corpora: wikisources-pl

text:
Bawarja (dzisiejszy stan Kościoła).

Cała Bawarja na 1387 mil kw. obszerności, liczy podług spisu ludności z 1867 roku 4,824,421.

Z wyjątkiem 49,840 żydów, 4,000 Wallonów w Palatynacie i drobnej liczby Słowian (pod Berchtesgaden i w hrabstwie Werdenfels), cała ludność jest niemiecka (1¾ miljonów Bawarów, 2¼ miljonów Franków i ⅔ mil.

Szwabów).

Większa część ludności jest katolicka, a mianowicie liczy 3,439,531.

Wierni ci zostają pod kierunkiem dwóch arcybiskupów i 6 biskupów.

Kościelna prowincja Monachjum-Freysing, obejmująca południową Bawarję, erygowana wskutek konkordatu 1817 r. bullą 1818 r., przez którą stolica biskupia przemienioną została z Freysing do Monachjum i podniesiona do godności arcybiskupstwa (30 dekanatów), z suffraganjami: w Augsburgu (39 dekanatów), Regensburgu (31 dekanatów) i Passawie (17 dekanatów).

Kościelna prowincja bambergska, również datująca od 1818 r., obejmuje arcybiskupstwo bambergskie (20 dekanatów) i biskupstwa: eichstädskie (17 dekanatów), würzburgskie (30 dekanatów) i Spiry (12 dekanatów).

Podług konkordatu, król nominuje biskupów i dziekanów kapituły; inne miejsca w kapitule obsadza częściowo Papież, król, biskup i kapituła.

Kapituła metropolitalna ma dwie prelatury (dziekan i proboszcz) i 10 kanoników.

Kapituły katedralne, oprócz dwóch prelatur, mają 8 kanoników.

Przy każdej katedrze jest 6 wikarjuszów.

W 8 djecezjach jest 4,214 posad pasterskich, a mianowicie: 2,842 probostw, 1,059 beneficjów, 313 wikarjatów i kapelanji.

Na jedną parafję wypada przecięciowo 1,150 wiernych.

Księży r. 1861 było 6,899.

W każdej djecezji jest seminarjum, a nadto w Monachjum seminarjum wspólne, Georgianum zwane.

Na początku 1864 r. wszystkie 9 seminarjów liczyły 417 alumnów.

Seminarja mają kurs tylko jednoroczny, tak zwany praktyczny rok studjum teologicznego; kassa państwa tylko dla takich alumnów daje swój zasiłek.

Zazwyczaj jednak znajdują się tu klerycy 1 i 2, a nawet 3 kursu teologicznego (odpowiednio do podziału całego wykładu teologji na 3 lub 4 lata).

Z wyjątkiem Bambergu, każda djecezja ma nadto małe seminarjum, a Monachjum ma ich dwa: wychowańców wszystkich 808.

Filozoficzna i teologiczna zarazem szkoła biskupia, jak tego chce konkordat, jest tylko w Eichstädt.

Biskup Spiry tak samo urządzić chciał swoją szkołę, ale zamknęła mu ją policja (1864).

Najwyższym urzędem państwowym dla spraw kościelnych było do 1847 r. ministerjum spraw wewnętrznych, używające w części, jako pośredniej władzy, najwyższej rady kościelnej i szkolnej.

Memorjały biskupów bawarskich z owych czasów przekonywają, że Kościół cierpiał wiele pod tym zarządem.

Obecnie sprawami kościelnemi zarządza oddzielne ministerstwo „dla interesów kościelnych i szkolnych“, zwane zazwyczaj min. wyznań.

Ministerstwo to, pospolicie w liberalnych rękach spoczywające, daje się uczuwać Kościołowi boleśnie, osobliwie od czasu przejścia Bawarji w skład nowego cesarstwa Niemieckiego.

Klasztory pobierają z kassy państwa rocznie 10,378 flor.

Król Ludwik I, jak w ogóle dla Kościoła, tak też w szczególności dla klasztorów robił wiele z prywatnej swojej szkatuły.

Kilka klasztorów, na mocy konkordatu, odnowiono, lub na nowo założono.

