corpora: wikisources-pl

text:
chłód, chłodny, chłodnica i chłodnik (zarówno ‘letnia altana’, jak ‘lodownia, piwnica’); chłodzić, ochłonąć i ochłódnąć (późniejsze); przestawka z *chołd-, ruski pełnogłos chołod, czes. i bałkańskie chlad; lit.

szałtas, ‘zimny’, ale są i formy z d; pień skol-, ‘zimno’ (por. nord. hēla, ‘szron’, lit.

szalti, ‘marznąć’), rozszerzony o -d.


text:
Romeo i Julia

Pusty plac, przytykający do ogrodu Kapuletów.

(Wchodzi Romeo).

Romeo.

Mamże iść dalej, gdy tu moje serce?

Cofnij się, ziemio, wynajdź sobie centrum!

(Wchodzi na mur i spuszcza się do ogrodu).

(Wchodzi Merkucio i Benwolio).

Benwolio.

Romeo!

bracie!

Romeo!

Merkucio.

Ma rozum;

Powietrze chłodne, więc dyrnął do łóżka.

Benwolio.

Pobiegł tą drogą i przelazł przez parkan.

Wołaj, Merkucio!

Merkucio.

Użyję nań zaklęć:

Romeo!

gachu!

cietrzewiu!

waryacie!

Ukaż się w lotnej postaci westchnienia,

Szepnij Wenerze jakie piękne słówko;

Daj jaki nowy epitet ślepemu

Jej synalkowi, co tak celnie strzelał

Za owych czasów, gdy król Kofetua

W zaloty chodził do córki żebraczej.

Nie słucha; ani piśnie, ani trunie;

Zdechł robak; muszę zakląć go inaczej.

Klnę cię na żywe oczy Rozaliny,

Na jej wysokie czoło, krasne usta,

Wysmukłe nóżki i toczone biodra

Z przyległościami, abyś się przed nami

W właściwej sobie postaci ukazał.

Benwolio.

Gniewać się będzie, jeśli cię usłyszy.

Gdyby za sprawą mojego zaklęcia

W zaczarowane koło jego pani

Inny duch wkroczył, i stał tam dopóty,

Dopókiby go nie zmogła: to byłby

Powód do uraz; moja inwokacya

Jest przyjacielską i godziwą razem,

Bo wywołuje w imię jego pani

Jego jedynie naturalną postać.

Benwolio.

Pójdź!

skrył się owdzie pomiędzy drzewami,

By się tam zbratał z tajemniczą nocą:

Ślepym w miłości ciemność jest najmilsza.

Merkucio.

Możeż w cel trafić miłość, będąc ślepą?

Niechże tam sobie po ciemności maca,

Jak długo zechce.

Dobranoc, Romeo!

Idę ledz w mojem łóżku za kotarą,

Czy idziesz także?

Benwolio.

Idę; próżno szukać

Takiego, co być nie chce znalezionym.

(Wychodzą).

Ogród Kapuletów.

(Wchodzi Romeo).

(Julia ukazuje się w oknie).

Ona jest wschodem, a Julia jest słońcem!

Wznijdź cudne słońce, zgładź zazdrosną lunę,

Od niej piękniejszą; ukarz ją zaćmieniem

Za tę jej zazdrość; zetrzyj ją do reszty!

To moja pani, to moja kochanka!

O!

gdyby mogła wiedzieć, czem jest dla mnie!

Jej oczy mówią, oczom więc odpowiem.

Ptaki ocknęłyby się i śpiewały,

O!

gdybym mógł być tylko rękawiczką,

Co tę dłoń kryje!

Julia.

Ach!

Romeo.

Cicho!

coś mówi.

O!

mów, mów dalej, uroczy aniele;

Dwie najjaśniejsze, najpiękniejsze gwiazdy

Z całego nieba, gdzieindziej zajęte,

Prosiły oczu jej, aby zastępczo

Blask jej oblicza zawstydziłby gwiazdy,

Wśród eterycznej zabłysły przezroczy,

Jak lotny goniec niebios rozwartemu

Od podziwienia oku śmiertelników,

I po powietrznej żegluje przestrzeni.

Julia.

Romeo!

czemuż ty jesteś Romeo!

Lub, jeśli tego nie możesz uczynić,

To przysiąż wiernym być mojej miłości,

Romeo.

Mamże przemówić czy też słuchać dalej?

Julia.

Nazwa twa tylko jest mi nieprzyjazną,

Jestże Monteki choćby tylko ręką,

Ramieniem, twarzą, zgoła jakąkolwiek

Częścią człowieka?

O!

weź inną nazwę!

Czemże jest nazwa?

To, co zowiem różą,

Pod inną nazwą równieby pachniało;

Tak i Romeo, bez nazwy Romea

Przecieżby całą swą wartość zatrzymał.

Weź mię, ach, całą!

Romeo.

Biorę cię za słowo:

Zwij mię kochankiem, a krzyżmo chrztu tego

Sprawi, że odtąd nie będę Romeem.

Julia.

Ktoś ty jest, co się nocą osłaniając,

Podchodzisz moją samotność?

Romeo.

Z nazwiska

Nie mógłbym tobie powiedzieć, kto jestem:

Nazwisko moje jest mi nienawistnem,

Bo jest, o!

święta, nieprzyjaznem tobie;

Zdarłbym je, gdybym miał je napisane.

Jestżeś Romeo, mów?

jestżeś Monteki?

Romeo.

Nie jestem ani jednym, ani drugim,

Jednoli z dwojga jest niemiłem tobie.

Julia.

Jakżeś tu przyszedł, powiedz, i dlaczego?

A miejsce zgubne, gdyby cię kto z moich

Krewnych tu zastał...

Romeo.

Na skrzydłach miłości

Lekko, bezpiecznie mur ten przesadziłem,

Julia.

Zabiliby cię, gdyby cię ujrzeli.

Romeo.

Ach!

więcej groźby leży w oczach twoich,

Niż w ich dwudziestu mieczach: patrz łaskawie,

A będę silny przeciw ich gniewowi.

Lepszy kres życia skutkiem ich niechęci,

Julia.

Kto ci dopomógł znaleźć to ustronie?

Romeo.

Miłość, co mi go doradziła szukać:

Nie jestem sternik, gdybyś jednak była

Równie daleko, jak ów brzeg, którego

Morze najdalsze podmywa krawędzie,

Śmiało po taki klejnotbym popłynął.

Widziałbyś na niej rozlany rumieniec

Radabym form się trzymać, rada cofnąć

To, co wyrzekłam; ale precz udanie!

Czy mię ty kochasz?

Wiem, że powiesz: — tak jest;

I jać uwierzę; mimo przysiąg jednak

Możesz mię zawieść.

Z wiarołomstwa mężczyzn

Śmieje się, mówią, Jowisz.

O!

Romeo!

Jeśli mię kochasz, wyrzecz to rzetelnie;

To zmarszczę czoło i przewrotną będę

I na miłosne twoje oświadczenia

Za czułą może jestem, o!

Monteki,

Stąd możesz sądzić me obejście płochem;

Ufaj mi jednak, będę ja wierniejszą

Byłabym ja się była, prawdę mówiąc,

Także drożyła, gdybyś był tajnego

Głosu miłości mojej nie podchwycił.

Nie wiń mię przeto, ani też przypisuj

Płochości tego wylania mych uczuć,

Które zdradziła noc ciemna.

Romeo.

O Julio!

Przysięgam na ten księżyc, co wspaniale

Powleka srebrem tamtych drzew wierzchołki...

I miłość twoja po takiej przysiędze

Mogłaby również zmienną się okazać.

Romeo.

Na cóż mam przysiądz?

Julia.

Nie przysięgaj wcale;

Lub wreszcie przysiąż na samego siebie:

Na ten uroczy przedmiot mych uwielbień,

To ci uwierzę.

Romeo.

Jeśli szczera miłość

Mojego serca...

Julia.

Daj pokój przysięgom.

Lubo się cieszę z twojej obecności,

Te nocne śluby nie cieszą mnie jakoś:

Za nagłe one są, za nierozważne,

Podobne niby do blasku, co znika,

Nim człowiek zdąży powiedzieć: — błysnęło.

Dobranoc, luby!

Oby nam ten wonny

Miłości pączek przyniósł kwiat niepłonny!

Romeo.

Także mam odejść niezaspokojony?

Julia.

Jakiegoż więcej chcesz zaspokojenia?

Romeo.

Zamiany twoich zapewnień za moje.

Julia.

Jużem ci dała je, nimeś zażądał;

Radabym jednak one mieć napowrót.

Romeo.

Chciałażbyś cofnąć je?

Dlaczego?

luba!

Julia.

Ażebym mogła oddać ci je znowu.

A przecież jest to żądanie zbyteczne,

Bo moja miłość równie jest głęboką,

Im więcej ci jej udzielam, tem więcej

Czuję jej w sercu.

(Słychać w pokojach głos Marty).

Wołają mię.

