corpora: openbooks

text:
Gustaw Daniłowski

Sonet

Niechętnie w twojej formie kwiat mych myśli mieszczę.

Czynisz na mnie wrażenie poziomego karła,

Który smukłą dziewczynę, by się nie wydarła,

Wiąże w brutalny uścisk jak w żelazne kleszcze.

Gdy czytam piękny sonet — to czuję w nim dreszcze

Zdławionej raptem pieśni, co się miała z gardła

Wylać szeroką falą i nagle umarła,

Choć mogła jeszcze dźwięczeć i chciała żyć jeszcze.

Lecz gdy widzę, że nawet w tej ciasnej łupinie

Zanadto jest przestronno, że pustkami świeci,

Szersza niźli uczucie, że wątła myśl ginie

W niej bez śladu jak piosnka śpiewana przez dzieci,

Siląca się dźwiękami napełnić świątynię

Nadto wielką dla głosu: to mi wstyd — poeci!

-----


corpora: wikisources-pl

text: chrobak, p. robak, od tego chrob- co i w chrobotać, o ‘chrzęście, szmerze’; to samo co skrobać, skrobotać (p.).


corpora: sejm

text:
KANCELARIA SEJMU

(nr 213)

z dnia 9 stycznia 2014 r.

k.k. 3

Pełny zapis przebiegu posiedzenia

9 stycznia 2014 r.

Żmijana (PO), przewodniczącego Komisji, zrealizowała następujący porządek

– zaopiniowanie dla Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki

Regionalnej prezydenckiego projektu ustawy o współdziałaniu w samorzą-

ze współpracownikami, Beata Leszczyńska zastępca dyrektora Departamentu Dróg i Autostrad

Związku Powiatów Polskich.

Jolanta Misiak, Marcin Mykietyński, Teodozja Nojszewska-Łasicka – z sekretariatu Komisji

w Biurze Komisji Sejmowych; Piotr Świat – legislator z Biura Legislacyjnego.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Otwieram posiedzenie sejmowej Komisji Infrastruktury.

Witam panie i panów posłów.

Na naszym posiedzeniu gościmy ministra z Kancelarii Prezydenta RP, pana Olgierda

Dziekońskiego wraz z zespołem współpracowników.

Witamy serdecznie.

Witam także przedstawicieli nowego resortu infrastruktury i rozwoju.

Porządek dzisiejszego posiedzenia przewiduje dwa punkty.

Jest to przyjęcie planu

pracy na pierwsze półrocze 2014 r.

W drugim punkcie mamy zaopiniowanie dla Komi-

Czy są uwagi do tak zaproponowanego porządku?

Nie słyszę.

Dziękuję.

Wysoka Komisjo, w oparciu o propozycje pań i panów posłów, w prezydium przygoto-

waliśmy projekt planu pracy.

Mam nadzieję, że wszyscy państwo dostaliście ten projekt.

Bardzo proszę w tej chwili o ewentualne uwagi.

Po wyczerpaniu propozycji przyjmiemy

ten plan.

Bardzo proszę, pani poseł Anna Paluch.

Poseł Anna Paluch (PiS):

Dziękuję bardzo, panie przewodniczący.

Chciałam zwrócić uwagę, że w planie na półrocze, które minęło, na październik było

planowane posiedzenie dotyczące dróg publicznych w Małopolsce.

Ono nie zostało zre-

4 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

alizowane.

Proszę o przeniesienie tego na to półrocze, na czas wiosenny, kiedy pogoda

będzie umożliwiała zrealizowanie tego.

Wczesna zima, w październiku trochę skompli-

kowała wykonanie tego.

Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Dziękuję bardzo.

Proszę bardzo, pan poseł Andrzej Adamczyk.

Poseł Andrzej Adamczyk (PiS):

Dziękuję.

Panie przewodniczący, pragnę przypomnieć, że wczoraj na posiedzeniu wraz z panem

posłem Tchórzewskim wręcz ostrzegaliśmy pana przewodniczącego, że brak zapisów,

o które postuluje pani poseł Paluch, może zakończyć się kłopotem.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Panie przewodniczący, nie wiem, jak rozumieć pana wystąpienie…

Pani poseł, potwierdzam, tak było.

Pan przewodniczący Adamczyk bardzo zdecydo-

wanie podnosił problem.

Poseł Anna Paluch (PiS):

Panie przewodniczący, mam rozumieć, że pan przewodniczący straszył moją skromną

osobą?

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Nie, ja tylko potwierdzam, że bardzo ambitnie zabiegał, żeby umieścić ten punkt w pla-

nie pracy.

Poseł Anna Paluch (PiS):

Potwierdzam w imieniu wszystkich samorządów z południowej Małopolski, że jest

to problem palący się i domagający się wyjazdowego posiedzenia.

Podtrzymujemy nasze

zainteresowanie realizacją tego punktu programu.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Rozumiem.

Dodam tylko, że nie miałem poczucia, że pan przewodniczący zabiega o to pod presją.

Nie mieliśmy tego odczucia.

Bardzo proszę, pan poseł Lamczyk.

Poseł Stanisław Lamczyk (PO):

Dziękuję, panie przewodniczący.

Chciałem rozszerzyć ten plan, o ile jest jeszcze to możliwe, o kilka informacji – miano-

wicie związane z rzeką Wisłą (zaliczenie ich do sieci TEN-T) oraz prac na rzece Wiśle, jak

również strategii rozwoju lotnictwa cywilnego w Polsce.

To byłby trzeci punkt.

Czwarty

to informacja Ministra Infrastruktury i Rozwoju na temat rozwoju portów morskich

Gdańsk, Gdynia oraz skomunikowania ich siecią dróg lądowych.

Miałbym cztery punkty: dwa dotyczące rzeki Wisły, jeden odnośnie lotnictwa i czwarty

punkt odnośnie portów morskich.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Skończył pan?

Poseł Stanisław Lamczyk (PO):

Tak.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Mam prośbę.

Wystąpiliśmy do państwa naprawdę z dużym wyprzedzeniem o propozycje

z państwa strony.

Wobec tego, że nie wpłynęły ze strony pana posła (bo ja rozumiem –

pani poseł Paluch przywołała fakt, że w planie było planowane, wyjazdowe posiedzenia

do Małopolski, tu jest sprawa jasna) – proponuję, aby pan poseł, jeżeli już – z szeregu

k.k. 5

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

czterech pro pozycji – spróbował wybrać to, co jest możliwe.

Proponuję, aby na drugie

półrocze przygotować pozostałe punkty.

Poseł Stanisław Lamczyk (PO):

Panie przewodniczący, są to bardzo istotne tematy: Wisła, sieć TEN-T, jak również infor-

macje związane z portami morskimi, bo one rozwijają się.

Chcielibyśmy przeanalizować

to i zobaczyć jak to wygląda, bo jak wiadomo transport ten rozwija się.

Prosiłbym o umieszczenie tych trzech tematów, co jest bardzo istotne, dlatego każdy

temat jest oddzielny.

Wisła jest bardzo istotna, jak również porty Trójmiasta.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Dziękuję.

Proponuję, aby pan poseł złożył te propozycje na piśmie do sekretariatu Komisji

i spróbujemy włączyć to do planu pracy.

Poseł Stanisław Lamczyk (PO):

Dziękuję bardzo.

Bardzo proszę, pan poseł Jacek Tomczak.

Poseł Jacek Tomczak (PO):

Panie przewodniczący, zgłosiłem jedną, dwie propozycje, które nie znalazły się w planie.

Jest to podsumowanie pierwszego roku funkcjonowania ustawy – Prawo pocztowe.

Minął

okrągły rok od momentu jej uchwalenia.

To jest troszeczkę inne postawienie problemu.

To jest co innego – sytuacja Poczty Polskiej, jako operatora wyznaczonego do świadcze-

nia usług pocztowych dla zliberalizowania rynku usług pocztowych…

Dobrze, to jest w jednym punkcie.

Nie zauważyłem.

Dziękuję bardzo.

Jedną rzeczą, którą niewątpliwie nasza Komisja się zajęła, to stan realizacji inwestycji

infrastruktury kolejowej.

To jest rzecz, która wymaga stałego monitoringu.

Nie mamy

tego w pierwszym półroczu pracy.

Jest to temat bardzo ważki: jak dzisiaj wygląda sytu-

acja na kolei, zwłaszcza w zakresie realizacji inwestycji i pewnych zagrożeń.

Warto, aby

Komisja to monitorowała.

Jeśli pan przewodniczący widziałby taką możliwość, żeby ta propozycja znalazła się

w planie pracy, to byłoby doskonale.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Dziękuję.

Proszę także o złożenie tego wniosku na piśmie.

Czy ktoś z państwa ma jeszcze propozycje?

W związku z tym, proponuję, abyśmy zaproponowane propozycje w planie, które

państwo otrzymaliście na piśmie poszerzone zostały o propozycje zgłoszone przez panią

Annę Paluch, pana posła Stanisława Lamczyka i pana posła Jacka Tomczaka.

Przyjęli-

byśmy taki plan na pierwsze półrocze.

Czy jest sprzeciw do mojej propozycji?

Nie słyszę.

Stwierdzam, że Komisja Infrastruktury przyjęła plan pracy na pierwsze półrocze

Przystępujemy do drugiego punktu naszego porządku.

Panie ministrze, proszę o wprowadzenie do dyskusji zanim Komisja wyda opinię.

Pro-

szę pana ministra Olgierda Dziekońskiego.

Panie przewodniczący, Wysoka Komisjo, nie ulega wątpliwości, że reforma samorządu

terytorialnego, decentralizacji państwa w 1990 r., była znaczącą reformą, która w istotny

sposób zmieniła funkcjonowanie administracji publicznej w Polsce i uruchomiła nowe

motory rozwoju, wzrostu.

Każdy z państwa jest w jakiejś gminie.

Każdy z państwa czuje

6 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

się związany z jakąś gminą i wie sam najlepiej, ile, jak i co zmieniło się w państwa lokal-

ności…

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Przepraszam, bardzo państwa proszę.

Spróbujmy sprawnie popracować i nie prze-

szkadzajmy sobie.

Posłuchajmy, bo są to bardzo ważne sprawy.

Zresztą szereg propo-

zycji zmian w tym druku, projekcie ustawy, dotyczy ustaw, które bardzo korespondują

z ustawami w zakresie naszego działania.

W związku z tym, proszę, skupmy się nad tym

problemem.

Bardzo proszę, panie ministrze.

…jednocześnie warto zwrócić uwagę, że ta reforma w istotny sposób związana była

(mówię o reformie decentralizacyjnej) – poprzez swoją kontynuację w końcu lat dzie-

więćdziesiątych, w czasie rządu pana premiera Buzka – z reformą, która wprowadziła

(poprzez poszerzenie zakresu decentralizacji, poprzez utworzenie województw regional-

nych, czy też dużych województw oraz powiatów) możliwość – z jednej strony – prowa-

dzenia polityki rozwoju regionalnego w bardzo efektywny sposób, jak również wprowa-

dziła możliwość zarządzania zadaniami o charakterze ponadpowiatowym.

Bardzo często

dotyczyły problematyki lokalnej infrastruktury technicznej, czy też społecznej.

Będąc przekonanymi co do skuteczności i efektywności tych dwóch bardzo ważnych

reform, wszyscy jesteśmy świadomi pewnych niedostatków i ułomności praktyki funk-

cjonowania życia samorządowego.

Wynikają, bądź to z nabytych w międzyczasie przy-

zwyczajeń, bądź z niedostatecznych, niedobrych regulacji prawnych, które w międzycza-

sie – jeżeli tak można to powiedzieć – przez wprowadzenie bardzo szczegółowych przepi-

sów wiążących gminy, powiaty, czy województwa stworzyły sytuację, w której możliwość

zdecentralizowanego, samodzielnego działania została w znaczący sposób ograniczona.

Jednocześnie mamy świadomość (i to wynika z doświadczeń z poprzedniej perspek-

tywy finansowej), że współdziałanie na poziomie samorządu terytorialnego pomiędzy

gminami, powiatami, współdziałanie pomiędzy województwami, czy w ramach samo-

rządu województw też, tworzy pewnego rodzaju wartość dodaną.

Pytanie, które sta-

wialiśmy sobie na początku tej ustawy, które było wzmocnione wnioskami ze strony

samorządu terytorialnego, korporacji samorządowych, które od wielu lat dyskutowały

kwestie samodzielności i współdziałania.

Zgłosiły wypracowane postulaty w dokumencie, który został przedłożony panu pre-

zydentowi Bronisławowi Komorowskiemu 24 września 2010 r. na spotkaniu podsumo-

wującym kadencję władz samorządowych 2006-2010.

Dokument ten nazywał się „Wnio-

ski dla Prezydenta Rzeczypospolitej do rozpoczęcia prac nad białą księgą samorządu

terytorialnego”.

Były to szczegółowe rekomendacje dotyczące zmian ustawowych, które

wzmocniłyby zdolność wszystkich rodzajów samorządu terytorialnego do wspierania

tego, co można szeroko nazwać rozwojem lokalnym, regionalnym.

Ten dokument zainicjował prace nad projektem ustawy.

Warto zwrócić uwagę, że ten

projekt był przedmiotem wielu konsultacji społecznych, ponad trzyletniego okresu przy-

gotowawczego na rzecz finalnej wersji tego projektu.

