corpora: wikisources-pl

text:
Deputacje.

W czasie sejmu czteroletniego nazywano "Deputacją sejmową" grono posłów, wybieranych do rozmaitych czynności, a zwłaszcza do przygotowania projektów do praw.

Były więc deputacje: interesów zagranicznych (w miejsce zniesionego w radzie Nieustającej departamentu do spraw obcych), do poprawy formy rządu, do sprawy miejskiej, żydowskiej, do rachunków skarbowych i t. d.

Później nazwę "deputacyi" nosiły grona obywateli, wyznaczonych przez rząd do pełnienia różnych czynności, jak: zbierania ofiar, wydawania paszportów, opatrywania więźniów, rewizyi archiwów i t. p. Towarzystwo przyjaciół nauk wyznaczyło w r. 1827 z pośród swoich członków Deputację do zreformowania pisowni polskiej, złożoną z ks. Wojciecha Szwejkowskiego, Ludwika Osińskiego, Feliksa Bentkowskiego, Jana Kruszyńskiego i Kazimierza Brodzińskiego.

Potrzebę zaprowadzenia jednostajnych zasad pisowni wywołało naprzód odstąpienie ogółu piszących od wielu przepisów, zalecanych przez ks. Kopczyńskiego, jak również wprowadzenie w użycie przez Lelewela (r. 1811) znaku j zamiast y, na oddanie spółgłoski j, które znalazło poparcie u Franc.

Szopowicza (r. 1814), Alojzego Felińskiego (r. 1816) i innych.

Deputacja zreformowania pisowni zaprosiła do swej pracy Józefa Mrozińskiego, autora znakomitej naówczas "Gramatyki języka polskiego" (wydanej w r. 1821) i "Odpowiedzi na recenzję" dzieła jego.

Mroziński też był najczynniejszym tego grona współpracownikiem.

Owocem pracy "Deputacyi" było dzieło zbiorowe, ogłoszone p. n. "Rozprawy i wnioski o ortografii polskiej przez Deputacją od król.

Towarzystwa Warsz.

Przyjaciół nauk wyznaczoną.

W Warszawie, w drukarni Józefa Węckiego, 1830", w 8-ce str.

XXIII i 588.

Jest to szereg rozpraw gramatycznych, napisanych przez pojedyńczych członków Deputacyi, oraz wnioski Deputacyi, dotyczące pisowni z powyższych rozpraw rozpraw wyprowadzone nadto słownik ortograficzny.

Z pomiędzy rozpraw najważniejsze są: Mrozińskiego, Szwejkowskiego i Bentkowskiego.

Wszystkie zresztą prace w dziele tem zamieszczone - jak powiada prof. A. Kryński - wykonane były z sumiennością, jakiej ważność sprawy ogólnej wymagała.

Po złożeniu Towarzystwu prz. n. prac swoich nad pisownią i ogłoszeniu ich drukiem, Deputacja została rozwiązana.

Wypracowany przez nią projekt miał być publicznie roztrząsany, poczem zdanie swoje Towarzystwo miało w tej mierze oświadczyć.

Do takiego jednak rozpatrzenia nie przyszło z powodu rozwiązania samego Towarzystwa prz. nauk i projekt Deputacyi ustalenia pisowni pozostał tylko projektem.


text:
←Akt Miłości Ołtarzyk polski katolickiego nabożeństwa

Akt Żalu Akt miłości bliźniego→

Akt Żalu

Jedynie dla Twéj miłości.

Bądź miłościw mnie grzesznemu!


text:
Bolingbroke Henryk St. John, lord, wicehrabia, ur. 1672 r., odbył nauki w szkole w Eaton i w uniwersytecie oksfordzkim.

Świetne zdolności uczyniły młodego B. przedmiotem podziwu, lecz nie uchroniły od zdrożności; własnym kosztem utrzymywał słynną rozpustnicę i oddawał się pijaństwu.

Z pierwszą żoną, za którą otrzymał znaczny posag, rozwiódł się i wkrótce drugi raz się ożenił; druga żona po niejakim czasie go odumarła i B. ciężko poczuł jej stratę.

R.

1700 rozpoczął on swoję publiczną karjerę, 1704 r. został sekretarzem zarządu wojny i marynarki, 1710 r. sekretarzem stanu.

Po wstąpieniu na tron Jerzego I, B. z urzędu usunięty i o zdradę oskarżony, przeszedł na stronę pretendenta Jakóba III, lecz później dał się skłonić do popierania dynastji hanowerskiej.

Odtąd wszakże już więcej nie zasiadał ani w parlamencie, ani w ministerjum, i tylko na polu literackiém brał udział w walkach politycznych.

Po długiej i ciężkiej chorobie umarł 1751 r.

Wspominamy te tylko z jego dzieł, które religji i filozofji dotyczą.

Jego Listy, o zajmowaniu się historją i pożytkach z niej wypływająch, wyszły w Londynie 1752 roku.

5 tomów dzieł filozoficznych ukazały się 1754 r.

Liczni pisarze występowali przeciwko B.: Leland, Young, Clayton, Warburton, Harvey i inni (Cf. Trinius, Freidenkerlexikon; Leland, Abriss der vornehmsten deistischen Schriftsteller, aus dem Englischen, 1755).

Sąd przysięgłych w Westminster potępił jego dzieła, jako przeciwne religji, dobrym obyczajom i publicznej spokojności.

— B. obstawał wprawdzie za istnieniem Boga, przeciwko ateistom, ale po swojemu rozumiał ateizm.

Kto nie przyznaje odwiecznego Boga i świat za dzieło jego, dla tego sam świat musi być odwieczną istotą.

Jakaś odwieczna Istota musi istnieć.

Odwieczną istotą, według tego, jak o niej rozumował B., może być tylko substancja świata.

Zdaniem B’a Opatrzność rozciągać się może tylko na narody, a nie na jednostki ludzkie.

Ogólne życie przyrody więcej dąży ku zachowaniu gatunku, niż oddzielnych ludzi.

B. odrzucał nieśmiertelność duszy, gdyż dusza i duch, Bóg i natura jedno stanowią.

Powszechny fakt wiary w nieśmiertelność duszy, powszechny, gdyż nieodłączny od świadomości ducha ludzkiego, objaśniał on w nader śmieszny i nędzny sposób, jako egipski wynalazek.

Pomimo opozycji, z którą B. wystąpił przeciwko apriorystycznym ideom, pojęć swych nie czerpał on z historji, lecz do własnych wyobrażeń historję naginał.

Zkąd wziął B. swoje pojęcia o Bogu, z któremi, zdaniem jego, nie dadzą się pogodzić wyobrażenia Starego Testamentu?

Cale pytanie zasadzało się na tém, czy Bóg, oprócz tak nazwanych fizycznych przymiotów, posiada nadto moralne: świętość, sprawiedliwość, miłosierdzie i miłość?

Te ostatnie mogą się przejawiać tylko w historji, w stosunki do wolnych, moralnych istot.

Lecz B. i ludzie jemu podobni zaprzeczają objawianiu się sprawiedliwego i miłosiernego Boga w historji, na tej podstawie, że już „naprzód“ wiedzą, iż Bóg w taki sposób objawiać się nie może.

B. nie podaje żadnych historycznych dowodów przeciwko księgom St. Zakonu; jego uwagi uchodzi zupełnie historyczny ich związek i świadectwa, o związku tym przekonywające; między innemi powiada on, że Stary Test. zawiera „małoznaczące i niewłaściwe pojęcia o Bogu.“ Toż samo odnosi się do zarzutów, które B. czyni Apostołowi Pawłowi, jakoby ten uczył rzeczy nieprzystojnych i bluźuierczych; nauka Chrystusa, podług angielskiego filozofa, niczém się nie różni od naturalnej i platońskiej teologji.

Jakie w tém wszystkiém. wypaczenie myśli!

W rzeczy samej nauka Chrystusa, Boga, nie odstępuje od praw natury, a więc i od platońskiej mądrości, o ile ta ostatnia istotę rzeczy dobrze pojęła.

Lecz jak od nich wyższą, czystszą jest Ewangelja Zbawiciela!

Do krytyki Apostoła Pawła B. używa pojęć swoich o tak nazwanej „duszy świata,“ które prowadzą do ubóstwienia natury.

Co do moralności, B. najmocniej powstaje przeciwko chrześcjańskiemu zakazowi wielożeństwa.

Główny argument B. przeciwko temu zakazowi, a mianowicie, że on przeszkadza naturalnemu rozrostowi ludności, pokazuje całą płytkość jego filozofji i zupełną nieznajomość rzeczy.

Łatwo bowiem byłoby dowieść, że tam, gdzie jeden mężczyzna może mieć kilka żon, wielu nie będzie miało żadnej.

Obie płci prawie w zupełnej utrzymują się równowadze, i doświadczenie wieków okazało, że poligamja daleko niżej stoi od monogamji, pod względem przyrostu ludności.

W charakterze B. odbijała się negacja Boga.

Uprzejmy w obcowaniu z innymi, niby zwinny motyl, zdumiewająco czynny, jak potęgi natury, posiadał on ambicję bez granic, nienasyconą żądzę władzy, pychę i zawziętość.

— Nawet w jego stylu przebija się brak ducha porządku i ładu; język B. jest gwałtowny, pełen przenośni, obrazów, przykładów, sentencji i błyskotek, lecz zupełnie pozbawiony harmonji pokoju.

(G. C. Mayer).

J. N.


corpora: sejm

text:
PROJEKT

Ustawa

z dnia ………

W art. 180 § 1 otrzymuje brzmienie:

W art. 183 § 1 otrzymuje brzmienie:

52 tygodni w przypadku przyjęcia jednego dziecka,

Art. 1861 otrzymuje brzmienie:

Art. 2.

W ustawie z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, Poz.

1585 z późn. zm.2) w art. 16 po ust. 1d dodaje się ust. 1e, 1f, 1g i 1h w brzmieniu:

„1e.

Ponoszona przez pracodawcę część składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe pracowników, którzy rozpoczynają świadczenie pracy u dotychczasowego pracodawcy po ukończeniu urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego wykorzystanego co najmniej w 50% przysługującej długości, przez okres 12 miesięcy od daty powrotu do pracy finansowana jest z budżetu państwa za pośrednictwem Zakładu.

1f.

W przypadku określonym w ust. 1e, jeżeli urlop macierzyński lub wychowawczy wykorzystany został przez oboje rodziców, finansowanie składek z budżetu państwa dla każdego z rodziców dzielone jest proporcjonalnie do okresu spędzonego na urlopie.

1g.

W przypadku określonym w ust. 1e, Zakład opłaca składki w sytuacji, gdy pracodawca dokonał zgłoszenia pracownika powracającego do pracy po urlopie macierzyńskim lub wychowawczym.

1h.

W przypadku określonym w ust. 1e, Zakład nie opłaca składek jeżeli umowa o pracę rozwiązana została przez którąkolwiek ze stron stosunku pracy, za porozumieniem stron albo wygasła.”

Uzasadnienie

Potrzeba i cel wydania ustawy

Stan rzeczywisty w normowanej dziedzinie

W czasie gdy wnoszony jest projekt niniejszej ustawy urlop macierzyński w podstawowym wymiarze wynosi 20 tygodni i podlega zwiększeniu w wypadku narodzin większej ilości niż jedno dziecko.

Analogiczna regulacja obowiązuje w stosunku do dzieci przysposabianych.

Dwudziestotygodniowy okres urlopu macierzyńskiego nie jest wystarczający do wytworzenia naturalnej więzi pomiędzy rodzicem, a dzieckiem, które w żadnym innym okresie nie wymaga tak bliskiego kontaktu.

Z drugiej strony ustawodawca nie zapewnia rodzicom, którzy korzystają z przysługującego im prawa do urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego należytej ochrony.

Pracodawcy niejednokrotnie w wypadku długotrwałej nieobecności pracownika w pracy spowodowanej korzystaniem z wyżej wymienionych urlopów pochopnie decydują się na zwolnienie pracownika powracającego do pracy z urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego, ustawodawca nie powziął natomiast starań zmierzających do zapobieżenia takiemu stanowi rzeczy.

Różnica pomiędzy dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym

Poza wydłużeniem urlopu macierzyńskiego do okresu zapewniającego utworzenie się więzi pomiędzy rodzicami i nowonarodzonym dzieckiem, proponowana nowelizacja zapewnia trwałość stosunku pracy po powrocie rodzica do pracy, poprzez z jednej strony zagwarantowanie dla pracownika okresu ochronnego przed wypowiedzeniem, z drugiej zaś zapewnienie pracodawcy zwolnienia z obowiązku ponoszenia składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe pracowników, którzy rozpoczynają świadczenie pracy u dotychczasowego pracodawcy po ukończeniu urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego.

Przedmiotowa nowelizacja przyczyni się do zwiększenia wśród osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę chęci do zdecydowania się na urodzenie dziecka.