Dziś jest w Bawarji 9 męzkich i 17 żeńskich zakonów.

A mianowicie: augustjanie (2 klasztory), benedyktyni (4 opactwa, 2 prioraty, 1 klasztor 1 dom nowicjuszów), których opactwa, poprzednio nie zostające z sobą w żadnym związku, od 1858 roku zostały połączone w jedną kongregację, której statuta Stolica św. zatwierdziła 1861 r.; franciszkanie (16 konwentów, 11 hospicjów); kapucyni (13 konwentów, 6 hospicjów), karmelici (1 klasztor trzewiczkowych i 3 kl. bosych), minoryci (2 kl., 1 hosp.), redemptoryści (7 kl.), bracia miłosierdzia (3 kl.), towarzystwo pustelnicze w djec.

regensb. ma 1 kapłana prezydującego i 18 braciszków pustelników (pomiędzy nimi 1 ojciec najstarszy [altvater], 2 assystentów i 1 sekretarz).

Wszystkie te zakony liczyły 1865 r., przeszło 1000 zakonników, pomiędzy którymi było 497 księży.

Przyrost liczby duchowieństwa zakonnego był w ostatnich latach nie mały, ale większe jeszcze było powiększenie liczby zakonnic: szarytki 1864 r. w 84 domach liczyły siostr 511.

Z innych zakonnic znajdują się tu: benedyktynki (2 domy), brygitki (1 kl.), cysterki (2 kl.), klaryski (3 domy), dominikanki (8 domów), elizabetki (2 domy), angielskie panny (12 domów), franciszkanki 632 zakonnic; damy dobrego pasterza (2 domy), karmelitki (1 kl.), siostry wiederbrońskie (19 domów), salezjanki (5 domów), ubogie siostry szkolne (109 domów), siostry ubogiego dzieciątka Jezus (1 dom), serwitki (1 dom), urszulinki (3 kl.).

Ogólna liczba zakonnic wynosząca r. 1846 niecałe 1000, w roku 1864 podniosła się do 3804.

Liczby te tém więcej są znaczące, że Bawarja była główném siedliskiem illuminizmu, że tutaj illuminizm więcej niż gdzieindziej przeciwko Kościołowi występował.

Altötting, miejsce słynące cudami, corocznie bywa nawiedzane więcej jak przez 100,000 wiernych.

Do wyższych zakładów naukowych należą 2 uniwersytety, mające być katolickiemi, w Monachjum (przeniesiony 1802 z Ingolsztadu do Landshut, a 1826 z Landshut do M.), Würzburgu i 1 uniwersytet protestancki w Erlangen.

Oprócz uniwersytetów, jest 10 liceów, z których większa półowa należy od zakładów teologicznych; 27 gimnazjów, 87 szkół łacińskich, 6 gimnazjów realnych, 3 szkoły politechniczne, 26 szkół agronomicznych i przemysłowych, 8,300 nauczycieli elementarnych.

Cf. Neher, Kirchl.

Geogr. u.

Statist. t. II.

Ks. Antoni Mayer, beneficjat przy katedrze monachijskiej i katecheta, wydaje od od[1] 1871 r. pracowite bardzo dzieło: Statystyczne opisanie arcybiskupa monachijsko-freinsingeńskiego (Statist.

Beschreib.

d.

Erzb.

Münch.-Freising).

N.

Przypisy


corpora: openbooks

text:
Juliusz Słowacki

Wierzę

Wierzę w Boga Ojca wszechmogącego,

Ojca naszego,

Przez któregom jest duch rodzony,

Twórczością i wolą udarowany,

Abym się objawił światłością.

Wierzę w Chrystusa Pana,

Słowo świata całego,

Który wszelką sprawę czyni,

Żywot ku Ojcu prowadzi,

A urodził się z Dziewicy

Przez natchnienie Ducha Świętego

Za śćmieniem się ludzkiej natury.

I rozpięty był na krzyżu;

Trzy dni przetrwał w łonie ziemi,

A po trzech dniach zmartwychwstał

I niesion jest z ciałem w obłoki,

Skąd przyjdzie rządzić Królestwo Boże.

