corpora: wikisources-pl

text:
←Akt I Moralność pani Dulskiej

Akt II

Gabriela Zapolska Akt III→

Dulska, Dulski, Hesia.

DULSKA

Felicjan!

Felicjan!

Dulski budzi się i patrzy na nią.

Dulski pokazuje jej zegarek.

Chowa się za drzwi.

Dulski zaczyna znów automatycznie chodzić.

Wpada Hesia, ubrana strojnie, jasnoniebiesko, pantofelki, błękitne pończoszki.

Całuje ojca w mankiet.

HESIA

Ojciec idzie na Wysoki Zamek?

Dulski kiwa głową.

A jeszcze ma ojciec daleko?

Dulski pokazuje pięć palców.

Pięćset?

To ojciec już koło Teatyńskiej?

Dulski mruczy.

Hesia śmieje się.

Ale tak!

Ale tak!

A niech ojciec prędko idzie, bo tunel rozbijają.

Dulski patrzy na nią surowo i wzrusza ramionami.

Hesia wskazuje na kanapę i przegląda się w lustrze, Dulski podchodzi do niej i ściąga ją z kanapy.

Mama nie widzi! (biegnie do drzwi pokoju dziewcząt) Mela!

Mela!

GŁOS DULSKIEJ

Hesiu!

Czy Mela ubrana?

HESIA

Jeszcze się pichci.

Dulski staje, zgorszony, i mruczy coś.

DULSKA

wychyla się, ubrana odświętnie

Znika.

HESIA

idzie do okna i chucha na szybę, śpiewa

Pozamarzało jakby w jakim zlewie.

Dulski chrząka, idzie do przedpokoju, odziewa się, wraca, podchodzi do drzwi Dulskiej, stuka, ona wychyla się.

DULSKA

Już cię niesie do kawiarni.

No, masz, swoje dwadzieścia centów.

Teraz będę co dzień dawać po dwadzieścia centów.

Tygodniowo nie... na nic.

Zaraz wszystko przetracasz z koleżkami!

A wracaj na kolację!

Znika.

Dulski chwilę stroi się przed lustrem, wreszcie wychodzi.

Wchodzi Mela, ubrana jak Hesia, jest blada i chora.

Zatrzymuje się we drzwiach, po czym biegnie ku Hesi, która pokazuje jej język i ucieka ku kanapie.

MELA

Hesiu!

Pokaż, coś ty wzięła?

HESIA

No, cygara...

Wielka afera!

MELA

Ukradłaś?

HESIA

MELA

Po co tobie cygara?

HESIA

Po co?

Wy-pa-lę.

MELA

Och!

Kiedy?

HESIA

Jak będzie galówka.

A potem pojadę!

MELA

Gdzie?

HESIA

Nad Bałtyk.

Albo nie, dam cygaro kochankowi kucharki.

Powiadam ci, widziałam go.

Jest pucerem.

No, rozumiesz, u lejtnanta... bardzo, bardzo...

MELA

Jak ty możesz się przyglądać takim?

HESIA

Czemu, czemu?...

Cóżeś taka blada?

MELA

Głowa mnie strasznie boli.

HESIA

Może i ty buchnęłaś cygaro?

MELA

Och, nie!...

Ja ciągle jestem taka słaba, tylko bym spała.

HESIA

Lepiej spróbuj ze mną chassés, moja złota, ja ciągle zapominam, z której nogi, moja droga, znów ten nauczyciel będzie mnie wstydził...

Masz, rozwiązał mi się pantofel...

Hanka!

Hanka!

Wchodzi Hanka, blada, zmieniona.

Mela, Hesia, Hanka.

HESIA

Zawiąż trzewik!

Cóż znów, i ty jesteś chora?

Patrz, Mela, jak ta wygląda.

HANKA

Panience się tylko zdaje.

HESIA

Ale - ledwo się włóczysz...

A teraz możesz iść!

Hanka wychodzi.

Hesia kręci głową.

MELA

HESIA

Wiesz?

Powiedz!

MELA

Nie, Hesiu!

to tajemnica.

Mnie nie wolno nic powiedzieć, przynajmniej do czasu.

HESIA

Jak chcesz, taka tam ma tajemnice...

No, no... daj łapę!

Jak to chassés?

Un, deux - un, deux...

Gwiżdże.

MELA

Hesiu, nie gwiżdż!

HESIA

Aha!

Ziemia się trzęsie, co?

No, a teraz walca, moja brylantowa.

Obejmuje ją, walcują.

MELA

Dlaczego mnie tak ściskasz?

HESIA

Bo ja jestem mężczyzną.

MELA

Ale ja nie mogę oddychać.

HESIA

Właśnie... a jak za kobietę, to tak, o! (przerzuca się na rękę Meli) Omdlewająco, omdlewająco, a potem w oczy... w oczy...

Ja tak zawsze robię.

MELA

Ty?

HESIA

Ja!

powiadam ci, studenty czerwienią się jak buraki.

MELA

Puść mnie...

HESIA

Co tobie?

MELA

Nie wiem, ale...

HESIA

Walca!

Mela gra cichutko.

Hesia chce tańczyć, robi pas, śmieje się, wpada w cake-walka.

Mela, cake-walka!

Mela gra cake-walka cichutko, Hesia skacze.

Wchodzi Zbyszko.

Też same, Zbyszko.

ZBYSZKO

A to co?

HESIA

tańcząc

Cake-walk!

Cake-walk!

Cake-walk!

A co, źle?

Prawda, że jest we mnie materiał na szansę?

ZBYSZKO

Na dwie, nie na jedną.

HESIA

tryumfująco

A co?

ZBYSZKO

Skąd ty to umiesz?

HESIA

ZBYSZKO

ironicznie

Myślałem, że cię twoja kucharka nauczyła.

HESIA

Ona?

ZBYSZKO

Przecież dopełnia twojej edukacji.

HESIA

Co znowu?

Jak Bozię kocham - nie!

ZBYSZKO

z pasją

HESIA

Znów się złościsz!

A byłeś już jakiś lepszy.

No, Mela, jeszcze trochę.

Powiedz, Zbyszko, czy dobrze, mój królu!

Tak?

Tańczy.

ZBYSZKO

Ależ nie, przegnij się trochę jeszcze!

HESIA

Jak?

jak?... (tańczą oboje) Jak dobrze, jak miło, jakby po powietrzu się latało!

Ciż sami, Dulska.

DULSKA

wpada

ZBYSZKO

Dopełniam edukacji mej siostry.

DULSKA

ZBYSZKO

DULSKA

Przede wszystkim nie niesie.

ZBYSZKO

Nogi was nie niosą?

DULSKA

ZBYSZKO

DULSKA

To są dzieci, im wolno.

ZBYSZKO

Ładne dzieci!

Pannice, aż ha!

DULSKA

ZBYSZKO

Niech się zaprawiają, niech się zaprawiają...

HESIA

Do czego?

Do czego?

ZBYSZKO

Jak dorośniesz, będziesz się dekoltować na bal od góry, a teraz, jako dziecię naiwne, od dołu.

DULSKA

Zbyszko!

Milcz!

Jak śmiesz?! (do Meli) Cóżeś taka blada?

ZBYSZKO

Cóż dziwnego - zmarzła!

Ściemnia się.

MELA

Głowa mnie strasznie boli.

Mamusiu, ja bym nie poszła...

DULSKA

Pokaż język!

Biały.

Znów coś zjadłaś! (przykłada jej rękę do głowy) Rozpalona.

No, z tobą... to też!

