text:
Samuel Zborowski

Akt V

Juliusz Słowacki

MGŁY

W jednej duchów kolumnie

Dziś wielki sąd i strach,

Cała w ogniu i w skrach.

TWARZ

Gdzie zagrzmiało?

GŁOS

Nie u mnie!

GŁOS

Ciemno, wietrznie i ciemno.

TWARZ

Gdzie błysnęło?

GŁOS

Nade mną...

GWIAZDA

Przeleciałam przez ciemnie.

Gdzie zabolało?...

GŁOS

We mnie...

GWIAZDA

Więc boleść się natęży,

Bo tam cierpią i drzą...

GŁOS

Czy to piorun?

GŁOWA MEDUZY

Świst węży.

Znika.

GŁOS I

Gdzie pożar?

GŁOS II

Serca skrzą...

GŁOS I

Lecz nic się nie odmienia

I nic w nas nie wybucha,

Zawsze ta moc płomienia,

Zawsze jeden ton ducha...

GŁOS II

Upadła nam korona

I duch na świecie zgasł...

GŁOS I

Kto ubył?...

GŁOS II

Duch Heliona.

GŁOS I

Co, czy trup?

GŁOS II

Nie, lecz głaz...

Jęki i błyskawice.

BUKARY

Duch się mój tu wpromienia,

Przez mgłę piorun rozpruty,

W Chrystusowe cierpienia,

W duch... włóczniami tu skłuty,

W cierpienia mi rówieśne,

Między krwawo boleśne.

MGŁA

Kto ty...

BUKARY

Ja?...

MGŁA

Gdzie?

BUKARY

Na pasję...

I spazm wielki, serdeczny.

GŁOS

Powiedz twe imię!

BUKARY

Wieczny!

GŁOS

Za tą marą w atłasie

Idź... wyżej... nad otchłanią...

BUKARY

Właśnie tu idę za nią...

Idzie.

MGŁY

W błękitny za nim ślad

I my duchy, i świat...

Podnoszą się — z błyskawicami.

BUKARY

Co za widok z tych wschodów!

Cały teatr narodów!

Światowych stwórca dzieł

Pełny światła i mgieł...

A z ognia każdy próg...

Nie... ja nie duch... ja Bóg!

Zstępuje z jednego wschodu.

O ten lew bazaltowy

Oprę się — widzę stąd

Mgłę i ogień, i sąd...

Pluton boi się głowy,

Uciekł w płomień, blask i głąb,

A woźni są od wniść...

WONY

Samuelu...

BUKARY

Sto trąb...

WONY

Samuelu!

BUKARY

Jak liść...

Cały drzę — jaki ruch!

WONY

Samuelu!

Blask!

duch...

I łysnął tu pancerzem.

WONY

Sprawa z wielkim kanclerzem!

GŁOS

O co?...

WONY

O gardła...

BUKARY

Ach!

Kanclerz stanął jak strach,

Z laską, w złotym żupanie...

PLUTON

Idzie o porównanie

Prawem zapozwanego

Z tym, którego tu zgon

Dostawił...

SAMUEL

chwytając łeb własny i oświecając trupa

Ze łba mego

Masz latarnię — to on...

Widzicie, ten sam trup,

Którego już dwa razy

Ciągnę pod pręgierz, słup,

Za me dawne urazy

Chcąc na nim wyrok zyskać.

BUKARY

O!

strach... ta w ręku głowa

Okiem zaczęła błyskać

I lać krwią...

PLUTON

Ja, ogniowa

Potęga — i Pan czarnych,

I Bóg elementarnych,

Muszę się trzymać prawa...

Kto adwokatem stawa

Od stron?...

SAMUEL

Za mnie — mój łeb...

PLUTON

Kto adwokat?...

SAMUEL

Mój szczep

Rodowy... już wymarły.

Patrzcie... a ci od świata.

Pomiędzy tymi karły

Gdzie znajdę adwokata,

Który by... mię ratował

W ucisku... i obronił?...

Sam będę instygował.

Ja, com ojczyznę włonił

I całą nosił w sobie,

Leżę w skrwawionym grobie,

Żadną w narodzie wzmianką

I chwałą nie uczczony.

Leżę w grobie czerwony,

Ścięty gdzieś pod Lubranką,

Pod bramami Krakowa.

A oto moja głowa

Jak świadek oczewisty,

Która przez potok krwisty

Oświadcza.

— Kto... zaprzeczy?

Dawniej w Polszcze bywało,

Kiedy król zabezpieczy

Jakie szlachcica ciało —

Ciało... bo duch człowieczy

Do króla nie należy,

To człek uczciwy leży

W łóżku... swoim spokojnie.

Jeśli mrze, to śmierć sroga

Przychodzi mu od Boga,

Alboli też na wojnie

W ogniu szabel mu błyska.

Lecz kat, co za gardziel ściska

I w budowę doskonałą,

Która jest Chrystusa wzorem,

Jak rzeźnik wali toporem

I rujnuje — razem sławę,

Lecz kat w ręce plugawe

I upiorne bierze człowieka,

Wyjmuje topór i czeka,

Aż człowiek... skończy pacierze.

Bo jeśli w Polsce kanclerze

Byli katami — to kaci

Serce Chrystusowych braci

Mieli dla ludzi ścinanych.

Bo i ten... jeden z wybranych

I spity winem Cherezu,

Człek jakiś — powiem litośny —

Czekał, aż wyrzeknę: Jezu!

A gdy ukrzywdzeniem głośny,

Klęcząc na drzącym kolanie

Zawołałem: „Jezu Panie!

To zamiast ciąć... nieprzytomny,

Już prawie stojąc z zamachem,

Zdjęty Jezusowym strachem,

Miecz swój porzucił ogromny

I uciekł... jak od barana,

Nie śmiejąc dorznąć — ofiary.

Więc sługa tego szatana,

Jakiś jego lokaj szary,

Co w łaskę Boga nie wierzył,

Mieczem mię srogim uderzył

Po mojej czerwonej dołmie

Więc oto cała straszliwość

Jest mego zgonu i męki.

Gdzież — Pan Bóg i sprawiedliwość?

Bo jeśli ja z jego ręki

Poniosłem śmierć sprawiedliwą,

To niech mi ojczyznę żywą

Pokaże...

Niech ją obudzi,

Niech mi ją z serca wyrzuci,

Niech odda to się pocieszę,

Albo niech mi życie wróci,

Odda tamten wiek — i ludzi,

I głowę moją — to wskrzeszę,

Choćby jej nie było u Boga.

KANCLERZ

Jakiś buntownik... któremu łeb zdjęto,

Będą tryumfem mieli wichrzyciele?

W domu mię porwał...

SAMUEL

Jako złodzieja...

KANCLERZ

Przeraził strachem... strzaskał krzyż w kaplicy,

Buchnął płomieniem — porwał w błyskawicy

Kanclerz pokoju — a hetman oboźny,

W polu ze szwedzkich kości usypana,

Tu na mnie usty setnymi skarzyła,

Żyjąc... broniła państwa swoją kosą.

Więc niechaj wszystkie tu sztandary zniosą,

Niezasłużoną, że mię z tą latarnią

Ten szlachcic goni... wszakżem go ostrzegał,

Ciągle jak słońce stawiał przed oczyma

I piekł mię jakąś zaporoską sławą...

Ogniem... a pełną krakowskich rzeźników.

Laską, na której diabeł się uśmiechał,

Jakoby socjusz drugi tego śmiałka,

Na lasce jakby na wielkiej łodydze

Na wieki wieków.

BUKARY

SAMUEL

Księdzaś mi nawet nie dał...

KANCLERZ

Był posłany.

SAMUEL

A on był pjany...

KANCLERZ

Wołałem z bramy: — „Odpuść, Samuelu”,

I rzekł ponurym głosem: „Nie odpuszczą...”

Prawie otarłszy o katowskie sługi,

Rzekłeś ponuro, twardo: „Nie odpuszczą!”

Rzekłeś: „Odpuszczam; ale przed miłośną

Sprawiedliwością Bożą dojdą prawa”.

SAMUEL

Więc oto moje biedne niemowlęta,

Dzieciątka moje, ty ohydny kacie,

Gdy postawiono przy trumnie w senacie,

W koszulki czarne ubrane ód matki,

To tam zadrzała wtenczas izba cała.

Bo serca mego wrzask niedomówiony,

Ostatnie jakieś mojej myśli słowo,

Ja byłem cały sercem.

BUKARY

Duchy klaszczą...

KANCLERZ

Wszyscy pośmiertni... ale za żywota

Że ciebie ściąłem?...

Wszakże gdzieś mówiono...

Poprzysiągł zemstę... jak ciemny archanioł.

Tak ucałował jak krzyż...

Zbawiciela?

Granice kreśli... ledwo Chrystusowi

Ugięty — prawa narodu stanowi

I ma moc — z Boga.

CHÓR

Sprawa poszła wyżej,

I schodzi kilka gwiaździc złotych krzyży

I chmura srebrna cudownej świętości.

GŁOS

Któż z was miał, duchy, najwięcej miłości?

SAMUEL

GŁOS

SAMUEL

Krwawa, jeżeli ją przed tobą złoży,

Krew mówić będzie — podobna kolumnie

Krwi sprawiedliwej...

BUKARY

SAMUEL

BUKARY

Który oto tu przed niebieskim grodem

Jako głos harfy wygląda daleki.

I dawne, proste pastuszków śpiewanie

Kolędujących... w świecie już nieważne.

Dajże mi siłę i głosy poważne.

Adwokatowi już nie szczęścia, sławy,

Ale oto tej wielkiej bożej sprawy,

Która musi być wygraną w niebiosach,

Nim ją anieli na tęczowych włosach

I w serca ludzi gorejące włożą.

Quis advocatus est?

Człowiek nikczemnie

Przed tobą, Panie... chylący to ciało;

A jeśli nędze go ojczyzny ruszą,

CHÓR WIELKICH

Słyszysz, trąbami grzmią całe niebiosa

I grzmi oklaskiem ogniste scenarium.

CHÓR MAŁYCH

A bąk adwokat gdzieś uciera nosa

I liczy, jakie dostanie salarium.

CHÓR ANIOŁÓW

Sprawa wychodzi jak jutrzenka ranna

Z obłoków Pańskich...

Hosanna!

hosanna!

Słuchajcie!

sprawa u Pańskich podwoi,

Przed sądem Boga — w adwokacie stoi.

JA

Trąby od Twego grzmiące majestatu,

Słońca, co u stóp przelęknione gorą,

Przypominają mi, Panie, quo foro

Ale aniołom opisać należy:

Tle już razy rozsądzona była,

Gdzie... jakie czoło... lub jaka mogiła

Leży zapadłym już na niej wyrokiem.

Cierpieć na miejscach, gdzie ona upadła,

A tryumfować — gdzie tryumfowała,

Być bratem wszelkiej duchowej krainie,

Pozwolisz, Panie — wywieść ród ubogi,

A przez nas forma jest...

Więc oto zda się,

Z wytrzeszczonymi jak upior oczyma,

Z głową uciętą stoi i dochodzi

Sprawiedliwości... po trzechsetnym roku

Ten upior krwawy do Charona łodzi

Jęknął i we mgły ogniste pojechał

Odchodząc... z ludzi smętnych trybunału.

Niesprawiedliwość stała... tu się wlecze

I cała katem się podpiera?...

Przeczę,

A to na prawdy wywiodę zwierciadło,

Niesprawiedliwiej — nie o jego łono,

Jest oskarżony — niżli oskarżyciel...

A Pan mściwości mej miłośnie słucha?

Że nowa forma boska, nowe ciało

Narodu... stworzyć musiała na ziemi,

Lecz duch lecący pióry anielskiemi

Spod formy, co go zaczynała cisnąć,

Lecąc do Boga... formą miał wytrysnąć

Nową... jak złoty kwiat na grobowisku,

Rosnąć... już gwiazdą zaczynała świętą

Błyszczeć na ziemi...

Jak w noc jaką chłodną

Gwiazda, co twarzą wychodzi pogodną

Świecić... tak była.

oczom moim miła...

CHORUS

CHORUS

ADWOKAT

Różne królestwa formy — mocarz stary,

Nowe i nowe składając ofiary,

Pierwszy... tęczowy anioł... na śmierć zgodził,

Pierwszym robakiem.

Notuję atoli,

Że Stwórca jako ojciec... co dogadza

Oni niewidomie dzieciątko oszuka

I na końce strzał... łakocie powsadza

Zamiast żelaza... podobnie Jehowa

Zadrwił podobno coś z naszego słowa,

Kiedy w ślimaczku małym chciało krzyża,

Bo zamiast śmierci...

GŁOS

Królestwo Boże... mówić jej nie wolno.

ADWOKAT

Wnoszą mi tutaj srebrne Amfitryty.

Ten cudny — pierwszy kształt zabity...

Mający gwiazdę żywota w warkoczu,

Będzie... wymową... (dicitur) do oczu

Zastępującą rzeczy ominięte,

Które ominąć muszę... jako święte

I położone na ustach Jehowy

Pod zagrożenia palcem...

GŁOS

Więc bądź nowy,

Lecz nie bądź wczesnym kamieniem zgorszenia.

ADWOKAT

I same prawdy przedwiecznej dochodzą,

Niechaj czytają sami w kształtów księdze.

Na świecie będąc, wężami popędzę

Tę smętną ducha leniwą naturą,

Która opiera się idącym w górę

Wstanie... i pójdzie, żałosny lub drwiący,

Za wszystkie serca nie bolące targać,

Próbować, które mi do tonu jękną,

Jeśli gliniane...

