text:
(NR 51)

Nr 976/V kad.

22.08.2006 r.

ISSN 1230–7289

Tekst bez autoryzacji

3

TEKST BEZ AUTORYZACJI

Nr 976/V kad.

22 sierpnia 2006 r.

Krystyny Szumilas (PO), przeprowadziła:

o Narodowym Instytucie wychowania (druk nr 650).

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Komisji serdecznie witam przede wszystkim przedstawicieli organizacji i instytucji, któ-

re zgłosiły chęć udziału w wysłuchaniu publicznym.

Serdecznie państwa witam w imie-

niu Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży.

Witam pozostałych gości stałych uczestników

posiedzeń Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży.

Witam przedstawiciela rządu pana mi-

nistra Stanisława Sławińskiego.

Witam panie i panów posłów.

Witam przedstawicieli

mediów.

Dzisiejsze posiedzenie Komisji jest posiedzeniem, na którym odbędzie się po raz

pierwszy we wszystkich kadencjach Sejmu wysłuchanie publicznie.

Zgodnie z art. 70f

chanie publicznie, nie może obejmować innych punktów porządku dziennego.

Wobec

tego dzisiejszy porządek dzienny posiedzenia to wysłuchanie publiczne dotyczące rzą-

porządek dzienny posiedzenia za przyjęty.

Bardzo chciałam państwa przeprosić za przesunięcie godziny rozpoczęcia dzisiejsze-

go wysłuchania publicznego.

Niespodziewanie, mimo że Komisja ustaliła wysłuchanie

publiczne ponad miesiąc temu, termin wysłuchania publicznego był znany i marszałko-

wi Sejmu, i Prezydium Sejmu już od dość długiego czasu, niespodziewanie dzisiaj rano

dowiedzieliśmy się, że na godz. 11.15 są przewidywane głosowania w sprawie związanej

z powołaniem członków Komisji Samorządu Terytorialnego.

W związku z tym, że po-

słowie są zobowiązani uczestniczyć w głosowaniach, być na sali sejmowej, dlatego nie

mogliśmy wcześniej rozpocząć Komisji.

Serdecznie państwa za to przepraszam.

Myślę,

że już teraz bez przeszkód będziemy mogli kontynuować prace Komisji Edukacji i wy-

słuchać państwa zdania na temat Narodowego Instytutu Wychowania, na temat projek-

tu rządowego proponującego powołanie tej nowej instytucji.

Poinformuję państwa o zasadach normujących przebieg wysłuchania publicznego.

przewodniczący Komisji.

Osoba ﬁzyczna lub osoba reprezentująca fundację i instytucję

może wystąpić jeden raz w trakcie wysłuchania publicznego.

Podmiot biorący udział

macji Sejmu.

Informuję, że do dnia 11 sierpnia, a więc do momentu, kiedy Komisja przyjmowa-

ła zgłoszenia osób zgłaszających chęć udziału w wystąpieniu publicznym, chęć udziału

zacji łącznie 141 osób.

W związku z powyższym ustaliłam kolejność wystąpień według

alfabetu, a czas wystąpienia poszczególnych mówców na 2 minuty.

Planowany czas posiedzenia Komisji, biorąc pod uwagę listę mówców oraz czas wy-

stąpień, to ok. 6 godzin, do godz. 18.

Tak że w trakcie posiedzenia przewidujemy prze-

4

NR 976/V KAD.

KOMISJA EDUKACJI, NAUKI I MŁODZIEŻY 22.08.2006

rwę, ok. 10 minut.

Będę bardzo prosiła państwa o zachowanie dyscypliny wystąpień,

o sprawne uczestniczenie w posiedzeniu dzisiejszej Komisji, tak abyśmy wszyscy tutaj

na tej sali uzyskali jak najlepszy efekt z dzisiejszej Komisji.

My, posłowie, abyśmy mogli

skorzystać z państwa uwag w legislacji, a państwo, abyście wszyscy mogli wziąć czynny

udział w posiedzeniu Komisji, aby każdy, który zgłosił chęć zabrania głosu, głos mógł

zabrać.

branie głosu przez pozostałych uczestników posiedzenia.

Są osoby, które uczestniczą

w naszym posiedzeniu, mimo że nie zgłosiły się w trybie regulaminowym lub zgłosiły

się już po upływie terminu.

Jeżeli czas na to pozwoli, będziemy również umożliwiać

wystąpienia takim osobom.

Natomiast czas wystąpienia wtedy już dopasujemy do moż-

liwości czasowych i naszych ﬁzycznych, również państwa i posłów.

Chciałam jeszcze powitać na posiedzeniu Komisji sekretarzy stanu w Ministerstwie

Edukacji Narodowej, pana Mirosława Orzechowskiego i pana Sławomira Kłosowskiego.

Przystępujemy do realizacji porządku dziennego naszego posiedzenia.

Jako pierwsza zabierze głos pani Andraszek Władysława, Rada Szkół Katolickich.

Przygotowuje się pani Magdalena Bajer.

Pani Władysława Andraszek – Rada Szkół Katolickich:

Władysława Andraszek, Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Katolickiego Stowarzysze-

nia Wychowawców w Siedlcach, szkoły zrzeszonej w Radzie Szkół Katolickich w Polsce.

Stanowisko dyrektorów szkół katolickich, również w tym moje, zaprezentuje kolega dy-

rektor Przemysław ze szkół pijarskich w Łowiczu.

Myślę, że z 30-letniego stażu pracy

nauczycielskiej, i 15-letniego prowadzenia szkół katolickich mogę dodać, że popieram

sprawę powołania tego Instytutu i że sprawa wychowania była i jest sprawą najważniej-

szą.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękujemy pani.

Poproszę panią Magdalenę Bajer, „Otwarta Rzeczpospolita” – Sto-

warzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii.

A przygotowuje się pan Krzysztof

Baszczyński.

Pani Magdalena Bajer – Otwarta Rzeczpospolita.

Stowarzyszenie przeciw Antysemi-

tyzmowi i Ksenofobii:

Moim zdaniem, projekt jest na tyle ogólny, że można się nim zachwycić, ale można się

także trochę przestraszyć.

Wydaje mi się, że jeśli ma to być Instytut, czyli placówka,

która będzie prowadziła jakieś badania, to dobrze by było zastanowić się nad określe-

niem wyboru tradycji, jaką w wychowaniu i w edukacji chcielibyśmy my, społeczeństwo,

lansować, upowszechniać.

Może jest taki czas, kiedy – nie wiem, jak dalece to zabrzmi

utopijnie – kiedy warto by pomyśleć o odwołaniu się do tradycji jagiellońskiej.

Ja to mó-

wię w wielkim skrócie i bardzo ogólnie z uwagi na brak czasu.

Wydaje mi się, że bardzo

ważną częścią działalności Instytutu powinny być tego rodzaju badania, oczywiście nie

oderwane od praktyki, ale też nie tylko sama praktyka powinna być działalnością tego

Instytutu.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję pani.

Mam jeszcze taką prośbę, ponieważ w trakcie tego wystąpienia dowie-

działam się, że nie wszyscy goście będą zabierać głos.

Gdyby państwo byli tak łaskawi

zaznaczyć to w sekretariacie posiedzenia Komisji, to usprawni nam to działanie.

Poproszę panią Boguszewską Alinę Annę, Fundacja Szkoły Społecznej.

Nie ma.

To poproszę panią Bortnowską-Dąbrowską Halinę.

A przygotowuje się pani Bożen-

towicz-Sarna Danuta, a następnie pan Broniarz Sławomir – Związek Nauczycielstwa

Polskiego.

Pan Sławomir Broniarz – Związek Nauczycielstwa Polskiego:

Szanowni Państwo!

Związek Nauczycielstwa Polskiego jest przeciwny powołaniu do

życia Narodowego Instytutu Wychowania, aczkolwiek, podobnie jak i pani dyrektor re-

prezentująca szkoły katolickie, nam również w sposób szczególny zależy na wychowa-

niu młodego pokolenia.

Trudno oczywiście w dwóch minutach zawrzeć całe stanowisko

5

Związku Nauczycielstwa Polskiego, dlatego też pełen tekst ja przekażę pani przewod-

niczącej.

Natomiast chcę zwrócić uwagę, że intencja autorów tego dokumentu zawarta

jest już w trzech pierwszych akapitach, gdzie mamy nie tylko fałszywą diagnozę obecnej

sytuacji, ale także jest tutaj próba przekonania opinii publicznej, że obecny system jest

niewydolny i wymaga zmian.

Natomiast ani w dokumencie, ani w dyskusji, jaka wokół

tego dokumentu się toczy, nikt nie wskazał, na podstawie jakich to badań autorzy tak

arbitralnie i w sposób nieprawdziwy stwierdzili, że sytuacja w obecnych instytucjach

działających w sferze wychowania nie spełnia naszych oczekiwań dotyczących zadań

tych instytucji.

Natomiast dyskusja pokazała również, że autorzy byli czuli na krytykę

i dokonywali zmian, ale nie w treści tego dokumentu, ale w interpretacji zapisów w ce-

lu zmniejszenia owego odium krytyki.

Natomiast Związek Nauczycielstwa Polskiego,

który ma świadomość roli wychowania dla kształtowania osobowości młodego pokole-

nia, uważa, że należy przede wszystkim, należytą wagę przykładając do problematyki

wychowania, zwrócić również uwagę na to, co robią instytucje obecnie działające w tym

segmencie i starać się realizować ich cele statutowe i ich zadania, które są realizowane

w sferze wychowania, wdrażać.

Mamy szereg programów rządowych, w tym także Pro-

gram – Nasze Dzieci, który powinien być realizowany, a niech nie powstaje kolejny byt

prawny, który będzie służył tylko i wyłącznie określonej doktrynacji młodego pokolenia.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Proszę państwa, ze względu na warunki techniczne panujące na sali nie za-

wsze widzę, czy wywoływany mówca jest gotowy do zabrania głosu.

Mam nadzieję, że

Instytut Wychowania będzie tak zorganizowany, że będzie bliżej ludzi, a nie tak jak

tutaj to prezydium, daleko od ludzi.

Proszę, pani Boguszewska Alina Anna, Fundacja Szkoły Społecznej.

Pani Halina Bortnowska-Dąbrowska – Otwarta Rzeczpospolita.

Stowarzyszenie prze-

ciw Antysemityzmowi i Ksenofobii:

Przepraszam, jestem jeszcze ja, Halina Bortnowska, byłam wywołana wcześniej.

Swo-

je uwagi przedłożę na piśmie, ponieważ są nieco obszerniejsze.

Wybrałam z nich do

podniesienia dwie sprawy.

Pierwsza to ta, że oceniam projekt generalnie jako projekt

nadający się do realizacji, gdyby ta instytucja była powoływana przez którąś z organi-

zacji pozarządowych, przez jakąś partię polityczną czy jakieś stowarzyszenie ideowe.

Natomiast nie jest to projekt odpowiadający instytucji państwowej.

Instytucji, w której

wszyscy powinni być u siebie w domu, nie tylko zwolennicy określonych opcji, czy to

religijnych, czy to politycznych, czy to historycznych.

Taki Instytut, tak pojęty, jak ten

projekt opisuje, zdradza tendencje do dominowania sceny edukacyjnej przez jego orga-

nizatorów i projektodawców.

I druga rzecz to taka, że chciałabym podkreślić zawartą w krytyce sformułowanej na

piśmie przez Związek Nauczycielstwa Polskiego uwagę o tym, że zasada subsydiarności,

która zresztą pochodzi z katolickiej nauki społecznej, mówi, że nie należy tworzyć insty-

tucji centralnych, jeśli instytucje oddolne, zaczynając od rodziny poprzez szkołę i sys-

tem oświaty, taki jaki istnieje, radzą sobie, chcą sobie radzić same, mogą sobie poradzić.

Instytucje centralne szkodzą tej właściwej oddolności społeczeństwa.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Pani Bujalska Zoﬁa.

Przygotowuje się pan Cybulski Zygmunt.

Pani Zofia Bujalska:

Jestem emerytowaną nauczycielką jednego z liceów warszawskich.

W oparciu długolet-

nią pracę i doświadczenia w niej zebrane chcę powiedzieć, że w obecnej sytuacji panu-

jącej taka instytucja, jak projektowany Instytut, jest konieczna.

Nie rozumiem zastrze-

żeń tych, które zostały tutaj już powiedziane.

Należałoby w tej chwili, ale czasu na to

nie ma, wyliczyć, z jaką sytuacją w wychowaniu mamy do czynienia.

Ile jest trudności

z młodzieżą i z jak wieloma sprawami się borykamy w tym wychowaniu.

Prasa o takich

niektórych wybranych sprawach pisała.

Jednakże te zastrzeżenia, które zostały tutaj po-

wiedziane, nawet przed chwileczką w wystąpieniach, nie znajdują uzasadnienia wobec

6

tej sytuacji.

Jeżeli mamy do czynienia z takimi trudnościami wychowawczymi, z jakimi

mamy, to znaczy, że istniejący stan rzeczy nie radzi sobie z wychowaniem.

Powinna być

zatem instytucja, która nie tylko bada te sprawy, ale wytycza ogólne kierunki.

Autorzy

projektu odwołali się do zapisów w ustawie oświatowej i w tym kierunku, aprobowanym

przecież przez wszystkich, chce Instytut pracować.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję pani, minęły dwie minuty.

Pan Cybulski Zygmunt, Rada Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP.

Przygotowuje się

pani Czyż Elżbieta.

Pan Zygmunt Cybulski – Rada Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP:

Dziękuję.

Pani Przewodnicząca, panie i panowie!

Ja może troszeczkę z innej beczki.

Po

co ten Instytut?

Czy on będzie stanowił barierę dla telewizji makabrycznej i radia mniej

– powiedzmy sobie – makabrycznego i kina strasznego, które wychowuje nasze młode

pokolenie?

Jeśli tak, głosuję za.

Ale z tej ustawy, z tego projektu ustawy, który mam w gar-

ści, nic absolutnie nie wynika.

Czy ten Instytut jest potrzebny nauczycielom, żeby opierali

się na wspaniałej literaturze polskiej i międzynarodowej, pokazując pozytywne elementy

człowieczeństwa?

Nie, niepotrzebny.

Nie było Instytutu, wychowywano.

Jedną rzecz zgu-

biliśmy i tutaj ja muszę powiedzieć, biję się w piersi, zgubiliśmy przy tworzeniu konstytu-

cji wychowanie.

Wtedy zawierzyliśmy rodzicom i nie przewidzieliśmy, że może nam grozić

to, co wynika ze swobody twórczej, tzw. swobody twórczej.

Bo tę swobodę twórczą trzeba

w pewnym momencie gdzieś ograniczyć.

Zwracam więc uwagę na te problemy, o których

się powszechnie nie mówi lub nie chce mówić.

Dziękuję za uwagę.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję panu.

Poproszę panią Czyż Elżbietę, przedstawicielkę Helsińskiej Fundacji

Praw Człowieka.

Przygotowuje się pani Dobrzyńska Jolanta.

Pani Elżbieta Czyż – Helsińska Fundacja Praw Człowieka:

Spróbuję w miarę szybko przeczytać podstawowe uwagi dotyczące projektu.

Wykonując

gijnymi i ﬁlozoﬁcznymi.

Nie ma zatem jednej jedynie słusznej koncepcji wychowania

i o tym decydują rodzice.

Demokracja to szeroko pojęty pluralizm przekonań ﬁlozo-

ﬁcznych.

Państwo nie może narzucać rodzicom jedynie jednego słusznego modelu.

Nie

może ingerować we władzę rodzicielską, z wyjątkiem sytuacji, gdy rodzice zaniedbują

swoje dzieci lub nadużywają władzy rodzicielskiej.

W uzasadnieniu projektu jest mowa

o potrzebie stworzenia dojrzałej i wewnętrznie spójnej koncepcji wychowania.

Jak po-

wiedziałam, nie ma jednej jedynie słusznej.

Jak zatem państwo będzie realizować za-

sadę pomocniczości i wspierania rodziców w ich funkcjach wychowawczych, jeżeli nie

będą wychowywać dzieci zgodnie z tym wzorcem, na przykład będą wychowywać dzieci

na internacjonałów?

Niejasne jest miejsce Instytutu w systemie oświaty i wychowania.

Niezrozumiałe i niepokojące są tak szerokie kompetencje i niezależność prezesa insty-

tucji.

Oznacza to, że w sprawach wychowania będzie to osoba najważniejsza w państwie,

kontrolowana w niewielkim zakresie przez Sejm.

Niejasny jest tryb współpracy z róż-

nymi instytucjami, w tym z organami administracji publicznej.

Niejasna jest relacja,

w szczególności istotna, z ministrem edukacji.

Nawet jeżeli prezesem Instytutu zosta-

nie wybitny pedagog, to będzie on mógł realizować jedną wizję.

Resztę uwag skieruję do

Komisji.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Proszę o złożenie na piśmie materiału w sekretariacie Komisji.

Tutaj

po naszej prawej ręce są panie, bardzo proszę o składanie tam pisemnych wystąpień.

Poproszę panią Dobrzyńską Jolantę.

Przygotowuje się pani Domańska Dorota.

Pani Jolanta Dobrzyńska:

Proszę Państwa!

Z moich doświadczeń już w 1998 roku, kiedy powstawały pierwsze ma-

teriały na temat wychowania w szkole, zgodnie z którymi dzisiaj szkoła posiada swoje

7

programy wychowawcze, wtedy kiedy nikt jeszcze ich nie przeczytał, nastąpił ogromny

opór przeciwko tym materiałom.

I dzisiaj, kiedy słucham dyskusji o instytucji, która

nie zaistniała, wydaje mi się, że jest to trochę powtórka.

Skąd się może brać, moim zda-

niem, ten ogromny opór przeciwko samemu słowu „wychowanie”, a nie treściom, które

są prezentowane.

Są dwie możliwości, raz, żyjemy w epoce, gdzie przez 30 prawie lat

panowały hasła antypedagogiki, które mówiły, że dziecko najlepiej rozwija się samo, zo-

stawione samo sobie.

Wiele mitów zbudowanych w ten sposób przetrwało jeszcze w nas

samych.

Wiele książek tego typu leży na naszych półkach.

Chciałabym, żeby kiedyś ktoś

zweryﬁkował te mity.

Mam nadzieję, że zrobi to m.in. Instytut.

Druga rzecz.

Być może, że dzieje się tak jak w krajach skandynawskich.

Chcemy zo-

stawić młodzież samą sobie, bo boimy się indoktrynacji w życie prywatne.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Bardzo proszę o konkluzję, minęły dwie minuty.

Pani Jolanta Dobrzyńska:

I proszę się przyjrzeć, czy rzeczywiście Pippi Langstrumpf, która stała się bohaterką

pozostawioną przez ojca w samotnym domu, nie spowodowała, że z dzisiejszej szkoły

skandynawskiej uciekają, zabierają dzieci rodzice polscy.

Boją się tej szkoły.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Domańską Dorotę, przedstawicielkę Rady Szkół Ka-

tolickich.

Przygotowuje się pan Dornarowicz Jerzy.

To poprosimy pana Dornarowicza,

a przygotuje się pani Drozd Ewa.

Pan Jerzy Dornarowicz – Rada Szkół Katolickich:

Dzień dobry.

Jestem nauczycielem w Katolickim Zespole Edukacyjnym przy ul. Ogrodo-

wej.

Z młodymi ludźmi i z ich rodzicami pracuję na co dzień i chciałbym powiedzieć, jak

jest ogromna potrzeba wychowania w tej chwili.

Rodzina współczesna, rodzice współ-

cześni pracują do godz. 17-18.

Oddają do naszych szkół dzieci, licząc na katolickie wy-

chowanie, na bardzo konkretny program wychowawczy i licząc w wielu wypadkach na

to, że szkoła pomoże im albo załatwi za nich sprawy wychowawcze.

Rodzina sama sobie

nie radzi.

Szkoła katolicka w wielu wypadkach jest w stanie im pomóc dlatego, że opie-

ra się na katolickiej nauce społecznej i tutaj jakoś spełnia swoje zadanie.

Natomiast

współczesna rodzina, zaangażowana bardzo mocno w pracę, bardzo mocno w zarabia-

nie pieniędzy plus te zagrożenia, o których słyszeliśmy, dotyczące telewizji, powodują,

że wychowanie powinno być jednak tutaj pierwszą troską, o której będziemy rozma-

wiać.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję panu.

Wystąpi pani Drozd Ewa.

Przygotuje się pani Dziama Anna.

Pani Dzia-

ma Anna jest?

Proszę, pani Anna Dziama jest przedstawicielką Fundacji Szkoły Spo-

łecznej.

Pani Anna Dziama – Fundacja Szkoły Społecznej:

Nawiązując tutaj do słów przedmówcy, ja też reprezentuję szkołę, w której rodzice po-

zostawiają dzieci do godz. 17, czasami chcieliby zostawić dzieci znacznie dłużej.

Bardzo

się przed tym bronimy, mimo argumentów, że szkoła jest bardzo dobra i otacza świet-

ną opieką dzieci.

Staramy się przekazywać rodzicom informacje, że nic i nikt, żadna

szkoła, najlepsza szkoła, najlepszy pedagog i myślę, że również Narodowy Instytut Wy-

chowania nie zastąpi dzieciom rodziny.

I w uzasadnieniu tutaj powołania tej instytu-

cji przeczytałam słowa, które mnie, może nawet mniej dyrektora czy nauczyciela, ale

bardziej jako rodzica przestraszyły.

Ponieważ tutaj jest takie zdanie: „Aktualnie brak

jest wyrazistości domowego i szkolnego wychowania, na które satysfakcjonujący wpływ

mieliby rodzice i nauczyciele”.

Myślę, że każdy rodzic i każdy nauczyciel ma taki wpływ,

na jaki zapracuje.

I instytucja taka, jak Narodowy Instytut Wychowania, dla leniwych,

dla leniwych rodziców i dla leniwych wychowawców będzie bardzo łatwym i prostym

usprawiedliwieniem odpuszczenia sobie wychowania.

Natomiast dla tych aktywnych

– i myślę, że tutaj jest pewien poziom naszych emocji – będzie przedmiotem buntu, po-

8

nieważ jeżeli robimy coś, co uważamy, że jest dobre, chcielibyśmy to robić po swojemu.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Fitali-Kutynę Iwonę.

Przygotuje się pan Marek Frąc-

kowiak.

Pan Marek Frąckowiak jest przedstawicielem Izby Wydawców Prasy.

Zapra-

szam.

Przygotowuje się pan Frydrychowicz Aleksander.

Pan Marek Frąckowiak – Izba Wydawców Prasy:

Witam Państwa!

Ponieważ reprezentuję Izbę Wydawców Prasy, nie chciałbym się wypo-

wiadać na temat treści, co do głównych treści tej ustawy, bo to nie nasze pole działania,

a tylko do pewnych kwestii ogólnych i tego, co dotyczy mediów.

Chciałbym zwrócić uwa-

gę, że, naszym zdaniem, kilka sformułowań tej ustawy ma charakter zbyt ogólny i pozo-

stawiający zbyt szerokie możliwości później interpretacji.

O tym była zresztą już tutaj

mowa na tej sali.

Dotyczy to zarówno kompetencji prezesa i zadań Instytutu, które mają

być dopiero później formułowane, jak i pojęcia współpracy z organizacjami tak rządowy-

mi, jak i pozarządowymi.

Wśród nich są również wymienione organizacje zajmujące się

problematyką etyki mediów, co nas interesuje i wydaje nam się, że powinno to pojęcie

współpracy być bardziej precyzyjnie ujęte w treści ustawy, żebyśmy wszyscy wiedzieli,

czego oczekiwać.

Szczególnie chciałbym zwrócić uwagę na inny punkt, to jest art. 2

ust. 2 pkt 6 projektu ustawy, który mówi, że zadaniem Instytutu ma być obserwowanie

i ocenianie m.in. treści przekazów medialnych.

Naszym zdaniem, są to złe sformuło-

wania, ponieważ termin „ocenianie” nieuchronnie pociąga za sobą oczekiwanie jakichś

skutków tej oceny, więc… podczas gdy takich skutków w tej ustawie nie ma.

W związku

z tym nie wiadomo, co miałoby z tego wynikać i kto miałby później jakieś wnioski z tego

wyciągać.

Naszym zdaniem, zamiast obserwacji, oceniania, wystarczałaby tutaj analiza

tych treści medialnych.

Trochę się obawiamy, że w innych aktach prawnych mogłyby

się znaleźć jakieś odniesienia do powołujących się na owe oceny i że może to być kolejny

sposób na jakąś próbę regulacji treści, działania mediów.

Wydaje nam się, że wszystkie

te tematy wymagają po prostu doprecyzowania, żeby uniknąć w przyszłości niejasności

wokół funkcjonowania tego Instytutu.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Aleksandra Frydrychowicza.

A przygotuje się pani Beata Jo-

anna Gajda.

Pan Aleksander Frydrychowicz:

Szanowni Państwo!

Podstawowe pytanie, które należy sobie zadać, to: po co ma powstać

Instytut?

Odpowiedzi na to pytanie nie znajduję ani w uzasadnieniu, ani w preambule

do ustawy, która jedynie powiela cele stawiane przed resortem edukacji i podległymi mu

placówkami.

Instytut jest usytuowany w projekcie ustawy jako placówka ponadresorto-

wa.

Moim zdaniem, jest to zawłaszczenie uprawnień Komitetu Rady Ministrów.

Tworząc

Instytut, rząd chce, aby na jego czele stanęła osoba praktycznie nieusuwalna z urzędu.

Wprawdzie prezes Instytutu ma obowiązek przedstawienia raz w roku sprawozdania

Sejmowi, ale to sprawozdanie, jeśli Sejm go nie przyjmie, nie powoduje żadnych skut-

ków.

Nie będzie prezes usunięty ze stanowiska, chociaż będzie źle placówką mu podległą

kierował.

Proszę państwa, autorzy projektu ustawy twierdzą, że centralne instytucje

edukacyjne podległe ministrowi edukacji narodowej skupiają się na kształceniu i do-

skonaleniu nauczycieli oraz na badaniach edukacyjnych, zawężając temat wychowania

do kontekstu oświatowego.

Nie jest to prawdą.

Uzasadniam to w materiale, który złożę

do sekretariatu.

Jeszcze parę słów o pieniądzach.

Rząd planuje wydzielić kwotę 11 mln

240 tys. zł na ten cel.

Dobrze byłoby zapytać nauczycieli, co oni sądzą o wynagradzaniu

pracowników Instytutu w wysokości ponad 5 tys. zł miesięcznie.

Uwzględniając powyż-

sze, wnoszę o podjęcie uchwały przez wysoką Komisję, aby Sejm odrzucił projekt usta-

wy o Narodowym Instytucie Wychowania, nie ma on bowiem żadnego uzasadnienia do

powstania.

Dziękuję bardzo.

9

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Zapraszam panią Beatę Gajdę, reprezentującą Rację PL.

Przygotowu-

je się pan Przemysław Grabowski.

Pani Beata Joanna Gajda – Racja PL:

Racja Polskiej Lewicy.

Szanowni państwo, powołanie takiego Instytutu jest skandalicz-

nym marnotrawieniem publicznych pieniędzy, podczas gdy jednostkom prowadzącym

działalność wychowawczą i edukacyjną pieniędzy tych brakuje na realizację codzien-

nych podstawowych potrzeb, takich jak remonty, nauka języków obcych, wyposaże-

nie pracowni i bibliotek, prowadzenie kół zainteresowań, dożywianie dzieci, a nawet

na środki czystości.

Kształtowanie postaw młodego pokolenia nie polega na tworzeniu

programów podporządkowanych ideologii aktualnie rządzącej ekipy, ale rozpoczyna się

od stworzenia odpowiednich warunków, w których dzieci będą mogły się uczyć i rozwi-

jać, estetycznych i bezpiecznych pomieszczeń, czystych toalet, dostępu do informacji

naukowej i kulturalnej.

Działalność promocyjna, badawcza i opiniodawcza Instytutu

pochłonie ogromne pieniądze, które mogłyby posłużyć rozwiązaniu wielu problemów,

dzieci i młodzieży.

Jestem stanowczo za odrzuceniem projektu ustawy.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę pana Przemysława Grabowskiego, reprezentującego Funda-

cję Saga.

Przygotowuje się pani Zoﬁa Grudzińska.

Pan Przemysław Grabowski – Fundacja Saga:

Szanowna Pani Przewodnicząca!

Szanowni Państwo!

Zarząd Fundacji Saga krytycznie

podchodzi do idei odgórnego kształtowania modelu wychowania przez centralne orga-

ny państwa.

Uważamy, iż decydujący głos w sprawie wychowywania dzieci powinien

być zostawiony rodzicom, a nie sztabowi urzędników państwowych.

Sądzimy, iż udział

szkoły w wychowaniu młodego pokolenia stanowi wystarczającą formę udziału państwa

w tym dziele.

Kształcenie i wychowanie winno być nierozdzielną jednością.

Opinię po-

wyższą podzielają pedagodzy.

Wyniki ankiet przeprowadzonych wśród nauczycieli z ini-

cjatywy posłów Damiana Raczkowskiego i Tomasza Nowaka wskazują, iż ok. 70% na-

uczycieli uważa ten projekt za chybiony.

Ze zdziwieniem przyjęliśmy nieuwzględnienie

propozycji rzecznika praw obywatelskich, dr. Janusza Kochanowskiego, który zaape-

lował o uwzględnienie w projekcie odwołania do takich zasad i wartości, jak poszano-

wanie zasad demokracji, praw człowieka czy państwa prawa.

Uważamy, iż wpojenie

szacunku dla wartości stojących u podstaw porządku państwowego odgrywa ogromną

rolę w procesie wychowania.

Podzielamy formułowany przez Związek Nauczycielstwa

Polskiego pogląd, iż Narodowy Instytut Wychowania jest organem zbędnym ze względu

na koszty jego powstania i zatrudnienia jego prezesa, wiceprezesów, jak również wielu

pracowników.

Jest to kwota wynosząca ponad 11 mln zł rocznie, według uzasadnienia

do projektu.

Podsumowując, Zarząd Fundacji Saga wyraża negatywną opinię odnośnie

do rządowego projektu ustawy.

Dziękuję.

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Zoﬁę Grudzińską.

Przygotuje się pani Bożena Ha-

razim.

Pani Zofia Grudzińska:

Przestudiowałam zarówno projekt ustawy, jak i uzasadnienie.

Uzasadnienie składa się

z szeregu klisz, które po prostu możemy sobie mówić przy stoliku kawiarnianym, że wy-

chowanie jest bardzo ważne, szeregu danych dotyczących różnych problemów społecz-

nych, ale bez konkretnego odniesienia z treścią zawartą w projekcie ustawy oraz takim

bardzo dziwnym początkiem, w którym suponuje się, że w obecnej dobie na margines ze-

pchnięto takie wartości, jak patriotyzm i poczucie odpowiedzialności za dobro wspólne.

Ja nie jestem przekonana, czy taka supozycja ma jakieś podstawy wynikające z jakichś

konkretnych badań.

Natomiast sam projekt proponuje nam rzeczywiście powołanie or-

ganu, który jest jedynowładczy i który na pewno nie będzie sprzyjał demokratyzacji

życia społecznego, tym bardziej że wychowanie nie jest epifenomenem oderwanym od

10

kontekstu życia codziennego, co zresztą w uzasadnieniu również jest uwzględnione, ale

jeżeli właśnie takim abstraktem nie jest, to nie będzie mu służyć żadna centralizacja.

Za

to Instytut w proponowanym kształcie, który podlega władzy niemal absolutnej jednej

osobie w postaci prezesa, nie jest bynajmniej gwarantem owego pożądanego wszech-

stronnego podejścia, w szczególności zaś integrowania środowisk zaangażowanych

w wychowanie.

Reasumując, jestem bardzo przeciw.

Dziękuję.

(Oklaski)

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Bożenę Harazim, reprezentującą miasto Gliwice.

Przygotuje

się pani Jadwiga Iwanowska.

Pani Bożena Harazim – Samorząd Miasta Gliwice:

Szanowni Państwo!

Reprezentuję samorząd miasta Gliwice, który ma świadomość tego,

że kryzys wychowania zaistniał w Polsce.

Jednak uważamy, że jeżeliby wszyscy wrócili

do swoich funkcji i pełnili czy odgrywali rolę, które im zadano – czyli rodzice wychowy-

wali swoje dzieci, włączali się do działalności szkół, szkoły i nauczyciele, zgodnie z róż-

norodnymi teoriami pedagogicznymi, wspomagaliby rodziny, organy prowadzące szkoły

i placówki oświatowe wespół z MEN organizowałyby doskonałe warunki administra-

cyjne, kadrowe, ﬁnansowe oświatowych placówek, a MEN, uczelnie, organizacje poza-

rządowe jak najlepiej wykonywałyby swoje statutowe obowiązki – to wtedy niepotrzeb-

ny byłby Instytut, który wskazywałby autorytety, który wskazywałby jedną koncepcję

wychowania, tylko każde dziecko i każdy młody człowiek wychowywany byłby zgodnie

z warunkami, w których żyje, z potrzebami, jakie ma.

I projekt ustawy o Narodowym

Instytucie Wychowania nie wskazał samorządowi gliwickiemu żadnych konkretnych

zadań do wykonania.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Zabierze głos pani Iwanowska Jadwiga.

Natomiast do zabrania głosu przygo-

tuje się pani Małgorzata Iwańska.

Pani Jadwiga Iwanowska:

Dzień dobry.

Witam serdecznie.

Proszę państwa, jestem nauczycielem o dość długim

stażu.

Pracuję w placówce doskonalenia nauczycieli, a prywatnie jestem matką trójki

dzieci.

Przedstawiam stanowisko koleżanek i kolegów, z którymi rozmawiałam na ten

temat, na temat powołania Narodowego Instytutu Wychowania, po przeanalizowaniu

tego projektu.

Jako osoba prywatna, jak również osoba zatrudniona w placówce dosko-

nalenia powiem, że jesteśmy przeciwni Narodowemu Instytutowi Wychowania.

Dlacze-

go?

Po pierwsze, proszę państwa, dlatego że cele, które sobie założył, realizują już inne

placówki.

A może więc należy lepiej wesprzeć te, na przykład ﬁnansowo, które są już

powołane do tego, aby mogły realizować swoje cele statutowe.

To jest jedna sprawa,

jeżeli chodzi o pieniądze.

A jeżeli chodzi o ideę, proszę państwa, odwołam się do tego, co już zostało tutaj parę

razy bardzo wyraźnie wyartykułowanej: o wychowaniu decydują rodzice.

I ja jako mat-

ka trójki dzieci też chciałabym decydować i powiedzieć, że wartości najskuteczniej prze-

kazuje się właśnie w rodzinie.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Małgorzatę Iwańską, reprezentującą Krajowe Forum

Oświaty Niepublicznej.

Przygotuje się pan Przemysław Stanisław Jabłoński.

Jeśli nie

ma pani Iwańskiej, to poproszę pana Przemysława Stanisława Jabłońskiego reprezen-

tującego Radę Szkół Katolickich.

Przygotuje się pani Teresa Jakubowska.

Pan Przemysław Stanisław Jabłoński – Rada Szkół Katolickich:

Pani przewodnicząca, szanowni państwo.

Bardzo dziękuję za możliwość zaprezentowa-

nia stanowiska Rady Szkół Katolickich.

Myślę, że to, że dzisiaj się spotykamy w takim

gronie, że wiele miejsca temu tematowi poświęcają media, świadczy o tym, że nie jest

wcale tak dobrze, jak niektórzy by to dzisiaj chcieli zaprezentować.

W związku z tym

chciałem przedstawić państwu stanowisko Rady Szkół Katolickich, które podjęła ona

11

wczoraj.

Rada Szkół Katolickich, zrzeszająca 470 szkół i współdziałająca z ok. 600

przedszkolami i placówkami, opowiada się za powołaniem Narodowego Instytutu Wy-

chowania.