Może cię kłuje, co?

MELA

Tu mnie boli.

DULSKA

W lewej łopatce?

Połóż sobie regolo.

Jest tam używane, takie, co ojciec przykładał.

I rozbierz się!

ZBYSZKO

Z czego?

Ona już rozebrana.

Niech się raczej ubierze.

DULSKA

Hesia!

Płaszczyk, rękawiczki!

ZBYSZKO

Piechotą idziecie?

Ona - tak?

Jeszcze was zaaresztują.

DULSKA

Rany boskie, nie wytrzymam!

A lampy jeszcze nie zapalać (do Zbyszka) Wychodzisz?

ZBYSZKO

Nie.

DULSKA

Hesia i Dulska wychodzą.

Mela do swego pokoju.

Zbyszko sam, później Hanka.

Drzwi się otwierają cicho, wsuwa się Hanka, widzi go, przybliża się, przyklęka i delikatnie, jakąś psią pokorą całuje go w rękę.

ZBYSZKO

No, już dobrze... dobrze...

HANKA

Proszę pana... ja...

ZBYSZKO

Co?

Czego?

HANKA

Ja idę tam, gdzie pan kazał...

ZBYSZKO

A... tak!

Idź!

idź!

A nie bój się, tylko mów śmiało i wyraźnie, jak i co.

Hanka klęczy, nieruchoma, otulona w fałdy chustki.

No, czemu nie idziesz?

HANKA

A bo ja wiem, tak mi jakoś...

ZBYSZKO

Ach, nie marudź...

Idź, bo wrócą!

HANKA

wstając

Pójdę...

Wychodzi powoli, słychać, jak zatrzaskuje za sobą ciężko drzwi.

Zbyszko, Mela.

Mela w kaftaniczku, głowa związana.

MELA

nieśmiało

Zbyszko!

ZBYSZKO

Nie położyłaś się?

MELA

ZBYSZKO

MELA

Coś innego?

I czy myślisz, że dlatego, że jestem chora?

ZBYSZKO

Tak.

Nie masz dużo sił życiowych, więc nie idziesz rozbijając łokciami przez życie, ale się... skradasz.

Rozumiesz, co?

ZBYSZKO

To źle.

Panna Dulska powinna iść naprzód tak... rozumiesz?

Ktoś potrąci, ty jego...

To powinna być nasza zasada.

Jak najwięcej miejsca.

Für die obere zehn tausend milionen kołtunen!

MELA

patrzy na niego chwilę

Zbyszko, dlaczego ty nas wszystkich tak nie lubisz?

ZBYSZKO

MELA

ZBYSZKO

Mów... mów...

MELA

ZBYSZKO

MELA

Nie, pójdę do klasztoru.

ZBYSZKO

Gadanie!

Głębsza warstwa weźmie górę, będziesz taka jak mama.

MELA

Ojciec przecież łokciami ludzi nie roztrąca.

ZBYSZKO

MELA

po chwili

To wszystko bardzo jakieś smutne.

ZBYSZKO

Koń by zapłakał.

MELA

Ty ze wszystkiego się śmiejesz.

ZBYSZKO

Tak śmieją się wisielce.

Chwila milczenia

MELA

nieśmiało

Co jeszcze?

MELA

Chciałam ci coś powiedzieć, ale... nie będziesz krzyczał?

To, widzisz, z najlepszego serca.

Bo... wtedy... jak ja widziałam...

ZBYSZKO

MELA

ciszej

ZBYSZKO

Czego ty o tym mówisz?

MELA

ZBYSZKO

My?

Dlaczego?

MELA

Jakże?

Ona prosta sługa, ty urzędnik z prokuratorii skarbu...

Jakże... i kochacie się...

To bardzo smutne.

Mamcia będzie się bardzo sprzeciwiać.

ZBYSZKO

Sprzeciwiać?

MELA

No, jak się będziecie pobierać.

ZBYSZKO

Czyś ty oszalała?

Ja z Hanką?

MELA

ZBYSZKO

Ty jesteś jeszcze głupsza, jak myślałem.

MELA

ZBYSZKO

MELA

ZBYSZKO

No, wyduś!

MELA

ZBYSZKO

Proszę cię o jedno: nie wtrącaj ty się w te sprawy!

Głowa cię boli.

Idź, połóż się!

MELA

Ja tylko tak z dobrego serca.

ZBYSZKO

Ja wiem.

MELA

wstaje, nieśmiało

I... nie gniewasz się?

ZBYSZKO

Nie!

Chodź, pocałuj mnie!

MELA

całuje go

To... ty mnie nie nienawidzisz?

ZBYSZKO

głaszcze ją

Nie.

Teraz nie.

MELA

Wychodzi cichutko do swego pokoju.

Wchodzi Hanka spłakana, otulona chustką, przystępuje do Zbyszka i mówi cicho.

Zbyszko, Hanka.

HANKA

ZBYSZKO

I co?

I co?

HANKA

Tak jest, jak ja mówiłam.

Zanosi się cicho od płaczu.

ZBYSZKO

Ładna historia!

A to pech!

Zaczyna chodzić po pokoju.

Hanka pozostaje przy oknie w smudze światła, tragiczna w fałdach swej czarnej chustki.

HANKA

Co ja teraz zrobię!

ZBYSZKO

Jedź do domu.

HANKA

Ale!

Żeby mnie tatko skórę zdarli.

Nie pojadę!

ZBYSZKO

Zresztą nie becz.

Jeszcze daleko, może się jeszcze co zmieni.

HANKA

Ale!...

Takim jak ja - to Cygany los wyklną.

Mnie zawsze najgorsze: się trafi.

Potrzebne mi to było!

Boże!

Boże!

To chyba się utopić.

ZBYSZKO

Dużo by ci pomogło!

HANKA

Śmierć na wszystko pomoże.

ZBYSZKO

Głupia jesteś!

HANKA

Płacze

ZBYSZKO

Cicho bądź!

Nie płacz, bo mnie diabli wezmą...

HANKA

Proszę pana, co ja teraz zrobię?

ZBYSZKO

patrzy na nią przez chwilę, potem wychodzi do swego pokoju

A to pech!

A to pech!

Hanka wybucha spazmatycznym płaczem tuląc się do ściany.

Na palcach ze swego pokoju wysuwa się Mela.

Mela, Hanka.

MELA

HANKA

Nie.

MELA

Hanka patrzy na nią przerażona.

No, wszystko, co się ciebie i Zbyszka dotyczy, rozumiesz?

Hanka zakrywa twarz chustką.

HANKA

Ta co panienka mówi!

Któż by się ze mną teraz ożenił?

MELA

Jak to kto?

HANKA

Ano któż by cudze dziecko wziął?

MELA

zdziwiona

HANKA

po chwili

Cóż panienka mówi, że wszystko wie!

MELA

HANKA

rycząc

Nic się nie ułoży... pomsta na mnie, nieszczęście...

Och, czemu się ja rodziłam!

MELA

Boże!

Nie płacz, Hanka...

HANKA

Ażebym nogi połamała, nimem tu nastała!

MELA

Hanka, nie płacz, bo mnie serce pęknie.

Pochyla się nad nią

HANKA

Niech mnie panienka puści!

Mela, Hanka, Juliasiewiczowa.

JULIASIEWICZOWA

Jest tu kto?

W kuchni drzwi otwarte... (spostrzega Melę i Hankę) Cóż wy tu robicie po ciemku?

Hanka ucieka.

Co Mela ma za konszachty ze sługą?

MELA

podniecona

JULIASIEWICZOWA

Najlepiej zapal lampę.