Więc dobrze... to, Panie,

Ta sprawa... gdy me ciało zmartwychwstanie,

Przenikająca świat zdziwiony mrowiem,

Stanę... i głosu dobędę, i powiem

Ostatnie słowo...

Tu... wrócę do prawa...

Jest sprawą ducha, który się wielmoży

Tobą i coraz nowe kształty tworzy,

A swoje duchom leniwszym zostawia.

Więc kto chorągiew ducha wyżej stawia

I przeds[t]worzoną objaśnia ciemnicę,

Kto stawia, mówię, nową ducha świecę,

Do której lud inny powoli dochodzi,

Ten, mówię, jakby nową gwiazdę rodzi,

Do której wszyscy my powoli dążym,

I może nazwać się boskim chorążym,

Jeśli na drodze boskiej... znalazł drogę.

Dowieść tych duchów srebrnych girlandami,

Kiedyśmy byli stworzyciele sami

Nieśmiertelności dojrzał — i tu zjawił.

Panie, tyś krzyż twój cierpiący postawił,

Na głowach, które dla ojczyzny spadły,

Na sercach, które były twoją skałą,

Bo ukochały coś więcej niż ciało

I nie ulękły się wiecznej mogiły,

Jego podporą — jako pierwsza cnota.

Czemu nie Alpy... znaczył ci Jehowah,

Powiedz, jeżeli mówić się nie boisz.

Naszych ubogich chateczek ozdobą?

Lejąca z oczu serdecznymi łzami,

Primo probandum est... że ducha droga

A to finalnym tu celem wykażę,

Choć mam pisane na to dokumenta.

Młodą... a na niej spełniono morderstwo,

Do którego się defendent — przyznawa.

Tertio dowiodę, że odtąd ta sprawa

Przez odebranie tu duchowi ciała

A stąd ponosi swoje wielkie szkody

Duchy szlachetne... a skalane błotem,

Krzyż naszej męki, grożący wywrotem

Nawet aniołom...

GŁOS

Gwiazdy klaszczą złote!

ADWOKAT

Niż gniazdo nędznych i cierpiących ludów,

Pod twardą formą ciągle grzmi podziemny,

A tam zaledwo taka mała dusza,

Że formą rządu gdzieś cokolwiek rusza

Jak kret podziemny —

Ergo dwie przyczyny:

Wstrzymanie ducha jest... i podłość gliny,

Która uciska formą — gdzież zbawienie?

Od klęczącego tu biorę anioła

Księgę i oto... cudowne widzenie,

Które jest niby kopułą kościoła

I celem wszystkich dalszych ducha kroków.

Stoi wyraźnie...

I schodzi z obłoków

Miasto żyjące pod Boskimi berły,

Pełno jest ulic złotem brukowanych,

A w fundamentach są drogie kamienie,

A miastu świecą tylko dusz płomienie,

Znachodzi wszelka... i wszelkie sumnienie

Duchów słonecznych a zamordowanych;

Wstaje i znowu po ulicach chodzi,

Z lekkością czyniąc sprawy Boga dzielne,

Kładzie księgi.

Żurawi... albo tęcz trwających wiecznie

A raz pastuszki z litewskiego lasu

Widzieli mury i perłową bramę,

A zawsze miasto stoi takie same

I światło rzuca na pastuszków twarze.

Czasami lat tysiąc przetrwa poza mgłami

Tęczą podparte albo piorunami,

Albo się w słońca opromieni ramę.

A zawsze, mówię, miasto takie same

Jak przed wiekami...

Cóż jest?

ów gród... mara,

Panie?

oto ty jako na Ikara

Czy myślisz, że mi braknie dokumentów

Na intromisją do takiego grodu,

Jeśli spokojną?...

A jeśli na czele

Chcę wjechać z mieczem mojego narodu

I sztandarami następować śmiele,

Szablami rąbiąc owe perły święte,

Myślisz, że świętych zabraknie mi szabel?

Tylko przez pieśni ogromne, natchnięte,

Pioruny, co mi kruszą całą duszę,

A jeśli do tych bram.... pozamykanych

Płynie się łodzią po krwi pościnanych

Myślisz, że po mnie zabraknie pacierzy

I łez?...

Nie będzie klątew?...

CHORUS KOBIET

ADWOKAT

I włos siwieje na słuchaczy głowach,

I żywot oto ulatuje w słowach

Jako rzecz marna... [one mu klaszczą...]

Panie... ci, którzy za formą przywłaszczą

To miasto święte i swemu duchowi

Pokażą, że tam sztandar zastanowi

I nad murami go zatknie złotemi,

Z gromadką pańskiej owczarnej czeladzi,

A niebo duchem na ziemię sprowadzi

Ten lud... obaczy zaraz cały przedział,

Cały gościniec do złotego grodu

Które tam wiodą...

Z ludzkiego narodu

Pierwszy nie w duszę stworzon ożywioną,

Ale w bolesną i ożywiającą,

Już stoisz... wszystkie twoje rany płoną,

Wszystkie pochodnią zdają się błyszczącą

Dziwnym cierniowym krzakiem i kagańcem,

Jedynym grodu pustego mieszkańcem,

Sam dotąd królem i obywatelem,

A nam... dla duchów podniesionych celem,

Abyśmy doszli... po wężach i skałach,

Że ta pochodnia i tęczowa karta

Musi być przez nas niebiosom wydarta,

Że nam pomyśleć o tym dyjamencie

A było głośne Jehowy zaklęcie,

Gdyby on ciągle ruszał tą mogiłą,

A kamień oto wziął skrzydła sokole

I gdzieś roztrzaskał mego brata skronie,

Oblał mię jego mózgiem i oczyma,

Nie, prawo stoi pod naszym zarządem,

Pókiśmy mali... to jest naszym panem,

Jak wywrócony anioł ognia leży.

Byleśmy z łona Boga wzięli ducha,

Więc nas to miasto błękitne posłucha,

Gdy zawołamy, gdy wszyscy gromadnie

Opłomienimy ten świat ducha żądzą,

Jeżeli błądzę, niech mię duchy sądzą.

Wydobyć jęku spod zdrajcy mogiły,

Duchem w grobowcu mu potargawszy trzewa?

Trzyma się jako wąż mojego śladu

I przestraszony z ogrodu ucieka,

Trupy drzew, moją porobione mocą,

W okna strasznymi liściami łopocą,

Gorszym go niż śmierć napełniając strachem?

Kolumny jakiej zamyślonej czołem,

Wioszczyną — miastem, zamkami, kościołem,

Gwiazdami — słońca wschodem i zachodem,

Tych praw natury, jeśli chcę, zawieszać,

Ludu mojego ogniem ścinać, wskrzeszać,

Rozbijać wszystkie duch dzielące szyby,

Serca rozmnażać jak ty, Panie, ryby,

Tak jak Ty, Panie, uciszałeś fale,

Twojego życia i twojego cudu?...

Nie miałbym zostać takim zbawicielem?

Więc cóż jest ducha ostatecznym celem,

A tego krwawca anieli się boją?

Jerozolimskie nic nie mają wzrostem?

Do spokojności większej — wobec zgonu?...

Duchy — już godne najwyższego tronu,

Które swój żywot jako harfę godzą

Nie z żadną ciała skruszonego troską,

Ale z harmonią — nieśmiertelną, boską,

Jeśli ja nędzny i bez antenatów

Zyskałem, żem tu zrobił wielką ciszą

I mój mówiący głos jedynie słyszę,

Nie przerywany fu żadnym szelestem,

Jestem wyrwany?... to skąd?...

Panie, oto więc pokazałem w górze

Atmosferyczny... mgłom rzucony na tło...

Co?

może większe niż słoneczne światło,

Pełne pierwiastków jako duch nasz wiecznych,

I z serc wylane naszej atmosferze.

Zmieniona w jakąś światłą nieśmiertelność,

Już jako dzień tu nieskończony wielka,

Nowa nam matka... opromienicielka

Ciał nieśmiertelnych — nowe światło dzienne.

Białe postacie — pod szmaragdów drzewy?

Gdy wiatr powieje od tamtego kraju,

A my gotowi chwytać dźwięk harfiany?

Co jest... ta jabłoń lecząca pogany?

Którym ogromna ta stolica świeci,

Podobna wiedzy i miłości drzewu?

Wielkiego miasta — wszędy dostrzeleni

Brylantowymi strzałami promieni,

Gromada do form dzisiejszych przykuta,

Żem jest człowiekiem...

GŁOS

ADWOKAT

Panie,

Zdziobany... oto ten kawałek ciała...

Oto ten ułan o krwawych wyłogach.

I już stanęła... i już zaśpiewała.

Jeśli dowodów trzeba... dajcie księgi.

Niewiasta obleczona w słońce,

a księżyc pod jej nogami,

Która świętemu się Janowi w duchu

Ukazywała — przez jutrzni rubiny?

Więc przed wiekami jej największe czyny:

Wstrzymanie słońca, zgniecenie księżyca

Pokazywała jakaś błyskawica.

Że krew będąca pod świętych mogiłą,

Krew pościnanych w mieście się obudzi.

Tej samej wielkiej, co ona, pieczęci

Przeciw smokowi...

Coż jest smok?... prawidło...

A oto człowiek ten został zabity,

Za to ucięto jemu srebrne skrzydło,

Za to ucięto mu, orłowi, głowę,

Prawo, co wolność ducha zabezpiecza,

I prawa swego wiecznego dochodzi

Przed trybunałem.

Patrzcie — oto klęczy

Teraz przypomniał oto, co mu wzięto,

On ją miał w sercu...

SAMUEL

Tu...

ADWOKAT

Tak, mój... krwawniku.

Odprostowanym wstawał archaniołem,

Odśniła znowu na pół zapomniana,

Ale ci swoje kwiaty dać gotowa,

Kiedy do serca skarbu pojdzie głowa

Jesteśmy nowi.

Już z tego kontusza

Przez którą się wyjść gotowała dusza,

To szwedzkiej jakiejś czarnej szabli dziura.

A oto, patrz, na dolmanie pióra,

Patrz, ta pióreczek przylepionych para,

Że są od strzały czarnego Tatara,

Z pierzyny... którą ty sobie leniuchu,

Posłałeś w trumnie?...

SAMUEL

Cztery deski gołe...

ADWOKAT

Skąsałeś szabli żelazną głowicę,

Zjadłeś turkusy i złociste gały,

Aż ci nareszcie zęby popróchniały

I kolor głowy twej się odczerwienił...

Patrzcie na niego, nieśmiertelne duchy,

Jaki on teraz wynędzniały — suchy...

Z tej schorowanej... męką twarzy jego

Poznałby... gdyby obaczył żywego

Na czele hufców... pod chorągwią złotą...

Czas się połączy... a godziny wiodą

Nad grobem taniec... nie przynosząc zmiany!

Ten człowiek słynął za życia urodą,

Był najpiękniejszy pomiędzy hetmany,

Twarz miał, co gromem powagi uderza,

Zrennica... czarna, a jak słońce złota.

Ale spytajcie wielkiego Kanclerza,

Który tu stoi... lub inne panięta.

Lecz Kanclerz...

Kanclerz najlepiej pamięta,

Razem... przez całe poszedł kawalerstwo,

A ów do trumny... spytajcie Kanclerza.

Jeśli potrzebne tu żywota śledztwo,

On da najlepsze o żywym świadectwo.

Ja stoję jako świadek... pogrobowy,

Nic nie wiem... głosu publicznego bronię...

Chciałem go jednak... oglądać... po zgonie,

Zwłaszcza... że jakaś trapiła mię zmora,

Lud szeptał głucho... ścięto senatora

I na przedmieściu trup leży czerwony.

Wyszedłem, słyszę jakieś głuche dzwony,

A ci... kazano głowę uciąć katu,

A trumna krwawą zdaje się potworą,

I nauczone... rozpłakać się w izbie.

Wszystko fałsz!, trumnę znalazłem na przyzbie

Jednego domu... w czarnej stała sionce.

Nieprawda... przy tej trumnie było pusto,

Tak wszystkich zlękła ta śmierć kanclerzyna,

Oprócz sług kilku... i małego gmina

Wielu przyjaciół... więcej niźli Krezus...

Widząc się prawie sam... podniosłem wieka

Myśląc, że ujrzę ściętego człowieka,

Myśląc, w insygniach ujrzę senatora.

Zda się, że śpiąca, woskowa pokora

Oczy nabrzmiały niby łez kielichy,

Cokolwiek sine były — lecz zamknięte.

Powietrze było przy nim całe święte

Czerwoność tylko dolmana królewska

Hoc signum...

CHÓR

Naprzód z chorągwią...

ADWOKAT

To jeszcze...

Grobowiec dawno już chwastem szeleszcze.

Amfitryty go wodziły po morzach

I na różanych mu przyszłości zorzach

Pokazywały koralowe trumny.

On jednak...

Cezar polski... śmiały, dumny,

Podobny dawnym rycerskim półbogom,

Przeciwko trumnom i przeciwko trwogom

Szedł naprzód słysząc głośno bicie łona.

Nieprawdaż, krwawcze?... że ci ta czerwona

Trumna zabiegła nieraz w oczach drogę

O tak, na sercu położywszy rękę,

Choć mógł ominąć.

SAMUEL

Wszystko prawda święta.

ADWOKAT

Nic nie wymogły płaczem... twardy ćwieku!

Na próżno... płaczesz tu krwawymi łzami..

Jak to?

zostawić dziatki sierotami...