Proszę państwa, w naszych szkołach uczy się już 50 tys. uczniów, młodzieży,

i myślę, że wraz z rodzicami jest to środowisko, które ma prawo również w tej spra-

wie się wypowiedzieć i swoją opinię zaprezentować.

Stanowisko to wypowiadam, upo-

ważniony przez konferencję dyrektorów szkół zrzeszonych w Radzie, która odbyła się

w dniu 21 sierpnia w Częstochowie.

Opowiadamy się za powołaniem Instytutu z wielu

powodów.

Wypowiem może kilka.

Będzie on gromadził ludzi broniących wychowania.

Będzie wspierał wychowawczą rolę rodziny.

Zadba również we współpracy z Minister-

stwem Edukacji i Ministerstwem Nauki o przygotowanie nauczycieli w ramach studiów

i doskonalenia zawodowego do wspierania przez nich wychowawczej roli rodziny.

Pro-

szę państwa, potrzebne jest miejsce gromadzące ludzi, którzy swoją wiedzą, doświadcze-

niem i postawą moralną potraﬁą wesprzeć wychowanie jako sprawę dziś najważniejszą.

Tutaj chyba sporu nie ma.

Jednocześnie Rada Szkół Katolickich deklaruje wolę współ-

pracy i dzielenia się swoim doświadczeniem, jednocześnie wyrażamy pogląd, że wszyscy

zechcą włączyć się w dzieło dobrego wychowania młodych ludzi, a myślę, że ten Instytut

temu pomoże.

Dziękuję bardzo państwu.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Teresę Jakubowską, reprezentującą Rację PL.

Przygotuje się

pani Honorata Janeczek.

Pani Teresa Jakubowska – Racja Polskiej Lewicy:

Jestem rzecznikiem partii Racja Polskiej Lewicy.

Szanowni Państwo!

trudno debatować

nad projektem ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania, bo jedynym konkretem tej

ustawy jest określenie liczby urzędników i pensji, nie mniejszych niż 5 tys. 200 zł, bez

określenia oczywiście ich kwaliﬁkacji.

Jasno więc widać, że celem ustawy jest stworze-

nie stukilkudziesięciu dobrze płatnych synekur dla osób życzliwych aktualnej władzy.

A jak chodzi o zamach na budżet państwa, na początek chodzi o kilkanaście milionów

złotych, to trzeba oczywiście do tego dodać mgliste uzasadnienie, podlane religijno-pa-

triotycznym sosem.

Jeżeli do tego uświadomimy sobie, że ten Instytut jest pomysłem

osób charakteryzujących się średniowieczną mentalnością, bo zwolenników kar ciele-

snych, to ciarki przechodzą po plecach na myśl, co czeka nasze biedne dzieci.

Powstanie

tego Instytutu będzie dodatkowym argumentem za emigracją młodych ludzi, którzy

wyjadą nie tylko w poszukiwaniu pracy, ale żeby wyrwać siebie i swoje dzieci z tego kle-

rykalnego zaduchu.

Wystarczy wejść na najprzeróżniejsze internetowe fora dyskusyjne,

żeby się przekonać, do jakiego stopnia problem jest poważny i wcale nie marginalny.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Honoratę Janeczek.

Przygotowuje się pan Michał Jaros.

Pani Honorata Janeczek:

Szanowni państwo!

Jestem nauczycielem, praktykiem przede wszystkim, matką i kura-

torem sądowym.

Każdego dnia spotykam się z rodzicami, dziećmi i młodzieżą.

Nie bez

przyczyny wymieniłam taką kolejność, ponieważ to właśnie rodzice nie radzą sobie z wy-

chowaniem.

Proszę państwa, istnieje kryzys wychowania.

I ja myślę, że trzeba dać szansę

Instytutowi.

Ja widzę, jako matka, pewne punkty, które należałoby doprecyzować, ale my-

ślę, że taka platforma porozumienia jest potrzebna.

I myślę, że Instytut nie ma zamiaru

zastępować rodziców, bo to byłoby wtedy tragiczne.

Ale dajmy szansę, bo kryzys istnieje,

jest źle, rodzice sobie nie radzą, pomóżmy tym rodzicom.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Michała Jarosa.

Jeśli nie ma, to proszę panią Janinę Jura.

Przygotowuje się pan Krzysztof Jurewicz.

Pani Janina Jura – Związek Nauczycielstwa Polskiego:

Pani Przewodnicząca!

Szanowni Państwo!

Państwo chce zawłaszczyć wychowanie dzie-

ci i młodzieży, zgodnie z poglądami obecnego rządu.

Zamiast stworzenia centralnego

12

Instytutu Wychowania, a więc programów i nie wiadomo jakich metod i form kształto-

wania postaw i zachowań młodzieży, rząd powinien skupić się na wsparciu ﬁnansowym

szkół, organów prowadzących, organizacji społecznych pozarządowych zajmujących

się tą problematyką, zwłaszcza że obecnie funkcjonujące prawo, jeżeli funkcjonowało-

by jak należy, w sprawny sposób, mogłoby wiele problemów rozwiązać.

Wspomnę tylko

o ustawie o systemie oświaty, która dokładnie określa rolę, zadania rodziców, nauczy-

cieli, środowisk lokalnych, samorządów, jak również odpowiedzialność w zakresie wy-

chowania i proﬁlaktyki dzieci i młodzieży.

Temu celowi również służą rozporządzenia

resortu edukacji wydane stosownie do ustawy o systemie oświaty.

Są to rozporządzenia

w sprawie podstaw programowych uwzględniające cele i zadania również wychowania.

Są to zasady udzielania pomocy pedagogiczno-psychologicznej.

Wspomnę, że funkcjo-

nuje tylko 560 poradni na 2800 jednostek samorządu terytorialnego.

I również słabość,

niewydolność nadzoru – również MEN – nad realizacją i egzekwowaniem tego, co samo

uchwaliło w rozporządzeniach, stwarza różnego rodzaju problemy.

Polsce nie jest po-

trzebny NIW i wnoszę o odrzucenie tego projektu.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę pana Krzysztofa Jurewicza, reprezentującego Unię Polityki

Realnej, a przygotowuje się pani Maria Kalinowska.

Pan Krzysztof Jurewicz – Unia Polityki Realnej:

Unia Polityki Realnej sprzeciwia się próbie utworzenia Narodowego Instytutu Wycho-

wania z tego względu, że stanowi on próbę ingerencji państwa w sferę, do której politycy

nie mają ani moralnego prawa, ani kompetencji.

Co prawda, taka ingerencja jest często

przeprowadzana z tego względu, że dla państwa kontrola nad procesem wychowania

daje niespotykane możliwości kształtowania społeczeństwa według ustalonego wzorca

ideologicznego.

Często jest to praktykowane przez, na przykład rozmaite reżimy totali-

tarne i inne organizacje tego typu, które by zdusiły najchętniej wszelką różnorodność.

Na przykład w 1922 roku członkowie Ku Klux Klanu przeforsowali w stanie Oregon

prawo delegalizujące szkoły prywatne i zmuszające wszystkie dzieci do uczęszczania

do szkół publicznych zatwierdzonych przez rząd.

Uważamy tego typu działania zmie-

rzające do kontroli państwa nad procesem edukacji za niedopuszczalne i nieetyczne.

I jedynie rodzina jest instytucją, która jest w stanie kompetentnie i rzeczowo zapewnić

dzieciom odpowiednie wychowanie, jako że tylko w interesie rodziny leży tak naprawdę

dobro dzieci, a państwo jest instytucją o innych celach, do innych celów powołaną.

Tu jedna z przedmówczyń powiedziała, że istniejący stan rzeczy sobie nie radzi.

Jest

to prawda, istotnie, obecnie istnieją problemy wychowawcze.

Natomiast istnieją dwie in-

stytucje, które wpływają na dzieci jako tako, to jest państwo i to jest rodzina.

I to przerost

państwa, to rozrost kompetencji państwa, które nie dość, że zabiera rodzicom kompeten-

cje w wychowaniu dzieci i nie pozwala im tego robić samemu, to jeszcze uniemożliwia

im spędzanie dostatecznej ilości czasu z rodziną poprzez...

W każdym razie to państwu

należy odebrać kompetencje w wychowaniu dzieci, a nie rodzinie, jako że to państwo się

nie sprawdza w tej kwestii i to jego przerost jest przyczyną obecnej patologii.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Bardzo dziękuję.

Poproszę panią Marię Kalinowską, reprezentującą niepubliczną pla-

cówkę doskonalenia nauczycieli „Edukator”.

Przygotuje się pani Olga Kalinowska.

Niestety, musimy pilnować czasu, ponieważ takie reguły ustaliliśmy, a chcemy dzisiaj

wysłuchać wszystkich państwa.

Poproszę panią Marię Kalinowską.

A czy pani Olga Ka-

linowska jest obecna na sali?

Poproszę panią Kamińską Urszulę, a następna osoba to

pani Elżbieta Kasprzyszak.

Pani Kamińskiej nie ma.

Pani Elżbieta Kasprzyszak.

Nie

widzę.

Pan Cezary Kielczyk reprezentuje Fundację Szkoły Społecznej, a następny jest

pan Krzysztof Konarzewski.

Pan Cezary Kielczyk – Fundacja Szkoły Społecznej:

Ustawa i Instytut niedoceniają roli rodziców, dzieci i społeczności lokalnej, więc są im nie-

potrzebne.

Za bardzo wierzy w siłę polityki i mediów, więc może im jest potrzebna.

Myślę,

że trzeba dać szansę rodzicom, wypowiadali się dzisiaj.

Szansę dzieciom, bo ten młody

13

człowiek przede mną był prawie jeszcze dzieckiem, więc warto uwierzyć, że oni mają dużo

mądrych rzeczy do powiedzenia.

I dać szansę nauczycielom, na przykład wspierać ich na

studiach, a nie robić tak, żeby przypadkowo traﬁali do zawodu.

Może wspierać jakoś wy-

chowawców, żeby oni w ogóle chcieli być wychowawcami.

No cóż, Instytut, myślę, że żeby

nawet zabronił czytać moim dzieciom własnym i tym w szkole Pippi Langstrumpf i „Ach

jak cudowna jest Panama”, zejdziemy do podziemia.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Krzysztofa Konarzewskiego.

Przygotuje się pan Grzegorz Ko-

strzewa Zorbas.

Pan Krzysztof Konarzewski:

Panie i Panowie!

Ja jestem profesorem pedagogiki, będę mówił krótko, a z tego punktu

widzenia chcę popatrzeć na ten projekt.

Jest zupełnie jasne, że Instytut Wychowania

nikogo nie wychowa, bo nie będzie tam żadnych podopiecznych, ani nawet nie będzie

on może nam coś ciekawego powiedzieć o systemie edukacji.

My odczuwamy dotkliwy

brak wiedzy na ten temat.

Większość decyzji oświatowych podejmuje się na podstawie

różnych dziwnych przesłanek, a właśnie niewiedzy, więc z tego punktu widzenia można

wiązać nadzieję z powstaniem tego Instytutu.

Ale są, moim zdaniem, dwie wątpliwości.

Po pierwsze – przedmiot zainteresowania Instytutu.

Co to jest wychowanie, nigdzie to

nie zostało określone, a przecież w literaturze pedagogicznej, także w dyskursie potocz-

nym jest wiele wątpliwości, na przykład czy nauczanie wchodzi do wychowania, czy nie

wchodzi?

Czy ten Instytut będzie się mógł zająć programami szkolnymi i podstawową

programową, czy tylko będzie analizował pracę pod kątem seksu, przemocy i jeszcze

czegoś?

Czy proﬁlaktyka na przykład, czy opieka nad dzieckiem, czy to są wszystko

rzeczy, które będą wchodziły w zakres zainteresowań tego Instytutu, czy nie?

Mnie się

wydaje, że powołanie Instytutu po to, żeby on potem sam określił pole swoich zaintere-

sowań, jest po prostu niezgodne z logiką systemu państwa prawa.

I drugie zastrzeżenie jest takie, jeżeli ten Instytut ma coś nam mówić, to musi być

w swoich badaniach niezależny.

Instytut badawczy, który będzie tak bardzo upolitycz-

niony, będzie produkował wiedzę od początku skażoną stronniczością, nawet jeżeli po-

wie szczerą prawdę, to ludzie mu nie uwierzą, ponieważ nie będzie niezależny.

Nieza-

leżność to jest to, czego potrzebujemy w poznawaniu systemu edukacji i podejmowaniu

decyzji na tej podstawie.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę pana Grzegorza Kostrzewę-Zorbasa, a przygotuje się pani

Maria Kotowska.

Pan Grzegorz Kostrzewa-Zorbas reprezentuje Stowarzyszenie „Wy-

bieram Rozwój”.

Pan Grzegorz Kostrzewa-Zorbas – Stowarzyszenie „Wybieram Rozwój” („SWR”):

Pani Przewodnicząca!

Wysoka Komisjo!

Jestem nauczycielem akademickim w dziedzi-

nie nauk społecznych i prezesem stowarzyszenia powstałego niedawno, które współpra-

cuje z Platformą Obywatelską w zakresie prac programowych i akcji edukacji politycz-

nej.

Nasza opinia o projekcie ustawy jest bardzo negatywna i wnioskujemy o odrzucenie

tego projektu w całości z trzech głównych powodów.

Po pierwsze, to nie narodowy, lecz

partyjny, czy też koalicyjny Instytut Wychowania, biorąc pod uwagę jego całkowitą,

według projektu, zależność od bieżącej większości w Sejmie, zarówno poprzez sposób

powoływania i odwoływania prezesa, jak i powoływanie Rady Programowej, w szcze-

gólności na wniosek ministrów, jak wreszcie – co jest kuriozum legislacyjnym – szcze-

gółowy zakres działania, który miałby być ustalany przez marszałka Sejmu poza wszel-

ką kontrolą.

Drugi powód, tak upartyjniony Instytut groziłby upartyjnieniem procesu

wychowania i w rezultacie upartyjnieniem całego społeczeństwa, upartyjnieniem, a nie

upaństwowieniem nawet.

Szczególnie groźne jest sformułowanie, że Instytut kontro-

lowałby działalność innych podmiotów.

Gdy się temu przyjrzeć, może chodzić o Kościo-

ły, z katolickim włącznie, może chodzić o opozycyjne partie polityczne.

Jest to wielka

pułapka.

Po trzecie i ostatnie, brak wartości europejskich.

To jest tak, jakby autorzy

14

tego projektu chcieli wychować Polaków do wystąpienia z Unii Europejskiej wbrew woli

większości narodu.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Marię Kotowską, reprezentującą Towarzystwo Przyjaciół

Pierwszego Społecznego LO.

Przygotuje się pani Alina Kozińska-Bałdyga.

Pani Maria Kotowska – Towarzystwo Przyjaciół Pierwszego Społecznego LO:

Ja chcę powiedzieć, że należę do przeciwników tej ustawy z powodu całkowitego braku

wiary w to, że możliwa jest taka instytucja centralna, która zdejmie z nas wszystkie

problemy.

I chciałam podkreślić, że to nie znaczy, że jestem przeciwnikiem wychowania,

ani też że uważam, że jest dobrze.

Stanowisko nasze będzie przedstawione w stanowi-

sku Krajowego Forum Oświaty Niepublicznej, a jeszcze mogę powiedzieć, że najbardziej

do tej pory zgadzałam się z argumentacją pani Haliny Bortkowskiej i wszystko to, co

nam powiedziała, uważam za bardzo słuszne.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Alinę Kozińską-Bałdygę, reprezentującą Federację Ini-

cjatyw Oświatowych.

Przygotuje się pani Agnieszka Kozłowska-Rajewicz.

Pani Alina Kozińska-Bałdyga – Federacja Inicjatyw Oświatowych:

Proszę państwa, uważamy w Federacji, że wychowanie jest najważniejszą sprawą dla

przyszłości naszego społeczeństwa i właśnie dlatego państwo nie powinno wkraczać

w tę dziedzinę.

Natomiast dalej chciałam powiedzieć jako matka też trójki dzieci, pro-

szę państwa, tak jest, że pan minister edukacji jest zwolennikiem kary śmierci, pan

premier jest zwolennikiem kary śmierci, wiem, że w tej chwili coraz bardziej ten temat

jest poruszany jako sprawa, którą zamierzają się nasi rządzący zająć i wprowadzić do

naszego ustawodawstwa.

Ja chciałam powiedzieć, że ja jestem przeciwna i nie zgadzam

się na to, żeby moje dzieci były wychowywane jako zwolennicy kary śmierci.

Nie zga-

dzam się na to, żeby państwo wkraczało w wychowanie moich dzieci.

Ja chodziłam do

szkoły, która była podobno szkołą komunistyczną, ale rodziny były w stanie ochronić tę

najważniejszą sprawę dla przyszłości społeczeństwa przed państwem komunistycznym.

Także jesteśmy przeciwni powoływaniu Narodowego Instytutu Wychowania.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Agnieszkę Kozłowską-Rajewicz, reprezentującą Uni-

wersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Przygotowuje się pani Ligia Krajewska.

Pani Agnieszka Kozłowska-Rajewicz – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu:

Pani Przewodnicząca!

Szanowni Państwo!

Pracuję na Wydziale Studiów Edukacyjnych

wyrazić wątpliwości co do celowości powoływania Narodowego Instytutu Wychowania.

Po pierwsze, zadania Instytutu, praktycznie wszystkie są już realizowane przez róż-

nego rodzaju instytucje i stanowią ich zadania statutowe.

Po drugie, projekt jest słabo

uzasadniony merytorycznie.

Po trzecie, jest on kosztowny, a koszty, które są podane,

będą przez ten Instytut generowane kolejne koszty i lepiej byłoby te pieniądze wydać

w systemie grantów na konkretne projekty, które mogłyby być realizowane przez ludzi,

którzy już mają pracę, mają etaty, mają biurka i komputery i nie trzeba tego od nowa

wszystkiego kupować.

Po czwarte, istnieją wątpliwości co do treści wychowawczych lansowanych przez In-

stytut.

Kto będzie je ustalał i czym będą się różnić od tych, które już są zapisane w kon-

stytucji, ustawach i innych dokumentach, w tym oświatowych, i są realizowane przez

szkoły, przedszkola, szkoły wyższe, różnego rodzaju instytuty?

Chciałabym jeszcze zgłosić jedną uwagę dotyczącą uzasadnienia projektu.

W uzasad-

nieniu autorzy wyrażają żal, że kryzys wychowawczy, o którym piszą, nie jest rozwią-

zywany przez nauki pedagogiczne, które to nauki generują różnorodne – tutaj cytuję

– „niespójne, a nawet sprzeczne ze sobą koncepcje pedagogiczne, które często mają cha-

rakter eksperymentalny”.

Chciałabym jako przedstawiciel nauki powiedzieć, że jest to

15

cecha nauki, także są różne koncepcje proponowane i że świat jest różnorodny, dzieci

są różne i one potrzebują po prostu różnych podejść, stąd to zróżnicowanie.

Poza tym

zaprezentowanie jednej, spójnej, jedynie słusznej koncepcji to nie jest nauka, tylko jest

to ideologia.

Tylko podsumuję, że stworzenie Instytutu od nowa o takiej randze i zadaniach, ja-

kie zapisano w projekcie – przepraszam, podsumuję tylko – że nie kwestionujemy wy-

stępowania ani wagi problemów wychowawczych, ale uważamy, że poprzez powołanie

Instytutu one nie zostaną rozwiązane i wnioskujemy o odstąpienie od powoływania In-

stytutu.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Ligię Krajewską, reprezentującą Krajowe Forum Oświaty

Pani Ligia Krajewska – Krajowe Forum Oświaty Niepublicznej:

Chciałabym powiedzieć tyle, że tak naprawdę dyskutujemy o Instytucie Wychowania,

który podobno ma spełniać tak ważną rolę, wychowywać, wspierać i mnóstwo innych

jeszcze przymiotników można tu wymienić.

Jak się czyta ten projekt ustawy, to tak

naprawdę tam są słuszne hasła i z nimi się zgadzam.

Natomiast tak naprawdę, proszę

państwa, te wszystkie głosy są bardzo ważne, ale pamiętajmy, że żyjemy w świecie okre-

ślonym, politycznym i jeśli takie zamierzenie zostało podjęte, że Instytut Wychowania

ma powstać, to on powstanie i nieważne, czy on będzie realizował cele, które powinny

realizować różne instytucje, czy będzie realizował to, co sobie założył, czyli nic.

Tak

naprawdę nic, dlatego że będzie to instytucja fasadowa, dostaną niektórzy ludzie tam

posady, będziemy wydawali na to pieniądze, natomiast problem wychowawczy, z którym

borykać się muszą rodzice, borykać się muszą szkoły, bez wsparcia często specjalistów,

pozostanie, jak był.

Samorządy nie mają nic do powiedzenia w tym, ponieważ nie będą

mogły wpływać na to, by uzyskać jakieś środki.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Jerzego Kropacza, przedstawiciela Warszawskiego Oświatowe-

go Porozumienia Rodziców.

Przygotuje się pan Piotr Kujawiak.

Pan Jerzy Kropacz – Warszawskie Oświatowe Porozumienie Rodziców:

Szanowna Pani Przewodnicząca!

Szanowni Państwo!

Chciałbym bardzo podziękować

projektodawcom, że zajęliśmy się tym tematem.

Wiemy, że kryzys w wychowaniu w na-

szym kraju jest bardzo duży, ale nie tylko w naszym kraju, w całej Europie i na świecie.

Wiemy, że w temacie wychowania pracuje bardzo dużo organizacji i to pracują bardzo

dobrze – szkoły przede wszystkim, duże i małe szkoły w dużych miastach i w małych,

także organizacje pozarządowe, jak i inne grupy społeczne, które zajmują się wycho-

waniem i mają bardzo duże osiągnięcia.

Główna sprawa, po konsultacjach z rodzica-

mi, a rodzice – to najbardziej nas interesuje, właśnie wychowanie młodzieży – uważają,

że powstanie jakiejś instytucji powinno być poprzedzone jakąś szeroką konsultacją ze

wszystkimi.

Bo widzimy, tutaj są różne zdania, żeby po prostu wszyscy, jeżeli coś po-

wstanie związane z wychowaniem, żeby wszyscy się w to włączyli, wtedy będą jakieś

pozytywne efekty tej pracy, a nie tak jak w tej chwili widzimy, bardzo dużo osób jest

przeciwnych.

Nie zauważyliśmy jako rodzice warszawscy w tym projekcie zaangażowa-

nia dużego samorządu.

A jak wiemy, samorząd po przejęciu szkół był bardzo zaintere-

sowany działaniem w wychowaniu.

I jeszcze ostatnie pytanie: dlaczego ten Instytut nie

jest powiązany z Ministerstwem Edukacji, gdzie wychowanie powinno być powiązane

z nauką, a jest osobnym instytutem?

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę pana Piotra Kujawiaka.

Przygotuje się pan Mikołaj Lipow-

ski.

Czy jest pan Piotr Kujawiak?

Poproszę w takim razie pana Mikołaja Lipowskiego, reprezentującego Radę Szkol-

nictwa Wyższego i Nauki ZNP.

Przygotuje się pan Andrzej Łopata.

16

Szanowna Komisjo!

Ja myślę, że wtedy, kiedy Komisja będzie decydowała o przedłożeniu

parlamentowi konkretnej ustawy, powinna wziąć pod uwagę, że ani nauka, ani prakty-

ka nie wskazują na to, aby powołanie jakiejkolwiek instytucji spowodowało rozwiązanie

jakiegoś określonego problemu, a tym problemem jest problem społeczny, nad którym

się dzisiaj zastanawiamy.

Profesor Konarzewski tutaj powiedział, czym jest wychowa-

nie.

Jest wiele deﬁnicji, również potocznych rozstrzygnięć.

Ale polecam Komisji lekturę

prof. Bogdana Suchodolskiego, wtedy kiedy pisał i mówił o wychowaniu dla przyszłości

i pokoju.

Idąc takim tokiem myślenia, wychowujemy młodych ludzi w trakcie obliga-

toryjnego obowiązku szkolnego, ale bez żadnych wyodrębnień, to znaczy oddzielając

dydaktykę wiadomości od wychowania.

Polecam również szanownej Komisji lekturę

Antoniego Bolesława Dobrowolskiego wtedy, kiedy przedstawiał w 30. latach koncep-

cję universitas rediviva.

Problem wychowania należy powierzyć całemu społeczeństwu.

Państwo ma jedynie obowiązek tworzenia stosownego klimatu dla pożądanych działań

obywatelskich.

I o tym też należy pamiętać.

I na zakończenie, praktycznie od momentu

odzyskania niepodległości w 1918 roku słowo „patriotyzm” systematycznie jest dewa-

luowane.

Myślę, że na pewien czas w ogóle powinniśmy je usunąć ze słownika języka

polskiego.

Przepraszam za przedłużenie, ale ten zegarek pani przewodniczącej chodzi

o 15 sekund na dwie minuty szybciej.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Andrzeja Łopatę, reprezentującego Radę Odrodzenia Sokol-

stwa Polskiego, a przygotuje się pani Łakomska Katarzyna.

Pan Andrzej Łopata – Rada Odrodzenia Sokolstwa Polskiego:

Pani przewodnicząca, szanowni państwo!

Ja reprezentuję Radę Odrodzenia Towarzystw

Gimnastycznych „Sokół” w Polsce, która to Rada powstała prawie 17 lat temu, a ruch

sokoli, jak wiadomo, ponad 140 lat temu.

W statucie Towarzystw Gimnastycznych bar-

dzo ważny i duży nacisk kładzie się właśnie na wychowanie.

Oczywiście, działalność

towarzystw głównie skupia się na działalności sportowej, ale nie tylko.

Wychowanie jest

jedną z podstaw naszego działania.

Tutaj mówi się o patriotyzmie, o historii narodu,

wydaje mi się, że słowo „patriotyzm”, rzeczywiste znaczenie tego słowa, pogłębianie

czy znajomość historii Polski, tej prawdziwej, nie może wiązać się z opcją polityczną.

Przecież to jest jednoznaczne określenie, kto jest patriotą.

W sferze naszej działalno-

ści bardzo duży kładziemy nacisk na tego rodzaju wychowanie.

To jest działalność po-

zaszkolna.

I widzimy, w przypadku powstania takiego Instytutu, pewną pomoc w tejże

działalności pozaszkolnej.

Bardzo ważna działalność to jest działalność rodziców, to jest

– naszym zdaniem – podstawa.

Ale ta działalność pozaszkolna, pozarodzicielska jest

również ważna i dlatego uważamy, że możemy poprzeć powstanie takiego Instytutu.

Całość złożę do protokołu.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Łabuś-Brzezińską Magdalenę.

Czy pani Magdalena Łabuś-

-Brzezińska jest na sali?

Nie ma.

Pani Hanna Machińska, Biuro Informacji Rady Euro-

py.

Przygotuje się do zabrania głosu pani Anna Machocka.

Pani Hanna Machińska – Biuro Informacji Rady Europy:

Pani Przewodnicząca, Szanowni Państwo!

Dobrze się dzieje, że ta debata właśnie odby-

wa się z udziałem państwa, z udziałem aktywnym organizacji pozarządowych.

Odbywa-

my tę debatę z punktu widzenia naszego uczestnictwa w Radzie Europy w bardzo waż-

nym czasie, a mianowicie na 15-lecie udziału Polski w Radzie Europy, właśnie w tym

przenosi standardy wypracowane przez Radę Europy do systemu wewnętrznego, do

systemu prawnego.

Warto tutaj podkreślić, że Rada Europy od bardzo wielu lat, ponad

50 lat głosi zasady otwarcia Europy na młodych ludzi, wspierania młodych ludzi w dzia-

łaniach aktywizowania młodych ludzi i to jest pojęcie obywatelstwa demokratycznego,

które jest niezwykle ważne.

W 2005 roku obchodziliśmy rok obywatelstwa demokra-

tycznego.

A więc to była taka inicjatywa wspierania, budowania Europy jako wspólnoty,

17

uczestniczenia, wyciągnięcia młodych ludzi z apatii obywatelskiej.

I sądzę, że to jest

bardzo ważna droga, żeby pokazać wspólnotę celów europejskich, żeby pokazać, że to

jest bardzo dobra droga, mówiąc oczywiście o działaniach Rady Europy.

Problemy takie,

jak problemy przestrzegania praw człowieka, tolerancji, to są te podstawowe wartości,

wokół których powinny skupiać się czynniki czy instytucje państwowe, żeby wspierać

młodych ludzi.

A zatem warto zastanowić się, w jakim zakresie projekt ustawy przenosi

te standardy i czy rzeczywiście jest to właściwa droga realizacji tego, do czego na pozio-

mie Rady Europy Polska się zobowiązała.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Annę Machocką, reprezentującą niepubliczną placówkę do-

skonalenia nauczycieli „Edukator”, a przygotuje się do głosu pan Łukasz Małecki-Te-

picht.

Czy jest pani Machocka?

– Nie widzę.

Pan Łukasz Małecki-Tepicht?

Nie widzę.

Pani Liliana Mikos?

– Nie widzę.

Pan Michał Milczarczyk, nie ma.

Pani Mirella Nawrot?

– jest, reprezentuje Stowarzyszenie Edukatorów.

Przygotuje się do głosu pani Bożena

Nowak.

Pani Mirella Nawrot – Stowarzyszenie Edukatorów:

Szanowna Komisjo!

Dzień dobry państwu!

Na co dzień jestem dyrektorem Ośrodka

Doskonalenia Nauczycieli i organem prowadzącym Przedszkole Niepubliczne w Gliwi-

cach.

Na pewno przychylam się do myśli samorządu gliwickiego, ale chcę powiedzieć, że

dobrze jest wychowywać dzieci dobrze wychowane.

Sama posiadam trójkę i takie, jakie

są, są dzięki temu, że mam na nie wpływ, że mogę od rana się budzić i mówić im, co wła-

ściwie trzeba robić, żeby żyć w zgodzie z sobą i z tym, co ich otacza.

Myślę, że kolejną

taką kwintesencją powołania Instytutu jest to, że nauczyciele, z którymi mam styczność

borykają się z problemem wychowania, ale na pewno Instytut nie rozwiąże im żadne-

go problemu.

Po pierwsze, to oni muszą sami poszukiwać i korzystać z różnych metod

pracy i twórczo działać, żeby pomóc tym dzieciom i ich rodzicom.

To oni w swojej małej

szkole, gdzieś może daleko i w dużej aglomeracji szkolnej, nawet w szkole katolickiej

muszą działać bezpośrednio z klientem, uczniem i rodzicem i na pewno żadna koncep-

cja, którą można dostać odgórnie nie wspiera takich działań.

Chcę również powiedzieć,

że kiedyś w Holandii powstał projekt, jak być grzecznym dla dziecka w szkole.

Być może

jest to pomysł na projekt rządowy dla Polski, abyśmy wszyscy się ugrzecznili dla siebie.

Wtedy może i państwo, i nasze dzieci, ale też i my będziemy sympatyczniejsi i będziemy

mieli mniej problemów z wychowaniem.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Bożenę Nowak.

Przygotuje się pani Bożena Mania.

Nie ma pani Bożeny Nowak.

Poproszę panią Bożenę Manię, a przygotuje się do głosu

pan Dariusz Jan Masny.

Pani Bożena Mania – Związek Nauczycielstwa Polskiego:

Szanowni państwo, szanowna pani przewodnicząca!

Ilu jest zwolenników, a ilu prze-

ciwników tego pomysłu, tak naprawdę nie wiadomo.

Wydaje się jednak, że tych, którzy

uważają pomysł ministerstwa za chybiony, jest chyba więcej i wypowiedzi szanownych

państwa na tej sali o tym także dzisiaj świadczyły.

Wylicza się bardzo wiele argumentów,

które związane są z powołaniem Instytutu.

Wiele z nich już zostało tu przytoczonych.

Ja

przytoczę państwu kilka takich, które, naszym zdaniem, tutaj jeszcze nie padły.

Pierw-

szy – uważamy, że jest to zamach na autonomię szkoły publicznej.

Teraz rząd będzie

tworzył tylko słuszne programy wychowawcze, które będą realizowane przez szkoły

i posłusznych dyrektorów.

Po drugie, przywołaniem ducha cenzury, niestety – naszym

zdaniem – jest zapis obserwacji monitorowania mediów.

Kontrowersje budzi także spo-

sób wyłaniania Instytutu, o czym była tutaj mowa, niby demokratyczny, ale przecież ze

wskazaniem poszczególnych resortów i urzędów.

Można więc sądzić, że będą to, tak jak

dzisiaj to wskazuje i kilku z państwa na to zwraca uwagę, rozdanie polityczne.

Wątpli-

wości budzi także element ekonomiczny, o którym także mówiono, koszty ﬁnansowania

z budżetu państwa, a więc czy hasło „tanie państwo” to właśnie to.

Taka instytucja po-

winna mieć charakter, naszym zdaniem, apolityczny, a więc ﬁnansowana nie z budżetu,

18

ale przez na przykład fundację, stowarzyszenie, czy też różnego rodzaju inne elementy

i o tym tutaj także państwo mówiliście.

Naszym zdaniem, Instytut, to – niestety – fa-

sada.

Można także powiedzieć, że skoro nie możemy sobie poradzić z wychowaniem, to

powołajmy kolejne instytucje, ale jaka będzie jego skuteczność?

Powołanie Instytutu to

kolejny byt, który nie rozwiąże naszych nabrzmiałych problemów wychowawczych, któ-

rych jest naprawdę dużo i my zdajemy sobie z tego sprawę.

Należałoby wykorzystać już

istniejące ustawy, rozporządzenia, o których także dzisiaj była mowa.

Ja przytoczę tylko

jeden przykład.

Proszę państwa, w 2001 roku, a później 2003 wydano rozporządzenie

o wprowadzeniu pomocy społecznej psychologicznej, pedagogicznej przez szkoły.

W wie-

lu więc szkołach w Polsce są pedagodzy i psychologowie.

To rozporządzenie nałożyło

na organ prowadzący jego realizację.

Dlaczego więc tego nie zrealizowano, bo nie było

pieniędzy.

A na Instytut po prostu są.

W związku z tym za ﬁlozofem powiem: nie twórz-

my bytów ponad konieczność, bo w takich kategoriach traktuję powołanie Narodowego

Instytutu Wychowania.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Dariusza Jana Masnego.

Przygotuje się pani Dorota Ochal.

Pan Dariusz Jan Masny:

Wysoka Komisjo, szanowni państwo!

Myślę, że ten problemem jest problemem, o któ-

rym warto byłoby dyskutować i to, że jest nas tu tylko 141 osób i nie wszystkie mogą za-

brać głos i chcą zabrać głos, to także pewien problem proceduralny.

Myślę, że szanowna

Komisja wyznaczając termin naszego spotkania w czasie wakacji, kiedy i nauczyciele,

i rodzice mają czas zasłużonego wypoczynku, pokazała pewną niebezpieczną tendencję.

I myślę, że można się było nad tym zastanowić, czy to jest dobry czas na to, żeby dysku-

tować w precedensowy sposób, bo to pierwsze takie wysłuchanie i chciałbym, żebyście

się państwo nad tym chwileczkę zastanowili, bo przesunięcie tego na wrzesień mogłoby

dać szansę, że tych wypowiedzi – myślę, że cennych – byłoby więcej i byłby to może do-

bry asumpt do dyskusji nad ważnym problemem wychowania.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę panią Dorotę Ochal.

Przygotuje się pan Maciej Osuch.

Pani Dorota Ochal:

Jestem nauczycielką historii z 30-letnim stażem.

Dzieci wychowują rodzice, rodzina,

nauczyciele.

Na kształtowanie postaw i charakter młodzieży wpływ ma również środo-

wisko i grupa rówieśnicza, także media i Kościół.

Szkoła będzie dobrze wychowywać,

jeżeli będą w niej pracowali nauczyciele przygotowani odpowiednio do wychowywania

innych.