Wierzę w Ducha Świętego,

Trzecią Świętej Trójcy osobę,

Nieśmiertelną i wszechmocną,

Z Ojca i Syna urodzoną,

Równą Ojcu i Synowi,

Przez którąm jest napełnion świętością.

Wierzę w święty Kościół powszechny,

I w najwyższego Ducha pasterstwo;

Wierzę w świętych Duchów związek,

Widzialnych i niewidzialnych —

Wierzę w świata przemienienie,

W ostateczne zmartwychwstanie

Ciała wszelkiego na ziemi.

W Królestwo Boże widzialnie

Przychodzące z przemienieniem

Natury naszej cielesnej,

Z przełamaniem grzechu wszelkiego —

Wierzę.

I w żywot wieczny.

— Amen.

-----


text:
Detlev von Liliencron

Nuda

tłum.

Stefan Napierski

Osowiale zasiadłszy w kawiarni,

Zwertowałem miesięcznik, tygodnik

Obrazkowy od deski do deski

Wraz z gazetą przeczytałem.

U stolików śmiano się, gadano,

Papierosy kurzono, jak zwykle:

Koncypienci, studenci, subiekci,

Mecenasy, pięknisie, poeci,

Krótko mówiąc, ród nasz nienadobny.

Zadumani jedni za pismami,

Drudzy, gardząc małostkowym światem,

O artyzmie prawili wyniośle,

O Schillerze, teatrze, ludzkości,

Cytatami szpikując dostojność.

Inni rżnęli gorliwie w karcięta,

A ich widok był poczwarny.

Roznosiły wciąż mnóstwo napojów,

Piwa zwłaszcza, kelnerki, litości

Przejmująco godne.

W sali tkwiła para zakochanych,

Bezustannie patrząc sobie w oczy,

Przekrzywiony on miał kapelusik,

Ona krzywo nasadzony grzebień.

Rzekł: «Najsłodsza Róziu, pokaż, proszę,

Twój buziaczek».

Pośród tłumu ktoś w czarnym surducie,

Elegancki od stóp aż do głowy,

Brylantyną lśniącej, wszedł niedbale:

Ważny facet!

U blatu z marmuru

Zasiadł, nogi rozstawił, zażądał:

«Mała, koniak!»

Wychylił go duszkiem,

Po czym, w biodrach ważąc się, niespiesznie

Ku bilardom ruszył.

Z miną znawcy,

Dobierając długo, wreszcie ujął

Kij za cienki koniec.

Wtem, o, dziwo!

Zawirował nim, jakby maczugą.

Wielka grozo!

wszystko zeń opada

Jednym rzutem: śmierć przed nami stoi.

I zaczaja się ku nam rozważnie,

Z siłą straszną, dyndając czerepem,

Jakby staruch.

A my, zbitą ciżbą,

W drzwi walimy, przemieszani, w tłoku,

Ramionami prąc, łokciami robiąc,

Gdy on ciosy wciąż szybsze wymierza,

Potężniejsze wciąż, wrzeszcząc okropnie:

«Jazda, zgrajo, jazda na dno piekła,

Do koszarów niezmierzonej czczości,

Gdzie was tęsknie wyczekuje Nuda!»

Parka tylko siedzi nieulękła,

Nie dostrzegłszy zaiste niczego,

Bezustannie patrzą sobie w oczy,

Z przekrzywionym on kapelusikiem,

Ona grzebień nasadziwszy krzywo.

Rzecze: «Róziu słodka, pokaż, proszę,

Twój buziaczek».

Krzyczy, kośćmi dzwoniąc, szkielet, drągiem

Wywijając nad głową, aż wreszcie

Z przerażeniem uciekną oboje.

Wtedy wielki Połykacz ludzkości

Sam zostaje.

Jeszcze jeden koniak

Łyka duszkiem.

Po czym kroczy dalej,

Elegancki od stóp aż do głowy,

Brylantyną lśniącej, znów przywdziawszy

Surdut czarny, wielce nienaganny.