Maleńkie gniazdo i pisklęta w pierzu!

Prawda... niegodzien ten Człowiek, Kanclerzu,

A on mieczowi nie ustąpi drogi!

W jakim spokojnym pogranicznym kraju,

I tam swój smętny łańcuch żurawiany,

Długi... jęczący zawsze... kiedy w maju

Zbliża się pora... wrotu do ojczyzny.

Stojące — jakieś straszne twarde prawo,

Tak, jakieś prawo kardynalne ciała,

Prawo... strasznego widzę kardynała,

Prawo... przed którym wszyscy nie ucieczem.

Patrzcie, czerwony stoi prawnik z mieczem...

Więcże mój klijent co?

człowiek szalony,

A sprawiedliwiej jeszcze powiem: głupi,

Nie powiem nawet, że nie ostrzeżony,

Jasnemu się gwiazd przypatrując kołu,

Do czerwonego nagle wleciał dołu...

I ulatują z łańcuchem żywota,

On, mówię... poszedł na tatarski taniec

Ta gra strzał... myśli żądająca pilnej

Na przygranicy ojczystej, mogilnej,

Skąd człowiek jako harfa rządzi słuchem

Całej ojczyzny.... często — całym wiekiem,

Skąd wraca... albo ojczyzny człowiekiem,

Albo ogromnym nieśmiertelnym duchem,

Który... w ojczyźnie swojej szuka ciała,

Co podług jego własnych czynów rosło...

Ojcem go uczuł ród Kozaków stary.

I — patrzcie... oto srebrne Eleary,

Jakoby słońcem gdzieś dawnym blaszani,

Duchem przez niego popieczętowani,

Które zwał niegdyś cesarz swoje kwiatki,

Wstanęli... myśląc, że wołam na świadki

Za mym klijentem...

Niech mię Pan Bóg broni.

Świadki z szablami ognistymi w dłoni,

Stanęli przy swych skrzydłach okrzykniętych,

To tam najwyższe nawet złote wieńce

Duchów... mogłyby zadrzeć — precz, płomieńce!

Już nie potrzeba; ciernia pod kolczugą.

Przybiegli zaraz z mieczową usługą.

Jak oni ciebie pamiętają długo!

Jak nawet teraz buławą nie gardzą!

Nawet po wiekach.

Sądzie nieśmiertelny!

Otóż do tego moją rzecz prowadzę,

Poddał... jak dziecko krzyczące z miłości.

Że zaręczone, gdy z kozactwa cwietem

Morze rodowym zaślubił sygnetem,

A potem drażnił jak hetman ołowiem.

A na małżeństwo to kładę dowody,

Kładę Kanclerza jedno ziemskie słowo,

Oddany został trumną krwawnikową.

Że podarunków małżeńskich zamiana,

Błahych — chociażby wstążeczek i kwiatków,

W braku ważniejszych dowodów i świadków,

Chociaż o wielką idzie i posażną

Świadczy sam koral małżeńskiego łoża,

Że podarunek był za podarunek:

Jeśli mi tego przeczysz, Boże Panie,

CHORUS

ADWOKAT

Któremu oto defendent tu wsprzecza,

Że wiedząc winien był unikać miecza.

Sam się o brzytew wyroku podrzyna,

Okręcająca się o kij pastuszy.

Albo obrońca, albo prawo zwali.

Posłuchać widzeń lub dzieciątek płaczu,

A twych klejnotów nasypawszy sito...

A twoje lochy starego maślaczu

Pełne... włożywszy na chłopskie podwody

I zostawiwszy ściany zamku gołe,

Dzieciątek czworo... wsypać w jedną połę

Nowe zrobiwszy związki i przyjaźnie.

Czasami by się tylko niewyraźnie

Czasami tylko by ciebie spytały,

Patrząc na twoje dawne czarne blizny:

„Czemu ty, ojcze, porąbany cały,

A nie umiałeś dziatkom dać ojczyzny?”

Odpowiedziałbyś... że w Polszcze jest prawo,

I karę duszy za mniejszą uważa.

Więc ty wybrałeś sobie mniejszą karę.

O horor, Panie, on złożył ofiarę

Zostawił drogą po sobie ojczyznę,

Łamią, są burze... duchom niebezpieczne;

Ale... przed martwą prawną ulec siłą,

Ale... z przerwanym tu serdecznym głosem

Być zatrzymanym katem albo stosem,

Albo od miecza polec, lub płomienia,

Gdy człowiek czyni dla twego imienia,

Gdy duszę... gotów położyć za ludzi:

O!

takiej więcej nie będzie męczarni,

Panie tu była wielka Polski zdrada,

Używa teraz głowy i roznieca

Krew swą... a tego Kanclerza oświeca

I pokazuje trupem...

Polskę ścięto.

A ja wybrałem dziś zaduszne święto

Otwarłem dawną przedwieczną mogiłę,

A ta otwarta... była moją sługą

I szła, i oto otworzyła drugą,

I oto stoją tu otwarte obie...

Nim stąd odejdę...

Lecz Kanclerz powiada:

„Cóż ja zabiłem?... czy jakiego Greka,

W którym wyrocznia bogów wielkich gada?

Czy mistrza myśli?... czy ludów człowieka?

Kogóż zamknęła ta czerwona trumna?”

—

Powiada Kanclerz — „Czy sztuk opiekuna?

Czy akademiów — zakładowcę?...

Gdy ja

Powiada Kanclerz — „do jednego celu

Pędziłem czyny... gdy krwią Polska mokła

Jak te obrazy na moim weselu,

Przez Polskę czynów moich archanioły

Ta jedna blada i ucięta głowa,

Przed Bożym sądem furia jakaś blada,

Na moje teraz cierpienia nieczuła,

Chryste... to Kanclerz przed sądem powiada.

To narodowym mieczem, gdzie chce, rzuca.

I za ostatnim Polakiem ostatni.

Tam naród cały z grobów wyratował,

Tam o miesiące — krzyżowe sztandary

A świadkiem czynu tylko słońce same,

Więc kiedy przyjdzie, dla nowego losu

A w jednym ciele znajdziesz męczennika,

Który wyleciał z płomiennego stosu,

Porzucił katom z powagą i wzgardą.

A już duchowych tylko praw posłucha

I zaprzeczenie ci położy z ducha,

Przeciw któremu ty nic ręką krwawą

Z jakiej nieszczęsnej ojczyzny przychodzi,

Wszystko trzymane pod cielesną ryzą

A wielkie duchy same siebie gryzą,

Odetchnąć... jako błękitem... sokoły.

Jakimże sztukom tyś był za obrońcę?

Przyszedłeś... klijent mój gdy stawiał stoły,

To w stołach było piękności sumnienie,

Złocone chleby — złocone jelenie,

Placki ogromne, wyłożone w kwiaty

Rubinem wiszeń — szmaragdem cykaty,

Około których żona miała prace,

U królów... z drogich florenckich kamieni.

Żadnych... w szlacheckim robiło się domu

I krócej żyło... niż błyśnienie gromu

Narodów całych często zbawicielka,

Przechowująca na dnie... duszę duszy...

I krzyczy: „Patrzcie, pięknoty kaganiec!”

W kącie gdzieś czarny, milczący zalęże,

Piękności tęcze na nici rozprzędzie

I drugiej duszy szatańskiej dobędzie,

I tą fałszywą formą ciągnie śladu;

Kto taki kamień i takiego gadu

Cóż twoja wielka sztuka Polsce rzekła?

Jakie odkryła ducha tajemnice?

Widzieć i żądał, aby obraz mowny

Razem mu przestrach pokazał cudowny,

Przestrach, o którym dusza czasem marzy,

Uderzający — więc chciał tę nadbrzeżną

Widzieć krainę — co trumien dotyka,

Więc chciał Najświętszą Pannę widzieć śnieżną,

Którą łańcuch gwiazd w niebiosach spotyka,

Okrąża... tęczą jej białoście plami,

Śnieżną, w posępnych mgłach mówioną smutnie,

Nim nazwał mistrzem jakiego malarza.

U nas... gdy sądzą jakiego pisarza,

Więc choć upadnie jaki brat Ikara,

To przy narodzie poezja i wiara.

Gdyś architektem... a jest jakaś bryła,

To myśli zaraz, że będzie świeciła

I chce, ażeby w niebiosa ubodła

W pokorze nimi ogirlandowana,

Jakby cudowny zwid świętego Jana.

To się kolumna ta duchowi kreśli

Z głową, gdzie wielkie kolumnowe myśli,

Z każdego serca...

Więc już o Syjonach

Za miecz — wichrami entuzjazmu zrywa,

Prawa natury pozwala zawieszać,

Dba o szaleństwo dziś zamordowanych,

Fantazją do gwiazd dostać się różanych,

Pięknością czynów dolecieć do Boga.

I niewiedzących naszych serc sumnienie,

Że przez ojczyznę naszą... szło zbawienie,

Że ona była ostatecznym końcem

Żywota ducha ludzkiego — że ona

Niepokalana...

Teraz kto mię słucha,

To widzi, żem ja zaprowadził ducha

Do Jeruzalem niebieskich podwoi.

Przez duch albowiem wszystko ziemskie stoi.

Spod tej pieczęci się nie wyłamiecie,

Sypałeś formy, które są na świecie,

Form tysiącami zasrebrniłeś morze,

Zakryłeś ptaków tęczami błękity

Winniście formy...

Więc kto jest zabity,

Tak konkluduję... przy niebieskich świadkach,

Pierwszy za ducha wolnością... i władzą...

Nie dla zapłaty ani próżnej chwały,

GŁOS

Co?

GŁOS

Cały bladniesz...

ADWOKAT

Czarę...

GŁOS

Co?...

ADWOKAT

Gorżką — od...

CHÓR

Chryste... on gaśnie...

CHRYSTUS

Ten jest...

CHÓR

SAMUEL

Że on umarły?... albo potępiony?

On mi dał jasnej, męczeńskiej korony.

To jakaś wielka duchowa osoba.

Będziemy lecieć z szablami obiema...

Gdzie Kanclerz... gdzie jest Kanclerz?

GŁOS

Sędzia przez niego przeszedł.

GŁOS

Nic nie wrzasło.

SAMUEL

Jan kanclerz... taki wielki duch, ogromny,

Z serca bym wskrzesił go...

KANCLERZ

Jestem przytomny...


corpora: wikisources-pl

text:
Baryła, bareła, z włosk. barille, barella, miara dawna polska do płynów, która podług konstytucyi r. 1565 (Herburta „Statut polski“, str. 179) obejmowała „garnców dwadzieścia i cztery“.

W znaczeniu przenośnem baryłą nazywany jest człowiek brzuchaty.


corpora: sejm

text:
,:X',:":t'l*'""rT6H

Dzienn ik Ustaw Nr 104 Poz.7Q8

,:X'',:":t''l*''""rT6H

Uwagal

1.

Osoba skladaj4ca oSwiadczenie o stanie majqtkowym obowiqzana iest do zgodnego z prawd4, starannego

i zupelnego wypefnienia kazdej z rubryk.

2.

JeZeli poszczeg6lne rubryki nie znajduj4 w konkretnym prrypadku zastosowania, nalery wpisa6 ,,nie dotycry".

3.

O6wiadczenie o stanie majEtkowym dotyczy majEtku w kraju i za granic4.

4.

Oswiadczenie o stanie majqtkowym .obejmuje r6wniei wiern4elnodci pienig2ne.

OSwiadczenie o stanie majetkowym

- 5172 -

Ja, nizei podpisa nyta),.........Y.A..(e.5-t*t1.........

L*i.

S-e-..€k........keGt2

(imiona i nazwisko; w prrypadku kobiet naleirpodad r6wniei nazwisko panieiskie)

u rodzo ny(a) ...1.3...

.

k L?

e L y tl /g- z 4.

* ..........

G.0.4. p.t- k

* f rodki pienis2ne zsromadzone w walucie potskiej: ........-...y'' 7-"...A.73-n..K.

?.

zamieszkaly(a)..

po zapoznaniu sie z pzepisami ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o uposazeniu posf6w do Parlamentu Europejskie-

go wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 187, poz. 1925 orazz 20O6 r.

Nr 104, poz. 708), zgodnie

z art- 3a tej ustavvy o6wiadczam, 2e posiadam wchodzqce w sktad matieriskie.j wsp6lno:ici majqtkowej lub

stanowiQce m6.i ma.i4tek odrgbny:

t_

"A

.._ 6rodki pienigine zgromadzone w walucie obcej: .......-..-......(.

z"r <''- t,'' r''r.

!/-./..........

Y- ?..t/-.......

- papiery warroscio*e: ........(./..o-!.y.8€.R.........o.8.41..t i_<..t/.........

P-;;;#/_''-aY(A .

?:2

ll.

^ .

1.

Dom o powiezchni: .ffiir, adres:...............

......

V,t.1?-.......?.aTy-Q..Y..

., o wanosct:

2.

Mieszkanie o oowi

Dziennik Ustaw Nr 104 - 5''173 - Poz.708

3.

Gospodarstwo rolne:

rodzaj gospodarstwa: powierzchnia: ........-.....

.....

M1.8.....

2.a.r.x.c.?-.2.

III.

fi/tt ''l ^Dr''n\,.

Z tego Muiu osiqgnElem(etam) w roku ubiegfym prrychod i doch6d w wysoko6ci: ......,...,...,...

