzy przez stowarzyszenle

lub komitet Taka odpowledzlalnoae zblorowa jest ,"boko niesprawledllwa: nle kaZdy

czlonek stowarzyszenla rna znaczC\cy wptyw na to, co stowarzyazenle robi.

Tego

rodzaju odpowiedzialno''e zbiorowa jest sprzeczna z podstawowymi zasadaml prawa,

jakie obowlctzujit w zachodnim ~ukulturowym.

Ponitej omawiam punkty 1 i 2; punld 3 nie wymaga dodatkowego omowienia.

Na kOricu

dokumeotu proponuN poprawki.

1d6re mogC\ zaradzie om6wionym tu problemom.

1.

Wysoki prog frekwencji w referendum dotyczc:tcym odwotania organu

samorzctdowego

Zgodnie z projeldem, aby referendum dotyezctC8 odwolania organu samorzrtdowego by«>

waine, w referendum tym btdzle musiafo uczestniczyc co najmniej tylu wyborc6w, lIu wzi,fo

udzia~ w wyborze tego organu.

Projekt dorzuca tu dodatkowe utrudnienie: -,czenie ''

referendum zmierzajitcego do odwofania organu samorzctdowego z innym referendum

~ienledopuszczslne (nle ~ziemotna tego samego dnia glosowae nad kilkoma ro.tnymi

pytaniaml referendalnymi, 0 ile jedno z tych pytan dotyczy odwolania organu w1adzy).

To jest

1

bardzo istotne, gdy:t hp:enie referendOw dotyczC\cych kilku waznych spraw moze bye

skutecznC\ metodC\ na zwi~kszenle frek.wencji.

Praktyka bojkotowania referendOw jest w Polsce bardzo cz~sta: sposrOd wyborcOw, 1d6rzy

nie chCct odwolania organu sarnorzctdowego.

zazwyczaj przytlaczajctca wi,kszoie odmawia

uczestnictwa w gfosowaniu, a w referendum biofCl udziaf prawie wyfctcznie zwolennicy

odwoiania.

Zazwyczaj okoto 95% gIosOw oddanych w referendum jest za odwolaniem

organu.

Na przykhld w nledawnym warszawsklm referendum, za odwotaniem prezydent

Gronkiewicz-Waltz padlo 94,86% gfosOw wcnych.

W tym kontekicie prOg frekwencyjny zawarty w projekcie oznacza w praktyce, ze odwotanie

organu wbJdzy ~dzie motliwe tylko przy poparciu ok. 95% tej liczby wyborcOw, IdOra

gtosowafa w poprzednich wyborach samomtdowych.

Innymi sJowy: aby organ motna byto

odwotae.

potrzebna jest sytuacja bliska jednomyslnoici, co w demokracji niemal nigdy si~ nle

zdarza.

Proponowany prog frekwencyjny ma jeszcze taki skutek: bfdzle mozliwa sytuacja, w ktOrej

bezwzglfdna wi~kszosc uprawnionych do glosowania wypowie si~ za odwoianlern organu

wfadzy, ale pom/rno tego wynik referendum ~ieniewa:zny j organ nle zostanie odwoiany.

Taka sytuacja ~dzie mozliwa.

0 ile frekwencja w poprzednich wyborach samorzctdowYch

przekroczyta 50%.

Na przyktad w roku 2010 prezydent Sopotu zostaf wybrany przy

frekwencji 56,6%.

Wyobratmy sobie, ze w referendum dotyCZctcym Jego odwolania

frekwencja wyniesie 56%, a 95% spoarOd gtosuj''tcych opowie si~ za odwolaniem

prezydenta.

W tej sytuacji referendum w sprawle odwolania prezydenta ~zle niewatne,

gdy:t frekwencJa btdzle n!zsza, nit w wyborach, ktOre prezydentowl defy wiJdz,.

Btdzie tak

pom/mo tego, ze za odwolaniem prezydenta opowiedziala sit bezwzglfdna w~z0S6

uprawnlonych do gtosowania (doktcldnie 53,2%, czyli 95% z 56%),

Szkodliwoac proponowanego rozwtlllzanla: Proponowny przepis sparalizuje motliwosc

odwcHywania organOw samoFZ''tdowych.

Taki paralit b¢ie szkodllwy, gdy:t moZliwosc

odwol8nia organu w drodze referendum jest istotnym eiementem demokracji Iokalnej.

B¢le

on szczeg61nie szkodliwy w sytuacjach, w ktOrych odwoianie organu jest ewidentnie

potrzebne, np. gdy burmistrz nie chce podac s~ do dymisji, mimo ze jest tymczasowo

aresztowany przez dfugie m;esictce.

Naruszenle Konstytucjl: Proponowany prOg frekwencyjny jest niezgodny z art. 170

Konstytucji, kt6ry brzmi, jak nas~puje:

Czlonkowie wsp61noty samorz~dowejmog~ decydowac, w drodze

referendum, 0 sprawach dotycz~cych tej wspOlnoty, w tym 0 odwolaniu

pochodz~cego z wyborow bezpoSrednich organu samorz~du terytorialnego.