I jak echem brzmi wśród ścian kawiarni

Poprzez pustkę:


text:
II.

Wybuchy pomsty ogniów swych pożogą?

A jak nienawiść, okropna, płomienna?

∗

W głębie jej leci i cnota, i zbrodnia,

A przecież wszystko marnie gdzieś przepada...

Ruchy milionów, milionów mogiły,

A brzeg od brzega zawsze tak daleki!

∗

Bohater — sławę, gieniusz — swoje trudy,

∗

∗

O!

śpiesz się słońce, co wschodzisz powoli

Nad przepaściami głębokich niedoli!

O!

śpiesz się słońce, niech dzień nowy wstanie!...


text:
Barral Piotr, ksiądz, ur. w Grenobli, w Paryżu zajmował się guwernerstwem, um.

1772 r.

Ażeby być czemś, został jansenistą i był jednym z najgwałtowniejszych pisarzy tej sekty.

W swoim Dykcjonarzu historycznym, literackim i krytycznym ludzi sławnych (Dict. hist. litt. et critique, 1759 t.

6) wysławia pod niebiosa wszystkich jansenistów, a potępia jak najżwawiej ich przeciwników.

O dziele tém powiedziano, iż jest ono martyrologium-jansenistowskiém, napisanem przez konwulsjonistę.

Krytykę tego Dykcjonarza wydał ks. Ladvocat w Paryżu 1764 r.

Jest tam długa lista błędów różnego rodzaju, któremi zapełniony ten dykcjonarz.

Barral wydał jeszcze 1756 r.

Sevigniana, t. j. zbiór myśli wyjętych z listów pani de Sévigné, z dodaniem objaśnień potwarczych.

R.

1779 wydano jego Dykcjonarz kieszonkowy biblijny w 2 t.

(Dict. portatif de la Bible), kompilacja mizerna, pełna błędów i napisana złośliwie, zdaje się jakoby w duchu szyderstwa i satyry z rzeczy świętych.

Jego Dykcjonarz starożytności rzymskich (1766, 3 t.) jest skróceniem Dykcjonarza Pitiscusa.

Ob. Feller Biogr. universelle.

N.


text:
Bonifacy I, Papież, święty (25 Paźdz.), z pochodzenia rzymianin, od lat wielu kapłan i z ustawami kościelnemi dobrze obeznany, wbrew własnej woli wybrany został na następcę Papieża Zozyma († 26 Grud.

418 r.), we trzy dni po jego śmierci.

Tegoż samego dnia mniejszość duchowieństwa wybrała archidjakona Eulaljusza antypapieżem, a prefekt miasta Symmachus poparł ten drugi wybór i dał cesarzowi Honorjuszowi do Medjolanu, czy Rawenny, sprawozdanie przychylne dla swego protegowanego.

Cesarz, opierając się na tém doniesieniu, rozkazał Bonifacego, jeżeli nie zrezygnuje, z miasta wypędzić.

Prefekt powołał do siebie Bonifacego, przebywającego naówczas przy kościele św. Pawła po za murami, dla zakommunikowania mu postanowienia cesarza, ale lud rzucił się na posłańca i zatrzymał go na drodze.

Symmachus kazał zamknąć bramy miasta, a Eulaljusz zajął w posiadanie kościół św. Piotra.

Tymczasem znaczna liczba księży, w podaniu piśmienném, przekonała cesarza, że wybór Bonifacego jest prawomocny, że Eulaljusz gwałtem wdarł się na Stolicę Piotrową i że umierającego biskupa z Ostji zmusił do konsekracji (Mansi IV 390).

Cesarz powołał obie strony na synod do Rawenny, a gdy ten zszedł bezowocnie, na drugi do Spoleto, dokąd i afrykańscy biskupi przybyć mieli, a tymczasem, zarówno Bonifacemu jak i Eulaljuszowi zabronił pobytu w Rzymie, polecając Achilleuszowi, biskupowi z Spoleto, tymczasem za Papieża odprawić w Rzymie święta wielkanocne.

Eulaljusz jednak niepoddał się temu rozkazowi i przemocą wdarł się do Rzymu.

