text:
Bierzmowanie.

Drugi z sakramentów kościoła katolickiego, przez który człowiek ochrzczony otrzymuje pomnożenie łaski poświęcającej i dary Ducha Św., a w szczególności łaskę do wyznawania statecznie i mężnie wiary Chrystusowej.

W pięciu następujących punktach wykażemy: 1) znaczenie i potrzebę tego sakramentu; 2) boskie jego ustanowienie; 3) skutki jego; 4) materję jego i formę, tudzież sposób, w jaki się udziela; nakoniec 5) Kto go udzielać i kto go przyjmować może.

1.

Bierzmowanie w rzędzie sakramentów zajmuje pierwsze miejsce po sakramencie Chrztu, jako dopełnienie onegoż.

Jako Chrzest w życiu duchowném człowieka odpowiada narodzeniu, tak Bierzmowanie odpowiada dojściu do wzrostu i siły wieku męzkiego.

Życie wiary i łaski poczęte na Chrzcie, w Bierzmowaniu się umacnia i doskonałém się staje, przez udzielenie bierzmowanemu Ducha św., który go utwierdza w wierze, daje mu męztwo wyznawania jej przed światem i gotowym go czyni cierpieć dla niej i bronić jej, chociażby kosztem życia samego.

Dla tego też ten sakrament zowie się u Ojców Kościoła Consummatio, to jest dokonanie, albo Perfectio, to jest dopełnienie; ztąd także pospolita nazwa jego Confirmatio, Bierzmowanie [1], t. j. utwierdzenie, iż umacnia i dopełnia, i do doskonałości przywodzi te zarody świętości i zbawienia, które Chrzest złożył w duszy człowieka.

Z powyższego określenia łatwy wniosek, czy i do jakiego stopnia sakrament Bierzmowania jest potrzebnym.

Nie jest potrzebnym, jak Chrzest, necessitate medii, t. j. jako środek nieodzowny do zbawienia; ale potrzebnym jest necessitate praecepti, t. j. jako ustanowiona od Boga pomoc do zbawienia, którą zatém każdy, kto może, przyjąć powinien.

Sakrament Bierzmowania ma dla duszy chrześcjańskiej ważność niewypowiedzianą; ponieważ udziela jej moc zachowania w sobie łaski poświęcającej, wytrwania w życiu prawdziwie chrześcjańskiém i zwyciężenia tych nieprzyjaciół, którzy i dziś, tak samo jak dawniej, choć nie pod tą samą postacią, wierze zagrażają.

Dwojaki jest rodzaj prześladowców, powiada św. Augustyn: jeden tych, co jawnie się srożą, a drugi tych, co obłudnie i zdradziecko podchodzą.

Choćbyśmy więc mieli tę pewność, której nie mamy, że nigdy już Kościołowi Chrystusowemu grozić nie będą więzienia, tortury, wygnania i okrucieństwa śmierci męczeńskiej, które w pierwszych wiekach wierni ponosić musieli, i dziś jeszcze w Japonji i Kochinchinie ponoszą, za wyznanie wiary swojej, i że nie może się z nowoczesną oświatą, czy indyfferentyzmem, pogodzić prześladowanie za wiarę, czy to na sposób Nerona, czy na sposób Juljana: zawsze rzecz pewna, że nie ustał i nigdy nie ustanie on drugi rodzaj prześladowania, ficte fraudulenterque blandientium, o którém powiada Apostoł, iż wszyscy, którzy pobożnie chcą żyć w Jezusie Chrystusie, prześladowanie cierpieć będą (2 Tymot.

3, 12).

Nie ustały i nie ustaną aż z końcem świata namiętności i złe skłonności serca ludzkiego, ani powaby zwodnicze uciech doczesnych, ani zwłaszcza ta potęga, jaką tak zwana opinja publiczna, przy spaczonym, jak dziś, powszechnym kierunku pojęć religijnych, wywiera na zwiedzenie umysłów słabych i niebacznych.

Samo już, że o tém jedném tylko wspomnimy, rozlane wszędy jak powódź piśmiennictwo antychrześcjańskie, ile ofiar Kościołowi wydziera i od wiary odwodzi, aż nadto wiadomo każdemu.

Jawna więc i dziś może jawniejsza niż kiedybądź potrzeba tej mocy z wysokości, którą łaskawość Boga w sakramencie Bierzmowania podaje duszy chrześcjańskiej, aby się sprzeciwić mogła nieprzyjacielowi tém niebezpieczniejszemu, że nie wstępnym bojem, ale zdradą i podejściem walczy, i nieznacznie się wciskając, udanym pozorem prawdy i dobra oszukuje.

Lubo więc, ściśle mówiąc, można być zbawionym bez Bierzmowania, wszakże dobrowolne zaniechanie przyjęcia tego sakramentu jest niewątpliwie grzechem śmiertelnym.

2.

Że Bierzmowanie, jako prawdziwy sakrament, ustanowiony jest przez samego Zbawiciela, tego mamy niewątpliwe dowody z Pisma św. i z tradycji.

Nie czytamy wprawdzie w księgach Nowego Testam.

wyraźnych słów Zbawiciela, ustanawiających formalnie ten sakrament, ani nam na pewno wiadomy czas tego ustanowienia, czy to miało miejsce, jak jedni utrzymują, na Ostatniej Wieczerzy, czy też, jak mniemają drudzy, po Zmartwychwstaniu Pańskiém, kiedy Chrystus Pan przez czterdzieści dni ukazując się Apostołom swoim, mówił z nimi o królestwie Bożém (Dz. Ap.

1, 2—4); ale mamy za to na wielu miejscach Ewangelji i Dziejów Apostolskich trojaką wskazówkę, świadczącą jawnie o boskiém ustanowieniu Bierzmowania, t. j. obietnicę Zbawiciela, rzeczywiste przez Apostołów udzielanie tego sakramentu, i duchowne onegoż skutki na wiernych.

— Chrystus Pan obiecał Ducha swego wierzącym weń (Jan 7, 37—39), a przed Męką swoją oznajmiając Apostołom swoim, iż będzie prosił Ojca, a innego Pocieszyciela da im, Ducha prawdy (Jan 14, 16), który ich nauczy wszelkiej prawdy i da im męztwo i moc ku wyznawaniu imienia jego przed światem (Jan 16, 7 nast.), dodaje wyraźnie, iż nie za nimi tylko prosi, ale i za tymi, którzy przez słowo ich uwierzą weń (Jan 17, 20), jako już w Starym Zakonie był zapowiedział przez Joela proroka, iż wyleje z Ducha swego na wszystko ciało (Dz. Ap.

2, 28).

Obietnica ta spełniła się po Wniebowstąpieniu Pańskiém, najprzód na Apostołach, którzy wzięli Ducha św. w sposób nadzwyczajny i cudowny, pod postacią języków ognistych, a następnie przez nich i na wiernych, którzy tychże darów Ducha św. dostępowali za włożeniem rąk apostolskich.

