corpora: wikisources-pl

text:
Bielidło, biała mączka do bielenia twarzy.

Już od wieków na Zachodzie elegantki ciemnej cery pociągały twarz, a nawet szyję, gors i plecy bielidłem, a policzki po bielidle różem.

Potem i białe z przyrodzenia niewiasty jeszcze bielszemi okazać się pragnęły.

Zwyczaj ten z Anglii, Francyi i Niemiec przeszedł do Polski, gdzie już w XVI wieku Budny o nim wspomina, a w XVIII Krasicki.

W Polsce jednak, tak zapewne jak i zagranicą, nie był to nigdy zwyczaj powszechny, ale głównie po miastach i w wyższym świecie praktykowany.

Szlachcianki wiejskie, zwykle z natury rumiane, nie znały go prawie.

Łukasz Gołębiowski w latach 1820 — 30 pisze: „Nasze kobiety wyrzekły się podobnież bielidła, ani się wstydzą bladawej niekiedy, albo smagłej cery, i wiele na tem zyskują“.


text:
←Akt I Nora

Akt II

Henryk Ibsen Akt III→

Scena 1 – Scena 2 – Scena 3 – Scena 4 – Scena 4 – Scena 5 – Scena 6 – Scena 7 – Scena 8 – Scena 9 – Scena 10 – Scena 11 – Scena 12

Ten sam pokój.

— W kącie przy fortepianie stoi choinka ustrojona z opalonemi świeczkami.

Na sofie leży okrycie Nory.

NORA. (sama).

NORA.

(chodzi niespokojnie po pokoju, wreszcie zatrzymuje się przy sofie i bierze okrywkę.

Po chwili kładzie ją znowu na sofie).

Ktoś idzie (zbliża się do drzwi i słucha).

Nie, nikt.

Naturalnie, dziś w pierwszy dzień świąt nikt nie przychodzi...

I jutro także.

— Może jednak.(Otwiera drzwi i wygląda).

Nie, nic niema w skrzynce od listów (powraca).

Co za dzieciństwo.

To przecież być nie może.

To niepodobieństwo.

Wszakże mam troje drobnych dzieci.

NORA, MARYANNA (z wielkiim pudłem wchodzi z lewej strony).

MARYANNA.

Znalazłam wreszcie pudło z kostiumem.

NORA.

Dziękuję, postaw to na stole.

MARYANNA.

Ale nie jest on w zupełnym porządku.

NORA.

Chciałabym go podrzeć na stotysięcy strzępów.

MARYANNA.

Mój Boże, toż przecież rzeczy łatwe do naprawienia, tylko trochę cierpliwości.

NORA.

Pójdę poprosić pani Linden, żeby mi pomogła.

MARYANNA.

Chce pani znowu wyjść na tak okropny czas?

Pani się zaziębi... będzie chora.

NORA.

Ach !

jakby to dobrze było.

Co robią dzieci?

MARYANNA.

Bawią się robaczki gwiazdkowemi podarkami.

NORA.

Czy często o mnie pytają?

MARYANNA.

Są przecież przyzwyczajone zawsze być z mamą.

NORA.

Ale odtąd ja nie będę mogła tak wiele z niemi przebywać.

MARYANNA.

Małe dzieci do wszystkiego się przyzwyczają.

NORA.

Tak sądzisz?

Myślisz więc, że zapomniałyby o matce, gdyby ich zupełnie rzuciła?

MARYANNA.

Mój Boże!... zupełnie rzuciła!..

NORA.

Powiedz mi, Maryanno... nieraz zastanawiałam się nad tem, jak mogłaś własne dziecko zdać na obcych ludzi.

MARYANNA.

Musiałam, skoro chciałam być mamka maleńkiej Nory.

NORA.

Ale, żeś tego chciała?

MARYANNA.

Skoro mogłam dostać tak dobre miejsce.

Kiedy biednej dziewczynie zdarzy się wypadek, to musi takie miejsce uważać za szczęście.

Ten zły człowiek nie pomógł mi w niczem.

NORA.

Twoja córka musiała o tobie zapomnieć.

MARYANNA.

Wcale nie.

Pisała do mnie, kiedy przystępowała do konfirmacyi i kiedy szła za mąż.

NORA.

(ściska ją).

Kochana Maryanno, byłaś dla mnie prawdziwą matką, gdym była maleńką.

MARYANNA.

Bo też biedna mała Nora nie miała innej matki.

NORA.

A gdyby moje dzieci nikogo innego nie miały, jestem przekonaną, że byłabyś także...

Ot szaleństwo!

szaleństwo! (otwiera pudło).

Idź do nich.

Teraz ja muszę...

Zobaczycie jutro, jak mi wtem będzie ślicznie.

MARYANNA.

No.

już to żadna na tym balu nie będzie tak piękną, jak pani (wychodzi na lewo).

NORA.

(wydobywa ubiór z pudła, ale rzuca go po chwili).

Och!

gdybym tylko wyjść mogła.

Żeby tu nikt nie przyszedł.

Żeby tymczasem nic w domu nie zaszło.

:Jestem dziecinna, przecież nie przyjdzie nikt.

Niema o czem myśleć...

Trzeba mufkę wygładzić.

Śliczne rękawiczki...

Precz z tem wszystkiem...

Raz dwa, trzy (krzyczy).

Ach!

to on idzie (chce iść ku drzwiom, ale pozostaje na miejscu niepewna).

NORA, PANI LINDEN ( wchodzi z przedpokoju, gdzie się rozebrała ).

NORA.

Ach!

to ty!

Czy niema tam nikogo innego?

Jak to ślicznie, żeś przyszła.

PANI LINDEN.

Słyszałam, żeś była w mojem mieszkaniu i o mnie pytała.

NORA.

Tak, wstąpiłam przechodząc.

Potrzeba mi twojej pomocy.

Siadaj tu na kanapie i obacz.

Jutro jest bal kostiumowy, u Steinbergów, tu zaraz nad nami, a Robert chce, ażebym się przebrała za rybaczkę neapolitańską i zatańczyła tarantellę, której się nauczyłam na Capril

PANI LINDEN.

Aj!

aj!

to będzie zupełne przedstawienie.

NORA.

Robert sobie tego życzy.

Patrz, oto cały strój.

Robert kazał go zrobić we Włoszech ale jest trochę rozdarty i sama nie wiem...

PANI LINDEN.

Zaraz przyprowadzimy go do porządku, tylko garnirunki odpruły się gdzieniegdzie...

Igły i nici.

Otóż mamy wszystko, co nam potrzeba,

NORA.

Jakaś ty dobra!

PANI LINDEN.

(szyjąc).

Więc się jutro przebierasz.

Więc Noro, przyjdę tu jutro na chwilę, ażeby cię ubraną zobaczyć.

Zapomniałam też podziękować ci za ten miły wczorajszy wieczór.

NORA.

(wygląda i przebiega pokój).

Ach!

wczoraj nie było mi tu tak dobrze jak dawniej...

Trzeba ci było wcześniej do stolicy przyjechać.

Już to Robert umie dom urządzić ładnie i przyjemnie.

PANI LINDEN.

I ty także, jak sądzę...

Nie darmo jesteś córką swego ojca.

Ale powiedz mi, czy doktór Rank jest zawsze tak posępny jak wczoraj wieczór!

NORA.

Tak.

Wczoraj jednak było to szczególniej uderzające.

Cierpi on na jakąś bardzo niebezpieczną chorobę.

Biedny, schnięcie mlecza pacierzowego.

Trzeba, żebyś wiedziała, iż ojciec jego był szkaradnym człowiekiem!

utrzymywał kochanki i już nie wiem co robił, ale z tego powodu syn jego jest chorowity od dzieciństwa.

PANI LINDEN.

(opuszcza robotę na kolana).

Ale Noro, skądżeś ty się dowiedziała takich rzeczy.

NORA.

(przechadzając się).

Ba!

kiedy się miało troje dzieci, widywało się kobiety mające niejakie wiadomości lekarskie, one zawsze opowiadają różne rzeczy.

PANI LINDEN.

(szyje, znowu krótkie milczenie).

Czy doktór Rank tu codzień przychodzi?

NORA.

Codzień.

Jest to najlepszy przyjaciel Roberta, a także i mój.

Doktór Rank tak jakby należał do rodziny.

PANI LINDEN.

Powiedz mi jednak, czy on jest zupełnie w porządku?

Zdaje mi się, że chętnie mówi komplementa?

NORA.

To prawda.

Jakżeś to zaraz spostrzegła!

PANI LINDEN.

Gdyś mi go wczoraj przedstawiła, zaręczał, iż nieraz słyszał tutaj moje imię, tymczasem wiedziałam, że twój mąż wcale nie wiedział, kto ja jestem.

Jakimże sposobem doktór Rank?..

NORA.

Prawda, ale widzisz, Robert kocha mnie tak szalenie, iż chce mieć mnie na wyłączną własność, jak się wyraża.

A w pierwszych czasach był zazdrosny o każdą kochaną przezemnie osobę, o jakiej tylko wspomniałam.

Więc naturalnie nie mówiłam mu nic takiego, ale za to z doktorem Rankiem plotę wszystko, co mi na myśl przyjdzie, bo on mnie tak chętnie słucha.

PANI LINDEN.

Droga Noro, ty jeszcze w wielu rzeczach jesteś dzieckiem.

Ja jestem trochę starszą od ciebie i mam więcej doświadczenia, więc powiem ci, żeś tej rzeczy z doktorem powinna koniec położyć.

NORA.

Jakiej rzeczy?

PANI LINDEN.

Wczoraj mówiłaś o bogatym wielbicielu, któryby ci zapisał pieniądze.

NORA.

Tak, ale niestety, taki nie istnieje wcale.

Więc cóż dalej?

PANI LINDEN.

Czy doktór ma majątek?

NORA.

Nie.

PANI LINDEN.

I żadnych obowiązków?

NORA.

Żadnych.

Ale...

PANI LINDEN.

I codziennie u was bywa?

NORA.

Codziennie.

PANI LINDEN.

Jakżeż człowiek tak dobrze wychowany może być tak niedelikatnym?

NORA.

Nie rozumiem cię wcale.

PANI LINDEN.

Nie udawaj, Noro, czy sądzisz, że nie odgadłam, od kogoś pożyczyła tysiąc osiemset talarów.

NORA.

Oszalałaś!

I ty w to wierzysz?

Przyjaciel domu, który tu codzień bywa, Jakieżby to wytworzyło przykre stosunki!

PANI LINDEN.

Więc to nie on?

naprawdę?

NORA.

Nie, zaręczam ci.

Nawet mi to nigdy przez głowę nie przeszło.

On?., a przytem nie miał wówczas nic do pożyczenia.

Dopiero później spadła na niego sukcesya.

PANI LINDEN.

Było to w każdem razie bardzo dla ciebie szczęśliwie, droga Noro.

NORA.

Nie, doprawdy nigdy nie przyszłoby mi na myśl prosić doktora Ranka, chociaż dobrze wiem, że gdybym spróbowała...

PANI LINDEN.

Tego naturalnie nie zrobisz.

NORA.

Broń Boże.

Sądzę też, że to nie będzie potrzebne.

Jestem jednak przekonaną, że gdybym tylko powiedziała...

PANI LINDEN.

Po za plecami twego męża.

NORA.

Muszę się oswobodzić z tamtego interesu, który był także zawarty za jego plecami.

Muszę się oswobodzić.

PANI LINDEN.

Mówiłaś to już wczoraj.

Jednakże...

NORA.

(chodząc tu i tam).

Mężczyzna zawsze lepiej takie rzeczy prowadzi niż kobieta.

PANI LINDEN.

A najlepiej własny mąż.

NORA.

Niedorzeczność.

(Stoi w miejscu).

Kiedy kto zapłaci cały swój dług, odbiera weksel.

Nieprawdaż?

PANI LINDEN.

Naturalnie.

NORA.

I może go podrzeć na drobne części i spalić ten brudny, obrzydliwy świstek.

PANI LINDEN.

(przestaje szyć, patrzy na nią badawczo i powstaje zwolna).

Ty coś kryjesz przedemną?

NORA.

Czy to po mnie widać?

PANI LINDEN.

Od wczoraj rana coś ci się przytrafiło, Noro?

Co takiego?

NORA.

(zbliża się do niej).

Krystyno! (słucha).

Cicho, Robert powraca.

Idź do pokoju dziecinnego, Robert szycia znosić nie może.

Maryanna ci pomoże.

PANI LINDEN.

(zbierając rzeczy).

Dobrze, ale pamiętaj, że nie odejdę, dopóki się szczerze nie rozmówimy (wychodzi na lewo, w tejże chwili Helmer wchodzi z przedpokoju).

NORA, HELMER.

NORA.

(biegnie naprzeciw niego).

Czekałam na ciebie z utęsknieniem, Robercie.

HELMER.

Czy była szwaczka?

NORA.

Nie, tylko Krystyna pomaga mi doprowadzić kostium do porządku.

Zobaczysz, jak ślicznie będę wyglądała.

HELMER.

Był to z mojej strony pomysł szczęśliwy.

NORA.

Wspaniały!

Ale to także ładnie z mojej strony, że na tobie polegam.

HELMER.

(bierze ją pod brodę).

Ładnie z twojej strony... że polegasz na własnym mężu.