;;;::;;:;:;: 2.: :qtj:: :e- A:.i:i F-t ti

Mut

Uczestniczp w sp6lce cywilnej lub w osobowei sp6lce handlowei (jawnej,:::*::*::1--*:::T"Yi:::A'';;:;E:9"::::::

1, Posiadam udzialy w sp6lce handlowej z udzialem pafistwovvych lub komunalnych os6b prawnych lub

pzedsigbiorc6w, w kt6rych uczestniczE takie osoby - naleiy poda6 liczbq i emitenta udzial6w:

Mtl

Z tego Mulu osiqgn qlem (qlam) w roku ubiegtym doch6d w wysoko6ci: .......,.....--.....

.

.........M. t.t2..

Pot..

Y- (2.Y.........

Z tego tytulu osiqg nqlem lgla m) w roku ubiegiym doch6d w wysoko5ci:

partnerskie), komandytowej,

M.

1.

Posiadam akcle w sp6lkach handlowych z udzialem parlstwowych lub komunalnych os6b prawnych lublTlull.lillt :::t:::*''-:fi:''E-:;:F,:;:;i:::::t::::::::::::iilll : : :

Z tego tytulu osiAg nalem (glam) w roku ubiegtym doch6d w wysokoSci: ........--......."...-.......-''.:....''...''...........

Dziennik Ustaw Nr 104 Poz.708

2.

Posiadam akc.je w innych sp6lkach handlowych - naleiy poda6 liczbe i emitenta akcji: ..._.............-..........

- 517 4 -

.

...... k.t. t ]...

P-.a.r..y.( /,.y...

Z tego qftuJu osiqgnqlem {qlam) w roku ubieglym doch6d w wysokodci: .....................

Nabylem{am) (nabyl m6j ma}ionek) od Skarbu Paistwa, innej paistwowe.j osoby prawnej, jednostek

podlegaio zbyciu w drodze przetargu - naleiy podai opis mienia i datg nabycia, od kogo: ........................

M t.

r)- Qa.T Y.

-C.

2..Y.........,

v .

''1.

Prowadzg dzialalnoSi gospodarczq (nale2y podai formg prawnA i pzedmiot dziatalnoSci):

.M. t E^Q.p t:x..( 2..Y.........

- wsp6lnie z innymi osobami

Ztego t)nuiu osi4gnElem(glam) w roku ubiegtym pzych6d i dochdd w wysokoSci: .......-.

2.7an4dzam dziatalnoSci4 gospodarcz4 lub jestem paedstawicielem, petnomocnikiem takiej dzialalno6ci

{nale2y podai formg prawn4 i przedmiot dziafalno6ci): ................

M- t.E.

"P.e.T. x.

c Z.Y.

- osobiScie

v t.

- wspornre z lnnymt o5ooaml

Z tego q ulu osiqgn{em(qlam) w roku ubiegtym doch6d w wysokoScl:

1. w sp6fce handrowej (nazwa, siedziba sp6tki): ..........1UJ.

E-f?..:f.f.

L?,...Y.

- jestem czlonkiem zaa4du {od kiedy): .................

- iestem czlonkiem rady nadzorczej (od kiedy):

Z tego tytutu osi49 nqf em (gfam) w roku ubiegtym doch6d w wysoko6ci: .........,...........

Dziennik Ustaw Nr 104 Poz.708

2.

W fundacjach i stowarzyszen iach prowadz4cych dziatatno66 gospodarczq: ..........1!..1..E..2-2.aY-Q.X...

- jestem czlonkiem zarz4du (od kiedy):

- jestem czionkiem rady nadzorczej (od kiedy):

-iestem czlonkiem komisji rewiryjnei (od kiedy):

Z tego q ulu osi4gn 4lem{gfam) w roku ubieglym doch6d w wysoko6ci:

Inne dochody osiqgane z Muiu zatrudnienia lub innej dzialalnoSci zarobkowel lub zaiet, z podaniem

kwot uryskiwanych z ka2dego Mulu: .............-...

Q- I Ei} 4 ''e "L"4"A-''"f";"- "-il7 i/''2-..4..:..(......2.--4.-.......r..u-.!....-....

X.

naleiy poda6 markg, model i rok produkcji):

pEiAtn .11.8.

C4!.u-8...,...8.5............2ae-f-

ll.b:i-it CAe z-4-ea€k "i-i:k..

xt.

Zobowi4zania pienig2ne o wartosci powyiej 10 000 ztotych, wtym zaci4gniqte kredyty i po2yczki orazwa-

runki, na jakich zostaty udzielone (wobec kogo, w zwi4zku z jakim zdaaeniem, w jakiej wysoko6ci):

... ly.(.

F_ !.a..

T /^.( ?.

Y...

Powyisze oSwiadczenie skladam Swiadomy(a), ii na podstawie aft.233 5 1 Kodeksu karnego za podanie

nieprawdy lub zataienie prawdy grozi kara pozbawienia wolnoSci.

i: i: '', il i: ,''i, Fi i /,, i\,j.,ii::.r

_i K i ., : \tL FiP''*,tii+,ilr

L_-.,-_._"__,-_i

WPt-Y i".g-L


text:
402.

Jeśli cię tylko cudze dobro cieszy,

A dola własna, choćby zła, nie smuci —

Toś już odcierpiał karę grzesznej chuci,

I mkniesz w swobodę, niby pątnik pieszy

Z twem dziękczynieniem, wśród współwięźniów rzeszy,

Co są już z kajdan, tak, jak ty, rozkuci.


text:
B.

Babak, dziad, staruszek.

Babejski, babisty, babi, babski.

Babić, 1) czuwać przy położnicy, trudnić się akuszerstwem; 2) oczepiać, wkładać czepek podczas oczepin.

Babiec, lekarz akuszer, położnik.

Babinos, ciastko półfrancuskie w kształcie nosa.

Babizna, spadek po babce; mienie babki; spadek po żonie; własność żony; spadek po matce; życie starej kob.

w przytułku.

Babol, bąbel.

Babosze, babusze (tur.), trzewiki tureckie, papucie, pantofle.

Baby, plejady (gwiazdozbiór.

Baca (węg.), stary pasterz, dozorujący nad juhasami, pasącemi owce w Tatrach.

Bachandrja, 1) bachanalja; 2) zabawa taneczna, bal.

Bachant (łac.), hulaka, birbant.

Bachmat (tatar.), 1) koń tatarski, grubo-płaski na nizkich nogach; przen.

człowiek otyły, grubas; 2) koń dzielny.

Bachmatowaty, nizki, krępy, otyły.

Bachmistrz, p. Barkmistrz.

Bachować, bachusować, hulać, bankietować.

Bacik, p. Bat.

Bacówka, szałas pasterski w Tatrach.

Baczenie, w znacz.

1) rozum, rozsądek; 2) wzgląd; 3) zwracanie uwagi.

Baczliwy, baczny, uważny, przezorny

Baczmag, baćmag, baczmaga (tur.), gatunek obuwia, but, trzewik.

Badawja (tur.), koń dzielny, rumak.

Badliwy, badatliwy, bedliwy, botliwy, badawczy, ciekawy.

Badylarz, ogrodnik podmiejski, warzywnik.

Bagazja (arab.), tkanina bawełniana.

Bagier (niem.), szuflica, przyrząd do pogłębiania dna w kanałach, rzekach i t. p.

Bagierować, oczyszczać, pogłębiać bagrem.

Bagnik, 1) tuńczyk; 2) piskorz.

Bajader (franc.), rodzaj woreczka jedwabnego.

Bajadera (franc.), 1) śpiewaczka i tancerka indyjska; 2) dawna tkanina indyjska.

Bajbardzo, byleco, ladaco, hetka pętelka.

Bajborak (ukr.), rodzaj tkaniny jedwabnej.

Bajdak (ukr.), rodzaj statku wodnego bez dachu.

Bajołap, człowiek uganiający się za nowinkami, plotkarz.

Bajor, bajoro, bajorzysko, bajura (niem.), bagno, błoto, kałuża, woda błotnista.

Bajorek, 1) nitka albo drucik metalowy do haftów i ozdób szmuklerskich; 2) struna zwyczajna, okręcona drucikiem metalowym.

Bajrak (tur.), l)sosna karłowata; 2) oddział hordy tatarskiej.

Bajram, bejram, bajeran (tur.), uroczyste święto mahometańskie, obchodzone przez 3 dni.

Bajramować, obchodzić święto bajramu, próżnować, hulać.

Bajronista, poeta naśladujący Byrona; przen.

pesymista, melancholik.

Bajronizować, tworzyć poezje w duchu Byrona.

Bajuta (hiszp.), kołnierz, kapiszon u domina.

Bak, bakanie, szmer, hałas, gwar, zgiełk.

Bakać, wykrzykiwać wesoło, hukać, wołać, krzyczeć, łajać, fukać, wymyślać.

Bakar (tur.), miara = 4 beczkom.

Bakliwość, krzykliwość, hałaśliwość.

Bakszysz (tur.), napiwek, datek (na Wschodzie).

Bakula, p. Bałaka.

Bakun, lichy tytuń.

Bałam, gospoda, zajazd na Wschodzie.

Balas (grec.), 1) wał, słup okrągły, filar; 2) poręcz, balustrada; 3) łubin (Kluk).

Balbot, bełkot, jąkała.

Baldach, miasto Bagdad.

Bale, ba! ale.

Baleder, kawałek skóry na brandzlu obuwia dla wyrównania.

Balena, wieloryb.

Balista (łac.), wielka kusza, maszyna wojenna do wyrzucania pocisków.

Balka, belka.

Ballyda, morze Bałtyckie.

Balwierz, barwierz (niem), golarz.

Balzak, rodzaj nizkiego szezlongu o wygiętym materacu.

Bałabajka, bałałajka, ruskie narzędzie muzyczne ludowe, rodzaj małej gitary.

Bałagulstwo, junactwo, zawadjactwo.

Bałaguła, bałagura (hebr.) właściwie: furman najęty albo jego fura; przen.

junak, zawadjaka, lekceważący przyjęte zwyczaje.

Bałaka, lub bakuła (ukr.), papla, gaduła, bałamut.

Bałakać, paplać, pleść, gadać niewiedzieć co.

Bałchan, bałwan morski; przen.

strumień, kłąb.

Bałchanisty, bałwanisty, wrzący, rozhukany.

Bałgiemusa (tur.), działo, armata.

Bałta, bełta (tur.), siekiera na obuch osadzona, rodzaj dawnej broni.

Bałuch, wrzawa, zgiełk, hałas.

Bałuk (tur.), wędzony grzbiet jesiotra; chodzić na bałuku (na bałuczku, na bałyku, na bajuku) = na czworakach, raczkiem.

Bałukować, bałykować, chodzić na bałuku, na czworakach.

Bałuszyć, 1) hałasować; 2) wytrzeszczać oczy.

Bałwaniasty, bałwanisty, podobny do bałwana, bryłowaty.

Bałwofalca, bałwochwalca.

Bałyk, p. Bałuk.

Bambocjada (włos.), wybryk fantazji, dziwactwo, utwór dziwaczny.

Bandela (włos.), binda, przepaska, wstęga.

Bandlok (franc.), kolczyk z podłużnym, wiszącym kamieniem.

Bando (włos.), 1) obwołanie, obwieszczenie, ogłoszenie; 2) orszak, grono, drużyna (= banda); 3) kompanja; trzymać z kim bando = mieć z kim konszachty, być w porozumieniu.

Bandoch, bandos, żniwiarz najemny z dalszej okolicy.

Bandolet (franc.), 1) pas rzemienny przewieszony z ramienia, utrzymujący pałasz; 2) gatunek broni palnej.

Bandycja (franc), banicja, wygnanie z kraju.

Bandysować, banitować, wygnać z kraju.

Baner, ganek, altanka.

Banialuka, książka bez sensu, brednie, androny, niedorzeczności.

Baniowe, opłata na korzyść miasta od bani (alembiku) wódki.

Banit, banita, wygnaniec, wywołaniec, wyświecony.

Bankarz, bankierz, bankier.

Bant (z niem.), opaska, obręcz.

Barać, odrzucać, opierać się.

Baraniec, baranczek, baranek.

Baranczy, barani.

Baraszki, żarty, figle, zbytki.

Baraszkować, stroić żarty, figle.

Baraśne (tatars.), faktorne, datek za stręczenie.

Baraśnik, bareśnik, barysznik, stręczyciel, faktor, pośrednik.

Baraterja (włos.), czyn nieprawy kapitana okrętu na szkodę właściciela; szacherka.

Barbet (franc.), część ubioru głowy zakonnicy.

Barczeć, szumieć, szeleścić.

Bardela (franc.), siodło uplecione z samej słomy, grubym płótnem obszyte, do objeżdżania źrebców służące.

Bardon (czes.), lutnia, lira.

Bardyzana, bardyzan (śr. łac.), spisa z bartą, na długim drzewcu osadzona, halabarda.

Barkmistrz, bachmistrz (niem.), dozorujący nad robotami w kopalni soli.

Barkracht, barkaft (niem.), dochód z żup solnych, pobierany przez obdarowanego.

Barta, barda (niem.), halabarda, berdysz, bardyzana.

Bartne, danina z miodu.

Barwa, w znacz.

1) liberja; 2) skóra, runo,

Barwica, barwiczka, barwiączka, kosmetyk do malowania twarzy, bielidło, blansz, albo rumienidło, czerwienidło, ruż.

Barwiczkować, pokrywać barwicą, czerwienić albo blanszować.

Barwierz, barwierczyk (n.), balwierz, golarz.

Barycz 1) targowisko do wymiany towarów; 2) zastawa, barjera, zagroda.