Z ustępów Dziejów Apost., w których jest mowa o tém włożeniu rąk, okazuje się niewątpliwie, że Apostołowie używali go jako znaku sakramentalnego, mającego na celu udzielenie łask duchownych przyjmującym go (Dz. Ap.

8, 14.

17; 19, 1—6).

— Zawsze też, za użyciem tego znaku, następował skutek sakramentalny: Wkładali na nie ręce, mówi Księga św., i brali Ducha św. Indziej też Apostołowie jawnie oznajmują duchowną moc i skuteczność tego sakramentu, zowiąc go bądź odnowieniem Ducha Świętego, następującém po omyciu odrodzenia (Tyt.

3, 5.), bądź pomazaniem, które uczy wiernego o wszystkiém (1 Jan 2, 20.

27), bądź pieczęcią duchowną, którą wierny zapieczętowany (2 Kor.

1, 22; Efez 1, 13.

4, 30), czyli utwierdzony jest.

Z tego się okazuje, że wkładanie rąk w oczach Apostołów było prawdziwym sakramentem, łaski niebieskie oznaczającym, a zarazem one i udzielającym; gdy zaś Bóg sam mocen jest dać łaskę i przywiązać ją do znaku zmysłowego, niewątpliwy ztąd wniosek, że Apostołowie nie mogli używać znaku tego, jedno z rozkazu samegoż Zbawiciela, i sama już znaku tego skuteczność byłaby dostatecznym dowodem boskiego ustanowienia jego, choćby nas o niém zkądinąd nie upewniały przytoczone wyżej obietnice Pańskie.

Podanie też Kościoła od początku stwierdza tę prawdę: ojcowie apostolscy, jak św. Klemens rzymski (Ep.

1 ad Cor.

2) i Hermas (Past.

S.

2, m.

5), mówią o udzieleniu Ducha św. i utwierdzeniu przezeń w życiu duchowném, na Chrzcie otrzymaném, przez co widocznie rozumieją sakrament Bierzmowania.

O tymże sakramencie, jako o „pomazaniu olejem Bożym,“ wspominają ojcowie drugiego wieku, jak św. Ireneusz (Adv. haer.

l. 1 c.

21 n. 5) i św. Teofil antjocheński (L.

1 ad Autol.

n. 12).

W trzecim wieku Tertuljan (De Bapt.

7; de Resurr.

Carn.

8) jawnie wykazuje sakramentalny charakter Bierzmowania, i stawia je jako osobny środek ku „poświęceniu i utwierdzeniu duszy i oświeceniu jej Duchem św. (De Praescr.

40),“ między Chrztem a Eucharystją; a św. Cyprjan świadczy (Ep.

73 ad Jubaian; Ep.

74 ad Pompej.), iż „jest zwyczajem w Kościele, aby którzy zostali ochrzczeni, byli przedstawieni biskupowi, za którego modlitwą i włożeniem rąk otrzymaliby Ducha św. i naznaczeni zostali znakiem Pańskim.“ Sobory: elwirski (roku 303) i laodycejski (r. 364), wyraźne stanowią przepisy, co do sposobu i czasu administrowania tego sakramentu.

Ojcowie późniejsi, jak św. Ambroży, św. Jan Złotousty, św. Hieronim, św. Augustyn, nie poprzestając na krótkiej tylko wzmiance, obszernie wykładają znaczenie Bierzmowania w ekonomji zbawienia ludzkiego; jak również i wszystkie, przed tak zwaną reformacją, odłączone od Kościoła sekty Boskość tego Sakramentu uznają i wyznają.

Z tego się okazuje jako nauka protestancka, odrzucająca sakramentalną godność Bierzmowania i twierdząca, na poparcie swoje, iż żadnej o niém nie masz wzmianki w tradycji pierwszych wieków Kościoła, jest ciężkim błędem, nietylko przeciwko wierze katolickiej, ale i przeciwko prawdzie historycznej.

Błędy te ostatecznie Kościół potępił uroczystym wyrokiem na soborze trydenckim (ses.

VII can.

1, 2, 3, de Confirmatione).

3.

Trojaki jest skutek tego Sakramentu: 1) pomnaża łaskę poświęcającą otrzymaną na Chrzcie; 2) daje szczególną łaskę ku wierzeniu mocno w naukę Chrystusową, i statecznemu onej wyznawaniu, i życiu zgodnemu z tą nauką; 3) wyciska w duszy charakter niezatarty.

Tak, co się poczęło na Chrzcie, przez Bierzmowanie się dopełnia i doskonałém się staje: wychodzi z niego chrześcjanin, uzbrojony w wszelką pomoc ku osiągnięciu wiecznego przeznaczenia swego; otrzymuje w szczególności mądrość, męztwo i moc ku obronieniu przeciw światu i pokusom jego otrzymanej na Chrzcie niewinności i wiary i nadziei, aby urósł w męża doskonałego, w miarę wieku zupełności Chrystusmcej (Efez.

4, 13).

I dla tego charakter niezatarty zostaje na duszy jego, jako znak nieodmienny żołnierza Chrystusowego, który raz na zawsze zaciągnął się pod sztandar Zbawiciela.

Z tego też powodu sakrament Bierzmowania, podobnie jak sakrament Chrztu i Kapłaństwa, powtórzyć się nie może; be jako raz tylko człowiek się odradza, i jako raz tylko może stać się ojcem dusz, tak też raz tylko staje się mężem dojrzałym, to jest doskonałym chrześcjaninem, i raz na zawsze poświęca siebie i wierności przysięgę składa boskiemu Panu i Wodzowi.

Grubego i w tym punkcie błędu dopuścili się protestanci, twierdząc, że jedynym skutkiem włożenia rąk apostolskich były cudowne one i nadzwyczajne łaski, o których mówią księgi św., jako to: dar czynienia cudów, proroctwa, języków i t. p. Zaczém utrzymują, że jako te dary cudowne, potrzebne tylko w pierwszych początkach religji Chrystusowej, dla okazania jej boskości w obec żydów i pogan, po śmierci Apostołów ustały, tak też i samo włożenie rąk, skoro więcej skutku tego nie sprawuje, żadnego już nie ma znaczenia.

Nie przeczymy, że wielu ochrzczonych otrzymywało, jak świadczą Dzieje Apost., za włożeniem rąk apostolskich, cudowne one łaski, które Kościół zowie gratiae gratis datae, łaski nadwzwyż dodane; nie potrzebujemy też wdawać się tutaj w dłuższe dowodzenie, jako łaski te nigdy i po dziś dzień nie ustały w Kościele, lubo w pierwszych czasach, jako potrzebniejsze, były też częstsze i jawniejsze; ale w tém się mylą różnowiercy, że za jedyny skutek wkładania rąk, czyli Bierzmowania, poczytują to, co było tylko skutkiem dodatkowym, łaską nadzwyczajną, dodaną do łask zwyczajnych, z sakramentu tego płynących; tamte były dane niektórym dla drugich, to jest, dla przekonania niewiernych o prawdziwości nauki Chrystusowej, — te, przeciwnie dawały się wszystkim dla nich samych, to jest dla własnego ich uświęcenia i utwierdzenia w wierze; tamte były skutkiem przypadkowym i przemijającym

włożenia rąk, — te, przeciwnie, skutkiem stałym i trwającym; tamte były darem wyjątkowym dla niektórych, a i ci nie wszystkie razem, ale różni różne otrzymywali (I Kor.

