text:
Tegoż wieczora, ale już późno w noc, pani Winnicka przyszła do pokoiku krewniaczki i, zastawszy panienkę jeszcze nierozebraną, poczęła z nią rozmawiać.

— Nie mogę ochłonąć ze zdziwienia — rzekła — bo prędzejbym się śmierci spodziewała, niż żeby jegomości coś podobnego przyszło do głowy.

— I ja się nie spodziewałam.

— Jakże tedy? — i tak już naprawdę?

Sama nie wiem, co myśleć — radować się, czy nie?...

Bo jużci ksiądz prałat, jako persona duchowna, lepszy ma od świeckich ludzi rozum, i to słuszna, co powiada, że będziesz miała nad głową do śmierci dach i do tego swój, nie cudzy; ale z drugiej strony, jegomość leciwy człek i (tu pani Winnicka zniżyła głos), czy ci go trochę nie strach?

— Stało się — i niema już o czem myśleć! — odrzekła panna Sienińska.

— Jak-że to mówisz?

— Mówię, żem mu za przytułek, za kawałek chleba wdzięczność powinna — i że licha to zapłata — moja osoba, której nikt innyby nie chciał, ale skoro on chce, to jeszcze jego łaska!

— On dawno już chciał — rzekła tajemniczo staruszka.

— Zawołał mnie dziś po rozmowie z tobą; myślałam, że było co złego w wieczerzy i że będzie łajał — a on nic!

Widzę, że jakiś wesół — i nagłe powiada mi nowinę.

A pode mną aż nogi zadrżały.

Dopiero on mówi: „Czemuś to wacani, jak żona Lota, w słup soli się zmieniła — cóżem to taki grzyb?“ — „Nie! — powiadam — jeno, że to taka niespodziana rzecz!“ A on znów: „Dawna to myśl (mówi) tylko, że była jako ryba na dnie, dopóki nie znalazł się ktoś, co jej pomógł na wierzch wypłynąć...

I wiesz wacani kto?

Byłam pewna, że to ksiądz prałat Tworkowski, ale on rzekł: „Wcale nie ksiądz Tworkowski, jeno pan Grothus...“

Nastała chwila milczenia.

— A ja myślałam, że to pan Taczewski — rzekła przez zaciśnięte usta panna Sienińska.

— Co znowu?

Dlaczego Taczewski?

— Aby pokazać, że o mnie nie dba.

— Ale przecież wiesz, że Taczewski nie widywał się z jegomością.

A ona poczęła powtarzać gorączkowo:

— Tak!

wiem! — co innego miał w głowie!

Mniejsza z tem!

Nie chcę nic wiedzieć.

Nie chcę!

nie chcę!

Stało się już i dobrze się stało!

Suchy, spazmatyczny płacz wstrząsnął jej piersią.

Przez chwilę powtarzała jeszcze: „dobrze się stało!“ poczem uklękła nagle do pacierzy, które codziennie zwykły były razem odmawiać.

I na drugi dzień zeszła ze spokojną już twarzą do świetlicy.

Coś jednak się w niej zmieniło, coś pozostało niedomówionem, coś się zamknęło.

Nie była smutna, ale stała się nagle jakby o kilka lat starsza i miała w sobie jakąś cichą powagę, tak, że pan Pągowski, który dotychczas liczył się tylko z sobą, począł się mimowoli liczyć i z nią.

Wogóle nie mógł się z tem wszystkiem połapać, a szczególnie dziwnem wydało mu się to, że czuł jakby jakąś swoją od niej zależność.

Począł się obawiać tych myśli, których ona nie wypowiadała, ale które mogła w duszy zamykać — i starał się im zapobiegać, a na ich miejsce podsuwać inne, takie, jakichby sobie w niej życzył.

Nawet milczenie pani Winnickiej ciężyło mu i wydawało się podejrzanem — więc nadrabiał fantazyą, zagadywał, żartował, ale chwilami błyski niecierpliwości migotały mu w stalowych oczach.

Tymczasem wieść o jego oświadczynach rozeszła się po okolicy.

Nie robił zresztą on z nich tajemnicy, owszem, oznajmił rzecz listownie Cypryanowiczowi w Jedlince i najbliższym sąsiadom oraz porozpisywał listy do Kochanowskich, do Podlodowskich, do Sulgostowskich, do pana Grothusa i do Krzepeckich, a nawet do dalszych źoninych krewnych, z zaproszeniem na zrękowiny, po których zaraz miał ślub nastąpić.

Wolałby był wprawdzie pan Pągowski uzyskać dyspensę nawet i od zapowiedzi, na nieszczęście jednak był to czas Wielkiego postu i trzeba było czekać, aż przejdą święta.

Zabrał więc obie niewiasty i pojechał z niemi do Radomia, gdzie panna miała robić wyprawę, a on kupować konie, paradniejsze od tych, które były w stajniach bełcząckich.

Dochodziły go tam słuchy, że między krewnymi, którzy spodziewali się wziąć wszystko nietylko po jego nieboszczce żonie, ale i po nim — wre jak w ulu, ale cieszyło go to, gdyż wszystkich z duszy nienawidził — i zawsze rozmyślał o tem, jakby im szkodę wyrządzić.

Wieści te o zjazdach, szeptach i naradach skracały mu czas w Radomiu, a gdy nakoniec wyprawa została ukończoną i cugi wraz z nowemi chomątami kupione — wrócili do Bełczączki na samą Wielkanoc.

Goście też poczęli się zjeżdżać prawie równo z niemi, gdyż zrękowiny miały się odbyć w trzecie święto.

Pierwsi przybyli Krzepeccy, najbliżsi zarazem sąsiedzi i krewni: ojciec, starzec blizki ośmdziesiątki, z twarzą sępa, słynny ze skąpstwa; trzy córki, z których najmłodsza Tekla, hoże i wesołe dziewczę — i dwie starsze, Agnieszka i Joanna, niemłode, zapalczywe pannice z wiecznemi wypiekami na policzkach, a wreszcie syn Marcyan, przezywany w okolicy Pniakiem.

I słusznie nosił to przezwisko, albowiem na pierwszy rzut oka był istotnie do grubego pnia podobny.

Piersi i bary miał potężne, ale nogi pałąkowate i tak krótkie, że wyglądał prawie na karła.

Ręce natomiast dochodziły mu aż do kolan.

Niektórzy mieli go za garbatego, nie był on jednakże garbatym, tylko głowę miał tak pozbawioną szyi i tak nizko osadzoną w kadłubie, że wysokie barki dochodziły mu prawie do uszu.

Z tej głowy patrzyły wypukłe, lubieżne oczy i twarz miał do koźlej głowy podobną; podobieństwo to powiększała jeszcze niewielka broda, którą jakby umyślnie i wbrew powszechnemu zwyczajowi nosił.

Wojskowo nie sługiwał, bo go w chorągwiach wyśmiewano, z którego powodu liczne odbywał swego czasu pojedynki.

W krótkiem, pękatem ciele posiadał niezwykłą siłę i ludzie obawiali się go powszechnie, był to bowiem burda i zawalidroga, który rad okazyi szukał, a we wszelkich zajściach okazywał jakąś zwierzęcą zapalczywość.

Raz poranił ciężko w Radomiu swego stryjecznego brata, Krzepeckiego, pięknego i dobrego młodziana, który omal z ran nie umarł.

Bały się go siostry, a nawet i ojciec — on zaś czuł respekt tylko przed Taczewskim, o którego biegłości w szermierce wiedział — i przed Bukojemskimi, z których jeden, a mianowicie Łukasz, przerzucił go niegdyś jak wiązkę słomy, przez wysoki parkan w Jedlni.

Reputacyę miał wielkiego lubieżnika — i to była prawda.

Pan Pągowski wyłusknął go przed kilkoma laty z domu za to, że w zbyt koźli sposób patrzył na małą jeszcze wówczas pannę Sienińską.

Ale że od owego zajścia upłynęło kilka lat i że spotykali się potem i w Radomiu i w domach sąsiedzkich, przeto zaprosił go teraz wraz z całą rodziną na uroczystość familijną.

Zaraz po Krzepeckich przyjechali Sulgostowscy, dwaj bracia bliźniacy, tak do siebie podobni, że gdy włożyli jednakie kontusze, nikt ich nie umiał rozróżnić; potem troje dalszych Sulgostowskich z za Przytyka — i liczna, bo z dziewięciu osób złożona, a urodziwa rodzina Zabierzowskich.

Z sąsiedztwa przybył pan Cypryanowicz, ale sam, bo syn wyruszył już do chorągwi; pan starosta Podlodowski, niegdy plenipotent potężnego pana na Zamościu; państwo Kochanowscy, księża z Przytyka, ksiądz prałat Tworkowski z Radomia, który miał pierścionki błogosławić — i sporo pomniejszej szlachty z bliższych i dalszych stron; niektórzy nawet bez zaproszenia, w tej myśli, że gość, choćby całkiem nieznany, zawsze będzie z otwartemi rękoma przyjęty — i że gdy zdarza się sposobność jedzenia i picia, to nie należy jej opuszczać.

Zaroił się tedy podwórzec w Bełczączce od bryk i powozów, stajnie od koni, oficyny od wszelakiej służby, a dwór od barwnych kontuszów, od szabel, od golonych łbów, i pełno w nim było łaciny, niewieściego szczebiotania, lamówek, robronów i rozmaitych „angażantów“.

Latały dziewki służebne z gorącą wodą, pijana czeladź z gąsiorami win zacnych, z kuchni dymiło się od rana do wieczora jak ze smolarni, a okna dworu świeciły i płonęły wieczorami tak, że aż na całym dziedzińcu było widno.

A śród tego rozgardyaszu chodził po pokojach pan Pągowski, trochę pyszny, poważny, ale zarazem jakby odmłodniały, strojny w karmazyny i z szablą jasną od klejnotów, którą panna Sienińska po możnych niegdyś przodkach jako jedyne wiano odziedziczyła.

Chodził, zapraszał, czasem gdy chwytał go zawrót głowy, opierał się rękoma o poręcz krzeseł i znów chodził, częstował gości-personatów, szurgał nogami, zbliżając się do starszych niewiast, ale przedewszystkiem wodził coraz bardziej rozkochanemi oczyma za „swoją Anulą“, która w tym tłumie różnobarwnym, śród spojrzeń często niechętnych, często zazdrosnych, a czasem i pożądliwych, kwitła biała jak lilia, słodka, może trochę smutna, a może tylko ważnością tego, co ją miało spotkać, przejęta.

Aż wieczorem trzeciego święta, we wtorek, zagrzmiały z dziedzińca domowe moździerze oznajmiając gościom i włości, że chwila uroczysta zrękowin nadeszła.

Ustawili się tedy w świetlicy półkolem wszyscy goście, niewiasty i mężczyźni, we wspaniałych strojach, grających jak tęcza przy blasku świec jarzących, a naprzeciw nich stanął pan Pągowski z panną Anną Sienińską.

Uczyniła się cisza, tylko oczy wszystkie utkwione byty w oblubienicę, która ze spuszczonemi oczyma, ze skupieniem i powagą na twarzy, bez uśmiechu, ale i nie żałosna, wyglądała jakby uśpiona.

Ksiądz prałat Tworkowski, mając przy sobie Tecię Krzepecką, trzymającą srebrną tackę z pierścieniami, sam przybrany w komżę, wysunął się z półkola i rozpoczął przemowę do przyszłych nowożeńców.

Mówił uczenie, długo i wymownie, wywodząc, co to były „sponsalia de futuro“ i jak wielką wagę przywiązywał do zrękowin kościół od pierwszych czasów chrześcijaństwa.

Cytował Tertuliana i sobór trydencki i opinie różnych uczonych kanonistów, poczem dopiero, zwróciwszy się do pana Pągowskiego i do panny Sienińskiej, jął przekładać im, jak mądre było ich postanowienie, jak wielkie świadczą sobie wzajem dobrodziejstwo i jak przyszła ich szczęśliwość od nich samych tylko zależy.

Słuchali tego z podziwem zgromadzeni, ale zarazem i z niecierpliwością, gdyż jako krewni, którym wymykało się dziedzictwo, niechętnie patrzyli na ów związek.

Sam pan Gedeon, który od dłuższego stania dostawał zawrotu głowy, począł przestępować z nogi na nogę i dawać znaki oczyma prałatowi, by skończył, co ów, nierychło spostrzegłszy, pobłogosławił wreszcie pierścionki i założył je na palce oblubieńców.

Wówczas zagrzmiały znów armatki na dziedzińcu, a z chórku w izbie stołowej ozwała się hucznie kapela złożona z pięciu grzecznie grających żydków radomskich.

Goście przychodzili teraz kolejno składać życzenia gospodarzowi i pannie — po największej części kwaśne i nieszczere.

Dwie starsze panny Krzepeckie dygały wprost drwiąco przed „wujną“, a pan Marcjan, całując jej ręce, polecał się jej przyszłym łaskom z tak koźlim wzrokiem, że pan Pągowski powinienby go był na dobrą sprawę powtórnie z domu wyłusknąć.

Lecz inni — dalsi krewni, a lepsi i mniej chciwi ludzie — życzyli szczerzej i goręcej.

Tymczasem otworzono szeroko drzwi do izby stołowej; pan Pągowski podał ramię narzeczonej, a za nimi ruszyły inne pary, wśród migotania i chwiejby płomyków od świec, którą spowodował nagły, wpadający aż do sieni, chłodny przewiew powietrza.

Z tej sieni napływała czeladź, już nawpół pijana, z niezliczoną ilością potraw i gąsiorów z winem.

W izbie stołowej, od ciągłego otwierania drzwi, panował chłód tak mocny, że biesiadników, gdy siedli za stołem, aż dreszcz przejął w pierwszej chwili, a z powodu ciągłej chwiejby płomyków świec cała izba, mimo pięknej zastawy, wydała im się dość ciemną i ponurą.

Lecz należało się spodziewać, że wino prędko rozgrzeje krew w żyłach, a wina nie pożałował pan Pągowski.

Był to człek raczej skąpy na codzień, natomiast w wyjątkowych okazyach lubił popisać się tak, by długo o nim mówili.

Zdarzyło się to i teraz.

Za każdym biesiadnikiem stał pachoł z omszałym gąsiorem, a nawet i pod stołem było ukrytych kilkunastu czeladzi z butlami, aby, na wypadek, gdy gość, nie mogący pić więcej, wsunie kielich między kolana, napełnić mu go natychmiast.

Olbrzymie pijackie szklenice, roztruhany, kusztyki lśniły przed każdem nakryciem, tylko przed niewiastami stały mniejsze, włoskie albo też francuskie kieliszki.

Goście nie obsiedli jednakże całego stołu, gdyż pan Pągowski kazał dać więcej nakryć, niż było biesiadników.