Tę umiejętność powinny zdobywać przede wszystkim na uczelniach kształcą-

cych nauczycieli, gdzie obok metodyki nauczania poszczególnych przedmiotów powin-

na istnieć metodyka wychowania, etyka.

Umiejętności wychowawcze powinny być do-

skonalone na kursach dokształcających i szkoleniach.

I tu widzę pole do działania dla

władz oświatowych.

Należy organizować ich wiele i nie tylko w Warszawie, ale również,

a może przede wszystkim w powiatach.

Na to powinny się znaleźć środki ﬁnansowe.

I właściwie obojętne jest, kto będzie ich organizatorem, czy Ministerstwo Edukacji, któ-

re już istnieje, czy też tworzony od podstaw Instytut Wychowania.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Poproszę pana Macieja Osucha.

Przygotuje się pan Zbigniew Paśko.

Pan Maciej Osuch:

Witam serdecznie.

Cieszę się bardzo, że mogę państwu się dzisiaj pokazać, bo jest tutaj

na sali co najmniej kilku adresatów moich różnych wniosków związanych z prawami

dziecka i prawami człowieka, w tym dotyczących problemu wychowania.

Na temat Na-

rodowego Instytutu Wychowania już się wypowiadałem.

Nie wiem dlaczego nie padła

na początku ta informacja, która gdzieś do mnie dotarła, że przecież ten Narodowy

Instytut jest, zdaje się, w pakcie stabilizacyjnym, prawda, czy my sobie...

Nie ma tak, bo

ja taką informację przeczytałem gdzieś w prasie, ona sobie funkcjonuje, mam do wglądu

artykuł.

Jeżeliby tak było, a wszystko wskazuje na to – poproszę, niech państwo sobie

19

spojrzą na wyniki głosowania.

Te nasze tutaj żale – oczywiście tych, którzy się tutaj

żalą i o tym mówią, są żalami takimi troszeczkę bez adresata.

Jestem przeciw.

Jestem

przeciw, nie tylko dlatego, że nie wierzę politykom, a nie wierzę im coraz bardziej, tak

się jakoś złożyło, że wszelkie założenia, wszelkie dywagacje związane z uzasadnieniem

tego projektu, projektu ustawy jakoś mnie nie przekonują.

Drodzy państwo!

Twórcy,

ci, którzy uzasadniają projekt Narodowego Instytutu Wychowania, zauważyli nadrzęd-

ną rolę rodziców w wychowaniu dziecka, tak deklarują dwie osoby.

Dwie osoby w całej

Radzie to reprezentanci rodziców.

Rada liczy 40 parę osób, tak lekko licząc 5% to są ci,

którzy mają nadrzędną i decyzyjną rolę, jeżeli chodzi o wychowanie dzieci.

Drodzy pań-

stwo!

Instytut zwraca uwagę na bardzo ważne sprawy.

Oczywiście wiele spraw, o któ-

rych tutaj mówimy, problemów związanych z wychowaniem oczywiście istnieje.

Gdzieś

tam można je zauważyć.

Ale to nie tak, że nikt sobie nie radzi.

Ja sobie wypraszam, żeby

ktoś tu mówił za moją rodzinę, że moja rodzina sobie nie radzi.

Moja rodzina sobie radzi.

Są rodziny, które sobie nie radzą, są ośrodki, które mają problemy wychowawcze, są

miejsca, w których są problemy wychowawcze.

Po prostu wesprzyjmy je.

Są rozwiązania

organizacyjne, które można zastosować, korzystając z rozporządzeń, ustaw.

Wspomina-

liśmy o pedagogach.

To tyle, więcej argumentów nie mam.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Zbigniewa Paśko.

Przygotuje się pan Andrzej Pery.

Pan Zbigniew Ignacy Paśko:

Zbigniew Paśko, Towarzystwo na rzecz Rozwoju i Edukacji, ponadto jestem wykładowcą

akademickim i zajmuję się socjologią edukacji.

I właśnie w tym projekcie, który przeczy-

tałem, brakuje mi jednej istotnej rzeczy.

Tutaj również jest jej brak słyszany w państwa

wypowiedziach, a mianowicie podkreślił tu pan profesor, że brak jest takiej zasadniczej

rzeczy, jak my rozumiemy sam proces wychowania, w jakim aspekcie go rozpatrujemy.

Otóż w wielu państwa wypowiedziach również skoncentrowaliśmy się na tym wycho-

waniu, które, że tak powiem w potocznym rozumieniu tego słowa, jest najbardziej istot-

ne.

Tymczasem z punktu widzenia choćby socjologii, edukacji, ważniejszą płaszczyzną,

w której to wychowanie jest implikowane, jest płaszczyzna życia społecznego.

I stąd też

ten aspekt, aspekt wychowania jako procesu społecznego, w tym projekcie nie został

uwzględniony, a jest dosyć istotny.

Bo, proszę państwa, i rodzina, i szkoła, i wiele innych

instytucji nie radzi sobie z wychowaniem, chociaż oczywiście są liczne przykłady, gdzie

te problemy są rozwiązywane i przez szkołę i przez rodzinę dobrze.

Natomiast dlaczego

sobie z tym wychowaniem nie radzimy?

A dlatego, że istniejemy w określonym kon-

tekście społecznym i teraz gdyby ten Instytut miał wpływ na zmianę tegoż kontekstu

społecznego, ot, chociażby pierwszy przykład z brzegu – amnestia maturalna, czy to jest

czyn wychowawczy?

no nie.

Jeżeli Instytut miałby taką moc cenzurowania poczynań

rządu czy cenzurowania poczynań państwa i uniemożliwiania tych działań społecznych,

które demoralizują, to wówczas oczywiście trzeba takiemu ciału przyklasnąć, jak zresz-

tą każdemu innemu, które tego typu zadania mógłby wykonywać.

A zatem, jak mówię,

w tym projekcie są pewne, jak już tutaj podkreślano, zbyt ogólnie zakreślone zadania,

z którymi trudno się dzisiaj zgadzać, nie zgadzać, albowiem jest to na razie projekt i po-

winien być, moim zdaniem, dosyć poważnie doprecyzowany.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Andrzeja Pery, reprezentującego Stowarzyszenie Edukatorów.

Przygotuje się pan Marek Piotrowski.

Pan Andrzej Pery – Stowarzyszenie Edukatorów:

Pani Przewodnicząca, Szanowni Państwo!

Chciałem powiedzieć, że nigdy albo czasami

tylko się bulwersuję na takich publicznych wystąpieniach, ale to, co państwo mówi-

cie, to naprawdę czasami aż dreszcze przechodzą, jak państwo oceniacie swoje własne

dzieci i wnuki.

To przecież państwo mówicie, że jest kryzys wychowania, że młodzież

jest zła.

Ja uważam, że naprawdę mamy młodzież i nasze dzieci bardzo dobre, wprost

znakomite, dużo lepsze od nas.

Natomiast kryzys dotyczy, oczywiście, dotyczy margi-

nesu, jak zawsze.

Krzywa Gausa w rozkładzie dużym zawsze wskazuje, że kilkanaście

20

procent może mieć takie czy inne kłopoty.

Wobec tego wydaje mi się, że rząd powinien

i ministerstwo zająć się właśnie tymi, którzy wymagają tej pomocy i wsparcia.

Myślę, że

wszystkich innych trzeba pozostawić w spokoju, bo jeżeli się będziemy nimi zajmowali,

to dopiero doprowadzimy do kryzysu wychowawczego.

Trudno rozmawiać oczywiście

o ustawie, która ma powołać Instytut zupełnie niepotrzebny.

To po pierwsze ﬁkcja, ﬁk-

cja, że on jest niezależny.

Przykłady mamy, Krajowa Rada Radiofonii jest przykładem,

jaka ona jest niezależna.

Ja o innych nie będę mówił.

Nie mówiąc o tym, tutaj się mówi

nie robi.

Zadania są do tego nierealne i pozorne.

Pozorne, dlatego że powołuje się po to,

żeby rozgrzeszyć się z tego, że coś się zrobiło.

Tak jak w dożywianiu, program wielki, 4%

dzieci jest dożywianych, a statystyki wskazują, że 16% potrzebuje.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Pan Marek Piotrowski zabierze głos, a do głosu przygotuje się pan

Marek Pleśniar.

Pan Marek Piotrowski:

Jestem badaczem środowiska wiejskiego, małych miejscowości do 20 tys. mieszkańców.

Z naszych badań wynika jednoznacznie, że taki Instytut to są po prostu stracone pienią-

dze.

Zamiast setki urzędników kilka setek pedagogów, psychologów szkolnych – to jest

to, czego potrzeba wsi polskiej i w małych miasteczkach.

Proszę państwa, jeżeli jeszcze

w dodatku zamiast tych pedagogów i psychologów mają być politycy i oni mają uczyć do-

brego wychowania i kultury, to Panie Boże, ratuj Rzeczpospolitą.

To już w zasadzie było

powiedziane, ja chciałbym tylko jeszcze zwrócić uwagę na pewien mankament, z daw-

nych czasów.

Otóż byłem wychowany w PRL, uczyłem się w trudniejszych warunkach,

a może w lepszych pod dwuławką i wszystko wskazuje, że moje wnuki też tak będą się

uczyły.

Otóż co jest zadaniem Instytutu?

Promowanie wybitnych postaci jako powszech-

nie akceptowanych wzorców osobowych.

Proszę państwa, w jaki sposób urzędnik ma

dokonać promocji, czyli oceny kwaliﬁkującej?

Ale to jeszcze nie wszystko.

Zadaniem

Instytutu jest obserwowanie i ocenianie inicjatyw kierowanych do dzieci i młodzieży

przez organizacje i stowarzyszenia i inne podmioty, a więc mamy władzę inkwizycji,

która oceni wszystko, jak będzie chciała.

Ja mam pytanie, czy do tego będą stosowane

stare wzorce takich druków z Instytutu z Mysiej, bo te druki to można jeszcze gdzieś

zdobyć.

Dla młodych słuchaczy przypominam, że to było Biuro Cenzury.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Marka Pleśniara, reprezentującego Ogólnopolskie Stowarzy-

szenie Kadry Kierowniczej Oświaty.

Przygotuje się pani Jadwiga Polak.

Pan Marek Pleśniar – Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kadry Kierowniczej Oświaty:

Reprezentuję dość dużą grupę konsultujących ten projekt i zresztą od początku pan

minister był na naszej konferencji w lutym, gdy przedstawiał jeszcze taki zarys roboczy.

No i cały czas śledzimy, bo stowarzyszenie z nadzieją śledzi każde działanie zmierzające

ku polepszenia jakości nauczania i wychowania w szkole.

Bo my patrzymy na to raczej

profesjonalnie, jako dyrektorzy, czyli ci liniowi oﬁcerowie.

Mamy dobre 7 tys. korespon-

dentów, było na kim badać.

Oceniamy, że taka centralna instytucja nie przysporzy ni-

czego, nie powiem, że niczego dobrego, ale po prostu niczego nie przysporzy po prostu.

Nie wpłynie na tę jakość w żaden sposób.

Jako Instytut mogłaby prowadzić badania, ale

mamy tutaj pewien zarzut, dlaczego minister edukacji tego nie robi.

Przecież mówiąc tu-

taj o mnożeniu bytów, chyba to jest porażka Ministerstwa Edukacji, że nie potraﬁ prze-

prowadzić tych badań sama.

W takim razie myśmy przeprowadzili te badania i możemy

za darmo – żadnych 11 mln nam nie trzeba na to – udostępnić ministrowi, a nawet już

to wysłaliśmy.

Ja to odczytam, bo to jest bardzo mało i łatwo dołożyć praktykom kolejne

rzeczy, ale takie najważniejsze, które zresztą pewnie tutaj padają i będą padały.

A więc,

rzetelne kształcenie przyszłych nauczycieli na studiach pedagogicznych z koniecznością

długotrwałych praktyk pedagogicznych, wolontariatu, przygotowania psychologicznego

z dzieckiem trudnym, chorym.

Ci młodzi ludzie przychodzą bez przygotowania.

My je-

steśmy klientami dla wyższych uczelni, bo odbieramy ten narybek nauczycielski.

Oni są

21

nieprzygotowani.

Po drugie, ustanowienie obowiązku zatrudnienia pedagogów, chociaż

jednego w każdej wiejskiej gminie.

Cieszę się, że tu padło o kilkuset urzędnikach lub

nauczycielach.

11 mln to jest 400 wiejskich pedagogów, którzy by starczyli każdy na

jedną małą wiejską gminę, na kilka szkół każdy.

I kończąc, nadzorowanie racjonalizacji

sieci szkół, standardy zatrudnienia nauczycieli, żeby klasy były małoliczne, przekazanie

środków na organizację zajęć pozalekcyjnych, bo szkoła stoi pusta po południu, i udo-

stępnienie zasobów szkolnych w tym czasie.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Pani Jadwiga Polak.

Nie ma.

Pan Jan Popończyk.

Przygotuje się pan

Karol Przywara.

Pan Jan Popończyk:

Jestem ﬁlozofem, wykładam ﬁlozoﬁę, również zawodowo zajmuję się zarządzaniem,

zmianą oraz tworzeniem kultur organizacji i zarządzaniem kulturą organizacji.

Z mo-

jego punktu widzenia, jako ﬁlozofa, mogę zauważyć pewną rzecz dotyczącą samej tej

dyskusji.

W większości ataków koncentrują się państwo na tym, w jaki sposób Instytut

mógłby działać.

Natomiast Instytutu rolą – przynajmniej tak, jak ja rozumiem tę usta-

wę – nie jest bynajmniej to, żeby zakładać kaganiec wszystkim.

Instytut jest potrzebny

że bez jasno zdeﬁniowanego tego, co to jest na przykład wolność.

Ponieważ wykładam,

wiem, że na pytanie, co to jest wolność, mam co najmniej cztery różne odpowiedzi w gru-

pach, robię takie testy szybciutkie.

Głos z sali:

Proszę pana, nie, nie będzie jedna, będzie jedna, do której się będzie można odnieść,

wybierając sobie program.

Dlaczego proszę państwa, powinien być system wartości, do

którego można odnosić, porównywać proponowane na rynku oświatowym programy.

Jeżeli ktoś proponuje... (przerwa w nagraniu) ... wartości on jest zbudowany.

Bez czegoś

takiego, bez, nazwijmy to, systemu miar nie ma powodu do dokonywania jakichkolwiek

porównań.

Proszę zwrócić uwagę, każdy system wartości jest tworzony na bazie pewnej etyki.

Etyka to nic innego jak ﬁlozoﬁapraktyczna,czylizbiórzasaddowprowadzaniadanej

ﬁlozoﬁi w życie.

I teraz ﬁlozoﬁa bazuje na przesłankach, na zdaniach, którym nie moż-

na przypisać prawdy lub fałszu.

I dlatego, w imię pluralizmu w naszym społeczeństwie taki Instytut jest potrzebny,

dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję, głos zabierze pan Karol Przywara, przygotuje się pan Daniel Ptaszek.

Czy pan

Karol Przywara jest?

Nie widzę.

Proszę pan Daniel Ptaszek, reprezentuje Rację PL.

Pan Daniel Ptaszek – Racja PL:

Dzień dobry, Daniel Ptaszek, Partia Racja Polskiej Lewicy.

Szanowni państwo!

Wielu z nas, z was, mówiło tutaj, podejmowało kwestie meryto-

kim chodzi.

Założenia Narodowego Instytutu Wychowania w swojej ogólności, być może,

a nawet na pewno, są słuszne.

Diabeł jednak tkwi w szczegółach, tak naprawdę.

Nie mam wątpliwości, że ta instytucja będzie organem politycznym, kolejnym in-

strumentem prawa i sprawiedliwości, ale instrumentem ideologizacji.

Teraz, w oświa-

cie, w sprawach wychowania, co samo w sobie jest skandaliczne już, prezesa wybierze

oczywiście rząd koalicyjny, a do Rady Instytutu swoich kandydatów wskażą takie osoby,

jak: Roman Giertych czy Elżbieta Kruk.

Z punktu widzenia postępowej lewicy nie są to osoby godne zaufania.

To osoby kie-

rujące się wyłącznie niebezpieczną ideologią i interesem swojej partii politycznej, a na

pewno nie interesem młodzieży i dzieci.

I nie ma w tym projekcie jakiegokolwiek miej-

sca dla pluralizmu poglądów.

Obawiam się, że już niedługo patriotyzm w polskiej szkole

będzie się wiązał z postawami antyniemieckimi, antyrosyjskimi, nawet antyeuropejski-

mi.

Czy jedynymi wzorami dla polskiej młodzieży będą niedługo: Roman Dmowski, Ry-

22

szard Kukliński, czy też Józef Kuraś „Ogień”?

Czy powszechna stanie się akceptacja dla

nacjonalizmu, antysemityzmu, ksenofobii i homofobii?

Projekt Narodowego Instytutu Wychowania to krok do takiej właśnie rzeczywisto-

ści: mrocznej i brunatnej.

Wraz z innymi instrumentami rządzącej prawicy stanowić

będzie poważne zagrożenie dla Polski otwartej, demokratycznej, tolerancyjnej.

Dlatego

też Partia Racja Polskiej Lewicy jest przeciwna.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję, poproszę panią Elżbietę Putkiewicz, przygotuje się do głosu pani Agata Ro-

gowska.

Czy pani Elżbieta Putkiewicz jest na sali?

Pani Agata Rogowska?

Też nie wi-

dzę.

Pani Jadwiga Sahaj?

Pani Izabela Seferyńska?

Pan Tomasz Siemież?

Pan Krzysztof

Sikora?

Pan Rafał Sobolewski?

Pani Krystyna Starczewska?

Pani Krystyna Starczewska reprezentuje Krajowe Forum Oświaty Niepublicznej.

Przygotuje się do głosu pan Wojciech Starzyński.

Pani Krystyna Starczewska – Krajowe Forum Oświaty Niepublicznej:

Ja chciałam przedstawić stanowisko Krajowego Forum Oświaty Niepublicznej w spra-

wie projektu ustawy o powołaniu Narodowego Instytutu Wychowania.

Krajowe Forum

łaniu Narodowego Instytutu Wychowania.

Jeśli Narodowy Instytut Wychowania miałby uprawnienia do narzucania szkołom

i placówkom oświatowym, w sposób obligatoryjny, programów wychowawczych i metod

wychowawczego oddziaływania, jego powołanie stanowiłoby niebezpieczny krok ku dal-

szej centralizacji zarządzania oświatą.

Stanowiłoby to poważne zagrożenie dla autono-

mii szkół i placówek oświatowych.

Jesteśmy przekonani, że rozwój systemu edukacyjnego w Polsce powinien zmierzać

w dokładnie odwrotnym kierunku – wzmacniania, a nie osłabiania autonomii dyrek-

torów szkół i rad pedagogicznych.

Tylko bowiem zagwarantowana prawnie swoboda

działania osób bezpośrednio pracujących z dziećmi i młodzieżą sprzyja twórczemu roz-

wiązywaniu problemów wychowawczych, a nie powielaniu narzucanych odgórnie ide-

ologicznych stereotypów.

Jeśli jednak Narodowy Instytut Wychowania nie posiadałby tego typu uprawnień,

a miałby stać się jedynie jeszcze jedną instytucją badawczą i doradczą, jego powołanie

byłoby niepotrzebnym marnotrawieniem publicznych pieniędzy.

Pieniądze przeznaczone na tworzenie centralnego instytutu, który miałby powielać

zadania już istniejących instytucji bezpośredniego wpływu na autentyczny proces wy-

chowania, lepiej byłoby przeznaczyć, co oczywiste, na konkretne cele wychowawcze,

takie na przykład, jak: wzmocnienie doradztwa psychologicznego w szkołach, tam gdzie

to doradztwo nie istnieje, organizację zajęć dodatkowych dla dzieci ze środowisk eduka-

cyjnie zaniedbanych, dokształcanie nauczycieli, realizację ciekawych środowiskowych

programów wychowawczych.

Tak więc mówiąc krótko: Narodowy Instytut Wychowania

albo stanie się zagrożeniem dla autonomii szkół, albo będzie instytucją fasadową, mar-

notrawiącą publiczne środki, które mogłyby być z pożytkiem wydane na autentyczne

cele wychowawcze.

Z tych właśnie powodów stawiamy wniosek, jako społeczne forum, o skreślenie cał-

kowicie tej ustawy.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Pan Starzyński Wojciech reprezentuje Społeczne Towarzystwo Oświa-

towe, przygotowuje się pani Ewa Stawecka, Mariola Strukowska, Jacek Strzemieczny.

Pan Wojciech Starzyński – Społeczne Towarzystwo Oświatowe:

Pani przewodnicząca, panie i panowie!

Właściwie debata o Narodowym Instytucie Wy-

chowania, która tu się toczy, na tej Sali, jest debatą o tym, co się dzieje w obszarze wycho-

wania w polskich szkołach, w polskich placówkach oświatowych.

I właściwie chyba nie

ulega wątpliwości, widać to jest wyraźnie od kilku miesięcy, że wszyscy: politycy, urzędni-

cy oświatowi, nauczyciele, rodzice, wszyscy uważają, że polska oświata, polska szkoła…

w Polsce istnieje w ogóle wielki kryzys wychowawczy, dotykający m.in. oświaty.

23

I o kryzysie tym mówi się i kryzys ten widać również w codziennej pracy szkoły, ale

również w codziennym życiu rodziny.

Gorzej natomiast, według mnie, jest z określe-

niem przyczyn tego kryzysu, to jest bardzo ciekawe zjawisko, z szukaniem przyczyn.

Z dużym uproszczeniem, ja bym powiedział tak: znaczna część nauczycieli, również

pracowników oświaty, prezentuje pogląd, że za wychowanie młodego pokolenia – ono

się odbywa i powinno się odbywać głównie poza szkołą – i za kryzys wychowawczy od-

powiadają rodzice.

Z kolei rodzice kierują swoje pretensje przede wszystkim pod adresem nauczycieli.

Ja

myślę, że ważne jest, żeby prowadzić debatę na ten temat i cieszę się bardzo, że w tej de-

bacie biorą również udział rodzice, i cieszę się, że w przygotowanych aktach prawnych

są proponowane rozwiązania upodmiotawiające rady rodziców, zgodnie z propozycjami

przedstawionymi przez liczne środowiska od wielu lat.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Pani Ewa Stawecka reprezentuje Towarzystwo Przyjaciół I Społecznego LO.

Pani Ewa Stawecka – Towarzystwo Przyjaciół I SLO:

Ewa Stawecka, koordynatorka i wicedyrektora I SLO z maturą międzynarodową.

Pro-

szę państwa, dla mnie program tej ustawy jest policzkiem, policzkiem, który jest wymie-

rzony dla, myślę, prawie milionowej rzeszy nauczycieli i wychowawców.

Ponieważ my

wychowujemy od początku, zawsze wychowywaliśmy, wychowujemy i będziemy wycho-

wywać.

To nie jest tak, że nagle pojawia się instytucja, która będzie nam mówiła, jak to

robić.

Proszę państwa, mówię stanowczo „nie”, i stanowczo popieram odrzucenie tego

projektu, również z tego względu, że jest za mało dialogu i za mało treści w tym, co jest

napisane w tym projekcie.

Ten projekt jest bardzo mglisty, ten projekt przypomina mi

projekty PRL-owskie, pięcioletni plan – a gdzie są jakieś mierniki, jak mamy mierzyć

to wychowanie?

Czym będzie ten prezes i rzesze ludzi zatrudnionych z nim mierzyli

wychowanie w naszych szkołach?

Przecież to jest robione na studiach, trzeba kształcić nauczycieli, trzeba pomagać,

tak jak tu wszyscy rozmówcy przede mną mówili, trzeba pomagać w kształceniu na-

uczycieli, w zapraszaniu psychologów, dawaniu im szans do pracy w szkolnictwie, bra-

kuje tych psychologów.

To nie jest tak, że nagle pojawi się coś, co rozwiąże nam wszelkie

problemy.

Jako matka również chciałabym samodzielnie wychowywać dwójkę swoich dzieci.

I chciałabymm państwu powiedzieć, że przez 6 lat moje dzieci chodziły do szkoły żydow-

skiej, jedynej w Warszawie, i zostały doskonale wychowane.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Pani Mariola Strukowska.

Przygotowuje się do głosu pan Jacek Strzemieczny, później pani Anna Suchińska.

Pani Mariola Strukowska:

Proszę państwa, usłyszeliśmy przed chwilą, że trzeba dbać i pomagać.

Dlaczego w na-

szym kraju jest tak, że jak ktoś chce coś zrobić, to zanim sprawdzimy, czy to jest dobre,

to jest zaraz mnóstwo przeciwników?

Jest nieużytek na pewnym terenie, ileś lat leżały

tam cegły, kamienie, nikt z tym nic nie robił, więc mieszkańcy bloku postanowili, że

wybudują tam parking.

Parking nie może powstać, bo już jest 5 komitetów protestacyj-

nych.

Czy tak w tym kraju musi być?

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję, pan Jacek Strzemieczny?

Nie ma.

Pani Anna Suchińska?

Pani Anna Suchiń-

ska reprezentuje „Otwartą Rzeczpospolitą.

Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi

i Ksenofobii”.

Przygotuje się pani Maria Szreder, pani Jolanta Terlecka.

Pani Anna Suchińska – Otwarta Rzeczpospolita.

Stowarzyszenie przeciw Antyse-

mityzmowi i Ksenofobii:

Dzień dobry, jestem studentką psychologii, uważam, że powołanie takiego Narodowego

Instytutu Wychowania nie jest dobrym pomysłem, ponieważ, taka centralna instytucja

na pewno nie będzie znała problemów, z jakimi borykają się nauczyciele, rodzice, a tak-

24

że uczniowie z innych, dalszych niż Warszawa i okolice miast.

A więc jak może wydawać

jakiekolwiek uchwały, nie znając problemów czy mentalności tych ludzi z wielu polskich

miast?

W psychologii, w systemowej terapii rodzin jest takie założenie, że jeżeli dzieciak,

można tak powiedzieć, może brzydko, dzieciak rozrabia, czyli nie wiem, ucieka z domu,

ma jakieś problemy, to to nie jest tylko jego problem, ale to jest problem w funkcjono-

waniu tej rodziny.

Coś jest nie tak w tej rodzinie.

Ale tym nie powinien się zajmować

Narodowy Instytut Wychowania, tylko psycholog, bo to jest działka psychologa.

Druga rzecz, chciałabym poznać i zrozumieć, jakie będą kryteria, jakimi będzie mie-

rzony czy oceniany ten patriotyzm.

Czy jeśli ja wyjadę za granicę, nie wiem, założę tam

rodzinę, chociaż dalej będę uważała, że być Polką jest czymś dobrym, i będę dumna

z tego, że jestem Polką, ale będę mieszkała za granicą, będę mieć tam rodzinę, to czy

nie będę patriotką z tego powodu?

Czy będzie można mnie skreślić i powiedzieć, że nie

jestem patriotką?

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję, głos zabierze pani Maria Szreder.

Nie ma.

Pani Jolanta Terlecka?

Nie ma.

Pani

Maria Wiro-Kiro.

Pani Maria Wiro-Kiro reprezentuje Warszawskie Oświatowe Porozu-

mienie Rodziców.

Następnie w kolejności głos zabiorą: pan Eryk Witkowski, pani Maria

Wojnar, siostra Maksymiliana, pan Marek Wojtkowski, pani Danuta Woluntarska.

Pani Maria Wiro-Kiro – Warszawskie Oświatowe Porozumienie Rodziców:

Dzień dobry państwu, ja chciałabym odnieść się do kilku stwierdzeń moich poprzedni-

ków.

Między innymi takiego stwierdzenia, że jeżeli ktoś coś chce dobrze zrobić, to my

powinniśmy to uszanować.

Czy dobrze?

Jak się okazuje, może nie do końca, dlatego że

nie wszyscy są przekonani.

Ja chciałabym też powtórzyć za moim poprzednikiem takie

stwierdzenie, że mamy fantastyczną młodzież, proszę państwa, a te przypadki, trud-

ne, które się dzieją i które rzeczywiście pokazują czasami publikatory, to naprawdę jest

to zwyczajnie margines.

Chcę powiedzieć jeszcze jedną rzecz: bardzo wiele robi się na

rzecz poprawy właśnie tego poziomu wychowania dzieci i młodzieży, w tej chwili.

Robią

nauczyciele, robią organizacje pozarządowe, robią również samorządy.

Ja myślę, że nie

ma potrzeby tworzyć kolejnej instytucji, z całą pewnością myślę, że trzeba docenić to,

co jest robione, mało tego, wesprzeć te wszystkie działania, które w tej chwili są robio-

ne, a między innymi, myślę – bo tutaj bardzo ważną rolę odgrywa nauczyciel w wycho-

waniu młodzieży w szkole – rzeczywiście w jakiś sposób odciążyć tego nauczyciela od

tych wszystkich procedur urzędniczych, które w tej chwili dyrektora, nauczyciela, które

w tej chwili przynajmniej nauczyciele warszawscy muszą robić.

Tak że uważam, że to

jest instytucja rzeczywiście zbyteczna.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Pan Eryk Witkowski.

Pan Eryk Witkowski:

Dzień dobry, ja pracuję z młodzieżą bardzo trudną, w krzywej Gausa – absolutnie z lewej

strony.

Wszyscy tu mówimy – mamy dzieci, ja też mam dzieci, zdały świetnie maturę,

uczą się najlepiej w szkole, i każde nasze dziecko, tutaj, uczy się dobrze, bo my jesteśmy

takim intelektualnym establishmentem, i nie mówmy o naszych dzieciach.

Instytut Wychowania, moim zdaniem, jest potrzebny.

Natomiast apel jest do poli-

tyków, żeby ta ustawa i ten Instytut był apolityczny, adoktrynalny, żeby wychowywał

młodzież otwartą, pomagał wychowywać, bo wychować – nie wychowa, wytyczał pewne

kierunki.

I żeby ten Instytut właśnie przeciwdziałał ksenofobii, przeciwdziałał nietole-

rancji, przeciwdziałał wielu innym społecznym zachowaniom, które są absolutnie nega-

tywne.

Mamy wielki kryzys – ta krzywa Gausa to nie jest ten margines, który był parę

lat temu, proszę państwa.

Ja wiem, z praktyki, ten margines się poszerza, poszerza się

o narkotyki, o zachowania absolutnie aspołeczne.

My brniemy, bo my tu, jak siedzimy,

to my ze swoimi dziećmi, wnukami, damy sobie świetnie radę.

Mamy absolutnie pełną

świadomość, ale popatrzmy na ten margines, który jest coraz bardziej poszerzany przez

narastającą biedę, przez brak środków, przez brak wyrównywania szans edukacyjnych,

25

tu jest rola Instytutu, to my musimy zbudować ten Instytut, a nie politycy.

On ma mieć

szerokie spektrum ludzi otwartych, od lewej strony, po prawą stronę.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę siostrę Maksymilianę, reprezentującą Radę Szkół Katolickich.

Siostra Maksymiliana Wojnar – Rada Szkół Katolickich:

Dziękuję Pani przewodniczącej, Wysokiej Komisji za zaproszenie także naszej organi-

zacji.

Nie będę powtarzała stanowiska, które wczoraj uchwalili dyrektorzy wszystkich

szkół katolickich na spotkaniu przed rozpoczęciem roku szkolnego.

Natomiast chcia-

łam państwa wszystkich poprosić o takie wsparcie, bo bardzo przeżywam udział w tej

dyskusji i te wszystkie wypowiedzi.

Proszę państwa, chodzi o godność osoby.

Dziecku

się należy wychowanie, dlatego że ma godność osoby.

Nauczycielowi należy się dobre

kształcenie i doskonalenie, bo ma godność.

Rodzicom należy się pomoc, mało wsparcie.

Mówimy o tolerancji, o, nie wiem, o jakichś może czasem nieprawdziwych zjawiskach,

które nawet nie istnieją – nam się wmawia.

Ja chciałam przywołać… jest tu obecny pan

prof. Andrzej Stelmachowski, który kiedyś w parlamencie wygłosił właśnie na te tematy

swoje stanowisko, nie mówił o tolerancji – o szacunku.

Ze względu na szacunek do wszystkich tych podmiotów osobowych – i nie mówię do

państwa – do naszego społeczeństwa, do rodziny, do szkoły, jest potrzebna instytucja

niepolityczna.

Nikt przecież tego nie deklaruje, że to będzie polityczna.

Bardzo poważna

instytucja państwowa, która będzie płaszczyzną gromadzenia ludzi mądrych.

Proszę

państwa, dam przykład.

Stworzyliśmy placówkę doskonalenia, Rada Szkół, własną, dla-

tego że nie znajdujemy wsparcia we wszystkich, istniejących na rynku w tym względzie.

I niczym się innym póki co nie zajmujemy.

Proszę o minutkę jeszcze, pani przewodni-

cząca...

Niczym innym się nie zajmujemy, tylko doskonaleniem nauczycieli w zakresie

właśnie przygotowującym ich do wychowywania.

Jest to bardzo zaniedbany, poważny

problem.

Nie dziwmy się, ani nie jest tej partii wina, ani tej, takie były czasy.

I mam go-

rącą prośbę osobistą, tak obserwuję od lat te wysiłki i każdego, że tak powiem, układu

w ministerstwie, wszyscy chcą dobrze.

Jeden widzi ADHD, drugi widzi coś innego, jest

potrzebny taki front pomocy wychowaniu.

I jako mój osobisty tu patron, i taki wspie-

rający, to jest Jan Paweł II.

Ile on, cały pontyﬁkat poświęcił dla przywrócenia godności

człowiekowi!

Proszę tego nie uznawać, że jest to jakieś wyznaniowe, klerykalne.

W imię

właśnie może jego pochylmy się nad tym ważnym problemem.

Ponad politycznymi róż-

nymi ugrupowaniami i różnicą poglądów.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Pan Marek Wojtkowski.

Przygotuje się do głosu pani Danuta Woluntarska, pani Anna

Wołosik, pani Elżbieta Wosk, Urszula Woźniak.

Pan Marek Wojtkowski:

Pani przewodnicząca, szanowni państwo!

Proszę państwa, jestem nauczycielem

z 16-letnim stażem, pracowałem we wszystkich typach szkół.

Od szkoły podstawowej po-

przez gimnazjum, poprzez szkołę ponadgimnazjalne, w tej chwili jestem nauczycielem

akademickim.

I chciałbym tutaj, proszę państwa, żebyśmy zadali sobie dwa podstawowe

pytania, bo ja, powiem szczerze, nie bardzo potraﬁę sobiena nie odpowiedzieć.

Pierwsza

diów, w trakcie mojej pracy nauczycielskiej, zawsze uczono mnie, i moi koledzy również

mi podpowiadali, starsi koledzy, że kwestią podstawową w polskiej szkole jest dobro

ucznia.

I bardzo proszę mi odpowiedzieć na to pytanie, czy rzeczywiście, z całym sza-

cunkiem dla projektodawcy, czy w tym projekcie ustawy to dobro ucznia jest należycie

podkreślone.

Bo ja powiem szczerze, nie bardzo to dostrzegam.

łem szczęście lub nieszczęście pracować zawsze w szkołach niedoinwestowanych, które

się permanentnie borykały z brakiem środków ﬁnansowych.

I w związku z tym kolejne

pytanie, pewnie kolejne pytanie retoryczne: czy rzeczywiście tych 11 mln złotych nie

można byłoby przeznaczyć chociażby na zakup podstawowych pomocy dydaktycznych,

26

z którymi borykają się szkoły na prowincji, bo takie środowisko reprezentuję?

Dziękuję

bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę o zabranie głosu panią Danutę Woluntarską.

Panią Annę

Wołosik.

Jest pani Anna?

Nie.

Pani Wosk Elżbieta?

Pani Urszula Woźniak reprezentu-

jąca Związek Nauczycielstwa Polskiego.