No!

no!

bzduro, wiem, żeś tego nie myślała.

Ale niech i tak będzie, wypróbujesz sama.

NORA.

Chcesz teraz iść do pracy?

HELMER.

Tak (pokazując stos aktów).

Widzisz, byłem w banku (kieruje się ku drzwiom swego pokoju).

NORA.

Robercie!

HELMER.

(zatrzymując się) Cóż?

NORA.

Gdyby tak twoja wiewióreczka prosiła cię o coś grzecznie, bardzo serdecznie.

HELMER.

To Co?

NORA.

Gdybyś to zrobił?

HELMER.

Muszę wprzód wiedzieć, o co chodzi.

NORA.

Wiewióreczka podskoczyłaby w górę i wyprawiała najweselsze dziwy, gdybyś tylko chciał być dobrym, serdecznym.

HELMER.

No, powiedzże czego chcesz?

NORA.

Skowronek napełniłby wszystkie pokoje swym śpiewem.

HELMER.

Przecież i teraz to robi.

NORA.

Jak elf tańczyłabym w promieniu księżyca.

HELMER.

Noro, to przecież nie to o co prosiłaś mnie dziś rano.

NORA.

(zbliżając się).

To właśnie, Robercie, ja proszę tak usilnie.

HELMER.

Masz odwagę wznawiać ten przedmiot.

NORA.

Ty musisz spełnić moję prośbę.

Musisz Günthera pozostawić na zajmowanym urzędzie.

HELMER.

Droga Noro, miejsce jego przeznaczyłem pani Liaden.

NORA.

Tak, to bardzo ładnie z twojej strony, ale zamiast Günthera, musisz kogo innego oddalić.

HELMER.

To rzecz nie do uwierzenia.

Dlatego, żeś przyrzekła nierozważnie powiedzieć za nim słówko, ja miałbym...

NORA.

Nie dlatego, Robercie.

Tu idzie o ciebie.

Ten człowiek jest współpracownikiem niegodziwych czasopism!

powiedziałeś mi to sam.

On może ci zrobić wiele złego, ja go się strasznie boję...

HELMER.

Rozumiem, to dawne wspomnienia napełniają cię strachem.

NORA.

Co chcesz powiedzieć?

HELMER.

Naturalnie, myślę o twoim ojcu.

NORA.

Tak, tak.

Przypomnij sobie tylko, co źli ludzie pisali o nim w dziennikach, jak go okropnie oszkalowali.

Sądzę, że byliby wymogli jego dymisyę, gdyby rząd nie był ciebie wydelegował do sprawdzenia oskarżeń i gdybyś ty nie miał tyle dobrej woli.

HELMER.

Droga Noro, jest różnica pomiędzy mną a twoim ojcem, on nie był bez zarzutu w sprawach służbowych, tymczasem mnie z tej strony dotknąć nie można i mam nadzieję, że tak zawsze będzie.

NORA.

Och!

czy ty nie pojmujesz, co źli ludzie wymyślić mogą.

Teraz, kiedy moglibyśmy żyć tak spokojnie, tak szczęśliwie bez troski i ty i ja i dzieci, dlatego proszę cię usilnie...

HELMER.

To właśnie, że się tak za nim wstawiasz, nie pozwala mi go zatrzymać.

W banku już wiedzą, że chcę dać dymisyę Güntherowi.

A teraz powiedzianoby, że nowy dyrektor banku daje się powodować żonie.

NORA.

To i cóż?

HELMER.

Gdyby mój mały uparciuch postawił na swojem — bo chodzi mu o to tylko — ośmieszyłbym się wobec całego personelu banku i dał powód do mniemania, że cudzym wpływom ulegam.

Wierz mi, skutki tego mniemania zaraz dałyby mi się uczuć.

A do tego są jeszcze powody, które czynią obecność Günthera w banku niemożliwą, dopóki ja jestem dyrektorem.

NORA.

Jakie powody?

HELMER.

Mógłbym nie zważać na jego moralne braki...

NORA.

Nieprawdaż, Robercie?

HELMER.

Jak słyszałem stał się on nawet przydatnym, ale jest to jeden z tych towarzyszów lat młodych, którzy w późniejszem życiu są bardzo zawadliwi.

Dość powiedzieć, że się tykamy, a on z najwyższym brakiem taktu wyjeżdża z tem zawsze wobec świadków.

— Wyobraża sobie, że ma prawo do poufałego tonu, mówi np. "Ty Helmerze".

Przyznaję się, że mi to sprawia prawdziwą przykrość i uczyniłoby w końcu moje położenie w banku nieznośnem.

NORA.

Robercie, nie mówisz tego na seryo.

HELMER.

Nie?

Dlaczego nie?

NORA.

Nie, bo to są małoznaczące względy.

HELMER.

Co mówisz?

małoznaczące.., Za cóż mnie masz?

NORA.

Nie, nie, Robercie, cóż znowu, właśnie dlatego...

HELMER.

Nazywasz małoznaczącemi moje powody, więc i ja małoznaczącym być muszę.

To tak...

Trzeba temu raz koniec położyć.

(Idzie do drzwi od przedpokoju i woła).

Heleno.

NORA.

Czego chcesz?

HELMER.

(szukając pomiędzy aktami).

Raz koniec położyć temu wszystkiemu.

CIŻ I HELENA.

HELMER.

(do Heleny).

Oddaj ten list posłańcowi, niech go zaraz zaniesie.

Adres jest na kopercie.

Oto pieniądze.

HELENA.

Zaraz (wychodzi z listem).

NORA, HELMER.

HELMER.

(porządkując akty).

Tak, mój mały uparciuchu.

NORA.

(Jakby nieprzytomna).

Robercie, co to za list?

HELMER.

Dymisya Güthera.

NORA.

Cofnij ten list, Robercie, czas jeszcze.

Ach!

uczyń to, cofnij go.

Uczyń to dla mnie, uczyń to dla siebie samego, dla naszych dzieci.

Słyszysz, Robercie, uczyń to.

Ty nie wiesz, jakie dla nas następstwa ten list sprowadzić może.

HELMER.

Za późno.

NORA.

Tak, za późno.

HELMER.

Droga Noro, przebaczam ci tę trwogę, chociaż w gruncie rzeczy jest ona dla mnie obelżywą.

Tak jest.

To obelga lękać się dla mnie zemsty jakiegoś tam pokątnego doradcy.

Przebaczam ci jednak, bo widzę w tem dowód twej wielkiej miłości (ściska ją).

Tak być musi, moja najdroższa, niech się dzieje, co chce, bądź pewną, że w danym razie znajdę zawsze odpowiednią siłę i, co wypadnie, potrafię wziąć na siebie.

NORA.

(z nagłym przestrachem).

Co przez to rozumiesz?

HELMER.

Wszystko.

NORA.

(z postanowieniem).

Nie, to nigdy nie będzie.

HELMER.

Dobrze więc, ciężar rozdzieliliśmy między siebie, jak należy mężowi i żonie (ściska ją).

Jeszcze nie jesteś zadowoloną?

No, no, no, nie miej tych przerażonych oczów gołąbki — przecież to wszystko istnieje tylko w wyobraźni...

Teraz powinnaś przegrać tarantelę i wprawiać się na tamburynie, ja zamknę się w moim gabinecie, pozamykam drzwi i nie będę nic słyszał.

Możesz hałasować, ile ci się podoba (ode drzwi odsuwa się i mówi).

A jak Rank przyjdzie, wie, gdzie mnie szukać (żegna ją z uśmiechem z aktami wchodzi do swego gabinetu i drzwi zamyka).

NORA, potem RANK, a później HELENA.

NORA.

(przerażona stoi jakby skamieniała szepcząc).

On-by to mógł zrobić.

Tak, on-by to zrobił naprzekór wszystkim i wszystkiemu.

Nie, nigdy!

przenigdy!

Lepiej wszystko inne.

Wyjścia!

Ratunku! (słychać dzwonek w przedpokoju).

Doktór Rank!

Raczej wszystko inne, cokolwiek byćby mogło (przesuwa ręką po twarzy, stara się sama siebie opanować, idzie ku drzwiom wchodowym i otwiera je.

Rank wchodzi w futrze, które wiesza.

Podczas następującej sceny zaczyna się ściemniać).

Dobry wieczór, doktorze, poznałam twój sposób dzwonienia.

Nie idź pan teraz do Roberta, bo zdaje mi się, że ma robotę.

RANK.

A pani?

NORA.

(zamyka za nim drzwi i wraca do pokoju).

Ja?

dla pana mam zawsze godzinkę czasu.

RANK.

Dziękuję, będę korzystał z pani przyjaźni, póki będę mógł.

NORA.

Co to ma znaczyć, dopóki pan będzie mógł?

RANK.

Czy to panią przestrasza?

NORA.

Jest to dziwne wyrażenie.

Czy nam co zagraża.?

RANK.

Coś, na co byłem oddawna przygotowany, choć nie sądziłem, że tak prędko nastąpi.

NORA.

(chwytając go za ramię).

Co takiego, musisz mi pan powiedzięć.

RANK.

(siadając przy piecu).

Tu idzie o mnie, i na to rady niema.

NORA.

(oddychając swobodniej).

Więc to pan, który...

RANK.

A któżby inny?

Na co się samemu okłamywać?

Jestem najnędzniejszym z pomiędzy moich pacyentów.

W tych dniach robiłem ogólny przegląd mego wewnętrznego stanu.

Jestem kompletnym bankrutem.

Nim miesiąc minie, będę zapewne na cmentarzu pastwą robaków.

NORA.

Fi, co pan za okropne rzeczy wygadujesz!

RANK.

Rzecz jest istotnie okropną, a najgorszem jest to, że poprzedzi ją wiele innych okropności.

Jeszcze muszę niektóre okoliczności dokładnie zbadać, a gdy to uczynię, będę mniej więcej wiedział, kiedy rozkład się zacznie...

Na ten wypadek małe ostrzeżenie.

Wykwintna natura Helmera ma tak niewypowiedziany wstręt do wszystkiego, co brzydkie, że nie chcę go widzieć przy mojem łożu.

NORA.

Ależ doktorze...

RANK.

Nie chcę go mieć przy sobie pod żadnym pozorem.

Zamknę przed nim drzwi, i skoro tylko przekonam się, że jest źle, przyślę mu swój bilet, na którym nakreślę krzyż.

Wówczas będziecie wiedzieli, że rozpoczęły się okropności zniszczenia.

NORA.

Jesteś pan dziś niemożliwym, a mnie tak miło, gdy pana widzę w dobrem usposobieniu.

RANK.

Kiedy się widzi śmierć przed sobą?...

I tak pokutować za cudze grzechy...

Gdzież tu sprawiedliwość?

Tak jest w każdej rodzinie, w taki lub inny sposób widzimy niczem nieubłagane zadośćuczynienie.

NORA.

(zatyka sobie uszy).

Niedorzeczność!

weselej!

weselej!

RANK.

Tak, ta cała historya rzeczywiście warta śmiechu.

Mój biedny szpik pacierzowy musi pokutować za wesołe oficerskie życie ojcowskie.

NORA.

(przy stole po lewej stronie).

Słyszałam, że on bardzo lubił szparagi i pasztety z gęsich wątróbek?

RANK.

I trufle.

NORA.

I trufle?

podobno ostrygi także?

RANK.

Ostrygi!

ostrygi!

ma się rozumieć!

NORA.

A także portwein i szampana.

Jaka to smutna rzecz, że te wszystkie delikatesy są tak szkodliwe!

RANK.

A zwłaszcza, że szkodzą tym, co w ich spożyciu nie mieli żadnego udziału.

NORA.

Ach!

to najsmutniejsze!

BANK.

(spogląda na nią badawczo).

Hm!

NORA.

(po chwili).

Czemu się pan uśmiechnął?

RANK.

Nie; to pani się uśmiechnęła.

NORA.

Nie, to ty, doktorze.

RANK.

(powstając).

Jesteś pani przebieglejszą, niż sądziłem.

NORA.

Jestem też dziś bardzo do żartów usposobioną.

RANK.

Tak się zdaje.

NORA.

(kładąc mu obie ręce na ramionach).

Kochany, dobry doktorze!

śmierć cię nie wydrze mnie i Robertowi.

RANK.

Tę stratę przebolejecie łatwo.

Ci, co odchodzą, idą w zapomnienie szybko.

NORA.

(patrząc na niego niespokojnie).

Tak pan myśli?

RANK.

Zawiązuje się nowe stosunki, a wtedy...

NORA.

Kto zawiązuje nowe stosunki?

RANK.

No, pani i Helmer, skoro tylko mnie nie będzie.

Zdaje mi się nawet, że już jesteście na tej drodze.

Skąd się ta wczoraj wieczór wzięła ta pani Linden?

NORA.

Aha!

Nie jesteś pan przecież zazdrosny o biedną Krystynę?

RANK.

Właśnie że jestem.

Ona tu będzie w domu moją następczynią.

Ta pani prawdopodobnie...

NORA.

Cyt!

nie tak głośno!

jest tam...

RANK.

Dziś także, widzi pani.

NORA.

Poprawia mój kostium.

Boże mój, co pan dzisiaj gada! (siada na kanapie).