Barzo (bar-zo), bardzo.

Barzy, skory, popędliwy, nagły, porywczy, gwałtowny prędki, krewki, żywy; przen.

wsadzić kogo na barzego, do hardości pobudzać, poduszczać, nadymać, wbijać w pychę; złożyć z barzego — poniżyć, upokorzyć; (przyjdzieć tam z barzego zsiadać).

Basałyk (tur.), 1) bicz z kulą ołowianą na końcu; 2) przen. (o człowieku) dryblas, drągal, próżniak; 3) dzieciak tłusty.

Basam, Węgrzyn (od klątwy często przez Węgrów powtarzanej).

Basarunek, basarunk, baserunek, beserunek (z niem.), 1) wynagrodzenie za pobicie, nawiązka; 2) wogóle wynagrodzenie krzywdy; 3) baty, cięgi.

(Sprawić komu basarunek).

Basica, basetla.

Basior, basiur, wilk.

Baskak, starosta, wielkorządca tatarski.

Bastard (śr. łac.), bękart; mieszaniec.

Bastarda, basztarda, rodzaj pojazdu.

Bastek, baster, bękart.

Bastrzę, niemowlę nieprawego łoża.

Basztan (pers.), kawał ziemi, wyorany z nowiny na wypalonym stepie, na którym się zasiewają kawony, melony, kukurydza, fasola, ogórki.

Basztyk, kij, laska.

Baszybuzuk, żołnierz turecki nieregularny.

Bat, bata (wł.), łódź żaglowa większa.

Zdr. bacik.

Batalnia, patelnia.

Bawa, bawienie się, zabawa, zajęcie, zatrudnienie, zwlekanie; bez bawy — niebawem, niezwłocznie.

Bawej!

patrzaj, patrzcie, hola!

Bawet (franc.), ubranie przy staniku damskim, od szyi do pasa; przedłużenie fartucha od pasa ku górze, jako klapka na piersi.

Bawić się, w znacz, zajmować się.

Bawny, zabawny, bawiący, zabawiający, zajmujący.

Bawolet (franc.), ubiór kobiecy na głowę.

Baworski, bawarski.

Bazak (franc.), delikatna materja bawełniana z Jerozolimy.

Bazon, bażan, puzon.

Baźnienie, bojaźń.

Bażan, p. Bazon.

Bąkiel, miejsce w kopalni, gdzie się woda zbiera i robić przeszkadza.

Bean, bejan (śr. łac.), 1) nieuk, nieokrzesaniec, grubijanin; 2) świeżo wstępujący do uniwers.

Bebłać, babrać, pluskać.

Bechter, Bechtyr, bechterz (tatar.), 1) pancerz, zbroja, kirys: 2) kaftan aksamitny.

Bedel, bedelus, bedelusz (niem.), 1) dziad kościelny; 2) woźny szkolny.

Bedliwie, ciekawie.

Bedliwy, ciekawy, ciekawie szperający.

Bejan, p. Bean.

Bejrak, chorągiew, oddział u Tatarów.

Bekiesa, bekiesza, futro długie węgierskim krojem.

Belec, 1) p. bełt; 2) pień, kłoda, ul.

Belmes, belmez (tur.), bilmez, nic zgoła, ani w ząb.

Beluarda (hiszp.), baszta, wieża ruchoma.

Bełchliwość, porywczość, zapalczywość.

Bełk, wybuch ognia.

Bełknąć, bełkotać, blekotać, chlebotać, chlupać, przelewać; jąkać się, momotać, mówić niewyraźnie.

Bełt (niem.), strzała trzy łokcie długa.

Bełta, p. Bałta.

Benenat, (benenatus), dobrze urodzony, szlachcic.

Ber (ukr.), tylko w wyrażeniu: czarnym szlakiem albo berem iść — chyłkiem czając się podchodzić podlotnązwierzynę.

Beran (franc.), gruba materja bawełniana indyjska.

Berdebucha, berdebuska, broń palna, rodzaj strzelby, arkabuz, pukawka.

Berdebusz, arkabuzer, strzelec.

Berdysz, bardysz. kij z siekierą nakształt halabardy.

Berlacz, berleć, berlocie (niem.), ciepły zimowy trzewik a. but zwierzchni.

Berlinek, rodzaj monety polskiej z podlejszego kruszcu, bąk.

Berlinka, 1) rodzaj statku rzecznego z masztem, szkuta; 2) rodzaj pojazdu.

Bermyca, wysoka niedźwiedzia czapka wojskowa.

Bernienie (z czes), zbroja, pancerz, kolczuga.

Besanmaszt (niem.), tylny maszt okrętowy.

Besanżagiel, żagiel na tylnym maszcie okrętowym.

Beserman, besurman, p. Bisurman.

Beskurcja (węg.), niezdara, nicpoń.

Bestliwy, bestwliwy, rozbestwiony, niepowściągliwy, pożądliwy.

Bezbożeńczyk, bezbożnik.

Bezcielny, bezcielesny, niemający ciała.

Bezdzięczny, niedobrowolny, przymusowy, wymuszony.

Bez dzięki, z musu, przeciw woli.

Bezgwałtowny, nienaruszalny.

Bezhumny, p. Bezumny.

Bezkost, p. Przezkost.

Bezlepica (ukr.), niedorzeczność, głupstwo, absurd.

Bezlisz, zbytnio.

Bezliczski, bez liczenia, nie licząc.

Bezmiłość, bezlitość, bezmiłosierdzie.

Bezoar (arab.), lekarstwo, środek leczniczy, zwłaszcza antydot przeciw truciźnie.

Bezpieczniś, poufalec, człowiek familjarny.

Bezpiecznobuczny, zuchwalec, butny z tego, że mu nikt nie przeszkodzi dopiąć, czego zechce.

Bezpieczność 1) bezpieczeństwo; 2) stan bez opieki, bez obrony.

Bezpieczny, 1) bez opieki, bezbronny; 2) żyjący bez troski o jutro.

Bezplemienny, niemający rodziny,bezdzietny,bezpotomny, sam jeden na świecie.

Bezpochybny, niechybny.

Bezpośrzedni, bezpośredni.

Bezumny, obrany z rozumu, nierozumny.

Bezwiństwo, niewinność.

Bezzakonnik, człowiek nieprawy, bezbożnik.

Bezzakonny, żyjący bez zakonu, bez prawa bożego, bezbożny, nieprawy.

Bezznaność, nieznajomość.

Bezżenia, mężczyzna nieżonaty, kobieta niezamężna.

Bezżonek, człowiek bezżenny, nieżonaty.

Bębennik, bębnik, bębnista, bębniarz.

Beczeć, bąkać, brzęczeć.

Będący, przyszły.

Będliwy, ciekawy, ciekawie szperający.

Białasy, białawy, staropolski.

Białka, 1) białogłowa, kobieta; 2) bułka, placek z białej mąki.

Białokurowaty, jasnowłosy, blondyn.

Bicze, bicz.

Biczyć za czym, pędzić, gnać, sunąć.

Bida, bidka, właściwie biga (z łac,), wózek na dwuch kołach.

Biednik, biedak.

Biedrzny, biodrowy.

Biegać czego, ubiegać się o co.

Bieganie, biegaczka, biegunka.

Biegus, biegacz, biegun; lm. biegusy, ciągłe bieganie.

Bielawa, 1) bielarnia, miejsce, gdzie bielą płótno; 2) pastwisko, łąka błotna.

Bielica, bylica (ziele).

Bieliczkować, farbować bieliczką, bielić twarz, blanszować.

Bielizna, skórka wiewiórcza.

Bierczak, księga, kontrola do zapisywania danin, opłat od włościan.

Bierczy, chwytny (chart).

Bieret (śr. łac.), biret, czapka rogata bez daszka, używana przez duchownych i uczonych.

Bierka, 1) gra w warcaby albo szachy; 2) gałka wyborcza; 3) dola, los.

Biermuszka (niem.), polewka piwna.

Biernia, birnia, pobór, dań, danina, podatek.

Bierzmo, bierzmno, birzwno, birzmo, bierwiono, belka, tram.

Bierzwnować, bierzmować.

Biesaga (łac.), częściej w l. m. biesagi, sakwy, wór, mieszek do przewieszenia na piersi i na plecy, torby skórzane z obu stron siodła.

Biesiada, rozmowa, pogadanka.

Biesiadny, rozmowny, towarzyski.

Biesiednik, biesiadnik.

Bieżączka, biegunka.

Bikować, rąbać, rozbijać biką czyli motyką.

Bimbasza, dowódca tysiąca żołnierzy w Turcji.

Binda (niem.), przepaska, taśma.

Bindarz (niem.), aleja kryta ogrodowa, szpaler.

Biskupizna, danina roczna, składana biskupowi przez duchowieństwo jego djecezji, dochody, dobra biskupie.

Bisurman, bisurmanin, beserman, besermaniec, basurman, mahometanin, muzułmanin, pohaniec.

Biszkont, biszkunt, psi figiel, psota.

Bite, kara za pobicie.

Biteń, miód z woskiem zmieszany.

Bitunek, bitunk, butynek, (franc. butin, niem Beute).

łup; podział łupu, zdobycz, plon.

Bitunkarz, ten, co zdobycz dzieli; sędzia dzielczy.

Blach, blacha, zbroja.

Blachowany, plamami pokryty, plamisty, centkowany.

Blachownica, blacha na piersi, kirys.

Bladysyn, p. Bledyniec.

Blajer, blejer (niem.), forma modła, model, wzór, krój, manier.

Blak, 1) blaknięoie, blednienie; 2) mielizna; halizna, polana w lesie.

Blaknąć, blakować, pełznąć, płowieć, puszczać.

Blamanż, blamas, blamasz, blemas (franc.), galareta migdałowa.

Blanksz (franc.), blansz, bielidło.

Blaski, blaskaty, blaskawy, błękitnawy, modrawy.

Blaskooki, blaskooki, jedno oko często zmrużający; zezowaty.

Blaskot, rzecz błyszcząca się.

blichtr.

Blaskotny, błyszczący się.

Blaskowaty, białawy, jasny.

Blazgon, błazgon, ten, co głupio, plugawo, sprośnie mówi.

Blazgonić, blazgonić, mówić, co ślina przyniesie, głupio i sprośnie gadać.

Blech, blich (niem.), bielarnia, bielnik.

Blecha, błecha, pchła.

Blecić, biedzić, czynić bladym.

Blędnik, bladawiec, człowiek blady, wybladły.

Bledyniec, bledysyn, bladysyn (meretricis filius).

Blegot, blekot.

Blegotać, p. Blekotać.

Blejczyk (niem.), kulka ołowiana, zawieszona na sznurka w środku grundwagi.

Blekot, blegot, 1) jąkała, bełkot, momot; 2) bajarz, gaduła; 3) głos zwierzęcia, szczególnie szczekanie psa.

Blekotać, blegotać, 1) bełkotać, chlebotać; 2) momotać, jąkać się, niewyraźnie wymawiać; 3) bajać, paplać; 4) fukać, łajać, wymyślać.

Blekotka, kobieta zająkliwa; papla, plotkarka.

Blekotliwy, blegotliwy, blekotny, 1) zająkliwy; 2) gadatliwy, świegotliwy.

Blekotnik, papla, plotkarz,

Blemas, p. Blamanż.

Bleskotnik, człowiek gadatliwy, plotkarz.

Blesny, błesny, szalony, obłąkany.

Bleszczeć, błeszczeć, z podełba patrzeć, zerkać, błyszczyć okiem, rzucać niespokojne spojrzenia.

Blich, p. Blech.

Blikawy, jednooki, zezowaty.

Bliktry, blichtr.

Bliz, blizko, prawie, niespełna.

Blizce, blizko.

Blizek, blizki.

Blizkować, dochodzić prawem blizkości.

Blizkowid, blizkowidz, krótkowidz.

Blizku, blizko.

Bliznek, bliźniak.

Blizny, bliźni, 1) bliźniący, tyczący się bliźniąt: 2) blizki.

Blizu, blizko, nieblizu, daleko, już w noc nie blizu, już późno w noc.

Bliźnie, blizko.

Bliżniec, bliźniak.

Bliż, bliża, blizkość, poblizkość.

Blochać, wyrzucać, wylewać.

Blofarek, p. Bulwark.

Blokuz, blokauz, blokhauz (niem.), budynek z drzewa dla obrony.

Blozbak (niem.), miech kowalski.

Bluć, blwać, wymiotować, wyrzucać.

Bluda, miska drewniana.

Bluj, ten, co często wymiotuje.

Bluszczeć, chlustać, wytryskać, bić, płynąć.

Bluszczokręty, obwinięty bluszczem.

Bluszczopręt, pręt owinięty bluszczem.

Bluzbrach, p. blachownica.

Bluzgier, bluskier (niem.), rodzaj dawnego stroju kobiecego na szyję, palatynek; rodzaj przykrycia przodu żupana.

Bluźnierz, bluźnierca.

Bluźniwy, bluźny, bluźnierozy.

Blwociny, wymioty.

Błam, błan (niem.), sztuka futra pewnej miary.

Bławat (niem.), tkanina jedwabna, błękitna.

Bławy (niem.), 1) bladomodry, modrawy; 2) blady, mdły.

Błazeniec, błazno, błażen, błazen.

Błazennica, błaźnica.

Błazy, rodzaj ciastek kruchych.

Błaźnić, 1) oszukiwać, durzyć, na błazna wystrychać; 2) mieć kogo za błazna, za głupca; 3) drwić, kpić z kogo; 4) postępować po błazeńsku, błaznować.