Przygotuje się do głosu pan Jan Wróbel, pani

Urszula Wyrzykowska-Dudek, pani Celina Zając.

Proszę.

Pani Urszula Woźniak – Związek Nauczycielstwa Polskiego:

Projekt ustawy o bardzo dużym stopniu ogólności.

Wszyscy państwo wypowiadający się

zwracali uwagę, że w art. 2 wszystkie wymienione zadania Instytutu są powielone przy

innych instytucjach.

Minister deklaruje w uzasadnieniu, że wyeliminuje ze statutów

innych instytucji te, które się powielają.

Rozumiem, że zlikwiduje część tych instytu-

cji, które istnieją.

Jedyną nowością w art. 2 jest wspieranie instytucji wspomagających.

W przyszłości będzie można ewentualnie pomagać we wspieraniu instytucji wspoma-

gających.

W uzasadnieniu do projektu ustawy zawarte jest stwierdzenie, że nauki pe-

dagogiczne nie pomagają rozwiązywać problemów wychowawczych.

W oparciu o jaką

wiedzę więc, i kadrę z jakimi kwaliﬁkacjami, Instytut będzie prowadził swą działalność.

Że jest kosztowna – oczywiście już było powiedziane, że nie będzie to antidotum na roz-

wiązywanie problemów – również, tu dodam jako praktyk, który pracuje z trudną mło-

dzieżą.

Młodzież z gruntu buntuje się i odrzuca wszelkie narzucane jej słuszne racje.

Było pytanie o to właśnie, po co ten Instytut, jaki chce cel osiągnąć.

W uzasadnieniu do

projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania deklarujecie państwo, że stwo-

rzycie dojrzałą i wewnętrznie spójną koncepcję wychowania, dzięki czemu dom i szkoła

jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki odzyskają autorytet, a nastolatki, tu cytat

z uzasadnienia: „zaczną doświadczać na co dzień pełnego dobrostanu psychicznego”,

cokolwiek to znaczy.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Pan Jan Wróbel.

Pani Urszula Wyrzykowska-Dudek.

Pani Urszula Wyrzy-

kowska-Dudek reprezentuje Ogólnopolskie Stowarzyszenie Powiatowych i Gminnych

Pani Urszula Wyrzykowska-Dudek – Ogólnopolskie Stowarzyszenie Powiatowych

Pani przewodnicząca, szanowni państwo!

Ja powtórzę to, co tutaj już się przewijało

dzisiaj na tej sali, i zacznę od fragmentu uzasadnienia do ustawy.

Otóż napisano tam

tak: „wychowanie jest procesem występującym w każdym etapie życia dziecka”.

Rzeczy-

wiście, i myślę, że każdy z państwa z tym się zgodzi, biorąc pod uwagę to, że w procesie

wychowania biorą udział środowiska, które otaczają dziecko, te środowiska to rodzina,

szkoła, a także środowisko rówieśnicze, które, w którym też dziecko spędza sporo czasu.

Dziecko, które spędza czas w tych trzech obszarach, proszę państwa, przede wszystkim

tam kumuluje swoją energię i to, co jest istotne, związane z chęcią do życia, postrze-

ganiem świata, postrzeganiem rzeczywistości.

To właśnie rodzina, szkoła i środowiska

kształtuje to, jak dziecko patrzy na otaczający nas świat.

Funkcja rodziny i szkoły od lat jest wzmacniana przez takie instytucje, przypomnę

państwu, jak: Kościół – bo przecież od lat 16 mamy religię w szkołach – jak pedago-

ga i psychologa szkolnego.

Powołanie kolejnej, centralnej instytucji, proszę państwa,

nie rozwiąże problemu, o którym my dzisiaj tutaj mówimy bardzo szeroko i w bardzo

różnych aspektach.

Rozwiązanie tego problemu powinno dokonywać się w najbliższym

otoczeniu dziecka i młodego człowieka.

System wskazywania właściwej drogi, z dalekiej odległości, proszę państwa, nie gwa-

rantuje skuteczności działań, a demokracja nakazuje decentralizację wszelkiego rodza-

ju działań.

Dlatego też proponujemy bezpośrednie i bardziej poszerzone zaangażowane

rządu, państwa, we wsparcie szkoły i rodziny w jej bezpośrednim otoczeniu.

Dziękuję.

27

czynie.

Szanowni państwo!

Cieszę się, że zostałam zaproszona do tej dyskusji, nie należę do

żadnej partii, 23 lata stażu pedagogicznego, 4 lata dyrektor szkoły.

W swojej szkole od

4 lat realizuję autorski program wychowania patriotycznego, do czego zainspirował

mnie mój 5-letni pobyt w Kamieńcu Podolskim na Ukrainie wśród Polaków.

Polaków,

wielkich polskich patriotów, od których się zaraziłam i pozazdrościłam ich tego wielkie-

go patriotyzmu.

Efekty pracy mojej szkoły w Wołczynie są widoczne.

Dziś nawet ze sobą przywiozłam

pracę licencjacką, która powstała na temat patriotyzmu.

Dzieci angażują się bardzo

chętnie w zadania podejmowane przez naszą szkołę.

Zadania, które wymieniłam w pro-

tokóle i przedstawię komisji, zajęłyby zbyt dużo czasu, by się nimi chwalić i je wymie-

niać.

Będzie można do nich wrócić w każdej chwili.

Proszę państwa, pokładam nadzieję, że jest potrzebny Instytut Wychowania.

Instytut

wychowania nie jest jakąś nowością, istnieje już w innych krajach, w innych państwach,

ktoś musi skoordynować nasze wspólne działania, ktoś powinien.

oczywiście, że również

nie podpisuję się za urzędnikami, ale z przeczytanej przeze mnie ustawy nie wynika

jasno, że będą to urzędnicy, wierzę, że będą to doświadczeni pedagogowie, że będą to

wybitne jednostki, które mają właśnie doświadczenia i które mają sukcesy i osiągnięcia

pedagogiczne.

Stąd uważam, że najłatwiejsze jest nierobienie niczego.

A zawsze znajdą

się przeciwnicy tych, którzy próbują coś zrobić i od razu idzie szeroka krytyka.

Ośmie-

lam się to powiedzieć, ponieważ mam duże sukcesy wychowawcze i życzę państwu, by

takie sukcesy i tacy patrioci wyrastali w państwa szkołach również, dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Czy jest na sali pan Jerzy Zastępowski?

Pani Janina Zawadowska?

Pani Ja-

nina Zawadowska reprezentuje Towarzystwo Przyjaciół I Społecznego LO.

I przygotuje

się do głosu pan Wacław Zawadowski.

Nie ma.

Pani Ewa Zbiegieni, pan Paweł Zelek

i pan Jacek Strzemieczny.

Pani Janina Zawadowska – Towarzystwo Przyjaciół I SLO:

Proszę państwa, ja chciałam powiedzieć, że rzeczywiście już bardzo wiele rzeczy zo-

stało powiedziane z tych, które chciałam powiedzieć.

Chciałam jeszcze raz podkreślić

niesłychanie ważną sprawę dotyczącą kształcenia nauczycieli.

Ja mam wrażenie, że

nie ma żadnej możliwości, żeby Narodowy Instytut Wychowania był w stanie dotrzeć

do 700 tys. nauczycieli.

Oczywiście przygotowanie nauczycieli praktyczne, nauczyciela

jako wychowawcy, jest rzeczą najważniejszą i, powiedzmy, zastępowanie tego tworze-

niem programu w odległym instytucie to są po prostu wyrzucone pieniądze, które po-

winny pójść na doskonalenie kształcenia nauczycieli.

Druga rzecz taka, która dosyć mnie zdumiewa w poczynaniach ostatniej władzy, to

jest odstąpienie od objęcia obowiązkiem wychowania przedszkolnego 5-latków.

To jest

ogromny krok do tyłu i właśnie przeciwko wychowaniu.

Ja chciałam powiedzieć, że to

na ten cel zostało zarezerwowane 61 mln i one nagle się gdzieś rozpłynęły, to dodatkowe

11 mln na Instytut.

Dobrze by było, żeby były właśnie użyte na wiejskie przedszkola.

Poza tym chciałam powiedzieć, że niewątpliwie Instytut zajmie się wychowaniem pa-

triotycznym.

Chciałam powiedzieć, że w sytuacji, gdy można zdać maturę, mając jeden

punkt z języka polskiego lub historii, to wychowanie patriotyczne będzie bardzo trud-

pomoże.

Chciałam jeszcze tylko powiedzieć króciutko, że w sprawie – co powiedział pan

Popończyk, że jeden system wartości jest niesłychanie ważny dla pluralizmu, to jest dosyć

zdumiewające twierdzenie – chciałam powiedzieć, że wydaje mi się, że nasi politycy są

zupełnie innego zdania niż nasz papież, Jan Paweł, zarówno w sprawie kary śmierci, jak

i w sprawie homoseksualizmu.

Na temat homoseksualizmu radzę przeczytać katechizm

Kościoła katolickiego, na stronie 532 jest na ten temat odpowiedni akapit.

Dziękuję.

28

Dziękuję bardzo.

Poproszę panią Ewę Zbiegieni.

Nie widzę.

Pan Paweł Zelek?

Pan Paweł

Zelek reprezentuje Radę Odrodzenia Sokolstwa Polskiego.

Pan Paweł Zelek – Rada Odrodzenia Sokolstwa Polskiego:

Pani przewodnicząca, szanowni państwo.

Reprezentuję Radę Sokolstwa Polskiego, ale

również reprezentuję Gniazdo w Zakopanem.

W Gnieździe w Zakopanem funkcjonuje

również Tatrzańskie Forum Rodziców – Ruch Społeczny na Rzecz Edukacji.

Nasze do-

świadczenia w tym Ruchu, i o tym chcę powiedzieć, to doświadczenia współpracy z ru-

cji.

Dlatego, że czas jest ograniczony, chcę tylko odnieść się do jednej rzeczy.

Niedawno,

bo przedwczoraj, rozmawialiśmy z przewodniczącą Słowackiego Ruchu Rodziców, któ-

rzy zrzeszają 1,5 mln rodziców.

Jest to ogólnosłowackie przedstawicielstwo rodziców,

które reprezentuje rodziców słowackich wobec władz i parlamentu.

Tego, czego się do-

wiedziałem i to, co chciałem powiedzieć, to to, że słowackie stowarzyszenie rodziców ma

podobną reprezentację, w podobnym ciele, o jakim teraz się tu mówi.

Tylko że ilość tych

rodziców, na 6-milionowe społeczeństwo, to 9 osób.

W związku z tym na 40 milionowe

społeczeństwo – 2 osoby to zdecydowanie mało.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Poproszę pana Jacka Strzemiecznego, reprezentującego Fundację Centrum

Edukacji Obywatelskiej.

Pan Jacek Strzemieczny – Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej:

punktów, które były tutaj już wymienione, które głównie kwestionują albo zdolność

instytucji centralnej do załatwiania spraw, które dzieją się na poziomie indywidual-

nej szkoły, indywidualnej rodziny, w społeczności lokalnej oraz także pewnej sytuacji,

w której instytucja centralna zajmuje się sprawami wartości w tak delikatnej, ważnej

sprawie, jaką jest wychowanie.

I tutaj jest takie podejrzenie, czy obawa, że ta instytucja

może narzucać jeden bardzo określony system wartości i przez to likwidować, czy też

ograniczać zdolności, możliwości prowadzenia pracy wychowawczej przez nauczycieli,

takich, jakich oni chcą.

I ograniczać w ten sposób jakieś prawa obywatelskie w kraju.

Odniosę się do czegoś, czego mi bardzo brakuje w tej regulacji i w uzasadnieniu, mia-

nowicie do spojrzenia się na społeczność lokalną, w której dzieją się rzeczy, które mnie

najbardziej w tej chwili bolą i myślę, że są taką...

Czy to już jest... to chyba jeszcze nie, to

chyba nie był mój czas, to poprzedniego występującego.

Mianowicie odniosę się do tego,

że największą tragedią w tej chwili jest brak możliwości zajęć pozalekcyjnych, godzin,

które dzieci spędzą po zamknięciu szkoły.

Wiele programów wychowawczych wynika

stąd, że nie ma takowej oferty w środowisku lokalnym i tutaj są potrzebne i środki,

i uwaga, i wsparcie, szkoły i społeczności lokalnej, która mogłaby ten problem jakoś roz-

wiązać.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Proszę państwa, to był ostatni głos w dyskusji osób zgłoszonych zgodnie z regulami-

nem Sejmu do udziału w wysłuchaniu publicznym.

Tak jak na początku zapowiadałam,

będzie w tej chwili możliwość wystąpień dla tych osób, które zgłosiły taką chęć.

W tej

chwili mamy na liście 5 osób.

Zaczniemy może od pana Władysława Wysoczańskiego.

Proszę państwa, podobnie jak osoby zgłoszone do wysłuchania publicznego, państwo

występujący tutaj, w tej chwili dodatkowo, również mają czas 2 minuty na swoją wypo-

wiedź.

Proszę, pan Wysoczański Władysław.

Pan Władysław Wysoczański – Fundacja Profilaktyki Wychowawczej w Rodzinie

Proszę państwa, słuchałem wszystkich wypowiedzi, i niestety nie będę mógł większości

poprzeć.

Dlatego że w pierwszym rzędzie pominięto najważniejszą rzecz, mianowicie,

że w zasadzie przyczyną najważniejszą, z jakiego powodu mamy margines społeczny, to

są rodzice, proszę państwa, i kto chce, niech sobie mówi, ale rodzina jest najważniejszą

29

komórką społeczną, państwową, i możecie sobie jak chcecie mówić i swoje osobiste wy-

rażać myśli, ale tego nie zmienicie.

I jeżeli by Instytut przeczytał uważnie te dwie książeczki, które myśmy wydali, to

znaczy Fundacja – muszę przedstawić: Fundacja ProﬁlaktykiWychowawczejw Brzesku

– to by na pewno inne zupełnie uzasadnienie, więcej ten projekt przygotował.

Niestety

tego nie przeczytał, wprawdzie tego nie było, a to było, i tam było uzasadnienie bardzo

duże.

Niestety nie wykorzystane zostało.

I spodziewam się, że na pewno wykorzystają teraz, bo dostarczyliśmy dodatkowo.

Proszę państwa!

Niestety, jak będziemy kombinować i politycznie, i religijnie, spra-

wa wychowania leży po stronie rodziców do 15 roku życia.

To jest najważniejsze.

Je-

żeli dobrze dziecko będzie wychowane do 15 roku życia, ono sobie później już radę da.

Dlaczego?

Dlatego, że zdobędzie nawyki, które trudno będzie później zmienić.

A zatem

pierwsza rzecz Instytut musi pomóc rodzicom.

W jaki sposób?

Powinien w najbliższym

czasie przygotować, i to jest najważniejsze, ustawę o systemie wychowawczym, gdyby

razem było... może mi pani jeszcze minutę dać?

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Niestety, nie mogę.

Pan Władysław Wysoczański:

... o systemie wychowawczym, to jest jedna sprawa.

Takie propozycje myśmy przekazali

do ministerstwa, niestety, nie wiem, czy ministerstwo wykorzystało to, czy przekazało

Komisji.

W każdym razie nie ma tego tutaj, nie załatwiono w tym.

Uzasadnienie jest

bardzo ładne, ale takie ogólne.

Co ktoś będzie mówił, że margines społeczny!

Jaki tam

margines społeczny, proszę państwa, zabijanie w beczkach dzieci, noworodki itd. to jest

margines społeczny?

To jest skandal wielki, wielki skandal, tego nie ma nawet w innych

państwa, bardziej dzikich niż nasze .... dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Wychowanie to również przestrzeganie umów społecznych, umówili-

śmy się co do czasu wystąpień, tak że bardzo mi przykro w stosunku do tych wszystkich,

którym musiałam przerwać wystąpienie, ale takie ustaliliśmy zasady i wszyscy się ich

musimy trzymać.

Pan złożył propozycję projektu ustawy o wychowaniu, znajduje się ona w sekretaria-

cie Komisji, wszyscy posłowie będą się mogli z nią zapoznać.

Do głosu zapisali się jeszcze pan Marek Gajewski, pan Tomasz Szymankiewicz – Fo-

rum Związków Zawodowych, pani Halina Kurpińska – Sekcja Oświaty i Wychowania

NSZZ Solidarność, pan Marek Malisiewicz i pan Władysław Wysoczański.

I na tym za-

mykamy listę osób... przepraszam, pan Wysoczański był, pan Tomasz Nesterowicz – re-

prezentujący ZSMP.

Dziękujemy bardzo, proszę pana Marka Gajewskiego.

Pan Marek Gajewski:

Bemowskie Towarzystwo Sportowo-Turystyczne Pułaski: Marek Aleksander Gajewski,

jeszcze parę innych organizacji społecznych.

Pani przewodnicząca, szanowne prezy-

dium, szanowni zebrani, moja wypowiedź będzie nieco kontrowersyjna i może przykra

dla niektórych, ale trzeba walić prawdę między oczy.

Kiedyś tam kończyłem kurs me-

nedżerów sportu i dowiedziałem się, że właściwie kultura to wszystko.

A teraz tak pa-

trzę na wychowanie.

Dla mnie jest nie do przyjęcia, żeby się zgłaszać do dyskusji, nie

zabierać głosu, czy w ogóle nie przyjść, nie uprzedzić o tym, żeby nie czekać do końca

dyskusji, tylko wychodzić, bo już szczątki widzę dyskutantów.

Każdy wypowiedział to,

co miał może zlecone do wypowiedzenia i sobie poszedł.

Tak że myślę, że wychowanie

należałoby rozpocząć od większości obecnego, a właściwie nieobecnego gremium.

Co do argumentów?

Proszę państwa, 11 milionów jak się podzieli przez 3 tysiące, bo tyle

jest gmin chyba w Polsce, a nie 400, jak tu któryś pan mówił, to wychodzi 0,30 gr na oso-

bę... już, koniec?

Niemożliwe, to ja pożyczę od tego pana z Gniazda Sokolskiego, który nie

wykorzystał czasu, a którego tradycje kontynuujemy.

Popieram projekt, popieram ministra

Giertycha, i chciałem wam powiedzieć, że organizuję pracę z młodzieżą sportową i to, co

przeżyłem w Szwecji, to jest horror po prostu.

Młodzież przez 15 minut, 12 osób, nie umie

30

się ustawić w szeregu!

Takie jest wychowanie, nie wspomnę o innych aspektach tej sprawy.

I na koniec mam tutaj przypadkowo dla mnie, wczoraj, właściwie dziś w nocy wszedł mi

taki list polski – Miłość Ojczyzny, Święta Miłości Kochanej Ojczyzny, to dedykuję szczególnie

państwu z ZNP, którego działaczem zasłużonym był mój ojciec, bo jestem synem nauczycieli

od urodzenia do śmierci.

I na koniec, do strony katolickiej.

Trudno, ale warto być Polakiem,

tak powiedział papież Jan Paweł II.

I to też stawiam pod rozwagę państwu, dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Pan Tomasz Szymankiewicz, reprezentujący Forum Związków Zawodowych.

Pan Tomasz Szymankiewicz – Forum Związków Zawodowych:

Szanowni państwo!

Forum Związków Zawodowych, jako reprezentatywna centrala

związkowa zrzeszająca ponad 500 tysięcy pracowników, będących w przeważającej czę-

ści również rodzicami, zdecydowanie opowiada się za odrzuceniem przez Sejm rządowe-

go projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania.

Uważam, iż proponowana

instytucja jest całkowicie zbędna.

Według autorów projektu Instytut nie ma posiadać

jakichkolwiek uprawnień o charakterze decyzyjnym.

Zadania Instytutu są określone

w bardzo ogólnikowy sposób, brak również wskazania konkretnych zadań, którymi ma

się zająć przedmiotowy Instytut.

Nie wskazano żadnych propozycji działań, którymi

Instytut poprawi sytuację wychowawczą w szkołach i państwie.

Uważamy, iż projektowana instytucja będzie bardzo kosztowna i służyć będzie raczej

urzędnikom niż obywatelom naszego państwa.

Zwracamy uwagę, że już tylko w 2007 roku

kwota 11 mln na funkcjonowanie Instytutu, z czego 6 na płace dla 100 osób.

Uważamy, iż

powyższe środki można wydatkować o wiele bardziej sensownie, nie mówiąc o bezzasadnej

propozycji nieusuwalności prezesa Instytutu – gdyby do takiego nieszczęścia czy powstania

tej instytucji doszło, nieusuwalności przez okres –kadencji.

Motywacja, iż jest to instytucja

nowatorska, nie mająca precedensu, nie wytrzymuje krytyki.

Można wymyślić jeszcze wiele

różnych nowatorskich instytucji, tylko czy one muszą być utrzymywane z budżetu?

Jak

zaradzić temu?

My wiemy, wiedzą również państwo w wielu tutaj wystąpieniach, nie będę

powtarzał, ale większość przedstawię Komisji pisemnie.

Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Pani Halina Kurpińska, Związek Zawodowy „Solidarność”.

Pani Halina Kurpińska – Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”:

Dzień dobry, witam państwa bardzo serdecznie.

Proszę państwa, powiem krótko.

Sekcja

nia Narodowego Instytutu Wychowania, stanowisko i zdanie w tej sprawie przedstawia-

liśmy wielokrotnie.

Zależy nam na utworzeniu Instytutu przede wszystkim dlatego, że

oczekujemy przywrócenia wartości, jaką jest proces wychowania.

A ponadto według nas

Narodowy Instytut Wychowania daje szansę na zmianę istniejącego stanu rzeczy i daje

nam wszystkim na wspólne działania w dobrej sprawie.

W myśl art. 10 ust. 2 projektu ustawy w skład rady mogą wchodzić przedstawicie-

le wszystkich organizacji społecznych, które prowadzą statutową działalność na rzecz

dzieci i młodzieży.

Już dziś, myślę, większość z nas może się zacząć przygotowywać do

udziału w tej sprawie.

A poza tym chciałabym jeszcze odmitologizować jedną sprawę

ﬁnansową, tu pan zaczął, mam nadzieję, że mi starczy.

Koszt Narodowego Instytutu

to 11 mln.

Te 11 mln złotych dzielę pomiędzy pół miliona nauczycieli.

Rocznie wynika

to 22 złote, dzielę na 10 miesięcy, bo tyle trwa rok szkolny.

Rocznie nauczyciel z tych

pieniędzy może dostać 2 zł i 20 gr. Dziękuję bardzo.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję, poproszę pana Marka Malisiewicza.

Pan Marek Malisiewicz – Katolickie Stowarzyszenie Wychowawców:

Dzień dobry, Marek Malisiewicz, chciałem bardzo podziękować pani przewodniczącej,

ponieważ sekretariat Komisji informował mnie intensywnie, że nie będę mógł zabrać

głosu, zgodnie z prawem polskim, ale pani przewodnicząca dopuściła do głosu osoby,

31

które dowiedziały się trzy dni temu o tej debacie z mediów.

Bardzo dziękuję pani prze-

wodniczącej, sprawa jest ważna.

Tutaj jedna osoba wypowiedziała się w trakcie debaty, że niefortunny jest termin,

bardzo niefortunny, wydaje mi się, że – ja policzyłem – że na 140 osób przyszła i zgłosiła

się do debaty połowa.

Można to różnie oceniać, połowa się zniechęciła może, może nie

mogła dotrzeć z powodów innych, ale to jest bardzo bolesne dla mnie.

Teraz kilka uwag pozytywnych, bo dwie minuty czy minuta to jest niewiele.

Po pierwsze, ucieszyłem się, gdy zobaczyłem na sali profesora marszałka Stelmachow-

skiego i zdumiałem się, kiedy nikt nie poprosił, poza kolejnością, pana marszałka do gło-

su, może chciał nam coś powiedzieć.

Pana marszałka nie ma, ma prawo wyjść, ale nie

został zaproszony.

Rozumiem, że w tej debacie warto przynajmniej kilka osób poprosić

o wypowiedzenie się.

Ja z przyjemnością naprawdę posłuchałbym takiej osoby.

Poproszę

jeszcze o minutę.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Na wstępie ustaliliśmy limit czasu na każde wystąpienie.

Pan Marek Malisiewicz:

Ponieważ nie jestem pierwszy, który korzysta z tej zasady, z niej skorzystam, jeśli można?

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Bardzo proszę o konkluzję.

O podsumowanie.

Pan Marek Malisiewicz:

Pani przewodnicząca podejmuje decyzję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Proszę o krótkie podsumowanie wypowiedzi.

Pan Marek Malisiewicz:

Dziękuję.

Na sali są osoby reprezentujące historię, którą nazywamy PRL.

Co się wyda-

rzyło?

Zniesiono wymóg predyspozycji pedagogicznych dla nauczycieli.

Chciałbym usły-

szeć przyznanie się do winy i do błędu.

Nigdy nikt nie powiedział, był to błąd historycz-

ny, wycofano się z predyspozycji pedagogicznych do zawodu nauczycielskiego.

I druga

rzecz, na sali jest środowisko bardzo aktywne, które wypowiada się: „pluralizm – tak”.

Ja prywatnie powiem, jeżeli ten pluralizm oznacza...

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Ja bardzo przepraszam, ale ustaliliśmy pewne zasady, proszę o podsumowanie.

Pan Marek Malisiewicz:

...relatywizm, to ja powiem, że jest pewna manipulacja pojęciami.

Mam poczucie, że

osoby, które mówią o pluralizmie, mają na myśli fakt, prawdy nie ma, każdy mówi jak

chce, to jest nieprawdziwe, to jest relatywizm, dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo.

Poproszę pana Tomasza Nestorowicza, reprezentującego ZSMP.

Pan Tomasz Nesterowicz – Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej:

Witam Państwa!

Mój głos wpisze się w głosy przeciwników omawianej ustawy, więc już

nie będę powtarzał tych wszystkich „za”, które przede mną już przedmówcy przytacza-

li, ale zwrócę uwagę na kilka faktów, które jak gdyby umykają w tej dyskusji.

Pierwsza rzecz, my nie dyskutujemy na temat konieczności wychowania, czy też

niekonieczności wychowywania młodych ludzi, tylko na temat ustawy, która nie jest

tożsama z wychowaniem jako takim.

Ustawa jako dokument powinna być spójna.

Ten projekt, który nam przedstawiono,

zawiera więcej dziur niż ser szwajcarski.

Ona nie może stwarzać takich możliwości inter-

pretacyjnych, jakie stwarza teraz.

Z wypowiedzi, których wysłuchiwałem cierpliwie przez

te kilka godzin pobytu na sali wynika, że tak naprawdę chyba nikt nie wie, co autor miał

32

W ten sposób żadna instytucja, a szczególnie instytucja zajmująca się tworzeniem przy-

szłych pokoleń, kreowaniem ich światopoglądu, nie może funkcjonować po prostu.

Tutaj na tej sali widać jeszcze jeden niepokojący fakt.

Tak naprawdę sala się podzie-

liła.

Proszę zwrócić uwagę, że ten podział przebiega – może to jest moja ocena – według

takiego prostego podziału.

Edukacja neutralna światopoglądowo czy edukacja posiada-

jąca już jakiś nośnik światopoglądowy.

Już nie będę tutaj się bawił w nadawanie barw,

czy to ma być czerwone, czy to ma być czarne, ja jestem zwolennikiem tego, żeby jednak

przede wszystkim tworzyć człowieka, Polaka, później ewentualnie wyborcę bądź wy-

znawcę jakiejś religii.

I jeszcze na zakończenie jeszcze jedna rzecz dosyć istotna.

To, co jest niepokojące już

teraz w działaniach ministerstwa edukacji, to jest to, że już następuje stopniowy podział

organizacji pozarządowych na te lepsze i na te gorsze.

I obawiam się, że w tej formie,

w jakiej jest proponowana ta ustawa, będzie po prostu formą nacisku, narzędziem słu-

żącym jednej rzeczy – indoktrynacji.

Dziękuję bardzo.

(Oklaski)

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję.

Ostatni głos pan Bogusław Pasierbski, Polskie Stowarzyszenie Rodziców.

Pan Bogusław Pasierbski – Polskie Stowarzyszenie Rodziców:

Pani przewodnicząca, szanowni państwo!

Reprezentuję organizację, która jest apolitycz-

na, sam w żadnej mierze również nie jestem politykiem, a mimo to i ja, i organizacja,

którą reprezentuję jesteśmy przeciwni powołaniu Narodowego Instytutu Wychowania.

Dlaczego?

Po pierwsze dlatego, że właśnie zadania, jakie stawiamy przed Instytutem,

projekt i projektodawcy stawiają przed tym Instytutem, są realizowane w dużej mierze

przez inne instytucje-organizacje, i mogą być realizowane.

Po drugie dlatego, że zrobiliśmy drobną symulację, i uzasadnienie, które jest do pro-

jektu dołączone, podpięliśmy pod kilka własnych projektów pracy z młodzieżą.

I okaza-

ło się, że nawet bez niewielkich zmian, nawet bez żadnych zmian, możemy podpiąć do

tych projektów i one będą słuszne.

Dlatego są to bardzo uniwersalne stwierdzenia.

Ale

też dlatego, że uważamy, że rodzina i rodzice mają prawo oczekiwać pomocy państwa,

a państwo ma obowiązek stwarzać warunki do wychowania dzieci i młodzieży.

Na przy-

kład poprzez budowanie boisk, sal gimnastycznyc, basenów, zagospodarowanie czasu

wolnego.

I te pieniądze, które są przeznaczone na Instytut, mogłyby być na przykład

przeznaczone na szkolenia i profesjonalizację rodziców do współpracy ze szkołą i z na-

uczycielami.

Efekty byśmy mieli znaczne lepsze, znacznie szybsze.

I na zakończenie jeszcze tylko dodam, proszę państwa, że ja dopuszczam możliwość,

że się mylę, czego nie dopuszczają projektodawcy tej ustawy.

Dziękuję.

Poseł Krystyna Szumilas (PO):

Dziękuję bardzo, był to ostatni głos w dyskusji w pierwszym w polskim Sejmie wysłuchaniu

publicznym.

Bardzo serdecznie dziękuję państwu za to, że zechcieliście przyjechać i podzie-

lić się swoimi uwagami dotyczącymi tak ważnego projektu, jakim jest projekt o Narodowym

Instytucie Wychowania, a właściwie uwagami na temat tego, jak powinno wyglądać wycho-

wanie w naszym kraju.

Serdecznie za te wszystkie uwagi dziękujemy.

Serdecznie dziękuje-

my za państwa pobyt, przyjazd tutaj do Warszawy i podzielenie się swoimi poglądami.

Pań-

nadzieję, jako przewodnicząca tej Komisji, że będą głęboko przez posłów przeanalizowane

i wykorzystane w pracach nad projektem ustawy, że praca nad projektem ustawy będzie

bardziej efektywna w związku z państwa pobytem tutaj.

Do sekretariatu Komisji spłynęły szczegółowe uwagi dotyczące projektu.

Wszystkie

te uwagi dokładnie przeczytamy, dokładnie się z nimi zapoznamy.

Dziękuję bardzo za

udział w dzisiejszym posiedzeniu.

Stwierdzam, że porządek dzienny posiedzenia został

nia w sekretariacie Komisji.

Zamykam posiedzenie Komisji.

33

Teksty wystąpień niewygłoszonych

Przedstawicielka Stowarzyszenia „Otwarta Rzeczpospolita” przeciw antysemityzmo-

wi i ksenofobii Halina Bortnowska:

Uwagi do projektu ustawy o NIW

Uwagi ogólne:

1. NIW A SZKOŁA

W projekcie i uzasadnieniu nie jest dostatecznie wyjaśnione, jaki model stosunku

kształcenia do wychowania jest w dokumencie zakładany.

Szkoła wychowuje głównie

przez to, jak kształci (tu kwestia typu dydaktyki, ocen itp.

Przykład: kształcenie pod

wyniki testów obcina szansę wychowania do rozumienia, wyrażania własnych poglądów

i oceniania według własnych uwewnętrznionych zasad);

2. PŁYTKA DIAGNOZA

Całe uzasadnienie jest miałkie intelektualnie i ma charakter ideologiczny.

Byłoby to

dopuszczalne, gdyby NIW był instytucją pozarządową, np. partyjną czy lobbystyczną.

Jako propozycja ﬁlozoﬁi wychowania jest to tekst bardzo słaby, czysto deklaratywny.

Jako wizja stanu świata, jako diagnoza – poniżej popularnej publicystyki;

3. PRÓBA DOMINACJI

Propozycję, by NIW był „forum” i „rzecznikiem sprawy wychowania” potraktowała-

bym pozytywnie, gdyby projekt odpowiadał takiej roli, podczas gdy wszystko, co w nim

jako tako konkretne, wskazuje na próbę zawładnięcia domeną z natury pluralistyczną.

Chodzi o promowanie i forytowanie jednego określonego wyboru wartości i jednego sty-

lu.

Na tym ma polegać oddziaływanie NIW.

NIW ma mieć ustawowo przyznaną szcze-

gólną wiodącą rolę na rynku oświatowym raczej, niż wychowawczym („szkoła z apro-

batą NIW”?);

4. POMINIĘCIE UCZELNI

Zdumiewająca jest krytyka nauk pedagogicznych za ich „charakter eksperymen-

talny”.

Z tym wiąże się pominięcie czy słabość reprezentacji uczelni pedagogicznych

w tworzeniu i działaniu NIW.

5. WOBEC EUROPY

Projekt nie uwzględnia dostatecznie kontaktów zagranicznych, zwłaszcza z insty-

tucjami europejskimi również zajmującymi się sprawami wartości i wychowania (tu

zwłaszcza Rada Europy);

Uwagi szczegółowe:

a) Dla mnie nie jest jasna relacja Prezes – Przewodniczący NIW;

b) Niepokój budzi rola NIW wobec niepaństwowych wychowawców, zwłaszcza

w kwestii uznawania ich statusu „pożytku publicznego”.

Może tu wkraczać niewłaści-

wy czynnik ideologiczny, a za nim fala zakłamania lub rezygnacji (por. wpływ PRON na

aktywność obywatelską i samopomocową w PRL);

c) Niejasne warunki odwołania Prezesa – czy mógłby być odwołany jak dyr. Sielatyc-

ki z CODN?

d) Wskazania osób do Rady NIW – którędy mają tam wejść nauczyciele i którędy

„rodzice” – czy będzie zachowany pluralizm opcji?

e) Dołączona do uzasadnienia polemika z oponentami projektu jest nieprzekonująca.

Godny uwagi jest zwłaszcza argument wysunięty przez ZNP powołujący się na zasadę

subsydiarności.

Ta zasada funkcjonująca w ﬁlozoﬁi działania UE wywodzi się z katolic-

kiej doktryny społecznej.

Właśnie ta zasada każe ograniczać rozbudowę i proliferację in-

stytucji centralnych do których grona NIW jest pracowicie dopisywany.

Z drugiej strony

– jakie placówki NIW ma „dla oszczędności” zastąpić? (ustawowo?!).

Prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego Sławomir Broniarz:

Stanowisko Związku Nauczycielstwa Polskiego w sprawie powołania Naro-

dowego Instytutu Wychowania

Trudno po raz kolejny wypowiadać się na temat, o którym powiedziano już chyba

34

ty.

Jedna dotyczy brzmienia projektu ustawy i jest suchym prawniczym dokumentem.

Druga, o wiele ciekawsza wiąże się z interpretacją ustawy i założeniami jakie NIW przy-

pisują autorzy projektu.

Mamy kolejny projekt ustawy z dwoma istotnymi poprawkami

dotyczącymi zadań jakie autorzy projektu stawiają przed Instytutem i o wiele więcej

zmian w sferze organizacji i zarządzania ta placówką.

Przewaga tych drugich dowodzi

m.in. tego ,że projektodawcy chcą stworzyć twór doskonały, dający im nieograniczone

pole działania bez niepotrzebnej kontroli społecznej i z pełnym zabezpieczeniem ﬁnan-

sowym, jakże różnym od innych instytutów ,które ledwo wiążą koniec z końcem, mimo

że są sto razy bardziej potrzebne niż NIW.

