corpora: sejm

text:
Druk nr 74

Warszawa, 7 grudnia 2011 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

RM 10-145-10

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

Sprawiedliwości.

Z poważaniem

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny

1)

1) art. 49 otrzymuje brzmienie:

„Art. 49.

§ 1.

Urządzenia służące do doprowadzania lub

§ 2.

Urządzenia, o których mowa w § 1, wchodzą

w § 1, poniósł przedsiębiorca, to urządzenia te

stanowią jego własność, także po trwałym

połączeniu z cudzą nieruchomością, a przed

wejściem w skład przedsiębiorstwa.

w § 1, poniósł właściciel nieruchomości, z którą

trwale je połączono, może on żądać, aby

wynagrodzeniem, jeżeli urządzenia te weszły

w skład przedsiębiorstwa, chyba że w umowie

w § 1, poniosła inna osoba niż wymieniona w § 3

lub § 4, to urządzenia te stanowią jej własność

nieruchomością.

Osoba ta może żądać, aby

§ 6.

Budynki i budowle służące wyłącznie do

wzniesione przez przedsiębiorcę na nieruchomości

§ 7.

Jeżeli budynki i budowle, o których mowa w § 6,

zostały wzniesione na nieruchomości obciążonej

służebnością przesyłu przez jej właściciela lub

przeniesienia własności takich budynków

i budowli może wystąpić także przedsiębiorca.”;

2

2) po art. 285 dodaje się art. 285

1

w brzmieniu:

„Art. 285

1

.

§ 1.

Służebność gruntową może ustanowić

użytkownik wieczysty; obciąża ona prawo

użytkowania wieczystego.

§ 2.

Służebność gruntowa może być ustanowiona na

rzecz użytkownika wieczystego.”;

3) w art. 305

1

„§ 2.

Służebność przesyłu może mieć jedynie na celu

zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa lub jego

części.”;

4) w art. 305

2

„§ 3.

Ustanowienie służebności przesyłu nastąpi

z uwzględnieniem interesu społeczno-gospodarczego

i uzasadnionego interesu właściciela nieruchomości, tak

aby stanowiła jak najmniejsze obciążenie gruntów, na

których urządzenia są lub mają być posadowione.

określa się, uwzględniając wysokość wynagrodzeń

ustalanych w drodze umowy za podobne obciążenia

w zbliżonych okolicznościach, a w ich braku – obniżenie

użyteczności lub wartości obciążonej nieruchomości.”.

Art. 2.

§ 1.

Urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia

ustawy, stanowią własność przedsiębiorcy, jeżeli poniósł koszty ich budowy.

Jeżeli

koszty te poniosła inna osoba i jest ich właścicielem, to może żądać, aby przedsiębiorca

3

§ 2.

Własność budynków i budowli służących wyłącznie do

– Kodeks cywilny, wzniesionych na nieruchomości przed wejściem w życie niniejszej

ustawy, może być przeniesiona przez właściciela nieruchomości na przedsiębiorcę

w umowie o ustanowienie służebności przesyłu.

Jeżeli koszty ich budowy poniósł

przedsiębiorca, przeniesienie następuje nieodpłatnie.

W braku porozumienia stronom

przysługuje roszczenie o przeniesienie własności.

Jeżeli ustanowienie służebności

przesyłu następuje na podstawie orzeczenia sądowego, sąd orzeka jednocześnie

o przeniesieniu na rzecz przedsiębiorcy własności takich budynków i budowli.

Art. 3.

Do zasiedzenia służebności przesyłu wlicza się okres posiadania

czasu wymaganego do zasiedzenia.

Nr 85, poz. 458 i Nr 230, poz. 1370.

11_01zb

4

UZASADNIENIE

zm.), zwanej dalej „k.c.”, który reguluje status prawny tzw. urządzeń przesyłowych.

Zasadniczym celem tej zmiany było stworzenie podstawy prawnej umożliwiającej

uzyskanie przez przedsiębiorcę przesyłowego tytułu prawnego do korzystania

dodanie § 2 do art. 49 k.c.

W przepisie tym przyjęto, że podstawowym instrumentem,

sfinansowanych przez inną osobę – jest umowa zawarta między przedsiębiorcą

a podmiotem, który poniósł koszty budowy urządzeń i ubiega się o przyłączenie do

będzie korzystał z takich urządzeń.

Chodzi przede wszystkim o przeniesienie własności

na warunkach uzgodnionych w umowie (odpłatnie lub nieodpłatnie); możliwe jest też

ustanowienie innego tytułu prawnorzeczowego (użytkowanie) bądź obligacyjnego

(najem, leasing).

Przeniesienie własności urządzeń, które w świetle art. 49 k.c. należy

następuje na rzecz przedsiębiorcy zdefiniowanego w art. 43

1

k.c., z tym że z chwilą

zawarcia umowy prawa do tych urządzeń stają się składnikiem przedsiębiorstwa

w rozumieniu art. 55

1

k.c.

W razie odmowy zawarcia takiej umowy przez

przedsiębiorcę, osobie, która poniosła koszty budowy urządzeń i jest ich właścicielem,

przysługuje roszczenie o nabycie własności tych urządzeń przez przedsiębiorcę za

odpowiednim wynagrodzeniem.

Odpowiednio takie roszczenie przysługuje

przedsiębiorcy, jeżeli zawarcia umowy odmawia osoba, która poniosła koszty budowy

urządzeń.

2.

Pierwsze doświadczenia wynikające ze stosowania tego przepisu wskazują na

konieczność jego uszczegółowienia.

W praktyce występują bowiem bardzo

zróżnicowane i złożone stany faktyczne, co do których zastosowanie art. 49 k.c.

wywołuje wątpliwości.

W pierwszej kolejności należy rozważyć potrzebę rozszerzenia zakresu

stosowania art. 49 § 1 k.c. w odniesieniu do urządzeń infrastruktury

telekomunikacyjnej, urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego,

urządzeń tras tramwajowych i linii trolejbusowych.

Zagadnienie to ma bardzo ważne

znaczenie praktyczne z punktu widzenia np. statusu prawnego różnych urządzeń

infrastruktury miast i wsi w sensie podstawowych urządzeń nieodzownych do

prawidłowego funkcjonowania gospodarki komunalnej i terenów zabudowanych,

w szczególności uzbrojenia terenów, komunikacji i transportu.

Urządzenia te służą

celom publicznym i są lokalizowane na nieruchomościach z reguły niebędących

przedmiotem własności lub innego prawa rzeczowego eksploatującego je

przedsiębiorstwa lub zakładu.

Przykładem mogą być urządzenia służące do nadawania,

odbioru lub transmisji sygnałów telekomunikacyjnych, tory i urządzenia trakcji

tramwajowej lub trolejbusowej.

W obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisu określającego prawo do

tego rodzaju urządzeń, wobec czego pytanie o dopuszczalność odpowiednio szerokiego

rozumienia hipotezy art. 49 k.c. nabiera szczególnej wagi.

Trudno bowiem byłoby

uznać za prawidłową wykładnię, w wyniku której wchodzące np. w skład

przedsiębiorstwa kanalizacyjnego studzienki kanalizacyjne i rury odprowadzające ścieki

nie należą do części składowej gruntu, a urządzenia trakcji tramwajowej wchodzące

w skład zakładu budżetowego miasta, mogłyby stanowić część składową gruntu (art. 48

k.c.).

Wniosek taki prowadziłby do wyników niemożliwych do zaakceptowania

z punktu widzenia prawidłowej wykładni.

Problemu nie rozwiązuje użycie w treści

art. 49 § 1 sformułowania „inne urządzenia podobne”, gdyż chodzi o podobieństwo do

urządzeń przesyłowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zastosowano to określenie

jedynie przy kwalifikowaniu urządzeń sieci telewizji kablowej jako urządzeń,

o których stanowi art. 49 § 1 k.c. (por. wyroki SN z dnia 3 grudnia 1998 r.

II CKN

216/98, Lex nr 82290 i z dnia 3 grudnia 2004 r.

IV CK 347/04, dotychczas

niepublikowany).

Zastosowanie art. 49 § 1 k.c. także do urządzeń infrastruktury

urządzeń transportu linowego i linii trolejbusowych jest w pełni uzasadnione, skoro

urządzenia służące do tego transportu z reguły nie są posadowione na gruntach

stanowiących własność przedsiębiorców świadczących te usługi.

Jednocześnie

2

proponuje się utrzymać sformułowanie „inne urządzenia podobne”, co umożliwia

niezbędną elastyczność przy wykładni tego przepisu.

3.

W projektowanym art. 49 § 1 k.c. wymieniono urządzenia infrastruktury

telekomunikacyjna to urządzenia telekomunikacyjne, oprócz telekomunikacyjnych

telekomunikacji.

Telekomunikacja w ujęciu ogólnym jest jedną z najszybciej rozwijających się

dziedzin, co przekłada się na dynamiczny rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej.

Rozszerzenie wskazanego w ustawie katalogu o urządzenia infrastruktury

telekomunikacyjnej jest zatem uzasadnione z uwagi na prawidłowy rozwój rynku

telekomunikacyjnego.

Urządzenia telekomunikacyjne są lokalizowane na

rzeczowego dostawcy usług telekomunikacyjnych.

Przykładem mogą być np. linie,

kanalizacje kablowe/słupy, wieże maszty czy też kable.

Wskazanie w art. 49 § 1 k.c.

urządzeń infrastruktury telekomunikacyjnej niewątpliwie zapobiegnie występującym

problemom interpretacyjnym.

4.