— Zaraz.

Bądź zdrów, kochanku drogi!

— Zaraz, zaraz.

— Najmilszy, pomnij być stałym!

— Zaczekaj,

Zaczekaj trochę, powrócę za chwilę.

(Wychodzi).

Romeo.

Błogosławiona, o!

błogosławiona

Coś tak lubego możeż być istotnem?

Julia (ukazując się znowu).

Jeszcze słów parę, a potem dobranoc.

Drogi Romeo!

jeśli twoja skłonność

Jest prawą, twoim zamiarem małżeństwo,

To mię uwiadom jutro przez osobę,

Zechcesz dopełnić obrzędu; a wtedy

Marta (za sceną).

Panienko!

Julia.

Idę.

— Lecz jeśli mię zwodzisz,

To cię zaklinam...

Marta (za sceną).

Julciu!

Julia.

Zaraz idę.

Skończ te zabiegi i zostaw mię żalom.

— Jutro więc przyślę.

Romeo.

Jak pragnę zbawienia...

Julia.

Po tysiąc razy dobranoc.

(Odchodzi).

Romeo.

Po tysiąc

Razy nie dobra tam, gdzie ty nie świecisz.

Do celu swego pośpiesza wesoły;

A gdy nadejdzie z kochanką rozstanek,

(Odchodzi).

Julia (ukazuje się znowu).

Pst!

pst!

Romeo!

O, gdybym mieć mogła

Głos sokolnika, by tego maiża

Nazad przywołać!

Przymus jest ochrypły,

Wstrząsłabym góry, gdzie się echo kryje,

I głos bym jego zrobiła chrapliwszym,

Niż mój, od rozbrzmień imienia Romeo!

Romeo.

Moja to dusza dzwoni imię moje,

I jestże słodsza muzyka na świecie?

Julia.

Romeo!

Romeo.

Luba!

Julia.

O której godzinie

Jutro mam przysłać?

Romeo.

O dziewiątej.

Julia.

Dobrze.

Dwudziestoletni to termin.

Nie pomnę,

Pocom tu ciebie znowu przywołała.

Romeo.

Pozwól mi czekać, aż sobie przypomnisz.

Julia.

Zapomnę znowu po co czekasz, pomnąc

O twojej tylko lubej obecności.

Zapominała, sam zapominając,

Julia.

Wkrótce

Dnieć będzie: radabym, żebyś już odszedł;

Nie dalej jednak, jak ów biedny ptaszek,

Co go swawolne dziecko z rąk wypuszcza,

I wnet zazdroszcząc mu krótkiej wolności,

Jak niewolnika trzymanego w więzach,

Jedwabnym sznurkiem przyciąga napowrót.

Julia.

O!

jabym zbytkiem pieszczot cię zabiła.

Dobranoc, luby!

jeszcze raz dobranoc!

Takam w życzeniach niepohamowana,

Żebym dobranoc wołała do rana.

(Odchodzi).

Obym był niemi w tej błogiej godzinie!

Śpieszę do ojca Laurentego celi,

On mi pomocy i rady udzieli.

(Wychodzi).

Cela Ojca Laurentego.

(Wchodzi Ojciec Laurenty z koszykiem w ręku).

O. Laurenty.

Szary poranek spędza mrok ponury,

Pasami światła znacząc wschodnie mury,

Z dróg dnia ubitych stopami Tytana.

Nim oko słońca pełnym blaskiem strzeli,

Rosę wypije i świat rozweseli,

Roślin tak zbawczych jak zgubnych dla zdrowia.

Ziemia jest matką natury i grobem,

Grzebie i życia obdziela zasobem.

I mnóstwo dzieci jej łona widzimy

Ciągnących pokarm z jej piersi rodziméj;

Niejedno w skutkach swoich wyśmienite,

Każde do czegoś, wszystko rozmaite.

Bo niema rzeczy tak podłych na ziemi,

Aby nie mogły stać się przydatnemi;

Ni tak przydatnych, aby, miasto służyć,

Nie zaszkodziły pod wpływem nadużyć.

Wszakże i cnota może zajść w bezdroże,

A błąd się czynem uszlachetnić może.

W mdłym kwiatku, w ziółku jednem i tem samem

Co zmysły razi, i to co im sprzyja,

Bo jego zapach rzeźwi, smak zabija.

Podobnie sprzeczna i w człowieku gości

Dwójca pierwiastków: dobroci i złości;

A kędy górę gorsza weźmie strona,

Tam śmierć przychodzi i roślina kona.

(Wchodzi Romeo).

Romeo.

Dzień dobry, ojcze mój!

O. Laurenty.

Benedicite!

Próżnem zostawia o tak wczesnej porze.

Troska odbywa straż w oczach starego,

Ale gdzie czerstwa, wolna od kłopotów

Jakiś niepokój, któremu snu władza

Uledz musiała.

Czy tylko się kładłeś?

Możeś do łóżka i nie zajrzał?

Romeo.

Zgadłeś;

O. Laurenty.

Grzeszniku, pewnieś był u Rozaliny.

Romeo.

U Rozaliny?

Nie, ojcze; to imię

W pamięci mojej wiecznym snem już drzymie.

O. Laurenty.

Brawo, mój synu!

Lecz gdzieżeś to bywał?

Romeo.

Zaraz ci powiem: próżnobyś zgadywał;

Byłem na balu w domu mego wroga,

Gdziem został ranny, lecz zbójczyni sroga

Czuje cios wzajem przeze mnie zadany,

Tak, że na nasze zobopólne rany

Święty wpływ tylko twej, ojcze, opieki

Poradzić zdoła i dać zbawcze leki.

Po chrześcijańsku, jak widzisz, przemawiam,

Skoro się nawet za mym wrogiem wstawiam.

O. Laurenty.

Mów jaśniej, synu; zagadkowa spowiedź

Dwuznaczną także znajduje odpowiedź.

Romeo.

Dowiedz się zatem, że anioł kobieta,

Którąm ukochał, jest z krwi Kapuleta.

Jego to dziecko i nadzieja cała;

Stułą zjednoczył.

Gdzie, o jakiej dobie

Zejdziem się skrycie i przysięgniem sobie,

Powiem ci idąc, czcigodny kapłanie;

O. Laurenty.

Święty Franciszku!

Cóż to za przemiana!

Toż Rozalina, owa ukochana,

Niczem już dla cię?

Miłość więc młodzieży

Jezus!

Marya!

Ileż to solanki

I nadaremnie, bowiem twe zapały

Wciąż zalewane, wciąż się powiększały.

Jeszcze twych westchnień nie rozwiał Fawoni;

I na twych licach, bladością pokrytych,

Widoczny jeszcze ślad łez nieobmytych,

Wszystko, coś cierpiał z miłosnej przyczyny,

Cierpiałeś tylko gwoli Rozaliny.

Kiedy mężczyźni szwankują tak snadnie.

Romeo.

Gdym kochał tamtą, takżeś nie pochwalał.

Romeo.

Pogrześć tę miłość kazałeś.

O. Laurenty.

Nie w grobie:

By tę pochować, a inną wziąć sobie.

Romeo.

Nie łaj mię, proszę; ta, co mi dziś luba,

Miłość mą płaci miłością Cheruba;

Z tamtą inaczej było.

O. Laurenty.

Bo odgadła,

Tylko z rutyny czytasz.

Pójdź, wietrzniku;

Do sankcyi tego nowego wybryku

Wyniknie węzeł, który wasze rody

Zawistne złączy w piękny łańcuch zgody.

Romeo.

O!

prędzej!

pilno mi!

O. Laurenty.

Festina lente!

Zdradne są kroki za śpiesznie podjęte.

(Wychodzą).

(Wchodzą: Merkucio i Benwolio).

Merkucio.

Gdzież u dyabła ugrzązł Romeo?

Czy był tej nocy w domu?

Merkucio.

Ta blada sekutnica Rozalina

Na waryata go wnet wykieruje.

Benwolio.

Tybalt, starego Kapuleta krewny,

Pisał do niego list.

Merkucio.

Z wyzwaniem, ręczę.

Benwolio.

Romeo mu odpowie.

Merkucio.

Każdy człowiek

Piśmienny może na list odpowiedzieć.

Benwolio.

On mu odpowie odpowiednio.

Benwolio.

A cóż to takiego Tybalt?

Benwolio.

Co takiego?

(Wchodzi Romeo).

Benwolio.

Oto Romeo, nasz Romeo idzie.

Romeo.

Dzień dobry wam, moi drodzy.

Jakżeto was zażyłem?

Romeo.

Ma się rozumieć — z uprzejmości.

Merkucio.

Bardzoś zgrabnie trafił w sedno.

Romeo.

A ty bardzoś zgrabnie to wyłożył.

Merkucio.

Ja bo jestem kwiatem uprzejmości.

Merkucio.

Na pomoc, Benwolio!

moje koncepty dech tracą.

Romeo.

Chyba udziobiesz!

Merkucio.