Z jednej strony wprowadzane przepisy zagwarantują rodzicom roczną możliwość korzystania z urlopu macierzyńskiego dla opieki nad dzieckiem, z drugiej zaś uchronią pracowników od zwolnień z pracy po powrocie z urlopu wychowawczego lub macierzyńskiego oferując jednocześnie pracodawcy atrakcyjne zwolnienie z ponoszenia składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe pracowników, którzy rozpoczynają świadczenie pracy u dotychczasowego pracodawcy po ukończeniu urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego.

Świadczenia przedmiotowe spowodują z jednej strony wzrost obciążeń budżetowych związanych ze wzrostem długości urlopu macierzyńskiego oraz koniecznością ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za pracodawców, z drugiej jednakże strony wspierając politykę prorodzinną przyczynią się do wzrostu przychodów budżetowych w przyszłości.

W wyniku projektowanej ustawy wnioskodawcy przewidują odczuwalny wzrost wydatków na ten cel.

Szacowany wzrost wydatków z tego tytułu wyniesie ok. 2 miliardów złotych rocznie.

Wzrost ten będzie w pełni finansowany z Funduszu Rezerwy Demograficznej.

Założenia projektów podstawowych aktów wykonawczych

Proponowana nowelizacja nie wymaga wydania aktów wykonawczyc


text:
I.

Był sobie... tak się zwykle zaczynają

Bajki; lecz któż z nas bajek dzisiaj słucha?

Świat dziwnie dojrzał, a cuda nie mają

Żadnego czaru dla ludzkiego ducha.

Romans, nowella nawet, rozkwitają

Pod hasłem: »naprzód« — Na pieśni — posucha!

A kto nadzieją sławy się kołysze,

Niech póki życia, nic wierszem nie pisze.

Gdzie czas, gdy starcom, mimo siwych włosów,

Zaczarowany flecik Oberona

Świat rzeczywisty zdmuchiwał z przed nosów?...

Czas ów, gdy dziewczę tuliło do łona

Swego Szylera?...

Gdy z Goethem, niebiosów

Sięgał młodzieniec?...

Gdzie myśl rozmarzona,

Co boskie dźwięki pieśni wieszczów chwyta?

Zamiast ich czytać — dziś o nich się czyta.

Odkąd się życie po relsach, wrąc, toczy

I leci z parą, śniąc tylko o złocie,

Któż muz wybrańca chce widzieć na oczy,

Lub słuchać, w zgrzycie maszyn i łoskocie?

— »Dla niepalących!« — Tłum rzeźwy się tłoczy;

Ty Auerbacha dobywasz w przelocie...

Zaledwo został przez ciebie odczuty,

Świst... słychać okrzyk: »Stacya!

Trzy minuty!«

Wszechmocne Bogi!

Cóż pocznie w tej wrzawie

Mówiące rymem tylko »Wieszczek dziecię?«

Sądzę, że nikt z was, trzech pieśni w oktawie

Z rękawa łatwo nie wytrząśnie; przecie

Tłum ani głową nie skinie łaskawie...

Przyjaciel nawet z zwątpieniem poecie

Rękę podaje, a wielka krytyka

Brak mi trzeźwości współczesnej wytyka.

Mniejsza!

Dni lepsze ujrzy, kto dożyje...

Co do mnie, choćby ludzie śmiać się mieli,

Czar stary łatwo duszę mą podbije...

Strofa Aryosta zawsze mnie weseli...

Pył — i dym, który nad głową się wije,

W wiecznego piękna spłókuję kąpieli...

Na wielkiej drodze, wbrew karnej ustawy,

Pas rozwiązuję — i pluskam w oktawy!

Kto się tem gorszy, niech zdala zostanie,

I niech na sucho ratuje swą duszę.

Wam jednak, zacni panowie i panie,

Maleńkie słówko powiedzieć tu muszę:

Ściśle prawdziwem jest opowiadanie,

Które fantazyą upiększyć się kuszę;

I mimo polot tych strof idealny,

Kierunek cały nawskróś jest realny.

Już Jakób Cazotte rozsnuwał ten wątek.

Duch jasny, przecież źródło mętnej wody...

Większą część jego pieśni i pamiątek

Czas zatarł, pisma jego wyszły z mody.

I tylko jeden pozostał nam szczątek,

Na wieki piękny i na wieki młody:

»Le diable amoureux« — (ostrzegam w nawiasie,

Że niedorostkom od książki tej zasię).

Otóż opowieść naszą fantastyczną,

Cazotte z uśmiechem satyra, podaje

Pełną psot, figlów, cyniczną, drastyczną,

Rażącą czasów naszych obyczaje...

Lecz ja, całą jej wartość artystyczną

Nanowo z źródeł pierwotnych dostaję.

Co tu nadmieniam, niech przyzna lub przeczy

Znawca Cazotta.

— A teraz — do rzeczy!

Był sobie pewien książę w Astrachanie;

Kalilbad chanem zwali go poddani;

A był tak piękny, jak wiosny zaranie...

Królowa matka, mądra bardzo pani,

Gdy mąż jej zaległ grobowe posłanie,

Tak wychowała syna, by był dla niej

Podporą, chlubą, wsparciem i obroną,

Gdy włos zbieleje pod ciężką koroną.

Zaledwo chłopca puszczała od boku:

Na radzie państwa, na modłach w meczecie,

On wszędzie musiał dotrzymać jej kroku,

Pieszo, czy konno, czy w dworskiej karecie.

W cnoty wzrastało w promieniach jej wzroku

To ukochane i pieszczone dziecię;

I nocą nawet przy niej zasypiało,

Kotarą tylko oddzielone białą.

Lecz sen, płoszony troskami i trudem,

Zwykł odlatywać od powiek królowej.

Komuż, z tych wielkich, co stoją nad ludem,

Spać obowiązek pozwala surowy?

Nie było zatem dziwem, ani cudem,

Że próżno księżna w puhar kryształowy

Mieszała opium... aż w szczęśliwej chwili

Znalazł się sposób, co snem ją posili.

Trzy stare wiedźmy, wsławione bajkami,

Co opowieści, jak przędzę w lot snuły,

Kazała przyzwać, hojnemi datkami

Uposażyła je z własnej szkatuły;

Zamianowawszy hof-usypiaczkami

Królewskiej mości te stare gaduły...

A gdy noc przyszła, z kolei wezwana

Bajarka, dziwy prawiła do rana.

Królowej jednak, szczególnej kobiecie,

Którą poddanych losy rozbudzały,

Baśnie o cudach niebywałych w świecie,

Zbyt dziecinnemi nieraz się zdawały.

W miejscach, gdzie każdy wzdrygnąłby się przecie,

Jej cicho do snu powieki spadały,

I często — wolna od sztucznej ekstazy —

Ziewnęła przez nos, raz po raz, trzy razy.

Ale bajarzom nie zbraknie rezerwy

Publiki, która oklaskuje rada

Dowcip i głupstwa, w równym stopniu werwy.

Jakże inaczej żyłaby gromada

Partaczy w sztuce?...

Bywają też nerwy,

Których narkotyk do snu nie układa.

Dość, że ziewania królowej przyczyna

W dziwną bezsenność wprawiała jej syna.

Wstrzymując oddech, by lekkiej kotary

Nie wzruszyć, leżał i nie zmrużył oka,

Śledząc z przejęciem straszliwe poczwary,

Karłów, olbrzymów, skrzydlatego smoka,

I pięknych książąt czyny nie do wiary,

I dobrą wróżkę, co czuwa z wysoka,

Aż przez płomienie i burze szalone,

Luby zdobędzie królewską koronę.

O piękny wieku!

O wieku złudzenia!

Gdy wymysł z prawdą majaczą złączone...

Gdy się do cudów zbliżamy bez drżenia,

A rzecz zwyczajna przed oczy olśnione,

Jak cud się zjawia...

Gdy senne marzenia

Na jawie snują niteczki złocone...

Obcą ci jeszcze ta mądrość wytarta:

»Żadna rzecz twego podziwu nie warta«.

Tak fantastycznych i lotnych mar tłumy

Nad Kalilbadem, znęcone, bujały,

Że często w zmierzchu głębokiej zadumy

Młodzieniec tonął w słoneczny dzień biały.

Wówczas odgarniał grzywy, co jak szumy

Kaskady, na kark rumaka spadały,

Wbijał ostrogi i puszczał wędzidła —

A koń go nosił, jak gdyby miał skrzydła.

I jak dzień długi, lubił się przedzierać

Przez las, w dumaniach pogrążony cały,

Bez celu, ścieżki nie racząc wybierać..

A za nim murzyn łuk nosił i strzały,

I milcząc, z nudów zdawał się umierać,

Tak mu wycieczki owe dokuczały...

Bo musiał gonić za pana rozpędem,

Który się dziwnym stał pod każdym względem.

Przed lada jamą wydrążoną w skale

Zsiadał, by drzeć się przez ciernie i głogi,

I wołać: »Sezam, otwórz się!« — w zapale,

I wypatrywać tajemnicze drogi

Do Aladyna skarbów, wierząc stale,

Że trafi wreszcie w dobrej wróżki progi...

Ptakom i gadom przyglądał się bacznie,

I czekał, rychło który mówić zacznie...

I to w tym wieku, gdy chluba narodu,

Młodzież współczesna, oddawna urąga

Podobnym baśniom i wie już od rodu,

Że skarby wróżek nie warte szeląga,

Że koń skrzydlaty, godzien jej zachodu,

Jest ten, co stawkę w wyścigu osiąga,

Że siłą — wiedza, czas — złotem, a stary

Ideał, to wy, o srebrne talary!

Lecz taki książę, któremu nie trzeba

Zdobywać sobie karjery na świecie,

Ni w pocie czoła dorabiać się chleba,

Ten — śmiać się musi z tego!

Jemu przecie

Czego zapragnie, to wnet spada z nieba...

On żyje we śnie rozkosznym, jak dziecię...

I, jeśli duchem nie chce spać na wieki,

Musi cel pragnień mieć bardzo daleki!

Negr realistą był najczystszej wody,

I za waryata miał pana swojego,

Sądząc, i słusznie, że książę ten młody

Mógłby coś bardziej robić książęcego,

Niż pukać w skały.

Sam lubił przygody,

I nie był wrogiem uciech, lecz innego

Trochę rodzaju; a choć łeb miał siwy,

W lot chwytał każdą, jak ptaka myśliwy.

Kiedy więc księżna spostrzegła stroskana

Zadumę syna, wnet negra przyzwała,

Który znał jeszcze nieboszczyka pana,

I rzekła: »Dusza księcia posmutniała...

(Znać, że w Szekspirze była oczytana),

— Dlategom ciebie do rady wybrała...

Co robić?« — Hussejn kłania się co słowo: —

»Pozwól mi działać, wszechwładna królowo!«

I korzystając z pierwszej sposobności,

Drogę skierował do uroczej wioski,

Która wśród winnic świeżej zieloności

Kryła się, jakby eden jaki boski.

Tam z ojcem starym żyły w samotności

Trzy piękne dziewy, młode — i bez troski:

Z ich to pomocą, w chlubnem przedsięwzięciu,

Miał mądry mentor rozum wrócić księciu,

Lecz dziki książę, gdy śliczne dziewczęta

Puhar mu wina podały z uśmiechem,

Nie spojrzał nawet w błyszczące oczęta,

Jakby był ślepym, lub mniemał to grzechem;

I czarę, która była owinięta

Wieńcem róż młodych, odstawił z pośpiechem...

A kiedy piękne puściły się w skoki,

Ostrogą konia spiął w obydwa boki.

»Ha, — myślał Hussejn — Od jednego cięcia

Drzewo nie pada, a pierwszy krok pono

Zawsze najcięższy...

Ja-bo od chłopięcia

Miałem nicponia sławę ustaloną...

Lecz do takiego białego panięcia,

Co to ma brodę ledwo opuszoną,

Kobieta zawsze w pół drogi wyjść musi.

Inaczej — mądry będzie, kto go skusi!

Z trzech sióstr, dwie były zbyteczne w intrydze;

A wszystkie nadto pierzchliwe — i młode.

Inny tu atut grę weźmie, jak widzę!«

Pod wieczór zatem obmyśla wygodę

(Księcia i koni folgując fatydze)

W oberży, kędy lubiąca swobodę,

Gosposia hoża i nie nazbyt święta,

Obskubywała wędrowne ptaszęta.

Przezacny mentor wciągnął ją do spisku;

Jak łatwo zgadnąć, prosić się nie dała.

Chłopiec był piękny — i godzien uścisku

Tej nawet, która nigdy nie kochała...

Opinja wprawdzie, lubo bez nacisku

Coś-nie-coś niby przeciw temu miała,

Lecz pałac, stroje i tytuł »metresy«,

To też coś znaczy dla serca — i kiesy.

Dała im tedy oddzielne pokoje.

Hussejn, zachrapał wnet, jak sprawiedliwy,

Co wiernie spełnił obowiązki swoje.

W tem, o północy, krzyk go przenikliwy

Obudził ze snu.