Błaźniwy, na błazna zakrawający, błazeński, głupi.

Błażejek, Błażek, 1) krążek woskowy; 2) gasidło kościelne do gaszenia świec.

Błądny, błędny.

Błąkacz, błękacz, ten, który się błąka, tułacz.

Błąkliwy, do błąkania się skłonny, błędny.

Błcha, pchła.

Błędliwy, błędom podległy, błądzący, niestały, błędny.

Błędne, opłata za przytrzymane bydło cudze.

Błędnica, błędnik, światło błąkające się, błędny ognik, wertepnik.

Błędnik, 1) ten, który błądzi, 2) błędokręt, labirynt, 3) błędny ognik.

Błędny, w znacz, zmieniający się.

Błędowica, błąd, zabłądzenie.

Błędowie, błędne rozdroża, mylne manowce, miejsce pełne dróg błędnych.

Błędzić, błądzić.

Błękacz, p. Błąkacz.

Błękać się, błąkać się.

Błękitnia, suknia niebieska, bławatna.

Błękitnidło, barwiczka błękitna do farbowania twarzy.

Błodziej, st. wyższy od błogo.

Błogać, błagać.

Błogodarzyć, dawać jałmużnę.

Błotliwy, błotnisty.

Błożenie, błogosławienie, błogosławieństwo.

Błożyć, sprzyjać, pobłażać.

Błyktry, błyktryk, blichtr.

Błyskawy, błyskliwy.

Błyskota, 1) błysk; 2) błyskawica.

Błyskotnik, 1) ten, co robi błyskotki; 2) człowiek mieniący się, błyszczący kolorami.

Błysnący, połyskujący, lśniący.

Bobek, laur, wawrzyn.

Bobo, straszydło.

Bobrzysko, trzęsawisko.

Boch, tułów obłupionego bydlęcia, tułów wołu.

Bocheniec, bochenek.

Bochnar, gatunek monety.

Bochniaczek, bochniec, bochenek.

Bociem, bowiem, albowiem, bo.

Boczkorosz, rodzaj szlachcica chodaczkowego na Węgrzech.

Boćkowiec, Boćkowski, bizun, kańczug, dyscyplina.

Boćwina, boćwinka, także botwina, nać buraków; przezwisko Litwinów; także: boćwiniarz, boćwinkarz, boćwinek, boćwiniak, boćwiak.

Bodloch, badloch, botuch (niem. Badetuch), prześcieradło kąpielowe.

Bodłak, bodak, bodżak, bodziak, bodzieniec, kolce u roślin; roślina koląca, pełna kolców.

Bodło, bobo, straszydło, potwór, dziwotwór.

Bodnia, bednia, dzieża.

Bodz, bodziec.

Bodziak, p. Bodłak.

Boga, bogini.

Bogaja, bogaczka.

Bogińczyk, człowiek doskonały, półbóg.

Bogobojca, człowiek bogobojny.

Bogobowny, bogobojny.

Bogobytny, bytnością Boga zaszczycony.

Bogomodlca, modlący się do Boga.

Bogomolctwo, bogomódlstwo, nabożność, pobożność.

Bogomówca, mówiący o Bogu, teolog.

Bogomyślny, bogomyśny, zatopiony w Bogu, kontemplacyjny.

Bogonienawidnik, nienawidzący Boga.

Bogoniewiasta, Bogu oddana panna; Najświętsza Panna.

Bogoobrazie, wizerunek Boga.

Bogoprzectwo, Bogaprzectwo, wyparcie się Boga, ateuszostwo.

Bogosławić, błogosławić.

Bogosłów, mówiący o Bogu, teolog.

Bogoubijca, bogobójca, zabójca Boga.

Bogożyw, dla Boga żyjący, pobożny.

Bogułajać, bluźnió.

Bogurodzica,Bogarodzica.

Bogusławion, błogosławiony.

Bojazność, bojaźń.

Bojec, bodziec.

Bojeźliwość, bojaźłiwość.

Bojowny, zdatny do boju, bitny, waleczny.

Bokał, pokał, bukał, bukaj, puhar.

Bokłaszek (tur.), bukłaczek, skórzane naczynie do wody i in. płynów.

Bolać, boleć.

Bolak, wrzód.

Bolątszy, bolący.

Boległów, ból głowy.

Boleśliwie, boleśnie.

Bolet, p. Palet.

Boletyn, gałka używana przy głosowaniu.

Bolno, bolesno, boleśnie.

Bolny, bolesny.

Bolum, napój uśmierzający, orzeźwiający.

Bolwark, p. Bulwark.

Bombiza (śr. łac.), niezgrabny, brzuchacz.

Boradek, boratek, boracik, burat (franc.), rodzaj materji wełnianej albo jedwabno-wełnianej.

Bormistrz, burmistrz.

Boroczno, boroszko, obrok.

Borys, borowiec, mieszkaniec borów; człowiek nieokrzesany, prostak.

Borysz (tatar.), litkup.

Boryszkować, zapijać borysz, traktować kogo z powodu kupna a. sprzedaży.

Borzobohaty, który się prędko zbogacił.

Borzyć, burzyć.

Bosiny, bosaki, chodzenie boso.

Boskiem, boso.

Bosurman, p. Bisurman.

Bot, but.

Botek, bucik.

Botliwy, p. Badliwy.

Botloch, p. Bodloch.

Boton, p. Buton.

Botuch, p. Badloch.

Boźny, woźny.

Bożkować się, udawać pobożność, być świętoszkiem.

Bożny, pobożny.

Bożocielski, przym.

od Boże Ciało.

Bożymię, w imię Boże.

Bóźnica, świątynia pogańska.

Bracelet, braselet (franc.), bransoletka.

Brachu, bracie.

Bracieniec, brat.

Brajn (niem.) choroba ust u niemowląt.

Brak, brakowanie, wybór.

Brakarz, brakownik, gatunkujący towar.

Brala (niem.), broda.

Bram, brama, bramka (n.), 1) bramowanie, obszycie szaty, galon, listwa u szaty, lamówka; 2) strój głowy niewieściej, czółko.

Bramne, bronne, opłata za przejazd albo przewóz czego przez bramę miejską.

Brana, brona, brama miejska, wnijście.

Brandebura, brandenbura, brandybura, rodzaj wierzchniej sukni męskiej, płaszcz.

Brandebury, hafty, galony około dziurek do guzików, szamerunek.

Brandnar (skand.), głownia szabli, brzeszczot, szabla nieoprawna.

Brant (niem.), czyste srebro lub złoto.

Bratogłowca, bratobójca.

Bratr, brat.

Brednica, średnica w kole.

Brejhan (niem.), piwo w połowie z jęczmienia, w połowie z pszenicy.

Breklaszt, brekleszt, breklest, breklast, rodzaj podlejszego sukna.

Brodekin (franc.), but hiszpański, półbucik.

Brodgolacz, Brodogol, golibroda, golarz, balwierz.

Brodoszedny, mający siwą brodę.

Broić się, szaleć, wściekać się, dokazywać.

Broma, brama,

Brona, brama; obronne miejsce w lesie.

Bronka, 1) krata, ruszt; 2) bramka.

Bronne, p. Bramne.

Brońca, obrońca.

Broskiew, broskinia, brzoskwinia.

Brotfas (niem.), rodzaj kredensu.

Brożcem, brzodźcem, na bakier, na bok, bokiem.

Brożyna, daszek i drągi brogowe.

Brudnia, rzecz brudna.

Brunatnia, kolor brunatny.

Brustwer (niem.), przedpiersień, wał ziemny dla obrony.

Brydnia, brednia.

Brynda, igraszka, fraszka.

Bryzować, bryżować, fryzować, bryżami ozdabiać.

Bryż, bryz, zwykle w lm. bryże, bryzy, 1) karbowanie, fryzowanie, pstre ozdoby w stroju kobiecym, kryzy, hafciki, szamerunek; 2) grzebień koguci: 3) wyrostki drzew, wilki.

Bryżowany, pstro wyszyty.

Brzazg, brazg, brzask.

Brzechwa, strzała bez żelezca, boz grotu.

Brzednia, brednia.

Brzemiononosz, tragarz.

Brzeszczy się, brzeżdży się, świta.

Brzesznik, brześnik, pies myśliwski, gończy.

Brzezień, marzec.

Brzeżdżenie, świt, świtanie, brzask.

Brzmiączka, brzmienie, gwar.

Brznieć, brzmieć.

Brzodźcem, p. Broźcem.

Brzoskiew, broskiew, brzoskwia, wrzoskwia, 1) dawna nazwa kapusty; 2) brzoskwinia.

Brzucho, brzuch.

Brzuchobolenie, ból brzucha.

Brzuszcz, bruszcz, brzusiec, brusiec, brzuszec, brzuśce, brzuszce, wydatna, najgrubsza część jakiej rzeczy, wypukłość np. dłoni, noża.

Brzydliwy, brzydny, brzydki.

Bubas, straszydło.

Bucha, obszerny płaszcz.

Buchtorzyć, durzyć, bałamucić.

Bucić się, unosić się butą, chełpić się.

Bucznieć, butrznieć, butnieć, buczeć, 1) butwieć, próchnieć, murszeć; 2) buty nabywać, butnym się stawać.

Bucznoszumny, butą odęty, buńczuczny.

Buczny, 1) pełen buty, butny, chełpliwy; 2) pyszny, szumny, zbytkowny, wystawny.

Budne, opłata od bud, np. jarczmarcznych.

Budomirca, budowniczy.

Bujen, bujny; swawolny.

Bujurdan, bujurdun (tur.), ceduła śmierci, wyrok.

Bukat, kawał, kęs, sztuka.

Buklarz, puklerz.

Bukłak, bukład, bukłaszka, bukłaczek, bukłaszek (tur.), szawłok, skórzane naczynie do wody i innych płynów.

Bukon (włos.), kęs, kąsek.

Bukszpir (holend.), maszt przedni.

Bukszpryt (niem.), rodzaj masztu pochyłego, reja.

Buksztel, bugsztel (niem.), wieża na walcach albo kołach, którą dawniej podsuwano pod mury.

Bukucha, bukiew, żołądź bukowa.

Bulga, bułga, buł, byk (niem.), wór skórzany na płyny, szawłok, bukłak.

Buł, p. Bulga.

Buła, bóła, bula papieska.

Bułat (tur.), 1) stal; 2) szabla szeroka perska albo turecka; 3) szabla z szeroką głownią.

Bułatny, stalowy.

Buławić, hetmanić, dowodzić wojskiem.

Bułza, torba skórzana.

Bumbak, opój, pijak.

Bunowy, zrażacz, robotnik w warzelni soli, który nasypuje czyli nakłada.

Buntliwy, buntowliwy, buntowniczy.

Bupki, p. Pupki.

Burd (śr. łac.), muł, zrodzony z oślicy i źrebca.

Burda (śr. łac.), 1) ciężar, pakunek, brzemię; 2) kłótnia, spór, walka.

Burdać się, guzdrać się, leniwie się do czego brać.

Burdziuk (ukr.), naczynie na płyny zwykle skórzane, bukłak.

Burgmistrz, burgomistrz, burmistrz.

Burk, bruk.

Burkat, jakieś naczynie miedziane.

Burkownik, włóczęga brukowy, brukotłuk.

Burłak (ukr.), włóczęga.

Burować, burkować, burczeć, łajać, fukać.

Bursować, mieszkać w bursie, być bursarzem.

Burzca, Burznik, Burzyc, burzyciel, wichrzyciel, demagog.

Bustard, gatunek wina fran.

fałszowanego.

Butel, butyr (niem.), oprawca, hycel; pomocnik kata, sługa miejski.

Butliwy, butny.

Butryn, tęgi dzieciak, tłuścioch.

Butynek, butynk, p. Bitunek.

Buzować, bić, karać.

Bych, bym.

Bychom, byśmy.

Być, choćby.

Bydliciel, mieszkaniec.

Bydlić (czes.), mieszkać, przebywać.

Bydło, mieszkanie posiadłość.

Byle, 1) krzak, podkrzewie, bylina, chwast, zielsko; 2) łodyga.

Bysiek, byczek.

Bystrszy, bystrzejszy.

Bystrzyna, wir.


text:
Na pokładzie Posejdona, 7 grudnia.

Wigilia Niepokalanego Poczęcia.

Usposobienie moje wielce na mol nastrojone, bo żołądek zaczyna niedopisywać; w tym klimacie i na morzu, to niemiłe, bo zamiast pogrzebu, wrzucenie poprostu do wody mnie czeka.

Ale Bogu dzięki, są jeszcze na świecie ricinus i camomilla!

Ta nadobna para wraca mi życie, choć nie siły.

Na dzień Niepokalanego Poczęcia, Mszy aż cztery poczciwi Ojcowie nam urządzili.

Cała załoga okrętowa przyjmuje śś.

Sakramenta.

Na Mszy spotykam i muzykantki, naturalnie Czeszki, które jadą do Bombaju.

Gdzieżby poczciwych Czechów nie było?

Historya o owem maůcta paně Columbus, które usłyszał sławny Hiszpan w chwili przybicia po raz pierwszy do lądu amerykańskiego, jest przecie faktem autentycznym.

Statek nasz coraz powolniej zaczyna płynąć; maszyna stara psuje się co chwila, ustaje!

Biedny ten Lloyd; mógłby miliony wnosić do Austryi, mógłby istotnie wyrobić i utrzymać jakieś stanowisko dla Austryi na świecie — ale jest w żydowskiem ręku; Węgrom niedogodny, więc zeszedł poprostu na jakieś trzeciorzędne przedsiębiorstwo; a jazda na jego statkach, to doprawdy une mauvaise farse.

