corpora: wikisources-pl

text:
14.

Krystjan, obaj Maelbeckowie przybyli z calem towarzystwem z Holandji, Botho v.

Thungen, rosyjski radca dworu Koch i Crammon, siedzieli przy obiedzie w jadalni hotelu.

Rozmawiano o morderstwie, dokonanem na pewnej prostytutce.

Policja przyłapała już zbrodniarza, ongiś członka towarzystwa, który stoczył się później.

Udusił on swą ofiarę i obrabował, w jednej z knajp marynarskich.

Wszystkie prostytutki całego miasta, uchwaliły jednomyślnie oddać publicznie hołd koleżance, będącej ofiarą zawodu i wziąć udział w pogrzebie.

Przyzwoici obywatele dostrzegli w tem prowokację.

Założono protest, ale władze nie miały żadnego tytułu prawnego, by zabronić tej demonstracji.

— Trzebaby to zobaczyć! — powiedział Crammon.— Tego rodzaju widowisko sprzyja drzemce poobiednej.

— A więc nie traćmyż czasu! — rzekł starszy Maelbeck, spoglądając na zegarek.

Punkt trzecia zbierają się żałobnicy pod domem żałoby!

Uśmiechnął się, sądząc, że powiedział dowcip.

Krystjan powiedział, że będzie im towarzyszył, a auto dowiozło ich do skrzyżowania ulic, zamkniętego przez policję.

Wysiedli, Botho pomówił z oficerem policji i puszczono ich.

Zatonęli w tłumie marynarzy, rybaków, robotników, sutenerów, kobiet i dzieci.

Okna domów zatłoczone były głowami.

Maelbeckowie oraz radca Koch zatrzymali się, przywołując do siebie Thüngena, Krystjan poszedł dalej, niemile dotknięty ich zachowaniem się i brutalna ciekawością.

I on był zaciekawiony, ale inaczej jakoś.

Crammon kroczył obok, w coraz to większy tłok.

— Dokądże idziesz? — spytał.

— To bezcelowe, stańmy tutaj.

Krystjan wstrząsnął głowa.

— Dość tego! — zadecydował Crammon.

— Ja tu obieram stanowisko!

Rozstali się.

Krystjan dotarł w pobliże starej, brudnej kamienicy, przed którą czekał karawan.

Dzień był mglisty, a czarny wóz wyglądał, jak dziura w szarem powietrzu.

Chciał iść dalej, ale wstrzymali go dwaj ludzie, rozmyślną nieruchomością swoją.

Zwęszyli kim jest, a on także rozpoznał ich zawód po taniej elegancji, spojrzeniach i minie.

Jeden był to olbrzym przerastający go o pół głowy, miał zrośnięte brwi, a na palcu srebrny pierścionek z karneolem.

Bez zmieszania rozejrzał się Krystjan i zobaczył setki i setki ulicznic od szesnostu[1] do pięćdziesięciu lat wieku, od świeżości rozkwitu do zgnilizny starości, od luksusu do nędzy.

Zebrały się tu kobiety, które przekroczyły zenit burzliwego życia i młódki, ledwo wyrosłe z dzieciństwa, lekkomyślne, sangwiniczne, mizdrzące się, a obeznane już z błotem wielkiego miasta.

Nie brakło lu żadnej dzielnicy, klasy społecznej, narodowości, a podczas gdy jedne czując się parjasami miały wyraz wzgardy i nienawiści, inne były niejako dumne ze swego zawodu i urzędowego dokumentu z pieczęcią i trzymały się zdała od byłych mieszkanek więzień, domów rozpusty, zezwierzęconych megier.

Widział też niepewne siebie nowicjuszki ze śladami świadomości i wspomnień o czasach innych.

Widział twarze zatroskane, cyniczne, urocze, zdziczałe, obojętne, płochliwe, chciwe, łagodne, pielęgnowane i zaniedbane, pokryte szminką i blade.

Znał je, jak każdy mężczyzna zna ten typ, gest, spojrzenie.

Ale widywał je pojedyńczo, lub w małych grupach, jakby odcięte od społeczeństwa i patrzył na nie pod kątem zmysłowości.

To co dziś ujrzał usunęło jakby mgłę z oczu jego.

Pomyślał:

— Muszę dać jeszcze zlecenie, by sprzedano pałacyk myśliwski i psy.

Wyniesiono trumnę, okrytą kwiatami, z których zwieszały się szarfy o złotych napisach.

Nie mógł ich odczytać.

Trumna miała toczone, posrebrzone nogi, w kształt łap zwierzęcych.

Jedną odtrącono przypadkiem i to osmuciło Krystjana.

Za trumną stała stara kobieta, raczej zła, niż smutna.

Czarna jej suknia rozpruta była pod pachą, co pomnażało jeszcze wrażenie nędzy.

225

Karawan ruszył, poprzedzany przez sześciu łudzi z płonącemi świecami.

Nastała cisza.

Uszeregowane ulicznice kroczyły za nim.

Krystjan, przyciśnięty do muru, patrzył na mijający go korowód.

Po kwadransie ulica opustoszała, pozamykano okna, on został sam wśród mgły.

Idąc dalej, myślał:

— Dałem w przechowanie ojcu zbiór pierścieni, przeszło cztery tysiące, a niektóre bardzo rzadkie i cenne.

I to możnaby sprzedać.

Nic mi po nich... tak, tak, sprzedam napewne.

Szedł napoły świadom, że mijają godziny.

Zapadł wieczór, rozbłysły światła, a on szedł przemokły, aż do rękawiczek.

Ciągle mu wracał obraz owej odłamanej srebrzystej nogi i starej kobiety z rozprutą suknią.

Przekroczywszy któryś z wielkich mostów na Elbie, szedł dalej brzegiem.

Było pusto.

Zatrzymał się pod latarnią, popatrzył na wodę, potem zaś dobywszy portfel, wyjął banknot stumarkowy.

Obejrzał go uważnie z obu stron, potrząsnął głową i rzucił we wodę, gestem odrazy.

Polem wyjął drugi i uczynił losamo.

Portfel zawierał dwieście dwie stumarkówki.

Wszystkie rzucił do wody z odrazą i roztargnieniem.

Latarnia rzucała snop światła na czarną wodę.

Patrzył przez chwilę na płynące banknoty.

Uśmiechnął się i poszedł.

Przypisy


corpora: openbooks

text:
Charles Baudelaire

Dusza wina

tłum.

Adam [Zofia Trzeszczkowska] M-ski

Raz płyn winny w butelkach śpiewał głosem takim:

Pieśń światła, pieśń braterstwa niosą moje ciecze,

W swoim szklanym więzieniu, pod czerwonym lakiem

Dla cię wydziedziczony, luby mi człowiecze!

Wiem dobrze, ile trzeba na wzgórzu w posusze

Twego trudu i potu, i słonecznych żarów,

By we mnie wszczepić życie, by wlać we mnie duszę;

Mamże szkodzić?

Niewdzięcznym być za tyle darów?

Zaprawdę, czuję rozkosz, kroplom moim miło,

Gdy je w gardła znużeni leją pracownicy;

Ich pierś gorąca stokroć słodszą jest mogiłą,

Stokroć lepszą niż chłodne sklepienia piwnicy.

Słyszysz pieśni świąteczne?

Słyszysz, jaka wrzawa?

Jak nadzieja szczebioce w mym łonie?

Ty siądziesz,

Rozeprzesz się na stole, zakasasz rękawa —

I będziesz mię wysławiał, i szczęśliwym będziesz.

W oczach twej żony iskry rozkoszy rozżarzę;

Przeze mnie wzmocnion spłonie syn twój bladolicy:

Wątły atleta życia, znajdzie on w mej czarze

Oliwę, jaką członki krzepią zapaśnicy.

Jak z rąk Wiecznego Siewcy kosztowne nasiona,

Upadnę ja, ambrozji z łona roślin rosa,

W twą pierś, by z naszych związków poezja zrodzona,

Jak kwiat rzadkiego krzewu strzeliła w niebiosa!

-----


corpora: sejm

text:
,?

J'Til'h$:",fril

,?

J''Til''h$:",fril

Uwagal

1.

Osoba skladaj4ca oswiadc2enia o sttnie mBjQtkowym obowiqzana j6st do zgodnego z prawd4, starannego

i zupefnego wypelnienia kaidoi z rubryk.

3.

O3wiadczsnie o stanie majqtkowym dotysry maiatku w kraju iza granicq,

4, O6wiadczenie o stanie majqtkowym obeimuje r6wniei wi6rzytolnoSci pienigine.

Oiwfadczanla o rtlnl. mtiltkowy m ( 1,r,.''

25 o e- M''og n )

Ja, niioj podpisany(a),

u rodzony( a) ...!

L, 9.9..

:..

1..q..17.....

?arlo*_yg,-.11-y{r"''

zamieszkaty(a)

go wybnnych w Rzecrypospolhai Polskiej lDz.

U, Nr 1n, poz.''1925 oraz z 2006 r.

Nr 10t1, poz.708), zgodnie

z art. 3a t6j ustawy oswiadczam, io posiadam wchodzqce w sklad matiefiskiej wsp6lno6ci majqtkowej lub

stanowigce m6j majetok odrebny:

L

Zasoby pienigine: ......,.......,..........

- Srodki pieni92ne zgromadzone w walucie polskiej:

-;;;;il;;;;;;;;;;;;;- "i i:,:,;;:;: :e,,*| .1 ffid ;"'' :

- papiery warto sciowe:..,N-....4!-.frry .-

1.

Dom o powienchni: ..4;\,9....,......... m2, adres:

#...*fl:gl***.sl-..

X*lt*.......

......o wartosci: ...*5.-o- .9.9.9....X..

tytui prawny: ...5.!.g:l:t.*[.+.lgg!.:......*.*..!:.f.1.u.:.2.......-....

2.

Mieszkanie o powienchni: .....1L9.9

t{.i^r{}w,ruuj, LAlu4q ..

o wartoSci:

m2.

adres:

A?o .

OOO

nm6 ie itW

rodzaj gospodarstwq: powierzchnia:

o wartoici:

O, AL6L V^ (9,21"11 hq

2io

j-aJo a4o u a,,.an d); ^X la4

ilt.

.i........fJ..qr....,..(3.:3...*.:f ...

tytut piawny: .....................

-"3..*::9..."-..ia.r''r,eiri !

o4.f le-^O I u+Zar."r''i.'' cAnE.^e

Z tego tytulu osiqg nqlem(gtam) w roku ubiegtym przych6d i doch6d w wysokoS.i: ....H...*5.14...

4. lnne nieruchomosci;...*2mur...;.... h*|il**......;....

I*.\M...j....**.

A/,un^J,,A"''^r-

o wartosci: ......\9.9..,.9e2.........i......1.9f-,..9.9.?.

.......i......t9.?.;..999-...i........

L:.?:.."..2...9.......,..........

.....{|*:e1},:r.6:.....*b:}*

Mu I D rawnv: ..s. P. p...r*...b-*.k i....11r.k llJfi.... i .... kY ?, *'',W''";;'';i;t il;iil I ?7; ;;;f;il'';J;:; I

Z tego Mutu osi4gn4lem(glam) w

va''ALl+i")d''j;;''u

komandytowo-akryjnej) - naleiy podai wysoko6C wniesionych wklad6w

prrych6d i doch6d w wysokoSci:

M.

1.