Wtedy cesarz polecił Symmachowi wypędzić go, a prawowitego Papieża, Bonifacego, wprowadzić na Stolicę papiezką, nie oglądając się na decyzję synodu, którego też już cesarz zwołać zaniechał.

Pierwszy to był wypadek mieszania się władzy świeckiej do wyboru Papieża, które później tylu nieszczęść było przyczyną.

Eulaljusz osiadł w Antium, a po śmierci Bonifacego, z własnej woli odmówił przyjęcia tjary.

Bonifacy, w ciągu swego panowania, stanowczém postępowaniem podniósł o wiele powagę rzymskiej Stolicy.

Najprzód skłonił cesarza do postanowienia, iż naprzyszłość, jeżeliby się zdarzył podwójny wybór, żaden z dwóch wybranych nie obejmie Stolicy papiezkiej, tylko trzeci, wybrany na nowo i jednogłośnie.

Otrzymał także od Honorjusza nową ustawę przeciwko pelagjanom, w której cesarz żąda potępienia Celestjusza i Pelagjusza przez podpisy, tak samo, jak poprzednik Bonifacego, Papież Zozimus, w tak zwanej Epistola tractatoria, żądał tego od wszystkich biskupów, na całej ziemi.

Zwyczaj ten później bardzo upowszechnił się.

— Spór, jaki się z powodu apellacji pewnego niemoralnego księdza, Apionjusza, wszczął pomiędzy Zozymem a biskupami afrykańskimi o użycie i zakres praw prymacjalnych, tyczących się apellacji, nie zakończył się jeszcze za Bonifacego, i wiemy tylko, że afrykańscy biskupi zgodnie z postanowieniem soborowém (Listop.

419 r.), posłali Bonifacemu odpis soboru nicejskiego, ponieważ Zozym, na poparcie swego prawa, błędnie powołał się na ten sobór, gdy właściwie miał się powołać na siódmy kanon soboru sardyceńskiego.

— We wschodniej Illirji, Papieże już od IV w. nadali biskupowi Tessaloniki prawa wikarjusza apostolskiego, z rozległém pełnomocnictwem do zachowania praw zachodniego patrjarchatu, z obawy, by patrjarcha konstplski, illiryjskich prowincji nie pociągnął pod swoją jurysdykcję, jako bliskich Konstpola.

Wikarjusz taki mógł zwoływać synody we wszystkich prowincjach illiryjskich; biskupi zaś, chcący zwołać synod, musieli się o to do niego udawać.

Do niego należała konsekracja wszystkich biskupów, później tylko metropolitów; i jedynie ważniejsze sprawy i apellacje należały do Rzymu.

Za Bonifacego I wikarjuszem apostolskim wschodniej Illirji był Rufus, bp Tessaloniki.

B.

I widząc, że tameczni biskupi niezupełnie uznają jego przywileje, potwierdził je pismém datowaném 19 Września 419 r.

Nie powstrzymało to jednak bpów prowincji Tessalji od roztrząsania na synodzie, bez zezwolenia Rufusa, praw Peryginesa, który, za zgodą Papieża B. i na żądanie ludu, mianowany był metropolitą Koryntu.

Z tego powodu 11 Marca 422 r. przesłał B. ostry list do bpów Illirji, naganiający im, że się odważyli akt, zatwierdzony i spełniony przez Stolicę Apost., nowemu poddawać roztrząsaniu i bez zezwolenia apostolskiego wikarjusza nowy synod zwoływać, dodając, że wyrok Stolicy Apost. jest nietykalny, a kto się przeciw niemu oświadcza, tém samém już wyłącza się z Kościoła.

Prawdopodobnie byli to ci sami biskupi, którzy z tytułu niedawnego włączenia wschodniej Illirji do państwa wschodniego, wyjednali, w porozumieniu z patrjarcbą Attykusem, 421 r. reskrypt od cesarza Teodozjusza II, iż w tych prowincjach wszelkie wątpliwe kwestje tylko za poprzedniém porozumieniem się z patrjarchą konplskim rozstrzygać należy.