Proponuje się objęcie zakresem stosowania art. 49 § 1 k.c. urządzeń

zawarta jest ustawowa definicja „linii kolejowej”.

Zgodnie z tym przepisem przez linię

zdefiniowano także „pas gruntu pod linię kolejową” – jako powierzchnię gruntu

wykorzystywaną do budowy lub przebudowy linii kolejowej określoną w decyzji

o ustaleniu lokalizacji linii kolejowych; „przyległy pas gruntu” – jako grunty wzdłuż

3

prowadzenia szlaku kolejowego.

W ustawie tej zdefiniowano także pojęcie

„infrastruktury kolejowej” – jako linie kolejowe oraz inne budowle, budynki

Ze względu na to, że ustawowa definicja linii kolejowej zawarta w ustawie

o transporcie kolejowym obejmuje nie tylko tory kolejowe, lecz również zajęty pod nie

grunt oraz przyległy pas gruntu, nie jest możliwe odwołanie się w art. 49 § 1 k.c. do

określenia „linii kolejowej”.

Grunt zajęty pod torami nie może być uznany za

„urządzenie”.

W projektowanym przepisie posłużono się zatem określeniem

„urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego”, co odpowiada przyjętej

w art. 49 § 1 k.c. konwencji urządzenia rozumianego jako rodzaj mechanizmów lub

zespół elementów służących do wykonywania określonych czynności.

Przez urządzenia

te należy więc rozumieć tory (szyny), sygnalizatory, sieć trakcyjną, zwrotnice,

sygnałowe trasy kablowe, sieć światłowodów, kabli teletechnicznych, jak również

infrastrukturę punktową, np. maszty antenowe czy kontenery różnorodnych urządzeń

przytorowych itp., a nie grunty zajęte pod torami.

Dotyczy to także metra, do którego

Należy wskazać, że w wyniku uwłaszczenia PKP (obecnie PKP S.A.) grunty

zajęte pod torami stały się przedmiotem użytkowania wieczystego tego podmiotu,

Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948, z późn. zm.).

W tej sytuacji, zgodnie z art. 235 § 2

w tych przypadkach własność urządzeń linii kolejowych jest prawem związanym

z użytkowaniem wieczystym gruntów, a więc urządzenia te nie stanowią części

składowej gruntu, a co za tym idzie art. 49 § 1 k.c. nie znajdzie zastosowania.

5.

Ustawa o transporcie kolejowym nie obejmuje urządzeń tras tramwajowych

oraz urządzeń transportu linowego (art. 3); nie dotyczy też – co oczywiste – urządzeń

4

także te urządzenia.

Nie posłużono się pojęciem „urządzenia linii tramwajowych”, albowiem pojęcie

„urządzenia tras tramwajowych” pełniej definiuje infrastrukturę tramwajową,

pozwalając na uwzględnienie jej wszystkich elementów, takich jak szyny, podkłady,

kable.

Jeżeli chodzi o urządzenia transportu linowego, należy wskazać, że w § 4 pkt 1

przez koleje linowe rozumie się zespół urządzeń przeznaczonych do przewozu osób

przy użyciu pojazdów lub urządzeń wyciągowych, w których przemieszczanie odbywa

się za pomocą lin usytuowanych wzdłuż toru jazdy.

Kolejami linowymi są: koleje

linowo-terenowe, w których pojazd osadzony jest na kołach lub na innych urządzeniach

podtrzymujących, a do przemieszczania go na całej trasie lub części trasy służy jedna

lub więcej lin; urządzeniami tymi są również urządzenia holowane w górę za pomocą

lin, które przy przemieszczaniu w dół mogą poruszać się samodzielnie po własnym

torze; koleje napowietrzne, w których kabiny na całej trasie lub na części trasy są

przemieszczane za pomocą jednej lub więcej lin nośnych, w tym również koleje

gondolowe i koleje krzesełkowe; wyciągi, w których użytkownicy są przemieszczani za

pomocą liny lub innego nośnika.

W rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki

kolei niekonwencjonalnych objęto te wszystkie koleje, w których ruch pojazdu

kolejowego jest niekonwencjonalny, a w szczególności koleje: linowe, linowo-

-terenowe, magnetyczne.

Rozdział 2 tego rozporządzenia poświęcony został kolejom

linowym.

Zgodnie z § 133 kolej linowa stanowi zespół powiązanych technicznie

i technologicznie obiektów budowlanych i urządzeń służących do przewozu osób

w pojazdach przemieszczających się po torze linowym przebiegającym ponad terenem.

Koleje linowe dzielą się na: wahadłowe i okrężne, tj. gondolowe (kabinowe)

i krzesełkowe; linowo-terenowe.

Przepis § 136 ww. rozporządzenia stanowi, że kolej

5

szynowa, w której ruch pojazdu wywołany jest liną napędową, stanowi kolej linowo-

-terenową.

Nawierzchnia drogi kolei linowo-terenowej powinna odpowiadać warunkom

określonym dla nawierzchni kolei szynowej, przy czym w celu przeciwdziałania

pełzaniu szyn konieczne jest odpowiednie przytwierdzenie szyn do podkładów.

Z powyższych aktów normatywnych wynika zatem, że kolej linowo-terenowa, jako

swoista forma kolei linowej, stanowi urządzenia transportu linowego.

6.

W § 2 art. 49 k.c. wyjaśniono, co oznacza użyte w § 1 sformułowanie „jeżeli

wchodzą w skład przedsiębiorstwa”.

Przyjęto tu wykładnię Trybunału Konstytucyjnego

zawartą w uchwale z dnia 4 grudnia 1991 r.

W 4/91 (OTK 1991, nr 1, poz. 21) oraz

Sądu Najwyższego zawartą w uchwale 7 sędziów z dnia 8 marca 2006 r.

III CZP 105/05

(OSNC 2006, nr 10, poz. 159), powszechnie aprobowaną.

W obydwu uchwałach

podkreśla się element trwałego (a nie chwilowego, tymczasowego) połączenia.

7.

Proponowana treść art. 49 § 3, 4 i 5 k.c. dotyczy szczegółowego uregulowania

w aspekcie ich własności.

Prawidłowe rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymaga przede

wszystkim określenia statusu prawnego tych urządzeń w świetle prawa rzeczowego.

Urządzenie jest niewątpliwie rzeczą ruchomą, która połączona w sposób trwały

z nieruchomością (z reguły niebędącą własnością przedsiębiorcy) uzyskuje status części

składowej nieruchomości z mocy art. 191 k.c.

Dotyczy to okresu między ich

wybudowaniem (posadowieniem) a chwilą, gdy „wchodzą w skład przedsiębiorstwa”.

Pojęcie „wejście w skład przedsiębiorstwa” oznacza – zgodnie z uchwałą Trybunału

nr 10, poz. 159) – faktyczne (fizyczne) przyłączenie urządzenia do sieci.

To stanowisko

nie jest obecnie kwestionowane, jak również panuje zgoda co do tego, że

sformułowanie „wchodzą w skład przedsiębiorstwa” nie oznacza, że przedsiębiorcy

przysługuje względem urządzeń prawo własności.

Przeciwnie, urządzenie, które

wchodzi w skład przedsiębiorstwa, uzyskuje ponownie status rzeczy ruchomej.

Status

prawny tej rzeczy ruchomej wzbudzał wątpliwości.

Sąd Najwyższy w powołanej

uchwale przyjął, że jeżeli urządzenia są tak ściśle fizycznie i funkcjonalnie powiązane

6

z instalacją, że ich odłączenie uniemożliwia jej prawidłowe funkcjonowanie, to

wówczas urządzenia te stają się częścią składową instalacji, a tym samym własność

urządzenia przechodzi na przedsiębiorcę jako właściciela instalacji będącej składnikiem

sieci.

Pogląd ten sformułowano przed nowelizacją art. 49 k.c.

Wydaje się, że pogląd ten

trudno obronić na tle obecnego brzmienia art. 49 k.c. z następujących powodów:

– w przepisie tym według obecnej treści występuje pojęcie „urządzenie”

i „sieć”, przy czym sieć jest niewątpliwie – z jurydycznego punktu widzenia – zbiorem

rzeczy.

Oznacza to z jednej strony, że nie sposób konstruować określenia „część

składowa zbioru rzeczy”, z drugiej zaś strony zbiór rzeczy mogą tworzyć rzeczy

ruchome należące do różnych podmiotów,

– wskazane przez Sąd Najwyższy kryterium uznania, że urządzenie jest

częścią składową instalacji, tj. gdy odłączenie uniemożliwia prawidłowe

funkcjonowanie instalacji należącej do sieci, jest nieprzydatne z praktycznego punktu

widzenia.

Można bowiem twierdzić, że jeżeli odłączenie urządzenia spowoduje

wadliwą pracę lub brak pracy innych urządzeń wchodzących w skład sieci, wówczas

należy przyjąć, że doszło do zakłócenia w funkcjonowaniu sieci.

W konsekwencji

można dojść do wniosku, że niemal każde urządzenie jest częścią składową instalacji,

ponieważ jego odłączenie wpływa niekorzystnie na funkcjonowanie sieci,

– problemu nie rozwiązuje także odwołanie się do art. 193 k.c. (połączenia

rzeczy ruchomych).

Wcale nie jest bowiem oczywiste, że wartość instalacji, do której

przyłączone jest urządzenie, będzie zawsze większa od wartości urządzenia.

W takim

przypadku powstanie współwłasność.

8.

Dotychczasowa treść art. 49 § 2 k.c. wiąże własność urządzenia

z poniesieniem kosztów jego budowy.