Główne założenia i szczegółowe rozwiązania tego projektu były prezentowane

na kolejnych spotkaniach „Forum debaty publicznej – samorząd terytorialny dla Pol-

ski” z udziałem wszystkich zainteresowanych, pierwotnie Ministra Spraw Wewnętrz-

nych i Administracji, później – Ministra Administracji i Cyfryzacji i, oczywiście, innych

przedstawicieli instytucji rządu.

Również, zorganizowane w pierwszej turze konsultacji na wiosnę 2011 r., prezentacje

w sześciu miastach w Polsce pozwoliły na uzyskanie szerokiego kontekstu społecznego.

Również wiele uwag, które były zgłaszane przez osoby fizyczne, ludzi samorządu, jak

również druga tura konsultacji na przełomie 2012/13 r. doprowadziły do tego, że pro-

jekt można traktować jako projekt będący przedmiotem szerokiego konsensusu.

Tym

bardziej szerokiego konsensusu, gdyż jest on potwierdzony choćby uchwałą Walnego

Zgromadzenia Związku Miast Polskich, które na wiosnę zeszłego roku potwierdził

celowość i konieczność przyjęcia, możliwie pilnie, rozwiązań zawartych w tym projek-

k.k. 7

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

cie, wskazując jednocześnie na pewne wątpliwości i wątki, które zdaniem samorządów

w tym projekcie powinny być przedmiotem głębszej dyskusji parlamentarnej.

Nie sposób

nie wspomnieć, że jednym ze współautorów był śp. Michał Kulesza, który uczestniczył

w pracach koncepcyjnych i redakcyjnych tego projektu.

Jakie szczegółowe rozwiązania są zawarte w tym projekcie, które były już przed-

miotem debaty na forum Komisji samorządu i rozwoju regionalnego oraz przedmiotem

wysłuchania obywatelskiego w Sejmie, które odbyło się na końcu zeszłego roku.

Proszę państwa, po pierwsze, projekt wychodzi z założenia, że bez samodzielności

jednostek samorządu terytorialnego a w szczególności – gmin, trudno jest mówić o samo-

dzielności.

Ktoś, kto nie jest samodzielny, nie jest chętny i gotowy do podejmowania

ryzyka współpracy.

To wydaje się truizm, ale tym samym rozwiązania projektu, które

stanowią o wzmocnieniu tzw. domniemania kompetencyjnego gmin, zawartego w kon-

stytucji i ustawie, gdzie stwierdza się o zadaniach samorządu terytorialnego, jak tych,

które są konstytucyjnie przypisane dla samorządu terytorialnego a w szczególności gmin

(chyba, że są zastrzeżone ustawami dla innych instytucji państwa) wskazuje z jednej

strony na konstytucyjne umocowanie tej samodzielności a tym samym zdolności do dzia-

łania samorządu terytorialnego.

Z drugiej strony praktyka funkcjonowania organów nadzoru wojewodów, w szcze-

gólności regionalnych izb obrachunkowych, ale również sądów administracyjnych,

wykazuje wyraźnie, że podejmowane samodzielnie przez gminy, powiaty i województwa

uchwały i decyzje są bardzo często kwestionowane jako niezgodne z prawem, ponieważ

nie znajdują literalnego odzwierciedlenia w katalogu zadań samorządu terytorialnego

Wydaje się, że konieczność wzmocnienia i podkreślenia zdolności samorządu tery-

torialnego do samodzielnego działania jest podstawową kwestią.

Została ona zawarta

w kilku artykułach ustawy, m.in. tam, gdzie proponuje się, że rada gminy określa sposób

realizacji zadań, gdzie rada gminy określa w jakim zakresie zadania będą realizowane

przez gminę, gdzie ustala się, że rada gminy może podejmować rozstrzygnięcia dotyczące

zakresu prowadzenia działalności gospodarczej przez samorząd w oparciu, oczywiście,

o istniejącą i sporządzoną strategię rozwoju gminy.

Jak również tam, gdzie proponuje się,

aby ograniczenia działalności, czy wskazanie w jakim zakresie samorząd gminny może

wykonywać swoje zadania, który bardzo często jest przedmiotem regulacji ustawowej,

bądź materii rozporządzeń wydawanych przez właściwych, różnych ministrów, aby te

ograniczenia lub sposób działania samorządu były ograniczone tylko do takich sytu-

acji, które wynikają z konieczności zapewnienia, nazwijmy to, bezpieczeństwa obywateli

i funkcjonowania instytucji publicznych państwa.

Druga bardzo ważna kwestia w tym wymiarze to kwestia związana z pewną perso-

nalizacją odpowiedzialności nie tylko w samej gminie, jednostce samorządu terytorial-

nego (jako takiej) poprzez jej samodzielność, ale również poprzez formułę wprowadzenia

zasady spersonalizowania decyzji, zarówno w odniesieniu do osób, które odpowiadają,

czyli prezydentów, wójtów, burmistrzów, którzy w tym momencie będą, czy też powinni

podlegać absolutorium, z jednej strony w drodze rozstrzygnięcia, co do prawnych właści-

wości ich działania przy realizowaniu budżetów oraz z podkreśleniem odpowiedzialności

w zakresie dyscypliny finansów publicznych, a drugiej strony oceny politycznej, która

jest oczywistą powinnością i możliwością realizowaną przez każdą jednostkę samorządu

terytorialnego, czyli udzielenia tzw. skwitowania, zrealizowania podjętych przez organ

wykonawczy gminy zobowiązań w ramach całorocznego planu działania.

Jednocześnie warto zauważyć, że zaproponowano w ustawie rozwiązanie, które wiąże

możliwość skwitowania z udzieleniem potencjalnej nagrody na rzecz organu wykonaw-

czego samorządu terytorialnego.

Proszę zwrócić uwagę, że nie ma takiej formuły nagród w dzisiejszym porządku

prawnym.

Jednocześnie w ramach procesu personalizacji odpowiedzialności wprowadzamy

zasady, że wszystkie uchwały rady gminy, z – jednej strony – uchwały rad gmin, powia-

tów i województw są uchwałami, które są podejmowane w trybie głosowań imiennych.

Takich, które potrafią identyfikować, kto był jakiego zdania w trakcie głosowania.

Coś,

8 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

co jest oczywiste dla pań i panów posłów w parlamencie nie istnieje we wszystkich jed-

nostkach samorządu terytorialnego.

Mimo, że niektóre z nich tego rodzaju rozwiązania

wprowadziły już samodzielnie i je stosują.

Ustawa również wprowadza egzekwowanie formuły odpowiedzialności personalnej

przez konieczność prezentowania, zarówno projektów uchwał z odpowiednim wyprze-

dzeniem na stronach internetowych jednostek samorządu terytorialnego, jak również

później poprzez wskazanie, jakie były rezultaty głosowania i decyzji podejmowanych

przez poszczególnych radnych w odniesieniu do tych uchwał w trakcie przebiegu sesji.

Warto zwrócić uwagę, że w ramach zmian, które dotyczą wzmocnienia i usprawnienia

funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego wprowadzono wiele innych rozwią-

zań.

Takie chociażby jak: wzmocnienie pozycji przewodniczącego rady przez możliwość

jego odpowiedzialności nad funkcjonowaniem biura rady.

Ta odpowiedzialność jest dzie-

lona pomiędzy tym zakresem odpowiedzialności jaką mają wójt, burmistrz i prezydent

jako kierunek jednostki administracyjnej a jednocześnie przewodniczącego rady, który

ma i powinien mieć wpływ na biuro rady.

Jak również poprzez formułę, w której rada

może ustanawiać rezerwę budżetową w budżecie.

Jest ustanawiana rezerwa w budżecie

na rzecz ekspertyz i opinii, które przez radę – na wniosek przewodniczącego tej rady

– mogą być zamawiane, aby problem dyskusji prowadzonych nad projektami uchwał

przedkładanych przez organy wykonawcze mógł mieć charakter bardziej oparty na prze-

słankach merytorycznych i szerszej ocenie tychże rozwiązań.

Jednocześnie zaproponowano, aby wprowadzić możliwość zaliczania szkoleń i pokry-

wania kosztów szkoleń z budżetu rady bez żadnych problemów, jak również, aby koszty

tych szkoleń nie były traktowane jako przychód osób, które tym szkoleniom podlegają.

Zresztą, jak państwo doskonale wiecie, w znaczący sposób, szczególnie w odniesieniu

do członków rady znakomicie obniżyło zainteresowanie członków rady a tym samym

radnych, jak również organów jednostek samorządu terytorialnego dla organizowania

szkoleń, które wzmacniałyby zdolność kompetencyjną radnych.

Drugi obszar zmian, to – skoro mówimy, że gmina jest bardziej samodzielna i bardziej

tym samym odpowiedzialna – wówczas jest bardziej zdolna do współpracy międzyin-

stytucjonalnej.

Zdolność współpracy międzyinstytucjonalnej to wprowadzenie formuły,

powiatami i gminami.

Możemy tworzyć zespoły współpracy terytorialnej, które są swo-

istego rodzaju odpowiednikami, czy też instytucjami, które mogą, mogłyby, realizować

przewidywaną kilka lat temu formułę zintegrowanych inwestycji terytorialnych, opi-

sywanych i obecnie przedstawianych w regulacjach Unii Europejskiej.

W taki sposób,

aby zespoły współpracy terytorialnej mogły nie tylko mieć wspólny budżet, ale również

wspólny mechanizm planowania przestrzennego dla obszaru gmin i powiatów wcho-

dzących w skład takiego związku, poprzez formułę ramowego studium uwarunkowań

i kierunku zagospodarowania przestrzennego.

Jest to, oczywiście, związane ze zmianą ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu

przestrzennym, gdzie formuła studium została zaproponowana.

Formuła studium jest

instrumentem wiążącym wobec studiów gminnych, jak i planów miejscowych sporzą-

dzanych przez gminy.

Również ustawa określa, w jaki sposób jest zbudowany budżet zespołu współpracy

terytorialnej i wskazuje również w jaki sposób może skorzystać ze środków zewnętrz-

nych, w szczególności środków Unii Europejskiej dla prowadzenia zintegrowanych

inwestycji rozwojowych w obszarze takiego związku, gdzie jednocześnie wskazuje się,

że taki związek (w przeciwieństwie do związków komunalnych, które są można powie-

dzieć związkami jednozadaniowymi) jest związkiem, który może prowadzić różne inne

działania, które zaproponują jego akcjonariusze, udziałowcy.

Tym samym jest to również

rozwiązanie, które w jakimś sensie antycypuje w sposób naturalny, oddolny, formułę

zespołów aglomeracyjnych, ponieważ w oczywisty sposób te związki będą tworzone nie

tylko w wielkich aglomeracjach, ale także mniejszych.

Również będą na obszarach gór-

skich, nabrzeżnych, czy też tych wszystkich miejscach, gdzie istnieje konieczność współ-

pracy dla realizowania wspólnych celów rozwojowych.

k.k. 9

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Ustawa również proponuje utworzenie formuły powiatowych konferencji rozwoju

gospodarczego, tworzonych na wniosek zainteresowanych środowisk biznesowych

w powiecie, aby tak utworzona struktura miała możliwość uczestniczenia, zarówno

w opiniowaniu budżetu gmin wchodzących w skład takiego powiatu, jak i samego

powiatu oraz innych decyzji podejmowanych, czy też związanych z funkcjonowaniem

lokalnych działalności gospodarczych.

Proponuje się także utworzenie konwentu delegatów samorządu lokalnego w woje-

wództwie.

To jest formuła instytucjonalnej płaszczyzny współpracy pomiędzy samo-

rządem regionalnym a lokalnym.

Kwestia była bardzo często podnoszona w trakcie

poprzedniej perspektywy finansowej z tego względu, że bardzo często samorządy gminne,

powiatowe wskazywały na pewnego rodzaju alienację władzy samorządu wojewódzkiego

w odniesieniu do postulatów i potrzeb lokalnych samorządów, które mogły uczestniczyć

w komitetach sterujących, ale w bardzo wyrywkowym i znikomym stopniu.

Warto zwrócić również uwagę na zaproponowaną formułę komitetów aktywności

lokalnej i lokalnych zespołów obywateli, którzy – w myśl tej ustawy – mogą realizować

wspólnie z gminą lub powiatem zadania związane z infrastrukturą lokalną, tą mikro

infrastrukturą społeczną, jak również z utrzymywaniem infrastruktury społecznej

i technicznej, chociażby parków, skwerów, miejsc parkowania rowerów, itd., coś co jest

dzisiaj często przedmiotem realizowanych działań przez stowarzyszenia współdziałające

z gminą.

Warto zwrócić uwagę, że ta działalność jest bardzo często utrudniona ze względu

na istniejące przepisy i, można powiedzieć, że jest prowadzona na granicy prawa,

w szczególności w zakresie związanym z ustawą – Prawo zamówień publicznych.

Tutaj

proponujemy, aby rozwiązania w zakresie prawa zamówień publicznych były bardziej

elastyczne dla tego rodzaju instytucji.

Wskazujemy również w jaki sposób te instytucje mogą być finansowane, w jaki sposób

mogą się rozliczać z gminą, w jaki sposób wkład pracy własnej mieszkańców, jak również

sprzętu przez nich użyczonego może i powinien być kalkulowany dla uzyskania tego

partnerstwa lokalnej społeczności z gminą, wskazując również na możliwość tworzenia

przez gminę rezerwy budżetowej na rzecz tego rodzaju prac, czyli swoistego rodzaju

odpowiednika budżetu obywatelskiego przeznaczonego na konkretne przedsięwzięcia

inwestycyjne.