Posiadam udziaty w

pzedsiebiorc6w w

sp6lce handlowe.i z udzialem pa6sMowych lub komunalnych os6b prawnych lub

doch6d w wysokoici:

Z tego Mulu osi4gn4tem(glam) w roku doch6d w wysoko6ci:,,..,,...,.........

llillllillTl" :::l:: :frroll FIHA; ::::-"_:*" ''"''be emhEn''1a akci :""""""-""-"''-''1"''-''U""""""''-"-"

Z tego tytufu osiEgnqfem(qlam) w roku^ubjegtym doch6d w wysoko6ci:......................4*.....4+.9rr:''.....

"-''-""""""r-''"t

vt.

Z tego q ulu osiagnqlem(gfam) w rokg u doch6d w wysoko6ci:

podlegalo zbyciu w drodze pzetargu - n-aleiy podai opis mienia idatg nabycia, od kogo: .,.............,...,..,.

''............''...''.''..........''.''....''.''.''.''....*rt a4r11w)......''...............''4.....0

vil.

1, Prowadzg dzialalno6d formg prawn4 i pnedmiot dzialalno6ci):

- osobi5cie

Z tego t)dulu osiqgnqlem(qfam) w roku u prrych6d i doch6d w wysokb3ci: ...................

Att!*....

7.

Zaz4dzam dzialalno5ciq(naleiy podai

formg prawna i

/ V^t

pelnomobnikiem takiei dzialalnoscilub .iestem

- osootscre ,.,.,....

- wsp6lnie z innymi osobami

Z tego t)Aulu osiqgnqlem(qlam) w rok^u gbiegtym doch6d w wysokosci:

.............. lVri 4q.9.5..vilt.

"r""1""''""""""''

1.

W sp6lce handlowel (nazwa, siedziba sp6rki):....-....4#* dnh**

- jestsm czlonkiem zaz4du (od kiedy):

- jestem czlonkiem komis.ii rewiryjnej (od kiedy):

"""".''..".''....:"""'':"''1i"""""''

z tego Mulu osiqg nqlem(elam) w roku ubiegtym doch6d w wysoko3ci: .......l1*.&-....dfPlY)..

.....rl

.- nL-

2.

W tundacjach i stowarryszoniach prowadzacych dzlafalnoSC gosp odarcza: .....

M*....*.h.:a..........-.

- jestem celonki em zan4du (od kiedy): ..........

.1."............

-- jestem czlonkiem rady nadzorczej (od kiody):

tx.

- jestem czlonkiem komisji rowizyjnej (od kiedy):

lnne dochody osiqgane z Mutu zatrudnienia lub ipnej d''iafalnosci zarobkowej lub zajqC, z podaniem

\ {ur[ 2S

h^l

Z tego Mulu osilgn4tem(elaml w roku ubiegtym doch6d w wysokosci: .....,.d-....*

x.

nalely poda6 mar!9,

\at^'',ocI^.6&

Skladniki mienia ruchomego o warto$ci powytej 10 000 ztotych (w pEypadku poJazd6w mechanicznych

X.

Zobowiqzania pienl€ins o wartosci poyvr/isi 10 000 ztotych, w tym zsciqgniQte krodyty i poiyczki oraz wa-

runki, ni jakich rostaiy udzielone (wobec kogo, w aiviqzku z jakim zdarr€niem. w.lakiai wysoko5ci):

,{- AA/{ /Uit.l\4d.+q1^*r-it v

J-So.oo a".lva, 2 l*-b d''J''L ?

I''lO Jlr

e , Ooc lt''a-L

;..........,''......,.,.,....,..,....1,...,,....

\*:r*..

i..

H-t-.:.

..9.

A..t.:v l

nleprawdy lub zatajeni€ prewdy grozi kara pozbawiania wolnodci,

SEKFETARIAT\1.\R;Z

rLN r S r r"11(39

WPLYN Et.O

6,0


text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Pod wrażeniem

Kiedy na oczy srebrno-szafirowe

Spuści powieki i na wznak upadnie

I leży miękko, sennie i bezwładnie,

Lekko schylając ku ramieniu głowę —

A płomień gazu, co nad nami płonie,

Półnagą stroi ją w światła i cienie,

I ledwo znać jej białej piersi tchnienie

Widnej w przejrzystych koronek osłonie:

Wówczas ma w sobie taki urok boski

I takie dziwne piękności i czary,

że, zda się, jakiś malował ją stary,

Anioły w duszy noszący mistrz włoski.

-----


text:
6.

Joanna pisała Krystjanowi:

— Minęły dwa miesiące od rozłąki naszej.

W tym czasie los nas prześladuje w sposób bardzo wydatny.

Ojciec popełnił samobójstwo i dlatego wezwano mnie do domu.

Szaleńcze spekulacje oplątały go tak, że nie chcgc zostać nędzarzem, wolał zakończyć życie.

Uporządkowałyśmy zobowiązania i plamy na nazwisku niema.

Ludzie mówią nam na pociechę, że ojciec pospieszył się niepotrzebnie, to jednak nie zmienia faktu naszego bardzo smutnego położenia.

Tego rodzaju perypetje zdarzają się chyba jeno w teatrze i jestem dotąd oszołomiona.

Nie wiem co czynić i zazdroszczę tym, którzy to wiedzą.

Czy mi odpiszesz?

A może już zapomniałeś?

Nie mam odwagi pytać.

List ten posłała Crammonowi, z prośbą doręczenia, a on odpowiedział:

— Drogi mój skrzaciku!

Mam nadzieję, że głos pani znajdzie echo.

Ale stało się dużo złego.

Ów szlachetny człowiek, do którego pani apeluje zapoznał siebie samego, przeszłość, i wszystkich kochających go.

Bóg zaćmił mu umysł, my zaś pragniemy go ratować.

Oby pomoc pani była skuteczną.

Przeraziły ją te, niezrozumiałe słowa, a miała czas rozważać je, bowiem dopiero po kilku tygodniach nadeszła odpowiedź i to gorsza, niż gdyby jej wcale nie było.

Nie pisał Krystjan, ale Amadeusz Voss:

— Wielce szanowna Pani!

Znalazłem list Pani pośród różnych niezałatwionych przez Krystjana Wahnschaffe korespondencyj, w dawnem jego mieszkaniu, które teraz zajmuję.

Przypuszczając, że także i Pani nie dostała odpowiedzi, pozwalam sobie napisać.

Nie jestem dla Pani niczem, może nawet osobą zgoła zapomnianą, ja natomiast pamiętam Ją dobrze i żałuję ciągle, iż nie było mi danem złożyć u Jej stóp dowodów wysokiej czci i sympatji.

Jestem z natury płochliwy i nic narzucam się z rozmysłem, toteż do tego listu skłania mnie tylko myśl, że Pani czeka niecierpliwie na wieści.

Mam pewne dane, by oświadczyć, że Krystjan nie ponosi wobec Pani takiej, jakby sądzić można, winy.

Niema też objektywnej racji mówić tu o lenistwie, czy zaniedbaniu obowiązku.

Poprostu wylazł ze swej skóry i płaci teraz inną, niż dawniej walutą.

Która z nich lepsza, nie mnie sądzić.

Spalił, jak się to mówi, statki za sobą.

Czyny jego budzą przerażenie filistrów.

Nie mogę dać wyjaśnień, ale ufam, że Opatrzność wszystkiem z czasem pokieruje jaknajlepiej.

Wszyscy jemy chleb otchłani, nader gorzki, zaprawdę.

Niezwykłe okoliczności przytaczam na usprawiedliwienie, że występuję tu, jako alter ego przyjaciela, utożsamiając się z nim i proszę wierzyć, że tylko troska o spokój Pani, nie zaś chęć przejęcia jego tajemnic dyktują mi to, co postanowiłem po dojrzałym rozmyśle.

Na zakończenie pozwalam sobie wyrazić głębokie współczucie i nadzieję, że Bóg w łasce swojej niebawem rzuci snop jasnych promieni na drogę Jej życia.

Joanna odczytywała ten list niezliczone razy, blednąc ze wstydu, a łzy jej się cisnęły do oczu.

Potem na nowo roztrząsała sztucznie konstruowane zwroty z przerażeniem, uczuciem bezsiły i bolesnem zaciekawieniem, pytając co zajść mogło, by znany jej dobrze Krystjan, godny pełnego zaufania, delikatny, dyskretny, poprawny mógł ją i najskrytszą jej tajemnicę rzucić na łup człowiekowi, napiętnowanemu zdradą i obłudą?

Wzburzona wielce poszła do Crammona, którego jednak już dawno we Wiedniu nie było, a także nie znano dobrze jego adresu.

Panna Aglaja wymieniła jakiś hotel w Berlinie, zaś panna Konstancja zamek Koeniksack w Szwajcarji saskiej.

Joanna napisała tu i tam, ale podarła oba listy, szarpana wstydem i wątpliwościami, w końcu zaś zdecydowała się napisać do Amadeusza.

Kreśląc zdania swym lapidarnym sztywnym stylem, zaciskała lewą dłoń, chmurzyła czoło i zagryzała wargi.

List wyrażał krótką, drwiącą podziękę.

Zignorowała całkiem popełnioną niedyskrecję, stłumiła żywiołowy wstręt i kilku niecierpliwymi zwrotami poprosiła o dokładne wieści odnośnie do Krystjana Wahnschaffe, bowiem nie lubi rozwiązywać szarad, ni jakichś mętnych aluzyj.

Podkreśliła także, iż żądanie jej posiada zupełnie dostateczne uzasadnienie Wt przyjacielskim doń stosunku, a wszystko ponadto uchyla z całą stanowczością.

W cztery dni potem nadeszła odpowiedź Amadeusza.

Joannie zabiło serce.

Wsunęła zamknięty list do szuflady i jęła czytać dopiero wieczór, zostawszy sama w swym pokoju.

Amadeusz pisał:

— Wielce szanowna Pani!

Dziwi mnie, że nie dotarło do Pani to, o czem tu wróble świegocą na dachach.

Wszyscy węszą, zdumiewają się, a nikt wierzyć nie chce.

Ale przystępuję do rzeczy.

Jak Pani wiadomo, wyjechałem z Hamburga do Berlina tydzień przed Krystjanem i wynająłem dla nas obu wystawne mieszkanie, w przekonaniu, że uczęszczając razem na medycynę, będziemy gospodarowali wspólnie.

Przybył w końcu, ale nie sam.

Przywiózł kobietę.

Używam tego miana, gdyż nie śmiem wobec Pani użyć właściwego.

Zresztą na cóż ceregiele, skoro prawda i tak wyjść na wierzch musi.

Osobę tę Karen Engelschall, zwykłą ulicznicę, złowił gdzieś w portowej dzielnicy Hamburga.

Zajmuje ona najniższe stanowisko ludzkie, wygląda dziko, ma wstrętne manjery i oczekuje właśnie rozwiązania.

Znajdywała się w szponach silnego draba, który ją bił po barbarzyńsku, tak że do dziś drży na jego wspomnienie ze strachu.

Ma około trzydziestu dwu lat, ale wygląda starzej.

Wystarczy spojrzeć w jej twarz, by wiedzieć, że żaden występek ni hańba nie są jej obce.

Proszę bardzo nie sądzić, że przesadzam, czy fantazjuję i nie dać się unieść litości.

Jeśli tak jest, muszę to znosić, aż do czasu kiedy waga się uspokoi, bo wówczas sąd Pani wypadnie sprawiedliwiej.

Ale do rzeczy.

Przyjechał ze skrzyniami i kuferkami, ale bez służącego, gdyż go odprawił.

Okazał mi dużo życzliwości i był weselszy dużo, niż czasu waszego rozstania.

Dla Karen przeznaczył dwa pokoje, sobie zatrzymał trzy, a dwa ostatnie ja objąłem w posiadanie.

Nie wiedziałem co począć z tak niespodziewanym dodatkiem naszego współżycia.