Taka formuła okazała się jednak

niewystarczająca dla rozstrzygnięcia kwestii własności urządzeń, których koszty

budowy mogli ponieść odpowiednio:

– przedsiębiorca albo

– właściciel nieruchomości, albo

– inna osoba.

7

Wątpliwości – z punktu widzenia uregulowań prawa rzeczowego – związane są

z tym, że przed posadowieniem na gruncie urządzenie jest rzeczą ruchomą

i niewątpliwie jest własnością osoby, która poniosła koszty jego budowy.

Z chwilą

trwałego połączenia z gruntem urządzenie uzyskuje status części składowej

nieruchomości i z mocy art. 191 k.c. staje się własnością właściciela nieruchomości.

Status części składowej nieruchomości urządzenie traci – na podstawie art. 49 § 1 k.c.

– z chwilą, gdy wchodzi w skład przedsiębiorstwa, czyli z chwilą trwałego, fizycznego

połączenia urządzenia z siecią.

Art. 49 § 2 k.c. nie wskazuje podstawy prawnej, która

uzasadnia „odzyskanie” własności urządzenia, które ponownie staje się rzeczą ruchomą

przez podmiot, który poniósł koszty jego budowy.

Rozstrzygając te kwestie proponuje się jednoznacznie uregulować:

– własność urządzeń sfinansowanych przez przedsiębiorcę, przyjmując – na

zasadzie wyjątku od art. 191 k.c. – że urządzenia te pozostają własnością

a przed przyłączeniem ich do swojej sieci; po przyłączeniu do sieci

urządzenia te – z mocy art. 49 § 1 k.c. – nie są częścią składową gruntu

(art. 49 § 3 k.c.),

– własność urządzeń, których koszty budowy poniósł właściciel

weszły w skład przedsiębiorstwa straciły status części składowej

nieruchomości (art. 49 § 1 k.c.), są rzeczą ruchomą, którą sfinansował

właściciel nieruchomości, a więc może on żądać, aby ich własność nabył

prawny do korzystania z urządzeń przez przedsiębiorcę (art. 49 § 4),

– własność urządzeń, których koszty budowy poniosła inna osoba niż

przedsiębiorca, względnie właściciel nieruchomości, przyjmując, że

– w drodze wyjątku od art. 191 k.c. – pozostają one własnością tej osoby,

mimo trwałego połączenia z cudzą nieruchomością; osoba ta może w drodze

umowy lub roszczenia o zawarcie umowy przenieść własność na

przedsiębiorcę; strony mogą też ustalić umownie inny tytuł prawny do

korzystania z tych urządzeń przez przedsiębiorcę (art. 49 § 5).

8

Te reguły działają na przyszłość.

Odnośnie do urządzeń, które istnieją w dniu

wejścia w życie ustawy, proponuje się w art. 2 § 1 ustawy przesądzić, że urządzenia,

których koszty budowy poniósł przedsiębiorca, są jego własnością, natomiast gdy

koszty poniosła inna osoba, to może ona żądać nabycia ich własności przez

zwrócić uwagę, że w przepisie tym chodzi o urządzenia, które weszły już w skład

przedsiębiorstwa, a więc mają status rzeczy ruchomych (z mocy art. 49 § 1 k.c. straciły

status części składowych nieruchomości).

służą wyłącznie do korzystania z urządzeń określonych w art. 49 § 1 k.c.

7 listopada 2006 r.

SK 42/05 (Dz. U. Nr 206, poz. 1521) przyjął, że pojęcie

„urządzenia” może obejmować budynki tworzące z zamieszczonymi w nich

mechanizmami i przyrządami jedną całość, co jednak wymaga każdorazowo rozważenia

w okolicznościach konkretnej sprawy.

Podobny pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 18 czerwca 2004 r.

II CK 359/03 (LexPolonica 38955), podkreślając

także, że zależy to od okoliczności faktycznych sprawy.

Uznać należy, że takie

indywidualne rozstrzygnięcia nie rozwiązują problemu w sposób generalny.

Wychodząc

z tych założeń, proponuje się uregulować problem budynków i budowli służących

stacji transformatorów) odrębnie.

U podstaw tej propozycji legły następujące założenia:

– uregulowania proponowane w art. 49 § 6 i 7 k.c. mają działać jedynie na

przyszłość.

Zgodnie z art. 305

1

k.c. przedsiębiorca, który zamierza wybudować nowe

urządzenia powinien uprzednio uzyskać tytuł prawny dla gruntu, w szczególności

służebność przesyłu.

Służebność tę może uzyskać przez zawarcie umowy lub w drodze

orzeczenia sądowego.

Jeżeli następnie na tej nieruchomości obciążonej służebnością

przesyłu przedsiębiorca wzniesie budynki lub budowle służące wyłącznie do

korzystania z urządzeń z art. 49 § 1 k.c., to – na zasadzie wyjątku od reguły superficio

solo cedit – budynki te lub budowle stanowią jego własność.

Przy czym, własność tych

prawny służebności przesyłu.

Zatem wygaśnięcie tej służebności spowoduje

9

automatycznie utratę prawa własności budynków i budowli, a jej zbycie będzie odnosić

się także do budynków i budowli posadowionych na nieruchomości obciążonej

służebnością przesyłu.

Jeżeli budynki i budowle na nieruchomości obciążonej

służebnością wzniesie właściciel nieruchomości lub inna osoba, to właściciel

Należy zauważyć, że jeżeli budynek wzniosła osoba na cudzym gruncie, to ma

roszczenia o zwrot nakładów do właściciela nieruchomości,

– w odniesieniu do budynków i budowli służących do wyłącznego korzystania

w życie ustawy, proponuje się (art. 2 § 2) uregulowanie ich własności w umowie

o ustanowienie służebności przesyłu względnie w postanowieniu sądowym

o ustanowieniu tej służebności.

Art. 2 § 2 projektu ustawy ma charakter przepisu przejściowego.

Znajduje

zastosowanie wyłącznie do tych budynków i budowli, których własność nie została

przeniesiona na przedsiębiorcę przed wejściem w życie projektowanej nowelizacji.

Zatem nie obejmuje budynków i budowli, służących wyłącznie do korzystania

przedsiębiorcy przed wejściem w życie nowelizacji ustawy.

Roszczenia określone w tym przepisie nie będą dotyczyć budynków i budowli

przeniesione na własność przedsiębiorcy jako odrębny od gruntu przedmiot obrotu

przed wejściem w życie projektowanej nowelizacji.

10.

W praktyce pojawiła się wątpliwość, czy służebność gruntową może

ustanowić użytkownik wieczysty.

Ten sam problem dotyczy służebności przesyłu, do

której – na podstawie art. 305

4

k.c. – stosuje się odpowiednio przepisy o służebności

gruntowej.

Projektowana treść art. 285

1

k.c. ma przesądzić, że służebność gruntową

może – na prawie użytkowania wieczystego – ustanowić użytkownik wieczysty.

Służebność taka może być także ustanowiona na jego rzecz.

Obciąża ona prawo

użytkowania wieczystego.

10

wprowadziła do polskiego sytemu prawnego trzeci – obok służebności gruntowych

i służebności osobistych – rodzaj służebności, tj. służebność przesyłu (art. 305

1

– 305

4

k.c.).

Na to, że jest to trzeci rodzaj służebności wskazuje nie tylko brzmienie art. 305

4

o służebnościach gruntowych), ale także układ przestrzenny ustawy – dział III Księgi

drugiej k.c., który został podzielony na trzy rozdziały: rozdział I. Służebności gruntowe;

rozdział II.

Służebności osobiste; rozdział III.

Służebność przesyłu.

Nie ulega zatem

wątpliwości, że służebność przesyłu nie jest ani służebnością gruntową, ani

służebnością osobistą, lecz stanowi odrębny od nich rodzaj służebności.

Praktyka sygnalizuje potrzebę uzupełnienia przepisów dotyczących służebności

przesyłu.

W szczególności wskazuje się na następujące kwestie:

– określenie celu ustanowienia służebności przesyłu,

– sprecyzowanie kryteriów, jakie sąd powinien mieć na uwadze przy

ustanawianiu służebności przesyłu,

– określenie kryteriów ustalenia wysokości wynagrodzenia za ustanowienie

służebności przesyłu,

– rozstrzygnięcie zagadnienia zaliczalności dotychczasowego posiadania

służebności do okresu wymaganego przy nabyciu służebności przesyłu

w drodze zasiedzenia.

Postulaty te należy uznać za uzasadnione.

W celu ich zrealizowania proponuje

się wprowadzić następujące uregulowania:

– w art. 285 § 2 k.c. ustawodawca – regulując służebność gruntową

– wyraźnie wskazał, że jedynym celem ustanowienia tej służebności jest zwiększenie

służebności przesyłu nie jest możliwe, gdyż nie występuje tu nieruchomość władnąca.

Służebność przesyłu ustanawia się na rzecz przedsiębiorcy (art. 305

1

k.c.).

Uzasadnione

jest więc przyjęcie, że jedynym celem ustanowienia służebności przesyłu jest

zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa lub jego części (art. 305

1

§ 2 k.c.),

– ustawodawca, regulując sądowe ustanowienie służebności drogi koniecznej,

wskazał kryteria, jakie muszą być uwzględniane przy wytyczaniu drogi koniecznej

(art. 145 § 2 k.c.).

Wskazane jest, aby podobne kryteria uregulować w odniesieniu do

11

przymusowego ustanawiania służebności przesyłu.

Taką propozycję zawiera art. 305

2

§ 3 k.c.