Bądź-że rozsądnym, doktorze; obaczysz jutro, jak ładnie zatańczę, a wolno ci wyobrazić sobie, że czynić to będę tylko dla ciebie, no... naturalnie i dla Roberta — to się rozumie samo przez się (wyjmuje różne rzeczy z pudełka).

Siadaj tu, doktorze, pokażę ci coś.

RANK.

(siadając).

Cóż takiego?

NORA.

Patrz pan tylko.

Widzi pan?

RANK.

Pończochy jedwabne.

NORA.

Cielistego koloru.

Alboż nie śliczne?

Tylko teraz trochę ciemno; ale jutro...

Nie, nie, nie, teraz obaczysz tylko stopę.

No, zresztą z mojej łaski możesz pan całe pończoszki obejrzeć.

RANK.

Hm!

NORA.

Czemuż pan ma tak krytykujący wyraz?

Sądzisz może, iż nie będą dobrze leżeć?

RANK.

O tem nie mogę mieć wyobrażenia.

NORA.

(spogląda na niego przez chwilę).

Fi!

wstydź się pan (uderza go pończochami po uszach).

Ma pan za to! (chowa je do pudełka).

RANK.

Jakież tam jeszcze śliczności miałem oglądać?

NORA.

Nic pan więcej nie zobaczysz, bo się zachowujesz niewłaściwie (nucąc, szuka pomiędzy rzeczami).

RANK.

(po chwili milczenia).

Kiedy tak spokojnie siedzę tu z panią, przychodzi mi na myśl, cobym robił, gdybym nie miał tak przyjaznego domu.

NORA.

(z uśmiechem).

Widzę, że panu jest u nas dobrze.

RANK.

(ciszej, oglądając się).

I być zmuszonym to wszystko porzucić!...

NORA.

Dzieciństwo!

Nie porzucisz nas pan.

RANK.

(jak wyżej).

I nie módz nawet pozostawić po sobie marnego znaku wdzięczności; zaledwie to poczucie, że czegoś brakuje... puste miejsce, które po mnie zajmie pierwszy lepszy.

NORA.

A gdybym też o coś poprosiła?

Nie?

nie?

RANK.

O co?

NORA.

O wielki dowód przyjaźni.

RANK.

Tak, tak.

NORA.

A raczej o wielką, bardzo wielką przysługę.

RANK.

Chociaż raz uszczęśliwiłabyś mnie pani.

NORA.

Pan nie wie, o co chodzi?

RANK.

To powiedz pani.

NORA.

Nie mogę, doktorze; chodzi o rzecz nadzwyczajną i nie o same przysługę, ale także o radę i pomoc...

RANK.

Tem lepiej.

Nie mogę pojąć, co pani ma na myśli; powiedz-że wszakże: posiadam twoje zaufanie?

NORA.

Nikomu tak nie ufam, jak panu.

Jesteś moim najlepszym przyjacielem i dlatego się panu zwierzę.

Musisz mi dopomódz do ukrycia czegoś.

Pan wie, jak gorąco Robert mnie kocha; nie wahałby się ani chwili poświęcić za mnie życia.

RANK.

(nachylając się ku niej).

Noro!... czy sądzisz, że to on jeden?

NORA.

(która drgnęła).

Że to...

RANK.

Że to on jeden z radością za ciebie dałby życie?

NORA.

(smutnie).

Aa!

tak.

RANK.

Poprzysiągłem sobie, że musisz się o tem dowiedzieć, zanim was na zawsze porzucę.

Lepsza sposobność zdarzyć się nie mogła...

Noro!

teraz wiesz wszystko i wiesz także, że nikomu, tak jak mnie, zaufać nie możesz.

NORA.

(wstaje i mówi spokojnie).

Puść mnie pan.

RANK.

(posuwa się przed nią, ale pozostaje na miejscu).

Noro!...

NORA.

(we drzwiach od przedpokoju).

Heleno, podaj lampę (idzie do pieca).

Kochany doktorze, źle postąpiłeś.

RANK.

(powstając).

Żem kochał tak głęboko, jak tylko można kochać?

Czyż to jest zły postępek?

NORA.

Nie; tylko żeś mi to powiedział.

To było niepotrzebne...

RANK.

Co pani mówi?

wiedziałaś więc?...(Helena wchodzi z lampą, stawia ją na stole i wychodzi).

RANK.

Noro!... pani Helmer!...

Wiedziałaś więc o tem?

NORA.

Czy ja wiem sama, com wiedziała albo nie wiedziała?

Tego powiedzieć nie umiem.

Ach!

doktorze, jakże niezręcznie postąpiłeś!

Było to tak piękne!

RANK.

W każdym razie, teraz masz pani pewność, że jestem ci oddany ciałem i duszą.

Mów więc.

NORA.

(patrząc na niego).

Jakto?

i teraz...

RANK.

Proszę panią, powiedz mi, o co-to idzie?

NORA.

Teraz już tego powiedzieć nie mogę.

RANK.

Niech-że mnie pani tak nie karze; pozwól mi uczynić dla siebie wszystko, co tylko jest w mocy ludzkiej.

NORA.

Teraz już pan nic dla mnie uczynić nie może...

A potem, nie potrzebuję żadnej obcej pomocy.

To były tylko przywidzenia...

Naturalnie... (siada w fotelu na biegunach i patrzy na niego z uśmiechem.)

Piękny z pana przyjaciel, doktorze.

Powiedz sam, czy ci nie wstyd teraz przy świetle lampy.

RANK.

Nie, doprawdy.

Tylko może mi należy odejść, odejść na zawsze?

NORA.

Tego nie potrzeba.

Możesz pan u nas bywać, jak dotąd.

Wiesz pan przecież, że Robert bez pana obejść się nie może.

RANK.

Tak, ale pani...

NORA.

Mnie zawsze tak miło widzieć pana u siebie.

RANK.

To właśnie doprowadziło mnie do fałszywego kroku.

Jesteś pani dla mnie zagadką.

Zdawało mi się nieraz, że równie chętnie żyłabyś ze mną, jak z Helmerem.

NORA.

Bo widzi pan, można jednego kochać, a lubić towarzystwo drugiego.

RANK.

Jest w tem coś prawdy.

NORA.

Kiedy jeszcze byłam w domu, kochałam ojca nad wszystko, a jednak z największą przyjemnością uciekałam nieraz do służących, bo one mnie nigdy nie moralizowały i tak tam było wesoło!

RANK.

Aha, więc ja je zastąpiłem.

NORA.

(powstaje z żywością i biegnie ku niemu).

Drogi, kochany doktorze, ja tego wcale nie myślałam, możesz jednak sobie wyobrazić, że z Robertem jest mi nieraz tak, jak z ojcem...

HELENA.

(wchodzi z przedpokoju).

Łaskawa pani... (mówi coś cicho da Nory i podaje jej bilet).

NORA.

(patrząc na bilet).

Ach! (kładzie go do kieszeni).

RANK.

Coś nieprzyjemnego?

NORA.

Nie, wcale nie; to tylko... tylko mój kostium.

RANK.

Jakto?

tu przecież leży.

NORA.

Ach!

tak... ale to to inny, który... obstalowałam go...

Robert o tem nie wie.

RANK.

Otóż i owa wielka tajemnica.

NORA.

Tak, tak; idź pan do męża, jest tam w drugim pokoju i zatrzymaj go tak długo, aż...

RANK.

Bądź pani spokojna, nie wymknie mi się. (idzie do pokoju Helmera).

NORA.

(do Heleny).

Więc czeka w kuchni?

HELENA.

Tak, wszedł tylnemi wschodami.

NORA.

Czyś nie powiedziała, że mam gości?

HELENA.

Powiedziałam, ale to nic nie pomogło.

NORA.

Nie chciał odejść?

HELENA.

Nie, dopóki się z panią nie zobaczy.

NORA.

Wprowadź go tu, tylko po cichu, i nie mów o tem nikomu; to niespodzianka dla mego męża.

HELENA.

Rozumiem. (wychodzi).

NORA.

Rzecz okropna zbliża się, zbliża.

Nie, nie, to stać się nie może.

(Podchodzi do drzwi Helmera i zamyka je na klucz.

Helena wprowadza Günthera przez przedpokój i drzwi za nim zamyka.

Günther ubrany jest w podróżne futro, wysokie buty i czapkę futrzaną).

NORA, GÜNTHER.

NORA.

(idąc naprzeciw niego).

Mów pan cicho, mąż jest w domu.

GÜNTHER.

Cóż, może przecież...

NORA.

Czego pan chcesz ode mnie?

GÜNTHER.

Ostatecznej odpowiedzi.

NORA.

Więc mów prędko.

O co idzie?

GÜNTHER.

Pani wie, że dostałem dymisyę.

NORA.

Nie mogłam temu przeszkodzić; walczyłam za panem do ostatka, bez skutku.

GÜNTHER.

Więc mąż pani nie kocha.

Wie, co mogę względem pani uczynić, a przecież się odważył...

NORA.

Więc pan myśli, że ja-bym mu to powiedziała?

GÜNTHER.

Tego nie pomyślałem; taką męską odwagą nie poszczyci się wcale mój dobry Robert HELMER.

NORA.

Panie Günther, wymagam, ażebyś pan odzywał się o moim mężu z szacunkiem.

GÜNTHER.

Naturalnie, z całym należnym szacunkiem.

Skoro jednak łaskawa pani trzyma to w takiej tajemnicy, sądzę, że trochę lepiej niż wczoraj pojmuje, czego się właściwie dopuściła.

NORA.

Więcej, niż-by mi to pan mógł objaśnić.

GÜNTHER.

Taki zły prawnik, jak ja...

NORA.

Czegóż pan chce?

GÜNTHER.

Zobaczyć, co się z panią dzieje, pani HELMER.

Przez cały dzień myślałem o pani.

Taki marny pokątny doradca, taki — krótko mówiąc — taki człowiek, jak ja, ma także trochę tego, co nazywają sercem.

NORA.

Dowiedź pan go, pomyśl o moich dzieciach.

GÜNTHER.

Czy pani mąż o moich pomyślał?

Dajmy temu pokój.

Chciałem tylko pani powiedzieć, że nie potrzebujesz brać tego tak bardzo do serca.

Najprzód ja z mojej strony nie zrobię z tego użytku.

NORA.

Nie prawdaż?

wiedziałam o tem.

GÜNTHER.

Rzecz może się wcale nie rozgłaszać i być załatwioną między nami trojgiem.

NORA.

Mój mąż nigdy o tem wiedzieć nie powinien.

GÜNTHER.

Jakżeż to pani zataisz?

Czy jesteś w możności mnie spłacić?

NORA.

Nie w tej chwili.

GÜNTHER.

Albo może wystarasz się pani w tych dniach o tę sumę.

NORA.

Nie jestem w stanie się wystarać.

GÜNTHER.

Teraz też nie na wiele by się zdało, bo choćbyś pani nawet miała całą gotówkę w ręku, nie oddałbym wekslu.

NORA.

Powiedz mi pan, co z nim chcesz zrobić?

GÜNTHER.

Zachować go tylko u siebie.

Nikt obcy się o tem nie dowie.

Gdyby jednak pani dojść miała do rozpaczliwego postanowienia...

NORA.

Tak uczynię.

GÜNTHER.

Gdyby pani miała męża i dzieci porzucić.

NORA.

Albo coś jeszcze gorszego zrobić...

NORA.

Skąd pan o tem wiesz?

GÜNTHER.

...

I wszystko naraz porzucić...

NORA.

Skąd pan wiesz, że taką rzecz zamierzam?

GÜNTHER.

Tacy, jak my, po większej części mają z początku takie zamiary.

Ja miałem je także, tylko brakło mi odwagi...

NORA.

(zaledwie słyszalnym głosem).

Mnie brak jej także.

GÜNTHER.

(z widoczną ulgą).

Nieprawdaż?...

Zbraknie pani odwagi... pani także?...

NORA.

Nie, nie...

GÜNTHER.

Byłoby też to wielkiem szaleństwem.

Skoro tylko domowa burza przeminie...

Mam w kieszeni list do pani męża.

NORA.

I wszystko jest w nim powiedziane.

GÜNTHER.

Z wszelka możliwa względnością.

NORA.

(szybko).

On nie powinien nigdy dostać tego listu.

Niech go pan podrze.

Dam pieniądze.

GÜNTHER.

Przepraszam panią, mówiłem już...

NORA.

Nie mówię o pieniądzach, którem panu winna.

Powiedz mi pan, jakiej sumy żądasz od mego męża?

Ja ją panu dam.

GÜNTHER.

Nie żądani od męża pani pieniędzy.

NORA.

Więc czegóż?

GÜNTHER.

Chcę się podnieść, chcę 'się rehabilitować, i w tem może mi być mąż pani pomocnym.

Od półtora roku nie popełniłem żadnego nieszlachetnego czynu, a przez ten cały czas znajdowałem się w bardzo trudnych warunkach.

Starałem się tylko o to, bym mógł się dźwignąć; rad byłem, że pracą mogłem posuwać się naprzód krok za krokiem.

A teraz mnie wypędzono.

Ja nie chcę znów żebrać łaski.

Mówię pani, że podnieść się muszę...

Ja muszę wrócić do banku... i wrócić na wyższy urząd.

Mąż pani musi to zrobić.

NORA.