Ksiądz prałat rzucił oczyma na owe puste miejsca i począł chwalić gościnność domu i gospodarza, ale ponieważ głos miał zawsze bardzo donośny, a przytem podniósł się w tej chwili nieco z krzesła, chcąc sobie ułożyć wygodniej fałdy sutanny, więc obecni sądzili, że chce wznieść pierwszy toast, i uciszyli się wszyscy.

— Słuchamy! — ozwało się kilka głosów.

— Ej, niema czego — odrzekł wesoło ksiądz.

— Nie toast to jeszcze żaden, choć wkrótce przyjdzie i na to pora, bo widzę, jak niektórzy z ichmościów trą sobie zawczasu czupryny, a pan Kochanowski już i szepce do siebie, i na palcach coś liczy.

Trudno, mości panie!

od kogóż, jak nie od Kochanowskiego rytmów wyglądać.

Ja jeno chciałem rzec, iż chwalebny to jest staropolski zwyczaj te nakrycia dla niespodzianych gości.

— Ba — rzekł pan Pągowski — jak się dom w nocy świeci, to z ciemności zawsze ktoś może nadjechać...

— A może kto i jedzie — ozwał się pan Kochanowski.

— Może pan Grothus?

— Nie... pan Grothus na sejmie.

Jeśli ktoś nadjedzie, to całkiem nieoczekiwany.

— Ale go nie usłyszymy, bo ziemia miękka.

— A no!

pies pod oknem szczeka.

Nuż się ktoś zjawi.

— Z tej strony nikt się nie zjawi, bo to okna na sad.

— I, co prawda, to pies wyje, nie szczeka.

Jakoż tak było.

Pies ozwał się raz, drugi i trzeci, poczem szczekanie jego zmieniło się w nizkie, posępne wycie.

Pan Pągowski wzdrygnął się mimowoli, przypomniał sobie bowiem, jak przed wielu, wielu laty, w innych okolicach, w jego dworze, leżącym o milę od zamku pomorzańskiego, na Rusi, tak samo psy wyły przed nagłym napadem Tatarów.

A pannie Sienińskiej przyszła do głowy myśl, że już jej nikogo czekać nie wolno, i że ktokolwiekby nadjechał z ciemności do oświeconego dworu, to już nadjedzie zapóźno.

Lecz i innym uczestnikom uczyniło się jakoś dziwnie, tembardziej że do pierwszego psa przyłączył się drugi — i za oknem rozległo się podwójne wycie.

Więc mimowoli słuchali w przykrem milczeniu, które dopiero po chwili przerwał Marcyan Krzepecki.

— Nic nam po takim gościu, na którego psi wyją — rzekł.

— Wina! — zawołał pan Pągowski.

Ale puhary były pełne, więc nie trzeba było nalewać.

Stary Krzepecki, ojciec Marcyana, podniósł się ociężale z krzesła, chcąc widocznie przemówić.

Wszyscy zwrócili na niego oczy, a starsi poczęli otaczać dłońmi uszy, aby lepiej dosłyszeć, co powie, lecz on jął tylko poruszać przez dłuższą chwilę ustami, przyczem broda schodziła mu się prawie z nosem, albowiem wcale nie miał zębów.

Tymczasem, pomimo, że na dworze była odwilż i ziemia miękka, z drugiej strony dworu dał się słyszeć jakby głuchy turkot — i rozlegał się dość długo, jakby ktoś dwa razy objeżdżał dziedziniec.

Więc stary Krzepecki, który już był podniósł kielich, postawił go znów na stole i począł patrzeć na drzwi.

A za nim uczynili to wszyscy inni.

— Zobaczyć, kto przyjechał! — rzekł do czeladnika pan Pągowski.

Pachołek skoczył i zaraz potem powrócił.

— Niemasz nikogo — rzekł.

— To dziwne — ozwał się prałat Tworkowski — słychać było wyraźnie.

— Wszyscy słyszeliśmy — odrzekł jeden z bliźniaków Sulgostowskich.

— I psy przestały wyć — dodał drugi.

Wtem drzwi od sieni, widocznie źle zamknięte przez czeladnika, otworzyły się same i do izby wpadł znowu powiew tak silny, że zgasił odrazu kilkanaście świec.

— Co to jest?

zamykać drzwi!

świece gasną! — ozwało się kilka głosów.

Lecz wraz z powiewem wleciał do pokoju jakby przestrach.

Pani Winnicka, osoba bojaźliwa i przesądna, poczęła się żegnać głośno:

— Cicho, acani! — rzekł pan Pągowski.

Poczem, zwróciwszy się do panny Anny ucałował jej rękę.

— Nie pomiesza mi radości byle zgaszona świeca — rzekł — i daj Bóg być jeno do końca życia tak szczęśliwym, jako w tej chwili jestem, prawda, Anulko?

A ona również pochyliła się do jego dłoni.

— Prawda, opiekunie — rzekła.

— Amen! — dokończył prałat.

I, powstawszy począł mówić:

— Mości państwo!

skoro ów niespodziany odgłos powaryował widocznie koncept panu cześnikowi Krzepeckiemu, niechże ja pierwszy będę tłumaczem tych afektów, którymi goreją dla przyszłych nowożeńców nasze corda.

Więc, zanim zawołamy: o Hymen, o Hymenaios, zanim, rzymskiem obyczajem, Thalassiusa, nadobnego młodziana, przyzywać zaczniemy, co daj Bóg, aby jak najprędzej się stało, wznieśmy ex imo ten pierwszy toast za ich pomyślność i za ich przyszłą szczęśliwość: vivant, crescant, floreant!

— Vivant!

vivant! — zagrzmiały wszystkie głosy.

Ozwała się wraz radomska kapela, a za oknami woźnice poczęli palić w ciemności z batów.

Czeladź podniosła też okrzyk w całym domu, a w izbie, śród ciągłych wiwatów, grały łykające wino krtanie:

Vivant, crescant!

floreant!...

Długo trwały okrzyki, tupania nogami, dźwięki z trąb i palba z batów — i uciszyło się dopiero, gdy pan Pągowski wstał, podniósł kielich i ozwał się gromkim głosem:

— Mnie wielce miłościwi, a najmilsi sercu mojemu goście i krewni!...

Zanim moją całą wdzięczność niedołężnemi słowy wypowiem, naprzód uderzę wam czołem za oną życzliwość braterską i sąsiedzką, którąście mi okazali, zebrawszy się tak licznie pod moim ubogim dachem...

Lecz słowa: „pod moim ubogim dachem“ wymówił jakimś dziwnym, cichszym i jakby pokorniejszym głosem, poczem siadł znowu i pochylił głowę tak, że czołem wsparł się istotnie o stół — a goście aż się zdziwili, że człowiek zwykle tak chłodny i dumny ozwał się z taką serdecznością.

Pomyśleli jednak, że wielkie szczęście roztapia choćby najtwardsze serca — i, czekając co dalej powie, patrzyli tymczasem na jego siwą czuprynę, wciąż o krawędź stołu opartą.

— Cicho!

słuchamy! — ozwały się głosy.

I rzeczywiście zapadła głęboka cisza.

Lecz pan Pągowski nie poruszył się wcale.

— Co waści?

co to jest?...

Na Boga!...

— Mów waść! — zawołał.

Ale pan Pągowski odpowiedział tylko okropnem chrapnięciem, przyczem kark i ramiona poczęły mu drgać nagle.

Panna Sienińska zerwała się z miejsca blada, jak ściana i zaczęła krzyczeć przerażonym głosem:

— Opiekunie!

opiekunie!...

Przy stole uczynił się rum i zamieszanie.

Zabrzmiały okrzyki i pytania.

Otoczono Pągowskiego kołem, prałat chwycił go za ramiona i przechylił na poręcz krzesła; inni jęli go zlewać wodą, inni wrzeszczeli, by przenieść go na łoże i puszczać mu krew co prędzej.

Niektóre z niewiast poklękały — niektóre biegały jak szalone po izbie z przeraźliwym lamentem i jękami — a pan Pągowski z zadartą w tył głową, z nabranemi jak postronki żyłami na czole i zamkniętemi oczyma chrapał i rzęził coraz rozgłośniej...

Nieoczekiwany gość przybył istotnie z ciemności — i wstąpił do jego dworu — straszny i nieubłagany.


corpora: wikisources-pl

text:
Amalryk Karnoteński (Amaury de Chartres), ur. w Bena, wiosce należącej do djecezji Chartres, ztąd Amalrykiem z Beny nazwany, był pod koniec XII w. professorem logiki i egzegezy w Paryżu.

Uniwersytet paryzki potępił jego naukę; A. apellował do Papieża, ale Innocenty II zatwierdził wyrok uniwersytetu.

Nie długo umarł A. r. 1204 w St. Martin des Champs, jak mówią, ze zmartwienia.

Uczniowie jego, z pomiędzy których najgłośniejszy Dawid z Dynantu, szerzyli tę heretycką naukę i dla tego niektórzy z nich, na soborze paryzkim 1209 r., na stos zostali skazani.

Amalryk zapożyczył z poganizmu pojęcie materji odwiecznej, jako podścieliska dalszego wszech rzeczy rozwoju.

Chaos, na początku księgi Rodzaju, jest właśnie podług niego ową materją pierwotną, której znowu ruch jest pierwotną wszystkiego przyczyną.

Amalryk, bez ogródki, materję tę utożsamiał z Bogiem.

Bóg u niego jest ową materją, z której wszystko pochodzi i do której wszystko wraca.

Wszystko jest Bogiem, Bóg jest wszystkiém.

Wszystko co jest, jest jedno, a jednością tą jest Bóg, Bóg jest bytem i istotą wszech rzeczy.

Twórca i stworzenie jest jedno i to samo.

Proces Bożego ruchu i rozwoju świata, podobnie jak u Sabeljusza, przebywa tu trzy perjody.

Pierwszy perjod Ojca, a panuje w nim prawo Mojżeszowe; drugi perjod Syna, i wówczas, na miejsce kultu izraelskiego, występuje Sakrament, (Chrzest i Eucharystja); trzeci perjod Ducha Św., rozpoczyna się od Amalryka.

W perjodzie tym ustały już sakramenta i cały zewnętrzny kult religijny.

Duch Św. staje się duszą każdego człowieka, wciela się w każdego i dla tego każdy jest Bogiem, jak Chrystus, a nawet każdy jest Chrystusem i Duchem Św. W Starym Test. podobnie wcielał się Ojciec: w Abrahamie stał się on człowiekiem.

Gruby ten panteizm zgubne za sobą ciągnął następstwa.

Jeżeli bowiem Duch Św. działa wszystko w człowieku, tedy nie ma już grzechu, choćby czynność grzeszną wydawać się mogła.

Zresztą, Bóg teraz jest tylko Miłością, jak kiedyś był tylko Sprawiedliwością; i każdy, kto tylko wierzy, zbawienie ma niezawodne.

Cały chrystjanizm zamienia się u A. na czczy i płaski symbol grubego panteizmu.

Wyznawana w perjodzie Syna transsubstancjacja, jest dla niego tylko obrazem i znakiem stosunku natury do Boga.

Bóg jest powszechną substancją natury; wszystko zresztą inne jest tylko przypadłością tej substancji.

I dla tego Bóg w chlebie jest tak dobrze przed transsubstancjacją jak i po niej.

Symbol tedy ustaje, skoro prawda sama poznana.

Panteistę tego uważają protestanci za jednego ze swoich poprzedników (Staudenmaier).

N.


text:
derewnia, w 16. i 17. wieku przeniesione z małorus.

dla ‘wsi’: derewienka; »w lichej derewni«, »północne derewnie« (Kochanowski); przywędrowała nazwa jak sioło (p.); przysłowiowo: »wielkąście wy derewnią w Koronie naszej«, r. 1606 (o senatorach), »wielką derewnią świecą«, Potocki; ale na Małą Ruś przyszło słowo z Wielkiej, gdzie od 14. wieku dierewnia ‘wiosczynę’ znaczy (sieło jest większe) i ‘folwark’, ‘co w lesie (w dierewach) wyrobiono, wykarczowano’.


text:
Chodynicki Ignacy, karmelita lwowski, ur. 1786, † 1847 r.

Napisał: Dzieje historyczno-polityczne Europy i innych części świata na początku XIX w., Lwów 1817—20, 6 t.; Historja miasta Lwowa, ib.

1828; Dykcjonarz uczonych Polaków, ib.

1833 i 34, 3 t., dzieło to zawiera około 360 bjografji znakomitszych autorów polskich; Wiadomość historyczna fundacjach klasztorów zakonu karmelitańskiego niegdyś w Polsce i Litwie, ib.

1846 (nie 1849).


text: adziamski, ‘perski’, w 17. w. częstsze, od turecko-arabskiej nazwy dla Persji: Adżam (właściwie ‘obcy’).


text:
II.

Cichy cień mnie twój oblata,

Gdy mnie zorze w gaje zwą,

Kiedy słowik nadwełtawski

Łka po rosie piosnkę swą...

Gdy gra łabędź wpośród fal...

Gdy samotna gołębica

Tęskność swoją grucha w dal...

Gdy się wzrok mój w górę rwie,

Tam, gdzie orzeł nadtatrzański

Między gwiazdy dźwiga się...

Kiedy noc miesięczna śni...

Gdy szczęśliwym sen rozdaje

Skarby — niedostępne mi!


text:
CIX.

Wierzę, że do skruchy ty mnie sam przywodzisz,

Ty swojemi słowy upadłego chłodzisz,

Boś rzekł, ze nie może nikt wchodzić do ciebie,

Oprócz, by go ociec twój wciągnął do siebie.

To żeś mi dał poznać, wszech zbawienia chciwy, 5

Uniżenie proszę, ojcze dobrotliwy,

Spół i z synem miłym i Duchem swym świętym,

Grzech odpuść, daj potem być w twe gmachy wziętym.

Zmiłuj się nademną, zmiłuj się, łaskawy

Ojcze, nie dopuszczaj, by złośliwe sprawy, 10

Grzechy i występki, winy, niedbałości,

Miały w zatracenie podać me krewkości.

Ty, co[1] upadłego nie pragniesz zginienia,

Owszem, dobrotliwy, czekasz nawrócenia,

Coś przyszedł pocieszać w żałości rzewliwe, 15

Owce w swą owczarnią odnosić błędliwe,

Zmiłuj się, nie chowaj pomsty do żywota

Przyszłego, lecz ma złość i z grzechem prostota

Niech, proszę, odnosi tu z pomstą karanie,

Kiedyć się spodoba i jak raczysz, Panie.

20

Przypi


text:
24.

Niels Henryk ujrzał w bramie Rui Hofmann, czekająca na brała, który poszedł kupić chleb na drugą stronę ulicy.

Bała się zawsze o niego, gdyż kulał potrosze.