Mela zapala lampę.

I dlaczegóż to Hanka taka nieszczęśliwa?

MELA

Och!

To straszna historia!

JULIASIEWICZOWA

Niech mi ją Mela powie.

MELA

Nie mogę, ciociu... nie mogę, ale to jest okropne - to może się strasznie skończyć!

JULIASIEWICZOWA

Najlepiej mi powiedzieć, może ja znajdę jaką radę.

MELA

Siadają przy stole pod lampą.

JULIASIEWICZOWA

MELA

Jak to?

Ona głównie! (po chwili) Ja cioci powiem wszystko jak na spowiedzi.

Ale, ciociu, jak ciocia mnie zdradzi, że to ja... to... już nie wiem co.

Ciociu, ciociu!

Tu stało się nieszczęście.

Zbyszko zakochał się w Hance.

JULIASIEWICZOWA

parska śmiechem

Tylko tyle?

MELA

JULIASIEWICZOWA

Najprzód, skąd to wiesz?

MELA

JULIASIEWICZOWA

Lepiej było przedtem.

Cóżeś widziała?

MELA

Ciociu, oni się muszą pobrać!

Oni się już całują!

JULIASIEWICZOWA

śmieje się

No, skoro się już całują...

MELA

JULIASIEWICZOWA

MELA

Żeby to jeszcze tylko, ale jest jeszcze dziecko, dużo komplikacji.

Jest jeszcze finanzwach tam na wsi - i potem to już nie wiem... jest jeszcze cudze dziecko.

JULIASIEWICZOWA

Cudze dziecko?

MELA

No, tak!

Hanka mówiła.

JULIASIEWICZOWA

zainteresowana

No... no... jak mówiła?

MELA

Ja jej mówię, pójdziesz za mąż, niby za Zbyszka, ja ciągle myślałam.

A ona nie płacze, ale ryczy, i woła: "A kto mnie teraz z cudzym dzieckiem weźmie!"

JULIASIEWICZOWA

Tak powiedziała?

MELA

Ciociu, ja nigdy nie kłamię.

Tylko... ja tego wszystkiego, ani weź, pokombinować nie mogę.

A ciocia co rozumie?

JULIASIEWICZOWA

Rozumiem!

Rozumiem!

MELA

opierając się o stół

Niech mi ciocia wytłumaczy, moja najdroższa!

JULIASIEWICZOWA

MELA

A ciocia się tym zajmie?

JULIASIEWICZOWA

Może...

MELA

Moja ciociu święta, oni się jeszcze wykradną albo zabiją!

Tak było w Kijowie...

Cicho...

Zbyszko!

Też same, Zbyszko.

Zbyszko ubrany jak do wyjścia.

JULIASIEWICZOWA

Jak się masz?

Wychodzisz?

JULIASIEWICZOWA

Znów się puszczasz?

ZBYSZKO

Znów.

JULIASIEWICZOWA

Siedziałeś przecież częściej już w domu.

ZBYSZKO

Widocznie mam już dosyć.

JULIASIEWICZOWA

Szkoda, lepiej wyglądasz.

Utyłeś trochę.

MELA

Zbyszko, zaraz wrócą wszyscy, będzie herbata.

ZBYSZKO

Nie czekajcie na mnie.

MELA

Mama będzie znów zła.

ZBYSZKO

Dajcie mi spokój!

JULIASIEWICZOWA

Mógłbyś być grzeczniejszy!

ZBYSZKO

Po co?

JULIASIEWICZOWA

Choćby ze mną...

Tak się zachowujesz...

ZBYSZKO

Moja droga, raz chcesz, aby ci uchybiać, i aż prosisz się o to, to znów, aby cię szanować.

Wybierz już raz: matrona czy kokota.

JULIASIEWICZOWA

wściekła

ZBYSZKO

JULIASIEWICZOWA

Tak!

Ej, żebyś nie pożałował twojej brutalności!

ZBYSZKO

Ja nigdy niczego nie żałuję.

Wychodzi.

MELA

On znów taki zły jak dawniej.

I z Hanką się tak kłócili!

Tak kłócili!

O, mamcia idzie przez kuchnię.

Dulska, Hesia, Juliasiewiczowa, Mela, później Dulski.

DULSKA

do Juliasiewiczowej

Jak się masz!

Cała jestem wzburzona.

JULIASIEWICZOWA

O cóż chodzi?

DULSKA

HESIA

E, proszę mamy!

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

Ach, bo o ten cent czy dwa...

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

Czemu go ciocia nie poprawi?

DULSKA

Wychodzi.

Hanka nakrywa.

Juliasiewiczowa obserwuje Hankę.

HESIA

Wybiega.

JULIASIEWICZOWA

Hanka!

Cóżeś tak zmizerniała?

HANKA

Zęby mnie bolą.

JULIASIEWICZOWA

Zęby?

Wchodzi Dulska.

DULSKA

w szlafroku

Żywo!

Samowar, bułki...

Wypijesz z nami herbatę?

JULIASIEWICZOWA

Dobrze.

Wchodzi Mela, niesie książkę i koszyk z robotą, później Hesia z zeszytami i książkami; siadają przy stole.

DULSKA

MELA

Zbyszko wyszedł.

DULSKA

Wyszedł?

MELA

Ale pewnie zaraz wróci.

JULIASIEWICZOWA

A mówiła ciocia, że się poprawił.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Mówił?

JULIASIEWICZOWA

HESIA

Będzie się znów lumpował.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

znacząco

E, proszę cioci, może właśnie to dogadzanie osiąga przeciwny cel.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

Hm!

DULSKA

do Meli

Co ty za miny do ciotki wyprawiasz?

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

O każdym mówią.

JULIASIEWICZOWA

Na przykład?

DULSKA

Że jesteś kokietka.

JULIASIEWICZOWA

E!

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

podrażniona

DULSKA

Wchodzi Dulski, wita się z Juliasiewiczową skinieniem ręki, wyjmuje z kieszeni gazetę i siada koło stołu.

Zaczyna czytać.

JULIASIEWICZOWA

coraz więcej podrażniona

Doprawdy, że ciocia dziwnie pojmuje gościnność...

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

To znaczy, że moje życie jest niemoralne?

DULSKA

Na zewnątrz!

Ciągle cię widzą na ulicy.

JULIASIEWICZOWA

Nie mogę chodzić po dachach.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

No, tego już nadto!

DULSKA

Wczoraj na przykład Krężlowa mówiła...

JULIASIEWICZOWA

wstając

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

wyzywająco

Proszę, proszę powiedzieć, proszę się nie krępować.

JULIASIEWICZOWA

Mam wzgląd na dzieci.

DULSKA

Hesia, Mela wychodzą.

Dulski bierze gazetę, idzie do sypialni.

Proszę cię, jesteśmy same.

Mów, co mi masz powiedzieć.

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

Będzie, będzie... jak się porządnie rozkrzyczy w swoim czasie.

DULSKA

Cóż to za iluzje?

JULIASIEWICZOWA

Wytłumaczę, jak mnie ciocia na chrzciny poprosi.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Co?

Jak?

JULIASIEWICZOWA

Zbyszko się o to postarał.

DULSKA

Zbyszko?

Zbyszko?

JULIASIEWICZOWA

I...

Hanka!

DULSKA

Jezus, Maria!

Co, jak?

Kłamiesz!

Kłamiesz!

Chcesz mnie chyba zabić!

Strach!

Nie dość, że mnie delożowali stróża jeszcze takie coś wymyślają.