12, 4—11), — te, przeciwnie, były łaską wspólną dla wszystkich bez wyjątku, a zatém też same tylko były i są właściwym skutkiem sakramentu.

Niewątpliwie to się okazuje z nauki św. Pawła, który, ogólnie o wszystkich wiernych mówiąc, powiada, iż Bóg zapieczętował nas, i dał zadatek Ducha w sercach naszych (II Kor.

1, 22); a jednak nadzwyczajne one dary Ducha św. niektórym tylko przyznaje: Izali wszyscy, mówi, prorokami?

izali wszyscy nauczycielami?

izali wszyscy mocami?

izali wszyscy łaskę mają uzdrowienia?

izali wszyscy języki mówią?

(I Kor.

12, 29.

30).

Jakie zaś rzeczywiste i wspólne wszystkim są dary Ducha św., to oznajmia na inném miejscu mówiąc: A owoc Ducha jest miłość, wesele, pokój, cierpliwość, dobrotliwość, dobroć, nieskwapliwość, cichość, wiara, skromność, wstrzemięźliwość, czystość (Gal.

5, 22.

23).

4.

Dwojaka jest czynność symboliczna w administrowaniu tego sakramentu: włożenie rąk i namaszczenie krzyżmem świętém.

Ztąd powstała różność zdań między teologami, które z tych dwu czynności stanowi niezbędną do ważności sakramentu materję.

Według jednych, materją Bierzmowania jest włożenie rąk, bądź pierwsze i ogólne, któremu towarzyszy wezwanie siedmiu darów Ducha Świętego na bierzmujących, bądź drugie po osobno udzielające się każdemu, wraz z namaszczeniem czoła; drudzy poczytują krzyżmo, to jest olej święty z balsamem zmieszany i przez biskupa poświęcony, za materję dalszą, a pomazanie niém czoła za materję bliższą.

Inni nakoniec, łącząc w jedno powyższe dwa zdania, materją bierzmowania mienią być pomazanie krzyżmem, wraz z towarzyszącém onemuż włożeniem rąk.

Ostatnie to zdanie najpowszechniejsze, rzec można, że jest jedynie prawdziwe, jako zgodniejsze od tamtych i z Pismem św. i z podaniem.

Dzieje i Listy apostolskie, choć najczęściej zowią Bierzmowanie włożeniem rąk, nieraz jednak zowią je także pomazaniem (Jan.

2, 27.

2 Kor.

1, 21.

23).

Podanie zaś świadczy o niepamiętnie dawném użyciu tegoż pomazania; niektórzy z Ojców, powołując się na przywiedzione dopiero co miejsce Pisma św., przypisują mu początek apostolski i zowią je wozem i pośrednikiem darów Ducha św. (Cyrill.

Catech.

XXII 3; Greg.

Nyss. orat.

catech.

37).

W kościele wschodnim, tak wiernie przechowującym formy starożytności chrześcjańskiej, Bierzmowanie zowie się Pomazaniem, po sławiańsku Miropomazaniem; ztąd i Eugenjusz IV w dekrecie do Ormjan stanowi, iż krzyżmo jest materją Bierzmowania, rozumiejąc przez nie bez wątpienia i włożenie rąk, jako nieodłączne od pomazania.

Sobór też trydencki, lubo w sposób pośredni, pomazanie jako niezbędną materję uznaje, zapowiadając klątwę temu, ktoby twierdził, iż „krzywdę czynią Duchowi św., którzy świętemu krzyżmu Bierzmowania moc jaką przypisują.“ (sess.

VII c.

2 de Confirm.).

Z powyższego opisania materji Bierzmowania okazuje się samo przez się, że formą tego sakramentu są słowa, które biskup wymawia przy włożeniu rąk na bierzmującego się i namaszczeniu krzyżmem czoła jego.

Są to słowa następujące: Znaczę cię znakiem krzyża, i bierzmuję cię krzyżmem zbawienia, w imię Ojca, i Syna, Ducha Świętego.

Forma ta, wedle brzmienia słów, jest ustanowienia nie bezpośrednio boskiego, jedno kościelnego; ale wedle znaczenia swego odpowiada modlitwie, która z ustanowienia boskiego, jak świadczy o tem przykład Apostołów (Dz. Ap.

8, 15), towarzyszyć powinna aktowi Bierzmowania.

W kościele greckim forma brzmi krócej: Znak daru Ducha Świętego.

Inne kościoły wschodnie, innych słów używają.

Sposób udzielania tego sakramentu jest następujący: Najprzód biskup wyciąga ręce nad wszystkimi w obec bierzmującymi się i odmawia modlitwę, wzywając na nich siedm darów Ducha Świętego; następnie, przystępując do każdego z osobna, wkłada na głowę jego rękę, czyniąc jednocześnie krzyżmem znak krzyża na czole jego, i wymawiając przytém przywiedzione wyżej słowa formy sakramentalnéj.

Potém lekko uderza go w policzek, co równie, jak poprzednie naznaczenie krzyżem czoła, jako miejsca wstydu, oznacza skutek, jaki Bierzmowanie ma sprawić w przyjmującym ten sakrament: iżby się nie wstydził nauki Chrystusowej i, dla miłości Zbawiciela, gotów był ponieść ochotnie wszelkie krzywdy i zniewagi.

Modlitwa o zachowanie w bierzmowanych, użyczonych im łask Ducha św., i uroczyste błogosławieństwo biskupa zamykają obrządek.

5.

Władza udzielania tego sakramentu z prawa służy samym tylko biskupom, jako następcom Apostołów, którzy, jak to czytamy w Dziejach Apostolskich (Dz. Ap.

8, 14.

15.

16), choć w szafowaniu sakramentu Chrztu wyręczali się djakonami, sami jednak wyłącznie sprawowali na ochrzczonych wkładanie rąk, to jest Bierzmowanie.

Ztąd i sobór trydencki (sess.

VII c.

3 de Confirm.) uroczystym wyrokiem orzekł, że zwyczajnym tego sakramentu ministrem (minister ordinarius) jest sam biskup, klątwę zapowiadając temu, ktoby twierdził, że każdy kapłan może ten urząd sprawować.

Bo jako, wedle słów Katechizmu rzymskiego (P. II c.

3 § 11), w budowie domu niżsi robotnicy przygotowują i układają materjał, ale wykonanie i dokończenie dzieła do kierującego robotą mistrza należy, tak podobnież niegodzi się, aby ten sakrament, przez który dokonywa się nie niejako duchowna budowa uświęcenia duszy wiernej, przez kogo innego był udzielany jak przez najwyższego kapłana i naczelnego pasterza.