Twój dowcip jest gorzką konfiturą, dyabelnie ostrym sosem.

Romeo.

Stosownym do gęsi.

Romeo.

Rozciągnę go do wyrazu głowę, który połączywszy z gęsią, będziesz miał gęsią głowę.

Merkucio.

Nie jestże to lepiej, niż jęczeć z miłości?

Teraz to co innego; teraz mi jesteś towarzyskim, jesteś Romeem, jesteś tem, czem jesteś; miłość zaś jest podobną do owego gapia, co się szwenda, wywiesiwszy język, szukając dziury, gdzieby mógł palec wścibić.

Romeo.

Stój!

Stój!

Romeo.

Patrzcie, co za dziwadła!

(Wchodzi Marta z Piotrem).

Merkucio.

Żagiel!

żagiel!

żagiel!

Benwolio.

Dwa, dwa: spodnie i spódnica.

Marta.

Piotrze.

Piotr.

Słucham.

Marta.

Piotrze, gdzie mój wachlarz?

Merkucio.

Proszę cię, mój Piotrze, zakryj wachlarzem twarz jejmości, bo z dwojga tego jej wachlarz jest piękniejszy.

Marta.

Życzę panom dnia dobrego.

Merkucio.

Życzymy ci dobrego południa, piękna signoro.

Marta.

Czy to już południe?

Marta.

Ach, to dobrze!

Merkucio.

Możeż być dobrem to, co jest gorszem?

Marta.

Jeżeli waćpan nim jesteś, to radabym z nim pomówić sam na sam.

Benwolio.

Zaprosi go na jakiś wieczorynek.

Merkucio.

Pośredniczka to Wenery.

Huź, ha!

Romeo.

Cóż to, czyś kota upatrzył?

Bodaj to kotlina,

Gdzie siedzi kocina:

Ta nie osmali...

Lecz zmykaj, chudzino,

Przed taką kotliną,

Gdzie dyabeł pali!

Romeo.

Pośpieszę za wami.

Romeo.

Pozdrów ją waćpani ode mnie, i powiedz, że jej daję rendez-vous...

Romeo.

Powiedz jej, aby, pod pozorem spowiedzi, przyszła za parę godzin do celi Ojca Laurentego: tam ślub weźmiemy.

Oto masz waćpani za swoje trudy.

Marta.

Nie, panie; ani fenika.

Romeo.

No, no, bez ceremonii.

Romeo.

Waćpani staniesz za murem klasztornym,

Tam ci mój człowiek przyniesie drabinkę

Do szczytu mego szczęścia wstęp ułatwi.

Bądź zdrowa!

Wierność twa znajdzie nagrodę.

Poleć mię swojej młodej pani.

Marta.

Niech wam Bóg błogosławi!

Ale, ale...

Romeo.

Cóż mi waćpani jeszcze powiesz?

Marta.

Czy człowiek pański dobry do sekretu?

Bo gdzie się skrycie prowadzą układy,

Romeo.

Nieinaczej: jedno i drugie od R.

Marta.

Tak i mnie sie zdawało, tylko Romeo inne ma zakończenie.

Co też ona o tem prawi, to jest o rozmarynie i o panu: radabym, żebyś pan to słyszał.

Romeo.

Poleć jej służby moje.

(Wychodzi).

Piotr.

Jestem.

(Wychodzą).

Ogród Kapuletów.

(Wchodzi Julia).

Julia.

Dziewiąta biła, kiedym ją posłała;

Przyrzekła wrócić się za pół godziny.

Nie znalazła go może?

Nie, to nie to.

Słabe ma nogi.

Heroldem miłości

Powinnaby być myśl, która o dziesięć

Razy mknie prędzej, niż promienie słońca,

Kiedy z pochyłych wzgórków cień spędzają.

Niedarmo lotne gołębie są w cugach

Bóstwa miłości, i niedarmo Kupid

Dzisiejszej drogi swojej; od dziewiątej

Aż do dwunastej trzy już upłynęły

Długie godziny, a jeszcze jej niema.

Gdyby krew miała młodą i uczucia,

Jak piłka byłaby chyżą i lekką,

I słowa moje do mego kochanka,

A jego do mnie, w lot-by ją popchnęły;

Lecz starzy wcześnie są jakby nieżywi;

Jak ołów ciężcy, zimni, więc leniwi.

(Wchodzą Marta i Piotr).

Marta.

Idź, stań za progiem.

Piotrze.

(Wychodzi Piotr).

Julia.

Mów, droga, luba nianiu!

Ależ przebóg!

Czemu tak smutno wyglądasz?

Chociażbyś

Złe wieści miała, powiedz je wesoło;

Jeśli zaś dobre przynosisz, ta mina

Fałszywy miesza ton do ich muzyki.

Marta.

Tchu nie mam, pozwól mi trochę odpocząć;

Ach!

moje kości!

To był harc nielada!

Mówże, mów prędzej, mów, nianiuniu droga.

Marta.

Co za gwałt!

Folguj dla Boga, choć chwilkę,

Czyliż nie widzisz, że ledwie oddycham?

Julia.

Ledwie oddychasz; kiedy masz dość tchnienia

Do powiedzenia, że ledwie oddychasz?

To tłómaczenie się twoje jest dłuższe

Od wieści, której zwłokę niem tłómaczysz;

Tego się dowiem, poczekam na resztę;

Julia.

Nie.

Ale o tem wszystkiem już wiedziałam.

Cóż o małżeństwie naszem mówił?

powiedz.

Jakby się miała w kawałki rozlecieć.

Bóg nie pamięta, żeś mię posyłała,

Julia.

Doprawdy, przykro mi, że jesteś słabą.

Nianiu, nianiuniu, nianiunieczko droga,

Powiedz mi, co ci mówił mój kochanek?

Marta.

Mówił, jak dobrze wychowany młodzian,

Grzeczny, stateczny, a przytem, upewniam,

Pełen zacności.

Gdzie Waćpanny matka?

Co też nie pleciesz, nianiu: mój kochanek

Mówił, jak dobrze wychowany młodzian,

Gdzie moja matka?

Marta.

O, mój miły Jezu!

Takżeś mi Aśćka w ukropie kąpana!

Bądźże na przyszłość sama sobie posłem.

Julia.

O, męki!

Co ci powiedział Romeo?

Marta.

Masz pozwoleństwo iść dziś do spowiedzi?

Julia.

Mam je.

Marta.

Śpiesz więc do celi Ojca Laurentego;

Tam znajdziesz kogoś, co-ć pojmie za żonę.

Jak ci jagódki pokraśniały!

Czekaj!

Idź do kościoła, ja tymczasem pójdę

Przynieść drabinkę, po której twój ptaszek

Ma się do gniazdka wśliznąć, gdy się ściemni.

Jak tragarz muszę być ci ku pomocy;

Idź; trza mi zjeść co po takiem zmachaniu.

Julia.

Idę raj posiąść.

— Adieu, złota nianiu.

(Wychodzą).

Cela Ojca Laurentego.

(Ojciec Laurenty i Romeo).

O. Laurenty.

Oby ten święty akt był miły niebu,

I przyszłość smutkiem nas nie ukarała.

I zbytkiem smaku zabija apetyt.

Miarkuj więc miłość twoją: zbyt skwapliwy

Tak samo spóźnia się, jak zbyt leniwy.

(Wchodzi Julia).

Kochankom mogłyby do jazdy służyć

Owe słoneczne pyłki, co igrają

Romeo.

Amen!

lecz choćby przyszedł nawał smutku,

Nie przeciwważyłby on tej radości,

Złącz tylko nasze dłonie świętym węzłem;

Niech go śmierć potem przetnie, kiedy zechce:

O. Laurenty.

Gwałtownych uciech i koniec gwałtowny:

Są one nakształt prochu zatlonego,

Co, wystrzeliwszy, gaśnie.

Miód jest słodki,

Lecz słodkość jego graniczy z ckliwością.

Julia.

Czcigodny spowiedniku, bądź pozdrowion.

O. Laurenty.

Romeo, córko, podziękuje tobie

Za nas obudwu.

Julia.

Pozdrawiam go również,

By dzięki jego zbytniemi nie były.

Romeo.

O!

Julio, jeśli miara twej radości

Większy od mego: to osłodź twym tchnieniem

Powietrze, i niech muzyka ust twoich

Objawi obraz szczęścia, jakie spływa

Na nas oboje w tem błogiem spotkaniu.

Julia.

Czucie bogatsze w osnowę, niż w słowa,

Żebracy tylko rachują swe mienie.

Mojej miłości skarb jest tak niezmierny,

O. Laurenty.

Pójdźcie, załatwim rzecz w krótkich wyrazach,

Nie wprzód będziecie sobie zostawieni,

(Wychodzą).


1 Piotr Siuda Jak bydgoszczanie posługują się internetem – badanie umiejętności, celów i sposób użycia internetu w Bydgoszczy Streszczenie: Celem artykułu jest przedstawienie fragmentu projektu badawczego „Bydgoszcz miastem powszechnego internetu”, realizowanego przez autora jako członka zespołu składającego się z pracowników Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy.