Ale cesarz Honorjusz wyjednał u swego siostrzeńca, że cofnął to naruszenie dawnych przywilejów rzymskiej Stolicy.

Odtąd Illirja aż do czasów Leona Izauryjczyka pozostawała pod rzymskim patrjarcbatem.

— W Gallji dopiero pod koniec IV w. poczęła się formować organizacja metropolitalna, a bpi arelateński i wieneński współubiegali się o tę władzę w prowincji wienenskiej.

Zozym roztrzygnął spór na rzecz bpa arelateńskiego (417 r), nadając mu władzę metropolity nad trzema prowincjami, odejmując jednocześnie prawa metropolitalne Hilarjuszowi narbońskiemu nad pierwszą, i Prokulusowi, bpowi Marsylji, nad drugą prowincją narbońską.

B. jednak przywrócił napowrót Hilarjuszowi (422) jego prawa metropolitalne, na zasadzie kanonów nicejskich, stanowiące, aby każda prowincja właściwego swego miała metropolitę.

— Duchowieństwo Walencji (Valence) oskarżyło przed Bonifacym swego własnego biskupa Maksyma, o różne nieprawości i manicheizm.

Z tego powodu Papież kazał zwołać synod prowincjonalny na 30 Paźdz.

419 r., na nim sprawę Maksyma osądzić i zdać relację do Rzymu.

— Ze św. Augustynem znosił się B. listownie i przesłał mu, przez przebywającego w Rzymie Alypjusza, dwa listy pelagjanina Juljana z Eclanum i wyjątki z jego czterech ksiąg, przeciw pierwszej księdze Augustyna De nuptiis.

Augustyn bezzwłocznie odpowiedział Papieżowi, napisał drugą księgę De nuptiis et concupiscentia i 4 księgi przeciw owym 2 listom, i przesłał je, przez tegoż samego Alypjusza, Bonifacemu, z prośbą o zatwierdzenie.

— Za rządów Bonifacego chrześcjanie w Persji doznali wielkiego prześladowania od Barama V; na morzu Adrjatyckiém wzniosła się Wenecja; a 420 r. um.

90-letni doktor Kościoła św. Hieronim.

Bonifacy I um.

4 Wrześ.

422 r.

Następcą jego był Celestyn I. Mansi (Concil.

IV 397) podaje niektóre dekrety Bonifacego.

Liber Pontificalis (ob.) wspomina o dwóch jego konstytucjach, z których jedna zabraniała kobietom, czy to świeckim, czy zakonnicom, dotykać lub prać bieliznę poświęconą, druga, niewolników i dłużników wyłączała od stanu duchownego.

Cf. Bollandist.

Acta ss.

Octobr. t. XI.


text: Bestliwy, bestwliwy, rozbestwiony, niepowściągliwy, pożądliwy.


corpora: CEN

text:
Ogólnopolska Izba Gospodarcza Drogownictwa stwierdziła, że przy obecnej polityce rządu nie ma szans na wybudowanie dróg, które mają powstać do 2012 roku.

Prezes Izby Wojciech Malusi podkreślił, że szansą na wybudowanie dróg jest zwiększenie środków z budżetu przeznaczonych na drogownictwo.

Zaznaczył, że w Unii Europejskiej normą jest przeznaczanie na budownictwo drogowe około 1% PKB, a Polska przeznacza na ten cel 0,3%.

Wojciech Malusi nie zgadza się też z informacjami o dobrej koniunkturze w budownictwie drogowym.

Zaznaczył, że postęp panuje w budownictwie generalnym, jednak w drogownictwie zauważalny jest marazm, brak przetargów oraz środków finansowych.

Przyjęty przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad plan przewiduje wybudowanie do 2013 roku 960 kilometrów autostrad i ponad 2,700 kilometrów dróg ekspresowych.

Ogólnopolska Izba Gospodarcza Drogownictwa szacuje, że koszty tego przedsięwzięcia wyniosą 130 miliardów złotych, a realne środki, które mogą być przeznaczone na budowę dróg wynoszą 75 miliardów.