Wyjątkowo jednak, jak na przykład w missjach odległych, nie mających jeszcze Biskupa, może być udzielona i kapłanowi władza bierzmowania.

W takim razie kapłan jest nadzwyczajnym sakramentu tego ministrem (minister extraordinarius); wszakże takowa władza udziela się tylko do czasu i tylko przez Stolicę Apostolską, a nadto kapłan, tę władzę mający, nie może używać do Bierzmowania innego krzyżma, jedno konsekrowanego przez biskupa.

Zwyczaj istniejący w kościele wschodnim, na mocy którego kapłan wraz z sakramentem Chrztu, udziela i Bierzmowania, tłumaczyć się może i winien ogólną i stałą władzy biskupiej delegacją; tak to tłumaczyil[2] i sami grecy na soborze florenckim, na którym, jako świadczą akta soborowe, gdy przyszło do roztrząsania tego punktu, wyrazili się canonice et legitime (Schmid, Liturg. t.

1 p.

202), to jest zgodnie z zasadami i z przepisami prawa kościelnego.

I dla tego ksiądz unicki bierzmować może tylko unitów, bo do łacinników nie ma papiezkiej delegacji.

Co się tyczy subjektu tego sakramentu, to jest osoby, mającej prawo do przyjęcia onegoż: ponieważ Bierzmowanie jest, jak powiedziano wyżej, dopełnieniem Chrztu; ponieważ nadto Chrzest jest jakoby bramą przez którą jedynie służy przystęp do innych sakramentów, wypada zatém że nie może przyjąć ważnie Bierzmowania, jedno człowiek ochrzczony.

Nie może go także przyjąć jedno ten, kto nie jest jeszcze bierzmowany; ponieważ sakrament ten, jako wyciskający na duszy charakter niezatarty, powtarzać się nie może; a zatém powtórne onegoż przyjęcie byłoby nietylko ciężko grzeszném, ale i nieważném.

Ze względu zaś na to, że Bierzmowanie jest sakramentem żyjących, ustanowionym nie na to, aby duchownie umarłemu życie łaski i sprawiedliwości przywracał, ale na to, aby to życie już istniejące pomnożył i utwierdził, okazuje się, że godziwie i skutecznie przyjąć go nie może, jedno kto jest w stanie łaski, i że nie tylko łask tego sakramentu siebie pozbawia, ale i nowego grzechu staje się winnym, kto go w stanie grzechu przyjmuje.

Nakoniec, co do czasu, w jakim należy przyjąć ten sakrament, choć może być udzielonym ważnie i dziecięciu, jak to się praktykuje w Kościele wschodnim, gdy jednak nie jest, jak Chrzest, niezbędnie potrzebnym do zbawienia, a przeto odwłoka mniejszém grozi niebezpieczeństwem, gdy nadto, głównym jego celem i skutkiem jest utwierdzenie w wierze i umocnienie do walki ze światem i namiętnościami, właściwsza zatém, jak uczy Katechizm rzymski (P. II c.

3 § 15), wtedy dopiero go udzielać, kiedy człowiek przyszedłszy do lat rozumu i poznania, i w wierze będzie dostatecznie oświecony, i walki onej potrzebę i doniosłość pozna, i ważność łaski ku temu ofiarowanej mu ocenić, i z usilniejszą żądzą, a zatém i z obfitszym skutkiem przyjąć go zdoła; ztąd powszechna w Kościele praktyka nie udzielania tego sakramentu wcześniej jak między 7 a 12 rokiem życia.

H. K.

↑ Od starodawnego wyrazu bierwiono, bierzwiono, bierzmo-belka, tram, podtrzymujący w podłuż poprzeczne belki domu; bierzmo też znaczy principium probationis, zasadę pewności.


corpora: CEN

text:
Celem polityki prowadzonej przez Władimira Putina jest zdobycie rynku zbytu broni w Azji, oferując atrakcyjne ceny i dając kredyty na jej zakup.

Wczoraj, prezydent Rosji w drodze do Sydney, gdzie odbywa się szczyt APEC, zatrzymał się na krótko w Dżakarcie, aby podpisać milionowy kontrakt.

Umowa między Rosją a Indonezją, mówi o kupnie rosyjskich samolotów, samochodów bojowych i okrętów podwodnych.

Miesiąc temu to samo państwo Azji Południowo-Wschodniej zakupiło od Rosjan myśliwce.

Śladem Indonezji poszła Malezja i Indie.

Decyzji nie podjęła jeszcze Tajlandia, ale także rozważa propozycję złożoną przez Putina.

Rosyjski ekspert Łukaniow powiedział, że "Putin chciałby zwiększyć rolę Rosji w tym regionie.

Właśnie dlatego zwiększa swoją aktywność na forum APEC i walczy, by kolejny szczyt odbył się we Władywostoku".


corpora: wikisources-pl

text:
←Hop-Frog Człowiek tłumu

Opowieści nadzwyczajne tom II

Edgar Allan Poe Rękopis znaleziony w butli→

Przekład: Bolesław Leśmian.

CZŁOWIEK TŁUMU.

Wielką jest klęską — niemożność

przebywania sam na sam ze sobą!

La Bruyère.

Trafnie ktoś powiedział o jednej książce niemieckiej: Es loesst sich nicht lesen — książka ta przeciwi się odczytaniu swej treści.

Istnieją tajemnice, które przeciwią się wysłowieniu swej treści.

Ludzie mrą po nocy w swych łożach, kurczowo ściskając dłonie widmom, które ich spowiadają, i żałośnie wpatrując się im w oczy.

Ludzie mrą z rozpaczą w sercu i z dławieniem w gardle wobec grozy tajemnic, które nie chcą podledz odsłonie.

Częstokroć, niestety, sumienia ludzkie obarcza brzemię zgrozy tak śmiertelnej, że jeno w mogile mogą się zbyć owego brzemienia.

Dlatego też istota zbrodni pozostaje w ukryciu.

Niedawno, na schyłku jesiennego wieczoru siedziałem w sklepionem oknie kawiarni D. — w Londynie.

Przez kilka miesięcy byłem chory, lecz w owej chwili już zdrowiałem i dzięki powrotowi sił czułem ów błogostan, który jest ścisłem przeciwieństwem nudy — ów błogostan, gdy instynkty duchowe nabierają przedziwnej wyrazistości, — gdy bielmo, brużdżące naszym wnętrznym jasnowidzeniom, znika bez śladu, — ἀχλύς ᾓ πρὶν ἐπῆεν, — gdy duch naelektryzowany tyleż przewyższa poziom swych codziennych zdolności, ile płomienny i naiwny umysł Leibnitza wybiega ponad bezrozumną i zniewieściałą retorykę Gorgiasa.