Już wstęp do ustawy wyjaśnia nam cele dla których zamierza powołać się Insty-

tut.

W tych 3 akapitach zawarta jest nie tylko intencja autorów ale jest tu także próba

fałszywej diagnozy, i przekonania opinii publicznej ,że obecny system jest niewydolny

Dyskusja jaka toczy się od kilku miesięcy na temat roli i zadań NIW pokazała dużą

ewolucję poglądów na wspomniane kwestie, prezentowaną przez projektodawców tego

dokumentu.

Zmiany nie były jednak reakcja na krytykę i nie dotyczyły treści projektu

lecz były jedynie nowa interpretacją zapisów ustawy w celu zmniejszenia fali krytyki.

Związek Nauczycielstwa Polskiego ma świadomość ogromnej roli wychowania dla

kształtowania osobowości młodego człowieka i wyraźnie dostrzega niepokojące zjawi-

ska w rzeczywistości szkolnej, będące wynikiem swoistego kryzysu wychowawczego.

Szkoła i nauczyciel wymagają wsparcia i pomocy w realizacji zadań wychowawczych.

Jesteśmy jednak przeciwni powołaniu Narodowego Instytutu Wychowania – instytucji

kosztownej, w zamierzeniach realizującej cele zbieżne z zadaniami wielu działających

już instytucji oświatowych i naukowych, specjalizujących się w problematyce wychowa-

nia.

Za zupełnie nieuprawnione ZNP uznaje twierdzenie zawarte w uzasadnieniu do

projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania, iż nauki pedagogiczne nie po-

magają rozwiązywać problemów wychowawczych.

Podważa to bowiem w zdecydowany

sposób dorobek nauk społeczno-pedagogicznych, wskazuje na ignorancję projektodawcy

w tej dziedzinie, jak również rodzi pytanie w oparciu o jaką wiedzę Instytut będzie two-

rzył programy wychowawcze.

Nowoczesne teorie i dokumenty programowe wychowanie i kształcenie traktują jako

jedną całość.

Nierozdzielność tego procesu wyraźnie widać w sposobie opisu kwaliﬁkacji

uzyskiwanych na różnych etapach kształcenia dzieci, młodzieży i dorosłych.

Charakte-

rystyczne dla opisu tych kwaliﬁkacji jest wskazanie na wzajemne zależności pomiędzy

postawami, umiejętnością i wiedzą.

Program wychowawczy powinien być dostosowany

do potrzeb szkoły, jej uczniów oraz środowiska, w którym działa.

Powołanie central-

nej instytucji dla rozwiązywania współczesnych problemów społeczno-wychowawczych

w proponowanym przez resort kształcie jest nie tylko anachronizmem z punktu widze-

nia nowoczesnej myśli pedagogicznej, ale również sprzeczne z zasadą subsydiarności,

która zakłada, iż udzielanie pomocy powinno wychodzić od analizy potrzeb jednostek

i konkretnych społeczności.

Problemy społeczno-wychowawcze, z jakimi boryka się rodzina, i szkoła, wynikają

z kondycji ekonomicznej kraju, bezrobocia i łączącego się z nim zjawiska wykluczenia

społecznego rodzin prowadzącego do patologii, z pogłębiających się nierówności w do-

stępie do edukacji, z ogromnych różnic w dostępie do zdobyczy kultury, z niepewności

młodych ludzi związanej z brakiem perspektyw stabilizacji zawodowej i społecznej oraz

narastającym kryzysem rodziny, a także z niewystarczającej infrastruktury sportowej,

rekreacyjnej, braku propozycji zagospodarowania czasu wolnego dzieci i młodzieży.

Zmiany cywilizacyjne niosą nowe i trudne problemy, wymagające otwartości i nowator-

skiego podejścia oraz współdziałania wielu środowisk również lokalnych, w tym przede

wszystkim rodziny.

Złudzeniem jest, że centralny instytut będzie remedium na istnieją-

cy kryzys wychowawczy.

Sztywne formy instytucjonalne, wsparte ideologiczną obudową

nie są przekonującą odpowiedzią na współczesne wyzwania społeczne i wychowawcze.

Uzasadnienie

Projektodawca planuje utworzenie Narodowego Instytutu Wychowania jako pań-

stwowej osoby prawnej funkcjonującej na podstawie odrębnej ustawy.

Art. 2 projektu

35

deﬁniuje Instytut jako instytucję publiczną, prowadząca działalność promocyjną, ba-

dawczą i opiniodawczą, w dziedzinie wychowania dzieci i młodzieży.

Na czele Instytutu

planowane jest postawienie Prezesa, powoływanego przez Sejm za zgodą Senatu, a więc

w bardzo szczególnej procedurze, w której powoływane są takie organy konstytucyjne

jak Rzecznik Praw Obywatelskich, czy też Prezes NIK.

Projekt, poza nadzwyczajnymi

przypadkami (śmierć, choroba, naruszenie prawa, czy też działanie na szkodę Instytu-

tu) stanowi, iż Prezes w trakcie kadencji ma być nieodwoływalny (projekt ustawy okre-

śla, iż powołanie prezesa.

Instytutu następuje zwykłą większością głosów, natomiast

brak jest odpowiedniej regulacji w przypadku jego odwołania), co dodatkowo wzmacnia

jego pozycję, a w konsekwencji może prowadzić do postawienia jego pracy i pracy całego

Instytutu poza jakąkolwiek skuteczną kontrolą.

Takie podniesienie rangi Prezesa Instytutu, jak i sam pomysł uchwalenia specjalnej

ustawy dla powołania Instytutu musi budzić zdziwienie.

Jeżeli nawet uznać, iż istnieją-

ce już instytucje, a zwłaszcza Polska Akademia Nauk, Polskie Towarzystwo Pedagogicz-

ne, Instytut Badań Edukacyjnych i Instytut Spraw Publicznych, odpowiednie departa-

menty MEiN, centralny i wojewódzkie ośrodki doskonalenia nauczycieli, Centrum Me-

todyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Państwowa Agencja Rozwiązywania

Problemów Alkoholowych, Biuro ds. Narkomanii, ośrodki proﬁlaktyki i terapii uzależ-

nień, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, katedry pedagogiki wyższych uczelni – nie

są w stanie, w ocenie projektodawcy, rozwiązywać współczesnych problemów społeczno-

-wychowawczych, to i tak powstaje fundamentalne pytanie, czy powoływanie Instytutu

w formie zaproponowanej przez projektodawcę rozwiąże te problemy.

Ze zdumieniem

ZNP stwierdza fakt, że w pracach nad projektem ustawy o NIW nie zasięgnięto opinii

instytucji naukowych bi badawczo-rozwojowych, zajmujących się od lat problematyką

wychowania.

Kolejna istotną uwagą zgłaszaną przez ZNP jest brak nadzoru nad działalnością In-

w zakresie kształcenia i wychowania.

Należy raczej poszukiwać innej formuły instytu-

cjonalnej dla działania tego typu podmiotu.

W systemie prawnym funkcjonuje ustawa

o jednostkach badawczo-rozwojowych (tj. Dz. U. z 2001r., Nr 33, póz.

388), która zakła-

da, iż w przypadku gdy zachodzi konieczność prowadzenia badań rozwojowych, których

i życia społecznego istnieje możliwość powoływania instytutów naukowo-badawczych.

przez odpowiednich ministrów.

Wspomniana ustawa ściśle określa wymagania, jakie

powinien spełniać dyrektor Instytutu (wykształcenie i predyspozycje) oraz zasady jego

wyłaniania (konkurs).

Stawia bardzo wysokie wymagania, wobec osób wchodzących

w skład Rady Naukowej Instytutu oraz zatrudnionych w nim pracowników.

Nadzór nad

Instytutem ustawa oddaje organowi, który go powołał.

Przedstawiony projekt ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania w porównaniu

z ustawą o jednostkach badawczo-rozwojowych podnosi rangę powoływanej instytucji.

Buduje jej mocną pozycję i gwarantuje niezależność jej władz, nie dając jednocześnie

gwarancji wysokiego poziomu merytorycznego podejmowanych prac.

Poważnym za-

rzutem jest także brak delegacji w ustawie do wydania rozporządzenia określającego

kwaliﬁkacje osób zatrudnionych w Instytucie.

Zważywszy na rangę, jaką tej instytucji

nadaje projektodawca, należałoby oczekiwać, że sto osób, które mają być zatrudnione

w Instytucie będzie się legitymować wysokimi kwaliﬁkacjami i kompetencjami.

Trudno

także ocenić całokształt merytorycznej działalności, jaką miałby realizować Instytut

bez zapoznania się z treścią statutu, który nie został dołączony do projektu.

ZNP zwraca również uwagę na koszty funkcjonowania Instytutu.

W projekcie szacu-

je się, iż w roku 2007 koszty te wyniosą ponad 11 milionów złotych, a mogą one wzra-

stać w związku z możliwością tworzenia oddziałów terenowych.

Nie pytamy się jednak

jak to się ma do idei taniego państwa głoszonej przez ekipę rządzącą widzimy bowiem

,że było to jedynie jedno z wielu haseł na użytek kampanii wyborczej.

Podobnie będzie

także z NIW wg zasady „kto nie z nami ten przeciw nam”.

Zdaniem ZNP środki ko-

nieczne do uruchomienia i funkcjonowania Narodowego Instytutu Wychowania należa-

36

łoby przeznaczyć na wdrożenie istniejących już programów, dających szkole szansę na

podejmowanie konkretnych oddziaływań wychowawczych, na doﬁnansowanie dosko-

nalenia nauczycieli w radzeniu sobie z narastającymi problemami wychowawczymi, na

wyposażenie studentów kierunków pedagogicznych w umiejętności niezbędne do pra-

cy z uczniem trudnym, czy na realizację gotowej już koncepcji zawartej w Narodowym

Planie Działania na Rzecz Dzieci i w Strategii Państwa dla Młodzieży, wspomagających

szkołę i rodzinę w zadaniach opiekuńczo-wychowawczych.

Rangę wychowania resort oświaty powinien podnieść głównie poprzez wzmocnienie

roli i znaczenia właściwego departamentu do spraw wychowania, co dawałoby szansę

na realizowanie spójnej i jednolitej polityki oświatowej państwa i zapobiegłoby sztucz-

nemu rozdziałowi treści wychowania od treści nauczania.

Takie rozwiązanie stwarzało-

by też szansę na skuteczne, odpowiadające na potrzeby środowisk szkolnych i lokalnych

oddziaływanie ministerstwa poprzez instytucje nadzoru pedagogicznego.

Przedstawicielka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka Elżbieta Czyż:

1.

Zgodnie z międzynarodowymi standardami (art. 2 protokół dodatkowy do Kon-

wencji Europejskiej) ale też Konstytucją RP (art. 48 ust. l, art. 53 ust. 3) „Wykonują

nymi i ﬁlozoﬁcznymi”

ce.

Demokracja to szeroko pojęty pluralizm przekonań ﬁlozoﬁcznych.

Państwo nie może

narzucać rodzicom jakiegoś jedynego modelu.

Nie może ingerować we władzę rodziciel-

rodzicielskiej.

spójnej koncepcji wychowania”.

Nie ma jednej i jedynie słusznej koncepcji wychowa-

nia.

Jak zatem państwo będzie realizowało zasadę pomocniczości i wspierania rodzi-

wzorcem?

Na przykład będą wychowywać dzieci na „internacjonałów” ?

cjami w tym z organami administracji publicznej, niejasna jest relacja w szczególności

istotna z Ministrem Edukacji.

Nawet jeżeli prezesem Instytutu zostanie wybitny peda-

gog to będzie mógł realizować swoją wizję „właściwego wychowania” (rada ma w istocie

kompetencje doradcze).

W państwie demokratycznym musi to budzić niepokój.

3.

W preambule ustawy wśród obowiązków państwa jest wprawdzie mowa o propa-

gowaniu wychowania „z poszanowaniem uniwersalnych wartości ludzkich” brakuje jed-

nak odwołania do takich wartości jak poszanowanie demokracji, szacunek dla państwa

prawnego i praw człowieka.

Nie pojawiają się takie treści w artykule 2, który określa

Wychowanie młodego pokolenia w szacunku dla państwa prawa i praw człowieka winno

być jednym z zadań podstawowych.

4.

Wizja, że można skodyﬁkować i zadekretować ustawą wychowanie patriotyczne

wydaje się być co najmniej mało realistyczna.

Nie ma uzasadnienia dla obciążania i tak

słabego budżetu państwa kosztami takiego eksperymentu.

5.

Nie jest jasne jakie metody wychowania mieli normodawcy na myśli, pisząc w uza-

sadnieniu: „Jeżeli chcemy żyć w kraju, który ma przyszłość, musimy podjąć zbiorowy

wysiłek, by odwrócić się od metod wychowania, które powodują stępienie wrażliwości

młodego pokolenia na dobro, piękno i prawdę” .

Nie wiadomo, na jakiej podstawie uwa-

ża się, że młode pokolenie ma stępioną wrażliwość na dobro, piękno i prawdę.

Nie moż-

na się z tym stwierdzeniem zgodzić.

37

Pani Jolanta Dobrzyńska:

Szanowni Państwo Posłowie, Szanowni Goście dzisiejszego zgromadzenia.

Chcę w swoim wystąpieniu naszkicować sytuację szkoły polskiej w obszarze reali-

zacji jej wychowawczych zadań.

Chce wierzyć, że uważne przyglądanie się społecznym

mechanizmom, a zwłaszcza identyﬁkowanie mitów narosłych w tym obszarze, pozwo-

li na obniżanie poziomu emocji podczas dyskusji o wychowaniu, również dyskusji nad

przedstawionym nam dziś projektem.

polskiej 3 zadania: nauczania, wychowania i opieki.

Słowo „wychowanie” poja-

wia się aż dwukrotnie w preambule ustawy, a potem w Art. 1, jako: „prawo dzieci i mło-

dzieży do kształcenia się, wychowania i opieki” oraz „wspomaganie przez szkołę wycho-

wawczej roli rodziny”.

Art. 5 nakłada obowiązek kształcenia, wychowania i opieki rów-

nież na organy prowadzące szkół – j.s.t. poszczególnych szczebli.

Słowo „wychowanie”

pojawia się w tym podstawowym dokumencie oświatowym jeszcze kilkakrotnie.

2.

Przez szereg lat, aż do 1998 r. te zapisy ustawy nie znajdowały odzwier-

ciedlenia w innych przepisach prawa oświatowego ani w dokumentach or-

ganizacji pracy szkoły.

Pozostawały w sferze deklaracji woli.

Czy szkoła polska

wówczas nie wychowywała?

Nie było takiej możliwości.

Oddziaływania wychowawcze

pustki wychowawczej.

Oddziaływania te mogą być co najwyżej nieuświadomione, nie-

zmierzone, nieprzedyskutowane, nie uzgodnione.

Nauczyciel może działać wyłącznie na

poziomie intuicji.

Może nawet przejawiać przy tym duże zdolności, artyzm w dziedzinie

wychowania, ale będzie to zawsze artyzm Nikifora nie Rembrandta – nieprzekazywalny

innym, bo pozbawiony szkoły (podstaw teoretycznych, które dają możliwość rozmawia-

nia o wychowaniu).

Intuicyjne działania wychowawcze nauczycieli są jednak dość słabe, popełnianych

jest wiele błędów.

Mogą nawet wykluczać się wzajemnie – wywołują wtedy szkodliwą

dezorientację w życiu młodego człowieka, l tak, w szkole kształtowane są nierzadko

zarówno postawy odpowiedzialności jak i nieodpowiedzialności, buntu i komformizmu,

walki rywalizacyjnej i bierności.

Takie szkoły znam, w takich uczyłam w pierwszej po-

łowie lat 90-tych.

Spotykamy je nierzadko i dziś.

3.

W roku 1998 min.

Mirosław Handke zapowiedział wzmocnienie wycho-

wawczej roli szkoły.

W MEN powstaje wówczas Wydział Wychowania.

Podstawowy

departament uzyskuje nazwę: Kształcenia i Wychowania.

Jestem odpowiedzialna za

opracowanie z pomocą zespołu pracowników uczelni materiału wyjściowego do dyskusji

społecznej o wychowaniu.

Powstaje pierwszy, niedoskonały jeszcze zestaw tez do dys-

kusji publicznej pt. „Wychowanie w szkole”.

Zawiera diagnozę sytuacji wychowawczej

w szkołach i płynące z niej wnioski, l wówczas, o dziwo!

Entuzjazm jednych i silny opór

innych wobec dokumentu, ujawniają się na etapie, gdy jego treść nie jest jeszcze ni-

komu znana (przykład: konieczność druku materiału do prezentacji o 3. w nocy poza

MEN).

Gdy dyskusja toczy się wokół zawartości programowej materiału opór zanika.

Postawiona diagnoza, jak i tezy są tak oczywiste, tak znane każdemu nauczycielowi, że

ośmieszyłaby się osoba, które by je podważała.

Cel dokumentu jest też bezdyskusyjny

– rozpoczęcie w każdej szkole dyskusji o jej wychowawczej roli, zadaniach, „oswajanie”

nauczycieli z obcym im pojęciem „wychowanie”, które zagubiło się zarówno w progra-

mach kształcenia jak i doskonalenia zawodowego.

Jako pokłosie tego prezentowanego

wówczas materiału pozostał do dziś obowiązek tworzenia przez nauczycieli programu

wychowawczego szkoły (często przerastający umiejętności pedagogów), a także ocena

realizacji wychowawczych zadań szkoły przez nadzór pedagogiczny.

Po wielu latach po-

szukiwań, błądzenia w tej trudnej materii należy się chyba dziś nauczycielom pomoc.

Tak rozumiem podstawowa rolę Narodowego Instytutu Wychowania.

4.

Sytuacja dnia dzisiejszego przypomina opisane przeze mnie wydarzenia

roku 1998.

Przeciwnicy tworzenia Instytutu nie wnikają w treści projektu uchwały,

38

nie szukają rozwiązań narastających problemów wychowawczych w szkołach.

Mówią

zazwyczaj krótko: Nie chcemy instytutu.

Nie, bo nie!

Bo to nic nie da.

Sumując swoje doświadczenie z minionych i obecnych wydarzeń mogę dziś stwier-

dzić z cała odpowiedzialnością: obok szerokiej rzeszy nauczycieli proszących o pomoc

w rozwiązywaniu coraz większych problemów wychowawczych w ich placówkach, przy-

znających się coraz częściej do bezradności wychowawczej, błagających o jakieś, bliżej

nie określone „narzędzia wychowawcze” istnieją w kraju, w środowiskach oświatowych

(choć raczej nie pierwszej linii tzw. „tablicowej”) osoby, wyrażające bardzo silne ne-

gatywne emocje wobec samego słowa „wychowanie” – bez względu na jego zawartość

treściową.

5.

Skąd biorą się te negatywne emocje wobec słowa „wychowanie”, które

uniemożliwiają rzeczową dyskusję o zaradzaniu problemom wychowawczym

szkół?

Przychodzą mi na myśl dwie możliwe odpowiedzi:

1) Wśród osób wyrażających sprzeciw wobec zadań wychowawczych szkoły mamy

w latach siedemdziesiątych-dziewięćdziesiątych haseł antypedagogiki.

W myśl tych ha-

seł dziecka wychowywać nie wolno, bo się go krzywdzi.

Ono samo od urodzenia najlepiej

wie, co jest dla niego dobre co nie.

Pozostawienie go sobie samemu w dokonywaniu wy-

borów gwarantuje prawidłowy jego rozwój.

Te pozanaukowe teorie, nie uwzględniające

podstaw wiedzy o człowieku, doczekały się wielu publikacji, zajęły miejsca na półkach

obok klasycznej literatury pedagogicznej.

Rzadko kto zagłębiał się w nie, by ze zgrozą

odkrywać zawarte w nich tak nonsensowne przesłania, jak choćby to, że... dziecku nie

należy okazywać miłości, gdyż się go wówczas przywiązuje do siebie, zniewala.

Rozległy

jest obszar teorii pedagogicznych –publikowanych, tłumaczonych na języki, a pozosta-

jących w jawnej sprzeczności z wiedzą z zakresu psychologii rozwojowej, z nauką o czło-

wieku, z etyką.

Od Narodowego Instytutu Wychowania oczekiwałabym m.in. odsłania-

nia obszarów tej, nazwijmy to jasno, pedagogicznej szarlatanerii.

2) Inną przyczyną potężnej niechęci do mówienia o wychowaniu w szkole może być

lęk przed doświadczaną przez wcześniejsze dziesięciolecia ze strony szkoły-instytucji

indoktrynacją i rozbudowaną ingerencją w życie obywatela.

Są rodzice, którzy chcieliby,

aby wychowanie było zarezerwowane tylko dla domu rodzinnego.

Nie mają świadomo-

ści, że czy chcą tego czy nie, proces wychowawczy toczy się w szkole, bo toczy się w niej

życie społeczne.

Może on pozostawać pod kontrolą nauczycieli lub, po ich rezygnacji,

wynikać z niepisanych kodeksów nieformalnych grup młodzieżowy i band.

Tymczasem,

właśnie prawidłowo prowadzony proces wychowawczy, przeobrażany w miarę wzrasta-

nia w proces samowychowania najlepiej zabezpiecza przed indoktrynacją zniewoleniem.

Jednym z ważniejszych celów wychowania jest przecież wychowanie „do wolności” – wy-

chowanie człowieka umiejącego wartościować, dokonywać wyborów, potraﬁącegomówić

„nie”.

Rozumiem, że wychowanie „do wolności” znajdzie się w obszarze zainteresowań

Narodowego Instytutu Wychowania.

Swoją wypowiedź wzmocnię przykładem obserwacji szkolnictwa innych krajów kul-

tury europejskiej.

Kraje skandynawskie z ich ideałem wychowania (czy raczej: nie wy-

chowywania), wcielonym w bajeczną postać Pipi Langsztrom – dziewczynkę pozosta-

wioną przez ojca samą sobie, zamieszkałą w wielkim pustym domu, spełniającą wszyst-

kie swoje zachcianki (dzięki pieniążkom tatusia).

Pipi okazuje się być inteligentniejsza,

zaradniejsza, sprawniejsza niż wychowywane w rodzinach jej rówieśniczki.

Proszę pań-

stwa – to jest bajka.

Bajka, w którą uwierzyli kiedyś Skandynawowie (a może odwrot-

nie: postać Pipi była ucieleśnieniem ich irracjonalnych przekonań).

W każdym razie,

dziś szkoła skandynawska jest dla mieszkającego tam nowego pokolenia Polaków nie

do zaakceptowania.

Są przerażeni daleko posuniętą indoktrynacją i ingerencją państwa

w życie prywatne, rozbudowanymi regulacjami prawnymi, które już od przedszkola za-

bijają spontaniczność ich dzieci.

Znam rodziny, które tylko z tej przyczyny wracają do

Polski.

Bajka o nieograniczonej swobodzie życia samoczynnie przekształca się na na-

szych oczach w tyranię i plątaninę przepisów.

Za Norwegią i Szwecją podąża już Wielka

Brytania.

Stany Zjednoczone – przeciwnie.

Najwcześniej, bo już w latach trzydziestych

kraj ten rozpoczął proces liberalizacji edukacji.

Dziś przyznaje się otwarcie do błędu.

39

W wielu stanach od kilku już lat poszukiwane są sposoby wycofania się z obranej dro-

gi., na razie bezskutecznie.

Delegacje z resortu oświaty, które odwiedzają nasz kraj pa-

trzą z zazdrością na szkołę polską.

My mamy jeszcze możliwość wpływania na kształt

wychowawczy naszych szkół.

Potrzebujemy tylko pomocy, by nie wpaść w pułapkę tak

licznych mitów, uprzedzeń czy fobii.

Taką właśnie rolę wyznaczyłabym Narodowemu Instytutowi Wychowania.

Z jego po-

wstaniem łączę pewne nadzieje.

Przewodniczący Rady Odrodzenia Sokolstwa Polskiego Konrad Firlej:

Rada Odrodzenia Sokolstwa Polskiego jest stowarzyszeniem działającym jako osoba

prawna od 1989 r.

Zrzesza kilkanaście gniazd sokolich z terenu całej Polski oraz utrzy-

muje kontakty zarówno z polskimi organizacjami kombatanckimi, harcerskimi jak i in-

nymi stowarzyszeniami rozwijającymi i umacniającymi patriotyczne wartości wycho-

wawcze.

Uchwalona w Krakowie w dniu 3 maja 1989 roku i przyjęta przez wszystkie pol-

skie gniazda deklaracja ideowo – programowa zakłada, że Towarzystwo Gimnastyczne

„Sokół” zrzesza ludzi łączących zalety sprawnego ciała z postawą człowieka o prawym

i szlachetnym charakterze, konsekwentnego w realizowaniu nakazów sumienia.

Towa-

rzystwo deklaruje się jako stowarzyszenie inspirowane etyką chrześcijańską, co łączy

się z postawą tolerancji w stosunku do ludzi innych światopoglądów i zgodne jest z tra-

dycją i doświadczeniami narodu polskiego.

Działalność Towarzystwa obejmuje prowadzenie regularnych zajęć o charakterze

sportowym, jak i ogólnorozwojowym, poprzez organizowanie zlotów, zawodów, wypraw

krajoznawczych i innych form aktywnego wypoczynku dla podnoszenia dzielności du-

chowej i ﬁzycznej społeczeństwa.

Działalność wychowawcza obejmuje rozbudzanie, pielęgnowanie miłości do Ojczyzny

przez poszanowanie i ochronę naturalnego środowiska człowieka i przyrody ojczystej

oraz kulturowego bogactwa narodowego.

Następuje to w procesie udostępniania i pro-

pagowania wśród młodzieży dzieł sztuki narodowej, wspomagania i nawiązywania kon-

taktu z jej współczesnymi twórcami oraz pogłębiania wiedzy o historii narodu polskiego

a zwłaszcza jego walki o niepodległość.

Dążymy do rozwijania u swoich członków postaw charakterystycznych dla ludzi od-

powiedzialnych za swe czyny, zdolnych do poświęcenia, traktujących życie jako służbę

Bogu i Ojczyźnie.

Rada w celu podtrzymania więzi z rodakami współpracuje ze Wspólnotą Polską, or-

ganizacjami sokolimi zwłaszcza polonijnymi oraz harcerskimi działającymi także poza

granicami naszego kraju.

Wielowiekowe, patriotyczne tradycje sokolstwa polskiego (założone zostało we Lwo-

wie w 1867 r. a zdelegalizowane i pozbawione majątku przez komunistyczny reżim

w końcu lat czterdziestych), jak i obecna działalność wychowawcza, zwłaszcza wśród

młodzieży szkolnej obliguje nas do wzięcia udziału w ogólnonarodowej debacie nad

kształtem nowej i niezwykle ważnej dla polskiego społeczeństwa instytucji jakim nie-

wątpliwie stanie się Narodowy Instytut Wychowania.

W Instytucie upatrujemy nie tylko nadziei na powstanie wartościowej instytucji in-

spirującej i koordynującej działalność wychowawczą w obszarze wychodzącym, również

poza system szkolnictwa i niejako wymykający się z pod prawnych regulacji Minister-

stwa Edukacji, ale także uruchomienie działalności sprzyjającej tworzeniu na terenie

naszego państwa instytucjonalnych i praktycznych wzorców sprzyjających należytemu

wychowaniu młodzieży dla całej Europejskiej Wspólnoty.

Przykładem niech tu będzie podjęta przez TG SOKÓŁ w Zakopanem wraz z Wła-

dzami tego miasta inicjatywa utworzenia w Zakopanem Europejskiego Centrum Mło-

dzieży (ECM), które w zapoczątkowanym współdziałaniu z regionalnymi organizacjami

rodziców są już teraz w stanie utworzyć podstawy dla placówki naukowej wpisującej się

w realizację zadań wynikających z projektu ustawy o NIW.

Z powyższych względów Rada Odrodzenia TG SOKÓŁ w Polsce udziela społecznego

wsparcia dla powołania Narodowego Instytut Wychowania.

40

Pan Aleksander Frydrychowicz:

Wysoka Komisjo!

Składając wniosek o udział w dzisiejszej debacie, jako załącznik przekazałem ob-

szerny materiał zatytułowany: „Szczegółowe zarzuty pod adresem rządowego projektu

ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania, druk sejmowy nr 650 oraz do uzasadnie-

nia projektu ustawy”.

Nie będę więc omawiał wszystkich zastrzeżeń, jakie budzi pro-

jekt ustawy oraz jego uzasadnienie.

Odnoszą się one niemal do wszystkich artykułów

projektu oraz większości akapitów jego uzasadnienia.

Skoncentruję się na sprawach

najistotniejszych i na uogólnionych wnioskach.

Sprawa podstawowa: Po co ma powstać Instytut?

Preambuła nie rozstrzyga tego

celu, gdyż powiela cele stawiane przed resortem odpowiedzialnym za edukację i wycho-

wanie i podległymi mu placówkami.

Wprawdzie w art. 2. zapisano, że ma prowadzić „działalność promocyjną, ba-

precyzuje kogo i w jakim zakresie ma promować, co badać i opiniować, kto z tych badań

i opinii ma korzystać, ani kogo i do czego obligują wyniki tych badań i opinii oraz kto je

weryﬁkuje.

Czy badania i opinie innych ośrodków badawczych, odmienne od wydanych

przez projektowany Instytut będą miały tę samą wagę co opinia Instytutu?

Czy opinie

Instytutu będą obligowały np. ministrów do podejmowania zgodnych z nimi decyzji?

Usytuowanie tej placówki ponad resortami (co sugeruje uzasadnienie, w którym pi-

sze się expresis verbis: „Ze względu na potrzebę wszechstronnego podejścia do

wychowania, będzie to instytucja o charakterze »ponad-resortowym«”), za-

właszcza uprawnienia Komitetu Rady Ministrów.

Cele powołania Instytutu z trudem można uzasadniać stawianymi przed nim za-

daniami.

Zadania te w większości wypełniają już istniejące placówki, podległe głównie

Ministerstwu Edukacji Narodowej.

Jeśli placówki te jakichś zadań nie mają wpisanych

do swych statutów, to łatwiej i taniej jest uzupełnić statuty, niż powoływać zupełnie

nową kosztowną placówkę.

Chyba, że uzasadnienie zamieszczone w druku przesłanym

do Sejmu jest ﬁkcjąa faktycznymcelemrządujesttworzenienowegobytu,bybezkarnie

zwolnić profesjonalistów, na miejsce których przyjęci zostaną „sami swoi”, za „skrom-

ne” pensje ponad 5 tyś. zł.

Konieczność powołania Instytutu rząd uzasadnia tym, że ma to być sposób na „prze-

łamanie kryzysu wychowawczego w naszym kraju”.

Zbyt duże mam mniemanie o więk-

szości członków polskiego rządu, by przyjąć, że wierzą oni, iż utworzenie tak kosztow-

nej instytucji o niesprecyzowanej egzekutywie i niedookreślonym, a często sprzecznym

z ładem konstytucyjnym, zakresie działania, zwalczy „kryzys wychowawczy”.

Panie i Panowie Posłowie!

Tworząc Narodowy Instytut Wychowania, rząd chce na jego czele postawić osobę

praktycznie nieusuwalną z urzędu.

Zgodnie z polskim prawem można złożyć z urzędu

prezydenta, marszałka Sejmu i Senatu, premiera, ministrów, Krajową Radę Radiofo-

nii i Telewizji.

A prezesa Instytutu, nie (warunki odwołania są tak sformułowane, że

trudno je spełnić.

Nawet za prawomocne skazanie na karę więzienia za przestępstwo

popełnione nieumyślnie).

Zgodnie z projektem ustawy prezes przedstawia Sejmowi doroczne sprawozdanie

z działalności kierowanej przez siebie placówki.

Ale jeśli Sejm tego sprawozdania nie

przyjmie, nie powoduje to żadnych skutków.

Prezes będzie działał nawet przez dwie

kadencje.

A to on dysponuje olbrzymim budżetem, sam określa kierunki działania In-

stytutu.

Nawet nie musi ich konsultować z Radą Instytutu, która w projekcie ustawy

jest „kwiatkiem do kożucha”.

Może ona opiniować w formie uchwały różne sprawy, lecz

nikogo do niczego to nie zobowiązuje.

Zgodnie z projektem „Prezes Instytutu w sprawo-

wą wprowadza się poza konstytucyjną jednoosobową instytucję, nad którą praktycznie

nikt nie sprawuje kontroli merytorycznej.

41

Prezesem Instytutu nie może być poseł, ani senator.

Może natomiast być nim np.

członek Rad Nadzorczych.

Jeszcze mniej ograniczeń stosuje się wobec zastępców preze-

sa.

A Rada Instytutu?

Nie ma praktycznie żadnych wymiernych kryteriów jej doboru.

Poza tym, że jej członkowie wskazywani są głównie przez polityków: ministrów i mar-

szałków sejmików wojewódzkich.

Moim zdaniem jest to farsa.

Wysoka Komisjo!

Autorzy projektu Ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania twierdzą że „Cen-

tralne instytucje edukacyjne podległe Ministrowi Edukacji Narodowej skupiają się na

kształceniu i doskonaleniu nauczycieli oraz na badaniach edukacyjnych, zawężając te-

mat wychowania do kontekstu oświatowego”.

To nieprawda!

np. jedna z centralnych placówek doskonalenia nauczycieli tj., Cen-

trum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej od wielu lat udostępnia

przedszkolom, szkołom i innym placówkom np. ośrodkom wychowawczym, najnowsze

i najwartościowsze programy proﬁlaktyczne i wychowawcze, wdraża je poprzez specja-

listyczne szkolenia i superwizje dla nauczycieli i rodziców, prowadzi cieszącą się dużym

uznaniem „Szkołę dla Rodziców” , wspiera poradnie psychologiczno-pedagogiczne, któ-

rych sieć (ok.600 placówek w całym kraju) pomaga rodzicom w pokonywaniu problemów

wychowawczych.

Wystarczy wejść na stronę intemetową tej placówki aby zapoznać się

z rozlicznymi formami jej działań, (notabene, członkiem Rady Programowej Centrum

był przecież niegdyś ówczesny wiceminister edukaqi Kazimierz Marcinkiewicz)

Dokładne informacje w tej sprawie Wysoka Komisja może uzyskać w resorcie edukacji.

Autorzy projektu ustawy krytykują centralne placówki kształcenia i doskonalenia

nauczycieli podległe Ministerstwu Edukaqi Narodowej, tymczasem ogólnopolskie re-

prezentatywne badania wskazują że zarówno rodzice, jak i władze samorządowe bardzo

wysoko oceniają funkcjonowanie pozaszkolnych placówek, takich jak np. poradnie psy-

chologiczno-pedagogiczne.

Ich działalność ogranicza przede wszystkim brak pieniędzy.

Korzystają z „resztek” subwencji przeznaczonej dla szkół.

Czyżby rząd nie zdawał sobie sprawy, że nie w każdej szkole może być tak bardzo

przecież potrzebny pedagog szkolny (nie mówiąc już o psychologu), bo nie ma środków

na ich utrzymanie?

Szanowne Panie i Panowie Posłowie!

W oświacie i wychowaniu brakuje pieniędzy niemal na wszystko.

Tymczasem rząd

beztrosko chce wydzielić kwotę 11.240 tyś. zł na utworzenie Instytutu, którego uzasad-

nienie jest bardziej niż mętne, a zapisy projektu ustawy urągają wszelkim zasadom le-

gislacji.

W prasie ukazywały się enuncjacje, że głównym powodem utworzenia Instytutu

jest chęć zlikwidowania Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli i przejęcia jego

siedziby w Warszawie oraz w Sulejówku.