Udzielił mi najniezbędniejszych informacyj, ale nie rozmówiliśmy się nigdy na serjo.

Ta ogłada światowca, której niecierpię, djablo przypomina chytrość i obłudę.

Milczenie i uśmiech nie są to wcale argumenty, a służyć mogą jeno dla celu oszukania kogoś.

My, nisko urodzeni gardzimy ową tchórzliwą ucieczką pod maską nieodpowiedzialności.

Karen jawiła się w porach jedzenia, siedziała jak kloc, skubała obrus, zadawała naiwne pytania, szczękała łyżką i jadła nożem.

Za każdem spojrzeniem Krystjana, miała minę schwytanej na kradzieży.

Myślałem z troską wielką, że mu się pomieszało w głowie.

Traktował ją z niesłychaną uprzejmością, tak że wpadło mi przypuszczenie, iż użyła jakichś nadprzyrodzonych środków, by go opanować.

Ale nie.

Uzyskałem niebawem niezbite dowody, że nie jest jego metresą.

Zresztą od początku przypuszczenie to uważałem za głupstwo.

A więc jakże go opanowała i w jakim celu?

Chyba sztuczkami djabelskiemi.

Nie plotę bynajmniej głupstw, szanowna Pani.

Spoglądałem sam nieraz głęboko w przepastną otchłań mechanizmu świata i wiem, że dusza człowiecza biedna, czy bogata, wyposażona jest niezliczonemi zdolnościami i możliwe są przemiany jej, o których normalnie brak nam pojęcia.

Czyż znamy choćby wpływ i siłę gwiazd, lśniących ponad nami?

Żądne władzy demony żyją gdzieś, w zakrytych oczom naszym przepaściach ziemi.

Pomówimy na ten temat osobiście, mam nadzieję i proszę to proroctwo traktować jako dowód, na to com powiedział.

Otóż, niesamowicie mi jakoś teraz było w tych pięknych pokojach.

Nocami nastawiałem ucha, by pochwycić szmery z tamtej części mieszkania.

Przezwyciężając obawę, rozmawiałem z Karen, która była niemile gadatliwą, tak że nie szczędziłem jej wzgardy.

W obecności Krystjana zapadała w głuche otępienie i wydało mi się, że go zdobywa tem właśnie bezwzględnem poddaniem się.

To ostateczne wynędznienie, mogło oddziaływać na przesyconego świetnością światowca.

Jąłem poszukiwać najdrobniejszego bodaj śladu uroku, czy dawnej, a zniszczonej piękności, czegoś, coby mogło pociągnąć, bodaj zbrodniczo i perwersyjnie.

W celu podchwycenia tajemnicy, udałem, że wierzę w zmianę duszy, w pokutę i nawrócenie.

I cóż się okazało.

Znalazłem dziką, oplugawioną, zuchwałą, zezwierzęconą, ociężałą, bezkształtną kreaturę.

Zadrżałem.

Nie zbyt odległym był czas, kiedy sam wyzwoliłem się z błota.

Zbyt wiele ucierpiałem ze strony wyklętych przez Pana, zbyt dużo minęło nocy męczarń, kiedy to jęczałem pod brzemieniem grzechów, by nie widzieć wyraźnie, że ta przeklęta baba, wężowym ruchem wpełzłszy do środka ciężkości, odpoczywa po złem, zbierając siły do nowego zła.

Zapragnąłem iść precz.

Nie był to widok dla mnie.

Obawiałem się, że dusza ponownie wzbierze mi jadem, a serce stanie się znowu kawałkiem cuchnącego mięsa.

Oświadczyłem Krystjanowi, że ustępuję z placu, on jednak powiedział, że się wyprowadza, gdyż jest mu tu niemiło.

Zaproponował mi, bym został, ja zaś sądziłem, że brak mu pałaców dawnych, że mu tutaj zbyt ubogo i ciasno.

Atoli, ku memu wielkiemu zdumieniu, najął lichsze mieszkanie, a po tygodniu jeszcze nędzniejsze, tak że w końcu znalazł się wraz z Karen na północnym skraju miasta w wielkich koszarach czynszowych, gdzie dotąd mieszka.

On zajmuje nędzną stancję w parterze na froncie, ona dwa pokoiki w oficynie trzeciego piętra.

Nie uwierzyłbym nikomu, nie widząc na własne oczy.

Matka Karen, wdowa, wpadła z tego powodu we wściekłość.

Nie jestem w stanie powiedzieć pani co to za osoba, poznałem ją.

Brał Karen, wyrzutek społeczeństwa, jął napastować Krystjana i miotać pogróżki.

W tej to norze przygotowuje się do wykładów i śpi na starej, skórzanej kanapie, rozpieszczony ulubieniec świata, pierwowzór sfery swojej, smakosz, uwodziciel, Adonis i Krezus.

Przerażają Panią, sądzę, te wrzaskliwe słowa i zastygają w głowie wszelkie pojęcia.

Przybądź Pani, przybądź popatrzyć na cud, na narodziny zakonnika, pustelnika w nowym stylu, na tę ponurą farsę.

Przybądź Pani, potrzebne tu może serce, które dlań dawniej bilo.

Oczy ze świata tamtego będą mu może zwierciadłem, w którem się na koniec rozpozna.

Zaliż to mój triumf?

Nie tego chciałem.

Zgrzyta we mnie dusza!

Ja bowiem przysposobiłem tę drogę, pod skazańczem brzemieniem grzesznych marzeń własnych dyszący, chcąc w ten sposób pozbyć się trądu duszy.

Zrezygnował z majątku.

Miljony, leżące w banku, płodzą nowe miljony, on zaś ani pomyśli o tem.

Żyje bez luksusu, rozrywek, eleganckiego towarzystwa, teatru, gry, zabaw, miłości i miłostek, a nie dba o to, by go ceniono, podziwiano i rozpieszczano.

Czekam godziny, kiedy ze śmiechem oświadczy, że przeminęło już opiowe upojenie.

Jak długo miljony płodzą w banku miljony, a w głębi sceny ojciec i matka siedzą na skrzyniach złota, nie zachodzi obawa na serjo.

Ubrania jego, bielizna, trzewiki, krawatki, klejnoty i przybory toaletowe, znajdują się po większej części w mieszkaniu, gdzie znowu mieszkam sam.

Czasem przychodzi, zmienia ubranie i kąpie się.

Powierzchownie nie widać żadnej różnicy.

Wygląda zawsze, jakby szedł na śniadanie do ministra, lub na schadzkę z księżną.

Nie jest melancholijny, zamyślony i wychudły.

Zawsze, jak dawniej dumny, trzeźwy, skromny, a królewski, tylko wszystko co czyni przychodzi mu łatwiej, jest bardziej zdecydowany i śmieje się częściej, niż ongiś.

Nie śmiał się wcale wówczas, gdym mu przedstawiał ciemność i strach w Christiansruh, zanim pojechał do tancerki.

Wówczas słuchał po całych nieraz dniach i nocach i zadawał pytania.

Zaliż miłosierdzie napełniło serce jego?

Nie.

On nie jest nawet chrześcijaninem, a w duszy jego nie tli zgoła iskra boża.

Nie wie nic o Bogu.

Chciałem go zbudzić, mówiłem o płomieniach otchłannych, ale okazał się silniejszym, popchnął mnie ku zgubie, zwalił do saturnalji tak, że wobec ziemskich uciech, zapomniałem wiekuistego zbawienia.

Był mi jako cień, a dziś, sam się cieniem siałem, on zaś urąga świętości, przedrzeźniając ją.

Zaliż on wie coś o toporze i pierścieniu?

Ja wiem.

Cóż wie oznakach i symbolach, które świecą, jak pochodnie, czasu omglenia zmysłów?

Dla niego wszystko jest rzeczywistością, n. p. gwóźdź, i deska, dzwon i metr, kamień i korzeń, kielnia i młot.

To wszystko dla niego istnieje, a dla mnie, nic.

Rzym i Galilea wstają do walki na nowo.

Z niego promieniuje męka i to mnie doń pociąga, jakbyśmy byli zbratani, zrośnięci, jakbyśmy wyszli z tegosamego łona, a nie możemy się mimoto wzajem znaleźć i zrozumieć.

Czemuż się trzyma tej kobiety?

Czego oczekuje?

Mówi o niej z napięciem zaciekawienia.

W tem właśnie cala rzecz.

Zaciekawiały go dawniej pałace, dziś nęcą spelunki, przedtem obcował z hrabiami, śpiewaczkami, kawalerami i strojnemi w perły kokotami, teraz się czuje dobrze między pijakami, kobietami wyszłemi ze szpitala, sutenerami i ulicznicami.

To wszystko ciekawość lego, co mieści w sobie silę, gdzie ma źródło cierpienie i gdzie tkwi wiedza.

Widziałem jak mu oczy błyszczały gdym mu opowiadał o śmierci upadłej dziewczyny, o utonięciu głuchoniemego chłopca, mego rodzonego brata, co sam spowodował i o samobójstwie innego, którego w młodości przyprawiłem o śmierć.

Widziałem go, gdy oglądał swoje klejnoty, obrazy, srebrne zastawy, kwiaty swych ogrodów i cenne książki.

Wszystko to przesiało go już zajmować, natomiast nastawił chciwie uszu na jęki dolatujące z więzień i drżał potem przez sen z trwogi.

Teraz bawi się biedakami, sprawami biedaków, chodzi tu i tam, zbiera, delektuje się, sięga po różne rzeczy, chcąc wiedzieć co zawierają, co znaczą, ale w gruncie jest ciągle taki sam, jak zawsze.

Niema w tem zbawienia dla duszy, bowiem napisano: Czego oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ni serce nie objęło, zgotował Bóg tym, którzy go miłują.

Czemuż atoli trzyma się go ta kobieta?

Czemu odrzuca sumy niezmierne, ofiarowane przez rodzinę, byle go opuściła?

Czemu bez oporu wraca w dzielnice, gdzie żyła poprzednio, skoro pożąda i pożądać musi jego złota, klejnotów, wił, ogrodów, jego potęgi i swobody?

Co ją trzyma?

Jaka się tu kryje sztuczka djabelska?

Pewnego dnia podczas straszliwej zawiei śnieżnej szliśmy obaj do jego mieszkania.

Dał mi przed chwilą do czytania list przyjaciela swego Crammona, płaczliwe brednie, godne podlotka, nie zaś człowieka rozsądnego.

Zawrzałem gniewem i palnąłem mówkę, którą on zlekceważył.

Polem opowiedział mi o wczorajszej wizycie barona v.

Thiingen, dawnego kompana.

Pamięta pani może tego adoratora Ewy Sorel, rudowłosego błazna salonowego.

Odnalazłszy go z trudem, przesiedział pół dnia, narzekając na nudy.

Wyraził tęsknotę za innem życiem i prosił, by mu Krystjan pozwolił odwiedzać się czasem.

Wszystko to opowiedział mi, napoły zmieszany, napoły zdziwiony, ja zaś oświadczyłem, że jest to prosiak o popsutym żołądku, który pożąda pieprznej przyprawy.

Nie wziął mi tego za złe, rzekł tylko, że nie chciałby wydawać sądu przedwcześnie.

Pobił mnie tedy znów swą chłodną trzeźwością.

Tak rozmawiając, zaszliśmy do mieszkania Karen.

Przechodząc wąskim przedpokojem, usłyszeliśmy odgłos rąbania drzewa.

Ciężarna kobieta klęczała przy kuchni, rąbiąc trzaski.

Pod ścianą na krześle, blada śmiertelnie, siedziała martwa młoda jej pomocnica, niejaka Izolda Schirmacher.