On tego nigdy nie zrobi.

GÜNTHER.

Zrobi.

Znam ja go, nie odważy się inaczej postąpić.

A skoro raz pozostanę, obaczy pani!

rok nie upłynie, a będę prawą ręką dyrektora.

Wówczas nie Robert Helmer, ale Henryk Günther będzie bank prowadził.

NORA.

Do tego nie dojdziesz pan nigdy.

GÜNTHER.

Pani chciałabyś może...

NORA.

Tak, teraz nie zbraknie mi odwagi.

GÜNTHER.

Nie przestraszysz mnie pani...

Osoba tak wykwintna...

NORA.

Obaczy pan, obaczy pan.

GÜNTHER.

Może rzucisz się pani pod lód, w tę czarną, zimną wodę?

Na wiosnę wypłynęłabyś oszpeconą do niepoznania, bez włosów...

NORA.

Nie przerazisz mnie pan.

GÜNTHER.

Ani też pani mnie.

Takich rzeczy się nie robi.

A przytem na cóżby się to zdało?

I tak mam go w ręku.

NORA.

Jakto?

i wówczas, gdybym już...

GÜNTHER.

Zapomina pani, że odemnie zależy twoje dobre imię.

NORA.

(oniemiała spogląda na niego).

GÜNTHER.

No, jesteś pani ostrzeżoną.

Nie popełniaj szaleństwa.

Oczekuję wiadomości od Helmera, skoro tylko list mój odbierze.

A pamiętaj pani, że to właśnie twój mąż popchnął mnie na tę drogę.

Tego mu nigdy nie daruję.

Zegnam panią, (wychodzi przez przedpokój).

NORA, potem PANI LINDEN.

NORA.

(biegnie do drzwi, uchyla je i ducha).

Odchodzi.

Nie rzuca listu.

Nie, nie, niepodobna, żeby to uczynił.

(Uchyla lepiej drzwi).

Cóż to znaczy?

Stoi w miejscu, zamiast zejść ze wschodów.

Czy się namyśla?

Czyżby?... (list wpada do skrzynki, potem słychać oddalające się kroki Günthera).

NORA.

(ze stłumionym okrzykiem biegnie przez pokój ku kanapie; krótkie milczenie).

List jest w skrzynce!

(powraca dc drzwi i spogląda na nią).

Leży tam!

Robercie!

Robercie!

jesteśmy zgubieni!

PANI LINDEN.

(wchodzi z kostiumem z lewej strony).

No, już wszystko w porządku.

Może przymierzysz?

NORA.

(cicho i z przejęciem).

Krystyno!

chodź tutaj!

PANI LINDEN.

(rzuca suknie na kanapę).

Co tobie?

Jesteś tak pomieszana!

NORA.

Chodź tutaj.

Czy widzisz ten list?

Tam, widzisz, po za kratką, w skrzynce?

PANI LINDEN.

Widzę.

NORA.

To list od Günthera.

PANI LINDEN.

Noro!

To Günther ci pożyczył pieniędzy?

NORA.

Tak; a teraz Robert dowie się o wszystkiem.

PANI LINDEN.

Wierz mi, Noro, to będzie dla was najlepiej.

NORA.

Nie wiesz wszystkiego: ja sfałszowałam podpis.

PANI LINDEN.

Boże miłosierny!

NORA.

Teraz tylko jedno, Krystyno.

Ty będziesz moim świadkiem.

PANI LINDEN.

Jakim świadkiem?

Cóż ja...

NORA.

Gdybym dostała pomieszania zmysłów, a to nastąpić może...

PANI LINDEN.

NORA.

Albo gdyby się wydarzyło coś... coś podobnego... gdyby mnie tu nie było...

PANI LINDEN.

Jakże możesz przypuszczać...

NORA.

Wówczas zaświadczysz, że to nieprawda.

Wiem dobrze, co mówię, mam zdrowe zmysły i powiadam, że nikt o tem nie wiedział.

Ja sama wszystko zrobiłam.

Nie zapomnij o tem, Krystyno.

PANI LINDEN.

Nie zapomnę.

Ale tego wszystkiego nic a nic nie rozumiem.

NORA.

Nie możesz zrozumieć.

Najdziwniejsze dopiero się stanie.

PANI LINDEN.

Najdziwniejsze?

NORA.

Tak, najdziwniejsze.

A to takie straszne, to stać się nie może pod żadnym warunkiem.

PANI LINDEN.

Pójdę zaraz rozmówić się z Güntherem.

NORA.

Nie chodź do niego, on ci co złego zrobi.

PANI LINDEN.

Był czas, kiedy zrobiłby wszysko dla mojej miłości.

NORA.

On?

PANI LINDEN.

Gdzie on mieszka?

NORA.

Czy ja wiem?

A! (szuka w kieszeni).

Tu jest jego bilet.

Tylko ten list!

ten list!

CIŻ i HELMER za drzwiami.

HELMER.

(w swoim pokoju stuka do drzwi).

Noro!

NORA.

(z okrzykiem przerażenia).

Co to jest?

Czego chcesz odemnie?

HELMER.

Czegóż się boisz?

Przecież nie wchodzimy, boś drzwi zasunęła.

Może przymierzasz kostium?

NORA.

Tak, tak przymierzam.

Ślicznie mi w nim, Robercie.

PANI LINDEN.

(przeczytawszy bilet).

Mieszka tu zaraz na rogu.

NORA.

To się już na nic nie zda.

Jesteśmy zgubieni.

List jest już w skrzynce.

PANI LINDEN.

A kluczyk jest u twego męża?

NORA.

Zawsze u niego.

PANI LINDEN.

Günther musi ten list odebrać, zanim będzie przeczytany i musi wynaleźć jakiś pozór.

NORA.

Robert właśnie zwykł w tym czasie...

PANI LINDEN.

Przeszkodź mu.

Idź do niego, ja powrócę jak najprędzej. (wychodzi szybko przez przedpokój).

NORA.

(otwiera drzwi od pokoju męża, otwiera je i zagląda).

Robercie!

NORA, HELMER, potem RANK, potem PANI LINDEN i HELENA.

HELMER.

(za drzwiami).

Więc w końcu można wyjść ze swego pokoju?

Chodź, Ranku, obaczymy. (we drzwiach) Cóż to?

NORA.

Jakto, Robercie?

HELMER.

Rank zapowiadał mi przebranie.

RANK.

(we drzwiach).

Tak mi się zdawało; musiałem się mylić.

NORA.

Dopiero jutro wieczór wolno wam będzie mnie podziwiać.

HELMER.

Noro, jesteś tak pomieszaną...

Możeś się wprawiała w tarantellę?

NORA.

Jeszcze nie.

HELMER.

Jednak to potrzebne.

NORA.

Koniecznie potrzebne, ale bez twojej pomocy się nie obejdę; zapomniałam zupełnie.

HELMER.

Zaraz, przypomnimy to sobie.

NORA.

Dopomóż mi, Robercie.

Obiecałeś mi to, a ja się tak boję.

Takie wielkie towarzystwo...

Dziś musisz mi cały wieczór poświęcić.

Nie będziesz dziś pracował; nie ruszysz nawet pióra.

Nieprawdaż, najdroższy?

HELMER.

Obiecałem ci; dziś jestem na twoje usługi, moje bezradne biedactwo.

Hm!

prawda, muszę jednak wprzódy... (idzie ku drzwiom wchodowym).

NORA.

Czegóż tam chcesz?

HELMER.

Zobaczę tylko, czy niema jakich listów.

NORA.

Nie, nie, nie, nie rób tego, Robercie!

HELMER.

Dlaczegóż?

NORA.

Proszę cię, tam nic niema.

HELMER.

Pozwól mi tylko zajrzeć. (chce iść).

NORA.

(przy fortepianie uderza pierwsze akordy tarantelli),

HELMER.

(zatrzymując się).

Aha!

NORA.

Nie będę jutro mogła tańczyć, jeśli dziś próby nie zrobię.

HELMER.

Dobrze, dobrze, skoro tego pragniesz (siada do fortepianu).

NORA.

(wyjmuje z pudła tamburyno i długi pstry szal, którym się drapuje szybko, potem wybiega na przód sceny).

No, grajże, będę teraz tańczyć.

(Helmer gra, Nora tańczy, Rank stoi przy fortepianie za Helmerem i patrzy na nią).

HELMER.

(grając).

Wolniej, wolniej.

NORA.

Inaczej nie mogę.

HELMER.

Nie tak gwałtownie, Noro.

NORA.

Tak właśnie być powinno.

HELMER.

(przestając grać).

Nie, nie, to nie idzie.

NORA.

(śmiejąc się i wstrząsając tamburynem).

A co?

czy nie mówiłam?

RANK.

Ja grać będę.

HELMER.

(powstając).

Dobrze, ja będę nią lepiej kierował.

(Rank siada przy fortepianie i gra; Nora tańczy ze rozrastającą gwałtownością.

Helmer staje przy piecu i robi ciągle tańczącej uwagi; ona zdaje się ich nie słyszeć; włosy jej rozwiązują się i spadają na ramiona; ona nie zważa na to i tańczy dalej.

Wchodzi pani Linden).

PANI LINDEN.

(staje we drzwiach, jak wryta).

Ach!

NORA.

(tańcząc).

Wesoło tutaj, Krystyno!

HELMER.

Najdroższa, tańczysz, jakby to szło o śmierć lub życie.

NORA.

Bo też tak jest.

HELMER.

Przestań, Ranku, to czyste szaleństwo...

Przestań, mówię.

(Rank grać przestaje i Nora zatrzymuje się nagle).

HELMER.

(idąc do niej).

Nie do uwierzenia; zapomniałaś zupełnie.

NORA.

(rzucając tamburyno).

Widzisz sam.

HELMER.

Potrzeba tu gruntownej nauki.

NORA.

Więc widzisz.

Musisz mi pomagać do wprawiania się aż do ostatniej chwili.

Czy mi to przyrzekasz?

HELMER.

Z pewnością.

NORA.

I dsiś i jutro będziesz myślał tylko o mnie?

Nie odpieczętujesz żadnego listu?

nie otworzysz nawet skrzynki?...

HELMER.

Aha!

lękasz się jeszcze tego człowieka!

NORA.

Lękam się także...

HELMER.

Widzę, że musi tam już być list od niego,

NORA.

Nic nie wiem; tak mi się zdaje, ale ty teraz nic czytać nie będziesz, nie przykrego nie powinno nas spotkać, dopóki nie będzie po wszystkiem.

RANK.

(cicho do Helmera).

Nie trzeba jej się sprzeciwiać.

HELMER.

(obejmując ją).

Niechże się stanie, dziecko, według twej woli.

Dopiero jutro, po przetańczeniu.

NORA.

Odzyskasz swobodę.

HELENA.

(we drzwiach na prawo).

Podane do stołu.

NORA.

Podasz wino szampańskie, Heleno.

HELENA.

Dobrze, proszę pani. (wychodzi).

HELMER.

Aj!

aj!

prawdziwa uczta!

NORA.

Tak jest, uczta z szampanem aż do samego rana. (wołając).

Heleno!

podaj makaroniki, dużo makaroników — ten jeden raz.

HELMER.

(bierze ją za ręce).

No, no, bez tej dzikiej ochoty.

Bądź-że, jak dotąd, moim ślicznym skowroneczkiem.

NORA.

Będę, będę.

Idź teraz do jadalni z doktorem.

Krystyno, pomóż mi ułożyć włosy.

RANK.

(po cichu, odchodząc teraz z Helmerem).

Nie można się przecież niczego złego spodziewać — niczego... rozumiesz?

HELMER.

Niczego, mój drogi.

To tylko ta dziecinna trwoga, o której ci mówiłem. (wychodzą na prawo).

NORA.

Cóż?

PANI LINDEN.

Wyjechał.

NORA.

Zrozumiałam to po tobie.

PANI LINDEN.

Wróci dopiero jutro wieczór.

Zostawiłam mu kartkę.

NORA.

Nie trzeba było tego robić.

Niczemu nie przeszkodzisz.

Jest to w gruncie piękna rzecz oczekiwać jakiegoś cudu.

PANI LINDEN.

Czegóż ty oczekujesz?

NORA.

Ty tego nie pojmiesz.

Idź tam do nich, ja przyjdę za chwilę, (pani Linden wychodzi do jadalni).

NORA, potem HELMER.

NORA.

(stoi przez chwilę, usiłując zapanować nad sobą, potem patrzy na zegarek).

Piąta.

Siedem godzin do północy i jeszcze dwadzieścia cztery godzin do drugiej północy.

I będzie po tarantelli.

Dwadzieścia cztery i siedem.

Jeszcze trzydzieści jeden godzin życia.

HELMER.

(we drzwiach na prawo).

Gdzież to mój skowroneczek?

NORA.

(biegnie ku niemu z otwartemi ramionami).

Jest, jest.

Akt III

Henryk Ibsen

Ten sam pokój.

Stół stojący przy kanapce wraz z otaczającemi go krzesłami jest wysunięty na środek.

Na stole pali się lampa.

Drzwi do przedpokoju stoją otworem.

Z góry dochodzi muzyka taneczna.

(Pani Linden siedzi przy stole i niespokojnie przerzuca książkę; usiłuje czytać, ale zdaje się nie módz zebrać uwagi, co chwila podnosi oczy od książki i nasłuchuje potem, wchodzi Günther).