Wskazano w nim, że ustanowienie służebności przesyłu nastąpi

służebności przesyłu może dotyczyć zarówno takich stanów faktycznych, gdy

urządzenia przesyłowe już istnieją, jak również, gdy przedsiębiorca urządzenia te

zamierza dopiero wybudować w przyszłości,

– przedsiębiorcy przesyłowi zgłaszają postulat, aby kodeksowa regulacja

służebności przesyłu zawierała jednolite zasady obliczania wynagrodzenia za

ustanowienie tej służebności.

Pełne uwzględnienie tego postulatu nie jest możliwe.

Z jednej strony przy umownym ustanowieniu służebności przesyłu określenie

wysokości wynagrodzenia musi być pozostawione woli stron, z drugiej – Kodeks

cywilny w kilku przepisach operuje określeniem „wynagrodzenia” lub „stosownego

wynagrodzenia”, nie wskazuje jednak kryteriów jego obliczania (por. np. art. 145 § 1,

224, 151, 231 k.c. i inne).

Uzasadnione wydaje się natomiast wskazanie takich

kryteriów sądowi, który ustanawia służebność przesyłu.

Taką propozycję zawiera

art. 305

§ 4 k.c.

Odwołanie się do cen występujących w obrocie stanowi także

podstawowe kryterium (wykształtowane w praktyce orzeczniczej) ustalania

wynagrodzenia za ustanowienie drogi koniecznej.

Natomiast kryteria szczególne, takie

jak zwiększenie wartości nieruchomości władnącej, obniżenie wartości nieruchomości

służebnej, straty poniesione przez właściciela nieruchomości obciążonej wchodzą

w rachubę dopiero jako kryteria pomocnicze,

1

– 305

) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia

12

2

12.

Zagadnienia prawne związane z koniecznością korzystania przez

przedsiębiorców przesyłowych z urządzeń służących do doprowadzenia

i odprowadzenia wody, pary gazów, energii elektrycznej itp. są bardzo złożone,

a jednocześnie mają charakter quasi-publiczny, z drugiej zaś strony urządzenia te

z reguły znajdują się na nieruchomościach, które nie są własnością przedsiębiorców

przesyłowych.

W poprzednich warunkach ustrojowych nie przywiązywano wagi do tego, że

przedsiębiorcy przesyłowi korzystają z cudzych nieruchomości.

W konsekwencji

przedsiębiorcy przesyłowi w znikomym zakresie dysponują tytułem prawnym do

korzystania z nieruchomości stanowiących własność innych podmiotów.

Na tym tle

powstaje obecnie wiele sporów, które coraz liczniej trafiają do sądów.

Dotyczy to

również statusu prawnego samych urządzeń, których koszty budowy niejednokrotnie

ponieśli sami odbiorcy dóbr czy usług.

Z tego względu ustawą z dnia 30 maja 2008 r.

poz. 731), która obowiązuje od 3 sierpnia 2008 r. wprowadzono rozwiązania prawne,

które w sposób racjonalny i zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej godzą

interesy przedsiębiorców przesyłowych i właścicieli nieruchomości oraz osób, które

poniosły koszty budowy urządzeń.

Rozwiązania zawarte w tej ustawie, jako ustawie

nowelizującej Kodeks cywilny, z natury swojej miały charakter regulacji ogólnych.

Doświadczenia związane ze stosowaniem tych przepisów wskazują jednak, że na tle

13

bardzo złożonych stanów faktycznych i prawnych niezbędne jest sięgnięcie do regulacji

bardziej szczegółowych, które będą stanowić podstawę normatywną do rozstrzygnięcia

pojawiających się wątpliwości i rozbieżnych interpretacji.

Doniosłość społeczna

i gospodarcza tych zagadnień uzasadnia więc potrzebę nowelizacji przepisów, mimo że

okres ich obowiązywania nie jest zbyt długi.

Przedkładany projekt nie zmienia

rozwiązania tak, aby ich stosowanie nie nastręczało w praktyce trudności.

Materia objęta przedmiotowym projektem nie jest objęta prawem Unii

Europejskiej.

Projektowana regulacja nie podlega notyfikacji zgodnie z trybem

został zamieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Zainteresowanie pracami nad projektem zgłosiły dwa podmioty: Polskie Towarzystwo

Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej w Poznaniu – w dniu 5 lutego 2010 r. oraz

Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ–SYSTEM S.A. w Warszawie – w dniu

17 marca 2010 r.

14

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

Celem projektowanej nowelizacji jest wprowadzenie regulacji, które będą

stanowić podstawę normatywną rozstrzygania zagadnień prawnych, powstających na tle

złożonych stanów faktycznych, związanych z koniecznością korzystania przez

przedsiębiorców przesyłowych z urządzeń przesyłowych, służących do doprowadzenia

urządzeń podobnych – w celu usunięcia występujących w praktyce wątpliwości

interpretacyjnych.

2.

Wskazanie podmiotów, na które oddziałuje ustawa

Projekt dotyczy przedsiębiorców wykonujących działalność związaną

z wykorzystaniem urządzeń przesyłowych, właścicieli nieruchomości, na których

urządzenia takie są posadowione oraz osób, które poniosły koszty budowy urządzeń

przesyłowych.

3.

Konsultacje

Stowarzyszeniu Sędziów Polskich „Iustitia”.

Projekt został również przedstawiony następującym organizacjom przed-

siębiorców: Izbie Gospodarczej „Wodociągi Polskie”, Izbie Gospodarczej

„Ciepłownictwo Polskie”, Izbie Gospodarczej Energetyki i Ochrony Środowiska, Izbie

Gospodarczej Gazownictwa, Polskiej Izbie Paliw Płynnych, Izbie Gospodarczej

15

Transportu Lądowego, Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji, Izbie

Gospodarczej Komunikacji Miejskiej, Polskiej Izbie Komunikacji Elektronicznej,

Pracodawców Prywatnych „Lewiatan”.

Uwagi do projektu zgłosiły Krajowa Rada Notarialna, Krajowa Rada Radców

Prawnych oraz następujące organizacje przedsiębiorców: Izba Gospodarcza

„Ciepłownictwo Polskie”, Izba Gospodarcza Gazownictwa, Polska Izba Informatyki

i Telekomunikacji, Izba Gospodarcza Komunikacji Miejskiej, Polska Izba Komunikacji

Uwzględniono uwagę Krajowej Rady Notarialnej oraz Izby Gospodarczej

„Ciepłownictwo Polskie” wskazującą na potrzebę wyraźnego uregulowania

w projektowanym art. 285

1

k.c., czy służebność gruntowa ustanawiana jest na

nieruchomości, czy na prawie użytkowania wieczystego.

W konsekwencji w przepisie

tym wskazano, że służebność gruntowa obciąża prawo użytkowania wieczystego.

Elektroniki i Telekomunikacji oraz Polska Izba Komunikacji Elektronicznej zwróciły

infrastruktury telekomunikacyjnej.

W związku z tym katalog urządzeń przesyłowych

wymienionych w omawianym przepisie poszerzono o kategorię urządzeń przesyłowych,

którą stanowią urządzenia infrastruktury telekomunikacyjnej.

Polska Izba Komunikacji Elektronicznej wskazała także na konieczność

doprecyzowania projektowanego art. 305

2

§ 3 k.c., określającego kryteria ustanowienia

służebności przesyłu, przez wprowadzenie (tak jak w przypadku ustanawiania drogi

koniecznej) obowiązku uwzględnienia interesu społeczno-gospodarczego.

W konsekwencji proponowany przepis wymienia także wskazane kryterium.

Uwzględniono uwagę Izby Gospodarczej Komunikacji Miejskiej dotyczącą

projektowanego art. 49 § 1 k.c. – pojęcie „urządzenia linii tramwajowych” zastąpiono

pojęciem „urządzenia tras tramwajowych”, co pozwala na uwzględnienie wszystkich

elementów infrastruktury tramwajowej.

Krajowa Rada Radców Prawnych, po dokonaniu analizy projektowanych

regulacji, wyraziła pozytywną opinię o projekcie.

16

Pozostałe podmioty, którym w ramach prowadzonych konsultacji społecznych

przekazano projekt do zaopiniowania, nie wniosły do niego uwag ani zastrzeżeń.

4.

Skutki społeczno-gospodarcze oraz finansowe ustawy

Wejście w życie projektowanej nowelizacji nie spowoduje skutków

i 37 „Sprawiedliwość”.

4.2.

Wpływ na rynek pracy

4.4.

Wpływ na sytuację i rozwój regionalny

11_02zb


corpora: wikisources-pl

text: ban Kroacji, nazwa turska, awarska, od bajana, ‘władcy hordy’; turskie bajan, ‘bogaty’, stałe i jako imię własne.


text:
UZASADNIENIE

Rada Gubernatorów EBOR w dniu 30 września 2011 r. podjęła decyzje, w formie uchwał, których celem jest zmiana zakresu obowiązywania Umowy o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (zwanej dalej Umową) pozwalająca na geograficzne rozszerzenie regionu operacji Banku o kraje Południowego i Wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego oraz jak najszybsze rozpoczęcie operacji na nowych obszarach.

Pakiet decyzji dotyczących rozszerzenia geograficznego mandatu EBOR obejmuje:

uchwałę nr 139 – potwierdzenie interpretacji Umowy o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz realokacja z dochodu netto (uchwała ta nie powoduje zmian w Umowie o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju; tekst uchwały został załączony do niniejszego uzasadnienia w celach informacyjnych).

II.