Zasłabła nagle, może nawet doznała coś w rodzaju ataku apoplektycznego, gdyż sztywna była całkiem.

Musiała rąbać drwa, gdy zaś zasłabła, Karen odebrała jej siekierę, nie troszcząc się zresztą o nic.

Rąbała zawzięcie, a nie zauważywszy nas, wyklinała bluźnierczo ciążę swoją, twierdząc, że nie chce wcale nowego bękarta i udusi go zanim piśnie po raz pierwszy..

Nie sposób powtórzyć jej słów ohydnych.

Krystjan wziął Izoldę na ręce, jakby nic nie ważyła i położył na łóżku w przyległej komnacie.

Polem wrócił i rzekł do Karen: — Dajże temu pokój! — odebrał jej siekierę i ułożył w stos narąbane drwa.

Kobieta przeraziła się i nie stawiała oporu, milcząc jakby straciła mowę.

Widziałem to, że z tego migotliwego zdjęcia dowie się Pani co to za osoba i jak z nią postępuje Krystjan.

Przepadł już pokój duszy mojej.

Krew ciecze z niewidzialnej rany na ciele świata.

Wołam o naczynie, by ją zebrać, ale nikt go nie podaje.

A może ja sam chory jestem i ranny?

Czyż może tęsknić cień za ciałem swojem?

Czy możliwe, by ta niemożliwość ziściła się, a ten, który cud wybłagał i wyżebrał na kolanach, nic o tem nie wiedział?

Szanowna Pani, w tem tkwi przeznaczenie.

Nauczyłem się odróżniać owoc, od padliny, gorycz od słodyczy, zapach od smrodu, to co koi, od tego co rani.

Wiem teraz także jak się obracają członki ciała w stawach, jak krąg wyrasta w kręgu, mięsień oplata mięsień, jak rośnie tkanka, pulsują arlerje i mózg funkcjonuje.

Mogę otworzyć ten mechanizm i sięgnąć weń, co mnie przejmuje dreszczem.

To jest wyrównanie.

Składam u ciemnej bramy bytu opłatę za świetlne sfery.

Niedawno miałem widzenie: Pani stałaś obok mnie przy zwłokach młodzieńca i kazałaś mi wyciąć serce, które przetrwało potrosze śmierć ciała i drgnęło pod moim nożem.

To tylko chciałem donieść i całą sprawę skończyłem.

Joanna przesiedziała nad tym listem całą noc i do późnego ranka.

Wicher marcowy szalał za oknami.

Nazajutrz miała opuścić na zawsze śliczny swój pokoik panieński, o białem, jedwabnem obiciu i biało lakierowanych meblach.

Atoli dziś już był w jej oczach odarły z uroku i splondrowany.


text:
Brandys, herb polski: w polu czerwonem korona złota, nad którą sterczy ręka zbrojna, miecz trzymająca.

Pieczętowali się nim Brandysowie szląscy, w woj. krakowskiem osiedli, używali h.

Radwan.


text:
Charles Baudelaire

Zły mnich

tłum.

Antoni Lange

Na swych szerokich murach dawnych lat klasztory

W obrazach wysławiały świętych prawd tajniki,

Których barwy, pobożne grzejąc zakonniki,

Łagodziły surowe modłów ich pokory…

W one dni bujnie kwitły Chrystusowe ziarna

I niejeden, nieznany dziś mnich — silny cnotą,

Chwałę śmierci opiewał z mistyczną prostotą,

A pracownią mu była równina cmentarna.

Moja dusza — to trumna, kędy mnich nikczemny

Przebywam od wieczności, jak noc ciemna — ciemnej;

Żaden obraz w ohydnym tym nie lśni klasztorze.

Gnuśny mnichu!

czyż kiedy potrafię i stworzę

Z mojej nędzy ponurej żywego widoku

Dłoniom swoim — robotę, miłość — swemu oku?

-----


corpora: CEN

text:
Wczoraj na targach w Delhi indyjski koncern samochodowy Tata Group przedstawił samochód o nazwie "Nano", którego cena wynosi 100 tys. rupii czyli ok. 6 tys. zł.

Jest to 5-osobowe auto z silnikiem o mocy 33 KM.

Nie posiada klimatyzacji, a jego spalanie wynosi 4 l benzyny na 100 km.

Samochód ma w tym roku pojawić sie także na rynku europejskim.

Samochód ma być alternatywą dla używanych w Indiach skuterów.

Jednak eksperci są zdania, że jego pojawienie się może spowodować jeszcze większe zakorkowanie indyjskich dróg oraz wzrost emisji zanieczyszczeń.

Ratan Tata, szef koncernu stwierdził, że "produkcja nowego samochodu jest wydarzeniem na miarę lotu człowieka na Księżyc" - podał serwis Gazeta.pl.

W Indiach, w których mieszka 1,1 mld ludności jest 7 mln aut.

W 2007 r. przybyło ich 1,1 mln.


text:
AKT III.

Ten sam pokój co w akcie I. Rozhulantyna Krzeczborska, S. voto Mózgowiczowa ubrana jak w akcie I. chodzi z małem dzieckiem na rękach, nucąc: aa, a!

kotki dwa, szare, bure, obydwa.

ROZHULANTYNA

Aa, a, kotki dwa,

Szare, bure, obydwa.

Aa, a, kotki trzy,

Zjadły mózgi szare wszy.

Aa, a, kotki cztery,

Poszedł papa do hetery.

Aa, a, kotków pięć,

Mama czuje dziwną chęć.

Aa, a, kotków sześć,

Nieskończoność w szklance mieść.

Aa, a, kotków siedm,

Papa rzekł: I love you, madam.

Aa, a, panter osiem,

Mama rzekła…

(wchodzi Mózgowicz)

MÓZGOWICZ

Jakże się ma Izydor?

ROZHULANTYNA

Izydor ma się dobrze, ale ty ojcze Mózgowcze, jak się czujecie w naszem zwykłem, codziennem życiu?

MÓZGOWICZ

Nie wiem jak zawrócić z tej drogi cnoty.

To jest ważniejsze, jak ty się patrzysz na to, że Izia wychodzi za Green'a?

ROZHULANTYNA

Wiesz, że jestem wolna od rodowych przesądów.

Gdy wszyscy trzej jego bracia umrą, Izia zrobi świetną partję.

MÓZGOWICZ

Ty nie masz pojęcia czem to jest dla mnie. (wskazuje na Izydora) To jest moje ostatnie dziecko z tobą.

Izydor ma coś w twarzy, co mi uniemożliwia zupełnie chęć płodzenia dalszych Mózgowiczów z tobą (z nagłą decyzją) Dziś podałem się do rozwodu i dziś jeszcze oświadczę się o rękę Miss Fermor.

ROZHULANTYNA

(obojętnie)

Nie chcę nic.

Siedmiu synów wystarczy.

Wszystko jest już poza mną.

I miłość chamska i wszystkie duchowe perwersje.

Uszlachetniłam ród Mózgowiczów.

Alfred może się starać o córkę lorda.

Nikt mu nie odmówi.

MÓZGOWICZ

Zapominasz, że ja się mogę starać o córkę lorda, a nawet być przyjętym.

Żyłem sam, zatopiony w moich rachunkach.

Spłodziłem nowy świat.

Cantor, Georg Cantor, jest małem dzieckiem, wobec moich definicji nieskończoności, a Frege i Russel są marnem przelewaniem greckiej pustki w pustkę naszych czasów z ich definicją liczby, wobec tego co wymyśliłem dziś rano…

ROZHULANTYNA

(nie przestając niańczyć ciamkacza)

Ohydny kompromis.

Mówił mi o tem Alfred…

MÓZGOWICZ

Zabiję to pierworodne ścierwo!

On nic nie wie.

On chce demaskować to, czego nie pojął.

Czyż nie rozumiesz tego, że pewnie mózgi nie są w stanie pojąć pewnych rzeczy.

Moja logika jest nie do przezwyciężenia.

Tylko ująć w jedno ten szereg rozumowań, na to trzeba łba zaiste przedniego.

Ja, ja tylko jeden mam tę siłę.

Oni to czują i dlatego boją się.

(wchodzi Green z Izią)

GREEN

Profesorze!

Twoja teorja zwycięża.

Miałem dziś biuletyn z Em. Si. Dżi.

Eu. Nawet Whitehead zachwiał się.

MÓZGOWICZ

Oni przyjmują tylko to, co podpada pod już stworzone kategorje.

Samemu pojęciu logiki nadaliśmy inne znaczenie, my: Mózgowicz.

Tego nie wytrzymają te pół-główki.

GREEN

A jeśli zwyciężysz, profesorze?

Co wtedy?

Co począć z całą mechaniką, co począć z budową maszyn, czem zastąpić prawo ciążenia?

Pierwszy przykład naszych czasów, żeby dedukcja czysta zwaliła światopogląd, mający kilkaset lat za sobą.

MÓZGOWICZ

Czy myślisz, że ja mówię rzeczy ostateczne?

Czy możesz myśleć, że ja mogę wobec takich półgłówków, jak ty i twoi koledzy z Em. Si. Dżi.

Eu.

powiedzieć prawdę?

IZIA

O, jakże jestem szczęśliwa, że choć dwa miesiące kochał się we mnie taki genjusz.

GREEN

(do Izi)

Przestań, głupia kuro! (do Mózgowicza) Profesorze!

Powiedz mnie jednemu.

Powiedz mi jakim sposobem osiągnęłeś wzór na n-tą klasę liczb?

Powiedz, czem jest Tumor-jeden?

MÓZGOWICZ

Jesteś głupi jak but.

Powiem ci i w sekundę zapomnisz.

Na to trzeba naprawdę mózgu tytana.

Czy myślisz, że wszystko naprawdę jest krzywe, i wszystko naprawdę jest współczesne?

To są elementarne pytania z transcendentalnej dynamiki, której zastosowaniem dziecinnem wprost jest moja teorja.

GREEN

Powiedz tylko definicję słówka „naprawdę”, profesorze.

Nic więcej.

Powiedz, jak definiujesz „albo” i „oprócz”, te dwa słowa tylko. (pada przed Mózgowiczem na kolana).

MÓZGOWICZ

(ponuro)

Pośmiertne wydanie moich dzieł obejmie i ten problemat.

Tymczasem mogę ci tylko powiedzieć tyle: Ty, albo ja.

Izia ta nędzna Izia, której jesteś niewolnikiem i która zdradza cię ze wszystkimi „stewartami” podczas oficjalnych wycieczek, nie mówiąc już o członkach Em. Si. Dżi.

Eu., ,est wykładnikiem mojej ostatniej myśli.

Poznaj ją dobrze przyszły markizie of Fifth-Maske-Tower.

W niej jet tajemnica tożsamości dwóch słówek: „albo” i „oprócz”.

Poznałem to w tej chwili, gdy zabijałem starego Patakula.

GREEN

(na kolanach)

Mów!

Zdaje się, że zaczynam rozumieć.

MÓZGOWICZ

Czy myślisz, że ja to rozumiem?

Moje ostatnie myśli będą tak trudne, jak są trudne do odcyfrowania egipskie głazy z figurkami.

Ale czy znajdzie się taki Champoljon logiki, tej siły mózgu człowiek, który odcyfruje te myśli i zamieni je w symbolizm zrozumiały dla wszystkich?

GREEN

Ja nim będę.

MÓZGOWICZ

Ty, poczciwy idjoto? (śmieje się dziko) Ty, który nie masz żądzy prawdy, tylko marzysz o wszechświatowym matematycznym szantażu!

(Rozhulantyna niańczy z coraz większą pasją Izydora)

ROZHULANTYNA

Oni to rozstrzygną.

Nasze dzieci.

W nich jest cała przyszłość.