Przez pchnięte podwoje

Kalilbad wpada...

Negr nasz, ledwo żywy,

»Na Boga — woła — co to?« — A ów, blady:

— »Jedziemy!« — rzecze.

— »W nocy?« — »Niema rady!«

— »Wasza wysokość gorączką oddycha!

Noc jest tak zimna...

Wicher dmie na dworze...

A płaszcz... lecz gdzież on podział się u licha?

Książę jest w nader dwuznacznym ubiorze!«

Ale Kalilbad gwałtem go wypycha.

Istotnie, gdyby podzielić z nim łoże

Smok przyszedł nocą ciemną, bez wątpienia

Młodzieniec nie drżałby tak z przerażenia.

Odtąd się Hussejn utwierdził w swej wierze,

Iż młody książę poprostu ma bzika.

Strzegł go, jak zwykle waryatów się strzeże,

Nie dając w rękę nawet scyzoryka...

A gdy wzrok chłopca utonął w gwiazd sferze,

Lub szukał ziela, co groty odmyka,

Starego negra mina tajemnicza

Zdała się mówić: »Szkoda nam panicza!«

W tem, nagle, marzeń idyllę różową

Przerwał krzyk życia i jego niedoli:

Królowa, która była już niezdrową,

Oddawna niknąc i gasnąc powoli,

Poznała, że śmierć większą jest królową,

I że wszechmocy niema w ludzkiej woli...

Zmarła; a wielka dostojników rada

Berło złożyła w ręce Kalilbada.

Choć w Astrachanie barbaryzm panuje,

Kulturą naszą ledwo złagodzony

(Zarząd i władzę najwyższą sprawuje

Sznurek, z cienkiego jedwabiu skręcony);

Przecież jest jeden punkt, który znajduje

Przykładnym, nawet Zachód oświecony;

Ten mianowicie, że książę nie robi

Nic, tylko ludom dziedziców sposobi.

Co oprócz tego czyni — nie popłaca.

— Rządy królowej bywały ganione...

Więc się już wszystko na dobre obraca,

Kiedy młodzieńczy pan bierze koronę.

Jest bowiem pewność, że zrazi go praca,

Że trud surowy odłoży na stronę,

Rząd zda na Boga, rad swemu imieniu

»Ojca narodu« — w najmilszem znaczeniu.

Jakież zdumienie, gdy siadłszy na tronie,

(Cud ten zrozumiał tylko Hussejn stary),

Książe wziął krzepko cugle państwa w dłonie,

Praw i powagi pilnując się miary;

A piękne panie zostały na stronie,

Choćby tak chętnie dzieliły ciężary

Rządu, ze ślicznym księciem, który tylko

W oczach im mignął jakąś wolną chwilką.

Wysoka Rada pierwsza z przerażeniem

Niebezpieczeństwo ojczyzny pojęła;

Widząc ze smutkiem i z wielkiem zgorszeniem,

Że książę serjo bierze się do dzieła;

(Mówiono nawet, że bladym płomieniem

Lampa po nocach w komnacie płonęła...)

Więc uradziły głosy zjednoczone

W imieniu ludu błagać, by wziął żonę.

Gdy wezyr zamysł ten objawił panu

I krasomówstwem poparł go cudownie,

Z wzrostu dynastyi robiąc kwestję stanu,

Zląkł się o księcia Hussejn niewymownie!...

Zakaszlał, począł biegać, i z dywanu

Podjąwszy cybuch, dym puszczał gwałtownie,

Jakby powiedzieć chciał: Wszystkie te plany

Tak się rozwieją, jako dym fajczany!

Lecz jakże zdumiał, gdy pełen powagi

Książę zapewnił, że jest oswojony

Z obowiązkami tronu, że odwagi

Mieć będzie dosyć, by ciężar korony

Podźwignąć z jarzmem tak ogromnej wagi,

Jak jest małżeństwo.

Lecz w wyborze żony

Łatwym nie będzie, a jeśli dziewicy

Serca nie znajdzie, żyć woli w tęsknicy.

»Dziewicy serca? — rzekł wezyr z uśmiechem —

O tę, jak mniemam, nie będzie zbyt trudno...«

Tu spis księżniczek wydobył z pośpiechem,

Małych i dużych... litanję dość nudną;

»Chciej spojrzeć panie!

wszak nie jest to grzechem!

Wybierzem młodą, bogatą, przecudną;

A jeśli kiedyś wypadnie inaczej,

Książę w haremie pocieszać się raczy«.

»Nie! — rzekł młodzieniec — Poznajcie mą wolę!

Przysiągłem, kiedym był chłopięciem jeszcze,

Że urodzonej na ziemskim padole

Kobiety, jako żony nie popieszczę...

Dla mnie dziewicę wybrały w swem kole

Czarowne wróżki i geniusze wieszcze;

Ona z błękitów spłynie do mnie cudem.

Idź i oznajmij to przed moim ludem«.

»Książę żartuje! — rzekł dworak zmieszany —

Co?

Dziecię wieszczek?...

Myśl przednia!

A przecie

Śmiem się spodziewać, iż pewne odmiany

W przysiędze owej sprawi — ziemi dziecię«!

— »To nie żart — odrzekł książę zadumany —

I choć z boleścią zostawię na świecie

Kraj mój obcemu — jednak rzecz skończona!

Dla mnie — lub wieszczka, lub też — żadna żona«.

Rzekł to i wyszedł.

Jakby piorun psotny

Padł nagle z nieba i brwi mu osmalił,

Tak strętwiał wezyr.

Umysł jego lotny

Był porażony.

Spojrzeniem się żalił.

Negrowi, który błysk jakiś przelotny

Miał w czarnem oku i fajkę wciąż palił.

»I cóż ty na to«? — rzekł do powiernika.

—

A ów: »Wiedziałem, że książę ma bzika«!

Tegoż wieczora, gdy w chłodnym ogrodzie

Spoczął Kalilbad, nadszedł Mufty siwy,

O długiej, białej jak śnieg górski, brodzie,

Prosząc o posłuch.

Starzec ten sędziwy

Niejedną duszę w świętym swym zawodzie

Chwale Allaha pozyskał; nie dziwy,

Że za igraszkę miał sobie dziecięcą,

Z dziwnych mar głowę uleczyć książęcą.

Nie chcąc jednakże tak nagle napadać,

Zasiadł do fajki i sorbetu czary,

I krotofilnie począł opowiadać

Dworskie i miejskie plotki nie do wiary,

I anegdotki, które umiał składać

Naprędce; wreszcie wytykał przywary

Młodego wieku, skarżąc się, że zawsze

Obłęd ogarnia umysły najprawsze.

»Naprzykład; mówią o Kalilbad-hanie,

Że jakąś wieszczkę chce wybrać za żonę...

Bardzo to pięknie!

Lecz czyż w Alkoranie

Jest choćby słówko o nich wyrażone?...

Kto kiedy, wieszczki widział w Astrachanie?

Albo też dziecko z wieszczki urodzone?

I książę miałby dla bajek poety,

Wyrzec się szczęścia i pięknej kobiety?«

»Jak to! — rzekł książę — Ty, starzec, zwiesz szałem

Wiarę w to, czego nie widzi się w świecie?

Koran!

— Lecz jakąż surę w nim czytałem

O tej tu fajce, lub o tym sorbecie,

Lub o mnie samym?

Jeśli to, co ciałem

Dotykam, prawdą jedyną na świecie,

Cóż więc jest przestrzeń, czas, wiedza, sumienie,

Duch, umiejętność?...

Czy tylko złudzenie?

—

»Wszak sam chcesz, aby świętość była czczona!

Dla mnie świętemi są wieszczki-dziewice...

I kto się waży wydrzeć z mego łona

Wiarę, że w nich są szczęścia tajemnice?...

Gdzie milczy ziemskość głucha i skażona,

My światom duchów stawiamy granice,

Jakby nad naszą tą znikomą bryłą

Wyższej i świętszej sfery już nie było!

»Czyż nie dość mamy dowodów pewności

W wspólnych mniemaniach powszechnego świata?

Cóż są porywy tajemne ludzkości

Do czystszych wyżyn, gdzie duch nasz ulata?

Czyliż proroka w rajskie wysokości

Nie uniósł rumak, jak mara skrzydlata?

Wszak ja w to wierzę...

I cóż mi odpowiesz

Na wzlot Majmuna?...

Czy kłamstwem to zowiesz?

»Taką mieć żonę, jaką matka była!

Lecz wiem, że drugiej nie znajdę na świecie...

Dlatego pragnę, by mi uskrzydliła

Ducha istota wyższa, wieszczek dziecię.

W objęciach kobiet ginie wodzów siła.

Tak mi mówiono.

Ja ufam poecie,

Że mnie do czynu zahartuje szczęście

Z niebianką, którą pojąć chcę w zamęście!«

»No!« — odrzekł Mufty, któremu ten temat

Zdał się krytycznym (gdyż kazuistyka,

Która na każdy wypadek ma szemat,

Tu go nie miała.

Nawet sofistyka

Przed taką wiarą milkła).

— To problemat...

Zostawmy kwestyę tę...

A ta mistyka

I tak ustąpi, na szczęście korony,

Gdy książę będziesz więcej doświadczony.

»Przysiąż mi tylko, że gdy za trzy lata

Wieszczki, w marzeniach twoich wypieszczone,

Dla ciebie swego nie porzucą świata,

Weźmiesz poprostu ziemiankę za żonę.

A gdy się zjawi istota skrzydlata,

Wszak związki z lewej ręki — dozwolone!«

— Dobrze! — rzekł książę — Ja dotrzymam wiary!

Masz moje słowo!

— I z tem odszedł stary.

Jak tylko wieść ta wiadomą się stała,

Wszedł u lwów miejskich rodzaj »wieszczek« w modę,

Młódź tylko »walce wieszczek« tańcowała,

Dworski poeta pisał »wieszczek odę«.

Publiczność serjo całkiem roztrząsała

Kwestję płodności wieszczek, ich przyrodę...

A to, czy wieszczka zamężna, podległą

Jest śmierci, głośne dysputy zażegło.

Filozof tylko wzruszał ramionami

I dał do druku, przy tej sposobności

»Metafizykę wieszczek« z przypisami

I ofiarował »Jego Wysokości«.

Miał też za swoje!

Mówiąc między nami,

Książę nie znosił mądrych wątpliwości.

Rozkazał przeto, by autor poślubił

»Hof-usypiaczkę« — lubił, czy nie lubił!

W miarę, ja[1] wieść ta po kraju się niosła,

Powstały krzyki i wielkie rozruchy...

Chór starych panien wołał: »To rzecz wzniosła,

Hamować zmysłów szalone wybuchy!«

Mężczyźni drwili...

Straszna burza wzrosła,

A po haremach chodziły posłuchy,

Że panie mocno uczuły zniewagę,

Iż je odrzucić książę miał odwagę.

Krewkość młodzieńcza sąd nader łaskawy

U pięknych kobiet znajduje wogóle;

Don Juan tylko na scenie plugawy...

W życiu nań patrzą ze smutkiem a czule...

Cnota z krwią rybią – okaz nie ciekawy!

Kto nie zapłonął nigdy wbrew regule,

— Wprawdzie chłopiętom za przykład się daje, —

Lecz grzesznik więcej współczucia doznaje.

Dopieroż książę!

Wszakże dlań goręcej

Serce u każdej uderza kobietki...

Mógł zrobić wybór z pomiędzy tysięcy...

Fanatyk!

Wszystkie blondynki, brunetki,

Odrzucić!... jakby te nie miały więcej

Wdzięków od wieszczki, powietrznej kokietki...

I to bez próby!

Młody jest, jak róża,

A kobiet nie chce!...

Ależ to oburza!

Tak wyrzekały piękne Astrachanki,

Które się różnią bardzo bez wątpienia

Od naszych kobiet; ale kurtyzanki,

Mogą się od nich uczyć doświadczenia...

Czy równie biegłe są śliczne sułtanki

W intrygach dworskich, niechaj sam ocenia

Każdy, kto tylko będzie dość cierpliwy,

Żeby doczytać ten opis prawdziwy.

Ogród, gdzie z szumem biły chłodne zdroje,

Leżał pod zamkiem, i z tej właśnie strony

Miały swe okna sypialne pokoje.

Tu nieraz książę w dumach pogrążony,

Słowiczych pieśni słuchał, i gwiazd roje

Pozdrawiał, blady, samotny, stęskniony...

Nieraz, w godzinie duchów go widziano

W oknie, objętem girlandą różaną.

Była noc letnia.

Srebrzysty i blady

Księżyc wszedł w pełni.

Kalilbad wpół senny

Czytał, jak zwykle, tom Szecherezady,

(Duszy to jego pokarm był codzienny.)

W komnacie łuny miesięcznej kaskady

Biły, zmierzch tworząc przejrzysty, promienny...

Wstał wreszcie książę i w oknie wsparł głowę,

Śniąc światy duchów jak mgły księżycowe.