Trzecim obszarem regulacji ustawowych jest zwiększenie zdolności współpracy pomię-

dzy obywatelami, ich grupami a jednostkami samorządu terytorialnego.

W tej kwestii

– z jednej strony – proponujemy udoskonalenie mechanizmów i regulacji dotyczących

konsultacji społecznych poprzez ustawowe określenie standardów regulacji.

Przy czym

same regulacje byłyby przyjmowane bezpośrednio przez konkretne jednostki samorządu

terytorialnego w drodze przepisów prawa miejscowego.

Proponujemy wprowadzenie instytucji wysłuchania obywatelskiego jako szczegól-

nej formy konsultacji, tak aby niektóre projekty uchwał obligatoryjnie a inne projekty

uchwał – te, które rada gminy uzna za celowe, były przedmiotem wysłuchania obywa-

telskiego.

Jako obligatoryjne proponujemy, aby były to projekty budżetu, ale nie zmiany

projektu budżetu, czyli ten pierwszy.

Aby były to projekty wieloletniego planu finanso-

wego i, oczywiście, wszystkie projekty związane ze strategią rozwoju gminy, statutem

gminy, czy tego rodzaju kwestiami.

Następnie mamy wprowadzenie obywatelskiej formuły inicjatywy uchwałodawczej,

gdzie odpowiednio liczna grupa obywateli otrzymałaby prawo do zgłaszania projektów

uchwał, które musiałyby być rozpatrywane przez radę gminy, powiatu lub województwa

w określonym terminie.

Ustawa zawiera minimalne progi, które są konieczne do wpro-

wadzenia w odpowiednich regulacjach, które później bezpośrednio rady tych jednostek

samorządu terytorialnego wprowadzałyby w trybie swoich przepisów prawa miejsco-

wego jako pewnego rodzaju standardy działania dla tego rodzaju regulacji.

Proponujemy również przyznanie inicjatywy uchwałodawczej jednostkom pomocni-

czym a w szczególności – sołectwom.

Określamy również w sposób bardziej szczególny

pozycję ustrojową sołectw, instytucji, która jest tak mocno wrośnięta i tradycyjnie ist-

nieje w polskim funkcjonowaniu samorządu wiejskiego, przecież już od kilku wieków.

10 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Chcemy również wprowadzić zasadę, że sołtys wybierany w ramach zebrania wiejskiego

będzie posiadał status jak urzędnicy samorządu terytorialnego, status urzędnika admi-

nistracji publicznej, aby w pewnym zakresie był objęty quasi ochroną, ale również i pew-

nego rodzaju zobowiązaniami.

Warto zwrócić uwagę na pewny istotny element tej ustawy, który budził wiele kon-

trowersji w czasie dyskusji nad nią, mianowicie jest to kwestia referendów.

Referenda

powinny być i mogą być traktowane jako swoistego rodzaju szczególna forma konsultacji

społecznych, wyrażania opinii przez obywateli.

Przy czym sens wyrażania takiej opinii

przez obywateli jest tylko wtedy, jeżeli istnieje zobowiązanie po stronie organów władzy

uchwałodawczej, czy wykonawczej dla realizowania tak przyjętych postulatów przez

obywateli w drodze referendum.

Proponujemy też formułę, w której referenda dotyczące

kwestii tematycznych są referendami bez progów uczestnictwa wprowadzając zasadę:

każde referendum jest ważne i jego wynik jest wiążący.

Oczywiście, aby zorganizować referendum musi być odpowiednia liczba podpisów.

Ten start do referendum, czyli grupa inicjatywna, itd. jest taka sama jak w obecnych

przepisach, tutaj nie proponujemy żadnych zmian.

Wprowadzamy zasadę, że w przy-

padku referendów tematycznych wtedy, kiedy dotyczą one kwestii, które mogą spowo-

dować istotne zmiany w budżecie jednostki samorządu terytorialnego, tworzyć deficyt

lub wymagać dodatkowych źródeł dochodów, wówczas jest to swoistego rodzaju wyłom

od istniejącej dotychczas zasady.

Wówczas organ wykonawczy gminy ma prawo do zorga-

nizowania w tym samym terminie, równolegle drugiego referendum finansowego doty-

czącego samoopodatkowania mieszkańców w takiej wysokości jaka wynika z analizy tej

propozycji referendum tematycznego.

Wówczas do referendum dotyczącego samoopo-

datkowania mieszkańców stosuje się obecne przepisy dotyczące samoopodatkowania

mieszkańców, które są zawarte w ustawie o referendach.

Proponujemy również, aby – ze względu na to, że referenda tematyczne powodują

obowiązek, po stronie organu władzy wykonawczej i uchwałodawczej, wykonania wyni-

ków tego referendum tematycznego – wprowadzić zasadę podnoszącą próg ważności

referendum dotyczącego odwołania organów władz.

Przypominam, że odwołanie organu

władz, dotyczy zarówno władz stanowiących, czyli rad, jak i organów wykonawczych

w gminie, czyli prezydentów, wójtów i burmistrzów, proponując, aby ważność takiego

referendum miało miejsce wtedy, kiedy liczba uczestników tego referendum odwoław-

czego jest co najmniej taka sama, jak liczba …, które dotyczyło powołania takich orga-

nów władzy.

Wydaje się, że jest to taka naturalna zasada demokracji, że trudno, aby

mniejszość odwoływała, czy też zmieniała decyzję, podjętą przez większość.

Jednocześnie ten projekt zawiera bardzo wiele szczegółowych rozwiązań dotyczących

problemów, które były zgłaszane przez samorządy terytorialne.

Były bardzo szczegó-

łowe, ale często bardzo ważne, jak wspomniane przeze mnie kwestie działalności gospo-

darczej, wprowadzenia zarządu nad drogami przez gminy, kiedy jest kontynuacja tych

dróg.

Bardzo często jest sytuacja, że w gminach a szczególnie w małych miastach mamy

drogi powiatowe i wojewódzkie, które są w pełni poza jurysdykcją tej gminy.

Powoduje

to pewnego rodzaju problemy.

Ustawa zawiera pewnego rodzaju rozwiązanie przyszłościowe dotyczące tej formuły

personalizacji a mianowicie wprowadzenie zasady jednoosobowego organu wykonaw-

czego w powiecie.

Jest to związane z faktem, że powiat w większym stopniu dzisiaj sta-

nowi o realizowaniu zadań administracji rządowej na terenie powiatu a tym samym bar-

dziej naturalne wydaje się, aby ta jednoosobowa odpowiedzialność starosty powiatowego

została utrzymana w formule jednoosobowego zarządu jako starosty.

Oczywiście, wybie-

ranego przez radę powiatu, jak jest to dzisiaj i ma to dzisiaj odniesienie wobec zarządu

powiatu.

Wydaje się, że z jednej strony personalizuje się odpowiedzialność a z drugiej – usuwa

się taką trudną sytuację, kiedy czasem starosta występuje jako organ administracji

rządowej wykonujący zadania administracji rządowej a czasami – jako przewodniczący

zarządu powiatu.

Warto zwrócić uwagę na rozwiązania, które związane są z regulacjami ustawowymi,

które są zawarte choćby w ustawie o drogach publicznych, czy ustawie o planowaniu

k.k. 11

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

i zagospodarowaniu przestrzennym.

Również mamy istotną liczbę zmian dotyczących

ustawy o prowadzeniu polityki rozwoju.

Ustawa zakłada, że jedną z kompetencji gminy jest prowadzenie polityki rozwoju

gminy.

Proszę jednocześnie zwrócić uwagę, że dzisiaj to prowadzenie polityki rozwoju

gminy nie jest wymienione enumeratywnie jako szczególne zadanie własne gminy.

Tym

samym pozycja gminy w zakresie kształtowania polityki rozwoju regionalnego i polityki

rozwoju zostaje tu jasno usytuowana, jak również powiatu, któremu taką politykę roz-

woju w oczywisty sposób, wynikający z jego kompetencji, proponujemy poprzez odpo-

Jak wspomniałem ta ustawa jest dosyć obszerna.

Tak samo obszerne i trudne są kwe-

stie, które przez wiele lat…

– przypominam od tej dużej reformy samorządu teryto-

rialnego minęło już piętnaście lat – i warto dokonać pewnego przeglądu kwestii, które

dotyczą samorządu terytorialnego, aby wzmocnić jego zdolność działania i wzmocnić

jego skuteczność rozwiązywania, czy też kształtowania lokalnej polityki rozwoju oraz

budowania możliwości rozwojowych.

Budowanie możliwości rozwojowych, bez współ-

pracy pomiędzy jednostkami, bez współpracy z obywatelami i bez pewnego mechanizmu

kontroli obywatelskiej, transparentności władzy nie jest skuteczne i nie jest możliwe.

Dlatego pan prezydent przedłożył Wysokiej Izbie projekt ustawy, który był przedmio-

tem czytania, jak i jest w tej chwili przedmiotem dyskusji w ramach Komisji Samorządu

Terytorialnego i Rozwoju Regionalnego.

Dziękuję bardzo, panie przewodniczący.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Dziękuję bardzo panu ministrowi za prezentację prezydenckiego projektu.

Mam nadzieję, że stopień szczegółowości tej prezentacji jest dobrym wsadem do mery-

Przypomnę, że Sejm ten projekt ustawy na 50. posiedzeniu skierował do dalszej pracy

nia i zasięgnięcia opinii Komisji Infrastruktury.

Oczywiście za chwilę otworzę dyskusję w tej sprawie.

Mam prośbę, ponieważ pan minister zaprezentował całość projektu, szereg propozycji

zmian w ustawach, które będą przedmiotem szczegółowego rozpatrzenia przez Komisję

do – wtedy jeszcze resortu transportu, budownictwa i gospodarki morskiej o przygoto-

wanie opinii w tej sprawie dla państwa.

Mam nadzieję, że państwo to otrzymaliście.

W tym zakresie chciałbym, abyśmy wydali opinię.

Bardzo proszę, pierwszym, który zgłosił się do dyskusji jest przewodniczący Krzysztof

Tchórzewski.

Bardzo proszę panie przewodniczący.

Poseł Krzysztof Tchórzewski (PiS):

Dziękuję bardzo.

Przepraszam, że nie mogę uczestniczyć w posiedzeniu Komisji do końca, natomiast

chciałem powiedzieć kilka słów.

Po pierwsze, chciałbym stwierdzić, że wiele z tych uwag, które minister Rynasie-

wicz zgłosił do tego projektu ustawy uważam za bardzo zasadne.

Chciałbym podkre-

ślić, że konstytucyjne zadania samorządu, które w pewnym sensie w ramach kompe-

tencji zakładanych tą ustawą, samorząd będzie mógł przekazać do prowadzenia przez

zespoły, czyli jednostki, w których powołaniu będzie uczestniczył – stwarza to poważne

zagrożenie zakłócenia systemu kadencyjności samorządowej.

Otóż rzecz polega na tym,

że ustawa zakłada, że do tych zespołów, które będą przejmowały wszystkie sprawy, któ-

rymi zajmujemy się w ramach Komisji, czyli zagospodarowaniem przestrzennym, stwo-

rzeniem właściwej sieci dróg, itd., są to wszystkie zadania powyżej.

Rada gminy podej-

muje decyzję o wstąpieniu do zespołu w systemie zwykłym, trochę bardziej niż zwykłym,

czyli bezwzględną większością głosów.

Żeby wystąpić z tego zespołu i żeby zespół sam

rozwiązał się uznając istnienie za niezasadne, to musi podjąć decyzję 75% głosów miesz-

12 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

kańców.

Gmina, żeby wystąpić musi to zrobić większością 2/3 głosów.

Są to większości,

które zakładają w okresie kadencyjności konstytucyjnej, że zmienia się zakres polityki

działania samorządu, gminy, powiatu.

Jeżeli ten samorząd uzna, że nie powinien uczestniczyć w tym zespole, bo ma inne podej-

ście do filozofii funkcjonowania na danym terenie, to on nie będzie mógł wystąpić, tylko

będzie musiał w tym pozostać.

Uzyskanie w przeciętnym samorządzie 2/3 jest niemożliwe.

W tym systemie prawie nie odwołuje się starostów i działają tam samorządy powiatowe –

ażeby powołać starostę mamy bezwzględną większość, ażeby odwołać – 2/3.

To wszystko

powoduje, że te zadania pozostaną do wykonania.

Ciekawą formułą jest to, że samorząd

przekazuje zespołowi cały zakres zadań i zgadza się na statut zespołu.

Jeśli nie wykona tych

rzeczy, które są w statucie zespołu to zespół narzuca samorządom to, co mają robić.

Następnie powołany jest system powołania dyrektora zespołu w systemie bezwzględ-

nej większości głosów członków zespołu wykonawczego tych gmin, ale niedookreślony

jest system jego odwołania.

Właściwie jest on powoływany według formuły, która jest

przyjęta, bez możliwości odwołania.

Dwa – samo założenie funkcjonowania zespołu, pokazanie jego struktury, wnoszenia

majątku przez gminę, możliwości tworzenia spółek, itd. powoduje, żeby jeśli powstałaby

formuła 75% głosów mieszkańców gmin, które mają tyle mieszkańców, że rozwiązać ten

zespół, to z punktu formalnoprawnego będzie trudno rozwiązać ten zespół.