Pośrednio informacje te potwierdza uzasad-

nienie projektu, gdzie stwierdza się, że „Kolejnym krokiem ograniczającym koszty uru-

chomienia Instytutu będzie przygotowanie propozycji lokalizacji w oparciu o istniejącą

bazę placówek publicznych”.

Rząd przewiduje, że dając stu pracownikom Instytutu płace powyżej 5000 zł, a preze-

sowi pensję wynoszącą tyle co pensja marszałka Sejmu (i nie wiele mniej jego zastępcom),

zamknie się w wydatkach kwotą 11 min. 240 tyś. zł.

W skali budżetu państwa, jest to może

suma niezbyt wygórowana, ale z perspektywy wydatków na oświatę – olbrzymia.

Jak pensje pracowników Instytutu mają się do wynagrodzeń wspaniałych pedagogów-

-profesjonalistów pracujących obecnie w polskiej oświacie, przygotowujących uczniów

wygrywających międzynarodowe olimpiady, najlepszych na świecie maturzystów-infor-

matyków?

Wspaniałych, dobrze wychowanych obywateli?

Zapytajcie też pracowników instytutów badawczych, wizytatorów kuratoryjnych

i nauczycieli-konsultantów, a także wychowawców w placówkach oświatowych, czy pła-

ce proponowane dla pracowników projektowanego Instytutu są wyrazem sprawiedliwo-

ści i realizacją zasad „taniego państwa”.

Swoistym kuriozum uzasadnienia projektu ustawy są słowa:

„Zakłada się, że ustawa może w perspektywie wieloletniej wpłynąć na sytuację i roz-

wój regionalny.

Projektowana regulacja spowoduje istotne długookresowe pozytywne

42

następstwa w rozwoju społecznym kraju”.

Gdyby nie dotyczyło to sprawy niezwykle

poważnej, można by uznać te słowa za tekst kabaretowy mający na celu ośmieszenie

władzy.

Wysoka Komisjo!

Uwzględniając powyższe, wnoszę o podjęcie uchwały aby Sejm odrzucił projekt usta-

Projekt ten zawiera zbyt wiele błędów legislacyjnych.

Art. 1 ust. 1., mówiący, że „Two-

rzy się Narodowy Instytut Wychowania” nie ma racjonalnego uzasadnienia w przedsta-

wionym Wysokiej Komisji dokumencie rządowym.

Dziękuję za uwagę

Załącznik nr 1

ZAPIS W PROJEKCIE USTAWY ZASTRZEŻENIA

Preambuła Tak sformułowana preambuła może dotyczyć ustawy o systemie

oświaty, o zasadach wychowania, o rodzinie, o przestrzeganiu wartości

w życiu społecznym, i wielu innych.

Zastosowanie jej w projekcie usta-

wy o Narodowym Instytucie Wychowania, świadczy o tym, że autorzy

projektu nie różnicują między zadaniami projektowanego Instytutu, a

zadaniami resortu odpowiedzialnego za edukację i wychowanie i pod-

ległych mu merytorycznie jednostek organizacyjnych.

Art. 1.1 Tworzy się Narodowy Instytut Wycho-

wania, zwany dalej „Instytutem”

Przeciwko temu zapisowi występuję przede wszystkim, gdyż nie jest

on właściwie uzasadniony (o czym napiszę dalej) a propozycje zawar-

te w projekcie ustawy są niespójne, zawierają luki mogące w przy-

szłości powodować konﬂikty, a koszty powołania nowej instytucji

są sprzeczne z zasadami „taniego państwa”.

Badania wykazują, że

gdyby doﬁnansować już istniejące placówki podległe Ministerstwu

Edukacji Narodowej, przyniosłoby to więcej korzyści dla wychowa-

nia, niż powoływanie nowego Instytutu!

Art. 2.

1.

Instytut jest państwową jednostką or-

ganizacyjną, prowadzącą działalność promocyj-

ną, badawczą i opiniodawczą w dziedzinie wy-

chowania dzieci i młodzieży.

W projekcie nie zapisano, kogo lub co ma promować Instytut, co

bada i dla kogo opiniuje.

Czy jako państwowa instytucja ma pro-

mować tylko państwowe placówki wychowawcze?

Jeśli będzie pro-

mował placówki niepaństwowe (np. różnych kościołów, społeczne,

prywatne) będzie otrzymywał z tego tytułu od nich gratyﬁkacje, czy

będzie miał to zabronione?

Czy promowanie wartości wychowaw-

czych takich Kościołów jak np. Wyznawców Jehowy (wyznanie nie

zabronione prawem w RP), będzie dopuszczone?

Tego typu dylema-

ty muszą być w ustawie rozstrzygnięte.

Art. 2.2.

1) a): Zadania Instytutu obejmują w

szczególności Opracowywanie i upowszechnia-

nie wiedzy na temat zasad tworzenia i ewalu-

acji programów wychowawczych dla instytucji

prowadzących statutową działalność w zakresie

wychowania dzieci i młodzieży.

Nie trzeba tworzyć nowego Instytutu w tej sprawie.

Sprawa ewalu-

acji programów wychowawczych jest znana od wielu lat.

Wystarczy

jedno rozporządzenie ministra, by zmienić kryteria oceny.

Moim

zdaniem, autorzy projektu rządowego nie zainteresowali się aktu-

Instytutu jest tylko pretekstem?

Art. 2.

2.

4) b): promowanie wybitnych postaci

jako powszechnie akceptowanych wzorców oso-

bowych

O kogo chodzi?

Do XX w. są uznane i akceptowane.

wzorce osobowo-

ści.

Zarówno historyczne, jak i beletrystyczne.

Są one chyba wystar-

czająco.

promowane w programach szkolnych.

W XX w. bezdysku-

syjnym wzorcem osobowym jest Jan Paweł II.

Duża część Polaków

akceptuje Józefa Piłsudskiego.

Ale co do narodowców począwszy od

Dmowskiego, poprzez Giertychów, jest to już sprawa ludzi nie po-

wszechnie akceptowanych.

Nie można więc promować ludzi, który-

mi zajmuje się historia najnowsza, zwłaszcza, gdy zajmowali się, lub

zajmują, polityką.

Pozostawmy więc historykom i autorom podręcz-

ników historii promowanie wybitnych postaci z naszej historii!

43

Art. 2.

2.

4) c) promowanie programów i metod

kształtowania postaw i zachowań dzieci i mło-

dzieży

Czyich programów i metod?

Czy tylko tych, których wartości repre-

zentuje Prezes Instytutu i Rada?

Czy także np. wartości wyznań nie-

chrześcijańskich, ateistów, i kształtowania postaw przyzwoitych, ale

nie związanych z żadną wiarą?

Art.2.2.

5) b) wspieranie młodzieżowych ruchów

i organizacji o charakterze społeczno-wycho-

wawczym, młodzieżowego wolontariatu, ruchu

liderów młodzieżowych oraz samopomocy kole-

żeńskiej.

Czy projektodawcy przewidują wspieranie ZSMP (przewidziane

w tym zapisie jako organizację o charakterze społeczno-wycho-

wawczym), różne ruchy antyklerykalne, itp.?

Bo jeśli nie, to jest

to sprzeczne z konstytucją.

W ustawie powinien być w tej sprawie

szczegółowy zapis.

Art. 2.

2.

5) c) Wspieranie instytucji kształcących

i doskonalących nauczycieli, wychowawców i in-

nych pracowników pedagogicznych

Te instytucje nie wymagają wspierania!

Mają bardzo dobrą opinię

wśród osób, które są przez nie kształcone!

Wystarczy popatrzeć na

ich badania ewaluacyjne!

W uzasadnieniu o konieczności powołania

Instytutu autorzy piszą na str. 8: „Centralne instytucje edukacyjne

jąc temat wychowania do kontekstu oświatowego.

Wychowanie jest

poza tym jednym z wielu przedmiotów ich zainteresowania,” Pragnę

zwrócić uwagę, że minister edukacji w żadnym akcie prawnym nie

zmienił zakresu działania podległych mu jednostek.

Czy niedosko-

nałości w wiedzy i działaniu ministra ma być podstawą w tworzeniu

nowej, drogiej instytucji państwowej?

Art. 2.

2.

6) a) Wspieranie treści przekazów me-

dialnych

Wszystkich przekazów medialnych, czy według jakichś kryteriów?

Jeśli mają być kryteria ustawowe, to należy je wymienić.

Media są

- zgodnie z konstytucją - wolne.

Jeśli mają być jakieś ograniczenia,

to muszą być w ustawie enemerycznie wymienione.

Taki zapis może

być bowiem zaskarżony, jeśli nie spełnia norm konstytucyjnych.

Art. 2.

2.

7) a) współpracę z organami admini-

stracji publicznej, (...) i innymi instytucjami

państwowymi

Jeśli to jest podstawowym zadaniem Instytutu, to powinien on

współpracować np. z Państwowymi Torami Wyścigów Konnych?

W

ustawie tego typu kwestie trzeba rozstrzygnąć bardzo precyzyjnie!

Art. 2.

2.

7) d) współpracę z jednostkami na-

ukowymi oraz osobami prowadzącymi badania

naukowe.

Instytut będzie współpracował z każdym z każdym naukowcem

polskim?

Wiadomo, że to jest niemożliwe.

Dlaczego więc w ustawie

mają być zapisy nieostre i nie mogące być zrealizowane?

Art. 2.

2.

7) e) współpracę z organizacjami zaj-

mującymi się problematyką wychowania dzieci i

młodzieży działającymi w kraju i za granicą.

Chodzi o wszystkie organizacje, czy tylko te, które po przyjęciu usta-

wy ktoś określi?

W ustawie trzeba to sprecyzować!

Zarówno te kra-

jowe, jak i zagraniczne!

Art. 2.

2.

7) 8) występowanie do właściwych or-

ganów o podjęcie ustawodawczej lub o wydanie

dotyczącym wychowania dzieci i młodzieży.

Przecież to może uczynić Prezydent, Rada Ministrów, Minister, po-

słowie, senatorowie, obywatele...!

Po co więc kosztowny Instytut?

Art. 4.

1.2.

Prezes Instytutu określa kierunki

działania Instytutu

Jednoosobowo?

To po co jest Rada?

Skoro nie jest jej uchwałami zo-

bowiązany, to może nie jest ona potrzebna?

Tę sprawę należy roz-

strzygnąć w projekcie ustawy, którą moim zdaniem należy odrzucić!

Art. 4.

1.

3.

Prezes Instytutu w sprawowaniu

nistracji państwowej

To jest powoływanie organu ponad ustaleniami konstytucyjnymi!

Powołanie tej funkcji wymaga zmiany konstytucji

Art. 4.

1.

4.

5.

Prezes Instytutu może powołać

nie więcej niż trzech swoich zastępców

A kto i kiedy może ich odwołać?

Czy zastępca prezesa może być par-

tyjny, czy może być posłem, senatorem, prezydentem (państwa, mia-

sta), radnym, burmistrzem itp.?

Instytutu dłużej niż przez dwie kolejne kaden-

cje

A zastępcy?

Odchodzą wraz prezesem, czy pozostają?

Jak długo?

Tego nie ma w ustawie.

Art. 7 1.

Na stanowisko Prezesa może być po-

wołany (...)

Ale nie musi!!!

44

Art. 7.2.

Prezes Instytutu nie może należeć do

wadzić działalności zawodowego?

...a jeśli wczoraj wystąpił z partii lub związku?

To trzeba w ustawie

ewentualnie uwzględnić, aby zapobiegać ﬁkcyjnej bezpartyjności

Art. 7.4.

Stanowiska Prezesa Instytutu nie moż-

na łączyć z mandatem posła, i senatora.

A z mandatem radnego, członka KRRiTV, członka KRS, członka

Rady Nadzorczej, prezydenta (miasta lub państwa) itp.?

Art., 8.1.

Sejm odwołuje Prezesa Instytutu

przed upływem kadencji, jeżeli: 3) został skaza-

ny prawomocnym wyrokiem sądu za przestęp-

stwo umyślne;

A jeśli został skazany za np. nieumyślne spowodowanie śmierci?

A

jeśli został aresztowany, lecz jeszcze nie skazany?

Są to też powody

do odwołania.

Art. 8 1.

4) nie wypełnia obowiązków określo-

nych w ustawie lub działa na szkodę Instytutu;

Kto stwierdza, że prezes nie wypełnia obowiązków?

Jaka jest deﬁni-

cja „działania na szkodę instytutu?

Ten brak precyzji może prowa-

dzić do wojen kompetencyjnych.

Art. 8.2.

Kadencja Prezesa Instytutu wygasa z

chwilą jego śmierci

należy dodać: „lub z chwilą podjęcia przez Sejm decyzji o likwidacji

Instytutu”.

Art. 8.

3.

Sejm odwołuje Prezesa Instytutu na

35 posłów, zwykła większością głosów.

A dlaczego takiego wniosku nie może składać Marszałek Senatu,

skoro może wnioskować o powołanie prezesa?

Art. 9.

1.

Prezes Instytutu składa Sejmowi i Se-

natowi, raz w roku do dnia 31 maja, informację

o działalności Instytutu.

Co się stanie, jeśli sejm sprawozdania nie przyjmie?

Wówczas prezes

powinien podać cię do dymisji!

Art. 9.

2.

Informacja o działalności Instytutu po-

dana jest do wiadomości publicznej

Gdzie ma być zamieszczana?

W Dzienniku Ustaw, w Monitorze Pol-

skim, czy jako ogłoszenie w prasie?

Art.10.

1.

W skład Rady Instytutu mogą wcho-

dzić obywatele polscy wyróżniający się wiedzą i

doświadczeniem w dziedzinie wychowania dzie-

ci i młodzieży oraz autorytetem osobistym.

Tu nie ma żadnych ograniczeń?

Mogą być to np. sami wojewodowie,

ministrowie, posłowie jednej opcji politycznej.

To prowadzi do za-

właszczenia władzy.

Art. 10.2.

W skład Rady Instytutu Prezes Insty-

tutu powołuje po dwie osoby wskazane przez: 1)

wania; 2) ministra właściwego do spraw szkol-

nictwa wyższego; 3) ministra właściwego do

spraw zabezpieczenia społecznego; 4) Przewod-

niczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;

5) marszałków województw spośród przedstawi-

cieli organizacji społecznych, które na terenie

danego województwa prowadzą statutową dzia-

łalność na rzecz dzieci i młodzieży.

Nie są tu wymienieni ministrowie obrony narodowej, kultury, spor-

tu, zdrowia, i innych, choć zostały wymienione w uzasadnieniu na

str. 1 akapit 4.

Art. 10.3.

W skład Rady Instytutu Prezes Insty-

tutu powołuje ponadto dwie osoby spośród osób

wskazanych przez organizacje rodziców.

Jakie to są organizacje?

Komitety Rodzicielskie?

Ile ich w Polsce

jest?

Jakie są kryteria doboru?

Znajomi prezesa, delegaci?

Jak wy-

łaniani?

Art. 10.4.

Członkowie Rady Instytutu są powo-

następuje wymiana połowy składu Rady Insty-

tutu.

Kto w pierwszej kadencji określi, którzy członkowie Rady zostali

powołani na 3 lata, a którzy na 1,5 roku?

Od kiedy rozpoczyna się

kadencja?

Na ile wcześniej przed upływem kadencji należy powołać

nowych członków?

Art.11.1.

Prezes instytutu może odwołać człon-

ka Rady Instytutu przed upływem kadencji w

przypadku: 1) złożenia rezygnacji; 2) nieuczest-

niczenia w pracach Rady Instytutu; 3) choroby

uniemożliwiającej pełnienie funkcji członka

Rady Instytutu stwierdzonej orzeczeniem le-

karskim; 4) skazania prawomocnym wyrokiem

sądu za przestępstwo umyślne.

Może odwołać, czy odwołuje w przypadku złożenia rezygnacji?

Uczestnictwo w Radzie nie może być obligatoryjne.

Co to znaczy

„nieuczestniczenie w pracach Rady”?

Od ilu nieobecności na posie-

dzeniach liczy się „nieuczestniczenie”?

Jakie obowiązki poza przy-

jazdem na posiedzenia mają członkowie Rady?

A jeśli ktoś jest aresz-

towany, lub skazany za nieumyślne przestępstwo, to będzie urlopo-

wany zaresztu lub więzienia, by wziąć udział w posiedzeniu?

45

Art.12.

1.

Do zadań Rady Instytutu należy opi-

niowanie: 1) kierunków działalności Instytutu;

2) inicjatyw, opracowań i badań prowadzonych

przez Instytut; 3) rocznego planu działalności

oraz rocznego planu ﬁnansowego Instytutu; 4)

informacji o działalności Instytutu oraz roczne-

go sprawozdania ﬁnansowego Instytutu; 5) pro-

jektów zmian w statucie Instytutu.

Czy opinie te są dla kogoś wiążące?

Jeśli nie, to szkoda czasu około

50 osób.

A jeśli mają być wiążące, to trzeba to napisać dla kogo i w

jakim zakresie.

Art. 12.2.

Rada Instytutu może przedstawiać

Prezesowi Instytutu stanowiska, opinie lub

wychowania dzieci i młodzieży.

l co z tego ma wynikać, że przedstawi?

Załóżmy, że przyjmie stanowi-

sko dotyczące zmiany ustawy, czy rozporządzenia, prezes przedstawi

propozycję właściwemu ministrowi, a ten uzna, że Rada jest w błę-

dzie?

Skoro Instytut nie jest organem władzy wykonawczej, to może

jedynie postulować (jak każdy obywatel) i nic z tych postulatów nie

musi wynikać.

Art. 12.3.

Posiedzenia Rady Instytutu zwołuje

jej przewodniczący, w miarę potrzeb, nie rza-

dziej niż 3 razy w roku.

Posiedzenia Rady Insty-

tutu mogą być zwoływane również na wniosek

Prezesa Instytutu.

Przewodniczący Rady może, ale nie musi zwołać posiedzenia, o które

wnioskuje prezes.

Wielkie pole do konﬂiktów kompetencyjnych.

Art. 12.

5.

Rada Instytutu przedstawia stanowi-

ska, opinie i wnioski w formie uchwał podejmo-

wanych zwykłą większością głosów.

W przypad-

ku równej liczby głosów decyduje głos przewod-

niczącego.

Dla kogo uchwała taka będzie zobowiązująca, poza samą Radą?

Np.

podjęta zostanie uchwała o zwiększeniu nakładów na oświatę, l co z

niej będzie wynikało?

Instytut jawi się jako nic nie mogąca fasada.

Art.13.

1.

Instytut jest ﬁnansowany z budżetu

państwa, w którym dla Instytutu tworzy się od

rębną część.

2.

Dysponentem części budżetu

stytutu.

3.

Projekt dochodów i wydatków Insty-

tutu ustala Prezes Instytutu w porozumieniu z

W ramach „oszczędnego państwa” powstaje nowy „quasi resort”,

ﬁnansowany z budżetu, ale nie mogący o niczym decydować.

Do-

tychczas Instytuty były ﬁnansowane w ramach budżetu resortów i

wkomponowane w ich struktury.

.

Była to lepsza koncepcja, bo mini-

ster na posiedzeniu rządu ma większą siłę przetargową w sprawie

budżetu, niż prezes Instytutu.

A jeśli min. ﬁnansów nie zechce ﬁ-

nansować zadań, uchwalonych przez Rada zgodnie z art. 12?

A jeśli

nie będzie zgodności między Radą i prezesem w sprawie ﬁnansowa-

nia jakichś zadań?

Wątpliwości budzi też pojęcie dochodów Instytu-

tu.

Czy poza środkami budżetowymi planowana jest jego działalność

dochodowa?

Art.14.

Do pracowników Instytutu stosuje się

przepisy o pracownikach urzędów państwo-

wych.

Czyli poza prezesem, będzie cały sztab urzędników z sekretarzem

generalnym na czele, dyrektorzy departamentów itd.

nagrodzeniu osób zajmujących kierownicze sta-

nowiska państwowe (Dz. U. Nr 20, póz.

101, z

późn. zm.35) w art. 2 pkt 2 otrzymuje brzmie-

nie: (...)

„Prezesa Narodowego Instytutu Wy-

chowania”.

Długa lista bardzo wysoko wynagradzanych VIP z tzw. „erki” po-

większona zostaje o jeszcze jedno lukratywne stanowisko.

To też w

ramach „oszczędnego państwa”.

otrzymują brzmienie:

Projekt przewiduje rozszerzenie zadań kontrolnych NIK.

Można

spodziewać się, że w NIK utworzona zostanie nowa jednostka orga-

nizacyjna, ze wszystkimi konsekwencjami ﬁnansowymi.

r.

Nr 221, póz.

2199, z późn. zm.^) w art. 30 ust.

1 otrzymuje brzmienie: „1.

W okresie wykony-

wania mandatu posłowie i senatorowie nie mogą

w (...)

Narodowym Instytucie Wychowania

Ale na podstawie umowy cywilnej, mogą świadczyć swe usługi, np.

jako konsultanci, autorzy opracowań itp.?

46

rze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U. Nr 110, póz.

1255, z późn. zm.75) w art.

3 dodaje się pkt 5 w brzmieniu: ,,5) pracowni-

ków Narodowego Instytutu Wychowania.”.

Czyli w ramach „taniego państwa” wszystkich pracowników Insty-

tutu wprowadza się w siatkę płac wysoko opłacanych urzędników

państwowych

Art. 20.

1.

Pierwszą Radę Instytutu Prezes In-

stytutu powołuje w przeciągu 6 miesięcy od dnia

szej Rady Instytutu jest powoływana na okres

czterech i pół roku.

Dlaczego połowa składu Rady ma być powołana na 1,5 kadencji?

Normalną praktyką przy rotacyjnym wyborze członków Rad (np.

w pierwszej KRRiTV) były wybory jednej części jej członków na Vz

kadencji.

W ustawie powinny być przedstawione kryteria różnicowa-

nia.

Np. każdy uprawniony do zgłaszania członka Rady przedstawia

jedną osobę do pełnienia funkcji przez okres V2 kadencji i drugą, na

całą kadencję.

nia 2007 r.

Autorzy zakładają, że Sejm przyjmie ustawę zgodnie z zasadą „ma-

szynki do głosowania” i cała procedura legislacyjna będzie błyskawicz-

na, bez vacatio legis.

Przyzwoitość nakazuje, by nie wpisywać daty,

jej w Dzienniku Ustaw (np. dwa miesiące po opublikowaniu).

Szczegółowe zarzuty pod adresem uzasadnienia rządowego projektu ustawy

ZAPIS UZASADNIENIA ZASTRZEŻENIA

str. 1 akapit 1 Powołanie Instytutu ma być jed-

nym z przedsięwzięć, których celem jest przeła-

manie kryzysu wychowawczego w naszym kraju.

Powołanie kosztownej instytucji nie przełamie żadnego kryzysu.

Czyżby antidotum na kryzys miało być zwołanie posiedzenia Rady

Instytutu?

str. l akapit l Narodowy Instytut Wychowania

będzie nową instytucją w naszym państwie,

niemającą swojego precedensu.

Ze względu na

potrzebę wszechstronnego podejścia do wycho-

wania będzie to instytucja o charakterze „po-

nadresortowym”.

To jaki jest sens utrzymywania MEN i innych resortów?

Budowanie

tzw. „czap” na szczeblu rządowym, nie mających żadnej egzekutywy

wobec władzy ustawodawczej jest czystą biurokracją.

Eksperymen-

towanie na instytucjach wychowawczych nie jest dobrym pomysłem,

zwłaszcza, że pomysł zrodził się z dnia na dzień, a sądząc z jakością

projektu ustawy, nie jest to koncepcja przemyślana.

str. 1 akapit 2 Centralne instytucje edukacyjne

podległe Ministrowi Edukacji Narodowej sku-

piają się na kształceniu i doskonaleniu nauczy-

cieli oraz na badaniach edukacyjnych, zawężając

Nie jest to prawdą, bo np. Centrum Metodyczne Pomocy Psycho-

lopiczno-Pedagogicznej zajmuje się także wychowaniem.

Projekt

ustawy (art. 2.5.c) chce, żeby Instytut też zajmował się kształceniem

i doskonaleniem nauczycieli.

Czyli nie o zadania tu chodzi.

Zakres

działań merytorycznych podejmowanych przez instytucje podległe

MEN zależy od samego Ministerstwa.

Wystarczy zmienić im zadania

i nie trzeba będzie powoływać kosztownego Instytutu.

str. 1 akapit 2 Instytut nie będzie także powielał

zadań ministra właściwego do spraw oświaty i

wychowania, który koncentruje się na zadaniach

legislacyjnych i sprawowania nadzoru pedago-

gicznego.

Oddzielenie nadzoru pedagogicznego od koncepcji wychowania nie

jest trafne.

Instytut wg tej koncepcji ma działać sobie, a MEN sobie.

Trzeba będzie więc powołać kogoś, kto tę działalność zacznie koor-

dynować.

To przewidział już Parkinson.

str. 1 akapit 3 Instytut ma być jednocześnie in-

stytucją autonomiczną, działającą w oparciu o

ustawę.

Jego wysoki status odpowiadający ran-

dze problemu zostanie podkreślony przez podpo-

rządkowanie go bezpośrednio Sejmowi RP.

Na tej samej zasadzie można powołać jeszcze kilka Narodowych In-

stytutów: Zdrowia, Prawa, Gospodarki, Prawa.

Każdy z nich można

by w zbliżony sposób uzasadniać.

Tylko po co to czynić?

Str.

1 akapit 4 Takie usytuowanie podkreśli

wszechstronne podejście do wychowania jako

zjawiska przekraczaj ącego odpowiedzialność

jednego resortu, a nawet wielu resortów (oprócz

oświaty i wychowania, także kultury, zdrowia,

sportu, pomocy społecznej, wymiaru sprawiedli-

wości, obrony narodowej i innych).

Skoro coś przekracza odpowiedzialność jednego resortu, to może być

koordynowane przez Komitet Rady Ministrów (po to został powo-

łany).

Tworzenie ciała pozostającego poza Radą Ministrów nie jest

uzasadnione, chyba, że chodzi o inne sprawy, niż podnoszone w tym

uzasadnieniu.

47

str. 1 akapit 4 Instytut może odgrywać rolę swo-

istego forum dla różnych środowisk zaangażo-

wanych wprost lub pośrednio w wychowanie.

Skuteczność wychowania zależy w dużej mierze

od integrowania tych środowisk, a także umie-

jętnego podejścia do zaznaczania różnic poglą-

dów i stanowisk.

Takie wszechstronne podejście

do wychowania jest zgodne z równoprawnym

traktowaniem trzech wielkich obszarów eduka-

cji — nieformalnej realizowanej poza instytucja -

mi, przede wszystkim w życiu codziennym, nie-

formalnej realizowanej przez różne instytucje,

jednak poza szerzej uznawanymi programami

kształcenia oraz edukacji formalnej najwyraź-

niej określonej w systemach szkolnictwa.

Forum dyskusyjne można stworzyć bez ustawy.

Próby takie, z po-

wodzeniem podejmują różne instytucje pozarządowe.

Ale do tego

nie trzeba zatrudniać 100 osób na bardzo wysoko płatnych etatach

urzędniczych, a na jego czele stawiać osobę zrównaną w płacach np.

z marszałkiem Sejmu.

NIW nie ma szans na zintegrowanie środo-

wisk wychowawczych, bo integracji nie zapewnia żadna ustawa.

To

wymaga pracy organicznej środowisk wychowawczych, a nie ustaw i

powoływanych przez nie instytucji centralnych.

str. 1 akapit 5 Usytuowanie umożliwi działanie

niezależne od organów administracji państwo-

wej, analogicznie jak w przypadku Rzecznika

Rzecznicy nie stoją ponad ministrami.

A NIW ma być instytucją po-

nadresortową

str. 2 akapit 3 Zaproponowane usytuowanie In-

stytutu nie wyłączy go jednak spod kontroli.

Pro-

ponuje się, aby kontrolę nad Instytutem sprawo-

wała Najwyższa Izba Kontroli, analogicznie jak

to czyni w odniesieniu do innych instytucji.

NIK może sprawdzić ﬁnanse, lub realizację planu pracy.

Nie może

ingerować w meritum spraw, podejmowanych przez Instytut.

O tym,

czym będzie zajmować się Instytut ma jednoosobowo decydować

prezes (opinia Rady nie jest zobowiązująca go do zmiany decyzji),

pozostający poza kontrolą merytoryczną.

Nawet Sejm ma niewiele

do powiedzenia, bo projekt ustawy nie przewiduje żadnych sankcji

za odrzucenie sprawozdania Instytutu.

str. 2 akapit 1 Każda instytucja i każdy obywatel

powinien mieć prawo występowania do Instytutu

ci i młodzieży.

Instytut będzie wypełniał zadania,

chy, Węgry, Portugalia, Luksemburg) w pewnej

części wypełniają instytuty ds. młodzieży.

Przez

podkreślenie wszechstronnego podejścia do wy-

chowania Instytut realizować będzie „ponadre-

sortowe” podejście do ważnych obszarów życia

publicznego

To jest pobożne życzenie autorów uzasadnienia, nie znajdujące od-

zwierciedlenia w projekcie ustawy.

A Instytut ds. Młodzieży w Polsce

już był i został rozwiązany!

Ale nie był on ponad żadnym minister-

stwem, lecz podlegał nadzorowi MEN.

str. 3 akapit 1 Głównym problemem jest brak

chowania.

Utracił aktualność tradycyjny model

rodziny i klasyczny archetyp szkoły, a w efekcie

znacząco osłabił się autorytet domu i szkoły, jako

podmiotów wychowujących.

Chyba autorzy sami nie wierzą, że powołanie instytutu temu zara-

dzi.

Instytut da wytyczne dotyczące modelu rodziny, czy archetyp

szkoły?

Zwłaszcza, że nie on pełnić ma nadzór pedagogiczny nad in-

stytucjami wychowującymi.

str. 3 akapit 2 Społeczny odbiór obecnej sytuacji

jest negatywny.

To jest zdanie słuszne, ale nie uzasadnia konieczności powołania

ustawą Instytutu!

str. 3 akapit 2 Wśród dzieci i młodzieży wzrasta

liczba zjawisk patologicznych: zwiększa się licz-

ba zagrożonych uzależnieniami, uczestniczących

w grupach psychomanipulacyjnych, popełniaj

ących czyny karalne, nasila się agresja i prze-

moc.

Poczucie dyskomfortu i zagrożenia nasilają

media, z natury poszukujące sensacji, w prze-

sadny sposób relacjonujące incydentalne wyda-

rzenia świadczące o niewłaściwym wychowaniu

młodego pokolenia.

Niewydolność wychowawczą

rodziców znacząco nasilają czynniki zewnętrzne,

związane z koniecznością funkcjonowania w wa-

runkach transformacji, konkurencyjnego rynku

pracy i wysokiego bezrobocia.

Wzrasta liczba zjawisk patologicznych.

Ale tego nie zahamuje Instytut.

A media nie zwiększają poczucia zagrożenia, lecz opisują stan istniejący.

Rząd zamiast skupić się na faktycznej walce z przyczynami zjawiska

(bezrobocie, pauperyzacja, części społeczeństwa, bezdomność) koncen-

truje się na urzędniczym załatwieniu sprawy i proponuje powołanie jesz-

cze jednej, drogiej instytucji.

Może pieniądze przeznaczone na Instytut

przeznaczyć np. na pomoc psychologiczno-pedagogiczną dzieci zagrożo-

nych wychowawczo?

To byłby solidny zastrzyk i prawdziwa pomoc.

A

może zwiększyć nakłady na mieszkania dostępne dla najuboższych?

A

działalność legislacyjną skoncentrować nie na tworzeniu Instytutu, a

na tworzeniu warunków do rozwoju miejsc pracy?

W zakresie oświaty

i wychowania stworzyć takie sterowanie rozwojem szkolnictwa, by ab-

solwenci nie byli skazani na bezrobocie, tylko zaczęli być kształceni w

poszukiwanych na rynku pracy zawodach.

48

str. 4 akapit 1 Nastolatki często mają poczucie

dużego obciążenia pracą szkolną, a także rzadko

pozytywnie oceniają relacje między uczniami w

klasie.

Aby zmienić poczucie nastolatków trzeba powoływać narodowy In-

piszą.

str. 4 akapit 2 Poważny niepokój budzą prze-

miany obyczajowe w zakresie używania alko-

holu przez młodzież oraz używanie substancji

psychoaktywnych (Raport Komendy Głównej

Policji o zjawiskach patologii społecznej, stanie

przestępczości i demoralizacji nieletnich oraz

nalnej w 2004 roku).

Porównanie wyników ba-

dań z lat 1995, 1999 i 2003 wskazuje na utrwa-

lanie się alkoholizmu w naszym społeczeństwie.

Niepokojący jest znaczny wzrost liczby ujawnio-

nych nieletnich po spożyciu alkoholu (o ponad

poprzedniego).

Skutkuje to zwiększeniem udzia-

łu nietrzeźwych sprawców czynów karalnych

wśród ogółu nieletnich sprawców.

Byłoby zrozumiałe, gdyby ten akapit znalazł się w uzasadnieniu aktu

prawnego mającego na celu walkę z alkoholizmem, czy przestępczo-

ścią.

Ale w jaki sposób ma to uzasadniać powstanie Narodowego

Instytutu Wychowania?

Pracownicy NIW będą chodzić po ulicach

i sprawdzać trzeźwość dzieci i młodzieży?

l tutaj uzasadnienie idzie

nie w tym kierunku, by powoływać Instytut!

Na pewno doﬁnanso-

wania wymaga oświata (w tym placówki oświatowe, Domy Kultury,

świetlice, szkolne zajęcia pozalekcyjne itp.), policja, straż miejska.

Instytut jest ostatnią w tym zakresie potrzebą społeczną.

str. 4 akapit 4 Nauki pedagogiczne nie pomagają

rozwiązywać tych problemów.

Różnorodne, nie-

spójne, a nawet sprzeczne ze sobą koncepcje pe-

dagogiczne często mają charakter eksperymen-

talny, a proponowane strategie postępowania

A z chwilą powołania Instytutu zaczną pomagać?

Przecież Insty-

tut nie sprowadzi kadr z księżyca, tylko będzie musiał oprzeć się

na takich kadrach jakie są.

Czy naukowcy, którzy dziś nie potraﬁą

opracować spójnych i nie sprzecznych koncepcji uczynią to po 1.01.

20077 Kto określi, która z dotychczasowych sprzecznych koncepcji

jest słuszne?

Prezes Instytutu?

str. 5 akapit 2 polski nauczyciel nie jest właściwie

przygotowany do podejmowania problemów zwią-

zanych z wychowaniem.

Utworzenie Instytutu

służyć będzie pomocą w lepszym przygotowaniu

nauczycieli do tych zadań wychowawczych.

Wcześniej w tym samym uzasadnieniu padł zarzut, że placówki pod-

ległe MEN zajmują się dokształcaniem nauczycieli.

Argument ten

jest wykorzystywany tendencyjnie.

Jeśli kształcenie nauczycieli ma

być uzasadnieniem utworzenia Instytutu, to jest dobre.

Jeśli ma słu-

żyć próbie rozwiązania dotychczasowych instytucji, jest to zarzut!

str. 6 akapit 2 Szkoła oraz organizacje i stowa-

rzyszenia zajmujące się wychowaniem muszą w

swojej działalności uwzględniać wolę rodziców.

Zadaniem tych podmiotów jest wspomaganie i

uzupełnianie rodzinnego.

Narodowego Wycho-

wania promowanie wychowania Dlatego misją

Instytutu będzie m.in. zasady pomocniczosci.

To gwarantuje stosowana bezpośrednio konstytucja RP.

Na straży jej

przestrzegania powinien stanąć resort sprawiedliwości.

Zachowanie

zasady pomocniczości szkoły należy do misji nadzoru pedagogiczne-

go, pozostającego w gestii MEN.

str. 6 akapit 4 Nadrzędna rola rodziców w proce-

sie wychowania, podkreślona między innymi w

art. 48 i art. 53 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospo-

litej Polskiej, znajduje swoje odzwierciedlenie w

składzie Rady, do której Prezes Instytutu powo-

łuje również dwie osoby wskazane przez organi-

zacje zrzeszające rodziców.