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Skandal!

Hanka!

Hanka!

chodź tu w tej chwili!

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Jutro rano!

·Hanka!

Hanka!

Juliasiewiczowa wychodzi szybko.

Wpada Hanka z bielizną do magla.

Dulska, Hanka

HANKA

Wielmożna pani wołała?

Ja do magla...

DULSKA

Hanka!

Odpowiadaj, ale tak jak przed księdzem, czy to prawda, że ty... że ty jesteś... że...

Odpowiadaj!

HANKA

z wysiłkiem

Tak, proszę wielmożnej pani.

DULSKA

Może kłamiesz?

Może chcesz naciągnąć?

HANKA

Nie kłamię!

DULSKA

Jak Boga chcesz mieć przy skonaniu?

HANKA

Jak Boga chcę mieć przy skonaniu!

DULSKA

po chwili

Oddam ci książeczkę, zapłacę do pierwszego i wynoś się.

HANKA

Ja wolę pójść zaraz.

DULSKA

opamiętywuje się.

Wychodzi do sypialni.

Juliasiewiczowa wychodzi z pokoju dziewcząt.

Juliasiewiczowa, Hanka, później Mela, Zbyszko.

JULIASIEWICZOWA

HANKA

Co?

JULIASIEWICZOWA

Co się stało?

HANKA

z wybuchem płaczu

Wielmożna pani wyrzuca mnie.

JULIASIEWICZOWA

Zobacz się z panem Zbyszkiem.

HANKA

Ale... co mi tam!

Niech ich za moją krzywdę!

Wypada do kuchni.

MELA

Ciociu!

Ciociu, i co, i co?

Ja się tak boję!

JULIASIEWICZOWA

Idź do siebie!

Nie pokazuj się.

MELA

Juliasiewiczowa wpycha ją do pokoju dziewcząt.

Wchodzi Zbyszko.

ZBYSZKO

do Juliasiewiczowej

Ty tutaj?

To dziwne...

Tam twój oficer spaceruje przed bramą i czeka.

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

Cóż to za ton?

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

A... psiakrew!

JULIASIEWICZOWA

Aha, klnij!

Dużo ci pomoże!

Matka Hankę teraz wypędza.

Ciekawa jestem, co twój honor uwodziciela każe ci teraz zrobić dla twej... ofiary!

ZBYSZKO

chwyta za kapelusz

Żmija!

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

Milcz!

Nie doprowadzaj mnie do pasji.

Dulska, Juliasiewiczowa, Zbyszko.

DULSKA

w ręku książeczka

Hanka!

A, ty tu?

Nie wychodź!...

Mam z tobą porachunek.

ZBYSZKO

Tak, tak.

Wiem już, o co chodzi.

I... pokazałaby mama wiele taktu, gdyby o tym nie mówiła.

DULSKA

Taktu!

Taktu!

Ty śmiesz mówić o takcie?

Ty, który taki skandal wywołałeś pod rodzicielskim dachem!

Jak się to rozniesie po ulicy, to chyba dom sprzedać i wynieść się do Brzuchowic czy na Zamarstynów.

ZBYSZKO

To moja rzecz.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Nieprawda!

JULIASIEWICZOWA

Aha!

Nieprawda!

Przez palce się patrzyło, przez palce.

Dopiero teraz, jak grozi głośny skandal, to na Zbyszka, na Hankę...

ZBYSZKO

A to ładna historia!

I w jakim celu?

JULIASIEWICZOWA

Żebyś w domu siedział...

ZBYSZKO

A... rozumiem!

DULSKA

Ona kłamie!

ZBYSZKO

DULSKA

bije pięścią w stół

Kłamie!

JULIASIEWICZOWA

tak samo

Nie kłamię!

ZBYSZKO

tak samo

Biegnie do kuchni.

DULSKA

Zbyszek!

ZBYSZKO

A chce mama wiedzieć, co zrobię?

Chce mama wiedzieć?

Ja się z Hanką ożenię!

DULSKA

Jezus, Maria!

Szlag mnie trafi!

MELA

Mamo, przebacz im!

Błogosław!

DULSKA

Odczep się!

Zbyszko wciąga Hankę.

Hanka, rzuć te łachy!

Zostaniesz tutaj na zawsze.

HANKA

Kiedy mi pani wypowiedziała.

ZBYSZKO

Zostaniesz!

Ja się z tobą ożenię.

HANKA

Rany boskie!

DULSKA

Ja nie pozwolę.

ZBYSZKO

To się na nic nie zda.

JULIASIEWICZOWA

Zbyszko, upamiętaj się!

DULSKA

Felicjan, widzisz, jaką twój syn daje nam synową?..

Dulski zainteresowany podchodzi.

No, ruszże się, ty ojciec...

Przeklnij go czy co, może się upamięta.

ZBYSZKO

DULSKA

ZBYSZKO

HANKA

Proszę wielmożnej pani, ja przecież...

DULSKA

Idź precz!

Felicjan, odezwij się!

DULSKI

A niech was wszyscy diabli!!!

DULSKA

pada na kanapę

Nie wytrzymam, daję słowo, nie wytrzymam...

ZBYSZKO

Siadaj, Hanka, siadaj rzędem obok mamy!

Teraz tu twoje miejsce.

Sadza gwałtem Hankę na kanapę.

JULIASIEWICZOWA

Zbyszko!

Dzwonek, Hanka się zrywa i chce biegnąć otworzyć.

ZBYSZKO

Siedź!

Nie ruszaj się!

HANKA

Ja chcę otworzyć...

HESIA

Ktoś idzie.

ZBYSZKO

sadza gwałtem Hankę i stając na progu przedpokoju mówi

←Akt II Moralność pani Dulskiej

Akt III

Gabriela Zapolska

SCENA przedstawia ten sam pokój.

Ranek, story podniesione, szare światło dnia zimowego, pod nie rozpalonym piecem drzemie na stołeczku niskim Hanka,owinięta w chustkę czarną.

Za podniesieniem zasłony słychać wicher łopoczący o szyby.

Chwila milczenia.

Słychać tylko, jak Hanka oddycha ciężko i od czasudo czasu jęczy: "Jezus!"

Mela, Hanka, później Hesia.

MELA

Andziu, Andziu!

Zbudź się!

Ha?

co?...

MELA

Zbudź się, moja biedna Andziu!

HANKA

A!... to wielmożna panienka... ja zaraz... po mleko...

Trze oczy.

MELA

HANKA

A wielmożna pani?

MELA

Mama słaba, leży...

Masz trochę kawy.

Napij się!

I bułkę zjedz.

HANKA

przypomina sobie

A... tak, tak...

Zapomniałam, teraz już wiem (zaczyna płakać).

O Jezu!

Jezusiczku!

MELA

HANKA

Ja pójdę w piecach palić...

MELA

HANKA

A bielizna nie zmaglowana...

MELA

HANKA

MELA

przykuca przed nią

Moja Andziu, ja wiem, że to przykre przejście, ale to trudno.

Zobaczysz, że jeszcze będziesz bardzo szczęśliwa ze Zbyszkiem.

Ubierzesz się inaczej, natrę ci ręce gliceryną, nauczę cię ładnie pisać, nie będziesz nic robić.

HANKA

E!

Gnić bez roboty...

MELA

HANKA

Co też panienka... co też panienka...

MELA

Mów mi Melu, a ja tobie Andziu.

HANKA

Kiedy ja Hanka.

MELA

Nie, jak Zbyszkowa żona, to Andzia.