Sam oddech był już — rozkoszą, i czerpałem rzetelną uciechę z kilku owych źródeł, którym z pozorną słusznością przypisują zazwyczaj zdolność udręki.

Każdy przedmiot budził we mnie pogodną, lecz pełną zapału ciekawość.

Z cygarem w ustach, z dziennikiem na kolanach przez większość godzin popołudniowych oddawałem się mym rozrywkom, już to uważnie przeczytując ogłoszenia, już to przyglądając się różnorodnej na sali publiczności, już to obrzucając spojrzeniem ulicę poprzez zasnute dymem szyby.

Ulica ta była jedną z głównych arteryi miasta i przez dzień cały tłumno na niej bywało.

Wszakże z nadejściem nocy tłum wzrastał co chwila, i, gdy wszystkie latarnie zapłonęły, dwa gęste i zwarte potoki ludzkie jęły przepływać mimo drzwi.

Nigdy nie doznawałem uczuć takich, jak w owej osobliwej godzinie zmierzchu, i wzburzony ocean głów ludzkich napełnił mię rozkosznem, a zgoła nowem wzruszeniem.

Po pewnym czasie nie zważałem bynajmniej na to, co się działo w hotelu, i oddałem się całkowicie oglądaniu scen ulicznych.

Postrzeżenia moje były na razie oderwane i ogólnikowe.

Oglądałem przechodniów ryczałtem i myśl moja ujmowała ich jeno w zbiorowej treści.

Wkrótce wszakże dobrnąłem do szczegółów i z drobiazgowością jąłem badać niezliczone odmiany twarzy, ubiorów, postawy, chodu, rysów i wyrazów.

Większość przechodniów miała ruchy stanowcze i zdawała się jeno dbać o torowanie sobie drogi po przez tłumy.

Ci właśnie marszczyli brwi i szybko miotali ślepiami.

Potrąceni przez sąsiada, nie zdradzali najmniejszych oznak zniecierpliwienia, jeno, poprawiwszy ubrania, przynaglali kroku.

Inni — nie mniej liczną stanowiący klasę — mieli ruchy niespokojne, twarze, krwią nabiegłe, — gadali sami do siebie z przydatkiem giestykulacyi, jakgdyby sam fakt znalezienia się wpośrodku niezliczonych tłumów, zmuszał ich do poczucia własnej samotności.

Zatrzymani w swym pochodzie, zaprzestawali natychmiast mruczeń pod nosem, lecz za to zdwajali giestykulacyę, z roztargnionym i nadmiernym uśmiechem wyczekując chwili, gdy osoby, które im stanęły na przeszkodzie, przeminą.

Otrzymawszy szturchańca, stokrotnym ukłonem wdzięczyli się do odnośnego dawcy, jakby słaniając się pod brzemieniem zakłopotania.

Dwa owe liczne rodzaje przechodniów po za tem, co wyżej zaznaczyłem, nie miały żadnych znamion wybitnych.

Ich ubrania należały do gatunku, który najzupełniej streszcza się w słowie: przyzwoity.

Byli to bez wątpienia szlachcice, kupcy, doradcy pokątni, dostawcy, giełdziarze — dobrze urodzona lub podrzędna szarzyzna ludzka — ludzie bez zajęć, lub ludzie, pilnie zajęci sprawami osobistemi, które na własną prowadzili rękę.

Nie obudzali też we mnie zbyt wielkiej ciekawości.

Rasa pośredników rzucała się w oczy, i wyróżniłem wśród nich dwa znamienne podrodzaje.

Byli tam — drobni pośrednicy przedsiębiorstw, na chybił-trafił obliczonych — młodzi jegomoście, w obcisłych ubraniach, w butach o lustrzanym połysku, z pomadą na włosach i z bezczelnością w pyskach.

Pomijając pewną niepochwytną wyrzutność ruchów, której możnaby, w braku trafniejszego określenia, przysporzyć nazwy stylu bławatnego, sposób zachowania się tych okazów zdawał mi się dokładnem odbiciem tego, co uchodziło za szczyt dobrego tonu dwanaście lub ośmnaście miesięcy temu.

Karmili się łaskawymi ochłapami mieszczańskiej grandezzy.

Co się tyczy pierwszorzędnych pośredników poważnych domów handlowych lub steady old fellows, nie można było ich prześlepić.

Zdradzał ich rodzaj surdutów oraz czarnych i brunatnych spodni wygodnego kroju, ponadto — krawaty i białe kamizelki, szerokie, krzepkie na oko buty, tęgie pończochy lub kamasze.

Wszyscy byli posiadaczami zlekka łysawych łbów, zaś prawe ich uszy, dzięki przedawnionemu nałogowi dźwigania pióra, nabyły osobliwego odskoku na stronę.

Zauważyłem, iż zawsze zdejmowali lub wdziewali kapelusze oburącz i nosili zegarki z krótkimi, złotymi łańcuchami krzepkiej i staroświeckiej roboty.

Ich troską jedyną — było poczucie własnej godności, jeżeli tylko dano im było zdobyć się na tak czcigodną troskę.

Znalazło się też podostatkiem błyskotliwego pozoru osobników, których poznałem łacno, że należą do rodziny rzezimieszków najpierwszego kalibru, stanowiących plagę wielkich miast.

Z niezmierną ciekawością przyglądałem się temu gatunkowi modnisiów i trudno mi było zrozumieć, jakim sposobem mogą ujść za gentlemen'ów w oczach samych gentlemen'ów.

Przesadny rozmiar ich mankietów tudzież wyraz niewiarogodnej szczerości winny ich były zdradzić od pierwszego wejrzenia.

Zawodowych graczy — których wykryłem w ilości sporej — jeszcze łatwiej można było rozpoznać.

Zażywali wszelkiego rodzaju ubiorów, poczynając od ubrania istnego z pod ciemnej gwiazdy alfonsa w aksamitnej kamizelce, z fantazyjnym krawatem, z dewizką z pozłacanej miedzi, z wyszukanymi guzikami, a kończąc na szatach pobożnych, których prostota była tak ściśle zachowana, że nic chyba nie mogło mniejszych zbudzić podejrzeń.

Wszyscy zaznaczali się smagłą i ogorzałą cerą, jakiemś nieokreślonem a mglistem przyćmieniem oczu, oraz zaciskaniem i bladością warg.

Istniały ponadto dwa inne rysy, po których zawsze mogłem ich rozpoznać: uciszony a oględny ton głosu w rozmowie i nadzwyczajna skłonność dużego palca do odskoku tak, iż tworzył z resztą palców — kąt prosty.

Częstokroć w towarzystwie owych łotrzyków postrzegałem ludzi, którzy się nieco wyróżniali swemi zewnętrznemi cechami.

Wszakże były to ptaszki z tegoż gniazda.

Można o nich rzec: gentlemeni, których kiesy podzwaniają — sprytem.

W swym niszczycielskim do publiczności stosunku dzielą się na dwa — bataliony: ród dandysów i ród wojowników.