PANI LINDEN.

(spoglądając na zegarek).

Niema go jeszcze, a czas wielki.

Gdyby też... (nasłuchuje znowu).

Ach!

otóż i on (otwiera ostrożnie drzwi wchodowe).

Słyszę kroki na wschodach.

(Szeptem).

Wejdź pan.

Niema tu nikogo.

GÜNTHER.

(we drzwiach).

Znalazłem w domu kartkę od pani, co to znaczy?

PANI LINDEN.

Muszę natychmiast z panem pomówić.

GÜNTHER.

Tak?

zara i tutaj?

PANI LINDEN.

U mnie to niepodobna, nie mam osobnego wejścia.

Chodź pan, jesteśmy sami zupełnie; służące śpią, a Helmer jest z żoną na balu.

GÜNTHER.

(wchodząc).

Doprawdy, Helmerowie tańczą dziś w wieczór?

PANI LINDEN.

Dlaczegóżby nie mieli tańczyć?

GÜNTHER.

Bardzo słusznie, dlaczegóżby nie mieli?

PANI LINDEN.

Więc możemy z sobą pomówić.

GÜNTHER.

Czyż mamy sobie jeszcze co do powiedzenia?

PANI LINDEN.

Mamy bardzo wiele.

GÜNTHER.

PANI LINDEN.

Boś mnie pan nigdy dobrze nie rozumiał.

GÜNTHER.

Niezrozumiałego nic niema w rzeczy zupełnie jasnej.

Kobieta bez serca zrywa z jednym, skoro się zdarzy lepsza partya.

PANI LINDEN.

Myślisz pan, żem bez serca, żem zerwała bez bólu?

GÜNTHER.

Czyż nie?

PANI LINDEN.

Więc sądziłeś pan tak rzeczywiście?

GÜNTHER.

Dlaczegóż napisałaś mi pani wówczas list taki?

PANI LINDEN.

Inaczej postąpić nie mogłam.

Skoro z panem zerwać musiałam, było moim obowiązkiem wyrwać panu z serca wszystko, coś czuł dla mnie.

GÜNTHER.

(załamując ręce).

Więc tak?

i to tylko dla pieniędzy?

PANI LINDEN.

Niech pan nie zapomina, że miałam chorą matkę i dwóch małych braci.

Nie mogłam czekać na pana; a miałeś tak małe widoki.

GÜNTHER.

Być może, aleś pani nie miała prawa odrzucać mnie dla innego człowieka.

PANI LINDEN.

Alboż ja wiem.

Zadawałam sobie nieraz pytanie, czy miałam to prawo?

GÜNTHER.

(ciszej).

Gdym panią utracił, było mi tak, jakby mi kto grunt z pod nóg usunął.

Spojrz pani na mnie, jestem dziś rozbitkiem życia.

PANI LINDEN.

A jednak byłby może blizki ratunek.

GÜNTHER.

Ratunek był, aleś pani stanęła mi na drodze.

PANI LINDEN.

Stało się to bez mojej wiedzy.

Dziś rano dopiero dowiedziałam się, że mam zająć pańskie miejsce.

GÜNTHER.

Wierzę, skoro pani tak mówi, jednak nie cofnęłaś się, dowiedziawszy się o tem.

PANI LINDEN.

Nie, gdyż to nie przydałoby się panu na nic.

GÜNTHER.

Ach!

przydało, przydało... jabym to był uczynił.

PANI LINDEN.

Życie i twarda konieczność nauczyły mnie działać rozsądnie.

GÜNTHER.

A mnie nauczyło życie, niedowierzać pięknym słówkom.

PANI LINDEN.

Bardzo słusznie, ale przecież czynom musisz pan uwierzyć.

GÜNTHER.

Jak to pani rozumie?

PANI LINDEN.

Mówiłeś pan, że jesteś rozbitkiem.

GÜNTHER.

Mam powody tak mówić.

PANI LINDEN.

Ja także doznałam rozbicia.

GÜNTHER.

Samaś pani wybierała.

PANI LINDEN.

Nie miałam wówczas wyboru.

GÜNTHER.

I cóż dalej?

Gdybyśmy, dwoje rozbitków... połączyli się.

GÜNTHER.

Co pani mówi?

PANI LINDEN.

Dwoje na jednej tratwie uratować się może łatwiej, niż każde z osobna.

GÜNTHER.

Krystyno?

PANI LINDEN.

Czy wiesz pan, dlaczego tu przybyłam?

GÜNTHER.

Pomyślałaś o mnie?

PANI LINDEN.

Muszę pracować na utrzymanie.

Pracowałam od młodości i praca była mojem szczęściem jedynem.

Teraz jestem samą na świecie.

Wkoło mnie pustka straszna.

Czy warto pracować dla siebie samej?

Güntherze, daj mi dla kogo pracować.

GÜNTHER.

Nie wierzę pani.

To tylko egzaltowana chęć poświęcenia się.

PANI LINDEN.

Czy pan kiedy zauważył, żem była egzaltowaną?

GÜNTHER.

Więc pani doprawdy, mogłabyś?...

Powiedz pani, czy znasz moję przeszłość?

PANI LINDEN.

Znam.

GÜNTHER.

I wiesz pani, o co mi tutaj idzie?

PANI LINDEN.

Czyż nie mówiłeś pan przed chwilą, że ze mną byłbyś stał się innym.

GÜNTHER.

Teraz jeszcze jestem o tem przekonany.

PANI LINDEN.

A dziś, czy się to stać nie może?

GÜNTHER.

Krystyno...

Mówisz to po namyśle.

Tak, widzę to.

Więc masz na prawdę odwagę...

PANI LINDEN.

Potrzeba mi kogoś, dla któregobym żyła, a twoje dzieci potrzebują matki.

My oboje jesteśmy sobie potrzebni, a ja wierzę, iż masz grunt szlachetny.

Z tobą odważę się na wszystko.

GÜNTHER.

(chwytając jej ręce).

Dzięki, dzięki, Krystyno...

Teraz potrafię także podnieść się w oczach wszystkich.

Ach!

zapomniałem.

PANI LINDEN.

(słuchając).

Cicho!

Tarantella!

Idź pan już!

idź.

GÜNTHER.

Dlaczego?

Co to?

PANI LINDEN.

Słyszy pan ten taniec nad nami?

Skoro się skończy, oni powrócą.

GÜNTHER.

Idą już.

Wszystko na próżno.

Pani nie wie, naturalnie, com uczynił przeciw Helmerowi.

PANI LINDEN.

Wiem o tem.

GÜNTHER.

I pomimo to, masz odwagę...

PANI LINDEN.

Pojmuję, do czego zwątpienie doprowadzić może takiego człowieka, jak pan.

GÜNTHER.

Ach!

gdybym mógł cofnąć to, com uczynił.

PANI LINDEN.

Możesz pan; bo list leży w skrzynce, nie ruszony.

GÜNTHER.

I to prawda?

PANI LINDEN.

Tak... ale.

GÜNTHER.

(spoglądając na nią badawczo).

Czy mam sądzić, że pani chce jakimbądź kosztem uratować przyjaciółkę.

Mów pani otwarcie.

Czy tak?

PANI LINDEN.

Güntherze, kto się z miłości dla drugich raz zaprzedał, nigdy tego nie uczyni po raz drugi.

GÜNTHER.

Zażądam zwrotu mego listu.

PANI LINDEN.

Nie, nie.

GÜNTHER.

Zostanę tutaj do przyjścia Helmera i zażądam zwrotu mego listu.

Powiem mu, że idzie tu tylko o moję dymisyę... żeby go nie czytał.

PANI LINDEN.

Nie, Güntherze, nie żądaj zwrotu listu.

GÜNTHER.

Czyż to nie był właściwy powód, dla którego mnie pani wezwała?

PANI LINDEN.

Tak, uczyniłam to w pierwszem przerażeniu, ale od tego czasu upłynęło dwadzieścia cztery godzin, a przez ten czas, widziałam w tym domu rzeczy nie do uwierzenia.

Helmer musi się o wszystkiem dowiedzieć; ta nieszczęsna tajemnica musi wyjść na jaw, tych dwoje musi raz dojść do otwartego stosunku, te tajemnice i wybiegi nie mogą trwać dłużej.

GÜNTHER.

Dobrze więc, skoro pani to bierze na siebie.

Jedno przecież mogę zrobić i tak się też stanie.

PANI LINDEN.

(słucha).

Śpiesz się pan, idź już, idź.

Już po taranteli, nie możemy być ani chwili bezpieczni.

GÜNTHER.

Poczekam na panią przed domem.

PANI LINDEN.

Dobrze.

Odprowadzisz mnie pan.

GÜNTHER.

Tak szczęśliwym nie byłem nigdy. (wychodzi.

Drzwi do przedpokoju zostają otwarte przez następne sceny).

PANI LINDEN, potem HELMER I NORA.

PANI LINDEN.

(porządkuje i składa razem swoje zwierzchnie okrycia).

Co za zmiana!

Co za zmiana!

Mieć dla kogo pracować, dla kogo żyć, w osierocony dom wnieść miłość i porządek...

O, ja to zrobię...

Żeby już prędzej przyszli (słucha).

Otóż i oni.

Prędko, gdzie moje rzeczy? (bierze kapelusz i płaszcz.

Słychać głosy Helmera i Nory, słychać obrót klucza w zatrzasku i Helmer szybko wprowadza Norę do przedpokoju.

Nora ma włoski kostium, a na to narzucony czarny szal.

Helmer ma strój balowy, a na nim roztwarte czarne domino).

NORA.

(jeszcze we drzwiach opierając się).

Nie, nie, nie chcę tu wchodzić, ja chcę iść jeszcze na górę, a nie powracać tak wcześnie...

HELMER.

Ależ, droga Noro...

NORA.

Proszę cię, błagam, Robercie, jeszcze tylko godzinkę.

HELMER.

Ani jednej minuty, droga Noro.

Wiesz, tak było umówione.

Chodź do pokoju, tu się zaziębisz (wciągają do pokoju pomimo oporu z łagodną przemocą).

PANI LINDEN.

Dobry wieczór.

NORA.

Jakto, pani tutaj, tak późno?

PANI LINDEN.

Darujcie.

Chciałam koniecznie zobaczyć Norę w przebraniu.

NORA.

Więceś tu siedziała, czekając na mnie?

PANI LINDEN.

Tak, przyszłam za późno, byłaś już na górze, a ja nie mogłam odejść, nie zobaczywszy cię.

HELMER.

(zdejmując szal z Nory).

Więc przyjrzyj jej się pani dobrze.

Nie prawdaż, że widzieć ją warto?

Czyż nie piękna?

PANI LINDEN.

Przyznaję,

HELMER.

Czy nie prześliczna?

Wszyscy to znajdowali na balu.

Tylko to rozkoszne stworzonko, jest strasznie samowolne.

Czy uwierzy pani, że prawie musiałem użyć gwałtu, aby ją wyprowadzić.

NORA.

Robercie, ty będziesz tego żałował, żeś mi jeszcze choć półgodzinki nie zostawił.

HELMER.

Słyszysz pani.

Odtańczyła tarantelę — zebrała burzliwe oklaski — ostatecznie zasłużone jakkolwiek w wykonaniu było może za wiele realizmu; to jest czegoś, co ściśle biorąc, nie było w zupełnej zgodzie z zadaniem sztuki.

Ale rzecz główna — miała oklaski, szalone oklaski.

I miałem jej pozwolić zostać?

przez to wrażenie osłabić?

Ślicznie dziękuję.

Zabrałem moje zachwycające dziewczę z Capri — mogę powiedzieć moje kapryśne dziewczę z Capri pod rękę, z błyskawiczną szybkością obiegliśmy salę, kłaniając się na wszystkie strony i znikło piękne zjawisko.

Trzeba zawsze czynić to efektownie, pani Linden, ale Norze tego wytłómaczyć nie mogę...

Ach!

jak tu gorąco (rzuca domino na krzesło i otwiera drzwi do swego pokoju).

Tam ciemno, Tak, tak naturalnie.

Przepraszam (wchodzi do siebie i zapala świece).

NORA.

(szepcze szybko).

Cóż?

PANI LINDEN.

(cicho).

Mówiłam z nim.

NORA.

I...

PANI LINDEN.

Musisz wszystko swemu mężowi powiedzieć.

NORA.

(słabo).

Wiedziałam o tem.

Ze strony Günthera niczego się nie obawiaj, ale musisz wszystko powiedzieć.

NORA.

Ja nic nie powiem.

PANI LINDEN.

Powie list.

NORA.

Dziękuję ci; teraz wiem, co mi czynić pozostaje.

Ct...

HELMER.

(wracając).

Cóż, czy się pani nazachwycała?

PANI LINDEN.

A teraz powiem państwu dobranoc.

HELMER.

Cóż tak śpiesznie?

Czy to pani ta robota na drutach?

PANI LINDEN.

(biorąc ją).

Moja.

Dziękuję, byłabym o niej zapomniała.

HELMER.

Więc pani lubi taką robotę?

PANI LINDEN.

Lubię.

HELMER.

Wie pani, lepiej byłoby haftować.

PANI LINDEN.

Dlaczego?

HELMER.