HESIA

wpada w jednej pończoszce, skacze na jednej nodze

Pycha... dziewiąta blisko, w domu cisza... pensja się wściekła na dziś... pycha!

MELA

Cicho!

Mamcia chora.

HESIA

Dziś cały dom chory.

Nikt nie idzie do roboty, tylko tatko, naturalnie. (do Hanki) Cóż ty?

Belle soeur!

a!... hi... hi...

Serwus, czupiradło!

MELA

Hesiu, jakże tak można.

HESIA

HANKA

Że też się panienka Boga nie boi...

HESIA

Hanka płacze.

MELA

Hesia, nie rób jej przykrości.

HESIA

MELA

Zaziębisz się.

Też same, Dulska.

DULSKA

blada, w szlafroku, głowa związana

HESIA

Nie ma nas kto odprowadzić.

HANKA

Ja pójdę.

DULSKA

Ty?

odprowadzać panienki?

no!

no!...

Idźcie się ubierać.

HESIA

Ale z pensji nici, mamciu.

DULSKA

Naturalnie.

Wszystko tak i to przez...

(Mela całuje matkę w rękę) Czego chcesz?

MELA

DULSKA

Proszę się do tego nie mieszać.

HANKA

Dobrze, a teraz idź!

Hanka odchodzi do sypialni małżeńskiej. (do Hesi)

Posłałaś list do ciotki?

HESIA

Posłałam.

I powiedziałam, żeby stróż prosił, że mamcia prosi, żeby ciocia zaraz przyszła.

(Dulska siada, zgnębiona.)

Proszę mamci, może prochy pościerać?

(Dulska robi gest, że jej wszystko jedno.

Chwila milczenia.)

DULSKA

Daj ty mi spokój.

HESIA

DULSKA

HESIA

DULSKA

HESIA

Dulska, Hesia, Zbyszko

ZBYSZKO

ubrany jak do wyjścia, kręci się chwilę po pokoju

Gdzie Hanka?

Milczenie.

Pytam się: gdzie Hanka?

HESIA

Oblubienica z Lammermooru rondle myje.

ZBYSZKO

HESIA

Na stołeczku pod piecem, ręce w małdrzyk, a buzia w ciup.

ZBYSZKO

Trzeba inaczej się nią zająć. (milczenie) Bo... jeżeli... no... zresztą, ja wychodzę, za chwilę wrócę.

Muszę jakiś porządek zrobić.

HESIA

śmieje się

Postaw łoże pod baldachimem w salonie...

ZBYSZKO

HESIA

Nie chce mi się!

Nie chce mi się...

Cake-walk!

Cake-walk! (robi kilka pas) Hanuś, słodka narzeczona... dziewczę z buzią jak malina...

ZBYSZKO

Idź, ty...

Wychodzi szybko.

HESIA

DULSKA

Idź no, idź...

Wychodzi Hesia, Dulska zawiązuje mocniej głowę, słyszy trzepanie dywanów, nadsłuchuje, porywa się, biegnie do okna, otwiera i krzyczy całkiem innym głosem:

Nie wolno!...

Na dziedzińcu się trzepie... nie wolno!...(wraca)

HESIA

Ciocia powiedziała, że przyjdzie zaraz.

Teraz idź, ubierz się.

HESIA

A potem, żeby trochę na spacer, co?

DULSKA

HESIA

No dobrze... dobrze... już idę!

Wybiega do siebie.

Dulska, Juliasiewiczowa.

JULIASIEWICZOWA

w płaszczu na matince; z godnością

Ciocia mnie wezwała?

DULSKA

Tak.

DULSKA

z nagłym wybuchem

JULIASIEWICZOWA

Moja ciociu... sama ciocia piwa nawarzyła.

Ja radziłam: odprawić Hankę.

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

Tak, zapewne...

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Ma tu tylko matkę chrzestną - praczkę.

JULIASIEWICZOWA

Trzeba ją tu sprowadzić.

DULSKA

Posłałam po nią kucharkę.

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

z wybuchem

Na złość mnie, matce?!

I miej tu dzieci!

Takem go chowała!

Woziłam się z nim do Rabki...

Jak była ta matura, to niby... no... pokierowałam go do prokuratorii skarbu... a tu... a tu...

Płacze.

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

A cóż ona może mówić?

Nic.

JULIASIEWICZOWA

To jeszcze całe szczęście, że ona, zdaje się, głupia, bo jakby tak wzięła na kieł...

Niech jej ciocia da wódki i chleba z masłem.

DULSKA

Już ja wiem, co mówię!

Miodem się muchy bierze, nie octem.

Dulska, Juliasiewiczowa, Tadrachowa.

TADRACHOWA

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!

DULSKA

A, to wy! (do Juliasiewiczowej) Ta praczka.

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

Niech mnie ciocia pozwoli! (do Tadrachowej) Nie, moja dobra kobieto.

My tu was zawezwali całkiem o co innego.

TADRACHOWA

Rączki całuję...

JULIASIEWICZOWA

Tu chodzi o Hankę.

TADRACHOWA

A...

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Cóż ty...

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

No, no... tak, wielmożna pani... niby... to swoja rzecz.

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

Niby... co do Hanki?

A, wielmożna pani, to dziewczyna była jak szklanka.

Nawet rysy nie było.

JULIASIEWICZOWA

Moglibyście na to przysiąc?

TADRACHOWA

Przed Przenajświętszym Sakramentem.

Za nią - jak za siebie!

JULIASIEWICZOWA

No, a ten finanzwach?

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

No, a tu, w mieście?

TADRACHOWA

Chwila milczenia.

JULIASIEWICZOWA

Może się pani Tadrachowa wódki napije?

TADRACHOWA

Rączki całuję wielmożnej pani, ja przysięgłam od wódki.

Śmieje się.

JULIASIEWICZOWA

śmiejąc się

Ale od likierku?

TADRACHOWA

No, chyba...

JULIASIEWICZOWA

Do Dulskiej

Daj, Anielko, coś słodkiego.

Dulska wychodzi.

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

Pijcie!

TADRACHOWA

Rączki całuję, rączki całuję! (pije) Hi, hi, hi!...

JULIASIEWICZOWA

Dobre?

TADRACHOWA

Aż mgli, takie dobre.

JULIASIEWICZOWA

Więc...

Też same, Zbyszko.

TADRACHOWA

Rączki całuję wielmożnemu młodemu panu gospodarzowi, rączki całuję...

ZBYSZKO

Czekajcie no...

To wyście mi kiedyś nosili ubranie do krawca?

TADRACHOWA

Ja, wielmożny panie, po ostatnim praniu.

ZBYSZKO

Wy jesteście krewna Hanki?

TADRACHOWA

Matka chrzestna.

ZBYSZKO

TADRACHOWA

Wielmożny pan ze mnie głupią robi.

ZBYSZKO

TADRACHOWA

W imię Ojca i Syna...

Chyba wielmożny młody gospodarz jest pomylony albo bardzo na honorze delikatny.

JULIASIEWICZOWA

Jak wy to rozumiecie?

TADRACHOWA

DULSKA

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

Tak, macie rację... pieniędzmi...

Może jeszcze kieliszeczek?

Anielciu!

DULSKA

Nie mam więcej.

JULIASIEWICZOWA

odprowadza Dulską

Ciociu, może ofiarować pewną sumę...

DULSKA

Jezus, Maria!

Tylko się za kieszeń trzymaj!

JULIASIEWICZOWA

Trudno!

DULSKA

Pomów ty jeszcze ze Zbyszkiem, moja droga, może on ciebie usłucha.