Zasady i tryb przeprowadzania referendum Iokalnego okteMa ustawa.

NlezgodnoiC z art. 170 Konslytucji wynika z tego, ze zagwarantowana przez ten artykul

motliwosc octwolanla organOw wtadzy zostanie w praktyce sparaliZowana przez

proponowany prOg frekwencyjny.

Nlezgodnosc ta stanie si, szczegOlnle wldoczna, jesli

zwaZymy,:te projekt ustawy dopuszcza sytuacje, w kt6rych wynik referendum ~ie

niewazny z powodu nledostateczneJ frekwencji, mimo ze za odwolaniem organu wJadzy

opowiedziala si~ bezwzglfdna wltkszose uprawnionych do glosowania.

W takiej bowiem

sytuacji nle ma nawel cienia powodu.

by uznac.

ze wyborcy nle doSe jasno wyrazlli swOj

poglit,d.

2

Zbtdno6c proponowanego rozwUtunla: Proponowany pr6g frekwencyjny motywowany

jest oba~Prezydenta Rzeczy.pospolitej 0 to, %e referenda maRee na eelu odwolanie

ofgan6w ssmomtdowych mag, 8paraliZowae pract lych organ6w.

Ale ta obawa jest

nleuzsssdnlona: w kadencji whldz samorzatdowych, kt6ra za~sit w roku 2010, odbyfo

sl, w sumle 113 referend6w (Ich lists jest na stronach Paflatwowej komiaji Wyborczej:

hUp:/twww.!sadenqja.pkw.goy.DVse/pVindex,htmD.

To nie jest duzo w skali kraju, a w kazdym

razie nle na lyle duZo, aby mOZna byfo uznae, ze przepisy dopu8Zczaj~ce odwoIanle wtadz w

drodze referendum SIt naduzywane w znacz,eej Iiczble przypadk6w.

2.

Projekt nie zapobiega patologiom, kt6re wynikajct z bojkotu referendum

ObowiC\Zuj,ce progi frekwencji powodU,R.

te najskuteczniejszym sposobem, aby nle

dopujcie do uchwalenia projektu poddanego pod referendum, jest bojkot.

Mamy w Polsce z

regufy do czynlenia z sytuacjami, w kt6rych jedna ze stron wzywa do gfosowania w

referendum na ..TAK", a drugs, zamiast wzywae do gIosowania na "NIE", wzywa do bojkotu.

Wysttpujlit w6wczas nasttpuj~ce szkodliwe zjawiska:

• Referendum nla Jest taJne: kaZdy mote zobaczye, kto gfosuje (czyli "nablja

frekwen~" I w ten spos6b przyczynla sit do uchwalenia projektu poddanego pod

referendum), a Ido nle gtosuje i w ten sposOb sprzedwia slfl projektowl.

A wlflc, w praktyce.

referenda Iokalne w Polsce nlgdy nie Sit tajne, skutkiem czego nie

speiliajll powszechnie przy.;.tych standard6w demokracji.

• Nie ma uczciweJ kampanll referendalnej, nla rna debet: strona, kt6ra poplers

bojkot, co do zasady dEt%y do tego, %eby referendum zainteresowafo jak najmnieJ

ludzi.

Skutkiem tego.

strona ta nle przekonuje wyborc6w do swoich racji w spos6b

aktywny.

a w szczeg6lnoSci nie bierze udziatu w debstach publicznych: przeeie%

wszelkie clekawe debaty powodujtt te zainteresowanie tematem roinie, co w

''naturslny spos6b przeklada si~ na wyZsz~frekwenc,".

Na przyktad przed niedawnym warszawskim referendum, prezydent

Gronkiewicz-Waltz nle uczestniczyfa w zadnej debacie publicznej.

To jest

nienormalne.

Aby ustat bojkot referend6w, przepisy, kt6re uzalezniajll waznoiC referendum od frekwencji,

powinny zostae uchylone.

Nic natomiast nle stoi na przeszkodzie, aby ustawa uzaleznita

siwtecznoie uchwaty podj_j w drodze referendum od liczby wyborc6w, kt6rzy poparli t~

uchw~.

Zamiast prog6w frekwency)nych (zar6wno tych, kt6re jut s~zapisane w ustawie,

jak i tych zawartych w projekcie prezydenckim) proponuj, takle rozwiC\Z8nie:

• uchwata jest przy~ta w drodze referendum, j_1i liczbs gfos6w oddanych za nilljet

wyZsza, nit liczbs gbsOw przeciwko;

• uchwata taka jest prawnie skuteczna, jeteli panaefto liczbs gIos6w oddanych za nirt

przekracza 25% liczby os6b uprawnionych do gIosowania.

przy takich przepisach olOby gfosuj~ce przeciwko uchwale nie ~Il"nabijaefrekwencji"

(frekwencja nie ~dzie miata znaczenia), skutkiem czego przeciwnicy projektu poddanego

pod referendum nis btd~mieC powodu, by wzywae do bojkotu.

~~zawsze wzywae do

gbsowania przeciwko.