Dwoje rodziców w gronie prawie 50-osobowym to kwiatek przy ko-

żuchu.

Zwłaszcza, że Rada nie ma żadnych uprawnień decyzyjnych.

Może tylko konsultować i opiniować.

Skoro organizacje rodziców są

tu wymienione w liczbie mnogiej (projekt otrzymała do konsultacji

tylko jedna) znaczy to, że jest ich więcej.

Które będą miały swoją re-

prezentację, a które nie i dlaczego, tego uzasadnienie nie podaje.

str. 7 Konsultacje społeczne W konsultacjach społecznych nie uwzględniono wielu ważnych

instytucji zajmujących się wychowaniem.

Np. Towarzystwa Przy-

jaciół Dzieci, Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Central-

nego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli, Towarzystwa Wiedzy

Powszechnej, Polskiej Akademii Nauk, Instytutów Pedagogiki

wyższych uczelni

49

str. 8 Część partnerów społecznych wyraziła ne-

gatywną opinię dotyczącą idei powołania Naro-

dowego Instytutu Wychowania.

Być może byłoby więcej głosów krytycznych, gdyby inny był dobór

partnerów.

str. 10 akapit 5 Ze względu na specyﬁczny, „po-

nadresortowy” charakter Instytutu, proponuje się -

na jego ﬁnansowanie—utworzenieodrębnejczęści

w ustawie budżetowej (począwszy od roku 2007).

Dysponentem głównym części budżetu państwa

„Narodowy Instytut Wychowania” będzie Prezes

Instytutu.

Projekt dochodów i wydatków Instytutu

będzie ustalał Prezes Instytutu w porozumieniu z

Skoro NIW jest powołany przez Sejm i Wysokiej Izbie składa spra-

wozdanie z działalności, powinien być ﬁnansowany z budżetu Kan-

celarii Sejmu (analogicznie jak np. Stowarzyszenie „Polonia” jest

ﬁnansowane z budżetu Kancelarii Senatu).

Wówczas Sejm miałby w

ręku jeden instrument nadzoru nad działalnością Instytutu.

str. 10-11 Ze względu na specyﬁkę działalności

Instytutu i konieczność zatrudnienia (łącznie

ok. 100 osób) w głównej części wysoko wykwali-

ﬁkowanej kadry proponuje się określenie na rok

2007 średniego miesięcznego wynagrodzenia (na

l etat kalkulacyjny) w wysokości 5 200 zł (brut-

to).

Wysokość tę ustalono na poziomie przewi-

dywanego wykonania średniego wynagrodzenia

w roku 2005 w Centralnej Komisji Egzamina-

cyjnej, która również bazuje na wysoko kwaliﬁ-

kowanej kadrze.

W związku z powyższym przyj-

muje się, że koszt funkcjonowania Instytutu w

2007 r. wyniesie łącznie ok. 11 240 tyś. zł, z tego:

– wynagrodzenia (wraz z pochodnymi) – 6 240

tyś. zł (100 osób x 12 m-cy x 5 200 zł), – pozosta-

łe wydatki pozapłacowe ok. 5 000 tyś. zł (w tym

wyposażenie Instytutu w niezbędny sprzęt).

Jest to bardzo drogie przedsięwzięcie.

Proponuję przedstawić pod sze-

rokie konsultacje społeczne zakres wydatków szczególnie płacowych.

Pieniądze te przeznaczone na funkcjonowanie placówek wychowaw-

czych, byłyby lepszą inwestycją państwa w dzieło wychowania.

str 11 (przedostatni akapit) Instytut jest inicja-

tywą nowataroską, bez precedensu w obszarze

instytucji zajmujących się dotychczas wychowa-

niem. Jako taki z zasady nie będzie zastępował

lub dublował działalności innych instytucji.

Jed-

nakże dla zredukowania kosztów związanych z

organizacją Instytutu Minister Edukacji Naro-

dowej przeanalizuje zadania statutowe podle-

głych mu centralnych instytucji edukacyjnych

pod kątem wyeliminowania ewentualnego po-

krywania się ich zadań z zadaniami Instytutu.

Instytut będzie stopniowo integrował zadania

związane z wychowaniem realizowane dotych-

czas na poziomie krajowym.

Kolejnym krokiem

ograniczającym koszty uruchomienia Instytutu

będzie przygotowanie propozycji lokalizacji w

Skoro jest to inicjatywa bez precedensu, wymaga ogólnonarodowej

dyskusji, a nie arbitralnych decyzji i wprowadzenia Instytutu w po-

śpiechu legislacyjnym.

Z tej części uzasadnienia wynika prawdziwy

zamysł związany z tworzeniem Instytutu.

Bez oceny działania już

istniejących instytucji mają być im odebrane zadania i przekazane

do Instytutu.

Nie wspomina się, że droga może być odwrotna.

Do

projektu nie ma załączonego projektu statutu.

Przyjęcie ustawy ma

więc nastąpić bez wiedzy o tym, jakie zadania przejmuje Instytut, a

jakie zachowują inne placówki.

Nie wspomina się o tym, że Instytut

- jeśli powstanie - długo będzie musiał przygotowywać się kadrowo

i organizacyjnie do swoich zadań, podczas gdy placówki już istnie-

jące mają ten etap pracy za sobą.

Uważam że takie postępowanie

dyskredytuje obecny projekt ustawy.

Choć w uzasadnieniu nie ma o

tym słowa, powszechniemówi się, że Instytut ma powstać, by przejąć

bazę CODN w Warszawie i Sulejówku.

str 11 (ostatni akapit) 4.

Ocena wpływu ustawy

na rynek pracy, konkurencyjność gospodarki i

przedsiębiorczość oraz rozwój regionalny Zakła-

da się, że ustawa może w perspektywie wielo-

letniej wpłynąć na sytuację i rozwój regionalny.

Projektowana regulacja spowoduje istotne dłu-

gookresowe pozytywne następstwa w rozwoju

społecznym kraju.

„Zakłada się”, ale nic nie uzasadnia takiego optymizmu.

Kto badał

te „istotne długookresowe pozytywne następstwa w rozwoju spo-

łecznym kraju.”?

Czy są jakieś analizy, podpisane przez poważnych

negatywnie o jakości tego uzasadnienia.

50

Przedstawiciel Fundacji Saga Przemysław Grabowski:

Opinia Zarządu Fundacji Saga w sprawie rządowego projektu ustawy o Na-

rodowym Instytucie Wychowania

Szanowna Pani Przewodnicząca, Wysoka Komisjo!

Mam zaszczyt w imieniu Zarządu Fundacji Saga przedstawić stanowisko w sprawie

zabrać głos w tej niezwykle ważnej sprawie, zarówno dlatego, iż wynika to z celów sta-

tutowych Fundacji jak i też ze względu na ogromną doniosłość społeczną kwestii, nad

którą debatujemy.

Przedstawiony przez Rząd Pana Premiera Kazimierza Marcinkiewicza projekt za-

kłada utworzenie nowego centralnego organu Państwa – Narodowego Instytutu Wy-

chowania, którego zadania wyliczone w art. 2 projektu nierzadko pokrywają się z ogól-

nymi zadaniami systemu oświaty wynikającymi chociażby z art. l ust.2 ustawy z dnia

7 września 1991 o systemie oświaty, mimo wyrażonego w uzasadnieniu do projektu

przekonania, iż Instytut nie powiela tych zadań.

Z treści projektu ustawy jak również

dołączonego do niego uzasadnienia wynika, iż organ ten ma być narzędziem za pomocą

którego państwo wspomaga rodzinę i szkołę w procesie wychowania a także kształtuje

postawy patriotyczne i obywatelskie.

Według opinii przedstawionej w uzasadnieniu po-

wołanie Instytutu ma przełamać „kryzys wychowawczy” poprzez utworzenie instytucji

kierującej procesem wychowawczym w skali całego kraju.

wychowania dzieci powinien być zostawiony rodzicom a nie sztabowi urzędników pań-

czającą formę udziału państwa w tym dziele.

Nie podzielamy przekonania Pana Ministra

Mirosława Orzechowskiego jakoby wychowanie było obowiązkiem państwa jako orga-

nizacji narodu, sądzimy, iż jest ono zadaniem w pierwszej kolejności rodziców.

Jesteśmy

przekonani, iż wychowawcza rola państwa i szkoły jest pomocnicza względem roli domu

rodzinnego i nie może być nadrzędną.

Poddajemy w wątpliwość również samą ideę roz-

działu nauczania od wychowania jako anachroniczną i niezgodną z współczesnymi osią-

gnięciami wiedzy pedagogicznej.

Kształcenie i wychowanie winno być nierozdzielną jed-

nością.

Opinię powyższą podzielaj ą pedagodzy.

Wyniki ankiet przeprowadzonych wśród

iż około 70% nauczycieli uważa projekt powstania Instytutu za chybiony.

Niestety nie jesteśmy w stanie podzielić optymizmu wnioskodawców odnośnie do

planowanych skutków utworzenia Instytutu.

Poddajemy w wątpliwość uzyskanie po-

zytywnych efektów wychowawczych takich jak ograniczenie alkoholizmu czy przestęp-

czości wśród nieletnich poprzez utworzenie centralnej instytucji.

Wyrażamy opinię, iż

– zgodnie z zasadą pomocniczości – lepszy efekt mogą przynieść inicjatywy na poziomie

gmin lub nawet dzielnic lub osiedli, niż działalność Instytutu.

Wyrażamy obawę, iż cen-

tralne zarządzanie wychowanie sparaliżuje wiele cennych lokalnych inicjatyw.

Ze zdziwieniem przyjęliśmy również nie uwzględnienie propozycji Rzecznika Praw

Obywatelskich dr Janusza Kochanowskiego, który zaapelował o uwzględnienie w pro-

jekcie odwołania do takich zasad i wartości jak poszanowanie zasad demokracji, praw

Podzielamy formułowany między innymi przez Związek Nauczycielstwa Polskiego

ty jego powstania i zatrudnienia Prezesa ( z wynagrodzeniem równym Marszałkowi

Sejmu czy Prezesowi Rady Ministrów), Wiceprezesów jak również wielu pracowników

(według uzasadnienia do projektu około 100 osób z wynagrodzeniem 5 200 złotych), nie

mówiąc już o innych kosztach związanych z funkcjonowaniem organu państwa (ponad

11 milionów złotych rocznie).

Wyrażamy pogląd, iż zadania, które stawia przed sobą Instytut mogą być skutecznie

realizowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (szczególnie Departament Mło-

dzieży i Wychowania) i podległe mu struktury a przeznaczone na powstanie Instytutu

51

środki mogą zostać zużytkowane np. na projekty doskonalenia nauczycieli, wyposażenie

pracowni komputerowych w wiejskich szkołach, promocję sportu wśród młodzieży czy

inne zajęcia pozalekcyjne.

wego projektu Ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania zawartego w druku nr 650

i wnosi do Wysokiej Komisji o wyrażenie wniosku o odrzucenie projektu.

Przedstawicielka miasta Gliwice Bożena Harazim:

Narodowy Instytut Wychowania

Proces wychowawczy odbywa się w ramach następującego schematu: RODZINA

wychowuje, NAUCZYCIELE ją wspomagają, PROWADZĄCY SZKOŁY I PLACÓWKI

OŚWIATOWE tworzą właściwe do tego warunki zaś UCZELNIE, OŚWIATOWE OR-

GANIZACJE POZARZĄDOWE I INNE INSTYTUCJE kształcą i doskonalą nauczycieli

a także badają, opiniują i promują sprawy wychowawcze.

W ramach tego „zbiorowego

obowiązku” przekazujemy dzieciom i młodzieży, między innymi, co to jest piękno, dobro

i prawda.

Mimo to – zdaniem wielu – w Polsce trwa głęboki kryzys wychowania.

Postawiono

więc diagnozę: młodym brakuje autorytetów a zajmującym się sprawami wychowania

–spójności działań i standardów.

Opinia publiczna żywo zareagowała na projekt ustawy

o Narodowym Instytucie Wychowania.

Rozpoczęła się ogólnonarodowa debata.

Dopiero

dzisiaj znalazła swoje miejsce na odpowiednim dla swojej rangi forum – podczas WY-

SŁUCHANIA PUBLICZNEGO W SEJMIE.

To najwyższy czas i najlepsze miejsce do

wymiany poglądów.

Samorząd Miasta Gliwice uważa, że należy zaistniałą sytuację jak najlepiej wykorzy-

stać.

Nie podejmować spektakularnych posunięć i wywoływać fajerwerków tylko zaape-

lować o powrót do wykonywania KONKRETNYCH/WSPÓLNYCH działań związanych

z wychowaniu młodych Polaków – każdy zgodnie kompetencjami, przyznaną mu rolą

i pełnioną funkcję, przy zachowaniu pełnej autonomii.

RODZICE niech wychowują zgodnie ze swoim światopoglądem i aktywnie włączają

się w pracę szkół i placówek oświatowych; SZKOŁA/NAUCZYCIELE niech ich wspiera-

ją zgodnie różnorodnymi, najlepszymi ideami i koncepcjami pedagogicznymi oraz śro-

dowiskowymi programami wychowawczymi; SAMORZĄDY/PROWADZĄCY SZKOŁY

I PLACÓWKI OŚWIATOWE niech tworzą z pomocą państwa doskonałe do tego warun-

ki kadrowe, organizacyjne, administracyjne i ﬁnansowe; MEN/UCZELNIE /ORGANI-

ZACJE POZARZĄDOWE niech zdecydowanie i jak najlepiej prowadza swoja dotychcza-

sowa statutowa działalność.

Poza tym – świećmy przykładem, kreujmy autorytety, wspomagajmy swoje dzieci

i młodzież.

Projekt ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania nie spełnił oczekiwań Samo-

rządu Miasta Gliwice.

Analizowany dzisiaj dokument nie zawiera żadnych KONKRET-

NYCH wskazań do dalszej pracy Samorządu w dziedzinie wychowania.

Dyrektor Szkół Pijarskich w Łowiczu Przemysław Jabłoński:

Rada Szkół Katolickich – zrzeszająca 470 szkół i współdziałająca z około 600 przedszko-

lami i placówkami – opowiada się za powołaniem Narodowego Instytutu Wychowania.

Stanowisko to wypowiadam upoważniony przez Konferencję Dyrektorów Szkół zrze-

Opowiadamy się za Instytutem, który:

– będzie gromadził ludzi broniących wychowania;

– będzie wspierał wychowawczą rolę rodziny;

– zadba, we współpracy z Ministerstwem Edukacji i Ministerstwem Nauki, o

przygotowanie nauczycieli – w ramach studiów i doskonalenia zawodowego –

Potrzebne jest miejsce gromadzące ludzi, którzy swój ą wiedzą, doświadczeniem i po-

52

Rada Szkól Katolickich deklaruje wolę współpracy i dzielenia się swoim doświadcze-

niem, jednocześnie wyrażamy pogląd, że wszyscy zechcą się włączyć w dzieło dobrego

wychowania młodych ludzi.

Wiceprezes Zarządu Głównego ZNP Janina Jura:

Wysłuchanie publiczne dotyczące projektu ustawy o powołaniu Narodowego

Instytutu Wychowania

Państwo chce zawłaszczyć wychowanie dzieci i młodzieży zgodnie z poglądami i prze-

konaniami obecnego rządu.

Konstytucja RP art. 48 gwarantuje rodzicom prawo do

wawczym obowiązani są jednak uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, także wolność

o Prawach Dziecka.

W myśl tejże Konwencji w art. 18 stwierdza się, że za wychowanie

i rozwój dziecka główną odpowiedzialność ponoszą rodzice.

Jednocześnie Polska została

zobowiązana przez zapisy niniejszej Konwencji do podjęcia działań mających na celu

w zakresie opieki nad dziećmi.

Ustawa o systemie oświaty w art. l pkt 2 stwierdza, iż system oświaty zapewnia

miotowej ustawy nakłada na rodziców szereg obowiązków związanych z edukacją i wy-

chowaniem dzieci narzucając rodzicom obowiązek współpracy w tym zakresie ze szkołą.

Z kolei art. 45 – 54 określa zadania i rolę rodziców w kształtowaniu programu wycho-

wawczego i proﬁlaktycznego, a przede wszystkim sytuuje ich jako głównego animatora

statutu szkoły.

To rada rodziców uchwala statut, ponadto opiniuje plan pracy szkoły,

ocenia sytuację i stan szkoły i ma prawo występować z wnioskami między innymi do dy-

rektora szkoły, organu nadzoru pedagogicznego czy organu prowadzącego w sprawach

niezwykle istotnych dla rozwoju ucznia i pracy szkoły (np. organizacja zajęć pozalekcyj-

nych, przedmiotów nadobowiązkowych, dokonanie oceny działalności szkoły).

Ponadto stosowne rozporządzenia ministra edukacji wynikające z ustawy o systemie

oświaty wskazują!

zobowiązuj ą działające w systemie edukacji podmioty do realizacji

zadań wynikających z funkcji opiekuńczo-wychowawczej szkoły.

Są to:

działalność edukacyjną szkoły jako współdziałanie wszystkich podmiotów uczestniczą-

cych w procesie nauczania, wychowania na poszczególnych etapach edukacyjnych oraz

w dziedzinie proﬁlaktyki

cji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych szkołach i placówkach.

Zgodnie

z tym aktem prawnym w przypadku rozwiązywania konﬂiktów ma istotne znaczenie

to, że pomoc psychologiczna udzielana jest nie tylko uczniom, ale również ich rodzi-

com i nauczycielom.

Niestety liczba poradni jest niewystarczająca, bo na ponad 2800 jst

funkcjonuje tylko 565 poradni.

szkola i publicznych szkół odnosi się do programu wychowawczego i proﬁlaktycznego.

Statut placówki uchwalany jest przez radę szkoły, a program wychowawczy i proﬁlak-

tyczny uchwala rada pedagogiczna, po zasięgnięciu opinii rady rodziców i samorządu.

wowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwaliﬁkacji peda-

gogicznych, kwaliﬁkacji niezbędnych .p sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także

kwaliﬁkacji osób którym można zlecać prowadzenia badań i opracowywanie ekspertyz.

Załącznik do tego rozporządzenia określa standardy jakości pracy szkół i placówek

w zakresie wychowania i opieki.

W obszarze czwartym dotyczącym pracy wychowaw-

czej szkoły i placówki standard narzuca szkołom realizację programu wychowawcze-

go i programu proﬁlaktyki uwzględniającego między innymi: potrzeby wychowaw-

cze uczniów, uniwersalne wartości, wychowanie patriotyczne i obywatel-

53

skie, promocję postawy szacunku dla innych i samego siebie, samorządność

uczniowską, formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

W procesie wycho-

wania uczestniczą rodzice i wszyscy nauczyciele, a działania wychowawcze szkoły i pla-

cówki są jednolite i spójne.

Jeżeli uwzględnimy szereg instytucji i organizacji, które z racji swoich zadań statuto-

wych zajmują się problematyką wychowania dzieci i młodzieży, to trudno nie zauważyć,

że zapisy zawarte w projekcie ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania powielają

te zadania.

Zamiast dobrych rad, papierowych programów i jak na razie nie wiadomo

jakich metod kształtowania postaw i zachowań młodzieży – rząd powinien skupić się na

wsparciu ﬁnansowym szkół umożliwiającym prowadzenie zajęć pozalekcyjnych, pozasz-

kolnych, świetlic itp., zwiększyć liczbę poradni psychologiczno-pedagogicznych, wspo-

magać instytucje i organizacje w realizacji gotowych już programów, jak też strategii

przyjętych przez poprzednie rządy.

Tak więc Narodowy Instytut Wychowania nie jest Polsce potrzebny.

Przedstawiciel Unii Polityki Realnej Krzysztof Jurewicz:

Unia Polityki Realnej sprzeciwia się próbom rozszerzenia państwowej kontroli nad pro-

cesem wychowania.

Uważamy, że tylko rodzina jest instytucją kompetentną i mającą

moralne prawo do decydowania o tym, co jest dobre dla dzieci, a rządowy projekt usta-

wy o Narodowym Instytucie Wychowania stanowi przykład ingerencji polityków w sfe-

rę, do której nie mają uprawnień.

Aby móc go ocenić, należy wpierw zastanowić się nad przyczynami obecnych proble-

chowanie dzieci.

Szybka analiza wskazuje dwa ośrodki, które świadomie mogą kształ-

tować umysły najmłodszych obywateli społeczeństwa: rodzinę i państwo.

Jest jasne,

że w stanie naturalnym, w którym państwo nie interweniuje, to rodzina ma całkowity

wpływ na dzieci.

Aby to zmienić, państwo musi narzucić za pomocą aparatu przemocy

preferowane przez siebie rozwiązania.

I państwo polskie taką ingerencję przeprowa-

dza, nieustannie zmuszając dzieci i młodzież do nauki w rządowych lub zatwierdzonych

przez rząd instytucjach edukacyjnych.

Robi to między innymi dlatego, że cele rodziców

i państwa nie są zbieżne; w interesie rodziców leży przede wszystkim dobro ich dzieci,

ści wpływu na sposób myślenia i poglądy swoich obywateli.

Nieprzypadkowo szczególne

zainteresowanie państwową ingerencją w wychowanie przejawiały organizacje i insty-

tucje, które najchętniej zdusiłyby w społeczeństwie wszelką różnorodność.

W 1922 roku

prywatne i nakazujący wszystkim dzieciom uczęszczanie do szkół publicznych, a zami-

łowanie rozmaitych reżimów totalitarnych do idei publicznej edukacji jest powszechnie

znane i nie wymaga komentarza.

Patrząc na to w ten sposób, widzimy, że państwo jako takie nie może wzmacniać

wychowawczej funkcji rodziny – jedyną bowiem rzeczą, jaką może jej uczynić, jest in-

gerencja przemocą lub propagandą w ustalony przez nią proces wychowawczy.

Dlatego

najważniejszym zadaniem instytutu powinno być dążenie do wprowadzenia takich roz-

wiązań prawnych, które oddadzą rodzicom realną władzę nad dziećmi, w szczególności

poprzez wycofanie się państwa ze sfery edukacji.

Jeśli bowiem zastanowić się nad źródłami patologii, które instytut ma zwalczać, to

nie sposób ich szukać po stronie rodziny.

Jest ona instytucją istniejącą od tysięcy lat

i nie ma przesłanek do szukania winy po jej stronie.

Tym natomiast, co zostało w życie

społeczeństwa wprowadzone stosunkowo niedawno, jest interwencjonizm państwowy.

Rząd znacjonalizował dzieci przyznając sobie prawo do decydowania o całym ich pro-

cesie edukacyjnym, zmuszając je do uczęszczania do kiepskich, wyrabiających posłu-

szeństwo wobec władzy i zatwierdzonych przez nią szkół.

W dodatku wysokie podatki,

biurokracja i budżetowe marnotrawstwo uniemożliwiają obywatelom efektywną pracę.

W efekcie rodzice nie dość, że nie mają większego wpływu na edukację swoich dzieci, to

54

rodzinie.

To działania państwa są zatem główną przyczyną omawianych problemów

wychowawczych i to państwu, a nie rodzicom, należy odebrać kompetencje w wychowy-

waniu dzieci.

Próba rozwiązania problemu poprzez tworzenie nowego urzędu świadczy

o braku zaufania wobec rodziny i przypomina gaszenie pożaru benzyną.

Dyrektor Biura Informacji Rady Europy Hanna Machińska:

wym Instytucie Wychowania) 22 sierpnia 2006

Problematyka szeroko rozumianej edukacji młodzieży pozostaje w centrum uwagi

Rady Europy.

W tym roku obchodzimy 15-lecie członkostwa Polski w tej najstarszej

międzynarodowej organizacji europejskiej.

Jest to więc właściwy moment do dokonania

bilansu naszego udziału w Radzie Europy.

Członkostwo w Radzie Europy wiąże się z aktywnością państwa w wielu instytu-

cjach Organizacji ale przede wszystkim wiąże się ze zdolnością państwa do wdrażania

europejskich standardów, które dotyczą wszystkich obszarów funkcjonowania państwa,

poza obronnością.

Jednym w z tych obszarów jest szeroko pojmowana edukacja.

Rada Europy kształtuje europejski obszar edukacji tworząc standardy dotyczące

wszystkich poziomów edukacji.

Działania Rady Europy zmierzają ku wypracowaniu ta-

kich standardów, które gwarantować będą poszanowanie praw człowieka oraz zasady

demokracji pluralistycznej i rządów prawa.

W 2005 r. Rada Europy proklamowała Eu-

ropejski Rok Edukacji Obywatelskiej, którego celem było:

– kształtowanie umiejętności i postaw obywatelskich uczniów oraz ich wiedzy nt.

demokracji, państwa, społeczeństwa obywatelskiego,

– przygotowanie młodych ludzi d o bycia obywatelami zjednoczonej Europy ,

– promowanie takich wartości jak wolność, pluralizm tolerancja aktywność obywa-

telska,

– edukacja w dziedzinie Praw Człowieka, zapobieganie dyskryminacji, poszanowanie

prawa,

– budowanie w młodych ludziach postawy zaangażowania i wiary we własne siły,

– przybliżanie edukacji szkolnej do środowiska lokalnego i życia publicznego.

W Polsce Rok Edukacji Obywatelskiej przyniósł wiele ciekawych inicjatyw związa-

nych z poznaniem przez młodzież najbliższego otoczenia, umiejętności uczestniczenia

i podejmowania decyzji, zainteresowania środowiskiem, w którym funkcjonuje szkoła.

Był to rok tworzenia podstaw prawdziwej aktywności publicznej młodzieży.

Inicjaty-

wa Rady Europy przeniesiona do Polski pozwoliła na upowszechnienie poradnika Rady

Europy pt. Kompas, który zyskał niezwykłe uznanie, zarówno wśród młodzieży, jak

i środowiska nauczycieli w całej Polsce.

Warto również odnieść się do innych inicjatyw

Rady Europy, które kierują uwagę na rolę władz lokalnych i regionalnych w tworze-

niu właściwego klimatu obywatelskiej aktywności młodych ludzi.

Należy przytoczyć

tu zalecenia 59(1999), które odnosi się do roli młodych ludzi jako obywateli.

Istotne

znaczenie w debacie nt. edukacji i wychowania młodzieży powinna odegrać także Zre-

gionów (2003).

Standardy zawarte w Zrewidowanej Karcie powinny stać się pewnego

rodzaju przewodnikiem dla tworzenia regulacji prawnych w państwach członkowskich.

Karta odnosi się do zasad i form uczestnictwa młodzieży w środowisku lokalnym, re-

gionalnym, w szkole.

Określa działania władz lokalnych i regionalnych w odniesieniu

do młodzieży zwracając uwagę na zasady zrównoważonego rozwoju, na wdrażanie po-

lityki edukacyjnej i szkoleniowej promującej pełne uczestnictwo młodzieży.

Te standar-

dy, wypracowane przez Radę Europy odnoszą się wprost do procesów wychowawczych

młodzieży i powinny być przedmiotem dyskusji w toku tworzenia regulacji prawnych

w państwach członkowskich.

Taki obowiązek wykorzystania ww. Karty wynika wprost

z Rezolucji 152(2003).

Można przytoczyć wiele innych regulacji Rady Europy o charakterze zarówno wią-

żącym, jak i stanowiącym zalecenia dla państw członkowskich, które mogłyby stanowić

55

inspirację w toku przygotowywania różnych projektów legislacyjnych.

Warto również

zwrócić uwagę na cele, które wynikają z kampanii Rady Europy odnoszących się m.in.

do młodzieży.

Podejmowanie ogólnoeuropejskich kampanii sprzyja budowaniu postaw

młodzieży, młodych Europejczyków.

Cele tych działań Rady Europy powinny być rów-

nież przedmiotem żywej debaty w państwach członkowskich i powinny stanowić pewną

wartość dodaną do przemyśleń nad nowym projektami aktów pranych dotyczących edu-

kacji i wychowania młodzieży.

Biuro Informacji Rady Europy deklaruje gotowość udostępniania wszystkich nie-

zbędnych dokumentów Rady Europy, które mogą stanowić ważne wsparcie dla przygo-

towywanych projektów aktów prawnych.

Przedstawicielka Zarządu Okręgu Lubuskiego ZNP Bożena Mania:

Powołanie Narodowego Instytutu Wychowania – kilka przemyśleń

Na temat NIW powiedziano już bardzo wiele, może zbyt wiele, ale jak się okazu-

je nadal za mało.

Bardzo dobrze, że nowe rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie

wysłuchania publicznego dotyczącego rozporządzeń, dało jeszcze raz szansę wszystkim

zainteresowanym do przedstawienia swojego poglądu na ten temat.

Wydaje się, że taka

forma prezentacji poglądów (patrząc na bardzo duże zainteresowanie) jest ze wszech

miar pożyteczna społecznie.

Ilu jest zwolenników, a ilu przeciwników tego pomysłu tak naprawdę nie wiadomo.

cej.

Wystarczy powiedzieć, że nastąpiło swego rodzaju pospolite ruszenie.

Protestują,

nauczyciele, rodzice, uczniowie, organizacje społeczne, polityczne i związki zawodowe.

Wylicza się bardzo wiele zagrożeń z tym związanych, przytoczmy choćby kilka:

rektorów, którzy czasem z lenistwa będą realizowali to, co mają przy gotowane lub ze

strachu przed władzą;

– bardzo ogólne zapisy takie jak: wspieranie, inicjowanie, pomaganie zachęcania, nie

dają żadnej gwarancji realizacji postawionych zadań i celów;

– przywołaniem ducha cenzury jest zapis o obserwacji i monitorowaniu mediów;

– kontrowersje są także w sposobie wyłaniania władz instytutu, niby demokratyczny,

ale ze wskazaniem z poszczególnych resortów i urzędów.

Można sądzić, że będą to wska-

zania polityczne.

Zatem czy słusznym jest, że co 4 lata (będzie też wtedy zmiana władzy)

będzie wybierany Prezes.?

Może określić jego kadencję na więcej niż 4 lata?

Można by

także zapytać czy te 100 osób pracujących w instytucie poradzi sobie z tym, z czym nie

radzą sobie miliony rodziców i nauczycieli?;

– duże wątpliwości budzi element ekonomiczny, czyli duże koszty funkcjonowania

instytutu, który ﬁnansowany będzie z budżetu państwa.

Czy to nie kłóci się z hasłem

„taniego państwa”?;

– taka instytucja powinna mieć charakter apolityczny, a więc nie ﬁnansowany z bu-

dżetu tylko np. przez fundację czy stowarzyszenie, pozwoliłoby to uniknąć podejrzeń

o polityczny charakter;

– instytut to fasada.

Można powiedzieć, że jak nie możemy poradzić sobie z wycho-

waniem to powołajmy kolejne instytucje.

W takim kontekście należy postawić przede

wszystkim pytanie: jaka będzie jego skuteczność?;

– powołanie instytutu to kolejny byt, który nie rozwiąże nabrzmiałych problemów

wychowawczych, Należałoby wykorzystać już istniejące ustawy rozporządzenia, zadbać

o ich pełną i konsekwentną realizacje.

Podam tylko jeden przykład.

W 2001 a później

w 2003 roku wydano rozporządzenie o prowadzeniu pomocy psychologicznej i pedago-

gicznej przez szkoły.

W ilu szkołach w Polsce są pedagodzy i psychologowie?

To rozpo-

rządzenie nałożyło na organ prowadzący jego realizacje.

Dlaczego tego nie zrealizowano,

bo nie było pieniędzy – a na nowy byt – instytut – są.

Za ﬁlozofem mogę powiedzieć „nie

twórzmy bytów ponad konieczność”, bo w tych kategoriach traktuję powołanie NIW;

– powołanie NIW to kolejna proteza polskiego systemu edukacji.

56

Stanowisko w sprawie projektu ustawy o Narodowy Instytucie Wychowania

Dyrektorzy Stowarzyszeni w Ogólnopolskim Stowarzyszeniu Kadry Kierowniczej

Oświaty z nadzieją przyglądają się każdemu działaniu na rzecz poprawy jakości wycho-

wania dzieci i młodzieży.

Dobre wychowanie naszych uczniów jest bowiem tym, co jest

jednym z celów każdej placówki oświatowej, nauczycieli i dyrektorów.

Popierając działania będące realizacją obowiązków państwa na rzecz:

– wspierania rodziny i szkoły w realizacji misji wychowania dzieci i młodzieży,

– propagowania wychowania rozumianego jako kształtowanie postaw i zachowań

młodego pokolenia, przygotowujących do odpowiedzialnego pełnienia ról rodzinnych

– kształtowania i umacniania cnót obywatelskich, a zwłaszcza postaw patriotycz-

nych, wyrastających z polskiej tradycji narodowej.

Stowarzyszeni stwierdzają, że działania te zogniskowane w Narodowym Instytucie

Wychowania nie będą skutecznie wpływały na wychowanie naszych uczniów.

Uważa-

my, ze główny cel jaki przyświeca Ustawodawcy – poprawa wychowania polskich dzieci

i młodzieży nie zostanie zrealizowany poprzez powstanie Instytutu.

W związku z tym negatywnie opiniujemy powstanie Narodowego Instytutu Wycho-

wania.

Jednocześnie, zgadzając się z zapisami projektu dotyczącymi konieczności realizacji

nia dzieci i młodzieży OSKKO wskazuje potrzebę wspierania tejże szkoły poprzez wypo-

sażenie szkół w możliwości skutecznych działań wychowawczych, tj.:

– rzetelne kształcenie przyszłych nauczycieli na studiach pedagogicznych, z koniecz-

nością odbywania przez nich długotrwałych praktyk lub wolontariatu w szkołach i in-

nych placówkach dla dzieci i młodzieży,

– ustanowienie obowiązku zatrudnienia pedagogów lub psychologów w szkole– co

najmniej na poziomie gminy,

– ustalenie standardów zatrudnienia nauczycieli i idące za tym zmniejszenie liczeb-

ności klas,

– nadzorowanie działań samorządów na rzecz racjonalizacji sieci szkół– zapobieganie

tworzeniu szkół bardzo licznych, dwuzmianowych, z nadmierną ilością uczniów, prze-

kazanie środków na organizację zajęć pozalekcyjnych dla uczniów, organizowanie świe-

tlic dla uczniów dojeżdżających i innych– popołudniowych,

– udostępnianie dzieciom i młodzieży boisk, sal gimnastycznych, pracowni kompu-

terowych.

Stowarzyszeni w Ogólnopolskim Stowarzyszeniu Kadry Kierowniczej apelują o po-

moc dla polskich szkół i placówek w miejscu ich funkcjonowania.

Pan Marek Piotrowski

W nawiązaniu do dyskusji i konsultacji społecznych dziesięć pytań do do-

kumentu „Projekt ustawa o Narodowym Instytucie Wychowania przyjętego

przez Radę Ministrów dnia 5 maja 2006 r.”.

Pytanie dotyczące uzasadnienia

Według uzasadnienia „Instytut ma być instytucją autonomiczną, działającą w opar-

ciu o ustawę.

Jego wysoki status odpowiadający randze problemu zostanie podkreślony

przez podporządkowanie go bezpośrednio Sejmowi RP.”

1.

Czy wyrażenie „w oparciu” nie błędem językowym (a może „na podstawie”)?

2.

Czy musimy z korzystać z najdroższej metody powołania instytutu, przecież jest

już w Ministerstwie Edukacji Departament Wychowania?

Według uzasadnienia „Powołanie Instytutu ma być jednym z przedsięwzięć, których

celem jest przełamanie kryzysu wychowawczego w naszym kraju.”

57

3.

Czy odwołanie się do kryzysu wychowawczego nie jest nieuzasadnioną histerią

mają na celu wprowadzenie atmosfery strachu, w której to atmosferze łatwiej wydawać

całkowicie nieefektywnie pieniądze podatników.