Proponowane poprawki do Umowy o utworzeniu EBOR

Proponowane poprawki do Umowy wypełniają uzgodnienia poczynione na Dorocznym Spotkaniu EBOR w Astanie w maju 2011 r. w sprawie zwiększenia zasięgu geograficznego operacji Banku oraz możliwie szybkie uruchomienie środków finansowych przeznaczonych na operacje na nowych obszarach (uchwała Rady Gubernatorów EBOR nr 134 Możliwe Geograficzne Rozszerzenie Regionu Operacji Banku przyjęta w dniu 21 maja 2011 r.).

Cel ten ma być realizowany przy założeniu, że na kraje członkowskie nie zostaną nałożone dodatkowe obciążenia kapitałowe oraz nie będzie ograniczone finansowanie w obrębie dotychczasowych krajów odbiorców (w tym Polski), a operacje EBOR będą przeprowadzane w pełnej koordynacji z działaniami innych międzynarodowych instytucji finansowych.

Zmiana art. 1 Umowy:

uchwała nr 137 określa nowe granice geograficzne mandatu Banku poprzez wprowadzenie do Umowy o utworzeniu Banku przepisu poszerzającego obszar działalności EBOR o kraje Południowego i Wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego (zdefiniowane jako kraje, które mają linię brzegową na Morzu Śródziemnym oraz Jordania, z uwagi na wysoki stopień integracji z krajami regionu),

zgodnie z uchwałą nr 137 kraj będzie mógł stać się krajem odbiorcą po zatwierdzeniu przez Radę Gubernatorów większością kwalifikowaną, tj. nie mniejszą niż dwie trzecie liczby Gubernatorów posiadających nie mniej niż trzy czwarte całkowitej liczby głosów przysługujących członkom.

Zmiana art. 18 Umowy:

Fundusze Specjalne EBOR, finansowane z dochodu netto Banku, pozwalają na prowadzenie operacji Banku w potencjalnych krajach odbiorcach.

Zakłada się, że ich wykorzystanie w potencjalnych krajach odbiorcach na podstawie zmienionego art. 18 Umowy będzie możliwe szybciej, niż uruchomienie finansowania na podstawie art. 1.

Wynika to z faktu, że poprawka do art. 18 Umowy wymaga ratyfikacji przez co najmniej trzy czwarte ogólnej liczby członków EBOR posiadających łącznie przynajmniej cztery piąte całkowitej liczby głosów, podczas gdy zmiany art. 1 wiążą się z koniecznością ich ratyfikacji przez wszystkich członków EBOR (wymóg jednomyślności zgodnie z art. 56 ust. 2 punkt (i) litera d Umowy),

wewnętrzne procedury Banku dotyczące wykorzystania Funduszy Specjalnych będą opracowane w terminie późniejszym.

Obecnie można założyć, że wpływ wykorzystania tych funduszy na możliwości kredytowe Banku będzie minimalny i nie przeszkodzi we wdrażaniu Czwartego Przeglądu Zasobów Kapitałowych EBOR na okres 2011 – 2015 („Capital Resources Review 4 (CRR4): 2011 – 2015”).

Ponadto średniookresowy wpływ wykorzystania Funduszy Specjalnych będzie minimalizowany, jako że Bank docelowo będzie wycofywał się z tego typu wsparcia z chwilą zmiany statusu danego kraju na kraj odbiorcę.

Przyjęcie powyższych poprawek do Umowy o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (uchwał nr 137 i 138) nie powoduje z punktu widzenia Polski bezpośrednich skutków społecznych, gospodarczych, prawnych i finansowych.

Akceptacja poprawek jest formalnym warunkiem wejścia w życie decyzji Rady Gubernatorów podjętych w formie uchwał z dnia 30 września 2011 r. dotyczących geograficznego rozszerzenia regionu operacji Banku na kraje Południowego i Wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego.

Ponadto decyzje Rady Gubernatorów EBOR w tym zakresie wpisują się w szerszy kontekst działań Unii Europejskiej oraz innych międzynarodowych instytucji finansowych, które podjęły wysiłki na rzecz pomocy dla regionu południowego wybrzeża Morza Śródziemnego w związku z zachodzącymi tam przemianami społeczno-politycznymi.

IV.

Tryb związania Rzeczypospolitej Polskiej poprawkami

Podstawą prawną członkostwa Polski w EBOR jest ratyfikowana Umowa o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (Dz. U. z 1994 r.

Nr 100, poz. 483).

Polska jest jednym z 39 krajów-założycieli EBOR.

Umowa o utworzeniu EBOR została zawarta w dniu 29 maja 1990 r. w Paryżu i weszła w życie 28 marca 1991 r.

Bank rozpoczął działalność 1 kwietnia 1991 r.

Obecnie członkami EBOR są 63 państwa, a także Unia Europejska i Europejski Bank Inwestycyjny.

W dniu 30 stycznia 2004 r.

Rada Gubernatorów EBOR przyjęła uchwałę nr 90, która wprowadzała poprawkę do art. 1 Umowy dotyczącą włączenia Mongolii do grupy tzw. krajów operacji (krajów odbiorców) uprawnionych do otrzymywania finansowania z Banku.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 18 listopada 2004 r. uchwalił ustawę o ratyfikacji uchwały Rady Gubernatorów EBOR nr 90 – zmiana Umowy o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju w celu przyjęcia Mongolii w poczet krajów operacji, podjętej przez Radę Gubernatorów Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju w dniu 30 stycznia 2004 r.

(Dz. U. Nr 281, poz. 2773).

W dniu 29 kwietnia 2005 r.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze postanowienia, podjął decyzję o zmianie zakresu obowiązywania Umowy o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (Dz. U. z 2006 r.

Nr 3, poz. 17 i 18).

73/01/


text:
August, pierwszy cesarz rzymski; za jego panowania narodził się Zbawiciel (Łuk.

2, 1).

A. pochodził z rodu Oktawjuszów, synem był Kaja Oktawjusza, pretora; urodził się w Rzymie 691 r. od założenia tego miasta, czyli 62 przed Chr. (według ery Dionys.).

Juljusz Cezar, jego dziad wujeczny, przyjął go za syna i ogólnym dziedzicem swoim postanowił, August przez wdzięczność przybrał imiona: Kajus Juljusz Cezar Oktawjan.

Odznaczający się wielkiemi zdolnościami umysłowemi, i zręcznie umiejący nawet niegodziwe sprawy okrywać pozorami cnoty, łatwo zyskał sobie przyjęcie do trjumwiratu z Antonjuszem i Lepidem, r. 43 przed n. Chr.

Po usunięciu Lepida, Oktawjan objął zarząd zachodu, a Antonjusz wschodu.

Wzajemna jednak zazdrość i niechęć osobista nie dozwalały im działać zgodnie, i gdy Antonjusz, w niegodny sposób, przysłał list rozwodny małżonce swojej Oktawji, siostrze swego współregenta, tłumiona nienawiść wybuchła w otwartą wojnę.

Wielka bitwa morska w Ambracyjskiej zatoce, przy przylądku Akcjum, stoczona 2 Września 31 r., rozstrzygnęła los Rzymskiego państwa.

Zwycięzkiego Oktawjana wkrótce potem powitano imperatorem, czyli jedynowładcą, a ponieważ nie przyjął dyktatury, ani królewskiego przydomku Romulusa, zatem, na wniosek Munacjusza Planka, nazwano go Augustem (u Greków Σεβαστός), to jest czcigodny, nietykalny (27 przed Chr.).

Umiarkowaniem względem senatu, obfitemi darami dla wojska, uprzejmością względem ludu, umocnił swoje panowanie, które z kolei pochłonęło wszystkie najważniejsze urzędy rzeczypospolitej: konsulat, trybunat, cenzorstwo i t. p. Nie mamy na celu podawania tu dokładnego obrazu jego czynów i charakteru, jako imperatora Rzymu; wspomnimy tylko o jego stosunku do Heroda Wielkiego, który, chociaż należał do stronnictwa Antonjusza, otrzymał jeszcze od Augusta dodatek do swojego terrytorjum, to jest krainę leżącą między Galileą i Trachonitis, należącą do owego czasu do Zenodora, i potwierdzony został, jako król Żydów.

Przez wdzięczność wybudował na cześć Augusta, u źródeł Jordanu, wspaniałą świątynię marmurową i przez całe swoje życie okazywał dla domu cesarskiego wierność i przywiązanie.

Po śmierci Heroda, 750 r. po zał. Rz., August podzielił królestwo między jego synów, a gdy z tych jednego, Archelausa, wygnać mu wypadło, wtedy jego krainę Judeę i Samarję przyłączył do prowincji syryjskiej 759.

A. umarł 29 Sierpnia 767 po zał. Rz., czyli 14 po Chr.

Cf. Champagny, Les Césars.

B.


text:
Alfred albo Elfred, przezwany Wielkim, czwarty syn Edelwulfa, wstąpił na tron angielski, po śmierci brata Etelreda, w 871 r. 26 Paźdz.

Najazd Normanów zmusił Alfreda do tułactwa, w którém przez sześć miesięcy przebył, przebrany za pasterza.

Utrzymując wszakże tajemne stosunki ze swymi stronnikami, rozproszonymi po Anglji, upatrzył Alfred stosowną chwilę, wyszedł z ukrycia, uderzył na Normanów i zwyciężył ich.

Pokonany wódz Normanów Guntrum albo Gitro przyjąwszy, wraz z drużyną, religję chrześcjańską, osiadł w Ost-Anglji (Anglji wschodniej); Alfred bowiem pragnął uczynić z najezdzców swych sprzymierzeńców i w połączeniu z nimi walczyć przeciwko mogącym do Anglji wkroczyć nowym nąjezdnikom.

Zaprowadziwszy porządek w państwie, Alfred udał się do Rzymu, gdzie ukoronowany został na króla przez Papieża Adrjana II.