Spoglądała na lśniący w świetle bruk i wyżej, po piętrach, aż hen ku gwiazdom, gdzie jednak były tylko różowe chmury.

Niels zmierzył spojrzeniem jej gęsie, kręte włosy, ubogą sukienkę flanelową, rozdeptane, brudne trzewiki i bladą, jakiemś nieznanem życiem przepojoną twarz.

Potem brutalnemi oczyma zdarł z niej odzież, ona zaś, zadrżawszy przed czemś nieznanem, jak nigdy jeszcze w życiu, obróciła się i weszła zwolna, zmieszana na schody.

Niels Henryk patrzył za nią.

— Żydowica! — syknął przez zęby.

Głos powracającego starego Gisewiusa zbudził go z dumań.

Zapalił cygaro, nasunął niebieską czapkę na kark i wyszedł leniwo.


text:
Altarja, od łac. altare, ołtarz, znaczy fundusz albo zapis na utrzymanie ołtarza lub kaplicy w kościele.

Stąd altarzysta, kapłan przy pewnym ołtarzu, z funduszu na tenże ołtarz przeznaczonego opłacany.

Tak nazywano wogóle kapłana dodanego do pomocy plebanowi; niektórzy zwali go ałtarzystą lub ołtarzystą.


text:
A jak poszedł król na wojnę,

Stach śmiertelną dostał ranę,


text:
←Litania o Najświętszym Sakramencie Ołtarzyk polski katolickiego nabożeństwa

Akty do Najświętszego Sakramentu w czasie procesyi Nabożeństwo o męce i śmierci Pańskiej→

AKTY

do Najś.

Sakramentu w czasie procesyi.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

który z wysokości nieba zstąpiłeś na ziemię dla zbawienia naszego, i będąc prawdziwym Bogiem, stałeś się prawdziwym człowiekiem.

Niech wszelkie kolano na niebie, na ziemi i pod ziemią upada przed wielkością bóstwa Twego.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

któryś w żywocie Twéj Matki, Panny niepokalanéj, nawiedził Elżbietę.

Błagamy Cię, o Boże!

sprawiaj nam takież skutki łaski Twéj, jakieś natenczas w domu Zacharyaszowym uczynił.

Bądź pochwalon miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

któryś był na ręku Najś.

Panny do kościoła jerozolimskiego niesiony, kiedy Ci zabieżał Symeon i od przyczystéj Matki Twéj przyjął Cię, Boga swojego.

Daj nam tak Ciebie w Komunii św. przyjmować, abyśmy się godziny śmierci nie lękali, ale na sąd Twój wieczny z ufnością i z pokojem czekali.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

któryś dzieciątkiem jeszcze będąc, musiał do Egiptu być unoszony przed srogim nieprzyjacielem.

Daj, nam prosimy, abyśmy umieli unikać pokusy do grzechu, abyśmy znali się tu być pielgrzymami na wygnaniu, do nieba tęsknili i tam serca swe w pokornéj modlitwie zwracali.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

któryś do Jeruzalem dobrowolnie zbliżał się na mękę, kiedy pobożne rzesze i niewiniątka poprzedzały Cię, wołając: Błogosławiony, który idzie w Imię Pańskie!

Daj nam Boże niewinność serca i gotowość głoszenia Twojéj chwały.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

któryś od swoich nieprzyjaciół, jako najgorszy złoczyńca, publicznie był prowadzony.

Niech Ci tę zniewagę osłodzimy, wołając z najgłębszą pokorą: Boże nasz!

Tobie cześć, Tobie chwała na wieki!

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

któryś cierpliwie niósł krzyż swój na górę Kalwaryi.

Jak byłeś wówczas pośmiewiskiem dla tłumów grzeszników, zaślepieniem i szaleństwem rażonych, tak miéj teraz od nas, od wszystkiego świata, od chórów anielskich pokłon, uwielbienie i chwałę, boś Ty jest Bóg nasz i Pan nasz.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony, który nikim nie gardzisz i nikogo nie opuszczasz.

Nawiedź nas, błagamy, w godzinę śmierci naszéj, iżbyś nas posilił na drogę wieczności i stał się nam wieczną szczęśliwością.

Boże litościwy!

żebrzemy o to Twego miłosierdzia.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu, w Sakramencie utajony!

który wraz z nieograniczoną łaską ukończywszy swe dzieło odkupienia, krwią przenajświętszą je zapieczętowawszy, wstąpiłeś na niebiosa i siedzisz na prawicy Boga Ojca wszechmogącego, a ztamtąd przyjdziesz sądzić żywych i uarłych.

Przyjmij nas, błagamy, dokrólestwa Twéj chwały, nie pomnąc na nasze winy.

Błogosław Panie!

domy chrześciańskie, gdzie przykazań Twoich strzegą, i daj nam łaskę potrzebną do ciągłego onych zachowania.

Błogosław nam w doczesnych naszych potrzebach, ile tego do służby Twojéj i do zbawienia naszego pożądamy.

Błogosław wszystkim, którzy tu są przytomni, i tym, co się nie mogąc z nami tu połączyć, mają swe serce do Ciebie obrócone.

Daj nam wszystkim, którzy teraz na Ciebie, Boga naszego zakrytego, ze czcią patrzymy, oglądać oblicze Twoje przenajświętsze w radości nieskończonéj przez wszystkie wieki wieków.

Amen.

Modlitwa po procesyi.

Przyjmij, o Panie!

łaskawie tę cześć i uszanowanie, któreśmy Ci publicznie oddali.

Są one wprawdzie małe względem Twéj wielkości i majestatu, aleć wiesz, że jesteśmy słabymi ludźmi, przeto przestajesz na naszéj acz słabéj, lecz dobréj chęci.

Nie wypuszczaj nas Pnie z Twojéj opieki, którzy póki nam życia stanie, wielbić będziem Imię Twoje, i publicznie przed światem wyznawać, że jesteś Panem i Bogiem naszym, który żyjesz i królujęsz z Ojcem i Duchem świętym n wieki wieków.

Modlitwa przed N. Sakramentem.

Jezu pełen miłości!

drogi Zbawicielu!

który z nieograniczonego miłosierdzia Swojego zamieszkałeś z nami w Najświętszym Sakramencie, w Nim CIę uwielbiam, jak swojego wszechwładnego Pana i Boga.

Oddaję Ci cześć z uczuciem jak najgłębszéjpokory.

Dziękuję Ci z całego serca za dobroć nieskończoną, którą nam niegodnym wyświadczyłeś.

Przyciśnięty(a) nicością moją przychodzę do Ciebie, wielki i miłosierny Boże, błagać Cię za tylekrotnie popełnione winy, zapomnij Pnie o grzechach moich; pamiętaj tylko na miłosierdzie Swoje.

Wejrzyj na szczerą chęć poprawy i na gorące życzenie, bym sie cieszyć mógł(a) chwałą Twoją w Najświętszym Sakramencie.

Tak jest, z głębi duszy mojéj pragnę Cię tak kochać, błogosławić, czcić i chwalić, jak Cię kochają, błogosławią, czczą i chwalą Aniołowie i Święci.

Amen.


text:
Bruno święty (17 Maja), wircburgski (Herbipolensis) bp od r. 1034—1045, książę Karyntji, krewny cesarza Konrada II.

Niepochlebne o nim podania Aventina (ob.

Turmair) w Annales Boior.

upadają w obec innych świadectw poważniejszych (ob.

Bollandist.

17 Maji t. IV i VII).

Gdy z cesarzem Henrykiem III szedł na Węgry i w zamku Rosenberg, nieopodal Ips, z nim przebywał, w czasie wieczerzy zawaliła się posadzka.

W siedm dni potem, 27 Maja umarł w skutek potłuczenia.

Commentaria in Psalmos, in Cant., in Symbolum Apost. et S. Athanasii etc. wyszły najprzód w Kolonji 1494 r. i często później były przedrukowywane.

Są także ap.

Migne, Patrol, lat.

t.

142.


text:
Augustyn Triumphus, słynny pisarz zzakonu augustjanów, ur. w Ankonie r. 1248 (zkąd jego imię Jan z Ankony, Johannes Anconitanus).

Wstąpił do zakonu, po skończeniu studjów filozoficznych: jenerał zakonu Klemens d'Osimo posłał go, razem z Idzim Colonna, do Paryża, gdzie uczył wówczas św. Tomasz z Akwinu.

Otrzymawszy stopień doktora teologji, nauczaniem swojém, tak w uniwersytecie tamtejszym jak i w klasztorze, nabył wielkiej sławy.

Młodym jeszcze będąc, był na soborze powszechnym w Lyonie (1274) i ztamtąd został powołany na kaznodzieję do Padwy, przez Franciszka, księcia Karrary.

W końcu znajdujemy go w Neapolu, na dworze Karola II (1284—1309), i Koberta (1309—1343), którym oddał znakomite usługi w licznych poselstwach.

Pośród tych zajęć nie zapomniał interesów swojego zakonu, dla którego fundował wiele klasztorów w Kalabrji.

Um.

w Neapolu r. 1328 2 Kwiet., w 85 r. życia, jako arcybiskup Nazaretu in part. inf.

Pisma jego są liczne, ale mało drukowanych.

Znajdują się w rękopismach, jedne w Padwie, inne w Medjolanie, w Rzymie (Bibliotheca angelica), a prawie wszystkie razem w Bolonji (S. Domenico).

W bibliotece watykańskiej znajduje się jeden egzemplarz kompletny jego dzieł, skopiowany z oryginalnego manuskryptu, kosztem jego rodzinnego miasta, w wielu pięknych woluminach.

Pomiędzy jego pismami, oprócz kazań, zasługują na uwagę dzieła egzegetyczne, jego Kommentarze na Ezechiela, św. Mateusza, św. Marka, św. Jana, na Dzieje Apostolskie i św. Pawła, do których można dodać dwa inne kommentarze: Commentarius in Orat.

Dominicam, wydany przez Augustyna Anioła Rocca, w Rzymie 1587, i Comment. in canticum Deiparae et Salutationem angelicam, wydał Angelus Rocca, Rome 1590—1592, tudzież wyd.

Petrus de Alva et Astorga, w dziele Bibliotheca Mariana, Matriti 1648.

Śmierć go spotkała przy pracy nad dziełem Milleloquium ex S. Augustini operibus (ed.

Lugd.

1555), które skończył Bartholomeus, biskup Urbinu, i ztąd temu ostatniemu jest przypisywane.

Inne pisma są filozoficzne, dogmatyczne i prawnicze.

Do pierwszych należą kommentarze na Porfirjusza, oraz na logikę i metafizykę Arystotelesa.

Pomiędzy pismami dogmatycznemi, zasługują na uwagę, traktat de Spiritu Sancto contra Graecos, i drugi de Consolatione animarum beatarum.

Z pomiędzy pism prawniczych, obok ksiąg: de Potestate Praelatorum; de Potestate Collegii, mortuo Papa; de Ortu Romani imperii: de Sacerdotio et Regno, ac de donatione Constantini, najważniejszém jest Summa de Potestate ecclesiastica (ed.

Aug.

Vind.

1473; Rome, 1473, 1579, ed.

Angelus Rocca, 1582), które dedykował Papieżowi Janowi XXII (1316—1334) i przez które wziął udział w ówczesnym sporze, o stosunku władzy papiezkiej do władzy świeckiej.

Augustyn dał się zadaleko unieść w tej walce.

Równie, jak franciszkanin Alvarus Pelagius, utrzymuje on: „że władza papiezka sama jedna pochodzi bezpośrednio od Boga; że w obec niej wszystka władza cesarzów i królów jest delegowaną; że tém samém Papież sam może wybierać króla i odjąć wyborcom prawo wyboru, tak jak im go udzielił; że, bez potwierdzenia i koronacji przez Papieża, monarcha wybrany nie może prawnie rządzić cesarstwem, chociaż mógł bezpośrednio rządzić Niemcami.“ Possevin'a, Apparatus sacer podaje kompletny katalog pism Augustyna.

Cf. Gandolphe'a de 200 Celeb.

Augustini script. p.

81.

(Hagemann).

X. M. G.


text:
Biskop (Biscopus), św. opat, zwany pospolicie Benedyktem, po angielsku Bennet Biscop (d.

12 Stycz.); ur. ok. r. 628 ze znakomitej rodziny w Nortumberland; wychowany na dworze królewskim.

Służył najprzód wojskowo; lecz w 25 lub 30 roku życia opuścił żołnierkę, a został zakonnikiem reg.

św. Benedykta.

Życie jego upłynęło na pielgrzymkach do Rzymu i do sławniejszych klasztorów benedyktyńskich za granicą.

Z Rzymu sprowadzał relikwje śś., księgi liturgiczne i dzieła ojców śś., z Lerinu zaś i innych klasztorów benedyktyńskich brał normę do urządzenia swego zakonu i szkół w Anglji.

Założył dwa klasztory z kościołami, o 2 mile od siebie odległe: r. 674 w Weremouth (v.

Wearmouth, łac. Wiremuth) pod tytułem św. Piotra, i następnie w Jarrow (v.

Yarrow, monasterium Gerwicense) pod tyt.

św. Pawła; do budowy i upiększenia ich sprowadzał robotników z Gallji, od których nauczyli się potém angielscy.

Z tych klasztorów wychodzili uczeni i gorliwi kapłani, zasiadający biskupie stolice w Anglji.

Biskop um.

r. 703.

Żywot jego opisał W. Beda (ob.) w Vitae quinque priorum abbatum Wiremuthen.

et Gerwicensium, i w Histor.

eccl. gent.

Angl. ap.

Mabillon, Acta ss. ord. s.

Bened.

saec.

II, Bolland.

Acta ss.

12 Januar.

Cf. Lingard, Les antiquités de l’Église anglo-saxone.

trad.

par Cumberworth.

Paris 1828 s. 144—147.

Montalembert, Les moines d’occident, t. IV, Paris 1867 s. 425—487.

X. W. K.


text:
15.

Bąk.

Bąkiem nazywamy kulę próżną o wysokiej na palec nóżce; puszczona, buczy jak bąk, dlatego nazwa „bąk.“ Buczenie powstaje wskutek napływu powietrza do wnętrza kuli, przez znajdujący się w boku jej otwór.

Ścianki otworu powinny być ostre, aby łatwiej powietrze przecinały.

Aby bąka puścić, potrzebny do tego jest tak zwany klucz.

Jest to kawałek drzewa z dziurką na jednym końcu i drugą mniejszą poprzeczną, z pierwszą się łączącą.

Przez ową poprzeczną dziurkę przetykasz sznurek i owiązujesz dokoła nożkę bąka; następnie owiniętą sznurkiem nożkę wstawiasz w ów szerszy otwór.