Głównemi oznakami pierwszego — są długie włosy i uśmiechy, — zaś drugiego — długie surduty i mars na czole.

Porzucając szczeble tej dziedziny, która nosi nazwę śmietanki towarzystwa, trafiłem na bardziej mroczne i pospolite przedmioty do rozmyślań.

Ujrzałem żydów — handlarzy z jastrzębiem, migotliwem okiem w twarzy, która swą resztą wyrażała jeno nikczemną pokorę.

Ujrzałem zawodowych a zuchwałych żebraków, postraniających pięścią nędzarzy właściwych, których jedna tylko rozpacz rzuciła w mrok nocy gwoli błagania o litość.

Ujrzałem inwalidów zgoła bezsilnych a podobnych do widm, na których śmierć położyła swą dłoń nieodpartą, a które kulawym i chwiejnym krokiem brnęły po przez tłumy, błagalnie zaglądając każdemu do twarzy, jakby w poszukiwaniu jakiejś pociechy przygodnej lub zagubionej nadziei.

Ujrzałem skromne i młode dziewczęta, które po zapóźnionej pracy wracały do swych nor domowych i raczej ze łzami, niż z oburzeniem stroniły od napastliwego wzroku hultajów, nie mogąc nawet uniknąć bezpośredniego z nimi zetknięcia.

Ujrzałem wszelkiego wieku i rodzaju prostytutki, — bezwzględną piękność w pierwszym rozkwicie swej kobiecości, przywodzącą na myśl opisany przez Lukjana posąg, którego powierzchnię zdobił marmur z Parosu, a wnętrze — napełnia nieczystość, — trędowatą w łachmanach, wstrętną i do cna upadłą, — starą, pomarszczoną wiedźmę, pokrytą różem i bielidłem, obciążoną klejnotami, czyniącą ostatni ku odmłodzeniu swej postaci wysiłek, — istne dziecko o kształtach niedojrzałych, lecz już dotkniętych sprawnością dzięki długiemu zżyciu się z okropnymi zabiegami swego rzemiosła, — dziecko, pałające żarliwą chęcią dorównania grzechem swoim starszym współtowarzyszkom.

Ujrzałem niezliczonych i trudnych do opisania opojów: jedni w łachmanach, chwiejni w kroku, z drżączką w stawach, z sińcami na twarzy i z mgłą w źrenicy, — drudzy w całych ubraniach, lecz brudni, nie zupełnie pewni swej własnej zawadyackości, z grubemi, zmysłowemi wargami, z czerwonymi i dobrodusznymi pyskami; — inni wreszcie — w ubraniu, które lepsze pamiętało czasy, a które i dziś jeszcze starannie było wyszczotkowane.

Ludzie ci szli nienaturalnie krzepkim i sprężystym krokiem, lecz twarze ich były przerażająco blade, oczy straszliwie obłędne i przekrwione, i zamaszyście stąpając wśród tłumu, czepiali się palcami wszelkich dostępnych ich dłoniom przedmiotów.

A wreszcie ujrzałem — pasztetników, posłańców, węglarzy, kominiarzy, kataryniarzy, pokazywaczy małp, handlarzy pieśniami — tych, co kupczą śpiewającymi, — obszarpanych rzemieślników i wszelkiego rodzaju wyczerpanych pracą robotników — i całą hałastrę, krzykliwie i bezładnie ruchliwą, która raniła uszy — zgrzytem, a oczom udzielała wrażeń bolesnych.

W miarę, jak noc się wzmagała, wzmagał się stopień mej ciekawości, ponieważ nie tylko odmienił się ogólny pozór tłumu, (najszlachetniejsze jego cechy znikły wraz ze stopniowem usunięciem się stateczniejszej części ludności, zaś pierwiastki bardziej zwierzęce uwydatniły się z większą siłą w miarę, jak zapóźniona godzina nocy wywabiła z kryjówek wszelkie śmiecie społeczne) — lecz i płomienie gazu, wątłe wówczas, gdy walczyły ze światłem mrącego dnia, rozpanoszyły się teraz i rzucały naokół blask rozmigotany i ruchliwy.

Wszystko było czarne a olśniewające, jak ów heban, któremu przyrównano styl Tertuliana.

Cudaczność oświetleń skusiła mnie do przyglądania się twarzom ludzkim, a chociaż szybkość, z którą owa lawina zrzeszonych migotów przesuwała się za oknem, wzbraniała mi więcej nad jeden rzut oka dla każdej twarzy, zdawało mi się jednak, że dzięki osobliwemu stanowi ducha mogę częstokroć w tem krótkiem okamgnieniu przeczytać dzieje długich lat.

Przylgnąwszy czołem do szyby, badałem w ten sposób tłumy, gdy nagle zjawiła się wśród nich twarz, (posiadaczem jej był zgrzybiały starzec lat sześćdziesięciu lub siedemdziesięciu) — twarz, która od pierwszego wejrzenia przykuła i całkowicie pochłonęła moją uwagę wskutek bezwzględnie swoistego działania swego wyrazu.

Nigdy dotąd nie widziałem nic takiego, co by się dało przyrównać temu wyrazowi nawet w bardzo dalekiem przybliżeniu.

Przypominam sobie dobrze, iż na widok tej twarzy pomyślałem przedewszystkiem, że Retzch, gdyby ją ujrzał, oddałby jej pierwszeństwo przed obliczami, w które próbował wcielić — szatana.

Starając się w przeciągu krótkiej chwili, niezbędnej dla pierwszego rzutu oka, zdać sobie jakkolwiek sprawę z ogólnego wrażenia, które otrzymałem, — uczułem mętnie i paradoksalnie zrodzony we mnie wniosek o potężnej inteligencyi, przezorności, sknerstwie, chciwości, zimnej krwi, złej woli, drapieżności, tryumfie, rozpasanej uciesze, bezmiernem przerażeniu, oraz usilnej i najwyższej rozpaczy.

Jakieś wrażenie osobliwe zbudziło mię ze snu, ogarnęło, opętało.

Co za dziwne dzieje — spytałem siebie samego — poryły tę oto pierś swemi zgłoskami?

Zachciało mi się nieodparcie mieć starca wciąż na oku — zbadać go dokładniej.

Wdziałem pośpiesznie palto, porwałem kapelusz i laskę, wybiegłem na ulicę i jąłem torować sobie drogę przez tłumy w kierunku, obranym przez starca a zauważonym przeze mnie.

Starzec bowiem już zniknął mi z oczu.

Z pewną trudnością zdołałem go wreszcie odnaleźć, zbliżyłem się doń i szedłem tuż obok, zachowując wszakże wielką ostrożność, aby nie ściągnąć na się jego uwagi.

Mogłem teraz swobodnie przyglądać się jego postaci.

Był niskiego wzrostu, wielce szczupły, wielce na pozór słaby.