4.

Czy zamiast tworzyć histerię kryzysu wychowania nie lepiej zająć się wspieraniem

skutecznych metod nauczania matematyki i języka polskiego (jak dzieje się to w Wiel-

kiej Brytanii), których kryzys ujawniają od lat wyniki egzaminów po szkole podstawo-

wej, gimnazjum, a od nie dawna i podczas matury?

Pytania dotyczące pierwszego akapitu projektu do ustawy

Obowiązek państwa to reagowanie na zapotrzebowanie w rozwiązywaniu proble-

mów w szczególnym wypadku.

Tymczasem z tekstu projektu wynika, że państwo chce

pomagać wszystkim wierząc w swoją wszechmoc i wszechwładzę w rozwiązywaniu

problemów wychowawczych rodziny, a przecież nie wszyscy tej pomocy potrzebują, nie

wszyscy sobie tego życzą.

Zjawisko takie nazywamy omnipotencją władzy.

5.

Czy taka preambuła ustawy nie jest zagrożeniem swobód obywatelskich rodzi-

ców?

W pierwszym akapicie projektu ustawy występuje określenie „uniwersalne wartości”.

6.

Jaki jest związek użytego w ustawie określenia „uniwersalne wartości” i systemu

wartości, w jakim każdy z rodziców ma prawo wychowywać swoje dziecko?

Pytanie dotyczące Art. 2. ust. l.

Instytut jest państwową jednostką organizacyjną, prowadzącą działalność promocyj-

7.

Instytut zamierza prowadzić badania nad problemami wychowawczymi.

Należy

więc postawić pytanie: „czy badania prowadzone przez liczne uniwersytety, szkoły pe-

dagogiczne, i dziś coraz częściej, organizacje pozarządowe są złe, czy po prostu niewy-

godne ze względów politycznych.

Badania prowadzone przez uniwersytety i organizacje

pozarządowe wydają się być rozwiązaniem lepszym – właściwym dla naszych czasów

ponieważ większość z tych podmiotów działa według paradygmatu społecznego polega-

jącego na obronie autonomii jednostki i jej tożsamości jako opozycja wobec scentralizo-

wanej kontroli.

Pytanie dotyczące Art. 2.

Ust.

2.

Zadania Instytutu obejmują w szczególności: ...

4) promowanie:

dorobku myśli wychowawczej, b) wybitnych postaci jako powszechnie akceptowa-

nych wzorców osobowych,

8.

Promocja to ocena kwaliﬁkująca.

Czy to nie jest oczywisty objaw omnipotencji

władzy, która uważa, że jest w stanie przeprowadzić kwaliﬁkację wzorców osobowych.

a) treści przekazów medialnych,

9.

Czy to znaczy, że tematy zbiórek harcerskich mają być przekazywana do Instytu-

10.

Czy do działalności instytutu będą wykorzystane stare formularze „instytutu”

z ulicy Mysiej w Warszawie (dla młodszych słuchaczy urzędu cenzury działającego

PRL-u)?

czych dotycząca projektu ustawy o NIW

Nasz związek zawodowy w szczególny sposób zauważa konieczność korekty pew-

nych zjawisk społecznych w Polsce wpływających na przebieg wychowania naszych

dzieci.

W szczególności zauważamy ogólny dostęp dzieci i młodzieży do różnych mediów

przeznaczonych do innych kategorii wiekowych.

Zauważamy przede wszystkim zupełny

brak dyscypliny i odpowiedzialności dzieci i młodzieży za swoje czyny i wykroczenia.

58

Nasz związek zawodowy zrzeszający praktyków w pracy resocjalizacyjnej z nieletni-

mi przestępcami stwierdza bardzo duże rozluźnienie dyscypliny wśród młodzieży oraz

ich rodziców i otoczenia.

Tylko bezwarunkowe przestrzeganie ustalonych regulaminów i kodeksów

może spowodować poprawę sytuacji wychowawczej naszych dzieci i młodzieży.

W proponowanej ustawie o NIW brak jest jakichkolwiek uprawnień kontrolno-

-sprawczych czy restrykcyjnych, których może użyć proponowana instytucja a opinio-

dawcza jej działalność będzie zbyt kosztowna.

Moloch bez mocy sprawczej.

Nasz związek zawodowy daje negatywna opinię dla projektu tej ustawy, ale jednocze-

śnie wskazuje na konieczność powołania departamentu w MEN, który będzie się zajmo-

wał bieżąca analizą spraw wychowawczych naszej młodzieży na bazie min. informacji

nauczycieli, rodziców, związków zawodowych.

Wskazane byłyby co najmniej dwa w roku

posiedzenia Sejmowej Komisji ENiM analizującej aktualne zagrożenia sytuacji wycho-

wawczej w kraju ze wskazaniem dla MEN dalszych kierunków działań.

Pan Jan Popończyk:

Szanowni Państwo.

Jestem ﬁlozofem, wykładam ﬁlozoﬁę, zawodowo zajmuję się również zarządzaniem

zmianą oraz zarządzaniem kulturą organizacji.

Przysłuchując się dotychczasowej debacie, zwróciłem uwagę na fakt, że argumenta-

cja przeciwników Narodowego Instytutu Wychowania koncentruje się przede wszyst-

kim, jeżeli nie wyłącznie, na sprawach techniczno-organizacyjnych.

Umyka natomiast

istota zagadnienia, jakim jest cel działania Instytutu.

Otóż Instytut jest potrzebny przede wszystkim rodzicom.

Jest im potrzebny jako

instytucja ustalająca pewien wzorzec, do którego można odnieść proponowane na rynku

programy kształcenia i wychowania.

Tak jak Instytut Miar, podając powszechnie znany wzorzec miar i wag, nie narzu-

ca obowiązku posługiwania się nim w umowach prywatnych, lecz jedynie w ofercie pu-

blicznej, tak też ustalony wzorzec wychowawczy nie tylko nie musi, ale też nie powinien

być traktowany jako narzucany odgórnie, a jedynie jako stały punkt odniesienia dla

innych, nawet sprzecznych z nim, propozycji.

Każdy wzorzec musi zawierać skalę wartości, a taki system aksjologiczny jest prze-

cież wyrazem pewnej etyki.

Pewnej, gdyż nie ma etyki uniwersalnej, etyka (czyli inaczej

„ﬁlozoﬁa praktyczna”) jest bowiem tylko zbiorem zasad postępowania wywodzących się

z konkretnej ﬁlozoﬁi, zaś spór o różne ﬁlozoﬁe na poziomie pierwszych zdań które je

tworzą jest pozbawiony sensu: zdaniom tym nie przysługuje wartość prawdy lub fałszu,

nie są one zdaniami w sensie logicznym.

Jestem przekonany, że jeżeli zapytam teraz Państwa o deﬁnicję wolności, podobnie

jak pytam moich studentów, otrzymałbym cztery różne deﬁnicje, a przecież wszyscy

chcemy żyć w społeczeństwie ludzi wolnych.

Pytanie tylko, jak porównać propozycje

osiągnięcia tego stanu, jeżeli nie mamy jasności co do deﬁnicji tego, tak przecież po-

wszechnie używanego pojęcia.

Panujący chaos pojęciowy uniemożliwia rodzicom oraz (co równie ważne) nauczycie-

lom oraz dyrektorom szkół, dokonanie racjonalnej oceny czy porównania oferowanych

przez rynek oświatowy propozycji.

Tak więc, w imię ochrony pluralizmu w społeczeństwie.

Narodowy Instytut Wycho-

z RÓŻNYMI propozycjami, to znaczy propozycjami ROZRÓŻNIALNYMI, a więc porów-

nywalnymi pod pewnymi względami i w stosunku do czegoś – i tym „czymś” powinien

być wzorzec opracowany przez Instytut.

Inaczej nie mamy do czynienia z pluralizmem, tylko zwykłym chaosem programo-

wym, zaś rodzice, nauczyciele i dyrektorzy, zamiast móc wybrać lub opracować program

najbardziej im odpowiadający, również ze względu na spodziewane skutki, skazani są na

próby samodzielnego rozeznania się w zwykłym bałaganie.

59

Prezes Społecznego Towarzystwa Oświatowego Wojciech Starzyński:

Udział Społecznego Towarzystwa Oświatowego w wysłuchaniu publicznym

Debata o Narodowym Instytucie Wychowania jest w gruncie rzeczy debatą o tym, co

się dzieje w obszarze wychowania w polskich szkołach i placówkach oświatowych.

Od

dłuższego czasu właściwie wszyscy (politycy, nauczyciele, rodzice, pracownicy oświa-

towi oraz wiele osób niezwiązanych bezpośrednio ze szkołą) mówią o wielkim kryzysie

wychowawczym dotykającym oświatę, o kryzysie, który wyraźnie widać w codziennej

pracy szkoły.

Gorzej jest natomiast z określeniem jego przyczyn i z szukaniem środków

naprawczych.

Z dużym uproszczeniem można powiedzieć, że znaczna część nauczycieli,

pracowników oświaty prezentuje pogląd, iż wychowanie młodego pokolenia odbywa się

(i powinno się odbywać) głównie poza szkołą, że za kryzys wychowawczy odpowiadają

rodzice, rodzina, media i wszystko to, co się dzieje na zewnątrz szkoły.

Z kolei rodzice,

bardzo często, kierują swoje pretensje przede wszystkim w kierunku szkoły, uważając

że nie spełnia ona żadnej roli wychowawczej.

Czasem w ten sposób starają się przerzu-

cić na szkołę swoje problemy i niepowodzenia wychowawcze.

Nie szukając winnych (czy raczej odpowiedzialnych) za obecny stan należy stwier-

dzić, że o ile w ciągu ostatnich 17 lat udało się znacznie zwiększyć współczynnik skola-

ryzacji i wykształcenia młodego pokolenia, o tyle w sprawach wychowawczych zabrnę-

liśmy w ślepą uliczkę.

Dobrze więc, że rozpoczęła się szeroka dyskusja na ten temat,

dobrze że w tej dyskusji biorą udział wszyscy zainteresowani – również rodzice i ich

przedstawiciele.

Cieszę się, że w przygotowywanych aktach prawnych są proponowane

rozwiązania upodmiotawiające rady rodziców zgodnie z propozycjami przedstawianymi

przez wiele środowisk od kilkunastu lat.

Przedstawiciel Centrum Edukacji Obywatelskiej Jacek Strzemieczny

Wysłuchanie Publiczne „Rządowy projekt ustawy o Narodowym Instytucie

Wychowania”

Uważamy, że przyjęcie rządowego projektu Ustawy o Narodowym Instytucie Wycho-

dzieci i młodzieży” ma być rozwiązany poprzez stworzenie centralnej narodowej insty-

tucji „prowadzącej działalność promocyjną, badawczą i opiniodawczą w dziedzinie wy-

chowania dzieci i młodzieży” jest posunięciem błędnym.

Problemy wychowawcze występują na poziomie indywidualnego dziecka, rodziny,

społeczności lokalnej i szkoły.

Nadzieja, że Narodowy Instytut, instytucja centralna,

może wspierać 30 tysięcy szkół w tych złożonych zadaniach jest płonna.

Potrzebne są

rozwiązania systemowe, które odnoszą się do każdej, pojedynczej szkoły.

Takim obsza-

rem jest edukacja obywatelska, czyli przygotowywanie młodych Polaków do aktywności

obywatelskiej i społecznej.

Próba pominięcia edukacji obywatelskiej jako ważnej aktyw-

ności szkoły w proponowanym rozwiązaniu prawnym jest bardzo niepokojąca.

Jeszcze lepiej ilustrują ten problem działania nastawione na środowisko lokalne,

w którym dzieci i młodzież przebywają.

Obecnie w Polsce tragedią jest brak oferty mą-

drego spędzania czasu przez uczniów po lekcjach.

Szkoła tego nie zapewnia, gmina nie

traktuje tego jako swój problem.

Rodziny i szkoła potrzebują wsparcia w postaci oferty

zajęć pozalekcyjnych dla dzieci i młodzieży.

Lekceważenie tego zagadnienia jest przy-

czyną problemów wychowawczych, braku autorytetów, pomysłów na życie, często też

rezygnacji z nauki.

Pozostaje ulica, miejsce przed sklepem, a w dużych miastach cen-

trum handlowe.

To tutaj rozgrywa się walka o „wychowanie” nowego pokolenia.

Wielka szkoda, że pieniądze unijne na ten cel zostały tak skromnie rozdysponowane.

W obecnym okresie programowania na lata 2004-2006 wydano 10 milionów euro, a po-

zostałe przeznaczone na ten czas 60 milionów najprawdopodobniej w ogóle nie zostaną

wykorzystane.

I pieniądze te od roku 2004 są w dyspozycji MEN-u.

W proponowanym rozwiązaniu prawnym zupełnie pominięto samorządy terytorial-

ne jako podmioty, których działania dotyczą szeroko rozumianych spraw wychowania

dzieci i młodzieży.

Tymczasem podstawowym zadaniem samorządów jest tworzenie

60

warunków, w których przebiega wychowanie młodych osób.

Samorządy prowadzą nie

tylko szkoły, ale odpowiedzialne są za lokalną infrastrukturę kulturalną, sportową, re-

kreacyjną, bezpieczeństwo oraz pomoc społeczną na poziomie lokalnym.

Innymi słowy,

ponoszą odpowiedzialność za rozwój lokalny.

To właśnie władze samorządowe i kon-

kretni nauczyciele najlepiej orientują się w potrzebach swoich podopiecznych.

Dlatego

też, co jeszcze raz należy podkreślić, uważamy iż przekazanie tak rozległych i zróżnico-

wanych zadań instytucji działającej na poziomie centralnym jest rozwiązaniem, które

nie przyczyni się do pozytywnych zmian w wychowaniu i edukacji młodzieży.

Prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kierownik Zakła-

du Polityki Oświatowej i Edukacji Obywatelskiej Prof. dr hab. Kazimierz Przysz-

czypkowski oraz adiunkt na Wydziale Studiów Edukacyjnych dr Agnieszka Kozłowska-

-Rajewicz:

chowania

Wśród projektów ustaw dyskutowanych w tym roku przez Sejmową Komisję Eduka-

cji, Nauki i Młodzieży (ENM), znalazł się rządowy projekt ustawy o Narodowym Insty-

tucie Wychowania (druk 650) – instytucji ponad-resortowej i podlegającej bezpośrednio

Sejmowi.

Korzystając z możliwości publicznego wyrażenia opinii o projekcie, chcieli-

byśmy zgłosić swoje wątpliwości co do celowości powoływania Instytutu.

Po pierwsze,

zadania Instytutu zawarte w projekcie są już wykonywane przez różne instytucje.

Po

dawane koszty wydają się niedoszacowane.

Po czwarte, istnieją wątpliwości co do tre-

ści wychowawczych lansowanych przez Instytut – kto będzie je ustalał i czym będą się

w tym oświatowych.

Uzasadnienie opinii:

l.

Uwagi do zadań Instytutu.

Zdecydowana większość zadań Instytutu już jest realizowana przez różne instytu-

cje i organizacje.

Oto kilka przykładów.

Badania naukowe są prowadzone m.in. przez

szkoły wyższe i ośrodki PAN, podlegając kontroli, ﬁnansowaniu i recenzowaniu przez

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Ministerstwo to, podobnie jak Minister-

stwo Edukacji Narodowej, może ogłaszać konkursy na realizację konkretnych tematów

badawczych, w tym dotyczących wychowania, i poddawać spływające wnioski ustalonej

w środowisku naukowym procedurze weryﬁkacji.

Przejmowanie lub powielanie tych za-

dań przez Instytut Wychowania wydaje się bezcelowe.

Nie ma też w naszej opinii potrzeby informowania szkół i rodziców o celach wycho-

wawczych, o tym, jakie wartości należy promować – są one bowiem zapisane w usta-

wach, rozporządzeniach, statutach szkół i stowarzyszeń, ich wewnętrznych regula-

minach, i realizowane przez te instytucje i organizacje.

Być może cele te nie zawsze

są jednolite i spójne, ale ta różnorodność wyznawanych wartości jest gwarantowana

Konstytucją, i nie ma potrzeby ujednolicania ich przez centralne sterowanie – tym bar-

dziej, że biorąc pod uwagę cechy współczesnego świata, powinniśmy kształcić młodzież

w duchu tolerancji i różnorodności.

Nadmiarowe wydaje się też zadanie analizowania

przez Instytut i oceniania przekazów medialnych – robi to już Krajowa Rada Radiofonii

i Telewizji, a także niezależne stowarzyszenia dziennikarskie.

Powoływanie kolejnej in-

stytucji raczej nie uporządkuje i nie ułatwi pracy tym, które już działaj ą (m. in. CODN,

IBE i inne).

2.

Uwagi do uzasadnienia projektu.

stytutu jest „kryzys wychowawczy” oraz nieprzydatność nauk pedagogicznych w jego

rozwiązaniu.

Co do „kryzysu”, opinia w tej sprawie wydaje się przesadzona, historia

bowiem pokazała, że jest on problemem każdego pokolenia; dorośli kolejnych generacji

narzekają na młodzież, krytykując słabość ich charakterów i brak wartości.

Problemy

wychowawcze nie są zjawiskiem nowym, wynalazkiem naszych czasów, choć oczywiście

61

zmienia się ich treść.

To nie znaczy, że nie dostrzegamy tych problemów lub że je mar-

ginalizujemy.

Trudno też zaakceptować rozumowanie, w którym powodem powołania Instytutu

jest nieprzydatność pedagogiki, generującej „różnorodne, niespójne, a nawet sprzeczne

ze sobą koncepcje pedagogiczne”, które często mają „charakter eksperymentalny”.

Jako

przedstawiciele uniwersytetu chcielibyśmy zapewnić, że rolą nauki jest weryﬁkowanie

(różnorodnych) hipotez dotyczących funkcjonowania świata i prawideł nim rządzących,

a eksperyment to jedna z uznanych metod tej weryﬁkacji.

Proponowane koncepcje pedagogiczne, w tym wychowawcze są różnorodne, bo świat

jest różnorodny.

To, co dobre dla jednego dziecka, dla innego może być szkodliwe; me-

toda, która jest skuteczna w rękach jednego nauczyciela czy rodzica, stosowana przez

innego może przynieść mizerne rezultaty; trudno to rozstrzygać centralnie.

Nauki pe-

dagogiczne nie mogą zaproponować jednej, „słusznej” koncepcji wychowawczej – wyni-

ka to z deﬁnicji nauki.

Taka koncepcja byłaby wyrazem ideologii, a nie nauki.

3.

Uwagi dotyczące ﬁnansowania Instytutu

Stworzenie od nowa Instytutu o takiej randze i zadaniach, jak napisano w projek-

cie, wiąże się z ogromnymi kosztami.

Jest wątpliwe, czy podawane w uzasadnieniu 11

min złotych, z tego połowa na pensje, wystarczy, aby Instytut sprawnie działał, a są to

koszty tylko na rok 2007.

Tworzy to sytuację niepotrzebnego rozpraszania środków ﬁ-

nansowych, co w sytuacji niedoﬁnasowania szkół i uczelni może być mocno odczuwalne.

Bardziej celowe byłoby wydać te pieniądze na konkretne projekty, związane z rozwiązy-

waniem problemów wychowawczych.

Wzmocniłoby to te instytucje, które już działają

na rzecz wychowania młodzieży.

4.

Obawa przed ograniczaniem wolności obywatelskich.

Istnieje ryzyko, ze powołanie centralnej instytucji zajmującej się problemami wycho-

wania ograniczy wolność obywateli do wyboru takiej koncepcji wychowawczej, z jaką się

utożsamiają.

Zarówno światopogląd, jak i sposoby wychowania dzieci są prywatną spra-

wą obywateli – o ile nie są niezgodne z prawem.

Prawo jest wystarczającym ogranicze-

niem dla swobody w zakresie etyki i moralności, określając granice, na które zgadzają

się obywatele danego państwa.

Czytając projekt można odnieść wrażenie, że według jego autorów głównym celem

wychowania jest kształtowanie posłuszeństwa, a nie odpowiedzialności.

Posłuszeństwo

jednak ogranicza odpowiedzialność za swoje zachowanie, odpowiedzialność zaś uczy

umiejętności zachowania się w różnych sytuacjach, co jest istotą społeczeństwa obywa-

telskiego.

Podsumowując, nie kwestionujemy występowania ani wagi problemów wychowaw-

czych, ale uważamy, że powoływanie do życia centralnej instytucji ich nie rozwiąże.

W naszej opinii, wychowanie należy realizować in situ, czyli w miejscu, gdzie występu-

je problem, a nie zza biurka centralnego instytutu, który, poprzez różne mechanizmy,

może skłamać podległe instytucje do działań fasadowych, formalnej poprawności, nie

prowadzącej do rzeczywistego rozwiązania problemu, czyniąc szkołę swoiście wyizolo-

waną wyspą.

Dlatego wnioskujemy o odstąpienie od powoływania Instytutu.

Przedstawicielka ZNP Urszula Woźniak:

Art. 2 projektu ustawy o Narodowym Instytucie Wychowania określa zadania Insty-

tutu, wszystkie wymienione zadania mogą, powinny być bądź są wykonywane przez ist-

niejące instytucje oświatowe lub inne wymienione w większości w art. 2 pkt 7 projektu

ustawy, z którymi NIW zamierza współpracować.

Sugestia zawarta w ocenie skutków ﬁnansowych dla budżetu państwa i bu-

dżetu jednostek samorządu terytorialnego do projektu ustawy, iż NIW „ jako taki

dla zredukowania kosztów związanych z organizacją instytutu Minister Edukacji i Na-

uki przeanalizuje zadania statutowe podległych mu centralnych instytucji edukacyj-

nych pod kątem wyeliminowania ewentualnego pokrywania się ich zadań z zadaniami

62

Instytutu” w zasadzie oznaczać może likwidację niektórych z nich, gdyż zadania są

bardzo zbieżne.

Ponadto szereg zadań wymienionych w art. 2 wykonują instytucje inne

niż oświatowe, a tu eliminacja nie jest zapowiadana.

Jedyną nowością w art. 2 jest „ wspieranie instytucji wspomagających „, w przyszło-

nie pomagają rozwiązywać problemów wychowawczych.

Stwierdzenie to jest nieupraw-

nione, ale jest też wotum nieufności w stosunku do działających instytucji i nauczycieli

oraz podważa dorobek nauk pedagogicznych.

W oparciu o jaką wiedzę i kadrę z jakimi

kwaliﬁkacjami Instytut będzie więc prowadził swoją działalność?

Kwaliﬁkacje Prezesa

i zastępcy Prezesa Instytutu zostały określone w projekcie ustawy o NIW odpowiednio

w art.7 i art. 4. „ na stanowisko Prezesa Instytutu (jak również zastępcy Prezesa) może

wychowania dzieci i młodzieży oraz autorytetem osobistym” jak pokazuje życie do ta-

kich wymagań można dopasować każdego, niekoniecznie fachowca.

Dodatkowo „Prezes

nie dającej się pogodzić z godnościąjego urzędu.”, ale zastępca Prezesa może.

I w taki

sposób polityka wkracza w wychowanie.

Gdyby jednak przyjąć, iż mimo wszystko będą to fachowcy to rozumiem, że do tej

pory musieli gdzieś zdobywać doświadczenie w dziedzinie wychowania, a więc musigły-

nieć wiele wspólnego z krytykowanymi naukami pedagogicznymi.

Do projektu ustawy o NIW nie dołączono wymagań kwaliﬁkacyjnychdla100pracow-

i budżetu jednostek samorządu terytorialnego znajduje się sugestia, że wysokość

nio 5200 zł. ( brutto ), a wysokość tę ustalono na poziomie przewidywanego wykonania

również bazuje na wysoko kwaliﬁkowanej kadrze.

– Powołanie NIW jest bardzo kosztowne, o czym już była mowa.

– Antidotum na problemy wychowawcze nie może być kolejna Instytucja.

Zakła-

danie instytucji nie spowoduje automatycznie rozwiązania problemów, ale rozumiem,

że uspokoi czyjeś sumienia, bo coś zrobiliśmy.

Powołanie scentralizowanej instytucji,

uzurpującej sobie wyłączne prawo do wychowania patriotycznego jest znowu wotum

nieufności dla działających instytucji i nauczycieli.

Szkoły wszystkich poziomów i ro-

dzajów prowadzą pracę wychowawczą, corocznie opracowują!

wdrażają programy proﬁ-

laktyczno– wychowawcze.

Program wychowawczy musi być dostosowany do szkoły, jej

uczniów i środowiska, w którym działa.

Oczywiste jest, że wychowanie nie odbywa się

tylko w szkole, przede wszystkim w rodzinie, ale również w grupie rówieśniczej, w śro-

dowisku lokalnym itd., są to sytuacje dialogiczne albo sytuacje spotkań.

Instytucja ma

tu jak najmniej do powiedzenia, powinna jedynie wspierać te relacje, być absolutnie

zminimalizowana.

Fundamentalna jest oczywiście sprawa autorytetów, bo cierpimy

na ich deﬁcyt..

Potrzeba autorytetów jest ogromna, ale obok tych wielkich –moral-

nych, potrzebne są też małe, lokalne autorytety.

Jednak gdzie młodzi ludzie mają ich

szukać, jeśli co dzień w toku walki politycznej, niszczy się autorytety?

Jako praktyk

powiem, ze młodzież z reguły buntuje się przeciwko narzucaniu im jedynych, słusz-

nych racji.

Skutki mogą być nieprzewidywalne.

A swoją drogą.

Jak się ma patriotyczne

wychowanie, mające się przejawiać między innymi intensyﬁkacją nauczania historii

Polski i języka polskiego do innych działań ministerstwa takich jak tzw. „amnestia”

maturalna, do faktu, że egzamin dojrzałości może zdać uczeń który nie zdał egzaminu

z języka ojczystego?

– W uzasadnieniu do projektu ustawy o NIW deklarujecie państwo, ze stworzycie

nienia ; zaczną doświadczać na co dzień, pełnego dobrostanu psychicznego (co-

kolwiek to znaczy).

Po prostu magia i zrobią to jak rozumiem reprezentanci środowisk

pedagogicznych, które do tej pory sobie z tym problemem nie radziły?

63

– W jednym się natomiast zgadzam, że wychowanie dzieci i młodzieży nie polega

na pouczaniu i różnego rodzaju „akcjach” (a z czym mamy do czynienia w przypadku

NIW-u?) i jak Państwo twierdzicie świadomość tego musi być upowszechniana zwłasz-

cza wśród rodziców i nauczycieli.

Nauczyciele doskonale to wiedzą, a w jaki sposób

chcecie oddziaływać na rodziców?

– Na koniec jeszcze krótka uwaga; w ocenie skutków regulacji w pkt.2 merytoryczne

opinie (częściowo jednak uwzględnione) ZNP i Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Kadry

Kierowniczej Oświaty, a więc organizacji reprezentujących ogromną rzeszę nauczycieli

określiliście Państwo bardzo krótko – „nie są trafne”.

Pozwolę sobie więc, używając słów Pana Premiera powiedzieć: teraz już wiem, że nie

dacie się przekonać,, że białe jest białe, a czarne jest czarne” Oczywiście wiem, że Pan

Premier się przejęzyczył, ale to takie „freudowskie”.

Przedstawiciele Krajowego Forum Oświaty Niepublicznej Krystyna Starczewska

i Jan Wróbel:

Stanowisko Krajowego Forum Oświaty Niepublicznej w sprawie projektu

Ustawy o powołaniu Narodowego Instytutu Wychowania

jektu Ustawy o powołaniu Narodowego Instytutu Wychowania.

i placówkom oświatowym w sposób obligatoryjny programów wychowawczych i metod

go w Polsce powinien zmierzać w odwrotnym kierunku: wzmacniania, a nie osłabiania,

autonomii dyrektorów szkół i Rad Pedagogicznych.

Tylko bowiem zagwarantowana

ja twórczemu rozwiązywaniu problemów wychowawczych, a nie powielaniu narzuca-

nych odgórnie ideologicznych stereotypów.

byłoby niepotrzebnym marnotrawstwem publicznych pieniędzy.

Pieniądze przeznaczo-

instytucji, bez bezpośredniego wpływu na autentyczny proces wychowania, lepiej by-

łoby przeznaczyć na konkretne cele wychowawcze, takie na przykład jak wzmocnienie

doradztwa psychologicznego w szkołach, organizację zajęć dodatkowych dla dzieci ze

środowisk edukacyjnie zaniedbanych, dokształcanie nauczycieli, realizację ciekawych

żeniem dla autonomii szkół, albo będzie instytucją fasadową marnotrawiącą publicz-

Dyrektor SP nr 1 Wołczynie Celina Zając:

Kryzys w wychowaniu, który następuje w czasach współczesnych, spowodowany jest

wieloma czynnikami.

Dom rodzinny i szkoła z pewnością stanowią fundament i są pod-

walinami dobrego wychowania, musza być wspierane przez politykę państwa..

Współ-

czesny rozwój cywilizacji, a w szczególności osiągnięcia techniczne, informatyczne i ko-

munikacyjne, niosą ze sobą wiele zagrożeń w wychowaniu dzieci i młodzieży.

Oczekuję, że powołanie Narodowego Instytutu Wychowania ma na celu poszukiwa-

nie i wdrażanie sposobów rozwiązania kryzysu w procesie wychowania.

W SP nr 1 im. M.K. w Wołczynie (woj. opolskie), której jestem dyrektorem, od 5 lat

realizuję własny program autorski – wychowanie patriotyczne.

Efektami realizacji tego

64

programu są m.in.: wybudowanie obelisku upamiętniającego oﬁary II W.

Św. I pomordo-

wanych na Wschodzie (pod nim ziemia z Katynia), cykliczna pomoc świąteczna rodakom

z Ukrainy, ratowanie polskich nekropolii w Kołomyi i Żytomierzu, ścisła współpraca ze

Związkiem Sybiraków i Weteranów Wojny, poznawanie „białych plam” z historii Polski,

kultywowanie obrzędów i tradycji.

W tym roku na temat wychowania w mojej szkole powstała praca licencjacka na Uni-

wersytecie Opolskim, której badania obrazują pozytywne efekty wychowania patrio-

tycznego.

(Inspiracja – pobyt 5-letni na Ukrainie i patriotyzm tamtejszych Polaków).

Posługując się tym przykładem pragnę pokazać, że współczesna polska szkoła ma

ogromną autonomię i ona właśnie tworzy program wychowawczy przy zaangażowaniu

dyrekcji, nauczycieli i rodziców.

Wiem, że wiele szkół w Polsce ma doskonałe programy

autorskie, które są realizowane i mało upowszechnione.

Mam nadzieje, że powołanie

przez Sejm RP Narodowego Instytutu Wychowania miałoby służyć również upowszech-

nianiu najlepszych programów wychowawczych, inspiracjom, ale przede wszystkim

praktycznej pomocy tym, którzy za wychowanie odpowiadają.

Na dziś potrzebna nam

konkretna działalność: – lepsza organizacja praktyk studenckich, – spotkania dyrekto-

rów, nauczycieli i pedagogów szkolnych celem wymiany doświadczeń i szukania rozwią-

zań, – wspieranie ﬁnansowe realizacji autorskich programów i wreszcie organizowanie

wolnego czasu poprzez ciekawe zajęcia pozalekcyjne.

Nauczyciele i wychowawcy, pedagogowie, rodzice w większości znają przyczyny pro-

blemów wychowawczych, lecz środki zaradcze, jakie mogą podejmować są ograniczone.

Liczę, że NIW w tej kwestii również wspomoże polską szkołę.

Jakże często dziś dyrekto-

rzy i nauczyciele są zmuszeni zabiegać o środki pozabudżetowe na realizację w/w celów,

podczas gdy czas ten mogliby przeznaczyć swoim wychowankom.

Liczę, że NIW wesprze nasze działania również w tej sferze oraz będzie miał wpływ

na podniesienie prestiżu i autorytetu nauczyciela i wizerunku szkoły.

Pokładam dzieję, że NIW zajmie się wspieraniem wychowania w rodzinie mam na

myśli wpływanie na powodzenie długofalowej polityki prorodzinnej, gdzie MATKA wy-

chowująca dzieci otrzyma godziwy zasiłek, a nie – zostawiając dzieci – wyjedzie do pracy

za granicę.

Najłatwiej jest „robić nic”, a tych, co chcą coś robić – krytykować.

Wyrażam

swoją aprobatę powołania NIW, bo – moim skromnym zdaniem – stanowić on będzie

światełko w tunelu, a „TAKI BĘDĄ RZECZYPOSPOLITE, JAKIE JEJ MŁODZIEŻY

CHOWANIE”.

Przedstawicielka Konfederacji Stowarzyszeń Nauczycielskich dr Janina Zawa-

dowska:

Wysłuchanie Publiczne w dniu 22 sierpnia 2006 w sprawie Narodowego In-

stytutu Wychowania (NIW)

l.

Odstąpienie od idei objęcia obowiązkiem wychowania przedszkolnego

pięciolatków jest wielkim krokiem wstecz w realizacji programu wychowa-

nia dzieci, w dodatku, że jak informował min.

Zieliński, zostały na to zarezerwowane

pieniądze w wysokości 61 min zł.

Stwierdzenie, że „pozostawiamy wybór rodzicom” wy-

głoszone niedawno przez min.

Giertycha świadczy o zupełnej nieznajomości sytuacji na

wsi, gdyż tam przedszkoli po prostu nie ma.

Zobligowany do tworzenia przedszkoli wójt

musi je tworzyć, w przypadku braku takiego zapisu –tylko może!

Rodzice nie mają więc

w czym wybierać!

Sądzę, że zajęcie się rozwojem wychowania przedszkolnego

to niezwykle ważne zadanie NIW.

2.

Działalność NIW nie znajdzie przełożenia na sytuację w szkole, jeżeli

nie zmieni się sposób kształcenia nauczycieli w zakresie przygotowania ich

do zawodu.

Środki na NIW lepiej byłyby zużyte na uczelniach kształcącym

nauczycieli – bez nich najlepsze programy pozostaną martwym zapisem!

3.

Jeśli maturę można zdać mając l punkt z polskiego lub historii, to wy-

chowanie patriotyczne będzie bardzo trudnym zadaniem!

4.

Zgodnie z preambułą ustawy o systemie oświaty „Nauczanie i wychowanie –re-

65

sady etyki”.

Jednakże ten chrześcijański system wartości ma w naszym kraju

weł II miał jednoznaczną opinię, inną niż politycy rządzących partii: był jej przeciw-

ny, czemu wielokrotnie dawał wyraz.

gera, dziś Papieża Benedykta XVI czytamy:

2358. ZNACZNA LICZBA mężczyzn i kobiet przejawia głęboko osadzone

skłonności homoseksualne.

OSOBY TAKIE NIE WYBIERAJĄ SWEJ KONDY-

czenie.

POWINNO SIĘ JE TRAKTOWAĆ Z SZACUNKIEM, WSPÓŁCZUCIEM

I DELIKATNOŚCIĄ.

POWINNO SIĘ UNIKAĆ WOBEC NICH JAKICHKOL-

WIEK OZNAK NIESŁUSZNEJ DYSKRYMINACJI.

(Pallotinum 1994, str. 532)

Chcę tu wyrazić mój niepokój, czy programy wychowawcze opracowywane

homoseksualizmu będą zakazane, tak jak zakazana jest książka Rady Europy

„Kompas”?

5.

W art. 4.5 i 7.1 Ustawy o NIW dotyczącym kwaliﬁkacji prezesa NIW i jego za-

stępcy czytamy, że funkcje te może piastować „obywatel polski wyróżniający się

autorytetem osobistym”.

Należałoby przewidzieć wymaganie KWALIFIKACJI MERYTORYCZNYCH

kandydata, jak w przypadku kandydatów w innych oświatowych placówkach

centralnych (CODN, CKE), szczególnie, że placówka nie tylko ma tworzyć

programy, ale i prowadzić lub zlecać badania oświatow