Bój się Boga, płacić...

Jak on powie, że nie chce, to wszystko się ułoży.

Pomów z nim!

JULIASIEWICZOWA

Dobrze.

Ale wie ciocia, że to będzie twardo. (do Tadrachowej) Więc powiadacie, że pieniądze...

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

DULSKA

Idźcie no tylko do jadalni i czekajcie, aż was zawołamy.

TADRACHOWA

Całuję rączki pani gospodyni.

Idę już, Panu Jezusowi oddaję.

Całuję rączki.

A niech mamusia nie będzie twarda...

Wychodzi.

Dulska, Juliasiewiczowa, Mela.

DULSKA

Słyszałaś?

"Mamusia!"

Jak to sobie prędko taka pani pozwala...

Dusi mnie formalnie.

No, no!...

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Zlituj się!

Rób wszystko, co można... powiedz, że ja i Felicjan tego nie przeżyjemy, że się go wydziedziczy, że złamanego centa nie dostanie nigdy, że...

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

Idę, idę...

Mojaś ty, zrób wszystko... ja już z sił opadam!

Wychodzi.

we drzwiach

Pst, pst!...

Ciociu!

JULIASIEWICZOWA

A czego chcesz?

Cóż mama?

Pozwala?

JULIASIEWICZOWA

MELA

Ach, Boże!

Boże!

Co to będzie?

Znika.

Juliasiewiczowa, Zbyszko.

JULIASIEWICZOWA

chwilę się waha, potem podchodzi do drzwi Zbyszka

Zbyszko!

Proszę cię tu na chwilę.

ZBYSZKO

O co chodzi?

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

we drzwiach

Właściwie czego chcesz?

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

wchodząc do pokoju

JULIASIEWICZOWA

No?

JULIASIEWICZOWA

Odmówiłam.

ZBYSZKO

Czemu?

JULIASIEWICZOWA

Mam męża i... c'est le premier pas qui coúte - a tam, gdzie nie ma zmysłu moralnego, jak u takiej dziewczyny, to nigdy nie wiadomo, co i jak...

ZBYSZKO

Czy to mi miałaś do powiedzenia?

JULIASIEWICZOWA

Ach, czekaj!

Coś z Hanką trzeba zrobić.

Na nową służbę nie pójdzie.

Na "stancję" ją oddasz...

Boże drogi!

Takie milieu to ostatnia zgnilizna i rozpusta, a przy takich instynktach do dnia ślubu...

Może na pensję, ale wątpię, czy wezmą, a potem...

ZBYSZKO

To są wszystko drwiny.

JULIASIEWICZOWA

Zbyszko chodzi po pokoju i milczy.

Juliasiewiczowa patrzy za nim.

ZBYSZKO

Gwiżdżę na świat!

JULIASIEWICZOWA

Masz rację.

I ja także.

Ale... żyjemy w ciągłym kontakcie.

ZBYSZKO

Pluję na kontakt!

JULIASIEWICZOWA

Naturalnie.

Tylko... musicie sobie sami wystarczyć.

Nie znam jej, musi mieć dużą inteligencję wrodzoną.

Zbyszko milczy.

ZBYSZKO

Mam ją w pięcie.

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

siada na fotelu

Tak będzie, jak powiedziałem!

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

Bądźmy logiczni.

Mieszkanie, już jeden pokój z kuchenką: 25-30...

Na życie - gulden, co jest nędzą.

Ale skoro się kochacie...

To już cała pensja.

A gdzież reszta?

ZBYSZKO

Będę robił długi.

JULIASIEWICZOWA

Boże drogi!

gdyby to można tak życiu powiedzieć: "daj mi spokój," ale ono włazi na kark jak hydra - i zdławi. (podchodzi do niego i siada na poręczy fotela) Zbyszko, popatrz mi w oczy.

Ty żałujesz tego, coś zrobił.

ZBYSZKO

Puść mnie!

JULIASIEWICZOWA

Nie puszczę!

Tu się rozchodzi o coś więcej jak o głupie "na złość matce".

ZBYSZKO

JULIASIEWICZOWA

I wziąłeś się za bary, szamotałeś, pokazałeś kły, a teraz musisz ulec.

ZBYSZKO

Nie muszę, nie ulegnę!

JUIASIEWICZOWA

Masz siły do takiej ciągłej walki?

Zbyszko milczy

ZBYSZKO

Ach, ty!

Ach, ty!...

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

Ty umiesz budzić we mnie kołtuna.

JULIASIEWICZOWA

Cha!

Cha!...

Ja się na świat nie prosił.

JULIASIEWICZOWA

To komunał.

Wychowała cię, według niej, najlepiej.

ZBYSZKO

Najlepiej!

To zgroza słuchać, co ty mówisz.

JULIASIEWICZOWA

ZBYSZKO

E!

JULIASIEWICZOWA

Nie "e"... to jest matka...

Zbyszko siada na fotelu, zgnębiony.

Juliasiewiczowa podchodzi.

No... i co będzie, Zbyszko?

No, no...

ZBYSZKO

Jest jeszcze czas.

JULIASIEWICZOWA

Nie, nie, takie rzeczy przecina się od razu.

Raz, dwa!

Zobaczysz, odetchniesz, jak z tym skończysz.

ZBYSZKO

cicho

Ale jak?

JULIASIEWICZOWA

Już my na to poradzimy.

ZBYSZKO

Będzie skandal.

JULIASIEWICZOWA

Zbyszko milczy.

I przeprosisz matkę?

ZBYSZKO

Za co?

Zrób to, obraziłeś ją bardzo.

Ona chora, ona biedna. (biegnie do drzwi) Ciociu!

ZBYSZKO

Ale... krzywda się jej nie stanie?

JULIASIEWICZOWA

Zbyszko, Dulska, Juliasiewiczowa.

JULIASIEWICZOWA

Dulska płacze.

ZBYSZKO

Przepraszam mamę za to...

A psiakrew... psiakrew!

DULSKA

No widzisz... znów klnie.

JULIASIEWICZOWA

Ach, to głupstwo!

To nie ma znaczenia.

ZBYSZKO

z wybuchem

Ma, ma znaczenie!

Ma!

JULIASIEWICZOWA

Cofasz się?

Tak... tak... będę tym, kim byłem!

A!

Możecie być dumni! (z wybuchem nerwowym) Ach, jak ja się będę teraz łotrował!

Jak ja się będę łotrował!...

JULIASIEWICZOWA

Dopóki się nie ożenisz, dobrze nie ożenisz... z panną fajną, z dobrego domu.

Dopóki się dobrze nie ożenię z posagiem, z kamienicą, z diabłem, z czortem...

Wybiega do swego pokoju.

DULSKA

Boże!

Boże!

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

dochodzi do drzwi

Tadrachowa!

Też same, Tadrachowa.

TADRACHOWA

Rączki całuję!

Jestem... jestem...

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

Jakże to?

Sam mi to godnie oświadczył.

JULIASIEWICZOWA

Ale się namyślił.

TADRACHOWA

Tak niby: mir nichts - dir nichts?

DULSKA

Pod błogosławieństwem matki.

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

cicho

Nie galopuj się.

Tadrachowa milczy.

JULIASIEWICZOWA

No, czy ja wiem, co i jak...

TADRACHOWA

Proszę wielmożnej pani, święty związek małżeński a pieniądze - to całkiem insza inszość.

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

Może być.

JULIASIEWICZOWA

Jak myślicie, co i jak?

TADRACHOWA

JULIASIEWICZOWA

Naturalnie.