Ubranie miał brudne i podarte, lecz, ponieważ wkraczał chwilami w jarzący poblask lampionów, postrzegłem przeto, że mimo brudu ma bieliznę w dobrym gatunku, i, jeśli mię oczy nie myliły, w szparze kupionego zapewne z drugiej ręki płaszcza, w który się starannie owinął, postrzegłem wybłysk dyamentu i sztyletu.

Te postrzeżenia podnieciły nad wyraz moją ciekawość i postanowiłem towarzyszyć nieznajomemu wszędzie, gdziekolwiek pójdzie.

Już zapadła noc głucha i ponad miastem stłoczyły się mgły wilgotne i gęste, które wkrótce spłynęły ciężką i trwałą ulewą.

Ta zmiana pogody w sposób dziwny odbiła się na tłumie, który cały bez wyjątku zaroił się na nowo i zataił się pod gęstwą parasoli.

Falowanie, ścisk i zgiełk wzmogły się dziesięciokrotnie.

Co do mnie — nie wielem sobie z deszczu robił — we krwi mej tkwiła potajemnie przedawniona febra, dla której wilgoć była zakazaną rozkoszą.

Przewiązałem usta chustką do nosa i czułem się niezgorzej.

W przeciągu pół godziny starzec z trudem torował sobie drogę przez najludniejszą dzielnicę miasta.

Szedłem mu niemal po piętach, w obawie stracenia go z oczu.

Ponieważ nigdy nie odwracał głowy za siebie, nie zauważył przeto mej obecności.

Wkrótce skręcił w przecznicę, która mimo natłoku nie była tak przeludniona, jak owa główna ulica, którą przed chwilą opuścił.

Tu zaszła zmiana widoczna w jego chodzie.

Zwolnił kroku, zdradzając mniejszą, niż przed chwilą, stanowczość — większą zaś chwiejność.

Często przechodził na tamtą stronę ulicy i wracał znowu — bez widomego celu.

Tłum był tak gęsty, że musiałem każdy krok jego śledzić z pobliża.

Była to wąska i długa ulica i spacer po niej trwał mniej więcej godzinę, w której ciągu tłum przechodniów uszczuplił się stopniowo do zakresu tej liczby, którą zazwyczaj można oglądać w Broadway, w pobliżu parku, około południa, — tak bowiem dalece sięga różnica pomiędzy tłumem Londynu a tłumem najludniejszego amerykańskiego miasta.

Na drugim zakręcie ulicy zboczyliśmy do rzęsiście oświetlonego i rojącego się od ludzi placu.

Nieznajomy powrócił do pierwotnego narowu.

Skłonił głowę na piersi, miotał dziwnie oczyma z pod zmarszczonych brwi — po tłumie, który go otaczał.

Przynaglał kroku stopniowo i bez przerwy.

Zauważyłem wszakże ze zdziwieniem, że, okoliwszy plac, powrócił do miejsca, skąd wyszedł.

Zdziwienie moje wzrosło na widok, że kilkakroć powtórzył tę samą przechadzkę.

Pewnej chwili, odwróciwszy się nagle, o mało mię nie przyłapał na gorącym uczynku.

Powyższym ćwiczeniom poświęcił jeszcze godzinę, na której schyłku ścisk tłumu o wiele mniej nam przeszkadzał, niż początkowo.

Deszcz padał rzęsisty, powietrze oziębło, i przechodnie śpieszyli do domu.

Z giestem zniecierpliwienia błędny jegomość wkroczył w ulicę ciemną, względnie samotną.

Przez całą, mniej więcej ćwierć milową długość tej ulicy biegł ze zwinnością, którejbym nigdy się nie spodziewał po takim starcu, — ze zwinnością taką, że zaledwo mogłem mu kroku dotrzymać.

Po kilku minutach — wpadliśmy na obszerny i zgiełkliwy rynek.

Nieznajomy był najwidoczniej doskonale świadom wszelkich zakątków i raz jeszcze postąpił po dawnemu, torując sobie drogę — bez celu — po przez tłumy kupujących i sprzedających.

Przez półtorej mniej więcej godziny naszego w tem miejscu krążenia, musiałem się zdobyć na wielką przytomność umysłu, aby nie stracić go z oczu bez ściągnięcia na się jego baczności.

Na szczęście miałem na nogach gumowe kalosze i mogłem się poruszać bez najmniejszego hałasu.

Nie zauważył nawet przez jedno oka mgnienie, że go śledzono.

Wchodził kolejno do wszystkich kramów, nic nie kupował, i nic nie mówił, jeno dotykał wszystkich przedmiotów wzrokiem tępym, obłędnym i pustym.

Jego obecne zachowanie się zdziwiło mię nad wyraz i postanowiłem niezłomnie trwać przy nim dopóty, dopóki w jakikolwiek sposób nie zaspokoję swej ciekawości.

Godzina jedenasta wybiła na donośnie dzwoniącym zegarze i ludzie z wielkim pośpiechem jęli opróżniać rynek.

Jakiś kramarz, zamykając okiennice, potrącił łokciem o starca i w tej-że chwili postrzegłem, że gwałtowny dreszcz wstrząsnął jego ciałem.

Odskoczył w bok na ulicę, przez chwilę oglądał się z niepokojem wokół siebie i wreszcie z niewiarogodną szybkością przebiegł kilka pokrętnych i samotnych ulic, aż w końcu dotarliśmy znowu do wielkiej ulicy, skąd wyszliśmy uprzednio — do ulicy, przy której znajdowała się kawiarnia D. Wszakże ulica owa odmieniła swój pozór.

Wciąż jeszcze jarzyła się od gazu, ale deszcz padał ulewny i jeno rzadkiego można było spotkać przechodnia.

Nieznajomy zbladł.

Z ponurym wyrazem twarzy uczynił kilka kroków wzdłuż alei, ongi tak ludnej, potem z głębokiem westchnieniem skręcił ku rzece i, zaprzepaszczając się w labiryncie przejść ubocznych, stanął nakoniec przed jednym z głównych teatrów.

Była to właśnie chwila, gdy teatr zamykano, i publiczność falami wypływała po przez drzwi.

Postrzegłem, że starzec rozwarł usta, jakby ku westchnieniu, i zmieszał się z tłumem, lecz wydało mi się, iż głęboka trwoga w jego twarzy uciszyła się cokolwiek.

Głowa znów mu opadła na piersi.

Był to ten sam starzec, którego ujrzałem po raz pierwszy.

Zauważyłem, iż posuwa się w kierunku większości tłumu, lecz koniec końcem nie mogłem zgoła zrozumieć jego uporczywych praktyk.

Podczas, gdy szedł, — tłum się przerzezdał.

Wróciły doń — niepokój i dawna niepewność.

Przez czas pewien trzymał się w pobliżu gromadki jakichś dziesięciu czy dwunastu krzykaczy.

Powoli i kolejno liczba ich uszczupliła się i spadła do trzech osób, które pozostały razem w uliczce wąskiej, ciemnej i mało ludnej.