Autor tego opracowania brał udział w projekcie jako badacz analityk.

Jego rola poległa na przygotowaniu narzędzia badawczego (kwestionariusz ankiety) oraz przeanalizowaniu konkretnych zagadnień.

Autor odpowiedzialny był za fragment badań, dotyczący sposobów w jaki Bydgoszczanie posługują się internetem.

W obręb jego zainteresowań wchodziły następujące zagadnienia: poziom umiejętności internautów w zakresie korzystania z internetu, komunikacja przez internet oraz relacje w internecie, cele oraz sposoby użycia komputera oraz internetu, wykorzystanie najnowszych technologii sieciowych nazywanych Web 2.0.

W artykule autor przedstawi oraz omówi wyniki związane z obszarem, za który był odpowiedzialny.

Warto jeszcze raz podkreślić, że projekt realizowany był przez zespół, w którym każdy członek realizował odrębną część badań.

Tekst jest przedstawieniem tylko i wyłącznie tej części, która zależała od autora.

Słowa kluczowe: internet, Web 2.0, użycie internetu, umiejętności internautów, komunikacja w internecie, cele użycia internetu, sposoby wykorzystania internetu, internet w Bydgoszczy, Bydgoszcz.

Wprowadzenie Celem artykułu jest przedstawienie fragmentu projektu badawczego „Bydgoszcz miastem powszechnego internetu”, realizowanego przez autora jako członka zespołu składającego się z pracowników Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy.

Autor tego opracowania brał udział w projekcie jako badacz analityk.

Jego rola poległa na przygotowaniu narzędzia badawczego (kwestionariusz ankiety) oraz przeanalizowaniu konkretnych zagadnień.

Autor odpowiedzialny był za część badań, dotyczącą sposobów w jaki bydgoszczanie posługują się internetem.

W obręb jego zainteresowań wchodziły następujące zagadnienia: poziom umiejętności internautów w zakresie korzystania z internetu, komunikacja przez internet oraz relacje w internecie, cele oraz sposoby użycia komputera oraz internetu, wykorzystywanie najnowszych technologii sieciowych nazywanych Web 2.0.

W artykule autor przedstawi oraz omówi wyniki związane z obszarem, za który był odpowiedzialny.

Warto jeszcze raz podkreślić, że projekt realizowany był przez zespół, w którym każdy członek realizował odrębną część badań.

Tekst jest przedstawieniem tylko i wyłącznie tej części, która zależała od autora.

Na początku scharakteryzuje on ogólne ramy projektu, później zajmie się konkretnymi zagadnieniami.

„Bydgoszcz miastem powszechnego internetu” „Bydgoszcz miastem powszechnego internetu” to projekt badawczy realizowany przez Centrum Analiz Społecznych i Rynkowych Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy na zlecenie Urzędu Miasta Bydgoszcz.

2 Projekt przeprowadzany był przez zespół badaczy (pracowników WSG w Bydgoszczy) w składzie: dr Agnieszka Jeran, mgr Paulina Bąk, mgr Aleksandra Nowakowska, mgr Piotr Siuda oraz inż. Agnieszka Spychała.

Celem Projektu było rozpoznanie: możliwości korzystania z internetu w mieście Bydgoszcz, wielkości wykluczenia cyfrowego w mieście Bydgoszcz, sposobów korzystania z internetu przez mieszkańców, skali korzystania przez bydgoszczan z e-urzędu i innych usług przez internet, aktualnego i preferowanego umiejscowienia hot spotów w Bydgoszczy.

Badanie miało również zdiagnozować bariery (technologiczne, kompetencyjne i finansowe), które utrudniają dostęp do internetu.

Zleceniodawcy badań chcieli uzyskać odpowiedź na pytanie – jakie działania powinny być podjęte przez miasto po to, by technologie informacyjne były w Bydgoszczy powszechne oraz co zrobić by mieszkańcy owego miasta potrafili je wykorzystywać?

Projekt realizowany był o okresie od 1 lutego do końca maja 2008 roku.

Zespół badawczy przygotował narzędzie jakim był kwestionariusz ankiety.

Ze względu na niepełną wiedzę na temat cech społeczno- demograficznych mieszkańców Bydgoszczy1, zdecydowano się na dobór losowy z operatu przestrzennego.

Oznacza to, że nie znając cech populacji będącej przedmiotem badania, kierowano się proporcjonalnością rozkładu próby w przestrzeni miasta.

Badania zdecydowano się nie realizować w pięciu jednostkach urbanistycznych.

Były to: Biedaszkowo, Bielice, Czersko Polskie, Smukała, Wypaleniska.

Rejony te zamieszkuje bardzo mała liczba ludzi, co było głównym powodem wykluczenia owych jednostek.

Zakładana próba licząca 400 gospodarstw domowych miała być zatem realizowana w 36 jednostkach urbanistycznych.

Co ważne – wielkość próby w każdej z nich założono jako wprost proporcjonalną do wielkości zaludnienia.

Tego rodzaju założenie wymaga jednak pewnych wyjaśnień.

Zaznaczyć należy, że nie ma miejsca sytuacja bezpośredniego przełożenia liczby mieszkańców na liczbę gospodarstw domowych.

Średnia liczba osób w gospodarstwach domowych jest różna dla różnych obszarów miasta.

Ponieważ owa średnia liczba osób nie była znana w chwili badania, zdecydowano się posłużyć informacjami o zaludnieniu2.

Operatem losowania był spis ulic podzielonych na jednostki urbanistyczne.

Po zakończeniu zbierania danych, dzięki zastosowaniu analiz statystycznych, możliwe było uogólnienie uzyskanych wyników z próby na populację z uwzględnieniem błędu szacowania nie większego niż 5 proc. i z prawdopodobieństwem wynoszącym 95 proc.

Badanie zostało co prawda zrealizowane we wszystkich zakwalifikowanych dzielnicach, ale nie we wszystkich przebadano zakładaną liczbę gospodarstw.

Ankieterzy mieli szczególną trudność w przeprowadzaniu badań w dzielnicy Śródmieście, stąd w jej wypadku największy odsetek braków w realizacji wywiadów.

Próba okazała się mniejsza od zakładanej o 5 gospodarstw domowych.

Po przeprowadzeniu wywiadów do dalszych analiz zakwalifikowano bowiem 395 gospodarstw.

Narzędziem badawczym użytym w projekcie był kwestionariusz ankiety.

Wypełniło go 892 mieszkańców reprezentujących wszystkie dzielnice miasta, które pod względem wskaźnika gęstości zaludnienia zakwalifikowały się do próby.

1 Niepełność owej wiedzy jest spowodowana nieaktualnością wielu danych urzędowych – chociażby meldunkowych.

2 Warto zaznaczyć, że było to „oficjalne” zaludnienie, które może odbiegać od faktycznego, co jest związane z niedopełnianiem wymogów meldunkowych.

3 Tabela 1.

Struktura zakładanej i zrealizowanej próby wg jednostek urbanistycznych Nazwa jednostki urbanistycznej Liczba mieszkańców* Udział w całości [proc.]

Zakładana wielkość próby [liczba wywiadów] Zrealizowana próba [liczba wywiadów] Udział w próbie [proc.]

Babia Wieś 1785 0,4648 2 2 0,5063 Bartodzieje 25917 6,7479 27 28 7,0886 Bielawy 5546 1,444 6 7 1,7722 Błonie 16910 4,4028 18 17 4,3038 Bocianowo 14686 3,8237 15 16 4,0506 Brdyujście 1414 0,3682 1 2 0,5063 Bydgoszcz Wschód 1908 0,4968 2 2 0,5063 Czyżkówko 7688 2,0017 9 10 2,5316 Flisy 862 0,2244 1 1 0,2532 Fordon F1 38511 10,027 40 40 10,1266 Fordon F2 32455 8,4502 34 36 9,1139 Fordon F3 2324 0,6051 2 2 0,5063 Glinki 5751 1,4974 6 8 2,0253 Górzyskowo 8287 2,1576 9 9 2,2785 Jachcie 4240 1,1039 4 3 0,7595 Jary 6320 1,6455 7 7 1,7722 Kapuściska 26039 6,7796 27 28 7,0886 Łęgnowo I 2146 0,5587 2 2 0,5063 Łęgnowo II 805 0,2096 1 1 0,2532 Miedzyń 11740 3,0567 12 14 3,5443 Myślęcinek 717 0,1867 1 1 0,2532 Okole 13216 3,411 14 12 3,0380 Opławiec 1010 0,263 1 1 0,2532 Osiedle Leśne 13470 3,5071 14 12 3,0380 Osowa Góra 14059 3,6605

15 15 3,7975 Piaski 2451 0,6382 3 2 0,5063 Prądy 720 0,1875 1 1 0,2532 Siernieczek 1384 0,3603 1 1 0,2532 Skrzetusko 5069 1,3198 5 5 1,2658 Szwederowo 34717 9,0391 36 35 8,8608 Śródmieście 27508 7,1624 28 23 5,8228 Wilczak 4791 1,2474 5 4 1,0127 Wyżyny 32702 8,5145 34 32 8,1013 Wzgórze Wolności 12320 3,2077 13 12 3,0380 Zawisza 1634 0,4254 2 2 0,5063 Zimne Wody 1799 0,4684 2 2 0,5063 ogółem 384076 400 395 * dane z 2005 roku; dzięki uprzejmości Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Bydgoszczy Źródło: Centrum Analiz Rynkowych i Społecznych, Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy Poziom umiejętności internautów w zakresie korzystania z internetu Poziom umiejętności korzystania z internetu jest zróżnicowany, przy czym zaznaczyć należy, że użytkownicy najkorzystniej pod tym względem wypadają, jeśli chodzi o podstawowe umiejętności.