Alfred dokazał wielkich rzeczy: urządził państwo, wybudował potężną flotę na obronę wybrzeży morskich, rzucił pierwsze podwaliny religijno-moralnego wykształcenia narodu angielskiego.

Nie mniejsze są zasługi jego i w sprawie podniesienia nauk: założył on bowiem w Oksfordzie wyższą szkołę i bibljotekę, w czém mu wielce pomagał Rzym; kilka klasztorów opatrzył ziemią i dochodami.

Wielce leżała mu na sercu sprawa naukowego wykształcenia duchowieństwa, i w tym celu król nietylko młodych kleryków po łacinie uczyć kazał, lecz sam dawał przykład miłości do nauk, chwile wolne od rządzenia poświęcając grammatyce łacińskiej, jeometrji, jeografji i poezji.

Znakomity król angielski podzielił dwadzieścia cztery godzin, z których doba się składa, na trzy równe części: pierwsze ośm godzin przeznaczał na cele religijne, drugie na sen, czytanie i rozrywki, trzecie na pracę około zarządu państwem.

Do mierzenia czasu używał sześciu świec woskowych, z których każda cztery godziny paliła się.

Utrzymują, że floty Alfred używał nietylko do obrony wybrzeży, lecz że ją wysyłał na odległe morza, do Norwegji, Laponji, a nawet do Indji Wschodnich.

Z dzieł, które Alfred napisał, na szczególną uwagę zasługują: kronika angielska, zbiór praw zachodnich Saksonów, tłumaczenie dzieł historycznych Orozjusza i Bedy, Djalogów św. Grzegorza, Pociechy filozofji Boëcjusza i Psalmów Dawida.

Z tego, cośmy powiedzieli o Alfredzie, pokazuje się, jak słusznie zyskał sobie przydomek Wielkiego, ten bogobojny syn Kościoła.

Nie jest wiadomy z pewnością dzień i rok jego śmierci: jedni utrzymują, że um.

26, inni zaś, że 28 Paź.

900 lub 901 r.

W dwóch saksońskich kalendarzach śmierć jego oznaczona jest pod 26 Paźdz. i dodany jest do jego imienia przymiotnik świętego.

Wilson, w angielskiém Martyrologium, oznacza datę jego śmierci pod 28 Paźdz.

Pomimo to zdaje się, że Kościół nigdy nie przyznał mu nazwy świętego, Historja imię wielkiego króla ze czcią zawsze wspominać będzie (Haas).


text:
Rosmersholm

Akt IV

Henryk Ibsen

Pokój w Rosmersholmie.

Późny wieczór.

Lampa przyćmiona abażurem pali się na stole.

Rebeka stoi przy stole i pakuje drobiazgi do podróżnej torebki.

Płaszcz, kapelusz i szydełkowa chustka leżą na kanapie.

(Pani Helseth wchodzi z prawej strony).

PANI HELSETH

(mówi chłodno przymuszonym głosem).

Proszę pani, już wszystkie rzeczy są, wyniesione do kuchennego korytarza.

REBEKA

Dobrze...

A czy pani zamówiła powóz?

PANI HELSETH

Tak.

Woźnica pyta, o której godzinie ma zajechać.

REBEKA

Około jedenastej.

Parowiec odchodzi o północy.

PANI HELSETH

(zwlekając).

Ale pan pastor.

Jeżeli on do tej pory nie powróci?

REBEKA

To i tak pojadę.

Gdybym go już nie widziała, możesz mu pani powiedzieć, że napiszę mu długi list.

Nie zapomnij o tem.

PANI HELSETH

Tak, dobre to pisanie.

Ale... mnie się zdaje, że biedna pani powinnaby raz jeszcze spróbować z nim pomówić.

REBEKA

Być może, ale może znowu lepiej, żebym tego nie czyniła.

PANI HELSETH

Ach!..

żebym ja musiała na to patrzeć... nigdy w życiu nie przypuszczałam...

REBEKA

A cóż przypuszczałaś, pani Helseth?

Doprawdy myślałam, że pan pastor ma uczciwsze zamiary.

REBEKA

Uczciwsze?

PANI HELSETH

Tak, uczciwsze, mogę to powtórzyć.

REBEKA

Ależ kochana pani Helseth, co przez to rozumiesz?

PANI HELSETH

Rozumiem to, co słuszne, to, co się należy, proszę pani.

On nie powinien w ten sposób zrywać, nie, nie powinien.

REBEKA

(patrząc na nią).

Słuchaj, pani Helseth, powiedz mi pani uczciwie i otwarcie, jak myślisz.

Dlaczego ja właściwie wyjeżdżam?

PANI HELSETH

Ach!

dobry Boże, w końcu jest to koniecznem.

Tak, tak.

Ale sądzę że to wcale nieładnie ze strony pana pastora.

Mortensgard co innego, można go było w części, uniewinnić.

Bo tam mąż żył jeszcze, więc ci dwoje pobrać się nie mogli pomimo najlepszych chęci.

Ale pan pastor, ten widzi pani... hm.

REBEKA

(ze słabym uśmiechem).

Więc w ten sposób możesz pani myśleć o mnie i o pastorze Rosmerze?

PANI HELSETH

Niech Bóg broni, nie pomyślałam nigdy, to jest chciałam powiedzieć do dzisiejszego dnia.

REBEKA

Ale od dzisiaj?

PANI HELSETH

No... po tych wszystkich szkaradnych rzeczach, które, jak.

mówią ludzie, gazety piszą o pastorze.

REBEKA

Więc tak...

PANI HELSETH

Mnie się zdaje, że człowieka, który dla Mortensgarda wyrzeka się swojej wiary, można już Bóg wie o co posądzić.

REBEKA

No... mogłoby to być.

Ale ja, co pani o mnie myślisz?

PANI HELSETH

Niech Bóg broni, przeciwko pani nie wiele powiedzieć można.

Chyba to, że trudno samotnej pannie utrzymać swoje stanowisko, bo w końcu jesteśmy wszystkie tylko słabe kobiety, proszę pani.

REBEKA

To wielka prawda, pani Helseth, jesteśmy wszyscy słabemi ludźmi...

Co pani nasłuchuje?

PANI HELSETH

(cicho).

Ach!

Jezus!

zdaje mi się, że on idzie jeszcze na czas.

REBEKA

(ze strachem).

Jeszcze i to (z postanowieniem).

Dobrze więc, skoro tak być musi.

(Rosmer wchodzi przez przedpokój).

(widząc przygotowania do podróży, zwraca się do Rebeki).

Co to ma znaczyć?

REBEKA

Wyjeżdżam.

ROSMER

Zaraz?

REBEKA

Zaraz (zwracając się do pani Helseth).

Więc o jedenastej?

PANI HELSETH

Dobrze pani (wychodzi na prawo).

ROSMER

(po krótkiem milczeniu).

Dokąd odjeżdżasz, Rebeko?

REBEKA

Na północ parowcem.

ROSMER

Na północ?

Dlaczegoż tam?

REBEKA

Stamtąd przybyłam.

ROSMER

Ale niemasz tam już nic do czynienia.

I tu także nic.

ROSMER

Co chcesz przedsięwziąć?

REBEKA

Nie wiem.

Chcę tylko temu wszystkiemu koniec położyć.

ROSMER

Koniec położyć?

REBEKA

Złamał mnie Rosmersholm.

ROSMER

(z uwagą).

Co mówisz?

REBEKA

Złamał mnie, zmiażdżył w zupełności...

Gdym tu przybyła, miałam tak śmiałą wolę...

Teraz, ujarzmiło mnie obce prawo...

Nie sądzę, bym już w przyszłości miała odwagę wziąć się do czegokolwiek.

ROSMER

Czemuż-by nie?

Cóż to za prawo, o którem mówisz, że cię...

REBEKA

Ach!

najdroższy, nie mówmy o tem teraz...

Cóż zaszło między tobą a rektorem?

ROSMER

Zawarliśmy pokój.

REBEKA

Tak.

A więc stało się.

ROSMER

Zebrał w swoim domu całe kółko naszych dawnych przyjaciół, a ich przedstawienia oświeciły mnie, że nie jest moją sprawą pracować nad uszlachetnieniem umysłów...

A przytem jest to rzecz beznadziejna sama przez się...

Odstępuję od niej.

REBEKA

Tak, tak... może jest najlepiej.

ROSMER

Mówisz to teraz?

Czy takie jest twoje przekonanie?

REBEKA

Takiem stało się moje przekonanie w ostatnich dniach.

ROSMER

Kłamiesz, Rebeko.

REBEKA

Ja kłamię?..

ROSMER

Tak, kłamiesz.

Nigdyś nie miała we mnie wiary.

Nigdyś nie wierzyła, bym był człowiekiem, który może wywalczyć zwycięstwo.

REBEKA

Wierzyłam, że będziemy mogli uczynić to we dwoje.

ROSMER

To nie prawda.

Wierzyłaś, że ty sama zdziałasz w życiu coś wielkiego.

Sądziłaś, że możesz mnie potrzebować do osiągnięcia tego czego, żądasz.

Miałem służyć twoim celom.

Oto, w coś wierzyła.

REBEKA

Posłuchaj mnie...

ROSMER

(Siadając na kanapie).

Daj pokój, przejrzałem cię teraz do gruntu.

Byłem tylko czemś jak rękawiczką w twoich ręku.

REBEKA

Posłuchaj mnie.

Pomówmy o tem po raz ostatni (siada na krześle blizko kanapy).

Właściwie chciałam ci o tem wszyskiem napisać... skoro powrócę na północ, lepiej jednak, że to teraz usłyszysz.