Wtem, widzi — nizko, kędy złote piaski,

Znaczą trzy ścieżki na rozstaj przecięte,

Zjawisko srebrne, jak miesięczne blaski...

Kobieta — czy też widziadło zaklęte,

Stoi w okręgu, który końcem laski

Zakreśla druga... obie owinięte

Od stóp do głowy w obłoczne zasłony,

Których nie może przebić wzrok zdumiony.

Patrzy — wtem pierwsza na kolana pada,

A druga, z twarzą ku niebu zwróconą,

W blaskach księżyca stoi cicha, blada...

Nagle posłyszał pieśń dziwnie nuconą,

Która w westchnieniach rwie się jak ballada...

Ledwo śpiew umilkł, jak gdyby rzuconą

Z nieba, gołąbkę ujrzał, a z altany

Pełznął wąż, w dziwne centki nakrapiany.

Przypełzł i żywą przepaską się zwinął

Wokoło szyi tej, co stała w kole:

Tymczasem biały gołąbek opłynął

Nad głową drugiej — i siadł na jej czole,

I jak dyadem skrzydełka rozwinął;

Zasłony z ramion frunęły na wolę;

Jedna w czerwieni, a druga w błękicie,

Zaczęły tańczyć, jakoby w zachwycie.

A gdy się obie zgodnym niosą ruchem,

Gołąbek wzleciał... wąż kręgiem go ściska,

Mieszając pierścień szmaragdowy z puchem

Białej ptaszyny, jak twór bez nazwiska...

A kiedy pragnień porwany wybuchem,

Książę chce wybiedz, obaczyć cud zbliska,

Nim krok postąpił — wszystko jedną chwilką

Znikło, jakby snem to było tylko.

I niedowiarka — o to się założę!

—

Zmieszałby dziw ten; cóż Kalilbad-hana?

Z płonącą duszą chodził tam, po dworze,

Gdzie znikła para tanecznic świetlana...

I ledwo wtedy rzucił się na łoże,

Gdy kogut opiał świt białego rana,

Wierząc najmocniej, gorączką trawiony,

Że mu cud wielki był dziś objawiony.

Jak człowiek, który w najdroższem spojrzeniu,

Ujrzawszy pierwszy promyk wzajemności,

Chodzi, jak gdyby w sennem osłupieniu,

I żadnej zwykłej nie tknie się czynności,

Czekając, rychło w lubem upojeniu,

Znów mu zabłyśnie błogi świt miłości:

Tak pełen jakiejś rozkosznej niemocy,

Czekał Kalilbad przyjścia drugiej nocy.

Tym razem jednak, nie chciał tam, na górze,

W oknie z daleka oczekiwać wróżek.

Zaledwo księżyc zabłysnął w lazurze,

Szedł gorejący wśród kwiecistych dróżek,

Tak w szału swego zatopiony chmurze,

Iż posłyszawszy kroki (nóg, nie nóżek),

Zapomniał, że się wieszczki we mgłach rodzą

I że bujają w wietrze — nie zaś chodzą.

I znów, jak wczoraj, mary zakwefione

Stanęły, kędy koła widne ślady;

I znów te same sztuki powtórzone:

Klękanie, modły, tajemne narady...

Znów pod wężowe pierścienie zielone

Podpłynął gołąb... gdy wtem, wypadł blady

Książę z ukrycia i z błagalnym gestem

Rzekł: »Duchy jasne!

Sługą waszym jestem!

»Błogie istoty!

niech znam imię wasze,

I cel przybycia i tajne zamiary!...

Żadnych się trudów dla was nie ustraszę,

Jeśli zechcecie przyjąć me ofiary«!

Tutaj, wzruszone, obie panie nasze

Spojrzały, milcząc, zwyczajnie, jak mary,

A jedna wzrokiem zdawała się błagać

Druga: »No dalej!

przestańże się wzdragać!

»Książę! — wyrzekła wreszcie grubym głosem,

Jaki z ust wieszczki od początku świata

Nie wyszedł; (Zgadłby słuchacz z lepszym nosem,

Że nie ambrozya z ustek tych zalata...)

— Przebaczam, nad twym litując się losem,

Żeś złamał koło, które nas oplata...

Jeśli przysiężesz wierność i milczenie,

Usłyszysz rzeczy ważne nieskończenie.

»Znasz już zapewne wsławione imiona

Cnej Mofetuzy oraz Kankrelady?

Patrz!

tych to wieszczek para uwielbiona

Chce ci łask swoich użyczyć i rady.

Pragniesz, by z świata duchów narzeczona

Żoną ci była, o młodzieńcze blady?

Jest takie dziewczę, więc nie trać otuchy,

Jednym zamachem zabijem dwie muchy!

»Wiedz, że prawdziwa wieszczka czystej rasy,

Która się waży poślubić człowieka,

Chociażby króla, na wieczne już czasy

Wygnana, próżno przebaczenia czeka.

Taka to kara za miłość Karkasy

Dla Foh książęcia, dotąd się przewleka...

Z krainy wieszczek za chwilę słabości

Wyklęta, żyje w ciężkiej samotności.

»Na dzikiej wyspie, wpośród mórz, nieznana,

Hoduje dziecię, istnego anioła...

Czasem odwiedza ją wieszczka Morgana,

(Morganatyczność nie razi jej zgoła),

I ta przysięga, że w krainach chana,

A może nawet na świecie dokoła,

Niema piękności tak cudownej miary,

Jak piękność wieszczki dziecięcia, Giulnary.

»Przecież, nieszczęsna!

za matki swej winy

Ponosi karę, choć niezasłużoną;

Żaden duch, z wieszczek uroczej krainy,

Dziecięcia błędu nie nazwie swą żoną...

Świat nawet gani takie zaślubiny.

Któż chce, by żonę »podrzutkiem« mu lżono?

Choć tron ozdobić może wdzięk Giulnary,

Któż zechce patrzeć na ród jej przez szpary?«.

— »Ja! — krzyknął nagle wzruszony młodzieniec —

Dzięki wam wieczne!...

Więc lud mój obaczy,

Żem nie fantastyk żaden, nie szaleniec,

Co w chorej głowie widziadła majaczy!

Niegodny wprawdzie jestem oblubieniec

Dziecięcia wieszczki, lecz gdy przyjąć raczy

Miłość mą, wierny będę aż za grobem!

Lecz gdzież ją znajdę?

i jakim sposobem?

»Cicho, na Boga, burzliwy młokosie!

Już my królowę przez węża pytały,

I przez gołębia, co o twoim losie

Postanowiła.

Wieść dobrą nam dały.

Lecz teraz, gdy krzyk lecący po rosie,

Potargał pasma mgły, co szal jej tkały,

Gniew ją ogarnął!

Nie wiem, czy przebaczy,

Dla dawnych zasług, ten hałas prostaczy!

»Odejdź!

Będziemy pytać jej nanowo...

Jeśli »tak« powie, jutro już dziewica

Na puchach ptasich, nocą księżycową,

Spłynie w twe progi, jak oblubienica.

Lecz musisz tutaj książęce dać słowo,

Że nie wpierw zechcesz oglądać jej lica,

Aż u drzwi swoich usłyszysz pukanie

I głos: »już czas jest«.

Wtedy — niech się stanie!

»Matka nie życzy, aby przed miesiącem,

Żoną ci było niewinne jej dziecię.

Nie waż się tedy słówkiem zbyt gorącem

Drażnić ją pierwej; lecz jak bywa w świecie,

Królewskich skarbów opromień ją słońcem,

Jako swą przyszłą... wszak wy to umiecie!

Lecz, ani słówka ni w domu, ni w tłumie...

Nie wart jest szczęścia, kto milczeć nie umie«.

Skończyła wróżka; książę zachwycony

Skłonił się niemy i do zamku wrócił,

Zapewne, każdy więcej doświadczony

Gruby ten figiel w śmiech byłby obrócił.

Lecz nasz marzyciel, szczęściem odurzony,

Zamknąwszy oczy, w kraj ułud się rzucił.

Przebiegał pokój wzdłuż, wszerz i ukośno,

Strofy Hafiza deklamując głośno.

Wtem: puk, puk!

»Kto tam?« »Czas wieczerzać panie«,

»Nie jestem głodny«.

»Ach!

niechby obaczył

Pan mój — choć pasztet...

Ostygło już danie,

Gdy książę klątwy jakieś szeptać raczył«...

Kalilbad odrzekł: »O gdybyś był w stanie

Ocenić raj ten!

Próżnobym tłómaczył,

Milczeć mi trzeba!...

Jedzcie, przyjaciele...

Pieśni!

muzyki!

Przyszlij mi kapelę!«

Westchnął i odszedł negr, drapiąc się w głowę.

Wkrótce, gdzie kwitną pomarańcze złote,

Zabrzmiały dźwięki stłumione, echowe,

Jakby nadzieje głosząc i tęsknotę.

Hussejn tymczasem miał kłopoty nowe,

Siedząc za stołem i ciężką robotę,

Spożywał bowiem za dwóch, aby w dworze

Nikt nie powiedział, że pan jeść nie może.

A gdy do pełna boki już wyłożył,

Zapalił fajkę na długim cybuchu

I na puchowej sofie się rozłożył,

Taki monolog wiodąc z sobą w duchu:

»Większego głupca jeszcze Bóg nie stworzył,

Jak marzyciela sławy o czczym brzuchu!

Niech mi kto zechce pytanie rozwiąże:

Kto tu jest panem?

Ja — czy też nasz książę?

»Jak król jem, piję; odziewam się w złoto,

W jedwab, w aksamit; ministrom powiadam

O każdym księcia katarze; hołotą

Dworską, jak zechcę tylko sam, tak władam.

Kobietki wdzięczą się do mnie, z ochotą

Szepcąc najmilsze słóweczka...

Posiadam

Młode huryski, stare wina, wpływy...

I król Salomon nie był tak szczęśliwy!

»Brak tylko nazwy, lecz kto ją ma, dziennie

Podpisać musi dekretów tuziny,

(Czytając, jeśli rzecz bierze sumiennie),

A przytem dobrze napocić czupryny,

Zmarszczywszy czoło monarsze solennie...

Taka królewskość... a!

to czyste drwiny!

Ten tylko żywot prowadzi książęcy,

Kto je, używa, pije — i nic więcej!

»Tak zwykli czynić mądrzy monarchowie.

Ale nasz książę... zmiłuj się ty, Boże!

Wolałbym dyabłu powiedzieć »na zdrowie!«

Niż nosić takich umartwień obrożę...

Co on, u licha, powinien mieć w głowie,

Jeśli nie piękne odaliski hoże?«

Tu począł drzemać, pełen przeświadczenia,

Że kamerdyner — jest panem stworzenia!


text:
Projekt

USTAWA

z dnia

o Trybunale Konstytucyjnym1)

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1.

Trybunał Konstytucyjny jest organem władzy sądowniczej strzegącym porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 2.

Trybunał Konstytucyjny, zwany dalej „Trybunałem”, orzeka o hierarchicznej zgodności norm prawnych oraz wykonuje inne kompetencje określone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej „Konstytucją”.

Art. 3.

Siedzibą Trybunału jest Warszawa.

Art. 4.

1.

Trybunał orzeka w sprawach zgodności:

1) ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją;

2) ustaw przed ich podpisaniem i umów międzynarodowych przed ich ratyfikacją z Konstytucją;

5.

Trybunał rozstrzyga spory kompetencyjne między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.

Art. 5.

1.

Trybunał sygnalizuje Sejmowi lub innym właściwym organom istnienie uchybień i luk w prawie, których usunięcie jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

2.

Prezes Trybunału może zwrócić się do adresata sygnalizacji o poinformowanie Trybunału o stanowisku w sprawie będącej przedmiotem sygnalizacji.

Art. 6.

1.

Prezes Trybunału przedkłada corocznie Sejmowi oraz Senatowi informację o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału.

2.

Informację rozpatruje Sejm oraz Senat.

Nad informacją nie przeprowadza się głosowania.

3.

Informację, o której mowa w ust. 1, Prezes Trybunału przekazuje: Prezydentowi Rzeczypospolitej, Prezesowi Rady Ministrów, Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, Przewodniczącemu Krajowej Rady Sądownictwa, Prokuratorowi Generalnemu, Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Rzecznikowi Praw Dziecka, Prezesowi Najwyższej Izby Kontroli, Przewodniczącemu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz Prezesowi Narodowego Banku Polskiego.

Rozdział 2

Organy Trybunału

Art. 7.

Organami Trybunału są Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału, zwane dalej „Zgromadzeniem Ogólnym”, oraz Prezes Trybunału.

Art. 8.

Do kompetencji Zgromadzenia Ogólnego należy:

zatwierdzanie informacji, o której mowa w art. 6;

wybór kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa Trybunału;

stwierdzanie wygaśnięcia mandatu sędziego Trybunału;

uchwalanie regulaminu Trybunału;

uchwalanie statutu Biura Trybunału;

uchwalanie projektu dochodów i wydatków Trybunału;

wykonywanie innych czynności, przewidzianych dla Zgromadzenia Ogólnego w ustawie i regulaminie Trybunału.