Najwięcej z nich umie posługiwać się wyszukiwarką internetową.

83,6 proc. deklaruje, że robi to „bardzo dobrze” lub „dość

4 dobrze”.

Ponad dwie trzecie użytkowników w stopniu „dość dobrym” lub „bardzo dobrym” potrafi przesyłać e- mail z załącznikiem, a także kopiować, wycinać, wklejać wybrane fragmenty dokumentów jak również kopiować lub przenosić pliki lub foldery.

Wspomniane wyżej umiejętności posiadają niemal wszyscy internauci.

Procent tych, którzy deklarują brak którejś z nich, w przypadku każdej, nie przekracza 6 proc.

Pod względem innych umiejętności jest już nieco gorzej.

Mniej niż dwie trzecie, ale więcej niż połowa użytkowników, potrafi w „dość dobrym” bądź „bardzo dobrym” stopniu przygotować prezentację multimedialną, skorzystać z arkusza kalkulacyjnego czy zainstalować drukarkę, modem bądź skaner.

Użytkownicy najgorzej wypadają, jeśli przyjrzeć się umiejętnościom najbardziej specjalistycznym, takim jak tworzenie strony internetowej oraz pisanie programów komputerowych.

Pierwszą z nich „dość dobrze” bądź „bardzo dobrze” wykonuje 19 proc., podczas gdy drugą zaledwie 11 proc.

Całkowity brak owych umiejętności deklaruje w przypadku pierwszej 40 proc.

internautów, w przypadku drugiej 57,7 proc.

Wykres 1.

Umiejętności korzystania z internetu [proc.]

57,7 40,5 3,4 5,3 10,5 17,2 8,2 2,8 2,8 31,3 13 15,3 31,3 29,6 31 17,1 17,8 11 19 83,6 79,3 58,2 53,2 60,8 80,1 79,4 40,6 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 Pis an ie p ro gramu k o m p u terowe go z u ży cie m j ę zy ka p ro gramowan ia T w o rzen ie stro n y in tern e to w e j U ży w an ie wy s zu kiwark i in tern e to w e j Prz e s y ł an ie e- m ailó w z z ał ącz n ikie m , n p .

ze zd jęc iami , p lika m i gra f iczn y m i, d o ku m e n ta m i In s ta lowan ie n o w y ch u rzą d zeń , n p .

s ka n e r, d ru ka rk a, a p ar at , mod e m T w o rzen ie ele kt ro n iczn e j p re zen ta cji Wy ko rzy s ta n ie p o d s ta w o w y ch fu n kcj i m at e m at y czn y ch w a rk u s zu k alk u lacy jn y m U ży w an ie p o le ce n ia ko p iowan ia, wy cina n ia, w klejan ia Kop iowan ie lu b p rzen o s zen ie p liku a lb o fold e ru „ Dość d o b ry ” i „ b ar d zo d o b ry ” p o zio m u m ie jętn o ś ci „ Zn iko m

y ” , „ m ar n y ” b ąd ź „ d o s ta teczn y ” p o zio m u m ie jętn o ś ci Cał ko w ity b ra k u m ie jętn o ś ci Źródło: opracowanie własne

5 Podsumowując, należy stwierdzić, że umiejętności internautów określić można jako średnie.

Nawet w przypadku najbardziej podstawowych umiejętności, takich jak wysyłanie poczty, posługiwanie się edytorem tekstu czy operacje dokonywane na plikach lub folderach, wyróżnić można użytkowników, którzy tego nie potrafią bądź swoje zdolności pod tym względem określają jako słabe.

Niezbyt pozytywny jest średni odsetek osób potrafiących w zadowalającym stopniu posługiwać się programem do tworzenia prezentacji czy zainstalować jakieś urządzenie.

Za korzystny uznać można stosunkowo niski odsetek osób, które nie umieją w ogóle tworzyć stron WWW lub posługiwać się językiem programowania.

Odsetek ten uznać można za niski, jeśli wziąć pod uwagę specjalistyczny charakter owych umiejętności.

Cieszyć powinno to, że mimo iż mało użytkowników opanowało obydwie umiejętności w stopniu „dobrym” lub „bardzo dobrym”, to jednak posiada je w stopniu „dostatecznym” lub „znikomym”.

Jeśli przyjrzeć się umiejętnościom korzystania z internetu i ich związku z cechami społeczno- demograficznymi internautów, podkreślić należy, że osoby z grup, w których użytkowników jest proporcjonalnie więcej, mają również lepsze umiejętności korzystania.

Większe umiejętności posiadają osoby młodsze, wykształcone, studiujące bądź pracujące.

Przykładowo spośród osób z wyższym wykształceniem zatrudnionych na czas nieokreślony 83 osoby „dość dobrze” lub „bardzo dobrze” deklaruje swoje umiejętności pod względem przesyłania poczty elektronicznej z załącznikiem, natomiast wśród osób z wykształceniem zawodowym zatrudnionych na czas nieokreślony czyni to zaledwie 6 osób.

Komunikacja przez internet oraz relacje w internecie Komunikacja to jedno z podstawowych zastosowań internetu.

Rozważania naukowe na temat sieciowej komunikacji są ważnym elementem debat nad kondycją przemian współczesnego życia społecznego.

Chodzi o wskazywanie, że dzięki sieci elektronicznej przełamane mogą być alienujące i atomizujące efekty ponowowczesności3, stać się ona bowiem może nową sferą publiczną, nową sferą komunikacji ludzkiej4.

Popularyzować zaczęły się poglądy, że komunikacja internetowa może stać się alternatywną platformą podtrzymywania więzi ludzkich rozrywanych przez zwiększającą się mobilność przestrzenną czy społeczną5.

Wydaje się to rzeczywiście prawdą, zważywszy, że za pomocą sieci podtrzymywać można dotychczasowe relacje jak również poznawać nowe osoby.

Czy ma to również miejsce w wypadku bydgoszczan, a jeśli tak na jaką skalę owe zjawiska występują?

Zdecydowana większość bydgoskich internautów, bo 90,3 proc. komunikuje się z osobami ze swojej rodziny.

Spora jest również intensywności tej komunikacji – w okresie jednego tygodnia przed badaniem z rodziną komunikowało się 69,8 proc.

Ze znajomymi i przyjaciółmi znanymi również poza internetem komunikuje się niezwykle dużo, bo 89,3 proc. użytkowników.

Komunikacja ta jest bardzo intensywna, bowiem tygodniowo komunikuje się z takimi osobami 78,7 proc.

Z rodziną i znajomymi komunikuje się zatem znaczna 3 Norris P., The Bridging and Bonding Role of Online Communities, [w:] P. N. Howard, S. Jones (red.), Society Online.

The Internet in Context, SAGE, London 2004, s. 31-41.

4 Siuda P., Kryteria wspólnotowości w Internecie, „Kultura i Edukacja” 2009, 4 (73), s. 21-37.

5 Doktorowicz K., Społeczności wirtualne – cyberprzestrzeń w poszukiwaniu utraconych więzi, [w:] L. Haber (red.), Społeczeństwo informacyjne.

Wizja czy rzeczywistość?, Wydawnictwo AGH, Kraków 2004, s. 59-66.

6 ilość internautów, co wynikać może ze wzrostu wykorzystania takich narzędzi internetowych, jak poczta elektroniczna czy komunikatory.

Narzędzia te służą komunikacji z osobami, które zna się spoza internetu.

Wykres 2.

Komunikacja przez internet [proc.]

69,8 90,3 78,7 10,6 30,9 47,5 52,5 22,4 37,4 62,5 9,7 89,3 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 W ciągu 7 d n i p rzed b ad an ie m Ki e d y ko lw ie k N igdy Komun iko w an ie si ę z r o d zin ą Komun iko w an ie si ę z e zn aj o m y m i i p rzy ja ciół m i Komun iko w an ie si ę z e w s p ó ł p ra cownik ami Komun iko w an ie si ę z o s o b ami p o zn an y m i p rzez in tern e t Źródło: opracowanie własne Mniej, bo około połowa internautów kontaktuje się przez internet ze współpracownikami.