Jedyny awantaż, to ten chyba, że wskutek minimalnej ilości pasażerów, można łatwo mieć kabinę wyłącznie dla siebie; kuchnia podła; rozrywek żadnych i wleczenie się chyba według zasady: immer langsam voran.


corpora: CEN

text:
Zdaniem szefa FED, Bena Bernanke, zagrożenie poważną recesją w Stanach Zjednoczonych minęło w zeszłym miesiącu.

Dzięki obniżce podatków oraz podwyżce stóp procentowych udało się wyhamować negatywny wpływ coraz większego bezrobocia.

Zapowiedziano jednak prawdopodobny wzrost inflacji, spowodowany podwyżkami cen energii.

Według przeprowadzonych badań opinii publicznej kwestie ekonomiczne będą znaczącą kwestią w wyborze prezydenta USA.


text:
bułga, w psałterzu (»pęchyrz« w puław.); »ladra albo byk« w Olkuszu 1564 r., t. j.

'wory ze dwu skór zeszyte dla wyciągania wody'; »w bułzach« mylnie (zamiast bułgach, 'worach') u M. Bielskiego; z łac. bulga, 'wór' (i Niemcy to przejęli).


text:
Apelacja, w dawnem prawie polskiem za Kazimierza Wielkiego znana już jest jako skarga, nagana na sędziego, inaczej zwana: odzew, ruszenie, później odwołanie się, mocja.

Prawodawstwo piastowskie, wychodząc z zasady, że apelacja uczy pieniactwa, przedłuża sprawę i pomnaża koszta, stanowiło, iż strona, wnosząca skargę czyli naganienie sędziego, musi mu naprzód zapłacić karę.

Sędzia stawał wtedy jako zapozwany o wydanie niesprawiedliwego wyroku, a dopiero gdy sprawę przegrał, t. j. gdy pokazało się, że istotnie wydał wyrok niesłuszny, musiał karę zwrócić stronie skarżącej i jeszcze do niej wilię „pietnadziestą” przydać, jak to nakazywał statut wiślicki.

Kara dawana była przedmiotami w naturze, przedstawiającymi wartość mniejszą lub większą, stosownie do tego, kim był sędzia, naganiony przez stronę.

I tak, jeżeli był tym sędzią kasztelan krakowski, to dostawał, podług prawa, od strony skarżącej jego wyrok futro gronostajowe; kasztelanowie sandomierski i lubelski — futra z popielic; sędziowie krakowski i sandomierski — futra z kun; sędziowie od innych kasztelanów i podsędkowie dostawali futro lisie albo srebrem 6 skojców; podkomorzowie — 6 grzywien; komornicy ich — po 6 skojców.

Zwyczaj dawania futer sędziom, zaskarżonym o zły wyrok, pochodził z czasów dawniejszych, jak to już sam Statut wiślicki wyraźnie powiada, t. j. wziął początek w tej dobie, kiedy w lesistym kraju ludzie biedniejsi mało miewali pieniędzy i srebra, a łatwiej było im o futra.

W wieku XVI, po ustanowieniu trybunałów stałych, nie ma już mowy o podobnej procedurze.

Nie we wszystkich zresztą sprawach była apelacja dopuszczalna.

Nie mogła np. nastąpić, gdy przedmiot był res minima, t. j. małej wartości.

Za Sobieskiego od sądów gdańskich wolno się było odwoływać do asesoryi tylko wtedy, gdy sprawa przenosiła ówczesnych złotych tysiąc, a od sądów innego miasta - gdy przenosiła 100 złotych.

W Litwie w r. 1764 w sądach ziemskich mogła iść apelacja dopiero od złotych polskich 500.


text:
Jak informuje niemiecki portal heise.de uruchomiono w Centrum Badawczym w Jülich w Nadrenii Północnej-Westfalii - nowy superkomputer.

Maszyna nazywa się Jugene i potrafi przetwarzać dane z prędkością 1 petaflopa czyli biliarda FLOPSów (tysiąc bilionów, czyli 10 do potęgi 15, 1015) operacji zmiennoprzecinkowych na sekundę.

Taką sprawność zapewnia 73 728 procesorów czterordzeniowych.

Komputer wykonuje 1 biliard operacji zmiennoprzecinkowych na sekundę (1 petaflop), co oznacza, że ma on 200 tysięcy razy większą moc obliczeniową od zwykłego komputera PC.

Jugene będzie wpisany na liście 500 najpotężniejszych superkomputerów na świecie.

Od lutego br. pierwsze miejsce zajmuje IBM-owski superkomputer Sequoia, którego moc obliczeniowa ma sięgać 20 petaflopów na sekundę.

Jugen będzie pomagał naukowcom w rozwiązywaniu szczególnie skomplikowanych problemów w takich dziedzinach, jak fizyka, chemia, biologia, astronomia, materiałoznawstwo i nauka o środowisku.


text: ciemiec, ‘skóra’, p. zamsz; »za safjan ciemiec«, »w mizernym pałasz ciemcu«, Potocki,»od sta skór ciemcowych«, r. 1629.


corpora: openbooks

text:
Mikołaj Sęp Szarzyński

Fraszka do Zosie

Bądź mi oczkami pozwalasz łaskawemi,

Bądź mi oczkami odmawiasz grożącemi,

Równie mie tracisz: nadzieją wątpliwego

Męczysz, a groźbą mię trapisz lękliwego.

Nadzieja, kiedy wejrzysz na mnie łaskawie,

Serce i wszytkie wnętrzności pali prawie;

Bojazń, kiedy mi oczko twoje pogrozi,

Zimnem strętwiałem serce me nędzne mrozi.

Owo ja smutny cierpię gwałt nieskończony,

Miedzy nadzieją a strachem postawiony;

Dzień mie nie widzi od frasunku wolnego,

I noc spokojna nie zna mie spokojnego.

O, nade wszytkie sroższy okrutne bogi

Kupido!

jakoż ja mam pozbyć tej trwogi,

Gdyż równie srodze, chcąc człowieka zepsować,

Tracisz, jako gdy chcesz łaskawie ratować.

-----


text:
barwa, barwić, barwny, z czes. barwa z dawnego niem. prasłowa varwe, dziś Farbe, cośmy na nowo przejęli w 16. w., zatrzymując, jako w nowej pożyczce, niem f bez zmiany: farba, farbować (»farbowane lisy«!), farbierz, farbiarnia; od nas na całą Ruś (gdzie f i przez chw zastępują, lit.

kwarba).

Francuzi od niem. Farbe szminkę przezwali fard; u nas ‘szminkę’ w 15. i 16. w. barwicą i barwiczką zwano; inne urobienia: barwiany, barwisty, barwnik; w 15. w.

‘niezapominajki’: barwica, nowa barwa, barwik, »że wiosną łąki malują«; biblja »barwy modrej« używa, gdzie Leopolita »o jedwabiu modrym« prawi; barwa, ‘liberja’ w 16.

— 18. w.


text:
Antyfona, z grec.

antifone — przeciwgłos, t. j. głos przeciwny, przeciwbrzmiący, vox reciproca, gdy śpiew jednego chóru drugiemu odpowiada.

W wieku VI stale przyjęły nazwę antyfon te krótkie zdania, które się odmawiają lub śpiewają przed psalmami, kantykami i po nich.

Dzielą się antyfony na wzięte z pisma, historyi, jako też mieszane.

Do kościoła łacińskiego wprowadził je św. Ambroży.

W nabożeństwach prywatnych, w godzinkach, różańcach i po litanjach są modły krótsze, zwane antyfonami.

Najpospolitszą jest antyfona, drukowana pod obrazkami Matki Boskiej Częstochowskiej, które w r. 1860 zaczęły rozchodzić się setkami tysięcy: „Nie racz pamiętać Panie na występki nasze, albo rodziców naszych i racz nie karać nas za grzechy nasze”.

Antyfoniarzem po polsku, antiphonarium lub antiphonale po łacinie zwała się księga, która pierwotnie zamykała w sobie tylko śpiewy chóralne podczas mszy.

Od kilku jednak wieków księga śpiewów mszalnych nazywa się Graduale, a ze śpiewami innych nabożeństw — Antiphonarium.

Mazurzy, przechowujący ściślej stare dźwięki swej gwary, początek wyrazu antyfona wymawiają z dźwiękiem nosowym, podobnym do francuskiego en, an, Kaszubowie zaś mówią „ątyfona", co dowodzi tylko, jak ich gwara jest rodzoną siostrą mazowieckiej.


Badać znaczenia ponad faktami – Piotr Witek o krytyce filmu historycznego

Badać znaczenia ponad faktami – Piotr Witek o krytyce filmu historycznego Marcin Wilkowski: Przy okazji premiery nieszczęsnego filmu o bitwie pod Wiedniem głosy krytyczne dotyczyły głównie tego, na ile scenariusz filmu czy rekwizyty wykorzystywane na planie zgodne są z wiedzą historyczną i czy film jest artystycznie dobry.

Okazuje się jednak – na co wskazuje Pan w swoich pracach – że tego typu spojrzenie na film historyczny nie musi być jedyne.

Pojawia się tutaj na przykład – choćby w tekstach White’a czy Rosenstone’a – problem obrazu jako medium historiograficznego…

Piotr Witek: Krytyka filmu historycznego polegająca na wyszukiwaniu i wyjaśnianiu tego, w jakim stopniu dany film jest „prawdziwy”, tzn. w jakim wymiarze koresponduje z uznaną wiedzą historyczną oraz tego, jak bardzo jest on fikcyjny, niezgodny z faktami, datami, źródłami, czyli wykazaniu, w jakim stopniu zafałszowuje i zniekształca przeszłość przedstawianą przez akademicką historiografię, bazuje na procedurach wypracowanych na gruncie tradycyjnej, zorientowanej realistycznie, nauki historycznej.

Historycy respektujący jej założenia uważają, że akademicka historiografia dostarcza solidnej i prawdziwej wiedzy o przeszłości, dzięki czemu z powodzeniem może służyć jako instrument weryfikacji filmowych opowieści historycznych uznawanych przez nich za fikcyjne.

Dodatkowo badacze przeszłości do oceniania filmów historycznych używają kategorii wypracowanych na gruncie nauki historycznej służących do krytyki pisanych narracji historycznych.

Obie wspomniane wyżej procedury budzą wątpliwości.

W pierwszym przypadku chodzi o to, że historiografia, jak wskazuje wielu współczesnych historyków (np. H. White.

R. Rosenstone, H. Jenkins, A. Munslow), jest uwarunkowanym kulturowo społecznym konstruktem, który za pośrednictwem wielorakich konwencji modeluje różne wersje historycznych światów możliwych, będących fikcyjnymi przedstawieniami przeszłości.

Jako taka nie dostarcza prawdziwej wiedzy o minionym świecie, zatem obsadzanie jej w roli niezawodnego instrumentu weryfikacji prawdziwości filmów historycznych jest nieporozumieniem.

W drugim przypadku chodzi o to, że film jest wytworem audiowizualnego wymiaru kultury, tym samym nie jest pisaną narracją historyczną, nawet jej nie przypomina, co oznacza, że narzędzia używane do krytyki pisanych i drukowanych tekstów historycznych jawią się jako nieadekwatne do oceniania ekranowych przedstawień przeszłości w taki sam sposób, jak nieprzystające do krytyki historiografii są kategorie filmoznawcze.

Mimo wspomnianych przeze mnie zastrzeżeń odnośnie tradycyjnej historycznej krytyki ekranowych przedstawień przeszłości, jest ona jak najbardziej dopuszczalna.

Osobiście uważam jednak, że refleksja nad filmem historycznym ograniczająca się do stwierdzania jego zgodności bądź niezgodności z ustaleniami akademickiej historii na bazie standardów wypracowanych przez historiografię ujawnia ograniczenia tradycyjnego warsztatu historycznego i nie wnosi nic do rozumienia tego audiowizualnego medium oraz jego potencjalnej roli, jaką odgrywa w zmianach naszego myślenia o historii i przeszłości.

(Tak na marginesie, spektakularnym przykładem jałowości krytyki filmu w kategoriach zgodności z tzw. prawdą historyczną jest tocząca się obecnie publiczna debata wokół filmu Władysława Pasikowskiego pt. „Pokłosie”.)

Zgadzam się z badaczami takimi jak Robert Rosenstone czy Hayden White, którzy uważają, że film jest alternatywnym i jednocześnie równorzędnym wobec akademickiej historiografii środkiem refleksji o historii i przeszłości.

Film jako audiowizualne medium modeluje historyczne światy przedstawione inaczej niż czyni to posługująca się linearnym, niemym i statycznym językiem pojęciowym drukowana narracja historyczna.

Historiografia i film wyposażone są we własne,

uwarunkowane kulturowo, nieprzekładalne wzajemnie strategie przedstawiania, uogólniania, fikcjonalizacji, poznania, standardy ścisłości, dokładności, historyczności, realizmu, obiektywności, prawdziwości, kondensacji, przeniesienia, symbolizacji, metaforyzacji, zasady kompozycji, itp.

Film, ze względu na technologiczne właściwości medium, jest w stanie uchwycić i ukazać obszary społecznej rzeczywistości niedostępne i nieprzedstawialne w postaci pisanej narracji historycznej.

Film pozwala ujrzeć wyglądy przeszłości, ruch, krajobrazy, architekturę, stroje, gesty i zachowania ludzi, umożliwia usłyszenie odgłosów minionego świata, itp.