MÓZGOWICZ

Mylisz się, dziecko.

Następne pokolenie musi z tego zrezygnować.

To tylko my, kulturalne damy, mamy tę dziką siłę.

Za lat 20, chamów o mózgach bawołu, a tak subtelnych, jak odczucia histerycznej księżniczki, nie będzie już wcale.

Do tego dąży cała nasza zachodnia demokracja.

To jest to, czemu sprzeciwia się wspaniały ruch zniszczenia, któremu oddaje się wschód.

GREEN

(wstając)

Tumor Mózgowicz — jako zwykły wszechświatowy maniak państwowego socjalizmu.

Co za upadek!

MÓZGOWICZ

Mylisz się, idjoto!

Cofnięcie kultury.

Oto czego mnie nauczyło władanie wyspą Timor.

Wiesz, że zamordowałem tam człowieka, a drugi przeze mnie sam skonał dobrowolnie.

Czy wiesz, czem to było dla mnie?

(Izia pada przed nim na kolana)

IZIA

Tumorze!

Jesteś jedynym wielkim człowiekiem, jakiego znałam.

ROZHULANTYNA

Wstydź się Iziu!

Przy Matce.

MÓZGOWICZ

(do żony)

Twój najukochańszy Izydor będzie stworem, którego wstydzić się będą wszyscy jego przodkowie: bydlęca rasa Mózgowiczów na równi z mongolskimi chanami, z samym Wielkim Dżyngisem na czele.

Precz mi z oczu, przeklęta suko!

Ja jestem panem świata!!

ROZHULANTYNA

Ach, więc tak?

Więc wszystko co zrobiłam jest na nic?

Więc ja mam być kopaną jeszcze za moje upokorzenie?

Więc ty śmiesz obrażać to, co jest we mnie najświętsze.

Masz!

Podwójny komedjancie!

(Rzuca się do okna na prawo i wyrzuca przez nie Izydora Mózgowicza w pieluchach, poczem staje zwrócona twarzą do widowni z wyrazem zupełnego obłędu.

Chwilę trwa straszne napięcie jej twarzy w wyrazie zwierzęcego bólu.

Poczem pada na ziemię i wyje dziko, jak wilczyca).

GREEN

Ależ, pani profesorowo!

Tak nie można.

To jest zupełna dzicz.

IZIA

Mamo!

Nawet ja, ja lubię rzeczy potworne, ale to; och, ja tego nie wytrzymam! (zanosi się od płaczu).

MÓZGOWICZ

A ja jestem zupełnie obojętny.

Przecięta została pępowina, która łączyła mnie z dziećmi.

Jeszcze jedna zbrodnia staje się przeze mnie.

GREEN

Uwielbiam cię profesorze.

Jesteś tytanem.

Mimowolny wspaniały czyn!!

Czyż może być coś rozkoszniejszego.

IZIA

(do Greena)

Ach, więc ty jesteś tak słabym, Alfredzie.

Ty możesz korzyć się przed tą starą kukłą?

Byłam świadkiem jego zbrodni.

Pożal się Boże.

Mimowolne zbrodnie życiowego niedołęgi.

Zakamary duszy ukazane w świetle ponadskończonej etyki.

On ma sumienie, ten zgalaretowany potwór.

On cierpi przytem.

Czyż tego nie widzisz, Alfredzie?

Czyż jest coś podlejszego nad wyrzut sumienia?

GREEN

Tego, przyznaję się, nie miałem nigdy.

Po najstraszniejszych orgjach w Em. Si. Dżi.

Eu.

czułem się doskonale.

Zabijaliśmy małe dziewczynki z plebsu w sposób niesłychanie okrutny…

ROZHULANTYNA

(zakrywając mu usta rękami)

Ty, przebrzydły paskudniku!

To ty wywołałeś tę ohydną rozmowę.

Przez ciebie zabiłam biednego Izydora…

(Wchodzi Józef Mózgowicz z gazetą w ręku.

Za nim dwóch tragarzy, w niebieskich fartuchach, wnosi pokrwamione pieluchy ze zmiażdżonym Izydorem Mózgowiczem).

JÓZEF MÓZGOWICZ

Dopraszam się łaski.

A to przecie o moim syneczku piszą tak w gazetach.

Bohater!

Myśliciel!

Geniusz myśli i geniusz czynu.

A gdzie to ta wyspa?

A czy to prawda, że on ogłosił się synem góry ognistej.

Oj, syneczku, źle, żeś się zaparł twego prawowitego ojca kara cię nie minie.

MÓZGOWICZ

(zawstydzony bardzo)

Bo papa, bo ojciec, (jąka się) bo do stu tysięcy djabłów precz z tym szpargałem! (wyrywa mu gazetę i ciska o ścianę).

(Wchodzi Irena Mózgowiczówna w czarnej sukience) IRENA

Ojcze!

Ja cię wyzwolę z tych ostatnich więzów.

Nie chcę żadnej miłości.

Ja wiem wszystko.

MÓZGOWICZ

(wzruszony do głębi)

Zapomniałem, że mam jeszcze córkę.

Irenko!

Ty jedna przy mnie zostaniesz.

IRENA

(obejmuje go mocno i całuje w czoło z niezmierną czułością)

Tak ojcze!

Porzuć tę okropną robotę.

Możesz ogłosić to po śmierci.

Ja wiem.

Alfred nie rozumie nic.

On cię tylko podgląda.

On jest bardzo zdolny, ale tylko do pewnej granicy.

Ja znam go dobrze.

Ja mu dałam podstawy teorji czystej wielości. (do Green'a) Green!

Jak pan śmiesz zaprzątać ten wielki umysł całą tą baliwernią?

Czy wyście powarjowali wszyscy w tem waszem przeklętem Em. Si. Dżi.

Eu?

GREEN

(kłania się uniżenie)

Ja wiem też dość wiele.

Pani jest bardzo zdolna, panno Ireno, ale pani nie wie, że on stworzył klasę liczb oznaczonych perskimi znakami i teraz ma sformułować dowód, że liczność pewnej wielości jest wyższa od wszystkich, jemu tylko i szatanowi znanych, wielości.

Nawet ośmielił się nazwać to: jest to Tumor-jeden.

(Irena ze zgrozą spogląda na ojca, poczem bierze z rąk tragarzy pokrwawione pieluchy i przyciska je do piersi).

IRENA

Biedny, biedny Izydor!

JÓZEF MÓZGOWICZ

Nawet dziecku biednemu nie darowali, psie pary.

IRENA

(do Józefa)

Dziadziu!

Chodźmy stąd.

Tu wprost nie można oddychać.

Jakże strasznie zazdroszczę Leibnizowi.

On był takie dziecko, jak ten biedny trupek.

(Bierze Józefa pod rękę i wychodzi, trzymając pieluchy pod lewą pachą) (za nimi wychodzą tragarze).

(Rozhulantyna odzyskuje równowagę ducha i poprawia sobie suknie.

Powoli z matki i wilczycy staje się znów kochanką).

ROZHULANTYNA

Teraz cię przesilili, ojcze Mózgowcze.

Teraz już chyba nie dasz rady.

Nawet Ira cię opuściła i rodzony papoczłowiek zwiał jak kamfora.

GREEN

Ja jeszcze jestem.

Ja z nim zostanę.

MÓZGOWICZ

Ty nędzny krabie, ty podpatrywaczu niepojętych myśli, ty psychiczny utrzymanku zwyrodniałej dzierlatki?

Wolę pójść na wygnanie i służyć za żer Dyakom z wyspy Timor, niż tobie zawierzyć myśl choć jedną.

On myśli że wie coś, bo wymówił wyraz: Tumor-jeden.

To nie są zaklęcia dla zdobycia skarbu, na to trzeba mieć głowę na kręgosłupie, a nie klatkę na różnokolorowe ptaszki.

Ty zakuty myślowy gałganiarzu!

Ty pudermantlu, ty lokaju skurtyzaniałej nieskończoności!

(Nagle słabnie i siada na ziemi)

(Wchodzi Balantyna Fermor, w różowej sukni i olbrzymim kapeluszu, z czarnem, kolosalnem piórem) (Rozhulantyna rzuca się do niej).

ROZHULANTYNA

Balatynko!

zabiłam Izydora!

Czy ty rozumiesz co się stało?

Biedny, mały Izydor rozbity na bruku przezemnie.

To on mnie do tego zmusił!

Ten potwór, ten cham — Mózgowicz.

BALANTYNA

(spokojnie)

Ani cię me zmusił, ani ty nie zabiłaś Izydora.

Dawno już, prawie od urodzenia widziałam w nim straszne skłonności.

A nadewszystko skłonność do ohydnych chorób.

Mówił mi o tem Józef.

Poczciwy stary.

Bardzo przejęty jest swoją rolą.

IZIA

(która dotąd pilnie porządkowała zabawki)

Ta musi zepsuć każdą najskromniejszą nawet potworność.

Wszystko dla niej jest jasne i proste, jak równania całkowe.

To dobre dla Ireny.

Mówię wam, że ona wróci tu za chwilę.

GREEN

Przestań, ach przestań.

Zdaje mi się, że burza duchów przelatuje mi przez głowę.

Tonącym w morzu śmierci za życia nie odmawia się ostatnich życzeń.

Iziu!

Czuję, że mi się wymykasz.

Tak ślizka jest twoja mała duszyczka, jak gromada ślizieni.

IZIA

Muszę ci odmówić ujęcia we mnie tego, co jest czystą igraszką słów.

Stworzyłam taki mały światek, z okruchów różnych słówek, niebacznie przez was mówionych.

Taki malutki światek, ale za to tak bardzo mój.

BALANTYNA

(z ironją)

Ach, jakie to wzruszające.

Nie mów tak dalej, bo czuję, że łzy mi stają w oczach.

(Wchodzi Alfred i Maurycy Mózgowiczowie)

(Mózgowicz wstaje z ziemi)

ALFRED

(wyciągając gazetę z kieszeni)

Słuchajcie!

I ty mamo.

Tylko błagam cię, wytrzymaj tę wiadomość…

ROZHULANTYNA

(błagalnie do Alfreda)

Oszczędź mnie…

Już nie mogę.

IZIA

(stara się ją uspokoić)

Mateczko.

Nic już się stać nie może.

To był sen.

Weźmiemy cię do nas z Alfredem.

Green!

Prawda?

Nie odmówisz mi tego.

GREEN

(zimno)

Pod pewnymi warunkami.

ALFRED

(czyta)

Tytuł jest: „Potworny kompromis.

Znany filar współczesnej matematycznej wiedzy, sir Tumor Mózgowicz, niedawno mianowany dziedzicznym baronetem Queenslandu, zdobywca wyspy Timor i twórca nowej konstytucji Malajów w III-cim dystrykcie morskim, padł ofiarą swojej własnej słabości…

MÓZGOWICZ

(ponuro)

To pisał Green.

Przypomnijcie sobie, co mówił tu przed chwilą.

Leżał przedemną na brzuchu, jak przed posągiem Izydy.

Czyż nie jest to ohydne świństwo?

MAURYCY

Papuś, papuś!

Słuchaj dalej.

ALFRED

(czyta)

…której wyrazem jest ostatnia teorja, ogłoszona w organie Em. Si. Dżi.

Eu.

„Unity and Diversity”.

Teorja ta, dotyczy znanego już tworzenia dowolnej klasy liczb…”

ROZHULANTYNA

Green!

Jak mogłeś coś podobnego uczynić!

(wbiega Irena)

IRENA

Kłamstwo, potworne kłamstwo!

On chce go wypróbować.

On podmówił Alfreda.

Ja wiem wszystko.

Tylko co zdradził was Józio.