Komunikacja ta jest również mało intensywna - w ciągu jednego tygodnia kontaktuje się z tymi osobami nieco mniej niż jedna trzecia użytkowników.

Najmniej użytkownicy internetu komunikują się z osobami poznanymi w sieci.

Komunikacja taka nie jest ani częsta, deklaruje ją bowiem tylko 37,4 proc., ani zbyt intensywna.

Z badań wynika, że w tygodniu komunikuje się z takimi osobami mniej niż jedna czwarta użytkowników.

Tabela 2.

Odpowiedzi na pytania związane z poznawaniem kogoś w internecie Pytanie Zdecydowa- nie się nie zgadzam Nie zgadzam się Trudno powiedzieć Zgadzam się Zdecydo- wanie się zgadzam Często zdarza mi się poznawać kogoś w internecie 41,7 proc.

22,8 proc 15,2 proc.

14,8 proc.

5,5 proc.

Zdarzyło mi się spotkać osobiście z osobą, którą poznałem w internecie 61 proc.

13,2 proc.

5,3 proc.

13,2 proc.

7,3 proc.

Źródło: opracowanie własne Potwierdzeniem tego, że internet najrzadziej używany jest do komunikacji z osobami poznanymi w sieci, jest odpowiedź na pytanie, czy często zdarza się internautom poznawać kogoś w internecie.

7 Zdecydowanie zaprzecza lub zaprzecza temu aż 64,5 proc. użytkowników.

Nawiązywanie nowych relacji za pomocą internetu nie jest zatem sprawą powszechną.

Aż 61 proc. internautów zdecydowanie nie zgadza się z tym, iż zdarzyło im się poznać osobiście z osobą zapoznaną w sieci.

Wśród użytkowników zdecydowana mniejszość zgadza się z tym stwierdzeniem.

Trudno jest jednak wnioskować coś na temat relacji, które nawiązują oni w internecie, nie wiadomo, czy mają one charakter towarzyski, zawodowy, nie wiadomo również jak trwałe są to relacje.

Cele oraz sposoby korzystania z komputera oraz z internetu Z komputera i internetu korzystać można na wiele różnych sposobów, wykonywać można za ich pomocą wiele różnych czynności.

Mogą być narzędziem pracy, nauki oraz rozrywki, sam internet natomiast z powodzeniem wykorzystywany może być do komunikacji.

Efekty wykorzystania oraz znaczenie komputera i internetu są różne dla użytkowników w zależności od celów korzystania z nich.

Nie korzystający z internetu użytkownicy komputerów, używają tych ostatnich przede wszystkim w celach rozrywki (45,3 proc.).

Do pracy wykorzystuje je 30 proc., natomiast do nauki 23,6 proc.

Podobnie wygląda wykorzystanie internetu – największy procent użytkowników wykorzystuje to medium do rozrywki, potem do nauki i w końcu pracy.

Tabela 3.

Cele korzystania z komputerów i internetu Sprzęt Rozrywka Praca Nauka Inne Komputer 45,3 proc.

30 proc.

23,6 proc.

1 proc.

Internet 41,1 proc.

26,1 proc.

32,3 proc.

0,6 proc.

Źródło: opracowanie własne Tabela 4 pokazuje, jakie są główne cele korzystania z internetu w różnych grupach społeczno- demograficznych.

Jeśli chodzi o płeć, kobiety i mężczyźni używają sieci elektronicznej w bardzo podobnym zakresie.

Duże znaczenie ma wiek - dla osób do 25 roku życia sieć to przede wszystkim miejsce rozrywki oraz nauki.

W następnych grupach wiekowych do 65 roku życia, na znaczeniu zyskuje praca, przy czym zaznaczyć należy, że nie maleje wcale odsetek ludzi używających internetu dla rozrywki.

Duże znaczenie ma również sytuacja pracy oraz wykształcenie.

W tym, że do pracy wykorzystują sieć osoby, które pracują, nie ma nic odkrywczego.

Do pracy wykorzystują ją również przede wszystkim osoby z wykształceniem wyższym oraz wyższym zawodowym (licencjackim).

Zaznacza się ogólna tendencja – im wyższe wykształcenie, tym częstsze wykorzystywanie internetu do pracy i rzadsze jego użycie jako źródła rozrywki.

Studenci i uczniowie to ta grupa, która wykorzystuje go głównie do nauki oraz rozrywki, mały jest wśród nich odsetek osób, które używają go do pracy.

Co ciekawe, choć wśród internautów nie ma zbyt wielu osób bezrobotnych, to właśnie rozrywka jest najczęstszym celem używania przez nich sieci.

Świadczyć to może o niskiej świadomości bezrobotnych, dotyczącej tkwiącego w internecie potencjału jako miejsca, które pomóc może w znalezieniu pracy.

8 Tabela 4.

Cele korzystania z internetu wśród użytkowników z różnych grup [proc.]

Grupa społeczno-demograficzna Praca Nauka Rozrywka Płeć Kobieta Mężczyzna 24 29 34 31 42 40 Wiek 8-16 17-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-75 76-85 0 22 30 31 37 33 20 0 45 37 30 26 26 31 40 33 55 41 40 43 37 36 40 67 Sytuacja pracy Zatrudniony na czas nieokreślony Zatrudniony w niepełnym wymiarze Pracujący na własny rachunek Pracuję na umowę zlecenie/sezonowo Pracownik nie zarejestrowany Bezrobotny z prawem do zasiłku Bezrobotny bez prawa do zasiłku Uczeń, student Emeryt, rencista 32 28 37 24 40 16 27 17 28 29 30 23 38 20 25 27 40 26 39 42 40 38 40 59 46 43 46 Wykształcenie Podstawowe i gimnazjalne Zasadnicze zawodowe Średnie Policealne Wyższe zawodowe (licencjat) Wyższe 12 20 25 31 29 35 42 26 34 27 31

28 46 54 41 42 39 36 Źródło: opracowanie własne Tabela 5.

Odpowiedzi na pytania związane z używaniem internetu Pytanie Zdecydowa- nie się nie zgadzam Nie zgadzam się Trudno powiedzieć Zgadzam się Zdecydo- wanie się zgadzam Gdyby nie internet moja wiedza na temat aktualnych wydarzeń byłaby mniejsza 10 proc.

10,9 proc 23 proc.

37,3 proc.

18,9 proc.

Sieć jest ważnym miejscem zdobywania informacji, których aktualnie potrzebuję 4,1 proc.

3 proc.

11,6 proc.

37,1 proc.

44,2 proc.

Bez problemu potrafię wskazać strony, na których można znaleźć oferty pracy 14,8 proc.

7,7 proc.

24,1 proc.

31,4 proc.

22 proc.

Uważam, że internet to dobre miejsce na poszukiwanie pracy 7,1 proc.

3,6 proc.

24,8 proc.

41,7 proc.

22,8 proc.

Zakupy w sklepach internetowych pozwalają na oszczędność pieniędzy 15,9 proc.

12,3 proc.

28,8 proc.

29,2 proc.

13,8 proc.

Zakupy na aukcjach internetowych to okazja do kupna unikalnych rzeczy 12 proc.

6,3 proc.

26,4 proc.

37 proc.

18,4 proc.

Źródło: opracowanie własne

9 Internet jest dla użytkowników miejscem, w którym zdobywa się różnorakiego rodzaju informacje – nie ma co do tego najmniejszych wątpliwości – wskazuje na to wielu naukowców6.

Informacje to ważny aspekt elektronicznej sieci także dla bydgoskich internautów.

W zdecydowanej większości zgadzają się oni, że sieć zwiększa ich wiedzę na temat aktualnych wydarzeń, a także, że jest ona niezwykle ważnym miejscem poszukiwania informacji.

Poza tym użytkownicy wykorzystują internet na bardzo wiele sposobów.

Wszechstronność ową widać doskonale, jeśli przyjrzeć się czynnościom, jakie wykonywane są w sieci elektronicznej.

W tabeli 6 zestawione zostały czynności wykonywane kiedykolwiek oraz nigdy nie wykonywane, co jest doskonałym ogólnym wskaźnikiem sposobu, w jaki wykorzystuje się sieć.

Tabela uwzględnia ponadto działania wykonywane na 7 dni przed badaniem, co ukazuje intensywność czynności w niej wykonywanych.

Analiza tych trzech odpowiedzi doskonale obrazuje to, jakie funkcje internetu są wykorzystywane najczęściej.

Do najpowszechniejszych podejmowanych w sieci czynności należą przede wszystkim: obsługa poczty elektronicznej, korzystnie z komunikatorów, zbieranie materiałów potrzebnych do pracy lub nauki.

Słabo wykorzystywany jest internet w poszukiwaniu pracy.

Około połowa internautów nigdy przy jego pomocy tego nie robiła.

Co jednak ciekawe dostrzegany jest potencjał internetu w tej mierze - większość użytkowników zgadza się, że jest to dobre miejsce poszukiwań pracy.