Art. 9.

1.

Zgromadzenie Ogólne obraduje na posiedzeniach.

2.

Posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego zwołuje Prezes Trybunału, który ustala porządek posiedzenia i przewodniczy obradom.

3.

O terminie posiedzenia i porządku obrad Prezes Trybunału zawiadamia sędziów Trybunału najpóźniej 7 dni przed posiedzeniem Zgromadzenia Ogólnego.

4.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach Prezes Trybunału może odstąpić od dochowania terminu, o którym mowa w ust. 3.

2.

Głosowanie jest jawne.

Głosowanie z wyłączeniem jawności przeprowadza się w sprawach, o których mowa w art. 8 pkt 2 i 3.

O wyłączeniu jawności głosowania w innej sprawie rozstrzyga Zgromadzenie Ogólne na wniosek sędziego Trybunału.

Art. 11.

1.

Prezes Trybunału corocznie zwołuje publiczne posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego, podczas którego omawiane są istotne problemy wynikające z działalności i orzecznictwa Trybunału, przedstawione w informacji, o której mowa w art. 6.

2.

Prezes Trybunału zawiadamia o zwołaniu publicznego posiedzenia Zgromadzenia Ogólnego i zaprasza do udziału w nim w szczególności: Prezydenta Rzeczypospolitej, Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, przedstawicieli organów władzy publicznej, o których mowa w art. 6 ust. 3, a także przewodniczących właściwych komisji sejmowych i senackich.

2.

Kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału wybiera Zgromadzenie Ogólne, nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji urzędującego Prezesa Trybunału, spośród sędziów Trybunału, którzy w głosowaniu uzyskali kolejno największą liczbę głosów.

W razie opróżnienia stanowiska Prezesa Trybunału, wyboru kandydatów dokonuje się w terminie 30 dni.

3.

Obradom, które dotyczą wyboru kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału, przewodniczy sędzia o najdłuższym stażu w Trybunale.

4.

Uchwałę o wyborze kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału przekazuje się niezwłocznie Prezydentowi Rzeczypospolitej.

5.

Do Wiceprezesa Trybunału ust. 1-4 stosuje się odpowiednio.

Art. 13.

1.

Prezes Trybunału kieruje pracami Trybunału, reprezentuje Trybunał na zewnątrz oraz wykonuje inne czynności określone w ustawie i regulaminie Trybunału.

2.

Wiceprezes Trybunału zastępuje Prezesa Trybunału w czasie jego nieobecności oraz wykonuje inne czynności wynikające z podziału obowiązków, ustalonego przez Prezesa Trybunału.

3.

W razie przeszkód w sprawowaniu obowiązków przez Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału, Prezesa Trybunału zastępuje sędzia Trybunału wyznaczony przez Prezesa Trybunału, a jeżeli żaden sędzia Trybunału nie został wyznaczony – sędzia o najdłuższym stażu w Trybunale.

2.

W zakresie wykonywania budżetu Trybunału, Prezesowi Trybunału przysługują uprawnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Art. 15.

1.

Wewnętrzną organizację pracy Trybunału i jego organów, w tym wynikające z niej powinności sędziów, oraz inne sprawy wskazane w niniejszej ustawie określa regulamin Trybunału.

Rozdział 3

Sędziowie Trybunału

Art. 17.

1.

W skład Trybunału wchodzi piętnastu sędziów.

2.

Sędziów Trybunału wybiera indywidualnie, na dziewięcioletnie kadencje Sejm, bezwzględną większością głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Ponowny wybór do Trybunału jest niedopuszczalny.

Art. 18.

1.

Sędzią Trybunału może być wybrana osoba, która wyróżnia się wiedzą prawniczą oraz:

ma obywatelstwo polskie;

jest nieskazitelnego charakteru;

ukończyła wyższe studia prawnicze w Polsce lub zagraniczne uznane w Polsce i uzyskała tytuł magistra;

w dniu wyboru ma ukończone 40 lat;

Art. 19.

1.

Nie później niż 6 miesięcy przed upływem kadencji sędziego Trybunału Marszałek Sejmu, w formie obwieszczenia ogłoszonego w Monitorze Polskim, informuje o możliwości zgłaszania osób, spośród których mogą być następnie zgłaszani kandydaci na sędziego Trybunału.

2.

W terminie 2 miesięcy od ogłoszenia obwieszczenia do Marszałka Sejmu mogą być zgłaszane osoby spełniające wymagania wymienione w art. 18.

grupie co najmniej 15 posłów,

Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów Sądu Najwyższego;

Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego;

Krajowej Radzie Sądownictwa;

Krajowej Radzie Prokuratury;

właściwym ogólnokrajowym organom samorządu zawodowego adwokatów, radców prawnych oraz notariuszy;

radom wydziałów prawa uczelni, uprawnionym do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk prawnych, radzie naukowej Instytutu Nauk Prawnych i Komitetowi Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk oraz Komisji Prawniczej Polskiej Akademii Umiejętności.

2.

Uprawniony podmiot może zgłosić jedną osobę na jedno stanowisko sędziego Trybunału.

Do każdego zgłoszenia należy dołączyć uzasadnienie oraz zgodę osoby zgłaszanej.

Art. 21.

1.

Marszałek Sejmu sprawdza, czy zgłoszenie zostało dokonane przez uprawniony podmiot oraz czy uzasadnienie zawiera dane, o których mowa w art. 18.

2.

Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia od nieuprawnionego podmiotu, jak również dotyczącego osoby niespełniającej wymagań, o których mowa w art. 18, lub ze względu na brak zgody osoby zgłaszanej, o czym powiadamia podmiot dokonujący zgłoszenia.

Art. 22.

1.

Marszałek Sejmu, nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji sędziego Trybunału, przekazuje posłom oraz podaje do publicznej wiadomości listę osób, spośród których mogą być zgłaszani kandydaci na sędziego Trybunału, zwaną dalej „listą”.

2.

Na liście zamieszcza się, w kolejności alfabetycznej, nazwisko i imię zgłoszonej osoby wraz z informacją o podmiocie zgłaszającym oraz uzasadnieniem, o którym mowa w art. 20 ust. 2.

Art. 23.

1.

Prawo zgłaszania kandydatów na sędziego Trybunału, spośród osób umieszczonych na liście, przysługuje Prezydium Sejmu oraz grupie co najmniej 50 posłów.

Art. 24.

Jeżeli głosowanie nie zostało zakończone wyborem sędziego Trybunału, stosuje się art. 23 ust. 1, z tym że zgłoszenie kandydata następuje w terminie 14 dni od dnia głosowania.

Art. 25.

1.

W razie wygaśnięcia mandatu sędziego Trybunału przed upływem jego kadencji art. 19-24 stosuje się odpowiednio.

2.

Terminy dokonania odpowiednich czynności zostają skrócone w sposób umożliwiający wybór sędziego Trybunału nie później niż po upływie 3 miesięcy od dnia zawiadomienia Marszałka Sejmu przez Prezesa Trybunału o wygaśnięciu mandatu sędziego Trybunału z tym, że termin dla czynności, o której mowa w art. 19 ust. 2 nie może być krótszy niż 21 dni.

„Uroczyście ślubuję, że pełniąc powierzone mi obowiązki sędziego Trybunału Konstytucyjnego będę wiernie służyć Narodowi i stać na straży Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, czyniąc to bezstronnie, według mego sumienia i z najwyższą starannością, oraz strzegąc godności sprawowanego urzędu”.

Art. 27.

Sędziowie Trybunału są upoważnieni do dostępu do informacji niejawnych związanych z rozpoznawaną przez Trybunał sprawą.

Art. 28.

Czas pracy sędziego Trybunału określony jest wymiarem jego zadań.

Art. 31.

1.

Sędzia Trybunału składa Prezesowi Trybunału oświadczenie o swoim stanie majątkowym, zgodnie z przepisami o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

3.

Sędzia Trybunału nie może podejmować innego zajęcia, o charakterze zarobkowym lub niezarobkowym, które utrudniałoby pełnienie obowiązków albo mogło osłabiać zaufanie do bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego.

4.

O zamiarze podjęcia zatrudnienia lub innego zajęcia, o których mowa w ust. 2 i 3, a także o zamiarze ich kontynuowania przez sędziego obejmującego stanowisko w Trybunale, sędzia Trybunału zawiadamia Prezesa Trybunału.

Prezes Trybunału pisemnie informuje o sprzeciwie, jeżeli uzna, że podjęcie albo kontynuowanie zatrudnienia lub innego zajęcia będzie utrudniało pełnienie obowiązków, osłabiało zaufanie do bezstronności lub przynosiło ujmę godności urzędu sędziego Trybunału.

W przypadku sprzeciwu sprawę, na wniosek sędziego Trybunału, rozstrzyga Zgromadzenie Ogólne.

3.

O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Prezesa Trybunału, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 34.

1.

Wniosek w sprawie wyrażenia zgody na pociągnięcie sędziego Trybunału do odpowiedzialności karnej oraz wniosek o wyrażenie zgody na pozbawienie wolności sędziego Trybunału, jeżeli czyn jest ścigany z oskarżenia publicznego, składa Prokurator Generalny.

2.

Wniosek w sprawie wyrażenia zgody na pociągnięcie sędziego Trybunału do odpowiedzialności karnej, jeżeli czyn jest ścigany z oskarżenia prywatnego, sporządzany jest przez adwokata lub radcę prawnego.

Wymóg ten nie dotyczy wniosków sporządzonych we własnym imieniu przez sędziów, adwokatów, radców prawnych oraz profesorów lub doktorów habilitowanych nauk prawnych.

2.

Wniosek określa: imię i nazwisko sędziego Trybunału, czyn, za który sędzia Trybunału ma być pociągnięty do odpowiedzialności karnej lub pozbawiony wolności, oraz okoliczności jego popełnienia.

Art. 36.

1.

Wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej oraz na pozbawienie wolności sędziego Trybunału następuje w drodze uchwały Zgromadzenia Ogólnego, podjętej bezwzględną większością głosów, nie później niż w terminie miesiąca od dnia złożenia wniosku.

2.

Przed podjęciem uchwały sędzia Trybunału, którego wniosek dotyczy, może złożyć wyjaśnienia Zgromadzeniu Ogólnemu.

3.

W naradzie oraz głosowaniu nie bierze udziału sędzia Trybunału, którego wniosek dotyczy.

Art. 37.

1.

Sędzia Trybunału odpowiada dyscyplinarnie przed Trybunałem za naruszenie przepisów prawa, uchybienie godności urzędu sędziego Trybunału lub inne nieetyczne zachowanie mogące podważać zaufanie do jego bezstronności lub niezawisłości.

3.

Za wykroczenia sędzia Trybunału odpowiada tylko dyscyplinarnie.

Art. 38.

1.

W postępowaniu dyscyplinarnym orzeka:

1) w pierwszej instancji – trzech sędziów Trybunału;

2) w drugiej instancji – pięciu sędziów Trybunału.

2.

Sędziów do składów orzekających i rzecznika dyscyplinarnego ustala w drodze losowania Prezes Trybunału.

W losowaniu składu drugiej instancji nie uczestniczą sędziowie Trybunału, którzy orzekali w sprawie w pierwszej instancji.

Art. 39.

Od orzeczenia dyscyplinarnego wydanego w drugiej instancji skarga kasacyjna nie przysługuje.

Art. 40.

Karami dyscyplinarnymi są:

1) upomnienie;

2) nagana;

3) złożenie sędziego Trybunału z urzędu.

Art. 41.

1.

Wygaśnięcie mandatu sędziego Trybunału na skutek śmierci stwierdza Prezes Trybunału w drodze postanowienia.

2.

Wygaśnięcie mandatu sędziego Trybunału w przypadku:

zrzeczenia się urzędu;

zrzeczenia się statusu sędziego w stanie spoczynku;

prawomocnego orzeczenia o złożeniu sędziego Trybunału z urzędu

– stwierdza, po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego, Zgromadzenie Ogólne w drodze uchwały.

3.

Prezes Trybunału, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, przekazuje niezwłocznie Marszałkowi Sejmu postanowienie lub uchwałę stwierdzające wygaśnięcie mandatu sędziego Trybunału.

Art. 42.

1.

Sędzia Trybunału po zakończeniu kadencji przechodzi w stan spoczynku.

3.

Sędziemu Trybunału w stanie spoczynku przysługuje uposażenie w wysokości 75% ostatnio pobieranego wynagrodzenia miesięcznego z wyłączeniem dodatku funkcyjnego.

Uposażenie to jest waloryzowane stosownie do zmian wynagrodzenia zasadniczego sędziów Trybunału.

2.

W szczególnie uzasadnionym przypadku, z wnioskiem w sprawie wydania przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenia o trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego Trybunału z powodu jego choroby, ułomności lub upadku sił, może wystąpić Zgromadzenie Ogólne.

3.