Zaraz wam Hankę przyślemy.

Chodźmy, ciociu!

TADRACHOWA

Całuję rączki wielmożnym paniom.

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

Wchodzi Hanka.

Juliasiewiczowa wychodzi.

Tadrachowa, Hanka.

TADRACHOWA

ogląda się

Chodź tu, chodź!

HANKA

Jak się macie.

TADRACHOWA

A to ci dopiero, a to ci dopiero!

HANKA

Wiecie?

No!

TADRACHOWA

A jakże, chciał się żenić!

HANKA

TADRACHOWA

A teraz nie chce.

HANKA

TADRACHOWA

Zawszeć to honorowo.

HANKA

TADRACHOWA

I byłabyś panią - kamieniczną.

HANKA

Lepiej jak za tego twego finansa.

Bo choć to niby coś, ale zawsze trybelulka.

HANKA

TADRACHOWA

HANKA

TADRACHOWA

HANKA

płacze

Daj ta, matka chrzestna, spokój, daj ta, matka chrzestna, spokój...

TADRACHOWA

HANKA

jak wyżej

Ta to żadna łaska, ja już za ciebie będę gadać.

Ja cię skrzywdzić nie dam.

HANKA

podrażniona

Też same, Dulska, Juliasiewiczowa.

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

z innego tonu

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

Byli świadkowie, proszę łaski wielmożnej pani.

Kto?

TADRACHOWA

Wielmożna pani gospodyni.

DULSKA

To bezczelność!

JULIASIEWICZOWA

TADRACHOWA

Ja za nią jak za siebie...

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

No, kilkadziesiąt koron...

HANKA

Ja będę gadać!..

TADRACHOWA

Hanuś, czekaj, ja...

HANKA

Daj ta, matka chrzestna, spokój.

Jak chcą mi moją krzywdę płacić, niech płacą!!!

DULSKA

Patrzcie, jak się rozzuchwaliła!

HANKA

DULSKA

Jezus, Maria!

Tego tylko brakuje!

JULIASIEWICZOWA

Dziewczyno, i ty miałabyś sumienie?

HANKA

TADRACHOWA

Hanka, ta nie krzycz!

HANKA

DULSKA

Zlituj się, daj jej, co chce, tylko nie dopuść do skandalu.

JULIASIEWICZOWA

Ileż chcesz?

HANKA

Dajcie tysiąc koron.

DULSKA

HANKA

Tysiąc koron.

Chwila milczenia.

Kobiety mierzą się długimi spojrzeniami.

JULIASIEWICZOWA

cicho

Niech ciocia da, bo będzie skandal.

DULSKA

Boże mój drogi! (do Hanki) Cóż ty, ze skóry mnie chcesz obedrzeć?

HANKA

DULSKA

HANKA

ponuro

Podpiszę.

DULSKA

I nigdy się nas czepiać nie będziesz?

HANKA

DULSKA

Wychodzą do sypialni.

Juliasiewiczowa, Mela.

MELA

we drzwiach

Czego?

MELA

Ciociu, co się dzieje?

Hesia cały czas podsłuchuje i tak się śmieje...

Co się dzieje?...

JULIASIEWICZOWA

Nic.

Wszystko w porządku.

MELA

Chwała Bogu!

Juliasiewiczowa wchodzi do sypialni.

Po chwili wychodzi Hanka, Tadrachowa, Dulska.

Hanka, Tadrachowa, Dulska, Juliasiewiczowa, później Zbyszko, Hesia, Mela.

DULSKA

A teraz kuferek i jazda - żeby mi was w minutę nie było!

TADRACHOWA

Idziemy, proszę łaski pani.

Całujemy rączki.

HANKA

Wychodzi z Tadrachową.

DULSKA

Ach!... (upada na sofę) Jezus, Maria!

Co za dzień!... no!...

Ledwo żyję... przecież to straszne, co ja przejść musiałam.

Tysiąc koron!

JULIASIEWICZOWA

Widziała ciocia, że był nóż na gardle.

DULSKA

Tak, tak!

JULIASIEWICZOWA

DULSKA

JULIASIEWICZOWA

Ciocię to nic już nie nauczy...

DULSKA

wyniośle

A czegóż to ma mnie uczyć i kto?

Ja sama, dzięki Bogu, wiem, co i jak się należy.

Juliasiewiczowa wzrusza ramionami i wychodzi.

Dulska biegnie do drzwi Zbyszka.

Zbyszko, idź do biura! (do dziewcząt) Hesia, kurze ścierać!

Mela, gamy... (do sypialni) Felicjan, do biura!...

Wpada Hesia.

Żywo, Mela! (wchodzi Mela) Otwieraj fortepian... no!

Będzie znów można zacząć żyć po bożemu...

W głębi przez przedpokój widać, jak Tadrachowa z Hanką przenoszą kufer.

MELA

biegnie ku nim

Andziu!

Andziu, gdzie ty idziesz?

Ty idziesz całkiem!

HANKA

Robi groźny gest ręką.

MELA

biegnie do drzwi Zbyszka

Zbyszko!

Hanka się wyprowadza!...

Zamknął się...

Zbyszko!

HESIA

Mela, zwariowałaś!

MELA

Mama ją wyrzuca, Zbyszko!...

Już drzwi się za nią zamknęły. (biegnie do okna) Nie widać jej...

O!... idzie, niesie kuferek...

Gdzie ona idzie?

Taki śnieg!

Znikła za rogiem.

Boże mój!

Płacze.

HESIA

śmiejąc się

A ja wiem, a ja wiem!

Wszystko słyszałam.

Co to?

Świeci się coś... papierek...

Na czworakach pełza pod fortepian.

MELA

stoi przy oknie, oparta o framugę

Gdzie ona tak poszła?

Ona była zapłakana...

HESIA

MELA

Hesia, nie śmiej się... tu stało się coś bardzo złego.

Jakby kogoś zabili...

Hesia!

Ona się jeszcze utopi!

HESIA

przewracając się po podłodze

Ona się nie utopi!...

Wzięła tysiąc koron i pójdzie za swojego finanzwacha!

MELA

z jakąś tragiczną rozpaczą

Cicho, Hesia, cicho!

Nie śmiej się, Hesia!

HESIA

jak wyżej

Ona wzięła tysiąc koron - i pójdzie za swego finanzwacha!


text: browar, browarnik, z niem.: dawne broawer, dziś Brauer od brauen, 'warzyć'; w r. 1500 poprawniej browarnia, browarz, 'piwowar'.


corpora: openbooks

text:
Zuzanna Ginczanka

Rozprawa

PANNA:

Barometry pulsują rtęcią.

Fale epok biją o granit.

Izobary barwione cynobrem pełzną w strefie strzyżonych traw.

Żony wierne i w pasie wcięte, do niewieścich gotowe spraw,

pachnidłami suto się maszczą i nieskromny wdziewają aksamit.

W srebrny oksyd północ przetapia rozpaloną rudę zachodu,

unerwione czułe anteny lunatycznym krążą szeregiem.

Śpiewam piękne, szumiące zdarzenia, botaniczny rozkwitły Eden,

wierzchy spraw tryskające kwiatami, rozwichrzone grzywy ogrodów.

TRYBUNAŁ:

Przemilczasz sprawy ważne dla spraw kwitnących różowo,

nie mów stygnącym szeptem: «Lew czyha na drodze i miecz».

Rozdrąż ubitą ziemię, pod ziemią wikła się rzecz,

poszukaj ssących korzeni pod mchami chmurnych parowów.