Większość również uważa, że potrafi bez problemu wskazać strony WWW, na których można oferty pracy znaleźć.

Przyczyn dlaczego nie jest on wykorzystywany w ten sposób tak często, szukać należy w sytuacji pracy badanych.

Ci, którzy dostrzegają potencjał internetu jako miejsca poszukiwania pracy, to głównie zatrudnieni na czas nieokreślony lub studenci i uczniowie, a więc osoby, które pracy nie szukają.

Odsetek osób bezrobotnych wśród internautów jest bardzo niewielki, a to oni są grupą, która najwięcej skorzystać mogłaby z potencjału internetu jako dobrego miejsca do szukania pracy.

To, że internet może mieć takowe funkcje, twierdzi wielu badaczy.

Dla przykładu Dominik Batorski, którego badania pod tym względem niejako korespondują z opisywanymi w artykule.

Batorski wskazuje, że osoby niekorzystające z sieci częściej niż użytkownicy są bezrobotni.

Dodatkowo osoby poza rynkiem pracy mają większe szanse na znalezienie pracy, kiedy korzystają z internetu.

Badacz twierdzi ponadto, że jego użycie wpływa nie tylko na znalezienie pracy, ale również na awans czy zwiększanie się zarobków7.

W wynikach zwraca uwagę niski poziom uczestnictwa w forach i grupach dyskusyjnych oraz korzystania z czatów.

Wytłumaczyć należy to tym, że służą one przede wszystkim komunikacji z osobami, których się nie zna.

Co zostało już natomiast zaznaczone sieć służy użytkownikom przede wszystkim do komunikacji z osobami, które znają poza internetem – z rodziną, współpracownikami, znajomymi i przyjaciółmi.

Internet służy przede wszystkim do podtrzymywania już istniejących relacji, o czym świadczy duży odsetek osób korzystających z poczty elektronicznej i komunikatorów – narzędzi służących raczej do komunikacji ze znanymi sobie osobami.

Świadczy o tym również odpowiedź na pytanie o to, z kim komunikuje się internauta przy pomocy internetu.

W wypadku „osób poznanych w internecie” odpowiedź „nigdy” zaznaczyło 62,5 proc (patrz wykres 2).

Rzadsze korzystanie z czatów i forów wytłumaczyć można poza tym zmniejszeniem się popularności tych narzędzi (na przykład kosztem wzrostu popularności komunikatorów czy blogów).

Najgorzej wypadają 6 Dyson E., Gilder G., Keyworth G., Toffler A., Cyberspace and the American Dream: A Magna Carta for the Knowledge Age (Release 1.2, August 1994), „The Information Society” 1996, 12 (3), s. 295-308.

7 Batorski D., Korzystanie z internetu – przemiany i konsekwencje dla użytkowników, [w:] Ł.

Jonak, P. Mazurek, et al. (red.), Re: internet – społeczne aspekty medium, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2006, s. 140.

10 internauci, jeśli chodzi o czynności związane nie z odbiorem treści, ale ich produkcją.

Odsetek osób, które nigdy nie tworzyły/modyfikowały własnej strony WWW lub bloga, wynosi 78,5 proc.

80,8 proc. użytkowników nigdy natomiast nie publikowało w sieci własnych tekstów, grafiki, muzyki itp.

Stwierdzić zatem należy, że nowe trendy internetowe nazywane Web 2.0, polegające na dostarczaniu przez użytkowników treści do serwisów internetowych, choć niezwykle ważne dla rozwoju elektronicznej sieci, wciąż dotyczą ograniczonej liczby osób.

Tabela 6.

Sposoby korzystania z internetu [proc.]

Sposób korzystania z internetu Czynności wykonywane w ciągu 7 dni przed badaniem Czynności wykonywane kiedykolwiek Czynności nigdy nie wykonywane Sprawdzanie i wysyłanie poczty elektronicznej 86,1 93,7 6,3 Korzystanie z komunikatorów umożliwiających rozmowy ze znajomymi 73,7 85,8 14,2 Uczestniczenie w czatach 12,8 35,9 64,1 Uczestniczenie w grupach lub forach dyskusyjnych 26,7 52,3 47,7 Odbywanie wideokonferencji 8,5 19,4 80,7 Zbieranie materiałów potrzebnych do nauki lub pracy 65,4 87,8 12,2 Szukanie pracy, wysyłanie ofert dotyczących zatrudnienia 22,8 49 51,0 Kupowanie produktów przez internet (poza aukcjami) 28,1 61 39,0 Korzystanie z banku przez internet 45,4 63 37,0 Uczestniczenie w aukcjach internetowych (obserwować, wystawiać, licytować, itp.)

30,0 56,9 43,1 Granie w gry sieciowe przez internet 27,4 49 51,0 Ściąganie darmowego oprogramowania 28,9 56,1 43,9 Ściąganie darmowej muzyki, filmów 33,4 60,9 39,1 Tworzenie lub modyfikowanie własnej strony WWW lub bloga 10,4 21,5 78,5 Tworzenie i publikowanie własnych tekstów, grafiki, muzyki w internecie 10,2 19,2 80,8 Słuchanie muzyki lub radia przez internet 41,7 73,3 26,7 Oglądanie telewizji i plików wideo przez internet 38,3 70,1 29,9 Rezerwacja biletów (np. lotniczych, do kina, do teatru.)

19,6 57,5 42,5 Czytanie gazety przez internet 38,2 65,9 34,1 Źródło: opracowanie własne

12 Odwołując się do badań „Diagnoza Społeczna 2007”8, analizować można zmieniające się trendy w sposobach użytkowania internetu.

Zaznaczyć należy, że chociaż badanie „Diagnoza Społeczna 2007” miało charakter ogólnokrajowy, zestawienie ich z wynikami uzyskanymi w badaniach „Bydgoszcz miastem powszechnego internetu”, oddać może zmiany w sposobach wykorzystania sieci oraz intensywności podejmowanych w niej czynności w mieście Bydgoszcz.

Podkreślić należy, że właściwie prawie wszystkie z możliwych zastosowań internetu zyskują na popularności.

Użytkownicy sieci elektronicznej częściej wykorzystują ją do poszukiwania materiałów przydatnych do pracy i nauki, a także w celu słuchania muzyki, grania w gry, oglądania telewizji.

Wiąże się to zapewne z poprawą przepustowości łącz internetowych oraz możliwości technologicznych użytkowników.

Odnotować należy również coraz powszechniejsze wykorzystywanie takich narzędzi komunikacji jak poczta elektroniczna czy komunikatory.

Niewielki wzrost następuje, jeśli chodzi o uczestnictwo w forach i grupach internetowych.

Obniża się natomiast poziom korzystania z czatów.

Na takim samym poziomie w porównaniu z „Diagnozą Społeczną 2007” pozostaje produktywność użytkowników, czyli tworzenie własnych stron, blogów czy produkcja i publikowanie treści w internecie.

Wskazuje to na małą dynamikę przyrostu twórczych i aktywnych internautów.

Wyraźny wzrost dotyczy czynności, które nazwać można „ekonomicznymi”.

Znacznie zwiększyło się korzystanie z bankowości internetowej (z 46 proc. na 63 proc.).

Niemal dwukrotnie wyższy w porównaniu z badaniem „Diagnoza Społeczna 2007” jest również odsetek osób robiących w sieci zakupy czy korzystających z aukcji internetowych.

Wzrost w dwóch ostatnich czynnościach nie powinien dziwić z tego względu, że większość internautów „zgadza się” lub „zdecydowanie się zgadza” ze stwierdzeniami mówiącymi o oszczędzaniu znacznej ilości pieniędzy w wypadku zakupów internetowych, a także co do możliwości nabywania unikalnych i niespotykanych rzeczy za pomocą aukcji internetowych (patrz tabela 5).

Web 2.0 Powyżej przytaczane były już wyniki świadczące o tym, że nowe trendy internetowe nazywane Web 2.0, polegające na dostarczaniu przez użytkowników treści do serwisów internetowych, cały czas dotyczą ograniczonej liczby osób – aktywni producenci stanowią mniejszość.

Niezbyt pozytywnie ocenić należy również nie tylko aktywną partycypację, ale i używanie oraz znajomość serwisów określanych mianem Web 2.0.

Najczęściej używane są serwisy społecznościowe (tzw. social networking), takie jak, np. nasza-klasa.pl, grono.net czy inne.

Serwisy tego typu służą głównie podtrzymywaniu kontaktu ze znajomymi oraz rodziną.

Ich duża popularność oraz znajomość przez użytkowników (zaledwie 2 proc. internautów nigdy nie słyszało o tego typu serwisach) potwierdza, że internet wykorzystywany jest jako narzędzie komunikacji przede wszystkim z rodziną oraz znajomymi.

Zdecydowanie gorzej jest ze znajomością i używaniem serwisów typu business networking, takich jak, np. GoldenLine, biznes.net czy LinkedIn.