On będzie

funkcjonował w spółkach.

Będzie posiadał udziały spółek w różnych przedsięwzięciach.

Przez taką formułę dokonamy pewnego ubezwłasnowolnienia w funkcjonowaniu samo-

rządu dlatego, że faktyczne rozwiązanie tego zespołu będzie niemożliwe.

Biorąc pod

uwagę zakres możliwości działania zespołu i wprowadzania majątku przez samorządy,

jeżeli w pewnym momencie powstanie taka decyzja, będzie powodował tworzenie następ-

nego szczebla potężnej administracji w terenie, właściwe do tych samych zadań.

Mamy administrację gminy, powiatu i województwa oraz odpowiednio podzielone

kompetencje.

Teraz powstaną nam następne administracje z dyrektorami wykonaw-

czymi, dyrektorami biur, skarbnikami, itd.

Co ciekawsze, samorządy, które powołają te

tych zespołów będzie sprawował wojewoda.

W pewnym sensie, ci którzy założą zespół

będą odsunięci i nie będą mogli w tym uczestniczyć.

Być może jest to taki cel i trzeba

o tym realnie mówić, że dąży się do stworzenia pewnych jednostek, które będą zarzą-

dzały pewnymi działaniami dłużej niż kadencja w zakresie funkcjonowania sporej gestii

uprawnień państwowych.

Samorządy są to uprawnienia państwowe.

Nie jest jednostką

wyłączoną z państwa, bo państwo opiera się na funkcjonowaniu administracji państwo-

wej i trzech szczeblach samorządu terytorialnego.

Ustawa pod względem pewnych założeń jest ciekawa, ale pod względem formuły

i konstrukcji, stworzenia po kilku latach olbrzymiej pętli uniemożliwiającej samorzą-

dom samodzielne podejmowanie decyzji.

Po pierwsze – samorząd nie ma możliwości

płacenia składki.

Ma problemy budżetowe.

Drogą administracyjną zespół wyegzekwuje

tę składkę.

Z tego wynika, że zespół nie będzie miał kłopotów finansowych dlatego,

że zespół i jego administracja, dyrektor biura, korzystają w pełni z narzędzi admini-

stracyjnych.

Przy nadzorze wojewody zespół wyegzekwuje tę składkę.

Z tego wniosek,

że samorząd będzie mógł ogłosić upadłość a zespół będzie miał się cały czas dobrze.

Nawet w upadłości komisarz będzie musiał płacić daną składkę nie wykonując innych

zadań lokalnych.

Cała sfera rzeczy, które są tu ujęte jest niezwykle trudna.

W pewnym

sensie z punktu widzenia możliwości realizacji potem tych zadań, patrząc na możliwość

tworzenia spółek wiąże się to ze stworzeniem całej góry etatów.

Panie przewodniczący, tyle co chciałem powiedzieć w tej sprawie.

Chciałem zaproponować, żeby do naszej opinii zostało dołączone stanowisko mini-

stra, bo ono jest jak najbardziej zasadne.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Proszę bardzo, pani poseł Paluch.

k.k. 13

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Poseł Anna Paluch (PiS):

Dziękuję bardzo.

Panie przewodniczący, szanowni państwo, panie ministrze, z mieszanymi uczuciami

czytałam projekt pana prezydenta.

Oczywiście, że w pewnym zakresie, w artykułach

dotyczących zmian w ustawach samorządu, to w pewnym zakresie ten projekt wychodzi

naprzeciw pewnym bolączkom, które niszczą życie samorządowe.

Z drugiej strony jest

to takie mnożenie bytów.

Popatrzymy na art. 4 – stowarzyszenie aktywności lokalnej.

To dubluje ewidentnie kompetencje organizacji pozarządowych NGO.

Potem, w jednym z kolejnych artykułów, mamy komitet aktywności lokalnej, który

różni się od stowarzyszenia tylko tym, że rozwiązuje się po wykonaniu konkretnego

badania.

Jeżeli popatrzymy na art. 6, przepraszam art. 7, czyli ten omawiamy już przez pana

posła Tchórzewskiego – zespół współpracy terytorialnej.

Przepraszam, ale to w zasa-

dzie dubluje kompetencje i sposób działania związków międzygminnych.

Przecież od lat

funkcjonowania ustawy samorządowej są związki międzygminne, czyli takie organizacje,

które tworzą gminy w celu realizacji jakiś wspólnych zadań np. dla budowy kanalizacji,

oczyszczalni, dla wspólnego rozwiązania problemów odpadów komunalnych i podobnych

rzeczy.

Krótko mówiąc, podobnie działają związki powiatów i związki terytorialne.

Z jednej

strony, jak popatrzymy na kompetencje i takie rzeczy, jak stanowienie taryf i cen, wyko-

nywanie zadań publicznych to widać, że są to te same rzeczy, które robią związki mię-

dzygminne.

Po co powoływać następną rzecz?

To znowu rozdrabnia nam budżet samo-

rządowy.

Jakby popatrzeć na kwoty, którymi dysponują samorządy lokalne na różnych

szczeblach i na liczbę stanowisk urzędniczych, które służą do obsłużenia wydawania

tych pieniędzy, to jest mnożenie bytów.

Teraz będzie powoływało się stanowiska admi-

nistracji, czyli dyrektora wykonawczego, skarbnika.

Będą przerosty administracyjne,

które w ostatnich, minionych sześciu latach rządu Platformy Obywatelskiej już chyba

wystarczająco dają się we znaki.

Uważam to całkowicie za niecelowe.

Z drugiej strony widać to w jednostkach redakcyjnych opisujących kompetencje zespo-

łów współpracy terytorialnej.

Mówi się o jakiś wspólnych planach, programach rozwo-

jowych, itd.

Otóż, panie ministrze, dziesięć lat temu byłam małopolską radną.

Wówczas

Sejmik Województwa Małopolskiego posiadał około czterdziestu strategii sektorowych.

Proszę o niewszczynanie dyskusji obok, bo bardzo źle mi się mówi, a materia jest

istotna.

Proszę państwa, około dziesięć lat temu sejmik posiadał czterdzieści strategii sekto-

rowych.

Wszyscy, którzy znają się na rozwoju lokalnym, na budowie scenariuszy rozwoju

lokalnego mówią, że Polska cierpi na nadmiar dokumentów strategicznych, które nie

są realizowane.

Cały sztab mądrych profesorów, naukowców, którzy zajmują się rozwo-

jem lokalnym i krytycznie omawiają dokumenty tworzone na różnych szczeblach, stra-

tegie krajowe, regionalne, czy niższej rangi, mówią, że wszystkie wspaniałe projekty

są zapisane, ale brakuje sił, środków i czasu na ich realizację.

To, co proponuje pan prezydent to zdublowanie i zwiększenie tych sił, które będą

zajmowały się planowaniem rozwoju lokalnego.

Nic się nie mówi i można domyślać się,

że będzie to jak do tej pory z wprowadzaniem tych strategii w czyn.

Kolejna kwestia to konwent delegatów samorządu lokalnego w województwie.

Jest

to też sformalizowane ciało.

Rozumiem, że projekt w pewnym sensie stara się wyjść

naprzeciwko nierównowadze, jeśli chodzi o wydawanie pieniędzy publicznych.

Samorząd

wojewódzki tworzy te strategie i dysponuje publicznymi, czyli środkami pomocowymi

Unii Europejskiej a z drugiej strony jest tym dobrym wujkiem, który obdziela samorządy

stopnia gminnego i powiatowego.

Zawsze instytucje powiatowe i gminne przegrywają

w konkurencji z instytucjami wojewódzkimi.

Wydaje mi się to też zbyt sformalizowane.

Zgodziłabym się z zastrzeżeniami województw, że skomplikuje to i przedłuży procedurę

opiniowania różnych dokumentów.

To też nie jest właściwa redakcja i właściwe rozwią-

zanie problemu.

Częściowo pozytywnie wypowiedziałabym się o tych rozwiązaniach, w których dopro-

wadza się do równowagi pomiędzy władzą stanowiącą a władzą wykonawczą w gminie,

14 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

czyli zmiana nr 22.

To znaczy, że jest możliwość przeprowadzenia referendum na sku-

tek uchwały rady podjętej na wniosek 1/4 większości.

Zapisanie obowiązków wójta,

że powinien uczestniczyć w obradach i wykonywać uchwały rady, bo różnie to wygląda.

To są akurat rzeczy, które oceniam pozytywnie.

Znam sytuację z samorządów, że wójt

nie raczył się pofatygować na sesję absolutoryjną i zaocznie udzielano mu absolutorium.

Taka rzecz miała miejsce kilka lat temu w mojej rodzinnej gminie i nikt szczególnie

się tym nie przejmował.

Krótko mówiąc, to jest akurat bardzo dobre, to doprowadza

do równowagi.

Natomiast absolutnie nie zgodzę się i mam negatywną opinię o tym podwyższaniu

progu ważności referendum.

To akurat działa w zupełnie odwrotnym kierunku.

Nie do końca podobają mi się regulacje dotyczące zwiększenia zakresu, w którym

samorządy mogą prowadzić działalność gospodarczą.

Nie bez kozery była mocna i ostra

dyskusja kilkanaście lat temu w samorządach.

Widać to w takim pospolitym, codziennym

oglądzie, że organy samorządów terytorialnych, czy instytucje zakładane przez samo-

rząd terytorialny są mniej konkurencyjne niż firmy prowadzące działalność gospodarczą.

Nie wiem, czy dobrym jest rozszerzenie tego zakresu, bo w ostatecznym rozrachunku

będzie to powodowało mniej sprawny sposób wydawania publicznych pieniędzy.

Zawsze

w konkurencji z jednostką samorządową ta prywatna jednostka ma gorzej.

To akurat

jest niedobre rozwiązanie.

Generalnie trudno było szczegółowo analizować te zmiany w zakresie szczegółowych

ustaw.

Doceniając wolę pana prezydenta, żeby te pewne nierównowagi w samorządzie

wyprostować, to uważam, że jest tu zbyt wiele negatywów.

To znaczy, że mamy mno-

żenie bytów, nadmierną biurokratyzację, dawanie przepisów, które już funkcjonują

w samorządzie.

Może być problem z interpretacją, więc moja osobista opinia o proponowanym akcie

prawnym jest negatywna i za taką się opowiem.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Pan poseł Rzońca, bardzo proszę.

Poseł Bogdan Rzońca (PiS):

Panie przewodniczący, panie ministrze, chciałbym docenić tę dyskusję, którą wywołał

pan prezydent na temat samorządów terytorialnych.

Jest się, rzeczywiście, nad czym

zastanowić po wielu latach funkcjonowania gmin, powiatów i samorządów województwa.

Wydaje mi się, że kierunek jest zupełnie nietrafiony.

Ustawa pogmatwa wiele rzeczy,

które można przedyskutować inaczej w oparciu o już obowiązujące ustawodawstwo.

Co dziś jest problemem w samorządach?

Są to przede wszystkim kompetencje.

Nie

trzeba nowej ustawy, żeby dokonać przeglądu kompetencji gmin, powiatów i woje-

wództw.

To jest pierwsza kwestia, którą należałoby opisać na podstawie już obowiązują-

cych ustaw, bo tu jest wiele nieporozumień.

Druga rzecz – należałoby przede wszystkim dokonać przeglądu podstaw prawnych

w oparciu, o które funkcjonuje samorząd gminy, powiatu i województwa.

Mówiąc inaczej,

wszystkie służby kontrolne państwa polskiego – urzędy skarbowe, NIK, UKS, regionalne

izby obrachunkowe, ktokolwiek może kontrolować samorządy, robi sobie z tego wielką

używkę, przysyłając czasami bardzo niekompetentnych ludzi do samorządów, sekując

wójtów, burmistrzów i starostów, wywołując sprawy na pograniczu przestępstw, oskar-

żając samorządowców o różne rzeczy, z których później wychodzi wielkie nic.

Tu widzę

wielki problem i rzecz do naprawienia.

Chodzi o naprawienie podstaw prawnych w opar-

ciu, o które funkcjonuje w tej chwili samorząd.

Ta ustawa w ogóle tego nie robi.

Pro-

ponuję zatem przegląd prawa w oparciu, o które funkcjonują trzy szczeble samorządu.

Kolejny problem, to mamy do czynienia ze sprawami kłopotliwymi na pograniczu

funkcjonowania samorządu województwa i wojewody.

Te dwa organy czasami wchodzą

sobie w paradę, mówiąc umownie.

Z tego wychodzi opóźnienie w implementacji środków

europejskich.

Powiem to wprost na przykładzie.

Tu proponowałbym zająć się dokład-

nym opisem kompetencji, co ma robić marszałek województwa i co ma robić wojewoda

k.k. 15

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

w województwie.

Wydaje mi się, że ta dyskusja byłaby najważniejsza z punktu widzenia

konkurencji regionów.

Przerabiałem ten temat na sobie i mogę coś więcej powiedzieć,

bo przesiedziałem trochę czasu w samorządzie.

Panie ministrze, wywołanie tematu, że lepiej rządził sam starosta niż zarząd powiatu,

to wywoła następną dyskusję, że lepiej jak będzie rządził sam marszałek niż zarząd

województwa.