ROSMER

Więc masz jeszcze coś do wyznania?

REBEKA

Rzecz najważniejszą.

ROSMER

Najważniejszą!

REBEKA

To, czegoś się nigdy nie domyślał, a co wszystko inne oświetla i cieniuje.

ROSMER

(wstrząsając głową).

Nic nie rozumiem.

REBEKA

Prawda, żem zastawiała sidła, ażeby osięgnąć przystęp do Rosmersholmu.

Byłam przekonaną, że tutaj jest moje szczęście, i że ja mieć je muszę w taki lub inny sposób.

Czy rozumiesz?

ROSMER

I przeprowadziłaś to, coś chciała.

REBEKA

Sądzę, iż przeprowadziłabym, cobym tylko chciała, gdybym pozostała taką, jaką byłam wówczas.

Bo wówczas miałam silną, niczem nieskrępowaną wolę.

Nie rozumiałam żadnych względów, nie cofnęłabym się przed niczem...

Ale wówczas przyszło to, co wolę moję złamało, a mnie przeraziło na całe życie.

ROSMER

Cóż to było?

Mów tak, ażebym cię mógł zrozumieć.

REBEKA

Wówczas przyszła na mnie ta dzika niepowściągniona żądza...

Och!

ROSMER

Żądza?..

Ty...

Żądza czego?

REBEKA

Ku tobie.

ROSMER

(zrywając się).

Co to znaczy?

REBEKA

Uspokój się, najdroższy.

Teraz powiem ci wszystko.

ROSMER

I ty chcesz powiedzieć, żeś mnie kochała... w taki sposób.

REBEKA

Zdawało mi się, że to zwie się miłością... tak sądziłam wówczas.

Ale to nie była miłość, tylko, jak powiedziałam, dzika, niepowściągniona żądza.

ROSMER

(mówiąc z trudnością).

Rebeko, czy to ty jesteś... ty sama... i to wszystko mówisz o sobie?

REBEKA

Tak, cóż ty o tem sądzisz?

ROSMER

I stąd to, z tej żądzy powstało to wszystko... coś nazwała działaniem?

REBEKA

Przyszło to na mnie jak burza morska... jak owe barze, które na północy zrywają się niekiedy wśród zimy...

Burza porywa i unosi, gdzie jej się podoba.

Myśleć nawet nie można o żadnym oporze.

ROSMER

I uniosła do Mulbachu nieszczęśliwą Beatę.

REBEKA

Wówczas pomiędzy mną a Beatą toczyła się walka, jakbyśmy obie stały na łodzi, która jedną tylko unieść mogła.

ROSMER

Zaprawdę, byłaś najsilniejszą w Rosmersholmie, silniejszą od Beaty i odemnie razem.

REBEKA

Poznałam cię tak dobrze, wiedziałam, iż nie było do ciebie dostępu, dopóki nie z rzucisz wszelkich więzów tak w stosunkach, jak w duchu.

ROSMER

Przecież ja ciebie nie mogę zrozumieć, Rebeko.

Wszakże to ty... ty sama...

Twoja cała działalność stanowi dla mnie nierozwiązalną zagadkę.

Jestem teraz oswobodzony w stosunkach i duchu, Jesteś więc blizko tego celu, do którego dążyłaś od początku...

A jednak..

!

REBEKA

Nigdy nie byłam bardziej oddaloną od celu niż w tej chwili.

ROSMER

A jednak powtarzam... kiedym cię wczoraj pytał i prosił: Bądź moją żoną... krzyknęłaś jakby w przerażeniu i powiedziałaś, że to nigdy być nie może.

REBEKA

Wykrzyknęłam to w zwątpieniu.

ROSMER

Dlaczego?

REBEKA

Bo Rosmersholm uczynił mnie bezsilną.

Tu moja śmiała, swobodna wola osłabła i została złamaną.

Minęły dla mnie te czasy, gdy mogłam ważyć się na ostateczności.

Straciłam zdolność działania.

ROSMER

Ależ jak... jak?..

REBEKA

Gdy pozostałam tutaj, a ty stałeś się sobą samym.

ROSMER

Taak?

REBEKA

Boś ty nigdy nie był sobą, dopóki żyła Beata.

ROSMER

Niestety!

w tem masz zupełną słuszność.

REBEKA

Ale gdym żyła tutaj, razem z tobą w powściągliwości, samotni we dwoje, gdyś mi się zwierzał bez ogródki ze wszystkich swoich myśli... gdy objął mnie ten nastrój tak łagodny i miękki, jaki cię przenikał... stała się we mnie wielka zmiana... zmiana stopniowa, czy rozumiesz, zrazu niedostrzegalna, a tak przecieżpo tężna w rezultacie, że ogarnęła całe moje serce.

ROSMER

O Rebeko, jakże ci teraz?

REBEKA

Wszystko dawne, wszystko niegodne, wszystkie zmysłowe żądze pozostały gdzieś daleko po za mną.

Wszystkie burzliwe potęgi utonęły w ciszy i milczeniu.

Opanował mnie taki duchowy spokój, jak tam u nas na północy, na górze wobec słońca zjawiającego się o północnej godzinie.

ROSMER

Mów mi o tem jeszcze, powiedz wszystko, co wiesz.

REBEKA

Niewiele mi już więcej pozostaje.

To jedno tylko, że pozostała we mnie miłość, wielka, poświęcona miłość, której wystarcza to, że się jest razem, jak my byliśmy z sobą.

ROSMER

Gdybym miał był najlżejsze pojęcie o tem wszystkiem..

REBEKA

Lepiej, że tak jest.

Wczoraj gdyś mnie zapytał, czy chcę być twoją żoną, cała moja istność zawrzała radością...

ROSMER

Nieprawdaż, Rebeko?

Ja to zrozumiałem.

REBEKA

Tak było przez chwilę... zapomnienia.

To moja dawna niepohamowana wola odezwała się w tej chwili i chciała się wyswobodzić.

Ale ona już nie ma siły... trwałej siły.

ROSMER

Czemże to tłómaczysz?

REBEKA

Zwalczyły mnie poglądy rodu Rosmerów, czyli właściwiej twoje poglądy...

One to skrępowały moję wolę.

ROSMER

Skrępowały?

REBEKA

Uczyniły ją schorzałą, podległą prawom, które wprzódy jej nie obowiązywały.

Ty i ciągłe przestawanie z tobą wyszlachetniło moje pojęcia.

ROSMER

Och!

gdybym mógł uwierzyć, że to prawda!

REBEKA

Wierzyć możesz z całym spokojem.

Poglądy Rosmerów uszlachetniają.

Ale (potrząsając głową) ale... ale.

ROSMER

Ale..

!

cóż dalej?..

REBEKA

Ale zabijają szczęście.

ROSMER

Co mówisz, Rebeko?

REBEKA

Moje przynajmniej zabiły.

ROSMER

Czy jesteś tego tak pewną?

Gdybym ciebie znowu zapytał... błagał z głębi serca.

REBEKA

Najdroższy!

Nie powracaj do tego daremnie, to niemożebne...

Ty musisz przekonać się jeszcze, że po za mną leży przeszłość.

ROSMER

Jeszcze coś więcej, niżeś powiedziała.

REBEKA

Tak, jeszcze coś więcej i coś innego.

ROSMER

(z uśmiechem znużenia).

Dziwna rzecz, Rebeko.

Niekiedy powstawało we mnie jakby przeczucie tego.

REBEKA

Dziwne.

A jednak... pomimo to...

ROSMER

Jam temu nigdy nie wierzył.

Była to jakby tylko gra wyobraźni.

REBEKA

Jeżeli tego żądasz, i to ci jeszcze opowiem.

ROSMER

(wzbraniając się).

Nie, nie, nie chcę wiedzieć o tem ani jednego słowa.

Cokolwiekby to było... jest już przezemnie zapomniane.

REBEKA

Ale nie przezemnie.

ROSMER

Och!

Rebeko.

REBEKA

To właśnie jest okropnem, że teraz, kiedy wszystkie szczęścia życia spływają na mnie, ja zmieniłam się, że moja własna przeszłość staje mi na wspak i nie pozwala ich pochwycić.

ROSMER

Twoja przeszłość umarła, Rebeko!

Ona już ci przeszkadzać nie może.

Ona nie ma nic wspólnego z tobą taką, jaką stałaś się teraz.

REBEKA

Najdroższy!

to są tylko piękne słowa.

Pamiętaj o bezwinności.

Skąd jej wezmę?

ROSMER

(smutnie).

Ach!

tak, bezwinność.

REBEKA

Bezwinność.

W niej jest szczęście i radość.

Wszak to jest nauka, którą chciałeś wszczepić, uczynić żywotną pomiędzy szczęśliwemi uszlachetnionemu

ROSMER

Nie wspominaj mi o tem, był to tylko sen niedośniony, Rebeko, nierozważne natchnienie, w które już sam nie wierzę.

Ludzie nie dają się wcale uszlachetniać.

REBEKA

(cicho).

Nawet przez czystą miłość?

Jak sądzisz?

ROSMER

(zamyślony).

Tak, to właśnie, czysta miłość byłaby największa, najwspanialszą rzeczą w życiu, gdyby tylko istnieć mogła (niespokojnie), ale jak ja zdołam tę kwestyę rozwiązać, na jakiej zasadzie?

REBEKA

Czy mi nie wierzysz?

ROSMER

Och!

Rebeko, czyż mogę na tobie polegać?

Na tobie, która tyle rzeczy ukrywałaś i zamykałaś w sobie?

A teraz dlaczego mi to mówisz?