Gdy szybko za drugi koniec sznurka pociągniesz, bąk z klucza wyskoczy i będzie tańczył, bucząc poważnie.


text:
Jakoż postanowił Marcyan sam oświadczyć pannie Sienińskiej, że Bełczączkę może zawsze uważać za dom własny, ale odłożył tę rozmowę aż do czasu ukończenia ceremonij pogrzebowych, pierwej bowiem chciał pogadać z ojcem, któren z powodu procesów, jakie przez całe życie prowadził, znał się na prawie i umiał zapobiegać z góry wszelkim trudnościom.

Obaj byłi zresztą przekonani, że sprawa ich jest dobra, więc na drugi dzień po wypadku, właśnie w chwili, gdy pana Pągowskiego wkładano w trumnę, zamknęli się w bocznej izbie i poczęli z równie dobrą otuchą uradzać.

— Opatrzność nad nami! — mówił stary — nic, tylko Opatrzność — i Pągowski ciężko odpowie przed Nią za tę krzywdę, którą nam chciał wyrządzić.

— A niech odpowiada — odrzekł Marcyan.

— Nasze szczęście, że tylko chciał, a nie zdążył, bo teraz wszystko weźmiemy w ręce.

Już się Sulgostowscy skłócili ze mną, ale pierwej ja im duszę wydrę, niż oni nam jeden zagon z Bełczączki.

— Ha, szelmy!

tacy synowie!

bodaj ich skrzywiło!...

Wszelako nie ich się boję, jeno testamentu.

Wypytywałeś księdza Tworkowskiego?

Jeśli kto co wie, to on.

— Nijak mi było wczoraj, bo zdybał mnie przy kłótni z Sulgostowskimi i rzekł nam: „Nieboszczyk jeszcze nie ostygł“... potem wyjechał po trumnę i po księży — a dziś nie było czasu.

— Nuż Pągowski tej tam kozie wszystko zapisał.

— Nie miał prawa, bo to majątek po nieboszczce, naszej najbliższej krewnej.

— To też się testament zwali, ale będą koszta, jazdy do trybunałów...

Bóg wie co!

— Ojciec do procesów zwyczajny, ja zaś ułożyłem sobie w głowie coś takiego, że nie będzie potrzeba żadnych procesów, tymczasem beatus qui tenet, przeto już się z Bełczączki nie ruszę i po czeladź naszą już posłałem.

Niech mnie potem rugują — Sulgostowscy albo Zabierzowscy!

— Ale ze strony dziewki, jeśli jej zapisano?

— A kto się za nią ujmie?

Dziewka jak palec na świecie: ni krewnych, ni przyjaciół — zwyczajnie sierota.

Komu się zechce karku dla niej nadstawiać, narażać się na zwady, na pojedynki, na ekspensa?

Co ona kogo obchodzi?

Taczewski się w niej kochał, ale Taczewskiego niema; może wcale nie wrócić, a choćby wrócił, to golec — i na procesach tyle się rozumie, co mój koń.

Prawdę rzekłszy, to położenie jest takie, że choćby jej nie Pągowski, ale rodzony ojciec Bełczączkę zapisał, to jeszcze moglibyśmy tu zjechać i rządzić, jak nam się podoba, pod pozorem opieki nad sierotą.

Ja myślę, że Pągowski chciał jej dopiero w intercyzie poczynić zapisy — więc albo testamentu wcale się nie znajdzie, albo jeśli się znajdzie, to taki stary, z zapisem dla panny Sienińskiej, jako dla wychowanki...

— A taki da się zwalić — rzekł stary — moja w tem głowa!

Chociaż procesu się nie uniknie.

— Czemu zaś?

Ja słucham co ojciec mówi, ale myślę, że się uniknie.

— Kiedy, bo to, mówiąc między nami, nieboszczka Pągowska (głupia była...

Panie, świeć nad jej duszą!) zapisała wszystko mężowi, więc i on miał prawo zapisać, komu chciał.

Ostatnie słowa wypowiedział starszy pan Krzepecki, rozglądając się na wszystkie strony i prawie szepcąc, chociaż wiedział, że w izbie prócz nich niema nikogo więcej.

Lecz syn zapytał:

— Jak ona mogła mu zapisać, skoro zginęła nagłą śmiercią?...

— Data jest w rok po ślubie: widać Pągowski to z niej wydurzył dlatego, że tam, gdzie mieszkali, niebezpieczne strony i nikt nie wie, kiedy mu Tatary requiem zawyją.

Wzajem sobie zapis uczynili i testamenta były złożone w grodzie w Pomorzanach, skąd je Pągowski tu przywiózł.

Chciałem się wtedy z nim prawować, alem wiedział, że nie wskóram.

Teraz co innego...

— Teraz obejdzie się całkiem bez procesu.

— Jeśli się obejdzie, to tem lepiej, ale trzeba być gotowym...

— Ej! — nie trzeba.

— Jakoż ma być?

— Już ja bez ojca poradzę.

Usłyszawszy to, stary pan Krzepecki rozgniewał się.

— Ty poradzisz?

co?

jak?

Jeno mi ty roboty nie psuj.

On poradzi!...

Alboś to nie radził, żebym z Silnickimi o Drążków dał spokój, bo nie sposób!...

Nie sposób?...

Dlaczego?...

Zaprzysięgano świadków na gruncie — wielka rzecz!

Kazałem ludziom nabrać w buty ziemi z mego podwórza — no i co?

I poszli na grunt Silnickich i żaden fałszywie nie przysięgał, gdy mówił: „Przysięgam, że ta ziemia, na której stoję, jest pana Krzepeckiego!“ A tybyś rok myślał i nic takiegobyś nie wymyślił.

Ty poradzisz? — patrzcie go!...

I począł z gniewu poruszać bezzębnemi szczękami, jakby co żuł, przyczem broda zbiegała mu się zupełnie z zakrzywionym jak u drapieżnego ptaka nosem.

A syn rzekł:

— Odsapnij ojciec i posłuchaj.

Jak chodzi o to, by lege agere cum aliquo, to ja zawdy ojcu ustąpię, ale co się tknie dziewek, to moja esperyencya większa i sobie więcej ufam.

— No?...

— Przeto jeśli przyjdzie do procederu z panną Sienińską, to nie w żadnym trybunale.

— Co że zamyślasz?

— Nietrudno zgadnąć.

Albo mi to nie czas?

albo to taką drugą dziewkę znajdziesz ojciec w całej okolicy?...

To rzekłszy, pan Marcyan zadarł głowę do góry i począł patrzyć ojcu w oczy, a ów patrzył na niego także pytającym wzrokiem i żuł szczękami, a potem spytał:

— To tak?

— Czemuby nie?

Mnie to już od wczoraj chodzi po głowie!

— Hm!

czemu nie?

Dlatego, że goła jak Łazarus.

— Ale do Bełczączki przyjdę śpiewający, bez żadnych impedymentów.

Goła jest, ale to dziewka z wielkiej krwi...

A pamięta ojciec, co Pągowski powiadał, że gdyby się tak w papierach Sienińskich rozpatrzyć, to możnaby z pół województwa wyprocesować?

Przecie i Sobiescy na nich wyrośli, więc byłaby i protekcya królewska.

Sam król powinien o jakowejś sprawie pomyślić...

A mnie dziewka dawno w oko wpadła, bo też łakomy to kąsek, łakomy!

łakomy!

I począł podskakiwać na swych krótkich nogach, oblizując się zarazem po wąsach — przyczem wyglądał tak szpetnie, że stary Krzepecki rzekł:

— Nie zechce cię.

— A starego Pągowskiego chciała? — co?

a mało było takich, co mnie chciały?

Siła poszło młodych chłopów do chorągwi, więc dziewki można będzie na kopy kupować, jak ufnale.

Wiedział stary Pągowski, dlaczego mnie z domu przepędził — i nie byłby przepędzał, gdyby się o dziewkę nie bał.

— Ale suponując, że cię nie zechce, to wówczas co?

Złe błyski mignęły w oczach Marcyana.

— To wówczas — odrzekł z naciskiem — z dziewką bez żadnej opieki można tak postąpić, że jeszcze sama będzie się do kościoła prosić...

Lecz stary przestraszył się temi słowami.

— Hę? — zapytał.

— A wiesz ty, że to gardłowa sprawa?

— Wiem, że za Sienińską niktby się nie ujął!

— A ja ci mówię: wara!

I tak już są na ciebie krzyki.

Proces o majątek wygrasz czy przegrasz, bezecnym nie zostaniesz — a to kryminał — rozumiesz?

— Bo też do tego i nie przyjdzie, chyba żeby sama chciała.

Ale wy mi nie przeszkadzajcie, jeno zróbcie tak, jak powiem.

Weź ojciec po pogrzebie Tecię do domu, a jeśli się pozór jakowyś znajdzie, to i starą Winnicką, ja zaś tu przy dziewce ostanę z Agnieszką i Joanną.

Gadziny to są, zawzięte na każdą, która od nich młodsza i urodziwsza.

Już one wczoraj zaczęły tę niebogę żądłami żgać, a cóż dopiero będzie, gdy pod jednym dachem z nią zamieszkają.

Toż ją będą kłóć, toż kąsać, toż poniewierać, toż łaskawy chleb wymawiać!

Tak to widzę, jakobym w książce czytał — a to woda na mój młyn.

— Cóż na nim zmielesz?

— Co zmielę?

To, że często umyślnie na kłótnię wpadnę, tamte żmije zwymyślam, czasem której w pysk dam: — „a zasię!“ — a ją po rękach, ba i po kolanach wycałuję: „Jam twój defensor, jam brat, jam prawdziwy przyjaciel — tyś tu prawdziwa pani!“ I myślisz ojciec, że się w niej serce nie rozpłynie, że nie pokocha tego, kto jej będzie tarczą i obroną, kto jej będzie obcierał łzy, kto będzie nad nią w dzień i w noc czuwał?

A jeśli w rozżaleniu, w zapamiętaniu i we łzach przyjdzie do jakowejś ekstraordynaryjnej konfidencyi, to tem lepiej, tem lepiej!

tem lepiej!...

Tu Marcyan począł zacierać ręce i patrzyć na ojca tak koźlemi oczyma, że stary aż splunął.

— Tfu!

poganinie!

Tobie zawsze jedno na myśli.

— Bo aż po mnie mrowie chodzi, jak na nią spojrzę.

Niedarmo mnie Pągowski stąd wymiatał.

Nastała chwila milczenia.

— To tedy, powiesz Joannie i Agnieszce, by w myśl twoją czyniły?

— Im?

Im nie trzeba nic mówić, ani niczego uczyć — bo ich natura wystarczy.

Jedna Tecia gołąb’, a to kanie.

Jakoż nie mylił się pan Marcyan, albowiem siostry jego już poczęły, każda po swojemu, opiekować się panną Sienińską.

Tecia brała ją co chwila w ramiona i płakała z nią razem, a Joanna i Agnieszka pocieszały ją także, ale inaczej.

— Co się nie udało, to się nie udało — mówiła starsza — ale waćpanna się uspokój.

Nie będziesz nam wujną, bo Pan Bóg tego nie chciał, ale nikt ci tu krzywdy nie uczyni i kawałka chleba nie pożałuje.

— I do żadnej roboty nikt cię nie będzie napędzał — ciągnęła druga — bo wiemy, żeś tego niezwyczajna.

Jak ochłoniesz a sama zechcesz, to co innego, ale poczekaj z tem, aż ci żal przejdzie, bo w samej rzeczy wielkie spotkało cię nieszczęście.

Miałaś tu być panią, miałaś mieć męża, a teraz nie masz nikogo prócz nas; ale wierzaj, że chociażeśmy nie krewni, będziemy dla cię jakby krewni.

Poczem znów Joanna:

— I zgódź się z wolą Boską.

Bóg cię w tem doświadczył, ale za to inne grzechy ci odpuści.

Bo jeśliś może nadto dufała w urodę, albo pożądała bogactw i strojów — (wszyscy my przecie grzeszni — i dlatego tylko to mówię), to się jedno za drugie policzy.

— Amen — zakończyła Agnieszka.

— Daj za duszę nieboszczyka na kościół jaką lamówkę, albo mały klejnocik, bo ci teraz nic po wyprawie, a już my uprosimy naszego ojca, żeby ci na to pozwolił.

Tak mówiąc poczęły bacznemi oczyma spoglądać na szaty, leżące na stole, i na skrzynie, w których była wyprawa.

Brała je ciekawość tak niezwalczona zobaczyć, co tam jest, że wreszcie Joanna rzekła:

— Możeby ci trocha w szukaniu dopomódz?

I po tych słowach obie rzuciły się na skrzynie, na puzdra, na łuby, w których leżały jeszcze niewypakowane po powrocie z Radomia szaty, i nuż je wydostawać, nuż rozkładać, nuż oglądać do światła i pod światło — nuż przymierzać.

A panna Sienińska siedziała w ramionach słodkiej Teci jak odurzona — nic nie słysząc i nie widząc, co się z nią i koło niej dzieje.


text:
Broda hebr. zakan (właściwie część twarzy, podbródek, następnie włosy na nim wyrastające), łac. barba.

Jak u wszystkich ludów wschodnich, tak i u żydów broda uważała się za zaszczytną ozdobę twarzy.

Nietylko jej nie golono, ale starannie pielęgnowano, a jak u nas całuje się ręka[1], lub ramię osoby poważnej, na znak uszanowania, tak u żydów całowano koniec brody (II Reg.

20, 8).

Broda oznaczała człowieka poważnego i wolnego; obcięcie zaś przymusowe było znakiem pohańbienia i niewoli.

II Reg.

10, 4. jako o najwyższém pohańbieniu opowiada, iż Hanon, król ammonitów, kazał na pół ogolić brody posłom Dawidowym.

Prorocy, jako znak najsromotniejszej niewoli przepowiadają: „Każda głowa łysiną, a każda broda ogoloną będzie, a na wszystkich rękach więzy, a na każdym grzbiecie włosienica“ (Jer.

48, 7.

Isai.

15, 2.

Cf. Ezech.

7, 18).

Ztąd i przy Męce Pańskiej jedném z największych upokorzeń było wyrywanie włosów z brody P. Jezusa (Isai.

50, 6.

Mat.

26, 27).

Zatém idzie, że dobrowolne ogolenie, lub wyrywanie sobie brody, było znakiem najwyższej żałoby (I Esd.

9, 3), uznaniem swego poniżenia.

Jeremjasz opowiada (ap.

Bar.

6, 30), że w Babilonji kapłani golili głowę i brodę.

Z powyższych pojęć o brodzie wynika, że obyczaj ten był symboliczném wyrażeniem, iż ogolony staje się niewolnikiem bóstwa.

W tém znaczeniu podstrzygali sobie włosy do koła i golili część brody, stykającą z włosami, [2] moabici i inne ludy pogańskie (Jer.

9, 26.

25, 23.).

Prawo Mojżeszowe, aby przeciąć okazję do zabobonu, takiego podstrzygania i golenia zabroniło (Lev.