Dzięki wyrafinowanym środkom wyrazu takim jak, np. różne formy montażu, ruchy kamery, oświetlenie, kolor, scenografia, gra aktorów, użycie muzyki, wykorzystanie języka mówionego i pisanego umożliwia prowadzenie refleksji o historii i przeszłości za pomocą obrazów, a więc na innym, niezależnym od języka pojęciowego i historiografii, poziomie abstrakcji i organizacji.

Film pozwala przedstawiać różne sytuacje rozgrywające się jednocześnie, dlatego ekranowy świat historyczny bywa dużo bardziej skomplikowany niż ten, z jakim mamy do czynienia w linearnych pisanych narracjach historycznych.

Scharakteryzowane tu podejście do filmu historycznego Hayden White określił mianem historiofotii, które można sparafrazować jako historia wizualna.

Każdy film, który podejmuje problematykę historyczną, w jakiś sposób włącza się w debatę o historii i przeszłości, co oznacza, że może i powinien być oceniany w odniesieniu do istniejącego dyskursu historycznego oraz wytwarzanej w jego ramach wiedzy o przeszłości.

Jednak krytyczna analiza filmu powinna być prowadzona nie na poziomie historycznych detali takich jak fakty, daty, nazwiska, nazwy, miejsca, konkretne artefakty, a raczej na poziomie tego, jak dany film modeluje historyczny świat przedstawiony, jakich używa argumentów, strategii metaforyzacji i symbolizacji, środków wyrazu, itp.

W konsekwencji krytyka filmu powinna koncentrować się na tym, czy film wnosi coś do tego, co już wiemy o danym fragmencie przeszłości, czy i jaki wpływ ma na zmianę naszego myślenia i rozumienia historii i przeszłości, czy wpisuje się w dominujący dyskurs historyczny czy może go kontestuje, itp.

Oznacza to, że historyk chcący poważnie zajmować się filmem powinien przyswoić sobie reguły sterujące dyskursem audiowizualnym, opanować zasady warsztatu filmoznawczego oraz medioznawczego.

Tylko wówczas będzie w stanie wyjść poza krytykę filmu ograniczoną do stwierdzania jego zgodności bądź niezgodności z akademickimi przedstawieniami przeszłości.

Na zakończenie tego wątku dodam tylko, że dla analiz filmów historycznych prowadzonych na gruncie historii wizualnej ich wartość artystyczna ma zupełnie drugorzędne znaczenie.

Na ile w krytykę filmu historycznego proponowaną z perspektywy teorii historiografii powinniśmy włączać wątki związane z ekonomią filmu?

Przecież powstanie takich produkcji jak „Bitwa pod Wiedniem” czy „Czas Honoru” to nie tylko kwestia pewnej wizji historycznej (motywowanej często politycznie), ale też budżetu i konsumpcyjnych potrzeb widzów.

Powstanie filmu to koszty, które w pewnym sensie determinują nie tylko jakość wykorzystywanych rekwizytów, ale też sam scenariusz.

Włączanie do refleksji nad filmem historycznym zagadnień związanych z finansowaniem produkcji może mieć wiele motywacji wynikających z przyjętej przez badaczy perspektywy poznawczej.

Jeśli kogoś będą interesować okoliczności produkcji jakiegoś filmu historycznego, historia jego powstania, wówczas zagadnienia związane z ekonomią filmu stają się jednym z bardzo ważnych problemów badawczych, które trudno byłoby pominąć.

Jeśli jakiś historyk prowadzi badania nad historią przemysłu filmowego, który produkuje m.in. filmy historyczne, zagadnienia ekonomiczne również będą pozostawać w centrum zainteresowań badawczych.

Nieco inaczej sprawa wygląda, gdy historyk bada film czy grupę filmów jako tekst – narrację historyczną, śledzi w jaki sposób dane dzieło modeluje historyczny świat przedstawiony, jakie znaczenia można przypisać filmowi historycznemu w akcie interakcji interpretacyjnej na podstawie analiz estetycznych i kompozycyjnych środków wyrazu użytych przez twórców w procesie realizacji obrazu, czy film np.

rewiduje dotychczasowe wyobrażenia przeszłości, czy wpisuje się w dominujący dyskurs historyczny, itp.

Przy takim podejściu zagadnienia związane z ekonomią filmu najczęściej nie stanowią przedmiotu zainteresowania badacza.

Nie oznacza to jednak, że problematyka ekonomiczna nie może być pomocna w estetyczno-formalnych i historiozoficznych analizach filmu historycznego.

Przed kilkudziesięciu laty do realizacji wielu filmów historycznych często wykorzystywano taśmę czarnobiałą mimo, iż technologia pozwalająca produkować filmy kolorowe była powszechnie dostępna.

Nie uwzględniając czynnika ekonomicznego można by uznać, że wybór taśmy monochromatycznej mógł być wynikiem estetycznych założeń twórców, którzy np. poprzez rezygnację z obrazu wielobarwnego na rzecz obrazu czarnobiałego uzyskali wyrazisty efekt ekranowego realizmu (dokumentalizmu).

Po włączeniu do badań nad filmem czynnika ekonomicznego mogłoby się np. okazać, że ów estetyczny efekt ekranowego realizmu jest ubocznym skutkiem niskiego budżetu filmu, który zrealizowano na taśmie czarnobiałej nie w wyniku świadomego estetycznego wyboru, ale z konieczności, ponieważ twórców nie było stać na droższą technologię polichromatyczną.

Faktycznie produkcja filmu historycznego wiąże się z kosztami, które mają ogromny wpływ na ostateczny efekt, jaki oglądamy na ekranie.

Z pewnością zrealizowanie tzw. wielkiej produkcji, filmu o przeszłości wymagającego drogich scenografii, kostiumów i wielu rekwizytów z epoki, zastosowania nowoczesnych technologii realizacyjnych, zatrudnienia gwiazdorskiej obsady, (np. w filmach takich jak: „Lista Schindlera” czy „Helikopter w ogniu”) bez ogromnego budżetu nie byłoby możliwe.

Nie przesądzałbym jednak tego, że wysoki budżet zawsze jest gwarantem dobrego scenariusza, dobrze opowiedzianej historii i dobrze zrealizowanego filmu.

Z pewnością jest pomocny, daje większe możliwości, ale niczego nie gwarantuje.

Ogromny jak na polskie warunki budżet (27 mln zł), technologia 3D, znakomite zdjęcia Sławomira Idziaka, gwiazdorska obsada, nie pomogły bardzo nieudanemu filmowi Jerzego Hoffmana „1920 Bitwa warszawska”.

Pomysł na film był najzwyczajniej słaby, co poskutkowało nieco karykaturalną wizją przedstawianej przeszłości.

(Nie oznacza to jednocześnie, że ten film nie jest interesujący dla historyka zajmującego się badaniem filmowych przedstawień przeszłości jako zapisu współczesnych wyobrażeń minionego świata.)

Dlatego podejrzewam, że gdyby ta produkcja miała jeszcze większy budżet, ostateczny ekranowy efekt wcale nie byłby lepszy.

Z podobną sytuacją mamy do czynienia w przypadku filmu „Bitwa pod Wiedniem”.

Na drugim biegunie znajdują się filmy, których budżet w porównaniu z obrazami wspomnianymi wyżej jest kilkukrotnie niższy, a które w pogłębiony, niezwykle interesujący i nowatorski sposób pokazują przemilczane epizody z polskiej historii najnowszej.

Mam tu na myśli najnowsze filmy: „Róża” w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego, „Obława” w reżyserii Marcina Krzyształowicza i „Pokłosie” w reżyserii Władysława Pasikowskiego, które prowadzą rozrachunek z dominującą w polskim kinie martyrologiczno-heroiczną wykładnią polskiej historii, której paradygmatycznym przykładem jest przywołany przez Pana serial telewizyjny pt. „Czas honoru”.

We wspomnianych tu przypadkach „Obławy”, „Róży” czy „Pokłosia” relatywnie niski budżet nie przeszkodził w zrealizowaniu udanych historycznie filmów pokazujących trudną i gorzką historię oraz zmaganie się z „demonami przeszłości” we współczesności.

Przykłady na poparcie sformułowanych wyżej tez można mnożyć w nieskończoność.

Reasumując, włączanie do analiz filmu historycznego zagadnień dotyczących finansowania produkcji, jak sugerowałem na początku wypowiedzi, zależy od przyjętej przez historyka optyki badawczej, co oznacza, że to badacz na podstawie respektowanych przesłanek metodologicznych decyduje czy i na ile oraz w jaki sposób użyteczne poznawczo dla analizy filmu może być uwzględnienie w badaniach czynnika ekonomicznego.

Czy Pana zdaniem wiedza o alternatywnych modelach interpretacji filmów historycznych może być przełożona na język edukacji medialnej?

Czy widzi Pan zasadność włączenia do programu nauczania historii elementów edukacji do krytycznego i twórczego korzystania z

mediów?

Rozpocznę od banalnego stwierdzenia, że kultura współczesna ma charakter medialny (audiowizualny), jako taka, ustanawia własne kryteria i zasady komunikacji, poznania, myślenia, a tym samym modelowania społecznego świata i orientacji w nim.

Zatem edukacja medialna jest warunkiem koniecznym, aby można było w pełni w tej kulturze partycypować, nie być z niej wykluczanym ze względu na „medialny analfabetyzm”.

Edukacja medialna powinna dostarczać różnorakich kompetencji niezbędnych do krytycznego i twórczego wykorzystywania i analizowania mediów w rozmaitych okolicznościach.

Współcześnie, w kontekście medialnej kultury, audiowizualne media coraz częściej stają się jednym z głównych i najważniejszych narzędzi wykorzystywanych w refleksji historycznej oraz badaniu i przedstawianiu przeszłości.

Taki stan rzeczy wymaga od historyków odpowiednich kompetencji, które pozwalałyby im radzić sobie z niesionymi przez medialne technologie poznawczymi, badawczymi i edukacyjnymi wyzwaniami.

Edukacja medialna dostarczając różnorakich kompetencji, jest więc niezbędna do tego, aby badacze przeszłości potrafili profesjonalnie badać audiowizualne przekazy jako świadectwa historyczne oraz jako medialne formy badania i przedstawiania przeszłości.

Brak edukacji medialnej na studiach historycznych przez długie lata skutkował tym, że zawodowi historycy często unikali badań nad filmem, pozostawiając je medioznawcom, a jeśli zajmowali się tą problematyką, to ich refleksja, poza pewnymi wyjątkami, nie wykraczała i w wielu przypadkach do dnia dzisiejszego nie wykracza poza zdroworozsądkowe rozważania na temat zgodności bądź niezgodności jakiegoś filmu z ustaleniami akademickiej historii.

Wspominałem o tym wcześniej, dlatego w tym miejscu nie będę rozwijał tego wątku.

Odpowiadając wprost na Pana pytanie, jak najbardziej widzę zasadność a nawet konieczność włączenia do programu studiów historycznych edukacji medialnej.

Przy czym powinna to być edukacja prowadzona dwutorowo.

Po pierwsze, studentów historii powinniśmy uczyć praktycznego posługiwania się mediami.

Absolwenci studiów historycznych powinni mieć podstawowe umiejętności pozwalające np. zrealizować film historyczny, projektować internetowe portale historyczne, repozytoria, cyfrowe archiwa, czyli umieć efektywnie posługiwać się medialnymi technologiami, itp.

Po drugie, studenci i absolwenci historii powinni potrafić krytycznie analizować medialne przekazy historyczne z wykorzystaniem medioznawczego warsztatu badawczego.

Tylko wówczas nie zostaną „medialnymi analfabetami” i będą mogli swobodnie partycypować w kształtowaniu zmediatyzowanej kultury historycznej.

W tym miejscu muszę się pochwalić, że w Instytucie Historii UMCS otworzyliśmy specjalistyczny kurs „Przeszłość w mediach.

Mediatyzacja historii”, którego zadaniem jest przygotowanie studentów historii do krytycznego i twórczego wykorzystywania mediów, co oznacza że problem edukacji medialnej traktujemy bardzo poważnie.

Pyta Pan, czy „wiedza o alternatywnych modelach interpretacji filmów historycznych może być przełożona na język edukacji medialnej?”

Myślę, że tak.

Nauka różnorodnych wariantów analizy i interpretacji filmów historycznych z pewnością może stanowić istotny element edukacji medialnej i służyć do wdrażania studentów w meandry zmediatyzowanej kultury.

Staram się to robić na prowadzonych w ramach specjalności medialnej zajęciach z analizy filmu historycznego.

Piotr Witek – dr, adiunkt w Zakładzie Metodologii Historii w Instytucie Historii UMCS w Lublinie.

Zainteresowania naukowe: metodologia i epistemologia historii; teoria kultury; historia i teoria mediów ekranowych; zwrot audiowizualny w kulturze współczesnej; historia (audio)wizualna; rola fotografii, filmu, telewizji i nowych mediów w przedstawianiu przeszłości i refleksji historycznej; technonauka, technohistoria, historie niekonwencjonalne; historyczność współczesnej kultury, polityka historyczna.

Najważniejsze publikacje: Kultura – Film – Historia.

Metodologiczne problemy

doświadczenia audiowizualnego (Lublin 2005); Świat z historią, red. P. Witek, M. Woźniak (Lublin 2010); Historia w kulturze współczesnej.

Niekonwencjonalne podejścia do przeszłości, red. P. Witek, M. Mazur, E. Solska (Lublin 2011).