Ma gorączkę i opowiedział mi wszystko.

Green jest podły.

Użył Izi, aby wywrzeć wpływ na Alfreda.

MÓZGOWICZ

Przecież to jest drukowane.

Wiem co będzie dalej.

Aby uniemożliwić mi działanie, przedstawiono mnie, jako człowieka, rezygnującego z nieskończonego szeregu klas liczbowych.

Chcę postawić granicę klas.

Ogólnego dowodu jeszcze nie mam.

Ale liczność t. zw.

Tumor-jeden jest najwyższą licznością, jaka być może.

Szeregu Tumorów nie stworzy nikt, nawet umysł nadskończony, umysł samego Boga.

IRENA

(pada przed ojcem na kolana)

Papusiu!

Ja niechcę o tem słyszeć.

Coście wy zrobili z Nieskończoności!

MÓZGOWICZ

A więc i ty jesteś przeciw mnie.

Niema już Mózgów na świecie.

Myślałem, że córka, jedna moja biedna Irusia, mnie uzna.

Nie — widocznie wszystkie męki muszę przeżyć do końca.

(Siada na ziemi.

Przez chwilę bawi się klockami, poczem zaczyna okropnie, rozpaczliwie płakać.

Prawie wyje w histerycznych łkaniach).

(Wszyscy stoją skamienieli ze zgrozy i boleści).

IZIA

(obejmuje Mózgowicza, Green załamuje ręce z rozpaczy)

Teraz cię kocham naprawdę.

Chciałam tylko raz widzieć twoją słabość.

Minęły czasy ujarzmiania siłą demonicznych kobiet.

Jestem demonem!

(Zrywa się i płomienistym wzrokiem przeszywa obecnych, a nawet nieobecnych)

Jestem kapłanką Izydy.

To ja tańczyłam naga ze słonecznikiem na czole.

To ja ukorzyłam lorda Persville, największego demona z Em. Si. Dżi.

Eu. Green!

Nędzny flaku, 45 razy zdradzony: lord Persville, twórca geometrji, którą tylko w funkcjach przerywanych, ponadskończonych, analitycznie przedstawić można, wił się u nóg moich, jak zdeptany robak.

Ja nie spałam nocami.

Pracowałam, jak 40 wołów parowych.

Tumorze!

Ja udawałam niewiedzę, aby raz ujrzeć twoją słabość.

Wiem wszystko!

Znam teorję zmiennych w sposób ciągły liczności!

(Green wije się w okropnych cierpieniach.

Izia znowu obejmuje Tumora)

Ja jedna go kocham naprawdę.

Nie wiecie co przeszłam.

IRENA

Podła!

GREEN

(wyje dziko)

A!

Gadzina!!!

ALFRED

A, ja!

Ojcze, uczyłeś mnie fałszywej matematyki.

Ta futurystyczna dzierlatka więcej wie odemnie.

MAURYCY

Iziu!

Więc twoje wiersze są skłamane!

Och, ja tego nie przeżyję.

(Balantyna patrzy na to z lodowatym spokojem, trzymając w rękach szlochającą Rozhulantynę.

Maurycy pada na ziemię i płacze niepowstrzymanie) MÓZGOWICZ

(odpycha nagłym ruchem Izię, która wali się na ziemię obok płaczącego Maurycego) (wstając, mówi do lzi)

Precz odemnie!

Nie znam cię i nienawidzę.

Myślałaś, że mnie tem upodlisz, mnie, ojca siedmiu synów i niesłychanej ilości córek?

Precz, małpo!

ROZHULANTYNA

(przestaje płakać i nagle zanosi się dzikim śmiechem tryumfu)

Dobrze jej tak.

Niech zginie przeklęty ród Krzeczborskich.

MÓZGOWICZ

(stoi, jak zraniony tur, który niemoże upaść przez ambicję tylko)

Jestem sam zupełnie.

Skąd mam tę siłę, nikt się z was nie dowie, a i ja sam niewiele więcej wiem od was.

ROZHULANTYNA

Nie będziesz moim, nie bądź niczyim.

Ojcze Mózgowcze: jesteś naprawdę wielkim.

ALFRED

(z rozpaczą)

I ja tyle czasu uczyłem się fałszów!

Cały mój egzamin z transcendentalnej dynamiki jest podłą farsą.

Ale któż są ci zbrodniarze w Akademji?

Któż są ci, (wskazuje na Greena) któż są te kanalje z Em. Si. Dżi.

Eu. Takich potworów nie nosiła jeszcze ziemia na sobie.

Och, gdybym mógł wydrzeć mózg mój z czaszki, gdybym mógł na nowo to zrozumieć.

(Maurycy uspokaja Izię, która podnosi się z uśmiechem) MAURYCY

(wstając razem z nią)

Będziemy pisać razem wiersze.

Wszystko da się jeszcze odrobić.

IZIA

Moryś: ratuj mnie.

Ty jeden możesz.

Tylko czy to nie będzie powtórzeniem wszystkiego, co już było raz kiedyś?

MAURYCY

Nie, Iziu.

Pamiętasz naszą rozmowę na zielonej kanapce wczoraj?

Pamiętasz, coś mi powiedziała?

IZIA

Że nieskończoność jest to wywrócona do góry dnem osobowość.

To były pojęcia twego ojca.

Ja muszę to stworzyć w formie czystej.

MAURYCY

(obejmując ją)

Razem to stworzymy.

To jest przeciwwaga dla intelektualnego obłędu.

Stworzymy ślicznego, szarego ptaszka, który uleci w Nicość.

Bez żadnych tęcz i kolorów.

Rozumiesz?

Ja wiem na to sposób.

MÓZGOWICZ

(zimno)

Sztuczne uproszczenie.

IZIA

Nieprawda!

Niewolno panu mówić, o sztuce.

Ja wierzę w geniusz Morysia.

MÓZGOWICZ

(wyjmuje notatnik i coś zapisuje)

Mogę nie mówić o niczem.

Ach!

Jak sobie przypomnę, że mogłem pisać wiersze, zimno mi się robi ze wstydu.

Jutro jeszcze ożenię się z Balantyną Fermor i wyjeżdżamy do Australji.

(Green, który bazyliszkowym wzrokiem obserwował Izię i Morysia, nagle podchodzi do Rozhulantyny)

GREEN

Pani!

Mam dziwne przeczucie, że okręt, którym jadą moi bracia na wojnę, zatonie dziś w nocy.

Chcesz pani zaraz zostać markizą of Fifth-Maske-Tower — dobrze.

Nie — możemy poczekać.

ROZHULANTYNA

Ależ, panie Alfredzie.

Tak zaraz niemozna.

GREEN

Dobrze, możemy poczekać.

Ale business jest zrobiony. (do Mózgowicza) Panie profesorze!

Zapomnijmy o wszystkiem.

Mogę cię uwięzić zaraz.

Ale wierzę, że po tem wszystkiem będziesz pan rozsądnym.

Tylko pośmiertne wydanie będzie zawierać dowody ostateczne.

Przez powolną dyskusję, ludziska oswoją się nareszcie z tym problemem.

(Smutnie) I ja również, mam nadzieję.

MÓZGOWICZ

Stop that nonsense, Alfred.

Jesteś wcale inteligentnym chłopcem.

Lepiej powiedz, kiedy odchodzi „Eurypides” z Green Star Line i zamów kabinę na dwie osoby.

Umówiłem się z Maharadżdżą Pendżaru na pokera na statku.

GREEN

Widzę, że czas stanął dla pana, panie profesorze, naprawdę.

„Eurypides” odszedł 2 tygodnie temu.

Dziś odchodzi „Eurigona”, a Pendżar jedzie za 2 tygodnie na „Euripontesie”.

To jest „materją faktu”.

Cieszę się, że Europa odetchnie trochę.

Zamówić więc kabinę?

MÓZGOWICZ

(do Balantyny)

Zgadzasz się za dwa tygodnie?

BALANTYNA

(pręży się w oczekiwaniu nieznanych rozkoszy)

Naturalnie.

Z tobą Tumorze, nawet te 2 tygodnie w Europie będą nadludzką rozkoszą.

Ale pozwól, że oddam ci się definitywnie na statku dopiero.

Chcę, aby wróciły dawne nastroje.

Fitz-Gerald starał się przecież o mnie.

Razem z nim widziałam pierwszy raz Krzyż Południowy i hyper-słońce, straszliwego Canopusa.

Kiedy wejdzie po raz pierwszy Canopus, będę twoją.

Jakże długo męczyłam się dziewictwem.

Tylko sport uratował mnie od Persvilla.

Czy wiesz, że ten demon, jak małe dziecko, błagał mnie o litość.

(Green szepcze z Rozhulantyną) MÓZGOWICZ

(do Balantyny)

Teraz nic mnie to już nie obchodzi.

Na szczęście, niewiesz nic o matematyce.

Będziesz moim ostatnim kompresem na głowę, na moją starą, biedną mózgownicę.

Ale kochać cię będę jak młodzieniec, jak rozszalały chłopczyk.

(Balantyna opiera się o niego z uśmiechem: oboje stoją, jak posągi)

GREEN

Wychowamy ci synów na zdrowych, tęgich matematyków, profesorze.

Jeden Moryś się nie udał.

Ale to jest właśnie rodzaj ekspjacji.

IZIA

Morysia ja biorę na siebie.

Takiego dekadenta nie było jeszcze na żadnej planecie.

W przypadkowości sztuki on utożsami wszystkie absolutne wartości, w malutkiem, zamkniętem w sobie, kółku.

ALFRED

Ojcze, przebaczam ci wszystko.

Bądź szczęśliwy.

Znajdę sobie jakąś przyzwoitą panienkę i zacznę nowe życie.

(Mózgowicz nagle łapie się za serce)

MÓZGOWICZ

(niespokojnie)

Tak mi dziwnie pusto w piersiach (krzyczy) Patakulo!

Nie patrz tak na mnie! (pada, jakby rażony gromem)

(Balantyna wydaje dziki okrzyk trwogi.

Wszyscy rzucają się do Mózgowicza).

(Green bada mu puls.

Wstaje.

Wszyscy czekają w straszliwem napięciu).

GREEN

Nie żyje.

Ostatni dowód nie będzie więc znany nikomu.

BALANTYNA

(rzuca się na trupa Mózgowicza z dzikim śmiechem.

Inni stoją, jak wkopani w ziemię)

I oto spełnił się mój dziewiczy sen.

Idźcie na spacer, dzieci.

Taka wiosna jest, jak wtedy.

Zielenią się puszki na młodych gałązkach i ciepło przenika spłowiały błękit pajęcze chmurki na niebie.

Idźcie i mnie zostawcie z nim samą.

(Śmieje się łagodnie i cicho).

(Green podaje rękę Rozhulantynie, Moryś Izi, Alfred obejmuje zmartwiałą z bólu Irenę i tak, po kolei, wychodzą w milczeniu przez drzwi środkowe)

(Balantyna nagle wstaje i rozpręża się rozkosznie).

BALANTYNA

Nikt niewie tego, że ja też zajmowałam się matematyką tylko i znam wszystkie problemy Tumora.

(Drzwi na lewo otwierają się i wchodzi Persville.

Podchodzi do Balantyny)

Arthur!

Arthur!

Moje szczęście, moje życie, moje wszystko!

(Balantyna obejmuje go w dzikim szale).

PERSVILLE

(zimno)

Teraz jesteś moją.

Jedziemy do Australji.

W tej chwili telefonowałem.

Jestem mianowany gościnnym profesorem w Port-Peery.

Teraz zastosujemy jego teorję do mojej geometrji i stworzymy prawdziwą transcendentalną dynamikę.