19, 27.

21, 5).

Cf. Spencer, Diss. de lege tonsuram orbicularem prohibente, in Ugolini Thesaur.

antiquitt. ss. v.

30.

To samo poszanowanie brody jest jeszcze i dziś u ludów wschodnich: przysięgają na brodę.

(Coś podobnego widzimy na Zachodzie.

W dyplomie z r. 1112, czytamy: Quod ut ratum et stabile perseveret in posterum, praesenti scripto sigilli mei robur apposui cum tribus pilis barbae meae.

Ob. Du Cange, Glossar.

v.

Barba.)

O występnym mówią, że shańbił swoją brodę i stał się jej niegodnym; za niektóre występki istnieje kara obcięcia całej, lob części brody, i ta uważaną jest na równi z obcięciem nosa.

Co do ludów europejskich, lubo Grecy od czasów Aleksandra W. zarzucili brody, jednak chrześcjańskie duchowieństwo poszło za zwyczajem wschodnim i nosiło brody.

Rzymianie wkrótce po Grekach zaczęli się golić: Scypio afrykański miał być pierwszym, który do tego dał przykład.

Adrjan cesarz (117 po Chr.) znowu wprowadził noszenie brody.

Sławnej długości brodę miał Julian Apostata (361 r.).

U innych ludów, tak wchodzących w skład cesarstwa Rzymskiego, jako i nie należących do niego, broda była w poszanowaniu.

Ztąd zdaje się, że zwyczaj golenia brody między duchowieństwem nie sięgał dalej za Rzym i Italję; a jak na pomnikach greckich wszystkie osoby są obdarzane brodami, tak przeciwnie, na najdawniejszych malowidłach katakumb rzymskich nawet prorocy Starego Test. (np. Izajasz, Jonasz) są malowani bez (ryciny ob.

w dziele Northcote etc.

Rome souterraine, n. 3 i 4...).

W innych stronach Kościoła łacińskiego duchowieństwo nosiło brody, za przykładem ludzi świeckich.

Praktyka nie było stałą; sobory miejscowe zakazywały lub nakazy wały noszenie brody odpowiednio do czasowych względów, tak can.

44 Concilii Cathagin.

IV mówi: Clericus nec comam nutriat, nec larbam radat (Duchowny niechaj ani włosów nie zapuszcza, ani brody nie goli); ostatni jednak wyraz radat jest tu wątpliwy.

Wyjątek stanowili tu tylko zakonnicy.

Consuetudines Monasterii S. Crucis (w Bordeaux), pisane ok. r. 1300, zachowały i przekazały nam spis ziół, które kładziono do wody, mającej służyć ku goleniu: „Hortum, qui est juxta infirmatorium et refectorium juxta dictum claustrum debent gubernare monachi parvi seu juveniles, et debent tenere garnitum de romaris, de salvia, de majoracis, de bazalis, de menta et de ruta, ut monachi tam sani quam infirmi, possint exinde recipere pro ponendo in aqua quando vult radi“ (ap.

Du Cange, Glossarium v.

Barba).

Przy wstąpieniu do klasztoru, zanim nowicjuszowi ogolono brodę, wprzód ją poświęcano (benedictio barbae), ztąd „poświęcić Bogu brodę“ (barbam Deo consecrare) znaczyło: wstąpić do zakonu.

Braciszkowie tylko (fratres conversi) niektórych zakonów, jak cystersów i kartuzów nosili brody, zkąd nazywano ich braćmi brodatymi (fratres barbati).

Zwolna też zwyczaj golenia, przyjęty w kościele rzymskim, rozszerzył się do całego zachodu, tak dalece, że wschodni, a osobliwie Focjusz i Cerularjusz, robili zachodnim z tego tytułu wyrzuty.

Odpowiedź na te zarzuty daje Christianus Lupus, Dissert. de VIII synod.

gen. c.

5.

Po X w. na wielu synodach spotykamy nakaz dawany duchownym golenia brody.

Nareszcie i synod powszechny lateraneński (1514, sess.

9) zakazuje noszenia brody, a synod odbyty w Siponto 1578 nakłada karę 6 skudów na każdego duchownego, któryby się nie golił przynajmniej co 8 dni.

Synody w Civita-Castellana i w Amelia odbyte 1595 r. zakazują nawet noszenia włosów na podbródku.

Św. Karol Boromeusz przestrzegał pilnie tego punktu karności w swojém duchowieństwie.

Synod w Tours 1583 r. nakaz golenia rozciągnął do zakonników: „monachi omnes... habeant barbam rasam.“ Papieże w pierwszych wiekach po większej części golili brody; pokazuje się to z dawnych medali.

Juliusz II (1503) pod koniec swego pontyfikatu zapuścił brodę.

Leon X i Adrjan VI nie naśladowali go, ale poszedł za jego przykładem Klemens VII i następni Papieże aż do Klemensa XI (1700), od którego znowu zawsze brodę golą.

Powiadają, że kardynał Bessarion po śmierci Mikołaja V (1455) byłby został Papieżem, gdyby nie broda, którą starannie pielęgnował wówczas, kiedy wszyscy kardynałowie jej nie nosili.

Bonarotti w swoich Szkłach cmentarnych (Vetri cemiteriali p.

50) powiada, że dawni chrześcjanie obrazy Zbawiciela i świętych przedstawiali w wieku młodzieńczym bez brody, na oznaczenie ich wiekuistej niezmienności.

Dla oznaczenia nieśmiertelności przyjął się zwyczaj golenia zmarłym brody i strzyżenia włosów.

Anonim turoneński w swojém Specul.

Eccles.

i św. Djonizy aleksandr. u Euzebjusza mówią, że zwyczaj ten wyrażał wiarę, że zmarli odmłodnieją w zmartwychwstaniu powszechném.

Pisali o tym przedmiocie: Józef Walerjan kard. Vanetti, Barbalogia, ovvero ragionamento intorno alla barba, Roveredo 1759; Muratori, Dissert.

XXIII; A. Kacper Kirchmann, De gloria et majestate barbae; Giacomo Tommasi, De barba; Piotr Valeriano, Apologia pro sacerdotum barba; Buono Sperati, De barba defensa; Permosero, De cultu barbarum septentrionalium et orientalium.

Przypisy

↑ Ta część nazywa się w hebr. peath hazzakan.

Ztąd poszedł wyraz pejsy; bo nasi żydzi literę thau (w wyrazie peath) wymawiają jak s.


corpora: CEN

text:
Włoski Indesit, producent AGD wybuduje w Radomsku nową fabrykę.

Fabryka ma powstać w miejscu, gdzie wcześniej planowały budowę fabryk Toyota, Peugeot-Citroen, a potem Hyundai.

Lecz wszystkie wybrały inne lokalizacje (zagraniczne).

Tym razem już niemal pewne, że Indesit postawi w Radomsku fabrykę, zatrudniając około 500 osób.

Kolejne miejsca pracy stworzą firmy współpracujące z Indesitem, a juz interesujace się ziemiami w okolicach przyszłej włoskiej fabryki.

Indesit ma już dwie fabryki w województwie łódzkim, obie w Łodzi.

Pierwsza powstała w 1999 roku.

Włoska firma jest jednym z największych inwestorów zagranicznych w Łódzkiem.


text:
Tokio, 28 maja.

Przedwczoraj wielki dzień.

Minister wojny, hrabia Ogama, dowiedziawszy się, nie wiem jakim sposobem, że jestem oficerem rezerwowym, postanowił odwdzięczyć się za przyjęcie nader grzeczne i serdeczne, jakiego doznają oficerowie japońscy w Wiedniu, i urządził dla mnie rewię.

Najpierw kawalerya, szwadron gwardyi przybocznej cesarza; potem pułk piechody gwardyi przybocznej, koszary, menaż oficerów i t.

d.; wreszcie arsenał tutejszy, uzupełniający arsenał w Osaka, gdzie tylko leją działa, tu zaś tylko broń ręczną.

Oprowadza nas dyrektor - pułkownik Kuroda; gdy przechodzimy przez oddział, gdzie toczą kapsle patronów, ofiarują mi ci panowie w ślicznem pudełeczku ułożoną historyę powstania ładunku i kuli, prawdziwy klejnocik.

Po zwiedzeniu arsenału przechodzimy do ogrodu obok położonego; tu wśród prześlicznej zieloności, wśród niebotycznych drzew, nad brzegiem małego jeziorka, stoi cudny pawilonik mieszkalny, w którym minister wojny, otoczony całym swym sztabem, daje nam śniadanie.

Szampan się perli, toasty, spacer po ogrodzie, miliony grzeczności sobie mówimy.

Siebold poczciwy i dwóch oficerów japońskich mówiących po niemiecku, nie mogą gardłami i językami nastarczyć, by tłumaczyć wszystkie grzeczne i piękne rzeczy, które sobie mówimy nawzajem.

Rzeczywiście, przyjęcie królewskie, a co najmilsze, to że ci panowie manier najwyszukańszych, a nader naturalni, umieją być grzecznymi i wesołymi zarazem, nigdy w niczem miary nie przekraczając.

Ale wreszcie pytam, kto założył ten najpiękniejszy w Japonii ogród?

kto wystawił ten cudowny jaszke (pawilon)?

kto rzucił przez bystry potok, tędy wśród cieni trzystoletnich drzew płynący, kilka idealnych formą mostów?

kto przywiózł owe kamienie dziwaczne, zasadził i wychował te pyszne drzewa?

Któżby mógł być inny, jak sajgunowie, rodzina Tokugawów!

Zawsze i wszędzie to nazwisko; gdzie spojrzysz, a zobaczysz coś pięknego, coś wielkiego, zawsze i wszędzie Tokugawa.

Najpiękniejsze ogrody, najwspanialsze świątynie, najśliczniejsze pałace - zawsze i wszędzie herb Tokugawów, trójlistek koniczyny świeci.

Można sobie więc wystawić, jakie szczęście, jaka radość rozświeciła mą duszę, gdy mi przedwczoraj pan Siebold, sekretarz naszej legacyi, oświadczył, że 27-go o 10-tej rano Jetakane Tokugawa, brat ostatniego sajguna i tegoż dezygnowany następca, przyjmie mnie w swej letniej willi, w pobliżu Tokio położonej.

Z uderzeniem godziny 10-tej nasz betto uderzył we wrota, skromnie z naturalnego drzewa wyciosane, ogrodu jaszke Tokugawy, dziwnym trafem nie skonfiskowanego.

Długi płot żywy, oddzielający i chowający zupełnie wnętrze ogrodu przed zbyt ciekawem okiem, oznajmiał nam już od dawna, że się zbliżamy do celu.

Wrota się otwarły, portyer starym zwyczajem rzuca się na ziemię; wjeżdżamy w niewielkie podwórze, u końca którego, pod małym baldachimem, wejście do głównego zabudowania mieszkalnego.

Tu już czołem bije inny sługa; uderza mnie skromność i prostota jego stroju; prowadzi nas po schodkach, niestety, pół - europejskich na górę.

Tu w jednym z pokojów, wśród zupełnie japońskiego a nader skromnego urządzenia, umeblowanie europejskie, tj. stół okrągły i trzy stołki; koło każdego i przed każdym hibaski niezmiernej prostoty.

Przyjmuje nas tutaj, ubrany w piękny acz nader skromny strój japoński, widocznie samuraj książęcy; trójlistek Tokugawów błyszczy na jego stroju.

Na ścianach parę obrazów: widoki Mito, ziemi rodzinnej Tokugawów, książąt Mito.

Nie mogę zaprzeczyć, że emocya mnie przejęła nielada.

Przez trzy miesiące pobytu w Japonii, gdzie spojrzałem, wszędzie ów trójlistek Tokugawów mnie witał, gdzie tylko coś wielkiego widziałem, zawsze to imię o me uszy się obijało.

Miałem podobne uczucie, jakiegobym zapewne doznał, gdybym np. po zwiedzeniu Wersalu miał za chwilę stanąć przed którymś ze zmarłych Burbonów.

Cała historya ostatnich trzystu lat tego kraju, czasów największej bądź co bądź świetności, cała wielkość tego rodu, co tak gwałtownie ze szczytu potęgi i świetności runął w otchłań zapomnienia i bezsilnej bezczynności, uczucie litości na widok człowieka, co temu lat 22, bo w 1867 r. przyjmowany przez cesarza Napoleona i królowę Wiktoryę z honorami należnymi panującemu, mieszkał w jednym z pałaców cesarskich w Paryżu, gdzie miał pozostać czas dłuższy dla kształcenia się, a w parę miesięcy potem, gdy w kraju wybuchła rewolucya, musiał cichaczem powracać, by na wieczną bezczynność skazany, przez dorobkiewiczów dzisiaj Japonią rządzących, z niechęcią, zawiścią i obawą traktowany, rozpamiętywać minione niepowrotnie świetności czasy — uczucia takie mną miotały, wyznaję, gdy po chwili w progu zjawił się sam książę.

Nizkiego wzrostu, rysów nieregularnych a jednak niesłychanie typowych, o ogromnem, wysokiem czole; jeszcze młody, lat około 34-ch liczy; oczy, choć nieco w skos, pełne inteligencyi, przenikliwości, ale i smutku; wyraz twarzy rozumny, ale również łagodny, niezmierne cierpienie duszy zdradzający.

Typ raczej, powiedziałbym, mongolski, bardzo śmiały; głos cichy, niezmiernie miękki, prawie kobiecy.

Figura niesłychanie dystyngowana, ręka arystokratyczna, stosunkowo silna i wielka.

Ubrany, niestety, wbrew zwyczajowi rodziny, po europejsku, zupełnie czarno.

Maniery wielkopańskie, więcej powiem: maniery księcia krwi, nader łaskawego.

Wszedł, stanął u progu i czekał na powitanie Siebolda, który po zwykłej formułce przywitania, począł rozpowiadać po japońsku, kto ja jestem.

Z niesłychaną grzecznością mnie przyjął, najpierw ukłonem, potem podaniem ręki.

Grzecznym frazesem kazał mnie przeprosić, że nie mówi po francusku; tyle lat minęło, nie ma już w użyciu tego języka; więc konwersacya toczy się za pomocą tłumaczenia Siebolda.

Najpierw zwykłe frazesy, ale nie tak banalne, jakie zwykłem od tych panów słyszeć; wszystko co mówił, o co pytał, było rozumne, widać było człowieka bardzo ze sprawami Europy obeznanego.

Dodał, że czytał w gazetach o rewii, którą minister wojny dla mnie urządzi, i zapytał, czy nie śmieszną mi się wydała kawalerya japońska, ów niepotrzebny a kosztowny sprzęt; bo kiedyż w Japonii, kraju górzystym, do tego wśród pól ryżowych, będzie mogła kawalerya jakąkolwiek grać rolę?