3

Proponowane zmiany

Proponuj~ nast~pujttce poprawki do projektu prezydenckiego.

Fragmenty, kt6rych usun~cie

proponuj~, Stt skreslone, natomiast fragmenty, kt6rych dodanie proponuj~, stt wytfuszczone:

Co proponuj, w zamlan Projekt pntzydenckl

Rezygnacja z odpowiedzialnoSci solidamej os6b, 1ct6re Sit bez winy i nie blorlt udzialu w

zafZltdzaniu stowafZyszeniem:

Art. 5 uat.

3: Odpowiedzialnose z tytufu Art. 5 uat.

3: Odpowiedzialnose z tytufu

prawidrowego wydatkowania srodk6w, 0 prawidtowego wydatkowania srodk6w, 0

kt6rych mowa w ust. 1, ponosztt solidarnie, kt6rych mowa w ust. 1, ponosZtt solidamie,

cafym swoim maJtttkiem ~aay.taflke/Nie cafym swoim majtttkiem:

etev/8FEY8I!8Aia aktyr.''

Jfteiei lekalRej tfl8atYI

etaAIr.

1) przedatawlclel, 0 kt6rym mowa wart.

40 uat.

2 uatawy 0 atowarzyazenlach - w

4~ ''.''1 PFEYJ:NIakl:t, e kt6ryffl ffl8I''Na W l:tat.

~ I''1tt zakraale, w jaklm do nleprawldfowego

~ fla _ieA 2iHeflia vlflieekl:t e Ri)aIiHej~ wydatkowanla srodk6w doazlo w czaale,

Haaflia pl:ttJliaefletle; gdy aprawowal on aWlt funkcj,;

2~ ~, I''FZYpaakaeA, e kt6ryeh ffl8\V8 Vf l:tBt.

~ 2) czlonek atowarzyazenla - w zakraa", w

1''k12i3 fI8 _ieA I''fZYj,eia .re\·I.~flY.

jaklm do nleprawidfowego wydatkowanla

srodk6w przyczynlla" ze awej winy_

Projekt prezydenckl Co proponuj, w zamlan

Motliwos61ltczenia referendum dotyczltcego odwolania ofganu samofZltdowego z innym

referendum:

Art. 60, pkt 9: [w ustawie 0 referendum

lokalnym] po tytule rozdziafu 8 dodaje si~ art.

48a w brzmieniu:

,.

Art. 48a.

W jednym dniu, przy wykorzystaniu

tych samych terytorialnych i obwodowych

komisji do spraw referendum moze bye

przeprowadzone kllka referend6w

przeprowadzanych z inicjatywy organu

stanowittcego jednostki samorzttdu

terytorialnego lub na wniosek mieszkanc6w

przeprowadzone kilka referend6w

.

przeprowadzanych z in icjatywy organu

stanowittcego jednostkl samol''U\du

terytorialnego lub na wniosek mieszkanc6w.";

wal''F8V18eA iflflYeR fiji!

ea,.velaflie eFgafll:t

jeafleetki aaffle_l:t tefYleFialflege.";

Usta/enie wafUnku, pod 1ct6tym uchwala podj''lta w referendum jest skuteczna:

Art. 60, pkt 10: [w ustawie 0 referendum

lokalnym] art. 55 otrzymuje brzmienie:

Iokalnym] art. 55 otrzymuje brzmienie:

4

ProJekt prezydenckl Co proponujt wamlan

.

Art. 55.

4.

RefePepu!li:u" te..

t~_..

.

Art. 55.

1.

Uch.1a podJ,.

w drodze

nlezaletnle ad IIczby w....

Ah_\eyeh W Aim referendum jeat prawn" akuteczna

eeiHr, z zastrzeteniem ust. 2 i-& nlezaleznle ad Ilczby oddanych na nl4

gtoaOw, z zastrze:tenlem ust. 2

2.

Referendum w sprawie odwolanla organu

jednostki samoJZiI,du terytorialnego 2.

Uchwafa podJ,ta w drodze referendum w

pochodzil,C8go z wyborOw bezposrednich sprawle odwofania organu jednostki

jest wa&te W ,ne)1''Mkt.i, gay Wi!iQte W AiFA samorzEtdu terytorialnego pochodzil,cego z

l:I8i!iat ftia ftlftiej 8eea, ftit VR!iflte wejat w wybor6w bezposrednich lub w aprawle

WJBe... lege ell.AY. aamoopodltkowanla J.at prawn"

.skutlczna w przypadku, gdy Ilczba

a.

Refe..,AelWM r,f~ .,l''IIWIe

ioddanych na nlll gIos6w jest r6wna co

"",""eaatke''NlIAIl jI" fJT~_Ae w

najmnleJ JedneJ CZWIIrteJ Ilczby

~Fi!

Yl98akw. lay I/JI!

I,te W AiM .....at ee

mleazkanc6w uprawn lonych do

Aaj"''Aiej 391M, ",i8Bi!ker!le8W HJW8WAieAyeh Ete

gtoaowanla.";

Iteee.fJ1SAis"9;