Bo to daleko ładniej wygląda, Widzi pani tak oto trzyma się haft lewą ręką, a prawą przesuwa się igłą, ot takim ładnym zaokrąglonym ruchem...

PANI LINDEN.

Być może.

HELMER.

Tymczasem z drutową robotą nigdy się nie wygląda ładnie.

Patrz pani, ręce trzymane są razem, druty tu i tam migają, to ma coś w sobie chińskiego.

Ach!

doprawdy, wino szampańskie było wyborne...

PANI LINDEN.

Dobranoc już, Noro, i nie bądź więcej samowolną.

HELMER.

Ślicznie powiedziane, PANI LINDEN.

PANI LINDEN.

Dobranoc, panie dyrektorze.

HELMER.

(odprowadza ją do drzwi).

Dobranoc, dobranoc.

Spodziewam się, że pani bez szwanku dojdzie do domu — powinienby im właściwie — ale do pani tak niedaleko.

Dobranoc, dobranoc (zamyka drzwi za wychodzącą i powraca na przód sceny).

HELMER, NORA.

HELMER.

Pozbyliśmy się jej nareszcie.

Ach!

jakaż ona nudna!

NORA.

Czy nie jesteś zmęczony?

HELMER.

Nie, wcale.

NORA.

Nie chce ci się spać?

HELMER.

Bynajmniej, czuję się zupełnie rzeźwym, ale ty wydajesz się znużona, senna.

NORA.

Jestem bardzo zmęczona, to też wkrótce spać będę.

HELMER.

Widzisz!

widzisz, jak dobrze zrobiłem, żem ci nie dał pozostać dłużej.

NORA.

Ty wszystko dobrze robisz.

HELMER.

(całuje ją w czoło).

Otóż moja żoneczka odezwała się rozumnie.

Czyś uważała, jak Rank był wesołym na balu.

NORA.

Tak?

Był wesołym?

nie miałam czasu z nim mówić.

HELMER.

I ja nie miałem czasu, ale oddawna nie widziałem go W tak dobrym humorze (patrzy na nią przez chwilę, a potem się zbliża).

Jak dobrze, że jesteśmy znów u siebie, że jesteśmy sami, ty moja śliczna czarodziejko.

NORA.

Robercie, nie patrz tak na mnie.

HELMER.

Jakto?

nie miałbym patrzeć na skarb mój najmilszy.

NORA.

(przechodzi na drugą stroną stołu).

Robercie, nie mów do mnie dzisiaj w ten sposób.

HELMER.

(idąc za nią).

Jeszcze masz w nerwach tarantelę, jak widzę, ale to ci dodaje powabu.

Słuchaj, goście rozchodzić się zaczynają (cicho).

Nie długo milczenie zalegnie dom cały.

NORA.

Spodziewam się.

HELMER.

Nieprawdaż, moja najdroższa.

Czy wiesz, gdy jestem z tobą w towarzystwie, dlaczego tak mało z tobą mówię, trzymam się tak zdaleka i tylko ukradkiem na ciebie spoglądam, czy wiesz, dlaczego?

Oto wyobrażam sobie wówczas, że łączy nas tajemna miłość, a nikt się nie domyśla, co jest pomiędzy nami.

NORA.

Och!

wiem, wiem, wszystkie twoje myśli są przy mnie.

HELMER.

A kiedy odchodzimy, a ja kładę okrycie na twoje cudne ramiona, otulam młodzieńczą szyjkę — to znów przychodzi mi na myśl, żem cię wreszcie poślubił pierwszy raz wprowadzam cię do siebie i pierwszy raz jestem sam z tobą, zupełnie sam z tobą, ty moja prześliczna.

Przez cały wieczór tęskniłem do ciebie, a gdy w czasie taranteli widziałem cię przesuwającą się w uroczych skrętach, krew mi zawrzała... nie mogłem dłużej wytrzymać i oto dlaczego wyprowadziłem się tak wcześnie tu do nas.

NORA.

Daj pokój, Robercie, musisz mnie dziś samą zostawić, ja tego wszystkiego nie chcę.

HELMER.

Cóż to znaczy?

Czy nie mogę się popieścić z moją słodką Norą?...

Nie chcesz.

Jestem przecież twoim mężem (ktoś stuka).

NORA.

(z przemienieni).

Czy słyszysz?

HELMER.

(przy drzwiach wchodowych).

Kto tam?

CIŻ I RANK.

RANK.

(za drzwiami).

To ja, czy mogę wejść na chwilkę?

HELMER.

(cicho i niechętnie).

A ten czego chce znowu (głośno).

Poczekaj minutkę (otwiera drzwi).

To ładnie z twej strony, żeś naszych drzwi nie ominął.

RANK.

Zdawało mi się, że słyszę twój głos i zachciało mi się tu zajrzeć (ogląda się wkoło nieznacznie).

Zobaczyć te dobrze znane sprzęty.

Ach!

jak tu u was cicho i miło.

HELMER.

Tam na górze także podobało ci się wszystko.

RANK.

Nadzwyczaj.

Dlaczegóżby nie?

Na tym świecie należy przecież użyć wszystkiego, o ile tylko można.

Wina były doskonale.

HELMER.

Szczególniej szampan.

RANK.

Zauważyłeś to.

Rzecz nie do uwierzenia, ilem go wypił.

NORA.

Robert także dziś wieczór pił bardzo wiele.

RANK.

Tak.

NORA.

A potem jest zawsze tak wesoły.

RANK.

Dla czegóż człowiek nie miałby po dobrze zapełnionym dniu użyć miłego wieczoru!

HELMER.

Dobrze zapełnionym.

Tem ja się pochwalić nie mogę.

RANK.

(uderzając go po ramieniu).

Ale ja mogę,

NORA.

Musiałeś niezawodnie, doktorze, przedsięwziąć dziś jakieś naukowe poszukiwanie.

RANK.

Właśnie.

HELMER.

Słuchajże!

Nora mówi o poszukiwaniach naukowych!

NORA.

A czy mam powinszować rezultatu?

RANK.

Prawdopodobnie.

NORA.

Więc jest dobry rezultat?

RANK.

Najlepszy, tak dla doktora, jak i dla pacyenta.

— Pewność.

NORA.

(żywo i badawczo).

Pewność?

RANK.

Zupełna.

Czyż nie miałem powodu wesoło spędzić wieczoru?

NORA.

Tak, masz słuszność, doktorze.

HELMER.

Powiedziałbym to samo, gdybyś jutro nie musiał za to pokutować.

RANK.

Nic już mi nie pozostaje w życiu.

NORA.

Doktorze, musisz lubić maskowe bale?

RANK.

Gdy są na nich zajmujące maski.

NORA.

Wiesz pan, ukażmy się razem na najbliższej maskaradzie.

HELMER.

Ty szalona główko, już myślisz o przyszłym balu.

RANK.

My razem, pani chyba będzie dzieckiem szczęścia.

HELMER.

Tak, ale gdzie kostium, coby rzecz charakteryzował?

RANK.

Twoja żona może bezpiecznie pozostać taką, jak jest teraz.

HELMER.

Dobrześ powiedział, ale ty za co się przebierzesz?

RANK.

Co do tego nic mam żadnej wątpliwości.

HELMER.

Więc jakże?

RANK.

Na przyszłej maskaradzie będę niwidzialnym.

HELMER.

Zabawna myśl.

RANK.

Była sobie raz wielka czarna czapka.

Czyś nie słyszało ludziach posiadających czapkę niewidkę?

Kładzie się ją na głowę i jest się niewidzialnym.

HELMER.

(z przyszonym uśmiechem).

Masz słuszność.

RANK.

Ale zapominam zupełnie, po com tu przyszedł.

Daj mi cygaro, Helmerze, jedno z tych ciemnych hawana.

HELMER.

Z największą przyjemnością (podaje mu cygarnicę).

RANK.

(bierze cygaro i obcina je).

Dziękuję.

NORA.

(zapala zapałkę).

Ma pan ogień.

RANK.

Stokrotne dzięki (Nora trzyma zapałkę, on zapala cygaro) a teraz bądźcie zdrowi.

HELMER.

Dobranoc, dobranoc!

NORA.

Śpij pan dobrze.

RANK.

Dziękuję, mam za to życzenie.

NORA.

Życz mi tego samego, doktorze.

RANK.

Pani?

No, dobrze, jeśli snu potrzebujesz...

Spij pani dobrze i dziękuję za ogień (żegna się i wychodzi).

HELMER, NORA, potem HELENA.

HELMER.

(półgłosem).

Pił dzisiaj za wiele.

NORA.

(zamyślona).

Być może.

(Helmer bierze swoje kluczyki ze stołu i idzie do przedpokoju).

Czego tam chcesz, Robercie?

HELMER.

Muszę wyjąć listy ze skrzynki, jest pełną, jutro nie zmieszczą się w nią dzienniki.

NORA.

Chcesz jeszcze pracować?

HELMER.

Chowaj Boże.

Co to jest?

Ktoś tu majstrował koło zamku.

NORA.

Koło zamku?

HELMER.

Tak.

Cóż to znaczy?

Nie sądzę, ażeby służąca.

Tu leży złamana szpilka od włosów.

Noro, to twoja szpilka.

NORA.

(prędko).

Pewno to dzieci.

HELMER.

Trzeba ich od tego odzwyczaić.

Hm!

no... ale wreszcie dałem radę (wyjmuje zawartość skrzynki i woła).

Heleno!

Heleno, zgaś światło w przedpokoju (wraca do pokoju z listami w ręku zamknąwszy drzwi od przedpokoju).

Patrz-no, patrz, co się tego nagromadziło (przerzuca listy).

A to co?

NORA.

(przy oknie).

List!

O nie, nie, Robercie.

HELMER.

Dwa bilety wizytowe Ranka.

NORA.

Od doktora?

HELMER.

(przyglądając mu się).

Doktór medycyny Rank.

Leżały na wierzchu, musiał je teraz wrzucić.

NORA.

Czy co na nich napisane?

HELMER.

Nad nazwiskiem jest krzyż.

Patrz.

To nieprzyjemne, jakby zawiadamiał o swojej śmierci.

NORA.

Jak to?

Czy wiesz o tem?

Czy ci co mówił?

NORA.

Tak, ten bilet jest jego pożegnaniem.

Chce się zamknąć i umrzeć.

HELMER.

Biedny.

Wiedziałem, że niedługo będziemy się nim cieszyć.

Ale tak znów prędko... i kryć się jak ranione zwierzę.

NORA.

Skoro się to ma stać, lepiej, żeby się stało bez słów.

Nieprawdaż?

HELMER.

(chodzi tu i tam).

Był z nami tak blizko złączony.

Nie mogę go sobie bez nas wyobrazić.

On ze swoją chorobą i osamotnieniem, stanowił rodzaj pachmurnego tła dla naszego szczęścia.

Może to i lepiej, przynajmniej dla niego (zatrzymuje się) a może i dla nas, Noro.

Jesteśmy teraz oboje sami zupełnie (obejmuje ją).

O, moja najdroższa, jest mi tak, jak gdybym nie mógł dość blizko przycisnąć cię do siebie.

Czy wiesz, Noro, czasem pragnąłbym prawie, ażeby ci groziło wielkie niebezpieczeństwo a ja cię bronił kosztem życia i wszystkiego, co posiadam.

NORA.

(wyrywa się z jego objęcia i mówi z postanowieniem).

Przeczytaj teraz twoje listy.

HELMER.

Nie, nie dzisiaj.

Teraz zostanę z moją żoną

NORA.

A myśl o umierającym przyjacielu?

HELMER.

Masz słuszność.

To nas przeraziło oboje, coś wstrętnego stanęło między nami — przypomnienie śmierci i zniszczenia.

Trzeba starać się z tego otrząsnąć, ale do tej chwili zostańmy lepiej każde u siebie.

NORA.

(wieszając mu się na szyi).

Robercie!

dobranoc, dobranoc.

HELMER.

(całując ją w czoło).

Dobranoc, najdroższa.

Śpij dobrze, a ja przeczytam moje listy (idzie z listami do swego pokoju i drzwi za sobą zamyka).

NORA.

(z obłąkanym wzrokiem dotyka otaczających przedmiotów, bierze domino Helmera, zarzuca je na siebie i szepce gwałtownie, urywanie).

Nigdy go już nie zobaczyć!

Nigdy!

nigdy!

nigdy! (szalem obwija sobie głowę).

I dzieci więcej nie zobaczyć.

Jej także nie.

Nigdy!

nigdy!

O!

ta ciemna, lodowata woda — bezdenna woda, Ta...

Och!

gdyby to już przeminęło.

— Teraz trzyma list... teraz go czyta.

Nie, nie, jeszcze nie...

Żegnaj, Robercie, żegnaj, ty i dzieci.

(W chwili gdy chce wyjść przez przedpokój, Helmer otwiera gwałtownie drzwi swego pokoju i staje w nich z otwartym listem w ręku).

HELMER.

Noro!

NORA.

(z głośnym okrzykiem).

Ach!

HELMER.

Co to jest?

Czy wiesz, co ten list zawiera?

NORA.

Wiem.

Puść mnie.

Iść muszę.

HELMER.

(wstrzymując ją).

Gdzież chcesz iść?

NORA.

(usiłując się wyrwać).