Wszak w Kochinchinie, a zwłaszcza w Tonkinie przekonano się, jak artylerya i kawalerya francuska gubiła konie, wozy, armaty, ba, nawet buty w bagnach, na których ryż rośnie.

Wyznaję, że zdumiałem na te słowa z ust Japończyka!

Po chwili książę sam napomknął, że kuzyn jego jest ambasadorem japońskim w Rzymie przy Kwirynale; stąd przeszła rozmowa na Rzym, na poselstwo książąt Sendaju do Rzymu, na pamiątki po chrześcijanach w Japonii.

Tu Siebold przypuścił pierwszy atak, prosząc księcia, by nam pokazać raczył podobne pamiątki, znajdujące się w rękach rodziny Tokugawów.

Początkowo książę się wymówił; nie wie gdzie te rzeczy są obecnie schowane.

Po chwili Siebold drugi raz prosić zaczyna; samuraj książęcy przywołany, daje odpowiedź, że paka owa jest w godawnie, możnaby ją znaleść; książe zezwala by ją szukano.

Po półgodzinie przynoszą starą, japońskim stylem nieco zeuropeizowanym krojoną paczkę; u starego zamku wisi napis japoński; książę wskazuje nań i powiada, że tej relikwii po przodkach nikomu nigdy pokazać nie wolno, egzystencyi jej nawet nie zdradzać.

Otwierają ją; wyznaję, że mi serce biło potężnie: stanąć nagle wobec pamiątek po męczennikach z przed latu trzystu!

Ornat kompletny wraz z całym przyborem do Mszy, książki japońskie, drukowane w r. 1600 w Japonii literami łacińskiemi.

(Oto tytuł jednej: Doctrina Christiana [katechizm po japońsku] in collegio japonico Societatis Jesu, cum facultate ordinarii [wydarte miejsce] anno 1600).

Zbiór obrazków świętych z epok rozmaitych; mnóstwo szkaplerzy, krzyżyków, medalioników, różańców; obraz Matki Najświętszej na blasze malowany, znakomitego pendzla, niestety, bardzo uszkodzony; dyscyplina z powroza, z kilkoma gwiazdkami żelaznemi u końca, i widocznymi śladami krwi!

Krucyfiks drewniany, roboty wcale pięknej; wreszcie w formie obrazu japońskiego (kakemono) trzy obrazy święte: Biczowanie, Ecce homo i Św. Michał, a pod tem, charakterem poematów japońskich pisane, dziesięcioro Bożych przykazań.

Te przykazania prosiłem, by mi przetłumaczono, chcąc tym sposobem księciu dać pojęcie choć w przybliżeniu o naszej religii.

Tłumaczenie szło niezmiernie trudno, musiano przywołać nadwornego sekretarza; ten łamał sobie głowę przez dobre pół godziny; książę sam niesłychanie się zainteresował; uderzyło go niezmiernie dziewiąte przykazanie.

Tak przeleciało dwie godziny, ani wiedziałem kiedy.

Dziękowałem księciu za honor, że pozwolił mi poznać siebie, dziękowałem jeszcze bardziej za uszanowanie, jakiem otacza te nasze święte relikwie.

W tych dniach napiszę do niego błagając, by i nadal nie dał bezcześcić tych świętych przedmiotów; może się uda kiedyś przenieść je na właściwe im miejsce, tj. do skarbca tutejszej katedry.

Nie zapomnę nigdy wrażenia, jakie mi jeszcze na odjezdnem zostawił.

Stał na progu swego domu, obok niego klęczało z głowami o ziemię dwóch jego sług; ten mały człowieczek jakże pańsko wyglądał.

Ciemno zaczyna się robić, a ja jeszcze piszę, więc trzeba kończyć ten list, gdzie, choć bardzo źle pisany, pół mej duszy siedzi, gdzie wzruszenie i radość jednem słowem objęte, a nieraz tak głębokie, zdaje mi się, że życie na zatarcie ich nie starczy.

Wyjeżdżam z Japonii definitywnie 8 czerwca.

W Pekinie będę około 19-go, poczem w przyspieszonych marszach lecę ku domowi.

Przed końcem jednak sierpnia nie mogę stanąć w kraju.

Ściskam milion razy...


text: Amelja, Amelka, amelika, 1) puszka, puzderko, torebka, kaleta; 2) rodzaj ładownicy.


text:
Białowicz Walenty, litwin, nauk wyzwolonych i filozofji magister, w Ołomuńcu jezuitą został 1671 r.

Wydał wiele łacińskich poezji, okolicznościowych, których opis podaje Brown, Bibliot.

pisarzów assyst. polsk. p.

118.


text:
chłop, zdrobniałe chłoś, chłopię, chłopiec; chłopka; nazwa pierwotna ‘niewolnika, zakupionego albo jeńca’ (chłopiec i chłopię, jak zawsze, i o ‘maleństwie’, bo dla ‘dziatwy’ i ‘sług’ są nazwy spólne).

Przestawka z *chołp- (p. pa-choł), rus.

chołop, czes. chlap — ‘najniższy stopień społeczny’.

To samo co niem. skalks (dziś Schalk, ‘wiła’, z pierwotnego ‘sługa’, por. Marschall, ‘koniuch’), tylko przyrostek odmienny: u nas -p, u Niemców -k; pień skel- o ‘opłacie’ (?), prus.

skelants, ‘winny’, lit.

skoła, ‘wina’, ‘dług’, skelēti, ‘być dłużnym’, goc.

skulan, w tem samem znaczeniu, skula, ‘dłużnik’, bo za dług stawał się wolny chłopem, chłopiał; niem. Schuld.


text:
Dnia każdego Boga mego

(Omni die dic Mariae)

Omni die dic Mariae

PIEŚŃ XX.

Przez Świętego Kazimierza ułożona.

Omni die, dic Mariæ, mea laudes anima:

Ejus festa, ejus gesta, cole devotissima.

Contemplare et mirare, ejus celsitudinem:

Dic felicem Genitricem, dic Beatam Virginem.

Ipsam cole, ut de mole te criminum liberet:

Hanc appella, ne procella vitiorum superet.

Hæc persona, nobis dona contulit cœlestia:

Hæc Regina, nos divina illustravit gratia.

Lingua mea, dic trophæa Virginis puerperæ:

Quæ inflictum maledictum, miro transfert germine.

Sine fine dic Reginæ mundi, laudum cantica:

Ejus dona semper sona, semper illam prædica.

Omnes mei sensus ei personate gloriam:

Frequentate tam beatæ Virginis memoriam.

Nullus certè tam disertæ extat elocluentiæ:

Qui condignos promat hymnos, ejus excellentiæ.

Omnes laudent, unde gaudent, Matrem Dei Virginem:

Nullus fingat, quod attingat ejus celsitudinem.

Sed necesse (quod prodesse piis constat mentibus),

Ut intendam, quod impendam me ipsius laudibus.

Quamvis sciam, quod Mariam nem o dignè prædicet:

Tamen vanus et insanus est, qui illam reticet.

Cujus vita erudita disciplinâ cœlicâ,

Argumenta et figmenta destruxit hreretica.

Hujus mores tanquam flores exornant Ecclesiam:

Actiones et sermones, miram præstant gratiam.

Evæ crimen, nobis limen Paradisi clauserat:

Hæc dum credit et obedit, Cœli claustra reserat.

Propter Evam, homo sævam accepit sententiam:

Per Mariam habet viam, quæ ducit ad Patriam.

Hæc amanda et laudanda cunctis specialiter:

Venerari, prædicari, eam decet jugiter.

Ipsa donet, ut quod monet Natus ejus, faciam:

Ut finita carnis vita, lætus hanc aspiciam.

PARS II.

O cunctarum fœminarum, decus atque gloria!

Quam electam et evectam scimus super omnia.

Clemens audi, tuæ laudi quos instantes conspicis:

Munda reos, et fac eos donis dignos cœlicis.

Virga Jesse, spes oppressæ mentis, et refugium:

Decus mundi, lux profnndi, Domini sacrarium.

Vitre forma, morum norma, plenitudo gratiæ:

Dei templum, et exemplmn totius justitiæ.

Virgo salve, per quam valvæ cœli patent miseris:

Quam non flexit, nec allexit fraus serpentis veteris.

Generosa et formosa, David Regis filia:

Quam elegit Rex, qui regit et creavit omnia.

Gemma decens, rosa recens, castitatis lilium:

Castum chorum ad polorom, quæ perducis gaudium.

Actionis et sermonis, facultatem tribue:

Ut tuorum meritorum, laudes promam strenuè.

Opto nimis, ut imprimis des mihi memoriam:

Ut decenter et frequenter, tuam cantem gloriam.

Quamvis muta et polluta mea sciam labia:

Præsumendum, nec silendum est de tua gloria.

Virgo gaude, omni laude digna et præconio:

Quæ damnatis, libertatis facta es occasio.

Scmper munda et fœcunda Virgo tu puerpera:

Mater alma, velut palma florens et fructifera.

Ejus flore et odore, recreari cupimus:

Cujus fructu, nos a luctu liberari credimus.

Pulchra tota, sine nota cujuscunque maculæ:

Fac nos mundos et jucundos te laudare sedulè.

O beata, per quam data nuva mundo gaudia:

Et aperta fide certa Regna sunL cœlestia.

Per te mundus lætabundus, novo fulget lumine:

Antiquarum tenebrarum exutus caligine.

Nunc potentes sunt egentes, sicut olim dixeras:

Et egeni fiunt pleni, ut tu prophetaveras.

Per te morum nunc pravorum, delinquuntur devia:

Doctrinarum perversarum, pulsa sunt præstigia.

Mundi luxus atque fluxus, docuisti spernere:

Deum quæri, carnem leri, vitiis resistere.

Mentis cursum, tendi sursum pietatis studio:

Corpus angi, motus frangi, pro cœlesti præmio.

Tu portasti, inter casti ventris claustra Dominum

Redemptorem, ad honorem nos reformans pristinum.

Mater facta, sed intacta genuisti filium:

Regem Regum, atque rerum Creatorem omnium.

Benedicta, per quam victa mortis est versutia:

Destitutis spe salutis, datur indulgentia.

Benedictus Rex invictus, cujus Mater crederis:

Increatus ex te natus, nostri salus generis.

PARS III.

Reparatrix, consolatrix desperantis animæ:

A pressura, quæ ventura malis est, nos redime.

Pro me pete, ut quiete sempiterna perfruar:

Ne tormentis comburentis stagni miser obruar.

Quod requiro, quod suspiro, mea sana vulnera:

Et da menti te poscenti, gratiarum munera.

Ut sim castus et modestus, dulcis, blandus, sobrius:

Pius, rectus, circumspectus, simultatis nescius.

Eruditus et munitus divinis eloquiis:

Timoratus et ornatus sacris exercitiis.

Constans, gravis atque suavis, benignus, amabilis:

Simplex, purus et maturus, patiens et humilis.

Corde prudens, ore studens veritatem dicere:

Malum nolens, Deum colens pio semper opere.

Esto tutrix et adjutrix Christiani populi:

Pacem præsta, ne molesta nos perturbent sæculi.

Salutaris stella maris, summis digna landibus:

Quæ præcellis cunctis stellis, atque luminaribus.

Tua dulci prece fulci supplices et refove:

Quidquid gravat vel depravat mentes nostras, remove.

Virgo gaude, quod de fraude dæmonum nos liberas:

Dum in vera et sincera Deum carne generas.

Illibata et donata cœlesti progenie:

Gravidata nec privata f;ore pudicitiæ.

Nam quod eras, perseveras, dum intacta generas:

Illum tractans, atque lactans, per quem facta fueras.

Commendare me dignare Christo tuo Filio:

Ut non cadam, sed evadam de mundi naufragio.

Fac me mitem, pelle litem, compesce lasciviam:

Contra crimen da munimen, et mentis constantiam.

Non me liget nec fatiget sæculi cupiditas:

Quæ indurat et obscurat, mentes sibi subditas.

Nunquam ira, nunquam dira me vincat elatio:

Quæ multorum fit malorum frequenter occasio.

Ora Deum, ut cor meum suà servet gratià:

Ne antiquus inimicus seminet zizania.

Da levamen et juvamen tuum illis jugiter:

Tua festa, sive gesta qui colunt alacriter.

Dnia każdego Boga mego

PIEŚŃ XXI.

Z łacińskiego: Omni die.

Dnia każdego, Boga mego Matkę, duszo wysławiaj;

Jej dni święte, sprawy wzięte, z nabożeństwem odprawiaj.

Przypatruj się a dziwuj się, jej wysokiej zacności;

Zwij ją wielką Rodzicielką, błogą Panną w czystości.

Czyń uczciwość, by grzech i złość z ciężarem ich znieść chciała;

Weźmij onę za obronę, by cię z grzechów wyrwała.

Ta dziewica nam użycza, z nieba dobra wiecznego;

Z tą królową wziął świat nową światłość daru Bożego.

Usta moje szczęsne boje tej Matki, sławcie pieniem;

Iż przez męztwo z nas przeklęctwo zniosła dziwnem rodzeniem.

Nie ustajcie, wysławiajcie, wszego świata Królową;

Jej przymioty, łaski, cnoty, chwalcie myślą i mową.

Wszystkie moje zmysły swoje głosy w niebo podajcie;

Pamięć onej tak wsławionej świętej Panny wznawiajcie.

Acz prawdziwie nikt nie żywie, tak szczęśliwy wymową;

By słodkiemi śpicwy swemi, zrównał z tą Białogłową.

Cześć jej dajmy, wszyscy chwalmy, że Panna Boga rodzi;

Zgoła błądzi kto tak sądzi: że w jej sławę ugodzi.

Jednak co wiem, że to zdrowiem umysłu nabożnego;

Wielbić pilnie i usilnie chcę Matkę Pana swego.

Prawda że tej Panny świętej, godnie nikt nie wysłowi;

Lecz wszelaki ladajaki, co o jej czci nie mówi.

Której żywot pełen wszech cnot i niebieskiej nauki;

Zmyślne wszystkie heretyckie starł wywody i sztuki.

Postępkami jak kwiatkami wszystek kościół przybrała;

Co czyniła, co mówiła, nam to za przykład dała.

Nam Ewina pierwsza wina, Rajskie wrota zawarła;

Z inszej miary, z lepszej wiary, ta nam niebo otwarła.

Z pierwszej Matki, wszystkie dziatki wzięliśmy potępienie;

A z tej drugiej Matki drogiej, bierzemy swe zbawienie.

Tę miłować i szanować, wszystkimby nam przystało;

Chwałę dawać nie ustawać, z której Bóg nasz wziął ciało.

Niech pozwoli, abym woli Syna jej tu pilnował;

By ztąd zszedłszy w żywot lepszy, na wieki z nim królował.

CZĘŚĆ II.