Nieznajomy przystanął i przez chwilę zdawał się gubić w namysłach, potem — z niezwykłem ożywieniem podybał szybko przez ulicę, która nas wyprowadziła na krańce miasta, do dzielnicy zgoła odmiennej od tych, które zwiedzaliśmy dotychczas.

Była to najniezdrowsza dzielnica Londynu, gdzie wszystko miało na sobie pieczęć najopłakańszej nędzy i nieuleczalnej występności.

W przypadkowem świetle mrocznej latarni widniały domostwa drewniane, wysokie, zgrzybiałe, robaczywe, grożące upadkiem, — a w tak zawiłym i dziwacznym bezładzie, że zalewo[1] można było wśród nich wypatrzeć coś w rodzaju przejścia.

Bruk sterczał w dowolnem rozpierzchnięciu, wyważony ze swych nor zwycięskim chwastem.

Przeraźliwe nieczystości butwiały w zatamowanych rynsztokach.

Wszakże w miarę naszego zbliżania się — odgłosy życia ludzkiego budziły się wyraźnie i stopniowo, aż wreszcie, majacząc tu i tam, ukazały się rojne mrowia ludzkie, złożone z najnikczemniejszych wyrzutków Londynu.

Starzec znowu poczuł w sobie jakieś podrygi życia, jak lampa przed zagaśnięciem.

Raz jeszcze pomknął przed się krokiem sprężystym.

Nagle skręciliśmy za węgieł, — nawprost nas zapłonęło rzęsiste światło i stanęliśmy przed jednym z olbrzymich, zamiejskich przybytków Niewstrzemięźliwości — przed pałacem demonicznego Alkoholu.

Stało się to niemal o brzasku, lecz zgraja nikczemnych opojów roiła się jeszcze po tej i po tamtej stronie uroczystych drzwi.

Niemal z okrzykiem radości starzec przecisnął się między tłumy, przybrał pierwotny na twarzy wyraz i jął zamaszyście kroczyć w obrębie tłumu, we wszelkich kierunkach, bez widomego celu.

Wszakże nie wiele czasu upłynęło, od chwili gdy oddawał się owym ćwiczeniom, a już nagły i gwałtowny tłok u drzwi oznajmił, że gospodarz zamierza je zamknąć z powodu późnej godziny.

To, com podpatrzył w twarzy tej osobliwej a tak uparcie przeze mnie badanej istoty, było w swem natężeniu czemś więcej, niżeli rozpaczą.

Atoli starzec nie zawahał się w swym biegu, lecz z obłędnym wysiłkiem wrócił po własnych śladach do serca potężnego Londynu.

Biegł szybko i długo, i biegłem wślad za nim nieustannie, postanowiwszy nie zaniedbywać swych badań, dla których zapał doznany pochłaniał mię całkowicie.

Podczas naszego biegu, słońce ukazało się na niebie i, gdyśmy raz jeszcze dotarli do kupieckiej dzielnicy ludnego miasta, a mianowicie do ulicy, gdzie stał hotel D., — ten ostatni miał pozór życia i ulicznego ruchu, dorównywający niemal temu, który oglądałem poprzedniego wieczoru.

I tam — wśród wzrastającego wciąż natłoku, długo jeszcze trwałem w mej pogoni za nieznajomym.

Lecz ów swym zwyczajem chodził tam i z powrotem i przez dzień cały nie wysuwał się po za kres wrzenia tej ulicy.

I, gdy zbliżyły się zmierzchy drugiego z kolei wieczoru, uczułem znużenie śmiertelne i, przystanąwszy nawprost błędnego starca, spojrzałem mu w oczy nieustraszenie.

Nie zwrócił na mnie uwagi, jeno ponownie rozpoczął swe marsze uroczyste podczas, gdy, zaniechawszy swej pogoni, przystanąłem, pogrążony w zadumie.

— Ten starzec — rzekłem wreszcie do siebie — jest symbolem i geniuszem straszliwej zbrodni.

Unika przebywania sam na sam ze sobą.

To — człowiek tłumu.

Pogoń za nim jest nadaremna, gdyż nie zdobędę żadnej innej wiedzy o nim, ani o jego czynach.

Najgorsze na świecie serce jest księgą bardziej odpychającą, niż Hortulus animae[2] i, być może, jest to jedna z wielkich łask Bożych, iż es loesst sich nicht lesen — że księga owa przeciwi się odczytaniu swej treści.

↑ Hortulus animae, cum oratinnculis aliquibus superadditis.

Grünningera.


text:
Bouvet Joachim, jezuita, przez Chińczyków nazwany Petsin, jeden z 6 matematyków misjonarzy, których Ludwik XIV wysłał swoim kosztem do Chin 1685 r.

Missjonarze przybyli do Pekinu 7 Lut.

1688 r. i otrzymali pozwolenie do zamieszkania po miastach chińkich; Bouvet’a tylko i Gerbillona cesarz (Kang-hi) zatrzymał przy sobie.

Przez biegłość swoją w naukach matematycznych pozyskali sobie prawie nieograniczone jego zaufanie.

Układali oni dzieła matematyczne po tatarsku, a cesarz tłumaczył na język chiński i dodawał przedmowy; dał im obszerny plac w obrębie swego pałacu, na wystawienie kościoła i domu; następnie wysłał o. Bouvet (1697) do Francji, aby ztamtąd nowych missjonarzy sprowadził, ile ich tylko zebrać będzie można, przy czém 49 tomów ksiąg chińskich posłał przez niego w darze królowi francuzkiemu.

W r. 1697 powrócił B. do Chin, z 10 nowymi missjonarzami.

Cesarz obdarzył go godnością tłumacza przy następcy tronu.

W skutek sporów o chińskie obrzędy (ob.

Akkommodacja), Bouvet godność tę utracił (1702), a nawet przez pewien czas był w niebezpieczeństwie utraty życia; później jednak (1708) rząd chiński polecił mu, razem z innymi missjonarzami, ułożyć opis jeograficzny wszystkich prowincji cesarstwa.

Strawiwszy blisko 50 lat na pracach missjonarskich i usłudze cesarstwu, Bouyet † 28 Czerw.

1732 r. (według innych 29 Czerw.

1730 r.) w Pekinie.

Oprócz dzieł matematycznych, drukowanych w Pekinie, i tejże treści korrespondencji z Leibnitzem, opis jego podróży znajduje się w Du Hald’a dziele: Descript. géorgr. de la Chine etc. t.

I i II w Recueil des lettres édifiantes (Paris 1839 t. III; osobno wyszło jego Etat présent de la Chine en figures gravées par Griffet, Paris 1697 fol.

Jego słownik chiński, jeden z najlepszych, znajduje się w rękopiśmie, razem z innemi pracami, które wylicza Abel Rémusat w Biographhie universelle t. V; Barth.

Haureau, Histoire littéraire de la Maine t. IV, s. 262...

(Paris 1852).

Cf. De Backer, Bibl. des écriv.

d. l. comp. de Jes.

2 ed.

X. W. K.