Serwisy tego typu rozwijają społeczności zawodowe, mające pomagać w nawiązywaniu kontaktów korzystnych z zawodowego punktu widzenia.

Nie używa ich 75,3 proc.

8 Czapliński J., Panek T. (red.), Diagnoza społeczna 2007.

Warunki i jakość życia Polaków, Warszawa 2006.

13 użytkowników, nie słyszało o nich 16,1 proc.

Taki stan rzeczy z pewnością niezbyt dobrze odbija się na kapitale społecznym oraz ekonomicznym internautów.

Serwisy business networking oprócz pożytecznych kontaktów ułatwiają bowiem często znalezienie pracy (biznesmeni, przedsiębiorcy mogą znaleźć za ich pomocą jakieś okazje biznesowe, które oczywiście przełożyć mogą się na zyski pieniężne).

Kapitał ekonomiczny internautów wzrosnąć mógłby również dzięki używaniu serwisów nazywanych porównywarkami cen (przykładowo: Ceneo).

Są to agregatory ofert z różnych sklepów internetowych, pozwalające porównać ceny produktów w różnych sklepach i wybrać najkorzystniejszą ofertę.

Porównywarek cen nie używa 62,3 proc. internautów, nigdy nie słyszało o nich 12 proc.

Nieco inaczej sprawa ma się z serwisami aukcyjnymi – te zna i używa dość duża liczba użytkowników, co związane jest z tym, że postrzegane są one jako miejsce, gdzie kupić można unikalne i niespotykane rzeczy (patrz tabela 5).

Niezbyt dobrze wypadają użytkownicy, jeśli chodzi o używanie serwisów typu social publishing (Wiadomości24.pl, iThink.pl), czyli serwisów amatorskiego dziennikarstwa internetowego.

Tego typu stron używa jedna czwarta użytkowników, nie używa znacznie ponad połowa, a nie zna 11 proc.

Wykres 3.

Odpowiedź na pytanie: „Proszę podać czy korzysta Pan(i) z serwisów internetowych danego typu” [proc.]

72,2 8,6 27,6 70,7 25,625,9 75,3 61,4 27,2 62,3 2 16,1 11 2,1 12 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Sp o łe c z n o ś ciow e Bu s in e s s n e twork in g Social p u b lis h in g Serw i s y au k c y jn e Po ró w n y w ar ki c e n T ak N ie N ie wie m co t o z a ty p se rw is u Źródło: opracowanie własne

14 Propagowanie uczestnictwa w serwisach Web 2.0 jest sprawą niezwykle istotną.

Partycypacja w portalach społecznościowych, business networking, social publisching czy użycie porównywarek cen może przyczynić się do rozwoju kapitału społecznego, ekonomicznego oraz kreatywności internautów.

Web 2.0 może być źródłem rozlicznych korzyści, może być czynnikiem powodującym social inclusion9, czyli zdecydowanie zwiększać szanse życiowe ludzi i podnosić poziom ich życia.

Co więcej, zdaje się, że Web 2.0 będzie spełniać te funkcje także w przyszłości, o czym wnioskować można obserwując dynamiczny wzrost serwisów nowej generacji.

Podsumowanie, wnioski, rekomendacje Umiejętności bydgoskich internautów w zakresie korzystania z komputera i internetu nie są zbyt duże.

Wciąż istnieją osoby, które nie potrafią wykorzystać nawet podstawowych funkcji, które oferuje sieć bądź komputer takich jak, np. wysyłanie poczty czy obsługa edytora.

Większy jest odsetek osób, które nie posiadają specjalistycznych umiejętności, takich jak przykładowo programowanie czy tworzenie stron WWW.

Umiejętności internautów nie są zatem zadowalające, co wskazuje na konieczność edukacji w tej mierze – podnoszenia poziomu umiejętności w posługiwaniu się komputerem i internetem.

Zaznaczyć należy, że najmniejszy poziom umiejętności mają osoby z grup społeczno-demograficznych, z których użytkowników jest proporcjonalnie mniej.

Szczególnie ważne wydaje się podnoszenie poziomu umiejętności tych właśnie osób.

Największy procent internautów wykorzystuje sieć w celach rozrywkowych.

Nieco mniej wykorzystuje go do nauki (przede wszystkim studenci) oraz pracy.

Ostatnie zastosowanie preferują przede wszystkim osoby z wysokim wykształceniem oraz pracujący.

Ponieważ internauci postrzegają sieć jako ważne i dobre miejsce do poszukiwania pracy, ważne wydaje się uwrażliwienie bezrobotnych, że sieć można wykorzystać właśnie do znalezienia pracy.

Jak pokazują badania, do tej pory wykorzystują go oni przede wszystkim do rozrywki.

Internet wykorzystywany jest na bardzo wiele sposobów, jest to medium, z którego korzysta się bardzo wszechstronnie.

Jak pokazuje zestawienie wyników badań z wynikami „Diagnozy Społecznej 2007”, niemal wszystkie rodzaje czynności podejmowanych w sieci stają się coraz popularniejsze.

Na popularności traci zaś użycie czatów, ale jest to wynik przestarzałości tych narzędzi oraz specyfiki komunikacji przez internet.

Martwić może natomiast mała dynamika wzrostu użycia internetu jako źródła darmowej telefonii, mała popularność telekonferencji oraz słabe wykorzystywanie sieci do poszukiwania pracy.

Ważne wydaje się promowanie tego rodzaju czynności.

Wciąż mało internautów jest poza tym twórcami własnych stron, blogów, wciąż mało produkuje i publikuje w sieci swoje teksty.

Przyczyną tego stanu rzeczy może być niezbyt wysoki poziom uczestnictwa w serwisach typu Web 2.0.

Oprócz serwisów społecznościowych, które służą do nawiązywania kontaktów towarzyskich, internauci nie używają serwisów Web 2.0 innego typu.

Propagowanie uczestnictwa w nich jest sprawą istotną.

9 Siuda P., Jakość życia i cyberwykluczenie w dobie Web 2.0, [w:] A. Rosół, R. Debris (red.), Tolerancja.

Studia i szkice, AJD, Częstochowa 2007 - 2008, s. 309-322.

15 Bibliografia: Batorski D., Korzystanie z internetu – przemiany i konsekwencje dla użytkowników, [w:] Ł.

Jonak, P. Mazurek, M.

Olcoń, A. Przybylska, A. Tarkowski, J.M. Zając (red.), Re: internet – społeczne aspekty medium, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2006.

Czapliński J., Panek T. (red.), Diagnoza społeczna 2007.

Warunki i jakość życia Polaków, Warszawa 2006.

Doktorowicz K., Społeczności wirtualne – cyberprzestrzeń w poszukiwaniu utraconych więzi, [w:] L. Haber (red.), Społeczeństwo informacyjne.

Wizja czy rzeczywistość?, Wydawnictwo AGH, Kraków 2004.

Dyson E., Gilder G., Keyworth G., Toffler A., Cyberspace and the American Dream: A Magna Carta for the Knowledge Age (Release 1.2, August 1994), „The Information Society” 1996, 12 (3).

Norris P., The Bridging and Bonding Role of Online Communities, [w:] P. N. Howard, S. Jones (red.), Society Online.

The Internet in Context, SAGE, London 2004.

Siuda P., Jakość życia i cyberwykluczenie w dobie Web 2.0, [w:] A. Rosół, R. Debris (red.), Tolerancja.

Studia i szkice, AJD, Częstochowa 2007 – 2008.

Siuda P., Kryteria wspólnotowości w Internecie, „Kultura i Edukacja” 2009, 4 (73).

How citizens of Bydgoszcz use the Internet – a research of abilities, goals and ways of Internet usage in Bydgoszcz.

Summary: The goal of the article is to show a part of the research project “Bydgoszcz – a city of common Internet access” which was conducted by the author as a member of a research team of scientists from University of Industry in Bydgoszcz.

The author participated in this project as an analytical researcher.

His task was to prepare a research tool (survey) and a report concerned with certain issues.

The author was responsible for analyzing how citizens of Bydgoszcz use the Internet.

He was concerned with abilities, communication patterns, goals and ways of Internet usage in Bydgoszcz.

In the article author will discuss data he was responsible for.

It should be stressed that the project was a team research and that each member conducted a study of specific issues.

The article deals only with things that concern the author.

He will briefly characterize the research project as a whole and move on to deal with specific issues.

Key words: Internet, Web 2.0, Internet usage, Internet users abilities, communication patterns on the Internet, goal of Internet usage, ways of Internet usage, Internet in Bydgoszcz, Bydgoszcz Piotr Siuda – doktorant w Zakładzie Badań Kultury w Instytucie Socjologii UMK.

Autor książki Religia a Internet.

O przenoszeniu religijnych granic do cyberprzestrzeni.

Jego zainteresowania to społeczne aspekty Internetu oraz zjawiska fanów popkultury.

W wolnych chwilach prowadzi serwis internetowy (popblog – http://popularny.blogspot.com).

Kontakt: piotr.siuda@gmail.co