Jeśli idziemy w takim kierunku, że wójt jest wybierany w wyborach

powszechnych i chcemy, żeby starosta też był organem jednoosobowym, to zróbmy mar-

szałka jednoosobowym organem.

Od razu powiem, czym będzie to groziło.

W Warszawie

marszałkiem będzie człowiek z Warszawy, w Katowicach marszałkiem będzie człowiek

z Katowic.

Zgubimy ideę zrównoważonego rozwoju w samorządzie terytorialnym, gdzie

równomiernie mają rozwijać się małe miasteczka, małe i wielkie gminy.

Generalnie zgu-

bimy to, o co chodziło prof. Kuleszy, który dosyć mocno napracował się nad tą ustawą,

kiedy wprowadzono instytucję samorządu województwa.

Nie manipulowałbym za dużo

przy samorządzie gminy.

Panie ministrze, wszystkie ustawy prawne są, aby prowadzić wspólne inwestycje.

Już

to się dzieje.

Gminy łączą się z gminami wzdłuż dróg, tworząc zespoły do inwestycji dro-

gowych.

Łączą się wzdłuż rzek, aby prowadzić inwestycje z zakresu ochrony środowiska.

To wszystko już jest.

Nie trzeba niczego komplikować.

Po co tworzyć kolejną ustawę?

Naprawdę trzeba pogratulować wywołania tematu, tylko iść w zupełnie innym kie-

runku – odejść od tej ustawy i zostawić ją w spokoju, bo nie wiem jakie środowiska

samorządowe opiniowały tę ustawę, ale sądząc po załącznikach, widzę bardzo kry-

tyczne i trafne uwagi związku województw.

Nie można robić tak, że będzie konwent

samorządowy województwa, który będzie zwoływał marszałek a on nie jest członkiem

konwentu.

To po prostu nie trzyma się kupy.

Jest tu dużo tematów do dyskusji, ale nie

jest potrzebna ustawa.

Uważam, że problemem nr 1 jest ustawa o partnerstwie publiczno-prywatnym,

która pomogłaby bardzo.

Na przykład wnioski, które sformułował pan prof. Hausner

do ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym przydałyby się bardzo samorządowcom.

Mogliby na podstawie tej ustawy robić więcej z przedsiębiorcami, niż dziś robią, bo robią

niewiele.

Taka jest prawda, że nic nie robią.

Tu jest duże pole do popisu dla samorządów

i przedsiębiorców z obszaru gminy, powiatu, czy województwa.

Wydaje mi się, że powinniśmy o tym dyskutować, ale nie chcę nikogo urazić, bo doce-

niam każdą inicjatywę, która miałaby służyć rozwojowi samorządu.

Jest to oczywiście

poważna instytucja, ale idzie to trochę nie w tym kierunku.

Biorąc poszerzenia, które

są tu zawarte w projekcie ustawy można wykorzystać do implementacji już obowiązu-

jących ustaw i poprawiać te ustawy.

Trzeba dokładnie przeglądnąć co ma robić wójt,

gmina.

Panie ministrze, mamy problem z gminami obwarzankowymi, które są wokół miast.

Mamy problem z obszarami metropolitalnymi.

Pojawiają się dyskusje, czy ma powstać

powiat metropolitalny.

Czy jest on potrzebny, czy nie?

Dzisiaj widzimy niedobre sytuacje,

w których na siłę powiększa się miasto kosztem gmin, likwidując je.

Mamy w Polsce

takie przypadki, że niszczy się substancję wiejską, bo miasto chce być większe.

To dzia-

łania na zasadzie, kto ma znajomego ministra spraw wewnętrznych powiększy miasto,

a kto nie, to sobie nie powiększy.

Wójt jest w tym momencie dużo słabszy niż silny pre-

zydent, który potrafi sobie załatwić takie rzeczy.

Temat jest ważny.

Uwagi zawarte w ustawie są takie, że – moim zdaniem – gmatwają współpracę pomię-

dzy trzema szczeblami samorządu a nie poprawiają.

Jest też część uwag pozytywnych, które zdecydowanie skierowałbym na poprawę

prawa w oparciu, o które funkcjonują dziś gmina, powiat i województwo samorządowe.

Doradzam naprawdę przegląd kompetencji, bo jest niedobra rywalizacja między urzę-

dami wojewódzkimi a urzędami marszałkowskimi.

Jedne zatrudniają 800-1000 osób,

drugie – 800-1000 osób.

Mamy jeszcze inne instytucje, które generalnie komplikują rozwój regionalny, bo nie

podlegają ani wojewodzie, ani marszałkowi województwa.

To jest ogromny problem funk-

cjonujący na co dzień w życiu samorządu, więc prosiłbym, aby może spróbować poroz-

16 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

mawiać o poprawie życia w samorządach, aktywizacji społeczności lokalnych w oparciu

o obowiązującą ustawę, o ich poprawianie a nie o tworzenie nowej ustawy.

Dziękuję bardzo.

Pan poseł Wojtkiewicz, bardzo proszę.

Poseł Michał Wojtkiewicz (PiS):

W zasadzie ja bardzo krótko, bo moi poprzednicy bardzo ładnie to wszystko wypunktowali.

Chcę powiedzieć to z mojego punktu widzenia, takiej praktyki, bo panie ministrze,

byłem burmistrzem i starostą.

Podpisuję się pod tymi wszystkimi uwagami.

Panowie,

bardzo proszę mi nie przeszkadzać.

Bardzo dobrze, że podejmujemy i dyskutujemy temat.

Mija piętnaście lat od powo-

łania powiatu.

Te zmiany muszą być dokonane.

Tak, jak pan poseł Rzońca powiedział,

żeby dokonać korekty w prawie.

Bardzo negatywnie odnoszę się do powoływania tych

zespołów.

To tworzy dodatkową administrację.

Pojawia się w pewnym momencie trud-

ność do odwoływania.

Pani poseł Paluch powiedziała, że istnieją takie zespoły w sensie, że gminy łączą

się w sprawie odpowiednich zagadnień.

To bardzo dobrze funkcjonuje.

To nie kosztuje

a w tym przypadku administracja potężnie rozrosła się i byłyby te problemy, o których

powiedział pan Tchórzewski.

Tak, że dobrze, że dyskutujemy, ale możemy dyskutować, czy starosta może być

wybieramy bezpośrednio, czy nie.

Byłem starostą.

Wolałbym być wybrany i wszyscy tak

powiedzą, ale czy tak powinno być?

W Niemczech starosta jest wybierany bezpośrednio.

Tam funkcjonuje to dość dobrze, bo mamy kontakty.

To jest rzecz do dyskusji.

Moim zdaniem, te zespoły są bardzo nietrafione.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Bardzo proszę, pan poseł Abramowicz.

Poseł Adam Abramowicz (PiS):

Panie przewodniczący, panie ministrze, Wysoka Komisjo, chciałbym na ręce pana mini-

stra złożyć taką propozycję dotyczącą pracy samorządów, którą – gdyby pan prezydent

wykonał a jest chyba jedynym organem, który mógłby to zrobić – zapisałby się złotymi

zgłoskami w historii Polski.

To jest dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezyden-

tów.

Dzisiaj jest to bardzo ważna sprawa.

Brak tego zapisu powoduje wiele patologii

w samorządach.

Jego wprowadzenie zdecydowanie poprawiłoby życie polityczne w Pol-

sce.

Tak, jak orientuję się zwolennicy i przeciwnicy są we wszystkich partiach.

Podział

idzie w poprzek partii.

Taka instytucja, jak Prezydent RP, gdyby wziął to w swoje ręce

i to przeprowadził, to zasłużyłby się dla Polski.

Bardzo dziękuję.

Proszę o przekazanie panu prezydentowi tego postulatu.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Pan poseł Adamczyk, bardzo proszę.

Poseł Andrzej Adamczyk (PiS):

Bardzo krótko, żeby nie powtarzać argumentów, które padły z ust moich przedmówców.

Panie ministrze, zwrócił pan uwagę, że jedną z potrzeb przygotowania tego przed-

łożenia jest sytuacja samorządów gmin, które czują się w wielu województwach alieno-

wane i spotykają się z arogancją władzy marszałków.

Nie trzeba ustawy.

Trzeba zmie-

nić tę władzę i tych marszałków.

Trzeba wreszcie postawić sprawę jasno, że arogancja

i alienacja w stosunku do gmin to nie jest postawa godna władzy RP.

Trzeba po prostu

zmienić tych ludzi i kropka.

Dziękuję.

k.k. 17

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Pan przewodniczący Racki, bardzo proszę.

Poseł Józef Racki (PSL):

od ustawy o samorządzie gminnym.

Ile mieliśmy kłopotów…

Wydawało się nierealne utworzenie czegoś takiego po tylu latach innego ustroju.

Wyposażyliśmy gminy w majątek i funkcjonują one do dzisiaj.

W 1998 r. wyszła ustawa

o powołaniu samorządowych powiatów i województw.

Również wykonaliśmy to zadanie.

Myślę, że nadszedł czas, aby to, co w wyniku tych paru lat wymaga uregulowania,

zostało uregulowane.

Powstały byty, które istnieją i nie mają umocowania prawnego.

Dobrze, że pan prezydent ze swoimi pracownikami podjął trud rozwiązania tej sprawy.

Związki międzygminne powstawały, żeby realizować określone cele.

Związki województw

i powiatów powstawały w celu realizacji określonych celów.

Powstawały także związki

celowe.

W tej chwili mamy wszystko zebrane do jednego materiału.

To jest dokument,

który nie nakłada obowiązków tworzenia.

To jest narzędzie, które służy nam, samorzą-

dowcom do tworzenia różnych konfiguracji, ale ujednoliconych w skali kraju, że będzie

to jednakowe.

Jeżeli mówimy o zarządzie, czy staroście powiatu, to na dzień dzisiejszy starosta

nie jest organem do wszystkich zadań.

Po wprowadzeniu tej zmiany starosta będzie

organem, który będzie miał swoich zastępców.

Być może będzie ich mniej, jak to jest

w zarządzie i być może tylko o tym mówimy.

Wydaje mi się, że lepiej jak jest ciało odpo-

wiedzialne, bo wiem, kto, za co odpowiada.

Być może za długo byłem państwowcem,

bo chciałem odpowiadać i ponosić konsekwencje za to, co robiłem.

Przeczytam tylko niektóre zdania.

Mamy w tej ustawie stowarzyszenia.

„Stowarzy-

szenie aktywności lokalnej jest stowarzyszeniem utworzonym w celu niezarobkowym”.

Definicja jest wyraźnie powiedziana.

Postanowienia ustawy nie naruszają przepisów

o związkach międzygminnych i powiatowych.

W związku z tym, w tej ustawie skatalo-

gowano to wszystko, co znalazło się w rozproszonych przepisach.

Dokonano również próby zmian w przepisach, z którymi samorządowcy mają do czy-

nienia.

To czeka na rozstrzygnięcie przez Wysoki Sejm.

Myślę, że do tego komisja samo-

rządowa odpowiednio się odniesie.

Konwent starostów i konwent marszałków istnieją.

One przedtem były w innej konfiguracji.

Powiem na przykładzie woj. wielkopolskiego.

W związku pięciu dawnych województw nie była ujęta Piła a było województwo sieradz-

kie.

Granice województwa poszły w nieco innym kierunku, ale było to utworzone w celu

wykonania określonego zadania.

Ten związek istniał.

Nikt nie przedstawił w tym prze-

pisie, który ja przeglądałem, że ma być inaczej.

To będzie zależało od tych, którzy będą

chcieli to tworzyć.

Sprawa regulacji granic to był ciągle problem, kto, gdzie i w jakich przepisach.

Mamy

to skatalogowane w jednym miejscu.

Wiemy, gdzie się zwracać.

Zmiany tworzenia miast

są w przepisach.

Podzielam pogląd kolegów, że one istnieją.

Wszystko istnieje o czym

mówicie, tylko teraz jest to zebrane w określonych przepisach, są uczytelnione przepisy

już istniejące i myślę, że jak ustawa wejdzie w życie będzie dobrym narzędziem dla tego,

który rządzi w tym samorządzie.

Myślę, że przedłożony przez pana prezydenta projekt zasługuje na uwzględnienie

i aby zaopiniować go pozytywnie oraz przekazać go do właściwej Komisji wraz z mate-

riałami, które otrzymaliśmy – na prośbę naszego przewodniczącego – od ministra trans-

portu, budownictwa i gospodarki morskiej.

Tam są już typowo prawne zwroty, które nie

zgadzają się w niektóry zapisach zawartych w tym projekcie.

Myślę, że Komisja pracując

nad tym wykorzysta to w pełni.

Dziękuję bardzo.

18 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Nie słyszę.

Chciałem podziękować za autentycznie merytoryczną dyskusję nad bardzo ważnymi

problemami.

W moim przekonaniu jest szansa, że państwo weźmiecie udział w dysku-

sji mimo, że właściwą komisją do rozpatrzenia tego projektu jest Komisja Samorządu

Terytorialnego i Polityki Regionalnej, to posłowie z innych Komisji będą mogli brać

udział.

Jestem przekonany, że część z państwa weźmie udział w tych pracach, nieza-

leżnie od tego, że aktywnie będziecie brać państwo udział w pracach na sali plenarnej

w dalszym etapie procedowania.