O wielebna i chwalebna!

z białychgłów najzacniejsza;

Już wybrana i wezwana, z stworzenia najprzedniejsza.

Słysz łaskawie, ku twej sławie co z chęcią przynosimy;

Zbaw nas wszystkich grzechów brzydkich spraw nas nieba godnemi.

Różdżko Jesse, ty w pociesze myśl postawiasz troskliwą;

O światłości w tej ciemności!

tyś Bożą skrzynią żywą.

Twoja cnota, wzór żywota pełen świątobliwości;

Zwać cię moźem, domem bożym, kształtem sprawiedliwości.

Witaj Panno, której dano klucze raju i nieba;

Tyś wężowę zdradną głowę starła, jak było trzeba.

Urodziwa i prawdziwa Córko króla Dawida!

Tyś od Pana tak wybrana, żeć nikt więcej nie przyda.

Tyś kwiat nowy lilijowy, róża i perła droga;

Ty swe sługi przez zasługi, w radość wiedziesz do Boga.

Racz sprawami i ustami memi zawsze kierować;

Bym z ochoty twojej cnoty chwałę mógł odprawować.

Bardzo proszę, niech odnoszę dar pamięci takowy;

Bym cię hojnie i przystojnie, sławił sercem i słowy.

Acz zmazane i związane widzę być usta moje;

Jednak trzeba aż pod nieba, wynosić chwały twoje.

Ciesz się Panno, której dano wszelkiej godną być chwały;

Przez cię one potępione dusze niebo zyskały.

Cna dziewico i rodzico, Panno nienaruszona;

Matko godna, jako płodna palmaś jest rozkrzewiona.

Twą ślicznością i wonnością ucieszyć się pragniemy;

Że twój wiecznie i koniecznie Owoc zbawia wierzymy.

W twej cudności i zacności nie masz żadnej przysady;

Niech wstydliwe i uczciwe usta cię chwalą rady.

O szczęśliwa!

z której żywa radość światu wypływa;

Gdy otwarte, choć zawarte niebo, przez cię nam bywa.

Tyś sprawiła i zrządziła, światu wesele nowe;

Zbyło złości i ciemności potomstwo Adamowe.

Teraz możni są dóbr próżni, jakoś obiecowała;

A ubóstwo wszego mnóstwo ma, coś prorokowała.

Przez cię płonne i skażone zleczone obyczaje;

A fałszywych i błędliwych nauk, brzydkość ustaje.

Świata złości i próżności, tyś nas uczyła wzgardzać;

Bogu służyć, ciało kruszyć, grzechom się nie poddawać.

Myśl ku górze wieść po sznurze rozmyślania boskiego;

Ciało gromić, żądze tłumić, dla królestwa wiecznego.

Tyś w czystości swych wnętrzności, Chrystusa nam nosiła

Zbawiciela; byś wesela i czci nas nabawiła.

Matko istna, jednak czysta, zrodziłaś święte plemię;

Króla tego co z niczcgo, stworzył niebo i ziemię.

Tyś od Pana przeżegnana, tyś śmierć zdradną stłumiła;

A zwątpieniu o zbawieniu, nadziejęś przywróciła.

Więc proś tego Króla cnego, co mu się matką czujesz;

By dla ciebie i nas w niebie stawił, gdzie z nim królujesz.

CZĘŚĆ III.

Pocieszenie i zbawienie grzesznych rozpaczających;

Zbaw ciężkości, nas za złości swe nie pokutujących.

Módl się proszę, niech odniosę swój odpoczynek wiecznie;

Bym srogiego piekielnego ognia uszedł bezpiecznie.

Czego żądam niech oglądam, zlecz me rany Maryja:

W mem żądaniu, w mem wołaniu, niech cię głos mój nie mija.

Bym w czystości i mierności, ludzkość, trzeźwość zachował;

Bym ostróżnie i pobożnie żył, a szczerość miłował.

Bym ćwiczony, opatrzony Pańskich słów rozkazami;

Bogobojnie i przystojnie szedł świętemi ścicszkami.

Cichy, skromny, w dobroć skłonny, łaskawy, wstrzemięźliwy,

Prosty, stały, doskonały, pokorny i cierpliwy.

Bym roztropny i pochopny był prawdę w uściech chować;

Grzech porzucał, siebie wuczał Boga sercem miłować.

Miej w obronie i ochronie Panno, lud Boży wierny;

Życz pokoju, by w tym boju nie wygrał świat mizerny.

Matko Boska, gwiazdo morska, Majestacie jasności;

Gwiazdy wszelkie, światła wielkie gasną przy twej światłości.

Modły twemi gorącemi ciesz i wspieraj proszące;

Znieś ciężary, z każdej miary duszy naszej szkodzące.

Bądź wesoła, któraś zgoła z piekła nas wybawiła;

Gdyś prawdziwie, niewątpliwie Boga w ciele zrodziła.

Niewzruszona a uczczona niebieskie m pokoleniem:

W płodeś zaszła, lecz nie zgasła czystość twem porodzeniem.

Bo zrodziwszy Panną bywszy zostałaś czemeś była;

Twórcę swego wcielonego, swemiś piersi karmiła.

Chrystusowi Synaczkowi twemu, załeć mnie pilniej

Bym nie zginął, lecz wypłynął z świata toni usilnie.

Daj w cichości i czystości pędzić życie spokojne,

Przeciw złości w stateczności daj mi cnoty przystjne.

Niech nie wiąże świata Xiąże, myśli mej do swej woli;

Bo w zaćmienie, w zatwardzenie wiedzie, kto mu po woli

Niech gniewliwie i chełpliwie sobie nie postępuję;

Gdyż do złego z źródła tego, pochop być upatruję.

Proś Chrystusa, by ma dusza zakwitła łaską jego;

By czart stary z jakiej miary, nie wsiał kąkolu swego.

Życz pomocy, dodaj mocy i ratuj tych szczęśliwie,

Co dni święte, sprawy wzięte twoje, sławią chętliwie.


text:
Posłowie bankowej komisji śledczej chcą wystąpić do sądu za to, że Hanna Gronkiewicz-Waltz nie chce zeznawać ws. prywatyzacji Banku Śląskiego i prezesury NBP.

Komisja wystąpi do sądu o wymierzenie kary dla prezydent Warszawy, którą może być grzywna nawet 3 tys. złotych.

Posłowie już zapowiadają, że Hanna Gronkiewicz-Waltz zostanie wezwana po raz drugi na przesłuchanie.

Gronkiewicz-Waltz tłumaczy, że - jej zdaniem - wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozwala prezesowi NBP nie stawić się przed komisją.

W oświadczeniu natomiast napisała, że "Komisja śledcza - ze względów konstytucyjnych - nie jest uprawniona do badania działalności prezesa NBP".

Adam Hofman, przewodniczący bankowej komisji śledczej, nie zgadza się ze zdaniem prezydent Warszawy.

Argumentuje, że zgodnie z wyrokiem trybunału komisja nie może przesłuchiwać urzędującego, ale nie byłego prezesa NBP.

Dlatego prezydent Warszawy powinna była do posłów przyjść.


corpora: openbooks

text:
Bruno Schulz

Republika marzeń

Tu na warszawskim bruku, w te dni zgiełkliwe, płomienne i oszałamiające, przenoszę się myślą do dalekiego miasta mych marzeń, wzbijam się wzrokiem ponad ten kraj niski, rozległy i fałdzisty, jak płaszcz Boga zrzucony kolorową płachtą u progów nieba.

Bo kraj ten cały podkłada się niebu, trzyma je na sobie, kolorowo sklepione, wielokrotne, pełne krużganków, triforiów, różyc i okien na wieczność.

Kraj ten wrasta rok za rokiem w niebo, wstępuje w zorze, przeaniela się cały w refleksach wielkiej atmosfery.

Tam gdzie mapa kraju staje się już bardzo południowa, płowa od słońca, pociemniała i spalona od pogód lata, jak gruszka dojrzała — tam leży ona, jak kot w słońcu — ta wybrana kraina, ta prowincja osobliwa, to miasto jedyne na świecie.

Daremnie mówić o tym profanom!

Daremnie tłumaczyć, że tym długim falistym językiem ziemi, którym dyszy ten kraj w skwarze lata, tym kanikularnym przylądkiem ku Południowi, tą odnogą wsuniętą samotnie między smagłe węgierskie winnice — oddziela się ten partykularz od zespołu krainy i idzie samopas, w pojedynkę, nie wypróbowaną drogą, próbuje na własną rękę być światem.

Miasto to i kraina zamknęły się w samowystarczalny mikrokosmos, zainstalowały się na własne ryzyko na samym brzegu wieczności.

Ogródki przedmiejskie stoją jakby na krawędzi świata i patrzą poprzez parkany w nieskończoność anonimowej równiny.

Tuż za rogatkami mapa kraju staje się bezimienna i kosmiczna, jak Kanaan.

Nad tym skrawkiem ziemi wąskim i straconym otworzyło się raz jeszcze niebo głębsze i rozleglejsze niż gdzie indziej, niebo ogromne, jak kopuła, wielopiętrowe i chłonące, pełne niedokończonych fresków i improwizacyj, lecących draperyj i gwałtownych wniebowstąpień.

Jak to wyrazić?

Gdy inne miasta rozwinęły się w ekonomikę, wyrosły w cyfry statystyczne, w liczebność — miasto nasze zstąpiło w esencjonalność.

Tu nie dzieje się nic na darmo, nic nie zdarza się bez głębokiego sensu i bez premedytacji.

Tu zdarzenia nie są efemerycznym fantomem na powierzchni, tu mają one korzenie w głąb rzeczy i sięgają istoty.

Tu rozstrzyga się coś każdej chwili, egzemplarycznie i po wszystkie czasy.

Tu dzieją się wszystkie sprawy raz jeden tylko i nieodwołalnie.

Dlatego jest tak wielka powaga, głęboki akcent, smutek na tym, co się tu zdarza.

Teraz na przykład podwórza toną w pokrzywach i chwastach, szopy i komórki krzywe i omszone zapadają po pachy w ogromne łopuchy spiętrzone aż po okapy gontowych dachów.

Miasto stoi pod znakiem zielska, dzikiej, żarliwej, fanatycznej wegetacji, wystrzelającej tanią i lichą zieleniną, trującą, zjadliwą i pasożytniczą.

To zielsko pali się zażegnięte słońcem, tchawki liści dyszą płonącym chlorofilem — armie pokrzyw, wybujałe i żarłoczne, pożerają kultury kwiatowe, wdzierają się do ogrodów, zarastają przez noc tylne nie dozorowane ściany domów i stodół, plenią się w rowach przydrożnych.

Rzecz dziwna, jaka witalność opętańcza, daremna i nieproduktywna tkwi w tej żarliwej odrobinie zielonej substancji, w tym derywacie słońca i wody gruntowej.

Z szczypty chlorofilu wyprowadza, rozbudowuje ona w pożarze tych dni tę tkankę wybujałą i pustą, miękisz zielony, rozpłodzony stokrotnie na miliony blach listnych, prześwietlonych zielono i pożyłkowanych, przeświecających wodnistą, wegetatywną krwią zielną, omszonych i włochatych, o zapachu ostrym, chwastowym i polnym.

W tych dniach tylne okno magazynu sklepowego wychodzące na podwórze stawało się ślepe od zielonego bielma, pełne zielonych lśnień, listnych refleksów, bibulastych łopotów, falujących płatów zieleni, monstrualnych wybujałości tej podwórzowej, potwornej abundancji.

Schodząc w głęboki cień, magazyn kartkował się migotliwie wszystkimi odcieniami zieleni, zielone refleksy rozchodziły się w nim falisto przez całą głębokość sklepienia, jak w szumiącym lesie.

Jak w stuletni sen zapadało miasto w tę wybujałość, nieprzytomne od pożaru, ogłuszone blaskiem, i spało stokrotnie oprzędzone pajęczyną, zarośnięte zielskiem, zdyszane i puste.

W pokojach zielonych od powoju na oknach, podwodnych i mętnych, jak na dnie starej butelki dogorywały plemiona much na zawsze uwięzione i zamknięte w bolesnej agonii, rozprowadzonej w monotonne i rozwlekłe lamenty, w buczenie gniewne i żałosne.

Z wolna gromadziło w sobie okno całą tę koronkową rozprószoną faunę na ostatni przedśmiertny pobyt: ogromne długonogie komary, które długo opukiwały ściany cichą wibracją błędnych lotów, zanim wylądowały już ostatecznie na szybach nieruchome i martwe, całe drzewo genealogiczne much i insektów wyrosłe w tym oknie, rozgałęzione powolną wędrówką po szybach, rozmnożone pokolenia tych misternych skrzydlaczy, błękitnych, metalicznych i szklanych.

Na wystawach sklepowych łopocą cicho w gorącym powiewie wielkie, jasne, ślepe markizy i płoną w blasku pasiasto i falisto.

Martwy sezon panoszy się na pustych placach, na wymiecionych przez wiatr ulicach.

Dalekie horyzonty wezbrane ogrodami stoją w blasku nieba, olśnione i nieprzytomne, jak gdyby dopiero co zleciały ogromną, jaskrawą płachtą z pustkowi niebieskich — jasne, płonące, poszarpane od lotu — i za chwilę już zużyte, czekają na nowy ładunek blasku, w którym się odnawiają.

W te dni cóż robić, dokąd uciec od żaru, od ciężkiego snu, który się wali zmorą na piersi w gorącej godzinie południa?

W te dni, bywało, matka wynajmowała powóz i wyjeżdżaliśmy wszyscy stłoczeni w jego czarnym pudle — subiekci na koźle z tobołkami, lub uczepieni resorów — za miasto, na „Górkę”.

Wjeżdżaliśmy w pagórkowaty, falisty krajobraz.

Kareta długo gramoliła się samotnie w upale między garbami pól, ryjąc się w złotym i gorącym pyle gościńca.

Grzbiety koni natężały się wypukło, lśniące zady kłębiły się pracowicie, otrzepywane co chwilę przez puszyste uderzenia chwostów.

Obręcze toczyły się powoli, kwiląc na osiach.

Landara mijała płaskie pastwiska zasiane kretowiskami, wśród których rozkładały się szeroko krowy — rosochate i rogate — ogromne nieforemne bukłaki pełne gnatów, sęków i sterczyn.

Leżały monumentalnie, jak kurhany, w spokojnym ich spojrzeniu odbijały się dalekie, płynące horyzonty.

Zatrzymywaliśmy się wreszcie na „Górce”, przy karczmie murowanej i szerokiej.

Stała samotnie na dziale wód, odcinając się na niebie rozłożystym dachem, na wyniosłej granicy dwóch opadających połaci.

Konie dobijały z trudem do wysokiej krawędzi, ustawały same w zamyśleniu, jakby na rogatce dzielącej dwa światy.