Uchwałę o przeniesieniu w stan spoczynku sędziego Trybunału trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego, podejmuje Zgromadzenie Ogólne.

W uchwale określa się datę przejścia sędziego w stan spoczynku, oznaczającą zarazem zakończenie kadencji sędziego Trybunału.

Art. 44.

1.

Sędzia Trybunału w stanie spoczynku jest obowiązany dochować godności sędziego Trybunału.

2.

Za naruszenie przepisów prawa oraz uchybienie godności sędziego Trybunału sędzia Trybunału w stanie spoczynku odpowiada dyscyplinarnie.

3.

Do odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego Trybunału w stanie spoczynku art. 38 i art. 39 stosuje się odpowiednio, a karami dyscyplinarnymi są:

1) upomnienie;

2) nagana;

3) pozbawienie statusu sędziego w stanie spoczynku.

Art. 45.

1.

Do sędziego Trybunału w stanie spoczynku art. 32-36 stosuje się odpowiednio.

2.

Zakaz dodatkowego zatrudnienia, o którym mowa w art. 32 ust. 2, nie dotyczy mianowania, powołania lub wyboru sędziego Trybunału w stanie spoczynku na stanowisko w organach państwowych, w stosunku do którego przepisy ustanawiają zakaz przynależności do partii politycznej, lub w organach organizacji międzynarodowych oraz ponadnarodowych działających na podstawie umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską.

3.

Wypłata uposażenia, o którym mowa w art. 42 ust. 3, ulega zawieszeniu na czas pełnienia stanowiska, o którym mowa w ust. 2, chyba że sędzia Trybunału w stanie spoczynku złoży niezwłocznie Prezesowi Trybunału oświadczenie o rezygnacji z należnego mu na tym stanowisku wynagrodzenia.

W przypadku niezłożenia oświadczenia o rezygnacji z należnego wynagrodzenia, w czasie pełnienia stanowiska przez sędziego Trybunału w stanie spoczynku, mogą być opłacane na rzecz tego sędziego, ze środków budżetowych Trybunału, należne składki z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.

4.

Sędziemu Trybunału w stanie spoczynku wypłaca się uposażenie, określone w art. 42 ust. 3, od dnia następującego po dniu, w którym przestał pełnić stanowisko, wskazane w ust. 2, o ile nie nabył z tego tytułu prawa do innego świadczenia, w wysokości wyższej niż uposażenie sędziego Trybunału w stanie spoczynku.

Art. 46.

W zakresie nieuregulowanym w ustawie do obowiązków i praw, w tym w zakresie stosunku służbowego, oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów Trybunału stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2013 r. poz. 499), przy czym kompetencje Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wykonuje Prezes Trybunału, a Kolegium Sądu Najwyższego – Zgromadzenie Ogólne.

Rozdział 4

Postępowanie przed Trybunałem – zasady ogólne

Art. 47.

1.

Trybunał orzeka:

1) w pełnym składzie w sprawach:

o szczególnej zawiłości lub doniosłości;

ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,

nadania dalszego biegu lub odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej oraz wnioskowi podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji,

wyłączenia sędziego.

2.

O uznaniu sprawy za szczególnie zawiłą albo o szczególnej doniosłości rozstrzyga Prezes Trybunału z własnej inicjatywy lub na wniosek składu orzekającego, przy czym do spraw o szczególnej doniosłości należą zwłaszcza takie, w których rozstrzygnięcie wiązać się może z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej.

4.

Rozprawie i posiedzeniu w pełnym składzie przewodniczy Prezes lub Wiceprezes Trybunału, a jeżeli istnieją przesłanki wyłączenia ich z udziału w orzekaniu lub inne ważne przyczyny – sędzia o najdłuższym stażu w Trybunale.

Art. 48.

1.

Sędziów do składu orzekającego Trybunału, w tym przewodniczącego składu i sędziego sprawozdawcę, wyznacza Prezes Trybunału zgodnie z alfabetyczną listą sędziów, uwzględniając przy tym rodzaje, liczbę oraz kolejność wpływu spraw do Trybunału.

2.

Prezes Trybunału, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza ze względu na przedmiot rozpoznawanej sprawy lub możliwość dochowania terminu przeprowadzenia pierwszej narady, określanego w myśl ust. 3 albo art. 87 pkt 1, może wyznaczyć sędziego sprawozdawcę odstępując od kryteriów wymienionych w ust. 1.

3.

Prezes Trybunału może wyznaczyć termin pierwszej narady składu orzekającego.

Art. 49.

1.

Sędzia Trybunału podlega wyłączeniu z udziału w rozpoznawaniu sprawy, jeżeli:

wydał lub uczestniczył w wydaniu:

aktu normatywnego będącego przedmiotem wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej,

orzeczenia, decyzji administracyjnej lub innego rozstrzygnięcia, w sprawie pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej;

był przedstawicielem, pełnomocnikiem lub doradcą uczestnika postępowania;

pozostaje z uczestnikiem postępowania w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może oddziaływać na jego prawa i obowiązki.

2.

Sędzia Trybunału podlega również wyłączeniu z udziału w rozpoznawaniu sprawy, jeżeli istnieją okoliczności, niewymienione w ust. 1, mogące wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.

3.

Sędziego Trybunału wyłącza się z udziału w rozpoznawaniu sprawy na jego żądanie lub na żądanie uczestnika postępowania, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności, niewymienionych w ust. 1, mogących wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.

4.

Sędzia Trybunału niezwłocznie informuje Prezesa Trybunału o okolicznościach mogących powodować wyłączenie go z udziału w rozpoznawaniu sprawy.

5.

Do czasu rozstrzygnięcia o wyłączeniu z udziału w rozpoznawaniu sprawy, sędzia Trybunału może wykonywać tylko czynności niecierpiące zwłoki.

6.

O wyłączeniu sędziego Trybunału z przyczyn wymienionych w ust. 1 i 2 postanawia Prezes Trybunału, a z przyczyn wymienionych w ust. 3 – Trybunał.

2.

Cofnięcie wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej może nastąpić najpóźniej w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy.

3.

W przypadku rozpoznawania sprawy na posiedzeniu niejawnym, cofnięcie wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej może nastąpić najpóźniej w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, że ich rozpoznanie przez Trybunał nastąpi na posiedzeniu niejawnym.

Art. 51.

1.

Trybunał, orzekając, jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym lub skardze konstytucyjnej.

2.

Zakres zaskarżenia obejmuje wskazanie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części (określenie przedmiotu kontroli) oraz sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą (wskazanie wzorca kontroli).

3.

Przedmiotem zarzutu może być:

kompetencja do wydania aktu normatywnego lub tryb jego wydania (czynność prawodawcza);

treść aktu normatywnego lub jego części.

Art. 52.

Trybunał w toku postępowania bada wszystkie istotne okoliczności służące wszechstronnemu wyjaśnieniu sprawy.

Art. 53.

Trybunał może zwracać się do Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sądów powszechnych, administracyjnych i wojskowych o przekazanie informacji w sprawie wykładni określonego przepisu prawa w orzecznictwie sądowym lub jego stosowania.

Art. 54.

1.

Sądy i inne organy władzy publicznej są obowiązane udzielić Trybunałowi pomocy i na jego żądanie przedstawić akta postępowania wiążące się z postępowaniem przed Trybunałem, a także udzielić informacji niezbędnych do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

2.

Trybunał, po wykorzystaniu akt postępowania, zwraca je niezwłocznie właściwemu organowi.

Art. 55.

1.

Postępowanie przed Trybunałem prowadzi się w formie pisemnej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

2.

Wniosek, pytanie prawne i skarga konstytucyjna oraz inne pisma uczestników postępowania składane są w takiej liczbie egzemplarzy, która umożliwi ich doręczenie pozostałym uczestnikom oraz pozostawienie dwóch egzemplarzy w aktach sprawy.

2.

Świadek lub biegły może być przesłuchany co do okoliczności stanowiących informację niejawną o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne” po zwolnieniu przez uprawniony organ od obowiązku zachowania tajemnicy.

Odmowa zgody może być uzasadniona jedynie ważnym interesem państwa.

Art. 57.

Uczestnikami postępowania przed Trybunałem są:

podmiot, który złożył wniosek, zwany dalej „wnioskodawcą”;

sąd, który przedstawił Trybunałowi pytanie prawne, zwany dalej „sądem pytającym”;

podmiot, który złożył skargę konstytucyjną, zwany dalej „skarżącym”;

organ, który wydał akt normatywny będący przedmiotem wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej;

Rzecznik Praw Obywatelskich, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu;

Rzecznik Praw Dziecka, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu wszczętym na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich lub w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej praw dziecka;

Prokurator Generalny w sprawach rozpoznawanych przez Trybunał w pełnym składzie oraz prokurator Prokuratury Generalnej w sprawach rozpoznawanych w innych składach;

Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, jeżeli Rada Ministrów wyznaczyła ten organ do reprezentowania Rady Ministrów lub ministra w postępowaniu przed Trybunałem w sprawach aktów normatywnych dotyczących Skarbu Państwa;

centralny konstytucyjny organ państwa pozostający w sporze;

organ statutowy partii politycznej.

Art. 58.

1.

Uczestnik postępowania działa przed Trybunałem osobiście albo przez umocowanego przedstawiciela lub pełnomocnika.

2.

W postępowaniu przed Trybunałem przedstawicielami Sejmu, Marszałka Sejmu lub grupy posłów mogą być tylko posłowie, a przedstawicielami Marszałka Senatu lub grupy senatorów – tylko senatorowie.

3.

Jeżeli podmiot, o którym mowa w ust. 2, jest wnioskodawcą, w postępowaniu przed Trybunałem może oprócz przedstawicieli ustanowić nie więcej niż 2 pełnomocników spoza grona posłów lub senatorów.

4.

Przedstawicielem sądu pytającego może być tylko sędzia składu orzekającego w sprawie, w której zostało przedstawione pytanie prawne.

Art. 59.

1.

Uczestnicy postępowania są obowiązani do składania Trybunałowi wszelkich wyjaśnień i informacji dotyczących sprawy oraz wniosków dowodowych, potrzebnych do jej rozstrzygnięcia.

Art. 61.

Wniosek, pytanie prawne i skarga konstytucyjna powinny spełniać wymagania przewidziane dla pisma procesowego.

określenie przedmiotu kontroli;

wskazanie wzorca kontroli;

uzasadnienie zarzutu niezgodności przedmiotu kontroli ze wskazanym wzorcem kontroli z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.

2.

Do wniosku składanego przez grupę posłów lub senatorów dołącza się listę posłów lub senatorów popierających wniosek wraz z ich podpisami.

w przypadku podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, powołać przepis prawa lub statutu wskazujący, że wnioskodawca jest ogólnokrajowym organem lub ogólnokrajową władzą.

2.

Do wniosku dołącza się:

uchwałę lub inne rozstrzygnięcie podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, stanowiące podstawę wystąpienia z wnioskiem i określające przedmiot oraz wzorzec kontroli;

protokół z posiedzenia organu lub władzy podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, pozwalający stwierdzić, że uchwała, o której mowa w pkt 1, została podjęta zgodnie z przepisami prawa lub postanowieniami statutu;

Art. 64.

1.

Pytanie prawne ma formę postanowienia.

2.

Pytanie prawne zawiera:

określenie przedmiotu kontroli;

oznaczenie sprawy, w związku z którą pytanie prawne zostało przedstawione;

3.

Do pytania prawnego dołącza się akta sprawy, w związku z którą zostało przedstawione.

Art. 65.

Skargę konstytucyjną, zwaną dalej „skargą”, wnosi się po wyczerpaniu przez skarżącego drogi prawnej, w terminie 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.

Art. 66.

1.

W skardze należy:

wskazać, która konstytucyjna wolność lub które prawo albo który obowiązek skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone;

4) przedstawić stan faktyczny oraz:

udokumentować datę doręczenia wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 65,

2.

Do skargi dołącza się:

wyrok, decyzję lub inne rozstrzygnięcie wydane na podstawie przepisu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;

orzeczenia, decyzje lub inne rozstrzygnięcia potwierdzające wyczerpanie drogi prawnej, o której mowa w art. 65;

pełnomocnictwo szczególne.

Art. 67.

1.

W zakresie sporządzenia i wniesienia skargi oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem, istnieje obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego.

2.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli skarżący jest sędzią, prokuratorem, adwokatem, radcą prawnym lub notariuszem albo profesorem lub doktorem habilitowanym nauk prawnych.

3.

W razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej skarżący może złożyć do sądu rejonowego swojego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego z urzędu, na podstawie przepisów o postępowaniu cywilnym.

4.

Złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 3, wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi.

Jeżeli sąd postanowi o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, wznowienie biegu terminu do wniesienia skargi następuje pierwszego dnia po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego.

Jeżeli sąd odmówi ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wznowienie biegu terminu do wniesienia skargi następuje pierwszego dnia po dniu doręczenia skarżącemu prawomocnego postanowienia sądu.