Nie chcę, żebyś mnie ratował.

HELMER.

(chwiejąc się).

Prawda?

Czy to prawda, co on pisze...

Okropność!

Nie, to niepodobna, to nie może być prawdą.

NORA.

To prawda!

Kochałam cię nad wszystko na świecie.

HELMER.

Daj pokój głupim tłómaczeniom.

NORA.

(postępując ku niemu).

Robercie!

HELMER.

Nieszczęśliwa — cóżeś uczyniła?

NORA.

Puść mnie.

Ty nie będziesz za to pokutował, ty tego na siebie nie weźmiesz.

HELMER.

Bez tych komedyj (zamyka na klucz drzwi przedpokoju).

Stój tu i odpowiadaj.

Czy rozumiesz, coś uczyniła?

Odpowiedz.

Czy ty to rozumiesz?

NORA.

(patrzy mu prosto w oczy i mówi ze wzrastającą energią).

Tak, teraz zaczynam rozumieć.

HELMER.

(chodząc po pokoju).

Cóż to za okropne przebudzenie!

Przez te ośm lat, ta, co była moją radością, moją dumą — była oszustką, kłamczynią — i stokroć gorzej, gorzej — przestępczynią.

W tem leży bezdenna szkarada.

Fe, fe.

NORA.

(milczy i ciągle patrzy mu w oczy).

HELMER.

(staje przed nią).

Powinienem się był spodziewać, że stanie się coś podobnego, powinienem to był przewidzieć.

Już same lekkomyślne zasady twego ojca...

Milcz...

Tak, odziedziczyłaś lekkomyślne zasady twego ojca.

Ani religii, ani moralności, ani poczucia obowiązku...

Jakżem strasznie ukarany za to, żem patrzał przez szpary na jego czyny...

Uczyniłem to dla ciebie i tak mi to nagradzasz?

NORA.

Tak.

HELMER.

Zniweczyłaś moje szczęście, moję całą przyszłość.

Sama ta myśl jest okropna.

Znajduję się teraz na łasce człowieka bez sumienia, on może ze mną robić, co zechce, żądać, co mu się tylko podoba, rozkazywać mi, a ja muszę to znosić w milczeniu...

Tak, upadnę i zginę nikczemnie, dzięki lekkomyślnej kobiecie.

NORA.

Gdy mnie już nie będzie, odzyskasz swobodę.

HELMER.

Bez frazesów.

Rzucał niemi także twój ojciec.

Cóżby mi z tego przyszło, gdyby ciebie już nie było.

Nic a nic.

On zawsze może wszystko ujawnić, a gdyby to uczynił, powstałoby podejrzenie, żem znał twoje przestępstwo.

Ludzie może nawet sądzić będą, żem był jego powodem, żem cię do niego popchnął.

I wszystko to zawdzięczam tobie, tobie, którą w czasie całego naszego pożycia nosiłem na rękach.

Czy ty teraz rozumiesz, coś mi zrobiła?

NORA.

(z zimnym spokojem).

Tak, rozumiem.

HELMER.

Jest to rzecz tak niesłychana, że dotąd uwierzyć jej nie mogę.

Ale to skończyć się musi.

Zrzuć-że ten szal.

Zrzuć że go, powiadam.

Muszę oswobodzić się w jakikolwiek sposób.

Rzecz musi być zatuszowana jakimbądź kosztem.

— A co się tyczy nas dwojga, to pozostaniemy tak, jakgdyby między nami nic nie zaszło.

Naturalnie tylko w oczach świata.

Pozostaniesz nadal w tym domu, to się rozumie samo przez się, ale dzieci wychowywać ci nie pozwolę, nie śmiałbym ci ich powierzyć...

I być zmuszonym mówić to kobiecie, którą tak serdecznie kochałem i którą jeszcze...

To się już skończyło.

Od dziś niema już mowy o szczęściu, chodzi tylko o uratowanie ruin, pozoru.

(Ktoś dzwoni, Helmer się wzdryga).

Co to jest?

Tak późno.

Czy stała się już rzecz najstraszniejsza?

Czyżby on?

Ukryj się, Noro, powiedz, żeś chora (Nora stoi bez ruchu.

Helmer idzie do drzwi i otwiera je).

HELENA.

(nawpół ubrana z przedpokoju).

List do pani.

HELMER.

Daj go (chwyta list i drzwi zamyka).

Tak, od niego.

Ja ci go nie dam, sam przeczytam.

NORA.

Czytaj.

HELMER.

(przy lampie).

Nie mam odwagi go otworzyć.

Może jesteśmy zgubieni.

Muszę przecież wiedzieć...

(gwałtownie rozdziera kopertę, przebiega oczyma kilka wierszy.

Z okrzykiem radości).

Noro!

NORA.

(patrzy na niego pytająco).

HELMER.

Noro!..

Muszę przeczytać raz jeszcze.

Tak, tak jest. jestem uratowany.

NORA.

A ja?

HELMER.

Naturalnie, ty także.

Jesteśmy oboje uratowani.

Patrz.

Odsyła ci twój weksel.

Pisze, iż żałuje i wymawia sobie — zaszedł szczęśliwy zwrot w jego życiu.

Wszystko jedno zresztą, co pisze.

Noro!

jesteśmy uratowani.

Nic nam już nie grozi.

Jesteśmy tak, jak przed temi okropnemi świętami.

Patrz-no.

(Rozdziera weksel, dwa listy Günthera rzuca w piec i patrzy, jak się palą).

Tak, teraz to wszystko istnieć przestało.

Pisze, iż od wigilijnego wieczoru wiedziałaś...

O Noro!

to musiały być dla ciebie dni okropne!

NORA.

Przeszłam przez te dni ciężką walkę.

HELMER.

Jakież niepokoje znosiłaś, nie mając innego wyjścia jak...

No, nie myślmy już o tych okropnościach, cieszmy się teraz.

Wszystko złe minęło, minęło już.

Czy słyszysz Noro!

Zdajesz się jeszcze tego nie pojmować.

Wszystko minęło.

Cóż tobie jest?

skąd ten wyraz przerażenia?

Droga biedna Noro rozumiem, nie możesz jeszcze uwierzyć, abym ci przebaczył.

Ja ci naprawdę przebaczyłem, przysięgam, wszystko ci przebaczyłem.

Wiem przecież, żeś to uczyniła przez miłość dla mnie.

NORA.

Tak, przez miłość.

HELMER.

Kochałaś mnie, jak żona męża kochać powinna.

Tylko nie umiałaś zdać sobie sprawy ze środków.

Czyż sądzisz jednak, że jesteś mi mniej drogą dlatego, że nie umiałaś działać sama przez się?

Oprzyj się tylko na mnie, będę twoim doradcą i przewodnikiem.

Nie byłbym mężczyzną, gdyby ta twoja kobieca bezradność nie czyniła cię więcej jeszcze w moich oczach powabną.

Nie uważaj na szorstkie słowa, które mi się w pierwszej chwili przerażenia wyrwały, gdym myślał, że wszystko wali mi się na głowę.

Przebaczyłem ci, Noro, przysięgam, żem ci przebaczył.

NORA.

Dziękuję za twoje przebaczenie (wychodzi drzwiami na lewo).

HELMER.

Zostań.

Czegóż tam chcesz?

NORA.

(za sceną).

Zdejmuję przebranie.

HELMER.

(we drzwiach).

Dobrze robisz.

Spocznij, sprobuj odzyskać równowagę umysłu, moja spłoszona gołąbko.

Spocznij uspokojona, będę cię strzegł i chronił (podchodzi do drzwi).

Jak tu u nas ładnie i spokojnie teraz, Noro.

Tu jesteś bezpieczna od wszystkiego złego, tu będę cię strzegł jak spłoszoną gołąbkę, którą wyrwałem ze szpon jastrzębich.

Ukoję to twoje biedne, bijące serce.

Wierz mi, Noro, odzyskasz spokój.

Jutro wszystko to wyda ci się zupełnie inaczej.

Nie będę potrzebował ci powtarzać, żem ci przebaczył, sama to odczujesz.

Jakże możesz sądzić, ażebym ja mógł cię porzucić lub nawet czynić ci wymówki.

Nie znasz natury prawdziwie uczciwego człowieka.

Dla męża istnieje niewypowiedziana słodycz w tem przekonaniu, iż żonie przebaczył, przebaczył z całego serca.

Wtedy należy ona do niego podwójnie, to tak jakby się przez niego odrodziła i była zarazem jego żoną i jego dziecięciem.

I tem też teraz będziesz dla mnie, moja biedna, bezradna Noro.

Nie troszcz się o nic, bądź tylko ze mną otwartą, a ja już będę twoim kierownikiem i sumieniem.

Cóż to znaczy, nie idziesz spać?

Ubrałaś się.

NORA.

(powraca w codziennej sukni ).

Tak jest, ubrałam się.

HELMER.

Ale dlaczego?

Już tak późno.

NORA.

Dzisiaj spać nie będę.

HELMER.

Ależ, Noro

NORA.

(patrzy na zegarek).

Nie jest jeszcze tak późno.

Siądź tutaj, Robercie.

Mamy sobie wiele do powiedzenia (siada po drugiej stronie stołu).

HELMER.

Cóż znaczy twój surowy, zimny wyraz?

NORA.

Siadaj!

Mam z tobą mówić o wielu rzeczach.

HELMER.

(siada naprzeciwko niej przy stole).

Niepokoisz mnie, Noro, nie rozumiem cię.

NORA.

Otóż to, nie rozumiesz mnie i ja ciebie nie rozumiałam aż do dzisiaj.

Nie przerywaj mi.

Posłuchaj, co mówię.

Jest to dzień obrachunku.

HELMER.

Co chcesz powiedzieć?

NORA.

(po krótkiem milczeniu).

Gdy tak siedzimy, czy nie uderza cię rzecz jedna?

HELMER.

Jaka?

NORA.

Od ośmiu lat jesteśmy mężem i żoną, a czy nie po raz pierwszy dzisiaj mówimy z sobą na seryo?

HELMER.

Na seryo — cóż to ma znaczyć?

NORA.

Przez te lat osiem, a nawet dawniej od chwili naszego poznania, nie zamieniliśmy nigdy słowa w rzeczach poważnych.

HELMER.

Czy miałem cię wtajemniczać w troski, w których mi dopomódz nie mogłaś?

NORA.

Nie chodzi o troski, mówię, że do tej pory nigdyśmy poważnie żadnej rzeczy nie obgadali.

HELMER.

To przecież Noro nie były rozmowy dla ciebie.

NORA.

Otóż doszliśmy do rzeczy, nie rozumiałeś mnie nigdy...

Doznałam wielu krzywd, Robercie, naprzód od ojca, potem od ciebie.

HELMER.

Jakto?

Od nas obydwóch — od nas obydwóch, którzyśmy cię tak szczerze kochali?

NORA.

(wstrząsając głową).

Nie kochaliście mnie nigdy.

Sprawiało wam to przyjemność kochać się we mnie.

HELMER.

Cóż to za mowa?

NORA.

Czy tak nie było, Robercie?

Kiedym jeszcze była w domu u ojca, on wypowiadał mi swoje poglądy a ja je podzielałam, ale jeśli nie podzielałam, kryłam się z tem, bo nie lubił, ażebym myślała coś sama przez się.

Nazywał mnie swoją laleczką i bawił się mną, jak ja bawiłam się moją lalką.

Potem weszłam do twego domu...

HELMER.

Jakiemiż posługujesz się wyrażeniami, mówiąc o naszem małżeństwie?

NORA.

(niezmieszana).

Mówię, że z rąk ojca przeszłam w twoje.

Tyś urządzał nasze życie wedle twojej woli, więc ja miałam twoją wolę, albo też czyniłam, jak gdyby tak było, sama tego dobrze nie wiem... podobno było i jedno i drugie, a raczej czasem jedno, czasem drugie.

Gdy teraz się nad tem zastanawiam, pojmuję, że żyłam tu jak najnędzniejsza istota.

Żyłam z tego, żem ci pokazywała różne sztuki, ale ty sam tego chciałeś.

Ty i ojciec mój popełniliście względem mnie ciężkie grzechy.

Wasza wina, że pozostałam niczem.

HELMER.

Jakże jesteś nierozsądną i niewdzięczną.

Alboż nie byłaś szczęśliwą?

NORA.

Nie, nigdy, zdawało mi się tylko, że nią jestem.

HELMER.

Nie byłaś szczęśliwą?

NORA.

Byłam tylko wesołą, a ty byłeś dla mnie dobrym, ale nasz dom był tylko miejscem zabawy.

Ojciec uważał mnie jako małą lalkę, ty jako dużą.

Dzieci zaś były znów memi laleczkami.

Rada byłam, gdyś ty bawił się ze mną, tak jak cieszyły się dzieci, gdym ja się z niemi bawiła.

I takiem, Robercie, było nasze małżeństwo.

HELMER.

Jakkolwiek przesadzasz i egzaltujesz się, jednak, w tem co mówisz, jest coś prawdy.

Odtąd jednak będzie inaczej.

Czas igraszek przeminął, teraz nadeszła pora wychowania.

NORA.

Czyjego wychowania?

Mojego, czy dzieci?

HELMER.

Tak dobrze twego, droga Noro, jak i dzieci.

NORA.

Ach!