Nie tę, którą się zajmują w Akademji, i z której dwa razy obcinał się już Alfred.

Prawdziwą, kochanko, prawdziwą.

(Balantyna śmieje się rozkosznie, nieprzytomna zupełnie).

Kurtyna.

KONIEC AKTU III.

I OSTATNIEGO.


text:
←Mój pamiętnik Pamiętnik pani Hanki

Mój pamiętnik

Wtorek

Od rana dręczyły mnie złe przeczucia.

Wspomniałam nawet o tym Tuli, gdyśmy się o dwunastej spotkały w „Simie”.

Nie zwróciłam nawet na to uwagi, że miała fatalnie dobraną woalkę do kapelusza.

Jacek nie odesłał mi samochodu i wszystkie sprawunki musiałam załatwiać taksówką.

Gdy wróciłam do domu, było już oczywiście po czwartej.

Nie miałam wątpliwości, że Jacek zjadł obiad beze mnie, i po to właśnie weszłam do jego gabinetu, by mu z tego powodu zrobić lekką wymówkę.

W ostatnich czasach, mówiąc ściśle od Bożego Narodzenia, stał się mniej uważny i mniej delikatny niż dawniej.

Zdaje się, że trapiły go jakieś zmartwienia.

Jacka w gabinecie nie było.

Jego bonżurka leżała nietknięta na brzegu tapczanu.

Nie był na obiedzie, nie wrócił jeszcze z konferencji.

Właśnie konstatowałam to w myśli, gdy mój wzrok zatrzymał się na biurku.

Leżała tam nietknięta popołudniowa korespondencja.

Machinalnie wzięłam ją do ręki.

Proszę mi wierzyć, że nigdy nie otwieram listów męża, od czasu gdy mi się rozdarła koperta, i to w tak fatalny sposób, że Jacek to zauważył.

Nie powiedział wówczas ani słowa, lecz wstyd mi było bardzo.

Mógł mnie przecież posądzić, że go śledzę, że go podejrzewam o zdradę i że w ogóle zdolna jestem do brzydkich postępków.

Tym jednak razem postanowiłam złamać swoje zasady.

Błogosławię tę decyzję, gdyż postąpiłam słusznie.

Był to list w długiej, eleganckiej kopercie, zaadresowany dużym, eleganckim pismem.

Nosił stempel warszawski.

Gdyby nawet koperta nie pachniała dobrymi perfumami, od razu poznałabym, że jest to list kobiecy.

Nigdy nie byłam zazdrosna i brzydzę się tym uczuciem.

Rozsądek jednak nakazywał mi poznać niebezpieczeństwo, które mi grozi, a o którym ostrzegła mnie moja niezawodna intuicja.

Zachowując wszystkie ostrożności odkleiłam kopertę.

List był krótki.

Brzmiał, jak następuje:

Mój Drogi!

Przeczytałam uważnie Twoje argumenty.

Może i przekonałyby mnie, gdyby nie wchodziły tu w grę uczucia.

Przecież dlatego tu przyjechałam, dlatego szukałam Cię, że Cię zapomnieć nie mogę.

Ja również nie chcę skandalu.

Nie zależy mi na tym, by zobaczyć Cię za kratkami więziennymi.

Ale nie mam też ani zamiaru, ani najmniejszej ochoty wyrzekać się męża.

Być może, nie postąpiłam wówczas ładnie, opuszczając Cię bez pożegnania, ale tak, jak Ci pisałam w pierwszym liście, skłoniły mnie do tego okoliczności niezwykłej wagi.

Wprawdzie używam teraz swego panieńskiego nazwiska, nie zmienia to jednak faktu, że jestem Twoją żoną i że, mówiąc po prostu, popełniłeś bigamię, żeniąc się z Twoją obecną towarzyszką.

To są zbyt poważne kwestie, byśmy je mieli roztrząsać listownie.

Toteż proszę Cię, byś mnie odwiedził w hotelu.

Będę na Ciebie czekała między godziną 11 a 12 jutro rano.

Zawsze, a przynajmniej znowu

Twoja B.

Przeczytałam ten list niezliczoną ilość razy.

Czyż trzeba dodawać, że byłam wstrząśnięta, że byłam nieprzytomna, że byłam zdruzgotana!

W trzy lata po ślubie dowiedzieć się, że się zostało haniebnie oszukaną, że mój mąż nie jest moim mężem, a ja nie jestem jego żoną, że człowiek, z którym mieszkałam pod jednym dachem, lada chwila może znaleźć się w więzieniu, że tylko od kaprysu jakiejś wstrętnej baby zależeć może mój dom, moja opinia, moja pozycja towarzyska!...

To przecie straszne!

Sporo minęło czasu, zanim oprzytomniałam o tyle, że zdołałam zebrać dość uwagi, by starannie zakleić list.

Sama nie wiedziałam, co począć.

W pierwszej chwili chciałam jechać szukać Jacka i zażądać od niego tłumaczeń, potem przyszło mi do głowy, by natychmiast spakować swoje rzeczy i przenieść się do rodziców, zostawiając resztę na głowie ojca, wreszcie zatelefonowałam do mamy, na szczęście jednak ugryzłam się w język i nie powiedziałam jej ani słowa o moim tragicznym odkryciu.

Ach, jakże samotnie czułam się na świecie!

Nie miałam nikogo, dosłownie nikogo, przed kim mogłabym wypłakać się teraz, do kogo mogłabym się zwrócić o radę.

Żadna z moich przyjaciółek nie potrafiłaby utrzymać języka za zębami i nazajutrz cała Warszawa trzęsłaby się od plotek.

Pozostawał Toto.

Oczywiście mogłabym mu zaufać pod każdym względem.

Jest najprawdziwszym dżentelmenem.

Ale cóż on mi tu pomóc może?

I tyle razy mówił mi, że nie powinniśmy się wzajemnie obarczać naszymi troskami.

Zapewne, jest to trochę egoistyczne z jego strony, ale zupełnie słuszne.

Nie, nie wspomnę mu ani słowem.

Zresztą spaliłabym się ze wstydu.

Z moich dawnych dobrych przyjaciół, którzy mogliby mi poradzić, też nikogo nie było w Warszawie.

Maryś Walentynowicz malował i polował gdzieś w Kanadzie, Jerzy Zalewski nudził się w Genewie, d’Aumerville miał właśnie urlop, a Dołęga-Mostowicz siedział na wsi.

Cieszę się, że pani Renowicka zalicza mnie do swych dawnych przyjaciół.

Dla uniknięcia jednak wszelkich nieporozumień i sugestyj, które mogłyby się nasunąć Czytelnikowi, zaznaczam, że przyjaźń nasza, aczkolwiek istotnie dawna, gdyż datująca się od czasu gdy p. Hanka zaledwie ukończyła gimnazjum, miała zawsze podkład niejako braterski.

W styczniu 1938 roku istotnie bawiłem na wsi i o nieszczęściu, które spadło na dom państwa Renowickich, dowiedziałem się znacznie później.

(Przypisek T.D.M.)

Oczywiście nie poszłam na fajf do Dubieńskich, chociaż przysłali mi nową suknię, w której mi wyjątkowo do twarzy.

Trzeba ją będzie tylko skrócić.

Niewiele.

O jakieś pół palca.

Mój Boże!

Byłaby to pierwsza w Warszawie suknia paryska w tym karnawale.

W piątek na pewno już panie z ambasady francuskiej pokażą się w nowych modelach.

Od pewnego czasu prześladuje mnie pech.

Wreszcie postanowiłam nic nie robić i czekać na powrót Jacka.

Nie wiedziałam jeszcze, czy zażądam od niego wyjaśnień.

Stokroć wolałabym, by mi ich sam udzielił.

Przecież zawsze był ze mną otwarty.

W ogóle nigdy nic nie miałam mu do zarzucenia.

Pobraliśmy się przecież z miłości i wiem, że do dziś dnia nie przestał mnie kochać.

Wprawdzie mama twierdzi, że Jacek mnie zaniedbuje, ale przecie jego kariera wymaga tych ustawicznych wyjazdów, posiedzeń i misji.

Wiem, że zawsze o mnie pamięta, nie pomija żadnej sposobności, by to podkreślić.

Dałabym głowę, że nie ma żadnej kochanki, że na pewno mnie nie zdradza.

I teraz nagle dowiaduję się, że przede mną miał inną żonę!

Po długich rozważaniach doszłam do przekonania, że musi tu kryć się jakaś tajemnica lub wręcz mistyfikacja.

Jacek – z jego solidnością, z jego opinią, z jego zasadami – i bigamia!

To jest nie do pomyślenia!

Pod wpływem tych refleksji uspokoiłam się nieco.

Autorka owego listu mogła być po prostu jakąś wariatką czy szantażystką.

I zresztą kiedy Jacek miałby czas się z nią ożenić?

Przecież wuj go zabrał za granicę zaraz po maturze i przez cztery lata studiów w Oksfordzie Jacek ani razu nie był w kraju.

Autorka listu nie jest żadną cudzoziemką, gdyż zbyt dobrze pisze po polsku.

Więc kiedy?...

Im dłużej nad tym zastanawiałam się, tym byłam pewniejsza, że chodzi tu o pomyłkę lub o mistyfikację.

Byłam przekonana, że lada chwila wróci Jacek, otworzy list, roześmieje się, wzruszy ramionami i powie mi: „Patrz, Haneczko, jaką zabawną rzecz otrzymałem!”

Stało się jednak inaczej.

Jacek wrócił o ósmej.

Przywitał się ze mną ze zwykłą serdecznością, przeprosił, że nie był na obiedzie, lecz zdawał się nie zwrócić uwagi na to, że mu zakomunikowałam, iż również jestem bez obiadu.

Miał cokolwiek zmęczony wyraz twarzy i smutne oczy.

Potem wszedł do gabinetu.

Miałam wielką ochotę wejść tam za nim, lecz rozumiałam, że należy czekać go tutaj, w salonie.

Wyszedł dopiero po godzinie.

Z jego rysów nic nie można było wyczytać.

Usiadł przy mnie, a gdy dotknął ręką mojej, zrobił to ze zwykłym spokojem.

Udając zupełną swobodę zapytałam bez nacisku:

– Czy czytałeś już listy?

– Tak – skinął głową.

– Nic ważnego.

Ludka za tydzień wyjeżdża do Algieru, a ambasador przesyła dla ciebie ukłony.

Serce ścisnęło mi się w piersi.

Starając się panować nad sobą, by głos mi nie zadrżał, zauważyłam:

– Zdawało mi się, że otrzymałeś jakąś przykrą wiadomość, która cię zmartwiła...

Spojrzałam mu wprost w oczy, a on uśmiechnął się z tak szczerym zdziwieniem, że aż nie wierzyłam sama sobie.

Nie darmo mówią, że Jacek jest urodzonym dyplomatą.

Gdyby mnie zdradzał, jestem przekonana, że nigdy bym tego poznać po nim nie umiała.

Jak on potrafi się maskować.

– Wprost przeciwnie – odpowiedział.

– Raczej mam dobrą.

Mianowicie w poselstwie bułgarskim odwołano obiad i będę mógł cały wieczór spędzić z tobą.

Nie był to wieczór miły, chociaż Jacek robił wszystko, by mi sprawić przyjemność.

Świadomość, że między nami legła jego straszna tajemnica, nie opuszczała mnie ani na chwilę.

Dodawało mi sił tylko to, że czułam nad nim przewagę.

On nie mógł się domyślać, że wiem o istnieniu jego pierwszej żony.

Miałam w ręku atut, który w każdej chwili mógł spaść na jego głowę jak cios nieodparty.

Zdawał się go zupełnie nie spodziewać.