Z lenistwem tępo się tarzasz na pianie rozdętych pierzyn,

gdy tyle drogi przed tobą i drogi nie sposób skrócić,

nim świat z wodoru powstały w biały się wodór obróci,

dzieje swarliwe i wielkie przejdzie ci jeszcze przemierzyć.

PANNA:

Nie wydawaj na mnie wyroku.

Jeszcze przypływ pieni się snami,

nienawykłe jeszcze mam ręce, żeby w morze rzucić się wpław,

jeszcze patrzę senna i słaba: fale epok biją o granit,

fale epok rozkołysane niosą szczątki samotnych naw.

TRYBUNAŁ:

Amon dobry, czuły Ozyrys,

sól kainitów stężył ci w kości,

w fosforytach mocnych cię wyrył,

w ścisłe przęsła szkielet wymościł —

żółty Amon, bóg dobrotliwy,

przeciw fali kazał płynąć;

jesteś treścią dziejów swarliwych,

jesteś świata treścią jedyną.

Płyńże od życia do życia,

zostawiaj znaki i słowa,

jak na falujących obwiciach

z falą się tępą prawować.

PANNA:

Noce szumią jak muszle, płoną biblijne krzaki,

wzniosła, surowa Joanna strzyże baranią wełnę.

O, drogowskazy strzeliste, w czas niepojęte znaki,

niepochwycone przeczucia, ocknienia przypomnień pełne!

O, szklane gwiazdy przewodnie, w jelenich polarnych rogach,

O, znaki, które mi dano, a których pojąć nie umiem!

Nocny tętent czeremchy przez rozwalone wrota

trwoniłam nieroztropnie w płynnych południ poszumie.

Nie wydawaj na mnie wyroku.

Jeszcze znak mnie zmyli niejeden,

zanim znajdę sprawy korzenne, gęsto mchami skryte od spodu,

nim porzucę szumiące zdarzenia, botaniczny rozkwitły Eden,

wierzchy spraw tryskające kwiatami i rozwiane grzywy ogrodów.

Rok 1936

-----


text:
Adelard, Adelhardus, Adalhardus, syn Bernarda, brata Pepina, króla fraucuzkiego.

Opuściwszy wysokie stanowisko na dworze Karola W., przyjął suknię zak. św. Benedykta w Korbei, a gdy tu nie miał spokoju od swych krewnych, którzy go często odwiedzali, udał się na górę Kassyno.

Wyrwał go przecież ztamtąd Karol W., uczynił opatem klasztoru w Korbei i swym doradcą.

Po śmierci Karola W., Adelard zmuszony był rządzić Italją, w imieniu małoletniego króla Bernarda, co mu przeszkodziło do pracy około ugruntowania wiary chrześć. w Saksonii.

Gdy Ludwik Pobożny objął tron, starał się przedewszystkiém usunąć poprzednich doradców swego ojca.

Z tego powodu Adelard popadł w niełaskę, wypędzony z opactwa i na wygnanie do Akwitanii skazany, przywrócony w r. 821, zm. ok. r. 825.

Zostawił Statuta Corbeiensis ecclesiae (ap.

D’Achery, Spicileg t. IV, ed.

novae t. I), i Capitula 52 admonitionum in Congregatione (ap.

Mabillon, Annal.

Ord. s.

Bened.

sc.

IV).

Pamiątka jego obchodzi się d.

2 Stycznia (Martyrol.

franc.).

Żywot św. Adelarda opisał jego uczeń Paschazy Radbert (zm. 865 r.) i cały znajduje się ap.

Bollandist.

Acta ss.

Januar.

t. I. Drugim żywotopisarzem św. Adelarda jest Gerard, także z klasztoru korbejskiego, potem opat Silvae Majoris (Sauve-Majeure) w Gaskonii, żyjący w półowie XI wieku.

Przerobił on tylko żywot przez Paschazego napisany i dodał o cudach późniejszych wiadomość (ap.

Bolland. l. c.

i Mabillon, l. c. X. W. K.


text:
Accoltus (Accolti) Benedykt, od miejsca pochodzenia (Arezzo) zwany téż Bened.

Aretinus, kanclerz rzplitej Florenckiej, uczony prawnik i historyk, żył od 1415 — 1466 r.

Opisywał wojny krzyżowe: De bello a christianis contra barbaros gesto pro Christi sepulchro et Judaea recuperandis, libri IV.

ab.

an.

1095—1185.

(Venetiis.

1532.

Basil.

1544, cum notis Th. Dempsteri, Florentiae 1623; cura H. Hofsnider.

Groningae, 1731).

Na podstawie tego dzieła Tasso ułożył swój poemat Jerozolima Wyzwolona.

Drugiém dziełem Benedykta z Arezzo jest: Dialogus de praestantia virorum sui aevi.

Wykazuje w niém autor, że jego współcześni nie są wcale niższymi od starożytnych; szczególniéj rozwodzi się nad zasługami Koźmy Medyceusza.

Wydał go, z dodatkiem o życiu Accoltego, X. Bacchini (Parmae 1689. in 12-o, rzeczywiście tylko pierwsze 36 stronic wyszło w Parmie, reszta zaś w Lyon): drugi raz Filip Villani przy dziele swem: Liber de civitatis Florentiae famosis civibus (Florent.

1847) i ap.

Graevium, Thesaur.

antiquitat.

Ital.

t. XI.

pars.

6).

X. W. K.


text:
343.

Nie mówcie tego: że na świecie

W Zło można popaść po niewoli.

Samiście tego co was boli

Chcieli — choć o tem niezbyt wiecie.

Toż nie kto inny, tylko przecię

Sam człowiek, władcą jest swej doli.


text:
chód, chodaki (rodzaj obuwia), chodzidła (‘nogi’, śmieszne), chodzić, z najliczniejszemi złożeniami: dochód (dochodowy); wychód (wychodki, ale w biblji zachody); zachód (tylko u nas dla ‘strony świata’, zapadem u innych Słowian zwanej) i zachody, ‘starania’; przychód; wschód (o ‘słońcu’ i o ‘stopniach, po których się wschodzi’, skrócone schodki, zam. wschodki); przechód; pochód i i.

z odnośnemi czasownikami, śród których nachodzić (znachodzić) w podwójnem znaczeniu (bo i ‘znaleźć’, a wytworzone z niego: ‘bywać’; niem. finden i sich befinden) na wyróżnienie zasługiwa; dalej obchód, obchodzić (święta i świat), dla starej, w 16. w. używanej formy obychód (u Reja i i.), obchodzić się z kim, również osobliwszego znaczenia nabrało; nakoniec: schodzić (schodki) i uchodzić.

Częstotliwe: chadzać, coraz mniej używane, skoro chodzić samo podobnie występywa.

Z rzeczowników warto jeszcze wymienić chodnik, dla ‘drogi’, i pochodnię, należącą do pochodu, odbywającego się i nocną porą.

Chód, por. szedł; pień jest sked- : skod-, grec, skedannymi, ‘rozpędzam', nasze szczodry (p.); w innych językach z nosówką: łac. scando, descendo, 'schodzę’, lit.

skendēti, ‘tonąć’ (t. j.

‘schodzić’).

Chodem i grędą.

zastąpili Słowianie pierwotne gā- tegoż znaczenia (lit.

goti, grec.

ebē, ‘szedł’, ind. agāt); chód znaczył i ‘chodzenie’ i ‘chodzącego’ (czescy chodowie straży pogranicznej).

Z grec.

hodos, ‘droga’ (skąd metoda, katoda, perjod), chód nie ma nic spólnego.