Art. 68.

Jeżeli skarżący wniósł nadzwyczajny środek zaskarżenia, Trybunał może zawiesić postępowanie do czasu rozpoznania tego środka.

2.

Postanowienie doręcza się niezwłocznie skarżącemu oraz właściwemu organowi.

3.

Trybunał uchyla postanowienie tymczasowe, jeżeli ustaną przyczyny jego wydania, jednak nie później niż w dniu wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego, z zastrzeżeniem ust. 4.

Art. 71.

1.

Po zakończeniu kadencji Sejmu i Senatu postępowanie w Trybunale w sprawach, o których mowa w art. 70, ulega zawieszeniu na 6 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 2.

2.

Jeżeli przed zakończeniem kadencji Sejmu i Senatu Trybunał zawiadomił wnioskodawców o terminie rozprawy przypadającym po jej zakończeniu lub, że rozpoznanie wniosku nastąpi na posiedzeniu niejawnym, postępowanie w takich sprawach nie ulega zawieszeniu oraz może toczyć się bez udziału wnioskodawcy.

Art. 72.

1.

Trybunał postanowi o podjęciu zawieszonego postępowania, jeżeli w terminie, o którym mowa w art. 71 ust. 1, wniosek grupy posłów lub senatorów uzyska poparcie odpowiednio 50 posłów lub 30 senatorów kolejnej kadencji Sejmu i Senatu.

Art. 73.

1.

Koszty postępowania przed Trybunałem ponosi Skarb Państwa.

2.

W przypadku uwzględnienia skargi, wraz z orzeczeniem o niezgodności ustawy lub innego aktu normatywnego albo ich części, będących przedmiotem skargi, Trybunał, w drodze postanowienia, orzeka na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, odpowiednio od Sejmu lub organu, który wydał akt normatywny.

W uzasadnionych przypadkach Trybunał może orzec zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem również wówczas, gdy nie uwzględnił skargi albo postępowanie w sprawie skargi umorzył lub odmówił nadania skardze dalszego biegu.

3.

Do określania kosztów reprezentowania skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego stosuje się przepisy w sprawie opłat za czynności adwokatów i radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Art. 74.

1.

Prawo do żądania zwrotu kosztów postępowania wygasa, jeżeli skarżący, najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia, nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych, z zastrzeżeniem ust. 2.

2.

W przypadku rozpoznawania skargi przez Trybunał na posiedzeniu niejawnym, roszczenie o zwrot kosztów postępowania wygasa, jeżeli skarżący, najpóźniej w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych.

Rozdział 5

Kontrola formalna wniosków, pytań prawnych i skarg

Art.76.

1.

Jeżeli ze względu na treść lub formę pisma wniesionego do Trybunału nie można stwierdzić, że jest ono pismem procesowym, Prezes Trybunału lub upoważniony przez niego pracownik Biura Trybunału zwraca nadawcy pismo albo wzywa do jego uzupełnienia pod rygorem zwrócenia pisma.

Art. 77.

1.

Wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 i 2 Konstytucji, oraz pytanie prawne Prezes Trybunału kieruje do rozpoznania, jeżeli spełniają wymagania przewidziane w ustawie.

2.

Jeżeli wniosek lub pytanie prawne nie odpowiadają wymaganiom przewidzianym w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, Prezes Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od doręczenia tego zarządzenia.

Art. 78.

1.

Wniosek pochodzący od podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, oraz skargę Prezes Trybunał kieruje do wstępnego rozpoznania w celu rozstrzygnięcia, czy spełniają wymagania warunkujące nadanie im dalszego biegu.

3.

Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi lub skardze, jeżeli:

2) wniosek lub skarga zostały cofnięte;

3) wniosek lub skarga są oczywiście bezzasadne;

4) wydanie orzeczenia jest zbędne lub niedopuszczalne;

4.

Przepisu ust. 3 pkt 5 nie stosuje się, jeżeli wydanie orzeczenia w sprawie jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

5.

Jeżeli wniosek lub skarga odpowiadają wymaganiom przewidzianym w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w ust. 3, Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu wnioskowi lub skardze dalszego biegu.

Art. 79.

Skarżący może zastrzec w skardze nieujawnianie jego danych osobowych w publikacjach postanowień Trybunału, o których mowa w art. 78.

Art. 80.

Wewnętrzny tok postępowania z wnioskami, pytaniami prawnymi i skargami określa regulamin Trybunału.

Rozdział 6

Rozprawy i posiedzenia

Art. 81.

Wniosek, pytanie prawne lub skargę Prezes Trybunału kieruje do rozpoznania przez właściwy skład orzekający.

Art. 82.

1.

Trybunał rozpoznaje wniosek, pytanie prawne lub skargę na rozprawie albo na posiedzeniu niejawnym.

2.

O rozpoznaniu wniosku, pytania prawnego lub skargi na rozprawie rozstrzyga skład orzekający z własnej inicjatywy albo po rozpatrzeniu wniosku w tej sprawie wnioskodawcy, sądu pytającego lub skarżącego.

3.

Prezes Trybunału może zwrócić się do przewodniczącego składu orzekającego o rozpoznanie wniosku, pytania prawnego lub skargi na rozprawie, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny.

Art. 83.

1.

Prezes Trybunału zawiadamia uczestników postępowania o przekazaniu wniosku, pytania prawnego lub skargi do rozpoznania przez skład orzekający, doręczając im odpisy wniosku, pytania prawnego lub skargi.

2.

Uczestnik postępowania, w terminie 2 miesięcy od doręczenia zawiadomienia, przedstawia pisemne stanowisko w sprawie.

3.

Do Rzecznika Praw Obywatelskich stosuje się przepis ust. 1, z wyjątkiem wniosków w sprawach, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2.

Rzecznik Praw Obywatelskich, w terminie 30 dni od doręczenia zawiadomienia, może zgłosić udział w postępowaniu, a w razie zgłoszenia udziału – w terminie 30 dni przedstawia pisemne stanowisko w sprawie.

5.

W uzasadnionych przypadkach Prezes Trybunału może wyznaczyć inny termin przedstawienia stanowiska.

6.

Trybunał może zwracać się do innych organów lub podmiotów o zajęcie stanowiska w sprawie, w wyznaczonym terminie.

Art. 84.

1.

Jeżeli w co najmniej dwóch wnioskach, pytaniach prawnych lub skargach jednakowo określono przedmiot kontroli, Prezes Trybunału może zarządzić łączne rozpoznanie tych wniosków, pytań prawnych lub skarg.

2.

O łącznym rozpoznaniu wniosków, pytań prawnych albo skarg rozstrzyga Prezes Trybunału, wyznaczając skład orzekający.

Prezes Trybunału może zarządzić łączne rozpoznanie również na wniosek składu orzekającego.

3.

Nieprzedstawienie opinii przez Radę Ministrów w terminie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.

Art. 86.

1.

W sprawie zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym przed ich podpisaniem Trybunał orzeka w terminie 2 miesięcy od złożenia wniosku.

2.

Uczestnicy postępowania oraz Rada Ministrów przedstawiają stanowisko w terminie określonym przez Prezesa Trybunału.

Art. 87.

Przewodniczący składu orzekającego wydaje zarządzenia mające na celu właściwe i sprawne przygotowanie rozprawy lub posiedzenia niejawnego, a w szczególności:

z zastrzeżeniem art. 48 ust. 3, wyznacza pierwszą naradę w sprawie nie później niż w ciągu 2 miesięcy od upływu terminu przedstawienia stanowisk przez uczestników postępowania;

zarządza doręczenie uczestnikom postępowania odpowiednich pism;

wzywa uczestników postępowania do przedstawienia, w formie pisemnej i wyznaczonym terminie, dodatkowego stanowiska w sprawie;

wzywa do udziału w postępowaniu inne organy lub podmioty, których udział uzna za celowy dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Art. 88.

1.

Przewodniczący składu orzekającego wyznacza termin rozprawy oraz zawiadamia o nim uczestników postępowania.

3.

Trybunał odracza rozprawę w razie braku dowodu doręczenia uczestnikom postępowania zawiadomienia o jej terminie lub w razie stwierdzonej nieprawidłowości w doręczeniu albo z innej ważnej przyczyny.

4.

Odraczając rozprawę, Trybunał może wyznaczyć nowy termin, o którym zawiadamia uczestników postępowania.

Przepisu ust. 2 nie stosuje się.

Art. 89.

1.

Obecność na rozprawie wnioskodawcy lub jego przedstawiciela albo pełnomocnika oraz pełnomocnika skarżącego jest obowiązkowa.

2.

W razie niestawienia się, prawidłowo zawiadomionych, wnioskodawcy lub jego przedstawiciela albo pełnomocnika lub pełnomocnika skarżącego, Trybunał umarza postępowanie albo odracza rozprawę.

3.

Nieobecność na rozprawie innych, prawidłowo zawiadomionych, uczestników postępowania nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.

Art. 91.

Rozprawa rozpoczyna się wywołaniem sprawy, po czym odpowiednio wnioskodawca, sąd pytający lub skarżący, a następnie pozostali uczestnicy postępowania, przedstawiają swoje stanowiska, argumenty i dowody na ich poparcie oraz udzielają odpowiedzi na zadawane przez sędziów pytania.

Przewodniczący składu orzekającego udziela głosu każdemu uczestnikowi postępowania, a także w razie potrzeby organom lub podmiotom wezwanym do udziału w postępowaniu.

Art. 92.

1.

Jeżeli Trybunał uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, przewodniczący składu orzekającego zamyka rozprawę.

2.

Publiczne ogłoszenie orzeczenia Trybunału wraz z uzasadnieniem następuje nie później niż w terminie 3 miesięcy od zamknięcia rozprawy.

Art. 93.

1.

Z przebiegu rozprawy protokolant sporządza protokół, zawierający:

1) datę i miejsce rozprawy;

2) imiona i nazwiska sędziów składu orzekającego oraz protokolanta;

3) wskazanie uczestników postępowania, ich przedstawicieli i pełnomocników, a także innych organów lub podmiotów wezwanych do udziału w postępowaniu;

5) transkrypcję przebiegu rozprawy, sporządzoną na podstawie rejestracji utrwalonej na nośniku elektronicznym.

Art. 94.

1.

Trybunał może rozpoznać wniosek, pytanie prawne lub skargę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli:

pisemne stanowiska uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia lub

sprawa dotyczy zagadnienia prawnego, które zostało wystarczająco wyjaśnione we wcześniejszych orzeczeniach Trybunału.

3.

Przewodniczący składu orzekającego zawiadamia uczestników postępowania, że rozpoznanie sprawy nastąpi na posiedzeniu niejawnym.

4.

Publiczne ogłoszenie orzeczenia Trybunału wraz z uzasadnieniem, następuje nie później niż w terminie 30 dni od posiedzenia niejawnego.

Rozdział 7

Orzeczenia Trybunału

Art. 95.

Trybunał rozstrzyga sprawę wydając orzeczenie w formie wyroku lub postanowienia.

Art. 97.

Trybunał wydaje postanowienia w sprawach:

innych, w których ustawa tak stanowi lub niewymagających wydania wyroku.

Art. 98.

1.

Postanowienia Trybunału kończące postępowanie wydawane są po zamknięciu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym.

Wymagają one uzasadnienia.

Art. 100.

1 Orzeczenie Trybunału zapada większością głosów.

Art. 101.

1.

Orzeczenie Trybunału zawiera:

wskazanie składu orzekającego i protokolanta;

sygnaturę akt, datę, miejsce oraz tryb wydania orzeczenia;

wskazanie podmiotu, który zainicjował postępowanie przed Trybunałem, oraz pozostałych uczestników postępowania;

dokładne określenie aktu normatywnego lub jego części, którego dotyczy orzeczenie;

przedstawienie zarzutów podmiotu, który zainicjował postępowanie przed Trybunałem;

rozstrzygnięcie Trybunału;

podpisy sędziów składu orzekającego;

informację o zgłoszeniu zdania odrębnego.

2.

Jeżeli Trybunał postanowi, że utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego lub jego części nastąpi w innym terminie niż dzień wejścia w życie orzeczenia, w orzeczeniu określa się termin utraty mocy obowiązującej tego aktu lub jego części.

3.

Przepis ust.1 stosuje się odpowiednio do orzeczeń Trybunału w innych sprawach niż dotyczące badania hierarchicznej zgodności norm prawnych.

Art. 102.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału może być czynność prawodawcza lub treść aktu normatywnego albo jego części.

Art. 103.

1.

Orzeczenia, o których mowa w art. 4 ust. 1–6, Trybunał ogłasza publicznie.

2.

Trybunał zawiadamia uczestników postępowania o terminie publicznego ogłoszenia orzeczenia.

3.

Podczas ogłaszania orzeczenia wszyscy obecni w sali rozpraw, z wyjątkiem składu orzekającego, stoją.

4.

Przewodniczący składu orzekającego lub sędzia sprawozdawca podaje zasadnicze motywy uzasadnienia orzeczenia.