Robercie, nie jesteś zdolny wychować mnie sobie na właściwą żonę.

HELMER.

I ty to mówisz?

NORA.

A ja?

jakież mam przygotowanie do wychowywania własnych dzieci?

HELMER.

Noro!

NORA.

Czyżeś sam nie powiedział, że tego zadania powierzyć mi nie możesz?

HELMER.

Mówiłem w uniesieniu, nie zważaj na to.

NORA.

Nie, ty miałeś słuszność.

Nie dorosłam do tego zadania.

Wprzódy inne spełnione być powinno.

Muszę się starać o wychowanie samej siebie.

Nie możesz mi w tem dopomódz, sama sobie radę dać muszę i dlatego cię porzucam.

HELMER.

(zrywając się).

Co mówisz?

NORA.

Muszę być zostawiona sama sobie, chcę zdać sobie sprawę dokładną, z samej siebie i z otoczenia.

Dlatego z tobą pozostać nie mogę.

HELMER.

Noro!

Noro!

NORA.

Opuszczam zaraz twoje mieszkanie.

Krystyna użyczy mi na dzisiejszą noc schronienia...

HELMER.

Jesteś szaloną!

Ja na to nie pozwolę, ja ci zakazuje.

NORA.

Odtąd twoje zakazy będą dla mnie daremne.

Zabiorę, co tutaj do mnie należy.

Od ciebie nie chcę nic, ani dziś ani później.

HELMER.

NORA.

Jutro wyjeżdżam do domu — chcę powiedzieć do miejsca urodzenia.

Tam łatwiej mi będzie w jakikolwiek sposób zarobić na utrzymanie,

HELMER.

Zaślepiona, niedoświadczona kobieto!

NORA.

Muszę zdobyć sobie doświadczenie, Robercie.

HELMER.

Porzucić dom, męża, dzieci!

Cóż ludzie o tem powiedzą?

NORA.

Na to oglądać się nie mogę.

Wiem tylko, że mi to potrzebne.

HELMER.

To oburzające.

Zapominasz o najświętszych obowiązkach.

NORA.

Co uważasz za najświętsze obowiązki?

HELMER.

Czyż mam ci to powtarzać?

Obowiązki względem męża i dzieci.

NORA.

Mam inne, równie święte.

HELMER.

Innych nie masz.

Jakież to?

NORA.

Obowiązki względem samej siebie.

HELMER.

Przedewszystkiem jesteś żoną i matką.

NORA.

Nie wierzę temu, przedewszystkiem jestem ludzką istotą — tak samo jak ty — a przynajmniej chcę nią zostać.

Wiem, że ogół przyzna ci słuszność i że takie rzeczy znajdują się w książkach, ale ja się tem, co mówi ogół, ani tem, co piszą książki, zadowolnię nie mogę.

Muszę sama zastanowić się nad temi rzeczami, ażeby je jasno pojąć.

HELMER.

Jakto nie masz pojęcia o twojem położeniu we własnej rodzinie?

Czyż nieomylną kierowniczką nie jest tutaj religia?

NORA.

Ach!

Robercie, ja wcale nie wiem co to religia?

HELMER.

NORA.

Wiem to tylko, co mówił pastor Jacobi, gdym była konfirmowaną.

Mówił, że religia jest tem i tem.

Gdy się teraz załatwię ze wszystkiem innem, zostawioną będę samej sobie, zajmę się także temi kwestyami.

Zastanowię się, o ile właściwem jest to, co mówił pastor Jacobi, a raczej, czy to jest dla mnie właściwem?

HELMER.

Ależ to rzeczy niesłychane w ustach młodej kobiety.

Czyż religia nie jest najlepszą przewodniczką?

nie oświeciż twego sumienia?

Posiadasz przecież zmysł moralny, albo też może... nie masz go także.

NORA.

Najlepiej zrobię, nie odpowiadając na to, Robercie, bo ja nic nie wiem, i nie mogę zdać sobie żadnej sprawy z tych rzeczy.

Wiem to tylko, że miałam o nich wprost sprzeczne wyobrażenie.

Dowiedziałam się, że prawa są inne, niż sądziłam, ale nie mogę nabrać przekonania, że one są dobre.

Więc żona nie miałaby prawa oszczędzać starego, umierającego ojca, ani męża swego ratować?

Ja nie mogłam temu uwierzyć.

HELMER.

Mówisz jak dziecko.

Nie pojmujesz społeczeństwa, w którem żyjesz.

NORA.

To prawda, ale właśnie chcę się nauczyć tego, czego nie wiem.

Muszę się przekonać, po której stronie leży słuszność, po mojej, czy też po stronie społeczeństwa.

HELMER.

Jesteś chora, Noro, mówisz jak w gorączce.

Odchodzisz od zmysłów.

NORA.

Nigdym sobie nie zdawała tak jasno sprawy ze wszystkiego, jak dzisiejszej nocy.

HELMER.

Więc ze świadomością rzeczy porzucasz męża i dzieci?

NORA.

Tak jest.

HELMER.

Na to jest tylko jedno możliwe wyjaśnienie.

NORA.

Jakież to?

HELMER.

Nie kochasz mnie już.

NORA.

Właśnie, tak jest.

HELMER.

I ty to mówisz, ty, Noro?

NORA.

Przykro mi to, Robercie, boś zawsze był dla mnie dobry.

Jednak tego zmienić nie mogę.

Nie kocham cię.

HELMER.

(hamując się z trudnością).

Czy to jest jedna z tych rzeczy, które ci się jasno uświadomiły?

NORA.

Jak najzupełniej, i dlatego nie podobna mi tu dłużej pozostać.

HELMER.

Czy możesz mi powiedzieć, przez co straciłem twą miłość?

NORA.

Mogę.

Było to dziś wieczór, gdy nie stała się rzecz nadzwyczajna, gdym się przekonała, żeś nie był takim, jakim cię być sądziłam.

HELMER.

Mów wyraźniej, bo nie rozumiem.

NORA.

Czekałam cierpliwie przez długich lat osiem, gdyż...

Boże, wiedziałam przecież, iż rzecz nadzwyczajna nie zawsze się zdarza.

Potem spadło na mnie to nieszczęście i byłam wówczas przekonaną, że nadzwyczajność nastąpi.

Gdy leżał tam list Gunthera, nigdy mi na myśl nie przyszło, byś się lękał gróźb tego człowieka.

Byłam najsilniej przekonaną, że mu powiesz: "Możesz to całemu światu wyjawić".

I gdy się to stanie...

HELMER.

Gdy moję własną żonę pozwolę okryć hańbą...

NORA.

I gdy się to stanie, ja wierzyłam święcie, że ty wystąpisz, wszystko na siebie weźmiesz i powiesz: Ja jestem winowajcą!

HELMER.

Noro!

Rozumiesz, iż podobnej ofiary nie przyjęłabym od ciebie.

Nie, nigdy!

Ale czemże byłyby moje słowa wobec twoich?

To była owa nadzwyczajność oczekiwana z trwogą i nadzieją.

Ażeby temu przeszkodzić, chciałam sobie życie odebrać.

HELMER.

Z rozkoszą pracowałbym dla ciebie, Noro, dnie i noce.

Cierpiałbym chętnie dla ciebie.

Ale swej dobrej sławy nikt nie poświęci ukochanej.

NORA.

Uczyniły to miliony kobiet.

HELMER.

Myślisz i mówisz, jak nierozumne dziecko.

NORA.

Być może, ale ty nie myślisz i nie mówisz jak człowiek, z którym połączyćbym się chciała.

Gdy twoje przerażenie minęło — a nie szło ci wcale o to, co mnie groziło, ale co ciebie spotkać mogło — gdy nie było się już czego lękać — zdawało ci się, że nie zaszło nic wcale, nazywałeś mnie znowu swoim skowronkiem, swoją lalką którą znając jej słabość, chciałeś w przyszłości nosić na rękach z podwojoną troskliwością (podnosi się).

W tej chwili Robercie, zrozumiałam jasno, że przez lat osiem żyłam tutaj z obcym mi człowiekiem i zrodziłam troje dzieci.

Ta myśl jest dla mnie tak nieznośną, iż chciałabym się sama rozedrzeć na sztuki.

HELMER.

(ponuro).

Widzę to, przepaść otworzyła się pomiędzy nami.

Ale, Noro, czyż ona nigdy zawrzeć się nie może?

NORA.

Taką, jaką dziś jestem, nie byłabym dla ciebie odpowiednią żoną.

HELMER.

Potrafię się zmienić.

NORA.

Może... gdy nie będziesz miał już twojej lalki.

HELMER.

Rozstać się — rozstać się z tobą!

Nie, Noro, tej myśli nawet znieść nie mogę.

NORA.

(idąc do pokoju na lewo).

Tem konieczniej rzecz spełnić się musi (wynosi okrycie, kapelusz i torbę podróżną, którą kładzie na krześle przy stole).

HELMER.

Noro!

Nie teraz, nie teraz, zaczekaj do rana.

NORA.

(kładąc okrycie).

Nie mogę przebywać w mieszkaniu obcego człowieka.

HELMER.

Czyż nie moglibyśmy razem pozostać, jak brat z siostrą?

NORA.

(zawiązując wstążki kapelusza).

Wiesz dobrze, iżby to nie długo trwało (zarzuca chustkę na głowę).

Bądź zdrów, Robercie.

Dzieci teraz widzieć nie chcę, są w lepszych rękach niż moje.

Taką, jaką dziś jestem, nie mogę im być na nic przydatną.

HELMER.

A potem, Noro, — potem?

NORA.

Cóż o tem wiedzie mogę, ja sama nie wiem, co się ze mną stanie.

HELMER.

Jesteś przecie moją żoną, nietylko teraz ale, i...

NORA.

Posłuchaj, Robercie, — kiedy żona porzuca dom męża, jak ja to czynię teraz, jest on, o ile słyszałam, uwolniony od wszystkich obowiązków względem niej.

W każdym razie ja cię zwalniam od wszelkich obowiązków.

Nie powinieneś czuć się skrępowanym w jakimkolwiek względzie, tak samo, jak i ja.

Z obydwóch stron panować ma zupełna swoboda.

Oddaję ci twój pierścionek, oddaj mi mój.

HELMER.

I to jeszcze?

NORA.

I to.

HELMER.

Oto go masz.

NORA.

Dobrze.

Teraz już wszystko skończone.

Masz tutaj wszystkie klucze.

Służące wiedzą o wszystkiem w domu — lepiej ode mnie.

Jutro, po moim wyjeździe, przyjdzie tu Krystyna i zapakuje rzeczy, będące moją własnością.

Te będzie mi trzeba odesłać.

HELMER.

Wszystko skończone.

Noro, więc nawet o mnie nie pomyślisz?

NORA.

Z pewnością, myśleć będę często o tobie, o dzieciach i tym domu.

HELMER.

Czy mogę do ciebie pisać?

NORA.

Nie, nigdy.

HELMER.

Przecież mogę ci coś posyłać.

NORA.

Nic, nic.

HELMER.

Pomagać ci, gdybyś była w potrzebie.

NORA.

Nie, powiadana.

Od obcych nic nie przyjmę.

HELMER.

Czyż zawsze mam dla ciebie obcym pozostać?

NORA.

(biorąc podróżną torbę).

Ach!

Robercie, musiałaby wprzódy stać się rzecz nadzwyczajna,

HELMER.

Powiedz, jaka to rzecz?

NORA.

Potrzebaby na to, byśmy się oboje tak odmienili, że... a ja, przestałam już wierzyć w nadzwyczajność.

HELMER.

Ale, ja wierzę.

Dokończ, byśmy się oboje tak odmienili, że..

?

NORA.

Ze nasz związek mógłby się stać prawdziwem małżeństwem.

Bywaj zdrów! (wychodzi przez przedpokój)

HELMER.

(pada na krzesło przy drzwiach i zakrywa twarz rękoma).

Noro!

Noro! ( ogląda się i powstaje ).

Pusto, już jej tu niema (jakaś nadzieja w nim powstaje).

Nadzwyczajność!

(Słychać zamykające się drzwi wchodowe).


corpora: openbooks

text:
Charles Baudelaire

Muza sprzedajna

tłum.

Antoni Lange

Muzo moja, tyś prawa pałaców kochanka,

Lecz gdy Styczeń rozpęta swoje Boreasze,

Czy będziesz miała ogrzać czym biedne poddasze

I okryć nogi ciepłem jakiegoś gałganka?

Czy odegnasz od ramion swoich marmurowych

Blask, co wnosi ci oknem swoje mroźne tchnienie,

A że twa kiesa pusta, jak twe podniebienie,

Czyż będziesz zbierać złoto sklepów lazurowych?

Aby codzienny chleb twój zdobyć ciężką pracą,

Jak biedne dziecko chóru, kadzielnicę trzymasz,

I śpiewasz hymn Te Deum, choć weń wiary nie masz,

Albo skaczesz na linie, jak głodny bajazzo,

I śmiejesz się przez gorzkie łzy niedostrzeżone,

By rozweselić tłumów ospałych śledzionę.

-----


text: Cepuch, czopuch - w dawnych piecach staropolskich otwór czyli czeluść, odprowadzająca dym do komina, a zatykana babą czyli zatyka z grochowin, owiniętych w płachtę.