Zanim spróbuję postawić konkretny wniosek, bo państwo tutaj sugerowaliście

to w dyskusji, to poproszę jeszcze o zabranie głosu pana ministra Olgierda Dziekoń-

skiego.

Dziękuję bardzo za możliwość uczestniczenia w tej dyskusji i wysłuchania opinii pań-

stwa posłów.

Myślę, że warto, abyśmy poszerzyli tę dyskusję o pewną próbę odpowiedzi na państwa

uwagi.

Po pierwsze, jak zauważyłem, dosyć istotną kwestię w państwa optyce poświę-

cono temu, co nazywamy „zespołem współpracy terytorialnej”.

Pragnę przypomnieć

jeszcze raz, że formalnie – na co zwrócił uwagę poseł Racki – istnieje możliwość two-

rzenia związków komunalnych, o czym również mówiła pani poseł Paluch, ale ustawa

o związkach komunalnych mówi o tym w wyraźny sposób.

Nie bardzo można ją zmie-

niać, bo pewne związki komunalne istnieją od wielu lat, są zarejestrowane, bo przewi-

dziany jest tryb rejestracji.

Obecna ustawa o samorządzie gminnym, czy powiatowym, gdzie istnieje możliwość

założenia związków gminnych, czy komunalnych wyraźnie opisuje, że związki komunalne

tworzone są dla realizowania określonego, wspólnego celu z zakresu usług publicznych.

Pragnę zwrócić uwagę, że zespół współpracy terytorialnej odpowiada na ten dylemat,

wyzwanie, które bardzo często było przedmiotem dyskusji na forum Komisji Infrastruk-

tury, jak pamiętam w czasie kadencji Sejmu, jak miałem przyjemność być wiceministrem

w ówczesnym Ministerstwie Infrastruktury.

Mianowicie była to kwestia, w jaki sposób

koordynować i harmonizować rozwój przestrzenny położonych wokół siebie i mających

wspólne interesy, ale i czasami pewne kontrowersje gmin i powiatów a w szczególności

gmin, np. w ramach obszarów aglomeracji, czy w ramach obszarów górskich.

Dlatego proszę zwrócić uwagę, jest to szczególne novum systemowe, proszę państwa,

że ustawowo zespół współpracy terytorialnej służy dla współpracy zagospodarowania

przestrzennego, polityki rozwoju oraz wspólnych przedsięwzięć i zadań mających zna-

czenie dla całości obszaru.

Oznacza to, że nie jest to realizowanie zadań publicznych,

które gminy dotychczas posiadają, tylko jest to określenie, że zespół jest to wspólne

porozumienie gmin, aby realizować te zadania rozwojowe, których dotychczas nie reali-

zowały.

Jedyną kompetencją instytucjonalnie ustawową dla tego zespołu, nazwijmy to „przy-

wiązaną”, jest sformułowanie, że do zakresu działania zespołu należy opracowanie

i uchwalenie studium ramowego całego obszaru zespołu zawierającego ustalenia wiążące

przy sporządzeniu studium uwarunkowań i kierunku zagospodarowania przestrzennego

Proszę państwa, jest to bardzo ważna zmiana ustrojowa.

Dlatego ona mówi, że gminy mogą stanowić wspólnie wiążące ich zobowiązania

w zakresie gospodarki przestrzennej.

Było to przedmiotem wielu dyskusji na posiedze-

niu zarówno tej Komisji, jak i na wielu spotkaniach samorządu terytorialnego i wielu

dyskusji związanych np. z tym niepohamowanym rozwojem obszarów aglomeracyjnych,

zaśmiecaniem terenów górskich, brakiem odpowiedniego koordynowania zagospodaro-

wania przestrzennego w zakresie infrastruktury publicznej i procesów rozwojowych

na terenach nadbrzeżnych czy granicznych.

Wydaje się, że ta szczególna zmiana jest nową wartością dodaną w systemie gospo-

darki przestrzennej.

Pozwala ona na prowadzenie wspólnej gospodarki przestrzennej,

k.k. 19

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

co tu dużo mówić – wiążącej gminy wchodzące w skład takiego zespołu.

Powstające wąt-

pliwości i pytania dotyczące administracji takiego zespołu, to odpowiedź jest taka.

Proszę państwa, jeżeli są wspólne zadania i wspólnie płaci się za te zadania, to oczy-

wiste jest, że ktoś musi realizować te zadania.

Tak samo jak w związku komunalnym

mamy dyrektora związku komunalnego, któremu płacimy.

Tak samo jak w porozumie-

niu międzygminnym wyznaczamy którąś gminę do realizowania tego zadania i wówczas

inni składają się w drodze składek na realizowanie takiego przedsięwzięcia.

To oczywi-

ste, że taki zespół musi posiadać dla realizowania – chociażby tak trudnego celu jakim

jest sporządzenie studium ramowego – odpowiednie minimum administracyjne.

Przy okazji pragnąłbym rozwiać te wątpliwości dotyczące możliwość alienacji takiego

związku wobec gmin, które wchodzą w jego skład, poprzez przypomnienie, że zgroma-

dzenie ogólne tego związku stanowią delegaci poszczególnych gmin, wszyscy delegaci,

wszystkich poszczególnych gmin, którzy – po pierwsze – uchwalają budżet takiego

związku, powołują i odwołują dyrektora.

Fakt, że w ustawie nie jest zapisane odwoła-

nie dyrektora wynika z zasad ogólnych – powoływanie związane jest z odwoływaniem,

z takim samym mechanizmem jak odwoływanie.

Przy okazji warto zwrócić uwagę,

że kwestia egzekwowania składki nie może stanowić więcej aniżeli 1% ustawowo przy-

chodów gmin wchodzących w skład zespołu.

Ustawa mówi wyraźnie, że składka na funk-

cjonowanie nie może stanowić więcej aniżeli 1% całości przychodów poszczególnych gmin

wchodzących w skład zespołu.

Zatem nie jest to zagrożenie dla potencjalnego zbankru-

towania gminy, jeżeli gmina byłaby w trudnej sytuacji finansowej, 1% w budżecie gminy

po stronie dochodów jednostki nie jest aż tak dramatyczne.

Warto zwrócić uwagę na to, co mówiła pani poseł Paluch, że istnieje wiele strategii

i programów rozwoju stanowionych w województwie.

Tak, to prawda, ale nie ma instru-

mentu prawnego, który pozwoliłby te strategie, istniejące programy w województwie

i wspólne działania, przeobrazić w wiążący instrument polityki rozwoju przestrzennego.

Takim wiążącym jest studium uwarunkowań.

Przecież nie można stwarzać innych stu-

diów rozwoju gminy oraz innych planów miejscowych, które byłyby sprzeczne z studium

ramowym.

Ustawa wskazuje to wyraźnie.

Jest to istotny argument na rzecz utworzenia

i uruchomienia takiego zespołu.

Warto przy okazji zwrócić uwagę, że te kwestie dotyczące stowarzyszenia aktywności

lokalnej, czy komitetów współpracy, to one istnieją.

Proszę państwa, dzisiaj była uwaga,

że nakłada się to na ustawę pożytku publicznego.

Proszę zwrócić uwagę, że ustawa

o pożytku publicznym mówi, że muszą być to stowarzyszenia rejestrowe.

Jest to zasadni-

cza różnica.

Są to takie, które posiadają księgową, rejestrację, są zarejestrowane w KRS,

itd.

Tutaj mówimy o grupie trzech mieszkańców stowarzyszenia zwykłego, które może,

jeżeli zechce podjąć się działania wspólnego zrealizowania kawałka zieleńca, drogi, chod-

nika i w ten sposób poprzez wkład pracy własnej zyskać w gminie dofinansowanie.

Dzi-

siaj jest to skomplikowane i niesłychanie utrudnione poprzez rozmaitego rodzaju kwe-

stie wynikające z ustawy przywoływanej, czyli ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Warto również zwrócić uwagę, że kwestia rozszerzenia kompetencji gmin w zakresie

prowadzenia działalności gospodarczej jest bardzo ważna z punktu widzenia procesów

rewitalizacyjnych.

Proszę zwrócić uwagę, że dzisiaj gmina nie może tworzyć spółek,

do których wprowadza swoje nieruchomości na rzecz realizowania procesów rewitali-

zacyjnych, bo to jest niemożliwe.

My w tej ustawie proponujemy, że – jeżeli w strategii

rozwoju gminy, czyli programie rozwoju gminy, przyjętym wcześniej przez radę, jest

zapisany proces rewitalizacyjny i jest zapisane, że dla celów takiego procesu konieczne

jest utworzenie spółki – to dopiero wtedy taka spółka może być utworzona.

Wydaje się

ten podwójny bezpiecznik: rada gminy decyduje co, rada gminy posiada przez to silne

kompetencje władcze.

Pragnę zwrócić uwagę w odniesieniu do kilku uwag choćby wskazanych przez pana

Rzońcę, że warto by zmienić istniejące ustawy.

W większości ta ustawa to zmiana ist-

niejących ustaw – ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym, wojewódzkim.

Zatem

wszystkie doświadczenia samorządów, które zostały zebrane w formie wniosków, jak już

wspomniałem do białej księgi samorządu terytorialnego przekazanej panu prezydentowi

20 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

w 2010 r.

Są to wszystko postulaty samorządów terytorialnych.

Dlatego, nie bez kozery,

Związek Miast Polskich, poza wspomnianą przeze mnie wcześniej kwestią, tylko kwestią

referendum tematycznego, bezprogowego, przyjął jako wielką potrzebę przyjęcie tych

rozwiązań ustawowych jakoby od wielu lat postulowane przez samorząd terytorialny.

Co więcej Związek Miast Polskich przyjął to na swoim walnym zgromadzeniu.

Warto

odnotować ten fakt.

Jednocześnie warto zwrócić uwagę na następującą kwestię.

Są to problemy, które

były wielokrotnie podnoszone w czasie dzisiejszej dyskusji, czyli kwestia zmiany granic

i kompetencji.

One są tutaj umiejscowione.

Ta ustawa mówi wyraźnie: nie można zmie-

niać granic tak, jak dzisiaj dzieje się to poprzez mechanizm politycznego oddziaływania.

Ktoś z państwa użył określenia, że jak ma się wpływ na ministra, to można łatwiej uzy-

skać rozszerzenie granic dużego miasta i połknąć te gminy, które są wokół.

Ta ustawa

wyraźnie stanowi temu zaporę.

Dlatego m.in. są rozwiązania dotyczące ochrony teryto-

rium gminy.

Proszę państwa, jeśli mówimy o samodzielności gminy, to samodzielność gminy

to kompetencje i terytorium.

Po pierwsze – chronimy terytorium poprzez utrudnienie

zmiany jego granic a właściwie – bardzo trudne zmiany granic.

Podkreślamy, że kompe-

tencje gminy, które państwo podkreślaliście wynikają nie tyle z przeglądu ustaw dzia-

łowych i określenia kogo, co i komu wolno kontrolować.

To nie jest tak, że napiszemy

w ustawie, że ktoś nie będzie mógł kontrolować, to nie będzie kontrolował.

Zdolność

i chęć kontrolowania jest bardzo często przemożną cechą instytucji, które właśnie dla

celów kontroli zostały powołane.

Jest pewnego rodzaju naturą systemową tych instytucji.

Dlatego też proponujemy swoistego rodzaju bezpiecznik, który mówi tak: wszystkie

sposoby realizacji zadań gminnych, zadań własnych samorządu terytorialnego są okre-

ślane uchwałą rady gminy.

To jest bardzo silne wzmocnienie kompetencji samorządu

terytorialnego.

Wówczas regionalna izba obrachunkowa nie będzie mogła kwestionować

zakresu wydatków, o ile przebiegają one zgodnie z uchwałą rady gminy.

Jeśli uchwała

rady gminy narusza w czymś kompetencje ustawowe, istniejące w systemie administra-

cji publicznej, wówczas właściwy do uchylenia takiej uchwały jest wojewoda, ale gmina

może wystąpić do sądu administracyjnego.

Znowu w przypadku dyskusji przed sądem

administracyjnym prawne wzmocnienie kompetencji rady gminy, ustabilizowanie kom-

petencji rady gminy poprzez pozycję jej rady, jest określane w sposób jasny i szczególny.

Przy okazji pragnąłbym zwrócić uwagę na kwestie starosty, bo było tu mówione.

Przypominam, że jest różnica pomiędzy starostą a marszałkiem chociażby taka, że sta-

rosta około 70% swojego czasu poświęca na wykonywanie zadań administracji rządowej,

powierzonych samorządowi powiatu.

Można powiedzieć, że jest on w znaczącym stop-

niu urzędnikiem administracji rządowej, wybieranym przez radę powiatu.

Wydaje się

w tej sytuacji, że jest czymś naturalnym, że byłby on organem jednoosobowym, żeby jego

dwoistość działań nie podlegała tej różnicy kompetencyjnej – zarząd powiatu w zakresie

zadań własnych powiatu, starosta powiatu jako organ administracji rządowej w realizo-

waniu zadań administracji rządowej.

Taka sytuacja nie ma miejsca w przypadku admi-

nistracji samorządu województwa.

Samorząd województwa nie ma zadań administra-

cji rządowej, bo są one zadaniami własnymi samorządu województwa.

Jest oczywiste

i naturalne, że takie zadania realizowane są przez zarząd województwa, przez marszałka

i sejmik.