Sędzia, który zgłosił zdanie odrębne, o którym mowa w art. 100 ust. 2, może przedstawić uzasadnienie swego stanowiska.

Art. 104.

1.

Odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem i zdaniami odrębnymi doręcza się niezwłocznie uczestnikom postępowania.

2.

Prezes Trybunału przesyła odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem i zdaniami odrębnymi Prezydentowi Rzeczypospolitej, Marszałkowi Sejmu, Marszałkowi Senatu oraz Prezesowi Rady Ministrów, niezależnie od tego, czy organy te były uczestnikami postępowania przed Trybunałem.

Art. 105.

1.

Wyroki Trybunału podlegają ogłoszeniu w dzienniku urzędowym, w którym kwestionowany akt normatywny był ogłoszony, a jeżeli wyrok dotyczy aktu nieogłoszonego w dzienniku urzędowym - w Monitorze Polskim.

2.

Postanowienie Trybunału, o którym mowa w art. 97 pkt 1, podlega ogłoszeniu w Monitorze Polskim.

3.

Ogłoszenie orzeczeń Trybunału zarządza Prezes Trybunału.

Art. 106.

1.

Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania:

na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego lub skargi;

jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne;

jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne, w szczególności gdy w rozpoznawanej sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia Trybunału;

Art. 107.

1.

Skład orzekający, który wydał orzeczenie, może w każdym czasie na posiedzeniu niejawnym, w drodze postanowienia sprostować niedokładności, błędy pisarskie lub rachunkowe albo inne oczywiste omyłki w orzeczeniu.

2.

Na oryginale orzeczenia, a na żądanie uczestników postępowania także na przesłanych im odpisach orzeczenia, umieszcza się wzmiankę o sprostowaniu, podpisaną przez przewodniczącego składu orzekającego.

3.

Jeżeli sprostowania nie może dokonać skład orzekający wskazany w ust. 1, wniosek rozpoznaje taki sam skład.

Art. 108.

1.

Na wniosek uczestnika postępowania skład orzekający, który wydał orzeczenie, na posiedzeniu niejawnym rozstrzyga, w drodze postanowienia, wątpliwości co do jego treści.

Art. 109.

1.

Trybunał wydaje Zbiór Urzędowy orzeczeń, w którym publikuje się orzeczenia Trybunału wraz z uzasadnieniami i zdaniami odrębnymi.

2.

Zbiór Urzędowy jest wydawany w postaci elektronicznej.

3.

Nazwa „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.

Zbiór Urzędowy” podlega ochronie prawnej.

Rozdział 8

Postępowanie w sprawie zgodności z Konstytucją

Art. 110.

Wniosek w sprawie zgodności z Konstytucją celów partii politycznej, określonych w statucie lub programie, Trybunał rozpoznaje w trybie przewidzianym dla wniosków w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych.

2.

Ciężar udowodnienia niezgodności z Konstytucją działalności partii politycznej spoczywa na wnioskodawcy.

3.

Wątpliwości, których nie można wyjaśnić, rozstrzyga się na korzyść partii politycznej.

5.

W celu zebrania i utrwalenia dowodów w sprawie zgodności działalności partii politycznej z Konstytucją Trybunał może, w drodze postanowienia, zlecić Prokuratorowi Generalnemu przeprowadzenie dochodzenia.

Zakres dochodzenia określony w postanowieniu jest wiążący.

Do dochodzenia stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Art. 112.

Pytanie sądu prowadzącego ewidencję partii politycznych w sprawie zgodności z Konstytucją statutu partii politycznej, w zakresie celów partii i zasad działania partii określonych w statucie, Trybunał rozpoznaje na zasadach i w trybie przewidzianych dla pytania prawnego.

Art. 113.

1.

Osoby upoważnione do reprezentowania partii politycznej, Trybunał ustala na podstawie statutu partii lub ustawy.

Rozdział 9

Postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego

Art. 114.

Trybunał rozstrzyga spory kompetencyjne, w przypadku gdy:

Art. 115.

Wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego powinien wskazywać przepis Konstytucji lub ustawy określający kompetencję, która została naruszona, oraz kwestionowane działania lub zaniechania.

Art. 116.

1.

Wszczęcie postępowania przed Trybunałem powoduje zawieszenie postępowań przed organami, które prowadzą spór kompetencyjny.

2.

Trybunał po zapoznaniu się ze stanowiskiem uczestników postępowania może wydać postanowienie o tymczasowym uregulowaniu kwestii spornych, zwłaszcza gdy przemawia za tym szczególnie ważny interes publiczny.

Rozdział 10

Art. 117.

Marszałek Sejmu, we wniosku w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej, wskazuje okoliczności, które przejściowo uniemożliwiają Prezydentowi Rzeczypospolitej sprawowanie urzędu oraz uniemożliwiają zawiadomienie o tym Marszałka Sejmu.

2.

Uczestnikami rozprawy są osobiście:

Marszałek Sejmu;

Marszałek Senatu;

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego;

Prokurator Generalny.

3.

Rozprawa odbywa się z wyłączeniem jawności.

Ogłoszenie orzeczenia następuje publicznie.

Art. 119.

1.

Jeżeli podczas rozprawy pojawią się wątpliwości dotyczące okoliczności, które przejściowo uniemożliwiają Prezydentowi Rzeczypospolitej sprawowanie urzędu lub dotyczące braku możliwości zawiadomienia o nich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Marszałka Sejmu, Trybunał w drodze postanowienia może zlecić Prokuratorowi Generalnemu wykonanie określonych czynności w wyznaczonym terminie i odroczyć rozprawę.

3.

Prokurator Generalny niezwłocznie zawiadamia Trybunał o wynikach czynności, podjętych w celu wykonania postanowienia, o którym mowa w ust. 1.

Art. 120.

1.

Trybunał wydaje postanowienie o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz o powierzeniu Marszałkowi Sejmu, nie dłużej niż na 3 miesiące, tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej.

Rozdział 11

Biuro Trybunału

Art. 121.

1.

Organizacyjne i administracyjne warunki pracy Trybunału zapewnia Prezes Trybunału oraz podległe mu Biuro Trybunału, zwane dalej „Biurem”.

Art. 122.

1.

Biurem kieruje szef Biura, którego powołuje i odwołuje Zgromadzenie Ogólne, na wniosek Prezesa Trybunału.

Art. 123.

1.

Szef Biura jest przełożonym pracowników Biura, zapewnia prawidłowe funkcjonowanie Biura i w razie potrzeby zgłasza wnioski w sprawie jego organizacji.

2.

Szef Biura przygotowuje oraz przedstawia Prezesowi Trybunału projekt dochodów i wydatków Trybunału, jest odpowiedzialny za wykonywanie budżetu Trybunału i w razie potrzeby proponuje zmiany w jego układzie wykonawczym.

3.

Szef Biura odpowiada za gospodarowanie majątkiem pozostającym w zarządzie Trybunału.

4.

Szczegółowy zakres zadań szefa Biura oraz sposób ich wykonywania określa statut Biura.

2.

Szef Biura wykonuje wynikające z przepisów prawa kompetencje kierownika urzędu.

Art. 125.

1.

Spośród pracowników Biura tworzy się korpus prawników Trybunału – osób zatrudnionych na stanowiskach związanych bezpośrednio z działalnością orzeczniczą Trybunału i pomocą w tym zakresie w pracy sędziów Trybunału, wykonujących zadania asystentów lub odpowiadające czynnościom asystentów sędziów Trybunału.

2.

Wykaz stanowisk, na których zatrudnione osoby należą do korpusu prawników Trybunału oraz szczegółowe wymagania kwalifikacyjne związane z zajmowaniem tych stanowisk określa, w drodze zarządzenia wydanego na wniosek szefa Biura i po zasięgnięciu opinii Zgromadzenia Ogólnego, Prezes Trybunału.

3.

Szczegółowy zakres zadań na stanowiskach w korpusie prawników Trybunału oraz sposób i warunki ich wykonywania określa statut Biura.

Art. 126.

1.

Osoby należące do korpusu prawników Trybunału, na zasadach określonych w odpowiednich ustawach, mogą ubiegać się o przystąpienie do egzaminu adwokackiego, radcowskiego lub notarialnego albo o powołanie na stanowisko asesora komorniczego, a także o zatrudnienie na stanowisku radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, zaś posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych - ubiegać się o wpis na listę adwokatów lub radców prawnych.

2.

Do osób należących do korpusu prawników Trybunału stosuje się odpowiednio przepis art. 155 § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

– Prawo o ustroju sądów powszechnych, jeżeli przepracowały na stanowisku w tym korpusie co najmniej 5 lat i wraz z wnioskiem o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego przedstawiły pozytywną opinię Prezesa Trybunału.

3.

Jeżeli w odrębnych przepisach jest mowa o osobach zatrudnionych w Trybunale, wykonujących zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego, należy przez to rozumieć osoby należące do korpusu prawników Trybunału.

Rozdział 12

Przepisy zmieniające

Nr 146, poz. 1188, z późn. zm. 5)) w art. 66 w ust.1 w pkt 5 dodaje się lit. d w brzmieniu:

w art. 14 :

ust. 1 otrzymuje brzmienie:

b) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3.

Jeżeli Trybunał Konstytucyjny wyda orzeczenie o niezgodności z Konstytucją statutu lub jego części, Sąd odmawia wpisu partii do ewidencji.”;

art. 21 otrzymuje brzmienie:

2.

Jeżeli Trybunał Konstytucyjny wyda orzeczenie o niezgodności z Konstytucją zmian statutu, Sąd odmawia wpisu tych zmian do ewidencji partii politycznych.

3.

Przepisy art. 14 ust. 2 i 4 stosuje się odpowiednio.”;

art. 43 otrzymuje brzmienie:

„Art. 43.

Tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawach, o których mowa w art. 42, określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”.

dodaje się pkt 3 w brzmieniu:

„3) pracowała na stanowisku w korpusie prawników Trybunału Konstytucyjnego przez co najmniej 5 lat.”

.

Rozdział 13

Przepisy przejściowe i końcowe

Art. 133.

Ilekroć w przepisach ustawy jest mowa o ”ustawie” rozumie się przez to także akty normatywne, o których mowa w art. 234 Konstytucji, oraz inne akty normatywne, wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie Konstytucji, które miały moc prawną równą mocy prawnej ustawy.

Art. 134.

W sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy, w postępowaniu przed Trybunałem:

w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznaniu, stosuje się przepisy dotychczasowe;

jeżeli Trybunał rozprawę odroczył lub przerwał albo wyznaczył termin rozprawy lub ogłoszenia orzeczenia przypadający po dniu wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe;

jeżeli zachodzą przesłanki umorzenia postępowania, stosuje się przepisy dotychczasowe;

w odniesieniu do skarg skierowanych do rozpoznania przez właściwy skład orzekający, przepisu art. 89 ust. 1 nie stosuje się.

Art. 135.

Przepis art. 18 ust. 1 pkt 6 stosuje się do sędziów Trybunału wybieranych na to stanowisko po dniu wejścia w życie ustawy.

Art. 136.

Osobom należącym do korpusu prawników Trybunału, które w dniu wejścia w życie ustawy wykonywały zadania na stanowiskach odpowiadających stanowiskom w tym korpusie, do okresu zatrudnienia umożliwiającego skorzystanie z określonych w odpowiednich ustawach uprawnień, o których mowa w art. 126, zalicza się okres dotychczasowego zatrudnienia w Biurz


corpora: openbooks

text:
Franciszek Mirandola

Palma

Wyrosła tak wysoko, jakby ujrzeć chciała,

Jak się żółta pustynia szeroko rozlała,

Jakby głowę tęskniącą chciała ukryć w niebie

I rzadkim gościom — chmurom, miała coś wyszeptać…

Jakby piasek pustyni uprzykrzywszy deptać,

Dużo wiatru, tam, w górze, chciała schwycić w siebie.

Na jałowej pustyni stoją palmy drżące.

Opuściły na wiatry bujnych pęki włosów

I czekają, czekają z pustyni odgłosów…

Jak dusze na pustkowiu tej ziemi tęskniące.

Czekają.

Coś się zbliża…

To wiatr pędzi z dala

Tuman piasku i niesie cichy jęk szakala.

Zresztą nic.

Do zachodu słońce kładzie głowę

I uśmiecha się słodko na dobranoc ziemi,

Niebiosa się tiulami pokryły złotemi

I cienie wypełzają w góry szmaragdowe…

Słońce jeszcze raz blaski jasnymi sypnęło

I na skraju pustyni w piaskach zatonęło.

Beztreściwa pustynio!

twoje wyschłe łono

Wydało wielkie palmy, gdzie trawy nie rosną,

Gdzie wiater kwiatów bladych nie zaniesie wiosną;

Wystrzeliła pod niebo zieloną koroną

Tęsknota, córa pustyń, widoczna z daleka

Jak sztandar opuszczony — i czeka, i czeka.

-----