Za tą rogatką otwierał się widok na rozległy krajobraz, pocięty gościńcami, wyblakły i opalizujący jak blady gobelin, owiany ogromnym powietrzem, błękitnym i pustym.

Powiew wstawał z tej dalekiej, falistej równiny, podnosił koniom grzywy na karkach i płynął pod niebem wysokim i czystym.

Tu zatrzymywaliśmy się na noc, albo też ojciec dawał znak i wjeżdżaliśmy w ten kraj rozległy, jak mapa, rozgałęziony szeroko gościńcami.

Przed nami na dalekich i krętych drogach posuwały się ledwie widoczne w tym oddaleniu powozy, które nas wyprzedziły.

Ciągnęły jasnym gościńcem wśród czereśni wprost do małego jeszcze wówczas zdrojowiska przytulonego w wąskiej lesistej dolinie pełnej źródlanych szmerów, cieknącej wody i listnych szelestów.

W tych dniach dalekich powzięliśmy po raz pierwszy z kolegami ową myśl niemożliwą i absurdalną, ażeby powędrować jeszcze dalej, poza zdrojowisko, w kraj już niczyj i boży, w pogranicze sporne i neutralne, gdzie gubiły się rubieże państw, a róża wiatrów wirowała błędnie pod niebem wysokim i spiętrzonym.

Tam chcieliśmy się oszańcować, uniezależnić od dorosłych, wyjść zupełnie poza obręb ich sfery, proklamować republikę młodych.

Tu mieliśmy ukonstytuować prawodawstwo nowe i niezależne, wznieść nową hierarchię miar i wartości.

Miało to być życie pod znakiem poezji i przygody, nieustannych olśnień i zadziwień.

Zdawało się nam, że trzeba tylko rozsunąć bariery i granice konwenansów, stare łożyska, w które ujęty był bieg spraw ludzkich, ażeby w życie nasze włamał się żywioł, wielki zalew nieprzewidzianego, powódź romantycznych przygód i fabuł.

Chcieliśmy poddać nasze życie temu strumieniowi fabulizującego żywiołu, natchnionemu przypływowi dziejów i zdarzeń i dać się ponieść tym wezbranym falom, bezwolni i jemu tylko oddani.

Duch natury był w gruncie rzeczy wielkim bajarzem.

Z jej sedna wypływała niewstrzymanym strumieniem swada fabuł i powieści, romansów i epopei.

Cała wielka atmosfera pełna była tłoczących się wątków fabularnych.

Trzeba było tylko nastawić sidła pod niebem pełnym fantomów, wbić pal, grający na wietrze, a już trzepotały dookoła wierzchołka złowione strzępy powieści.

Postanowiliśmy stać się samowystarczalni, stworzyć nową zasadę życia, ustanowić nową erę, jeszcze raz ukonstytuować świat na małą skalę wprawdzie, dla nas tylko, ale podług naszego gustu i upodobania.

Miała to być forteca, blockhaus, ufortyfikowana placówka opanowująca okolicę — na wpół twierdza, na wpół teatr, na wpół laboratorium wizyjne.

Cała natura miała być wprzęgnięta w jego orbitę.

Jak u Szekspira, teatr ten wybiegał w naturę, niczym nie ograniczony, wrastający w rzeczywistość, biorący w siebie impulsy i natchnienie z wszystkich żywiołów, falujący z wielkimi przypływami i odpływami naturalnych obiegów.

Tu miał być punkt węzłowy wszystkich procesów przebiegających wielkie ciało natury, tu miały wchodzić i wychodzić wszystkie wątki i fabuły, jakie majaczyły się w jej wielkiej i mglistej duszy.

Chcieliśmy, jak Don Kichot, wpuścić w nasze życie koryto wszystkich historyj i romansów, otworzyć jego granice dla wszystkich intryg, zawikłań i perypetyj, jakie zawiązują się w wielkiej atmosferze przelicytowującej się w fantastycznościach.

Marzyliśmy o tym, by okolica była zagrożona nieokreślonym niebezpieczeństwem, przesiana tajemniczą grozą.

Przed tym niebezpieczeństwem i przed tą trwogą znajdowaliśmy w naszej fortecy bezpieczny schron i azylum.

Więc okolicę przebiegały stada wilków, bandy rozbójników wałęsały się po lasach.

Planowaliśmy zabezpieczenia i fortyfikacje, przygotowywali się do oblężenia pełni rozkosznych dreszczyków i przyjemnej trwogi.

Bramy nasze wchłaniały zbiegów spod noży zbójeckich.

Znajdowali u nas przytułek i bezpieczeństwo.

Zajeżdżały przed nasze bramy w galopie kolasy ścigane przez dzikie bestie.

Gościliśmy dostojnych i tajemniczych nieznajomych.

Gubiliśmy się wśród domysłów, pragnąc przeniknąć ich incognito.

Wieczorami gromadzili się wszyscy w wielkim hallu, przy świetle migotliwych świec, słuchaliśmy kolejnych historyj i zwierzeń.

W pewnej chwili intryga przenikająca te opowiadania występowała z ram narracji, wchodziła między nas — żywa i głodna ofiar, wplątując nas w swój wir niebezpieczny.

Niespodziane odpoznania, nagłe rewelacje, nieprawdopodobne spotkanie wkraczały w nasze prywatne życie.

Traciliśmy grunt pod nogami, zagrożeni perypetiami, któreśmy sami rozpętali.

Z dali dochodziło wycie wilków, deliberowaliśmy nad romantycznymi zawikłaniami, na wpół wciągnięci sami w ich wiry, podczas gdy za oknem szumiała niezgłębiona noc, pełna niesformułowanych aspiracyj, żarliwych i nie objętych zwierzeń, bezdenna, niewyczerpana, w sobie samej tysiąckrotnie zaplątana.

Nie bez przyczyny powracają dziś te dalekie marzenia.

Przychodzi na myśl, że żadne marzenie, choćby nie wiedzieć jak absurdalne i niedorzeczne, nie marnuje się w wszechświecie.

W marzeniu zawarty jest jakiś głód rzeczywistości, jakaś pretensja, która zobowiązuje rzeczywistość, rośnie niedostrzegalnie w wierzytelność i w postulat, w kwit dłużny, który domaga się pokrycia.

Dawno wyrzekliśmy się naszych marzeń o twierdzy, a oto po latach znalazł się ktoś, kto je podchwycił, wziął na serio, ktoś naiwny i wierny w duszy, kto je przyjął dosłownie, za dobrą monetę, wziął do ręki, jak rzecz prostą i nieproblematyczną.

Widziałem go, mówiłem z nim.

Miał oczy nieprawdopodobnie błękitne, niestworzone do patrzenia, tylko do bezdennego zniebieszczania się w marzeniu.

Opowiadał, że gdy przybył w te okolice, o których mówię, w ten kraj anonimowy, dziewiczy i niczyj — zapachniało mu od razu poezją i przygodą, ujrzał w powietrzu gotowe kontury i fantom mitu zawieszone nad okolicą.

Odnalazł w atmosferze przeformowane kształty tej koncepcji, plany, elewacje i tablice.

Usłyszał wezwanie, głos wewnętrzny, jak Noe, gdy otrzymał rozkazy i instrukcje.

Nawiedził go duch tej koncepcji zbłąkany w atmosferze.

Proklamował republikę marzeń, suwerenne terytorium poezji.

Na tylu a tylu morgach ziemi, na płachcie krajobrazu rzuconej między lasy, ogłosił panowanie niepodzielne fantazji.

Wytyczył granice, położył fundamenty pod twierdzę, zamienił okolicę w jeden ogromny ogród różany.

Pokoje gościnne, cele samotnej kontemplacji, refektarze, dormitoria, biblioteki… samotne pawilony wśród parku, altany i belwedery…

Kto goniony przez wilki albo zbójców dowlecze się do bram tej twierdzy — jest uratowany.

Wprowadzają go w triumfie, zwlekają zakurzoną odzież.

Odświętny, błogi i szczęśliwy wstępuje w elizejskie wianie, w różaną słodycz powietrza.

Daleko za nim pozostały miasta i sprawy, dni i ich gorączka.

Wszedł w nową, odświętną, lśniącą prawidłowość, strącił ze siebie, jak skorupę, własne ciało, zrzucił maskę grymasu przyrosłą do twarzy, przepoczwarczył się i wyzwolił.

Błękitnooki nie jest architektem, jest raczej reżyserem.

Reżyserem krajobrazów i sceneryj kosmicznych.

Kunszt jego polega na tym, że podchwytuje intencje natury, że umie czytać w jej tajnych aspiracjach.

Bo natura pełna jest potencjalnej architektury, projektowania i budowania.

Cóż innego robili budowniczowie wielkich stuleci?

Podsłuchiwali szeroki patos rozległych placów, dynamiczną perspektywiczność dali, milczącą pantominę symetrycznych alei.

Na długo przed Wersalem układały się obłoki na rozległych niebach wieczorów letnich w rozbudowane szeroko eskoriale, rezydencje napowietrzne i megalomaniczne, próbowały się w inscenizacjach, w spiętrzeniach, w arrangementach ogromnych i uniwersalnych.

To wielkie teatrum nie objętej atmosfery niewyczerpane jest w pomysłach, w planowaniu, w napowietrznych preliminarzach — halucynuje architekturę ogromną i natchnioną, urbanistykę obłoczną i transcendentalną.

Dzieła ludzkie mają tę właściwość, że, ukończone, zamykają się w sobie, odcinają od natury, stabilizują się na własnej zasadzie.

Dzieło Błękitnookiego nie wystąpiło z wielkich związków kosmicznych, tkwi w nich, do połowy uczłowieczone, jak centaur, wprzęgnięte w wielkie periody natury, nie gotowe jeszcze i rosnące.

Błękitnooki zaprasza wszystkich do kontynuacji, do budowania, do współtwórczości — jesteśmy wszak wszyscy z natury marzycielami, braćmi spod znaku kielni, jesteśmy z natury budowniczymi…

-----

Tekst opracowany na podstawie: Bruno Schulz, Opowiadania, wybór esejów i listów.

oprac.

J. Jarzębski, wyd.

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1989.


text:
Juliusz Słowacki

Do Hr. Gustawa Ol[izara] podziękowanie za wystrzyżynkę z gwiazdeczką i Krzemieńcem

Ta ręka, która Krzemieniec wystrzygła,

Bogdajbym kiedyś ją uścisnął szczerze

I ukłuł jako magnesowa igła,

Która od słońca swój kierunek bierze.

Róże — gwiazdeczki i nieśmiertelniczki

To nic — u Boga piękniejszych dostanie.

—

Lecz miłe mi są Gustawa nożyczki

I to żelazem serdeczne władanie.

Bo wszystko w czasu rosnącego pędzie

Zwiększyć się musi idąc w Ducha sfery,

Urośnie kiedyś strzygące narzędzie,

Gdy będzie strzygło wpół kirasyjery.

Wtenczas idąca za widzialne kresy

Dusza Gustawa pozna w jednym rzucie,

Co znaczą ręki przyjaznej magnesy

I to posłane w uścisku ukłucie.

-----


text:
Wicepremier Przemysław Gosiewski w radiu RMF FM poinformował, że strajk lekarzy prawdopodobnie „zakończy się porozumieniem”.

Dzisiaj Narodowy Fundusz Zdrowia przekaże dodatkowe 800 milionów złotych na świadczenia zdrowotne.

Przemysław Gosiewski uważa, że "na pewno będą zagwarantowane w następnych latach podwyżki z tego roku, czyli 30%.

A w przyszłych latach podwyżki powinny być dokonywane w sposób równomierny.

Nie będzie takiej sytuacji, że ktoś otrzyma 100%, a pielęgniarka otrzyma 5%."

Jednak od wczoraj lekarze zwalniają się z pracy, a do sądów wysyłają wnioski o odszkodowania za pracę ponad normę.

Ci, którzy strajkują, nie wypełniają dokumentacji.

Inni idą na urlopy.


text:
225.

Nie jest to zgodne z odpornością człeczą,

Byś, niby w braku środków ku obronie,

Trzymał na piersiach założone dłonie —

Gdyż nawet słabi silni są, gdy przeczą.

Iskra jest również wcale małą rzeczą,

A jednak od niej bór potężny spłonie.


text:
bram, bramować, ogólne w 16. i 17 w. o 'obszewkach', 'listwach', 'lamówkach', u Reja co raz i przenośnie: »obramować cnotą«.

Tak samo na Łużycach, gdy u Czechów i Słowieńców też słowa z p-: czes. prem, prym, 'borta', słowień.

pram.

Z niem. Bram, verbrämen, 'obłożyć', 'obszyć'.

Od nas na Ruś dostało się jako barmy (bramy, baramy) nawet do ubioru carskiego (jeśli to nie paramenty raczej).

U Reja bramka, brameczka: »cudzym się nie bramuj ('strój')«, »bramy ze cnoty, z rozumu strzępki, a z sławy forboty«.


text:
Adam Asnyk

Daremne żale

Daremne żale, próżny trud,

Bezsilne złorzeczenia!

Przeżytych kształtów żaden cud

Nie wróci do istnienia.

Świat wam nie odda, idąc wstecz,

Zniknionych mar szeregu:

Nie zdoła ogień ani miecz

Powstrzymać myśli w biegu.

Trzeba z Żywymi naprzód iść,

Po życie sięgać nowe:

A nie w uwiędłych laurów liść

Z uporem stroić głowę!

Wy nie cofniecie życia fal!

Nic skargi nie pomogą!

Bezsilne gniewy, próżny żal!

Świat pójdzie swoją drogą.

-----


text:
Warszawski ratusz podpisał z Bankiem Rozwoju Rady Europy umowę pożyczkową opiewającą na 300 milionów złotych.

Pieniądze mają zostać przeznaczone na inwestycje infrastrukturalne, a ich spłata ma być rozłożona na 25 lat.

Wiceprezydent Warszawy, Sławomir Skrzypek, powiedział dziennikarzom po podpisaniu umowy, że warunki kredytu są dla miasta bardzo korzystne, a kredyt udzielony jest bez zabezpieczeń.

Dodał też, że umowa daje bezpieczeństwo finansowe dla kolejnych inwestycji w mieście.

Wiceprezydent nie chciał jednak powiedzieć, na jakie konkretnie inwestycje miasto przeznaczy te pieniądze.

Skrzypek jednocześnie uspokaja, że stolica ze swoim zadłużeniem na poziomie prawie 3 miliardów złotych jest w porównaniu z innymi miastami na bezpiecznym poziomie zadłużenia.


text:
Araż, herb polski.

Na tarczy w polu czerwonem biały koń, kroczący w prawo i przytrzymujący lewą przednią nogą złoty buńczuk.

W koronie szlacheckiej nad hełmem złoty półksiężyc.

Herb ten otrzymała w W. Księstwie Litewskiem rodzina tatarska Smólskich.