Warto zwrócić uwagę, że landratowie w większości powiatów niemieckich wybierani

są przez rady a nie są wybierani w wyborach bezpośrednich.

To tytułem komentarza

do dzisiejszej dyskusji.

Dlatego mówię, że w większości, Bawaria jest jednym z kilkuna-

stu landów.

panu prezydentowi wniosek pana posła Abramowicza dotyczący dwukadencyjności wój-

tów, burmistrzów i prezydentów, jak wskazał to dzisiaj pan poseł.

Wydaje się, że ustawa

w znaczącym stopniu odpowiada na potrzeby samorządów, chociażby wielokrotnie

postulowana kwestia dróg publicznych i zmiany zarządzania dróg z możliwością prze-

kazania tych dróg gminom, przez które te drogi przebiegają.

Była to kwestia podnoszona

od chwili utworzenia powiatów, piętnaście lat borykamy się z tym.

Jest próba rozwiąza-

k.k. 21

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

nia.

Może ona nie jest najlepsza.

Podyskutujmy nad tym rozwiązaniem, ale nie można

kwestionować celowości takiego rozwiązania, które jest podnoszone przez wiele gmin

tość jednego, drobnego, szczegółowego rozwiązania w tej ustawie.

Dlatego mówię, że ustawa zawiera wiele wątków.

Jest pewnym utrudnieniem dla

tych, którzy chcą z niej wydobyć te treści.

Oczywiście, zawiera ona treści, z którymi

nie wszyscy muszą się zgadzać, o czym wcześniej mówiła pani poseł Paluch.

Zawiera

punkt po punkcie szczegółowo procedować poszczególne rozwiązania tej ustawy, będzie

uwzględniała zarówno uwagi Komisji Infrastruktury, w której dzisiaj bierzemy udział,

uwagi, które były zgłoszone w trakcie wysłuchania obywatelskiego, uwagi zgłaszane

przez rozmaite instytucje i organizacje na rzecz przebudowania systemu funkcjonowa-

nia samorządu, który będzie dobry dla nas wszystkich i dobry dla Polski.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Dziękuję.

Wobec powyższego w świetle dyskusji, która miała miejsce, pozwólcie państwo,

że sformułuję wniosek, abyśmy wydali pozytywną opinię dla Komisji Samorządu Tery-

torialnego i Polityki Regionalnej, rzecz jasna – z szeregiem uwag, które zostały tutaj

sformułowane, też zgodnie z sugestią jednego z państwa posłów, aby dołączyć do naszej

opinii także opinię przygotowaną przez resort transportu, budownictwa i gospodarki

Pan poseł Czerwiński, bardzo proszę.

Dziękuję.

Mamy prezentację projektu przygotowanego przez najwyższy autorytet, jakim jest

Prezydent RP.

W tej ustawie dotykamy wielu kluczowych rzeczy, które tworzą swoistą

konstytucję samorządową.

Panie przewodniczący, trochę dziwię się, że my, jako Komisja Infrastruktury, która

z natury nie musi być poinformowana o szczegółach, to mamy w tej chwili wydać opi-

nię.

Dla powagi urzędu, który wprowadza te zmiany wydaje się, że powinna być nam

przedstawiona opinia rządu i właściwych ministerstw, abyśmy wiedzieli, czy jest to sko-

ordynowane działanie, czy premier, rząd, poszczególne koalicje widzą taką potrzebę.

Stąd chcę powiedzieć tę uwagę, przy całej życzliwości dla ministra Olgierda Dziekoń-

skiego, samorządowca i ministra infrastruktury kiedyś w rządzie, że sam czuję się trochę

w dyskomfortowej sytuacji, gdybym miał głosować nad tym wnioskiem, który zgłosił pan

przewodniczący.

Uważam, że jest to przede wszystkim kompetencja samorządu terytorialnego

i za mało jest informacji od organów stanowiących, wykonawczych w naszym kraju i się-

gamy materii, która może wywołać zupełnie nieuzasadniony zamęt.

Wydaje się, że mamy jeszcze tyle czasu, żeby pogłębić swoją wiedzę i wtedy jedno-

znacznie stanowisko, czy opinię wyrażać.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Dziękuję bardzo za tę opinię.

Wydawało mi się, że starałem się bardzo precyzyjnie przedstawiać od początku dzi-

siejszego posiedzenia i informować Komisję jeszcze dzisiaj o stanie faktycznym.

Otóż, jeszcze raz zacytuję stanowisko Sejmu przekazane na ręce przewodniczącego

Sądu Najwyższego, po drodze państwo otrzymaliście szereg opinii, niektórzy z państwa

przywoływaliście te opinie różnych instytucji, w tym samorządów, organizacji, itd.,

ceniem zasięgnięcia opinii Komisji Infrastruktury.

To jest pierwsza, kluczowa kwestia.

22 k.k.

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Druga to – w imieniu Komisji zwróciłem się do resortu w zakresie działania Komisji

i takie stanowisko uzyskaliśmy.

Rzeczywiście, chyba pan przewodniczący Tchórzewski

i Racki zasugerowali, żeby integralną częścią naszej opinii było wyrażone stanowisko

resortu, bo w tym zakresie wyrażamy opinię.

Tylko i wyłącznie tę pracę wykonujemy

Zatem podtrzymuję wniosek, czy jest sprzeciw do takiego wniosku?

Bardzo proszę, pan poseł Wojtkiewicz.

Poseł Michał Wojtkiewicz (PiS):

Chciałem się do tego odnieść ze względu na to, że budzi to duże wątpliwości.

Powoływa-

nie tych zespołów to odbieranie kompetencji wójtów, burmistrzów, jak również staro-

stów.

To absolutnie nie może wchodzić w grę…

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Do mikrofonu proszę, panie pośle.

Poseł Michał Wojtkiewicz (PiS):

…powtórzę – ze względu na to, że powoływanie zespołów odbiera kompetencje wójtów,

burmistrzów, jak również starostów to, w związku z tym, jest to zasadnicza zmiana.

Mówienie przez pana ministra odnośnie planowania przestrzennego, że będzie, jeśli

będą powstawały te zespoły, to nie jest kwestia powoływania zespołów, tylko ustawy

o planowaniu przestrzennym.

Dzisiaj plany zagospodarowania przestrzennego powstają

na zasadzie, że zbiera się grupa radnych i oni – na siłę – chcą tam, gdzie jest ściernisko,

wybudować San Francisco, niezależnie od tego, jakie są uwarunkowania zewnętrzne,

ochrona środowiska i krajobrazu.

Tak długo molestują tego, który prowadzi plan zago-

spodarowania przestrzennego, łącznie ze zmianą do planowania przestrzennego, żeby

wykonać plan po ich myśli.

Nie patrzą na to, tylko na własny interes jaki ma grupa

odpowiednich radnych.

Absolutnie nie może być kwestii, że jeśli powołamy zespoły, to będzie lepiej wycho-

dziło dbanie o środowisko i planowanie przestrzenne.

Tylko trzeba tu zmienić prawo

a nie powoływać nowe zespoły.

Dziękuję bardzo.

Dziękuję.

Bardzo proszę państwa posłów o odniesienie się do wniosku, dlatego że zakończyli-

śmy debatę.

Pani poseł Paluch, bardzo proszę.

Poseł Anna Paluch (PiS):

Panie przewodniczący, szanowni państwo, chciałam przypomnieć, że w swojej wypowie-

dzi postawiłam wniosek o negatywną opinię dla druku 1699.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Rozumiem, pani poseł.

Zapytałem, czy jest sprzeciw.

Rozumiem, że jest sprzeciw.

Zatem poddaję swój wniosek pod głosowanie.

Kto z państwa posłów jest za wyrażeniem pozytywnej opinii, oczywiście z wyartyku-

łowaniem uwag, które wynikły w czasie debaty?

Oczywiście, integralną częścią tej opinii

będą uwagi resortu infrastruktury i rozwoju.

Dziękuję.

Kto jest przeciw?

Dziękuję.

Kto się wstrzymał?

Bardzo dziękuję.

Stwierdzam, że wniosek…

k.k. 23

Pełny ZaPis PrZebiegu Posiedzenia:

Sekretarz Komisji Marcin Mykietyński:

7 głosów za, 7 przeciw, 3 wstrzymujące się.

Przewodniczący poseł Stanisław Żmijan (PO):

Stwierdzam, że wniosek nie uzyskał większości.

Szanowni państwo, wobec wyczerpania porządku zamykam posiedzenie.

Dziękuję bardz


text:
Z Moskwy do Irkutska

Juliusz Verne

Teraz Marfa pojęta wszystko, wszystko czego dotąd zrozumieć nie mogła, nawet dziwny postępek syna w oberży Omska, nawet jego zaparcie się matki w obec świadków.

Nie wątpiła ona iż towarzyszem młodej dziewczyny był Michał, i że okoliczności ważne zmuszały go do ukrywania piastowanego przezeń urzędu kuryera cesarskiego.

– Ach!

poczciwe dziecko moje, myślała Marfa.

Nie, ja cię nie zdradzę, nawet tortury nie skłonią mnie do tego, ja zaprzeczę że to ty byłeś w Omsku!

Marfa jednem słowem mogła była wywdzięczyć się Nadi.

Mogła była powiedzieć: Mikołaj Korpanoff a raczej Michał Strogoff nie zginął w nurtach Irtyszu, on żyje, bo w kilka dni po tym wypadku ja go widziałam, ja mówiłam z nim!…

Ale ograniczała się kilku słowami tylko:

– Miej nadzieję moje dziecko, powiedziała!

Nadejdzie chwila iż przestaniesz być nieszczęśliwą!

Powrócisz do ojca, a mam przeczucie że i ten co zwał cię siostrą swoją żyje jeszcze!

Bóg opiekował się twym odważnym towarzyszem, on nie mógł zginąć!…

Miej nadzieję, nie trać jej córko moja!

Patrz jam pełna ufności!

Żałoba którą widzisz nie jest żałobą po synu moim!

Michał schwytany w Kolywaniu, postępował w pierwszych szeregach obozu tatarskiego.

Nie domyślał się nawet, iż Nadia i matka jego w tym samym szły orszaku.

Podróż z obozu do Tomska odbywana w tak srogich warunkach, dla wielu śmierć przyniosła.

Przebywano piasczyste stepy w kurzu nieopadłym jeszcze po przejściu przedniej straży emira.

Rozkazano iść marszem zdwojonym, odpoczywano krótko.

Te pięćset wiorst przy nieustannie piekących promieniach słońca, zdawały się nieskończonemi.

Zbytecznem byłoby rozszerzanie się nad cierpieniami nieszczęśliwych jeńców.

Kilkuset padło na stepach, trupy ich na pożarcie wilkom zostawiono.

Tak jak Nadia czuwała nad przyniesieniem ulgi starej Syberyjce, tak samo Michał spieszył z pomocą wszystkim słabszym od siebie.

Podtrzymywał jednych, podniecał słabnącą odwagę drugich, aż póki lanca kawalerzysty nie zmusiła go powrócić do szeregu.

Dlaczego nie próbował ucieczki?

Nie próbował jej bo czekał aż stepy już będą bezpieczne dla niego.

Postanowił z emirem iść do Tomska i miał słuszność za sobą.

Widząc ciągle wałęsających się Tatarów, pewnym był iż nie zdoła i dwóch wiorst przebyć a już go pochwycą na nowo.

Kawalerya tatarska zewsząd się roiła; jak szkodliwe owady po burzy; zdawała się z pod ziemi występować.

Ucieczka w takich okolicznościach była niepodobną.

Żołnierze eskorty ani na chwilę nie przestawali czuwać nad jeńcami, bo głową za głowy płacić mieli.

Nakoniec dnia 15-go Sierpnia wieczorem.

już tylko trzydzieści wiorst dzieliło ich od Tomska.

Tutaj przepływały wody Tomu.

Najpierwszą myślą jeńców było ochłodzenie się i wzmocnienie sił zimną kąpielą; ale przed urządzeniem postoju, straż nie dała zerwać szeregów.

Chociaż bowiem prąd Tumu był gwałtowny, mógł jednak zachęcić do ucieczki niejednego zrozpaczonego, przedsięwzięto więc największe ostrożności.

Na wodach odnogi, z łodzi Zabediero uformowano mur nieprzebyty.

Linią obozową liczne warty otaczały.

Ucieczka była niepodobną.

Teraz Michał już mógł rzucić się w stepy, ale zbadawszy położenie jasno widział, iż zamiar ucieczki był prawie niewykonalnym, postanowił więc czekać jeszcze.

Tę noc więźniowie mieli przepędzić na wybrzeżach Tomu, bo emir postanowił dopiero nazajutrz wkroczyć do Tomska odbywając wjazd swój do głównej kwatery wojsk tatarskich, z pewnemi uroczystemi pozorami.

Feofar-Han już zajmował wnętrze fortecy, ale większa część armii obozowała jeszcze pod murami oczekując na wprowadzenie jej uroczyste.

Iwan odprowadziwszy emira do Tomska, sam powrócił do obozu w Zabediero.

Ztądto miał on nazajutrz wyruszyć z tylną strażą armii tatarskiej.

Równo ze świtem ruszyła w pochód kawalerya drogą do Tomska, gdzie emir zamierzał przyjąć ją z okazałością właściwą władzcom azyatyckim.

Skoro tylko rozłożono obóz, jeńcy złamani trzydniową podróżą, umierający z pragnienia, mogli nakoniec wypocząć cokolwiek.