Wpatrywałam się weń, usiłując odgadnąć jego myśli.

Teraz dopiero przypomniałam sobie szereg szczegółów, na które w ciągu ostatnich dni nie zwracałam uwagi, a które były przecież zastanawiające.

Od pewnego czasu Jacek nie zmienił się, bo to byłoby za mocne słowo, lecz jakby zmatowiał.

Jego śmiech stał się cichszy, jego rozmowy telefoniczne z różnymi osobami nabrały specyficznego tonu, jakby rezerwy i ostrożności.

Tak.

A na Sylwestra, gdy mój ojciec oburzał się na świeżo wykryte nadużycia w jakimś tam urzędzie i mówił wiele nieprzychylnych rzeczy o aresztowanym dyrektorze Liskowskim, Jacek najniespodziewaniej stanął w jego obronie.

Było to tym dziwniejsze, że zawsze nie lubił Liskowskiego, a wtedy powiedział:

– Nie można zbyt pochopnie ludzi sądzić.

Nie znamy kulis sprawy.

Nie znamy motywów, którymi się ten człowiek kierował.

Są takie sytuacje w życiu, w których człowiek staje się niewolnikiem okoliczności.

Zawsze odznaczał się wyrozumiałością i dobrocią.

Ale to już było zbyt jaskrawe.

Czyżby już wówczas, broniąc tamtego, szukał usprawiedliwienia dla siebie?...

Gdyśmy wracali do domu, znowu powrócił do tej sprawy i powiedział:

– Nie przyznaję racji twemu ojcu, że nie przyjął obrony Liskowskiego.

Gdy się jest adwokatem, a w dodatku ma się renomę tak znakomitego obrońcy, nie wolno odmawiać pomocy nieszczęśliwemu.

Przecież to natychmiast rozejdzie się w sferach prawniczych i, zastanów się tylko, jaki wpływ musi wywrzeć na sędziów.

Każdy sędzia sobie powie: „Jeżeli mecenas Niementowski nie podjął się obrony, oskarżony jest oczywiście winien”.

Był wyraźnie przejęty sprawą Liskowskiego, chociaż nie dotyczyła nas wcale, gdyż nie utrzymywaliśmy z nim żadnych bliższych stosunków.

Przypomniałam sobie teraz i inne objawy jego zmienionego nastroju.

Na przykład radio.

Nie lubił go słuchać i nastawiał tylko wtedy, gdy zapowiedziana była jakaś enuncjacja Hitlera czy Chamberlaina, czy innego męża stanu.

Wyjątki robił dla koncertów najznakomitszych mistrzów.

Natomiast w ciągu ostatnich dni, ilekroć zostawaliśmy we dwójkę, jakby dla uniknięcia rozmowy wyszukiwał różne audycje i przysłuchiwał się im z zainteresowaniem.

I jeszcze jedno.

W stosunku do mnie może nie stał się czulszy, ale objawy jego uczuć przybrały ton namiętniejszy i gwałtowniejszy.

Od dawna jego pocałunki i uściski nie były tak porywcze.

To wszystko powinno było już dawniej mnie zastanowić, lecz oczy mi otworzył dopiero ten okropny list.

Czego mogę się spodziewać?

Jak mogło się przedstawiać położenie sprawy?

Obiektywnie wiedziałam, że Jacek musiał kiedyś zawrzeć związek małżeński z jakąś kobietą.

Sądząc z jej charakteru pisma, z papieru listowego, ze sposobu wysławiania się, ta kobieta jest kimś z towarzystwa.

Zresztą do innych Jacek po prostu nie mógł mieć dostępu.

Nie przepadał za towarzystwem girls, baletnic czy aktoreczek.

Tedy ożenił się zapewne z ową kobietą w zamiarze spędzenia z nią całego życia.

Dalej wiem co?...

Wiem, że go porzuciła i że aż do ostatnich czasów nic nie wiedział o jej losach.

Przypuszczalnie uciekła z jakimś gachem, by teraz wrócić i szantażować Jacka.

I czegóż może ona odeń żądać?

Jedno z dwojga: albo pieniędzy, albo tego, by do niej powrócił.

Jeżeli zdołała go wyśledzić, na pewno dowiedziała się również, że moi rodzice są bogaci.

Oczywiście, ojciec, dla uniknięcia skandalu, zgodzi się na każdą kwotę.

Z listu wszakże wnioskować można raczej, że tej obrzydliwej kobiecie zależy na Jacku.

W żadnym razie nie można do tego dopuścić.

Byłabym skompromitowana.

Przyglądałam się mu.

Im dłużej się przyglądałam, tym bardziej byłam przekonana, że nie oddam go żadnej innej.

Po prostu dlatego, że go kocham, że już nie wyobrażałabym sobie życia bez niego.

Nigdy nie marzyłam o lepszym mężu.

Ten jego takt, to równe usposobienie i ta reprezentacyjność.

Gdy się wchodzi z nim do salonu czy do restauracji, nie ma kobiety, która by nań nie zwróciła uwagi, nie ma mężczyzny, który by od razu nie powiedział sobie: „C’est quelqu’un”.

Wszystkie, absolutnie wszystkie zazdrościły mi go.

Nawet Buba, która wyszła przecież za księcia, zamieniłaby się w każdej chwili ze mną.

Nie jest ładny, ale ma w sobie coś z Gary Coopera.

Ten prawdziwy męski wdzięk.

Buba i inne domyślają się u niego jakichś nadzwyczajnych uzdolnień i możliwości.

Oczywiście nie wyprowadzam ich z błędu.

Ostatecznie ma już lat trzydzieści dwa.

Zresztą, czy się od męża tylko tych rzeczy wymaga?

W każdym razie nie zamieniłabym Jacka na żadnego innego.

Taki na przykład Toto, chociaż jest potwornie bogaty, mógłby zamęczyć swoją neurastenią, swoimi dziwactwami, no i nieróbstwem.

Gdyby mu odebrać pieniądze i tytuł hrabiowski, zostałoby prawie zero.

Jest oczywiście bardzo miły, tak, może nawet niezastąpiony jako przyjaciel i towarzysz zabaw, ale mąż przecież to zupełnie co innego.

Za wszelką cenę musiałam zdobyć odeń informacje, lecz ile razy otwierałam usta, by zadać jakieś pytanie, Jacek zawsze uprzedzał mnie albo jakimś karesem, albo zaczynając mówić o czymś obojętnym.

Przy kolacji ze względu na ciotkę Magdalenę również o żadnych indagacjach nie mogło być mowy.

Jacek pozornie był w zwykłym dobrym humorze, żartował z ciotką Magdaleną, opowiadał najnowsze anegdotki o różnych dygnitarzach i wypytywał ją o plotki towarzyskie.

Po kawie powiedział:

– Mam jeszcze coś do napisania...

Zbyt dobrze go znam, bym nie zrozumiała, co to miało znaczyć.

Dlatego też przerwałam mu, nim zdążył dokończyć:

– Ale zaraz później przyjdziesz mi powiedzieć dobranoc.

Chciał jakoś się wykręcić, ale z jednej strony nie wypadało mu, gdyż od trzech dni nie życzył mi dobrej nocy, a z drugiej, powiedziałam to takim tonem i z tym opuszczeniem rzęs, które zawsze działały nań nieodparcie.

– O, tak, Haneczko – szepnął z intonacją, mającą świadczyć, że o niczym innym nie marzył.

Jacy ci mężczyźni są jednak bezbronni.

Co prawda mam tylko dwadzieścia trzy lata i jeżeliby ktoś powiedział mi, że jestem piękna, nie byłoby to dla mnie nowością.

Tej nocy w jego pieszczotach było znowu tyle zaborczości i chciwości.

Omal mu nie powiedziałam: „Przypominasz mi kogoś, kto pije więcej, niż pragnie, jakby miał się znaleźć na bezwodnej pustyni”.

Tak.

Niewątpliwie go kocham.

Gdy tak leży z zamkniętymi oczami, usiłuję wyobrazić sobie tamtą.

Czy jest ładna?

Czy jest młoda?

Czy jest do mnie podobna?

Zauważyłam, że przygląda się z upodobaniem Lusi Czarnockiej, a Lusia jest właśnie w tym samym typie co ja.

Zapytałam go niespodziewanie:

– Powiedz, Jacku, czy kiedyś kochałeś?

Drgnęły mu powieki, lecz uśmiechnął się, nie otwierając ich.

– Kiedyś i teraz, i zawsze.

– Nie wykręcaj się, przecież wiesz, o co mi chodzi.

Pytam, czy kochałeś inną.

Milczał długo, wreszcie odpowiedział:

– Raz...

Było to dawno...

Zdawało mi się, że kocham...

Serce zabiło mi mocniej: wiedziałam, że mówi o niej.

Nie uległo wątpliwości: Jacek nie podejrzewa, że domyślam się czegoś.

Należało kuć żelazo, póki gorące.

– Dlaczego powiedziałeś, że ci się zdawało? – zapytałam lekko.

– Bo nie było to prawdziwe uczucie.

Krótkie oszołomienie i tyle.

– A ona?

– Co ona?

– Czy kochała cię?

Wydął wargi i powiedział:

– Chyba...

Nie wiem...

Raczej nie...

– Byliście kochankami? – zapytałam bez nacisku.

Spojrzał na mnie z ukosa.

– Daj spokój, Haneczko – powiedział.

– Rozmowa o tym nie sprawia mi przyjemności.

– Dobrze – zgodziłam się.

– Chcę wiedzieć tylko, czy się z nią widujesz.

– Skądże? – wzruszył ramionami.

– Nie widziałem jej od wielu lat.

7

Widocznie nie miał zaufania do mojej rezygnacji z rozmowy na ten temat, gdyż spojrzał na zegarek i orzekł, że najwyższy czas na sen.

Poszedł do siebie, a ja do późnej nocy nie mogłam zasnąć, zastanawiając się nad tym, co mam począć i jak postąpić.

Najprościej byłoby rozmówić się z nim szczerze, przyjść i powiedzieć mu prosto w oczy:

„Popełniłam rzecz brzydką.

Otworzyłam list adresowany do ciebie i dowiedziałam się z niego, że jesteś bigamistą, że miałeś już żonę i że okłamałeś mnie, podając się za kawalera.

Mam prawo chyba żądać wyjaśnień”.

Jak zachowałby się wówczas Jacek?

Jacek z jego wrażliwością, z jego przesubtelnionym poczuciem honoru?...

Przede wszystkim z właściwą mężczyznom logiką potępiłby mnie za to głupie otwarcie listu.

A poza tym uczułby się zdemaskowany, skompromitowany i poniżony.

Może znienawidziłby mnie za to, że podstępem wdarłam się w jego tajemnicę.

Może porzuciłby mnie i wrócił do tamtej?

Kto wie zresztą, czy po prostu nie palnąłby sobie w łeb?

Oczywiście mogłabym przeciwdziałać temu, mogłabym go zapewnić o swoich niezmienionych dla niego uczuciach i zaofiarować mu pomoc w walce z tą szantażystką.

Ale w każdym razie cała ta brzydka sprawa ległaby na zawsze między nami jak brudny cień.

Myśl o tym, że znam jego przestępstwo, wyrodziłaby się w nim w końcu w niechęć do mnie.

Przecież nigdy nie mógłby już zrobić mi żadnej uwagi.

Bałby się przy każdym słowie, że mu wypomnę jego bigamię.

Nie.

Stanowczo nie wolno mi wspomnieć mu bodaj słówkiem, że coś wiem o tym.

Nad ranem dopiero przyszedł mi szczęśliwy pomysł: stryj Albin Niementowski to jedyny człowiek, do którego się można zwrócić o radę.