Słońce miało się już ku zachodowi, kiedy Nadia z Marfą przybyły na wybrzeże Tomu.

Dotąd przez ścieśnione szeregi nie mogły się przecisnąć, teraz i one miały już zaspokoić pragnienie.

Syberyjka nachyliła się, Nadia zaś ręką zaczerpnęła wody i do ust staruszki poniosła.

Potem ochłodziła się sama.

Nagle Nadia wyprostowała się i mimowolnie krzyknęła.

W oddaleniu kilku kroków ujrzała Michała!…

Tak to był on!…

Nie zmierzchło się jeszcze tak aby go poznać nie miała!

Na dźwięk okrzyku tego Michał zadrżał… lecz pohamował wzruszenie – nie wymówił ani słowa.

A jednakże obok Nadi poznał matkę swoją…

Michał czuł iż nie potrafi dłużej opanować wzruszenia swego, przysłonił ręką oczy i oddalił się.

Nadia instynktownie posunęła się ku niemu, ale stara Syberyjka powstrzymała ją słowami zaledwo dosłyszanemi:

– Pozostań córko moja!

– To on, szeptała Nadia głosem drżącym ze wzruszenia, To on matko!

Tak to on!

on nie zginął!

on żyje!

– Cicho!

to mój syn!

to mój Michał, a jednak jednego kroku nie postąpiłam!

Naśladuj mnie córko moja!

Michał doznał silnego wzruszenia.

Jego matka i Nadia należały do orszaku jeńców.

Obiedwie prawie jednakie miejsce zajmowały w jego sercu.

Bóg w nieszczęściu złączył je z sobą!

Czy Nadia wiedziała kto jej towarzyszka?

Nie, bo Michał dostrzegł ruch Marfy powstrzymujący Nadię!

Matka jego zrozumiała wszystko i zachowała tajemnicę.

W nocy Michał zrywał się co chwila z zamiarem połączenia się z matką, lecz pojmował iż powinien był oprzeć się pragnieniu uściskania jej zarówno, jak uściśnienia ręki młodej swej towarzyszki!

Nieprzezorność mogła go zgubić.

Czyż wreszcie nie wykonał przysięgi że matki nie zobaczy… więc dobrowolnie widzieć jej nie powinien!

Tak więc, skoro przybędzie do Tomska, rzuci się w stepy nie ucałowawszy najdroższych mu na świecie istot, nie usiłując nawet bronić ich przed tylu niebezpieczeństwami!

Michał nie przypuszczał nawet, aby to spotkanie miało tak fatalnie wpłynąć na dalsze jego i jego matki losy.

Nie przewidywał on niestety!

że scena ta jakkolwiek szybko się odegrała, widzianą była przez Sangarrę.

Cyganka śledząc potajemnie jak zazwyczaj starą Syberyjkę, widziała wszystko.

Nie widziała wprawdzie twarzy Michała, bo ten spiesznie się oddalił, lecz z ruchu Nadi, z ognistego spojrzenia Marfy odgadła wszystko.

Nie wątpiła już że Michał Strogoff, kuryer cesarski, syn starej Marfy był w Zabediero, był jeńcem Iwana!

Sangarra nieznała go, poszukiwania byłyby daremne wśród nocy i ciżby.

Dalsze śledzenie Nadi i Marfy także stawało się zbytecznem.

Jasnem było iż dwie te kobiety nie zdradzą się, że nic nie zdoła pochwycić coby mogło skompromitować Michała.

Pozostawało więc tylko uwiadomić o wszystkiem Iwana.

Wyszła z obozu.

W kwadrans potem wchodziła do domu zajmowanego przez pułkownika emira.

Iwan przyjął natychmiast cygankę.

– Czego chcesz Sangarro?

zapytał.

– Syn Marfy Strogoff jest w obozie odpowiedziała.

– Jeńcem?

– Jeńcem.

– Ah!

zawołał Iwan, dowiem się…

– Niczego się nie dowiesz przerwała cyganka, bo nie znasz go!

– Ale ty go znasz, ty!

Ty go widziałaś Sangarro!

– Nie widziałam go, ale ruch matki wyjaśnił mi wszystko.

– Czy się nie mylisz?

– Nie, jestem pewną.

– Wszak wiesz o ile ważnem jest dla mnie przytrzymanie kuryera, ciągnął dalej Iwan.

Jeżeli zdoła doręczyć list głównodowodzącemu, wszystko stracone!

Tak więc za jakąkolwiek cenę list ten posiadać muszę!

Ty mówisz mi że oddawca listu w mojej znajduje się mocy, zapytuję więc jeszcze raz czy się nie mylisz Sangarro?

Iwan był bardzo wzruszony, a wzruszenie to przekonywało właśnie o ważności posiadania listu.

Sangarrę nie zmięszało powtórne zapytanie Iwana, powtórzyła tę samą odpowiedź.

– Nie mylę się, jestem tego pewną.

– Ale pomyśl Sangarro iż w obozie jest kilka tysięcy jeńców, a ty nie znasz kuryera?

– Tak!

ja go nie znam odparła z piekielnym uśmiechem, ja go nie znam, ale zna go jego matka, ją należy zmusić do wyznania!

– Jutro odkryje ona wszystko!

To powiedziawszy Iwan podał rękę cygance, a ta złożyła na niej gorący pocałunek.

Sangarra powróciwszy do obozu ulokowała się przy dwóch kobietach w celu śledzenia ich.

Tak Nadia jako też i Marfa jakkolwiek znużone, spędziły noc bezsennie.

Zbyt dręczył je niepokój.

Michał nie zginął, ale był w niewoli!

Czy Iwan wiedział o tem?

A jeżeli dotąd niewiedział czy się później nie dowie?

Nadię radowała pewność że Michał nie zginął, o tem tylko myślała!

Ale Marfa głębiej się zastanawiała, ją przerażała przyszłość.

Obiedwie milczały, Sangarra słuchała napróżno, nie dowiedziała się niczego.

Nazajutrz dnia 16-go Sierpnia głośna pobudka zgromadziła wszystkich Tatarów do szeregu.

Iwan otoczony świtą przybywał do obozu.

Twarz jego więcej jeszcze aniżeli zazwyczaj pochmurna, wskazywała gniew tłumiony, gotowy przy najmniejszej sposobności do wybuchu.

Michał widział go i opanowało go złowieszcze przeczucie, że Iwan wiedział kto jest Marfa i że synem jej był kuryer cesarski.

Wjechawszy w środek obozu, Iwan zeskoczył z konia, świta otoczyła go.

– Nic niewiem nowego Iwanie!

powiedziała zbliżywszy się Sangarra.

Za całą odpowiedź Iwan wydał jakiś rozkaz jednemu z swoich oficerów.

Natychmiast żołnierze poczęli przebiegać szeregi jeńców, batami lub lancami zmuszając ich do powstania.

Nastała cisza – na znak Iwana Sangarra zwróciła się ku Marfie.

Staruszka zobaczywszy zbliżającą się odgadła wszystko i uśmiech pogardy zawisł na jej ustach.

Pochyliła się do Nadi i szepnęła:

– Ty nie znasz mnie wcale!

Bądź co bądź się stanie nie zapominaj o tem, nie znasz mnie, –tutaj o niego chodzi!

Jednocześnie prawie przystąpiła Sangarra.

– Czego chcesz odemnie?

zapytała Marfa.

– Pójdź!

odpowiedziała Sangarra prowadząc ją do Iwana.

Michał przymknął oczy, aby błyskawice wzroku nie wydały go.

Marfa założywszy ręce, wyprostowana stała przed Iwanem.

– Czy jesteś Marfą Strogoff?

zapytał.

– Tak, odpowiedziała spokojnie.

– Czy odwołujesz daną mi odpowiedź w Omsku?

– Nie.

– Zaprzeczasz więc, że syn twój Michał Strogoff kuryer cesarski przez Omsk przejeżdżał?

– Zaprzeczam.

– I człowiek przez ciebie za syna poczytywany na stacyi pocztowej, nie był twoim synem?

– Nie, to nie był mój syn.

– A później nie spostrzegłaś go pomiędzy jeńcami?

– Nie.

– A poznałabyś gdyby ci go pokazano?

– Nie.

Odpowiedzi te przyjęto głośnym szmerem niezadowolenia.

Iwan znów przemówił groźnie:

– Słuchaj, syn twój jest tutaj i natychmiast mi go wskażesz.

– Nie.

– Wszyscy ci ludzie ujęci w Omsku przedefilują przed tobą, a jeżeli nie wskażesz który jest Michalem Strogoff, otrzymasz tyle knutów ilu ludzi przemaszeruje przed tobą!

Iwan pojął nareszcie że żadne tortury nie skłonią staruszki do mówienia.

Teraz aby odkryć kuryera, rachował więcej na syna aniżeli na matkę.

Uważał za niepodobieństwo aby ten wobec matki nie zdradził się niczem.

Gdyby szło tylko o odebranie listu cesarskiego, Iwan byłby rozkazał zrewidować wszystkich jeńców – ale Michał: list mógł przeczytać i zniszczyć; gdyby mu się udało dostać do Irkutska, wszystkie plany Iwana byłyby zniweczone.

Tak więc nietylko o list, ale i oddawcę chodziło.

Teraz Nadia dowiedziała się, dlaczego Michał zachowywał incognito.

Na rozkaz Iwana jeńcy defilowali przed Marfą stojącą nieruchomie jak posąg z wzrokiem malującym zupełne osłupienie.

Syn jej był w ostatnich szeregach.

Kiedy przechodził około matki Nadia zamknęła oczy aby go nie widzieć.

Michał na pozór był.

obojętnym, lecz dłoń jego od zaciśniętych pięści krwią się broczyła.

I matka i syn zwyciężyli Iwana!

Sangarra przytomna temu jeden tylko wyraz wymówiła, wyrazem tym był:

– Knut!

– Tak!

krzyczał rozwścieczony Iwan, knuty tej starej zbrodniarce, knuty aż do wyzionięcia ducha!

Jeden z żołnierzy tatarskich z tem okrutnem narzędziem męki, zbliżył się do Marfy.

Knut jest to narzędzie składające się z kilku rzemieni, z których każdy zakończony żelaznym haczykiem.

Mówią że wyrok stu dwudziestu knutów, równa się wyrokowi śmierci.

Marfa wiedziała o tem, ale wiedziała także że nic ją nie skłoni do przemówienia, poświęciła na ofiarę swoje życie.

Dwóch żołnierzy pochwyciło Marfę i rzuciło o ziemię.

Przez rozdartą suknię widać było nagie plecy.

Naprzeciw jej piersi w odległości paru cali postawiono szablę.

Jeżeli z bólu pochyli się, ostra szpada pierś jej przeszyje.

Tatar czekał.

– Zaczynaj!

rozkazał Iwan.

Knut świsnął w powietrzu.

Ale zanim spadł, silna prawica wydarła go z rąk Tatara…

Był to Michał!

Nie mógł hamować się dłużej!

Jeżeli na stacyi w Iszym zniósł uderzenie bata Iwana, tutaj rzucił się widząc iż matkę jego miano knutować.

Tak więc Iwan dopiął swego celu.

– Michał Strogoff!

wykrzyknął.

Potem przypatrzywszy się dodał:

– Podróżny z Iszym?

– On sam!

powiedział Michał.

I podniósłszy knut ciął nim w twarz Iwana.

– Cios za cios!

– Dobrze oddane!

odezwał się jakiś głos w tłumie.

Dwudziestu żołnierzy rzuciło się na Michała…

Ale Iwan krzyknąwszy z bólu i wściekłości zawołał:

– Człowiek ten należy do emira, on sam sprawiedliwość wymierzy!

Zrewidować go!

List z pieczęcią cesarską znaleziono na piersiach Michała i oddano Iwanowi.

Ten co powiedział „dobrze oddane” był to Alcydes Jolivet.

Zatrzymał się on z swoim towarzyszem w obozie Zabediero i był obecnym tej scenie.

– Na Boga!

ci ludzie Północy to dzielni ludzie.

Przyznasz sam Harry, że winni jesteśmy zadosyć uczynienie naszemu towarzyszowi podróży.

Korpanoff i Strogoff warci są siebie!

śliczna zapłata za Iszym!

– Tak, zapłata w istocie, ale Strogoff przepadł.

W własnym interesie byłby lepiej postąpił nie płacąc jeszcze!

– Tak i miał pozwolić aby matka jego pod knutem zginęła!

– A czy sądzisz że krok jego polepszył chociaż odrobinę los jego matki i siostry?

– Tak nie myślę, ale wiem że na jego miejscu sambym inaczej nie postąpił!

Co za cięcie!

Cóż u djabła!

człowiek musi zawrzeć czasami.

Bóg miasto krwi byłby wlał wodę w żyły nasze, gdybyśmy zawsze mieli być niewzruszonymi.

– Ładny wypadeczek do kroniki!

Gdyby tylko Iwan chciał nam udzielić treści tego listu!…

Iwan obtarłszy krew twarz mu zalewającą, rozłamał pieczęć.

Czytał, odczytywał kilkakrotnie, jak gdyby treść listu chciał wyryć w swojej głowie na wieki.

Potem rozkazał skrępować Michała, objął dowództwo i z całym obozem wśród wojowniczej wrzawy wyruszył do Tomska, gdzie emir nań oczekiwał.