Jeśli chcesz tym sposobem to lub owo osiągnąć... powiedz mi wyraźnie, ja tak chętnie uczynię dla ciebie wszystko, co tylko mogę.

REBEKA

(załamując ręce).

Och, to zabójcze zwątpienie!..

ROSMER

Tak, to okropne, ale ja tego zmienić nie mogę, nigdy się ze zwątpienia nie uwolnię, nigdy nie będę wiedział na pewno, czyś mnie ukochała całą czystą miłością?

REBEKA

Czyż nie odczuwasz, w najtajniejszych głębiach duszy czegoś, co cię przekonywa, że we mnie zaszła przemiana.... że tej przemiany ty byłeś sprawcą... ty jeden.

ROSMER

Nie wierzę już, bym miał siłę ludzi przemieniać, straciłem wiarę w moję duchową władzę.

Nie wierzę już ani w siebie... ani w ciebie.

REBEKA

(ponuro).

I jakżeż żyć będziesz?

ROSMER

Tego już sam nie rozumiem... nie pojmuję, nie wierzę, bym mógł żyć.

Na całym wielkim świecie nie widzę nic, dlaczegoby żyć warto.

REBEKA

Życie!

życie ma w sobie odnawiającą siłę.

Trzeba wytrzymać... a potem ono trwa tak krótko.

ROSMER

(zrywając się z niepokojem).

Więc powróć mi wiarę, wiarę w siebe, Rebeko, wiarę w twoję miłość, daj dowód, ja muszę mieć dowód.

REBEKA

Dowód?

Jakiż dowód dać ci mogę?

ROSMER

Musisz (przechadza się niespokojnie).

Ja nie zniosę tej straszliwej pustki... tej próżni... tej... tej.

(Słychać stukanie w przedpokoju).

REBEKA

(powstając).

Słyszałeś?

(Otwierają się drzwi od przedpokoju i wchodzi Ulryk Brendel.

Ma na sobie wyprasowaną koszulę, czarny tużurek i porządne buty, w które włożone są spodnie.

Reszta ubrania taka jak w pierwszym akcie.

Jest on mizerny i zgnębiony

ROSMER

Ach!

to pan.

BRENDEL.

Janie — mój chłopcze, witam cię — i żegnam.

ROSMER

Gdzież... idziesz tak późno?

BRENDEL

W góry.

ROSMER

Jak?

BRENDEL

Powracam, skąd przybyłem, mój drogi chłopcze.

Tęsknię za wielką nicością.

ROSMER

Coś się panu przytrafiło.

Co takiego?

BRENDEL

Więc zauważyłeś zmianę?

Tak... musiałeś zauważyć.

Gdym ostatni raz wchodził do tego pokoju, byłem człowiekiem, który całe swoje mienie trzyma w kieszeni.

ROSMER

A teraz?

Nie rozumiem dobrze.

BRENDEL

Dziś jestem królem wygnanym na zgliszczach moich pałaców.

ROSMER

Jeśli mógłbym panu czemkolwiek służyć?

BRENDEL

Zachowałeś twoje dziecinne serce, Janie.

Czy możesz mi udzielić pożyczki?

ROSMER

Jakże chętnie!

BRENDEL

To proszę cię pożycz mi parę ideałów.

ROSMER

Co mam pożyczyć?

BRENDEL

Parę zużytych ideałów.

Wspomóglbyś mnie bardzo, bo teraz nie posiadam już nic wcale.

Jestem na czysto.

REBEKA

Czy nie miał pan swoich wykładów?

BRENDEL

Nie, czarująca pani.

Właśnie gdym się gotował wypróżnić róg obfitości, przekonałem się, że jestem bankrutem.

REBEKA

A wszystkie pańskie nie napisane dzieła?

BRENDEL

Przez dwadzieścia pieć lat siedziałem jak sknera przy zamkniętej szkatule.

I wczoraj gdym ją chciał otworzyć i skarb wydostać, przekonałem się, że jest pustą.

Ząb czasu zniszczył ją z kretesem, było tam niente, nic wcale.

ROSMER

BRENDEL

Mój kochanku, nie może tu być wątpliwości żadnej.

Prezes przekonał mnie o tem.

ROSMER

Prezes?

BRENDEL

No tak.

Albo ten, co jest nim względem mnie.

Comme vous voulez.

ROSMER

O kim chcesz mówić?

BRENDEL

O Piotrze Mortensgardzie naturalnie.

ROSMER

Jak?

(tajemniczo).

Pst, pst, pst.

Piotr Mortensgard jest naczelnikiem i panem przyszłości.

Nigdy nie stałem przed obliczem większego człowieka.

Piotr Mortensgard ma w sobie wszechsiłę, dokona wszystkiego, co bądź przedsięweźmie.

rosmer.

Nie myśl-że tego.

BRENDEL

Tak, tak, chłopcze, bo Piotr Mortensgard nigdy nie pragnie więcej, niż może.

Piotr Mortensgard jest w stanie przeżyć życie bez ideału a widzisz — jest to wielka tajemnica działania i zwycięstwa.

Jest to suma wszelkiej mądrości tego świata i basta.

ROSMER

(cicho).

Teraz rozumiem, że odchodzisz pan biedniejszym, niż przyszedłeś.

BRENDEL

Bien.

Bierz przykład z twego starego nauczyciela.

Przekreśl wszystko, czego cię nauczył.

Nie buduj swoich zaników na ruchomym piasku.

Strzeż się i wyprobuj należycie wdzięczną istotę, która ci życie upiększa, zanim się na niej oprzesz.

REBEKA

Czy pan o mnie mówi?

BRENDEL

Tak, zachwycająca syreno.

REBEKA

Dlaczego na mnie się oprzeć nie można?

BRENDEL

(zbliżając się do niej).

Słyszałem, że mój dawny uczeń chce zwycięsko przeprowadzić jedno przedsięwzięcie.

REBEKA

I cóż?

BRENDEL

Zwycięstwo jest pewne.

Ale... proszę uważać... pod jednym niezbędnym warunkiem.

REBEKA

Jakim?

BRENDEL

(biorąc ją lekko za rękę).

Ażeby kobieta, która go kocha, z własnej woli poszła do kuchni i tam odrąbała sobie śliczny, mały różowy paluszek tutaj w tym oto stawie.

Potem ażeby taż sama kochająca kobieta... także z własnej woli oderżnęła sobie piękne ucho (puszcza ją i zwraca się do Rosmera).

Żegnaj, mój zwycięski Janie.

ROSMER

Jakżeż można odchodzić teraz w ciemną noc?

BRENDEL

Najlepiej jest w śród ciemnej nocy.

Pokój niech będzie z wami (Odchodzi).

REBEKA

(oddychając ciężko).

Jak tu duszno (idzie do okna, otwiera i wygląda przez nie).

ROSMER

(rzuca się na fotel przy piecu).

Niema innego wyjścia, Rebeko.

Sam to widzę, musisz odjechać.

REBEKA

Tak jest, nie mam wyboru.

ROSMER

Używajmy więc chwil ostatnich.

Chodź i siadaj tu przy mnie.

REBEKA

(siadając na kanapie).

Cóż masz mi do powiedzenia?

ROSMER

Przedewszystkiem chcę ci powiedzieć, że nie potrzebujesz troszczyć się o swoję przyszłość.

REBEKA

(z bladym uśmiechem).

Moja przyszłość?

ROSMER

W przewidywaniu wszelkich możliwości od dawna już zapewniłem ci byt.

REBEKA

I to także, ty najdroższy.

ROSMER

Powinnaś o tem wiedzieć.

REBEKA

Lata i dni przeszły, a o tem nie pomyślałam.

ROSMER

Tak, bo sądziłaś, że zawsze rzeczy pozostaną, jak były.

REBEKA

Tak sądziłam.

ROSMER

Ja także.

Ale gdyby przyszła moja godzina...

REBEKA

Ach!., ty będziesz żył dłużej odemnie.

ROSMER

Uporam się sam z mojem nędznem życiem.

REBEKA

Co przez to rozumiesz?

Nie myślisz przecież...

ROSMER

Po tym smutnym opłakanym upadku, jaki przeżyłem..

Ja, który marzyłem o zwycięstwie, a jestem tylko zbiegiem z pod mojej chorągwi, zanim się jeszcze walka rozpoczęła...

REBEKA

Podejmij znowu walkę.

Zobaczysz, że skoro zechcesz, zwyciężysz.

Ty setki, tysiące uszlachetnisz.

Sprobuj tylko.

ROSMER

O Rebeko!

ja już nie wierzę w swój cel.

REBEKA

Ależ tyś go już wypróbował, uszlachetniłeś przynajmniej jednę istotę, mnie, na całe moje życie.

ROSMER

Gdybym ci mógł uwierzyć!

REBEKA

(załamując ręce), Rosmerze, czyż niema już sposobu przekonania cię?

ROSMER

(z przerażeniem).

Nie mów o tem, Rebeko.

Ani słowa więcej, ani słowa...

REBEKA

A przecież musimy to rozwiązać.

Czy wiesz coś takiego, coby rozproszyło zwątpienie... boja nie wiem.

ROSMER

Twoje szczęście, że nie wiesz.

Dla nas obojga szczęście.

REBEKA

Nie, nie, tem się nie zaspokoję.

Jeśli jest cośkolwiek, coby mnie oczyściło w twoich oczach, wymagam, ażebyś to powiedział.

ROSMER

(niechętnie i jakby przeciw własnej woli).

Więc słuchaj...

Mówisz o twojej miłości, o tem, że twoja dusza jest przez nią uszlachetniona.

Czy tak jest rzeczywiście?

Czyś się nie przerachował?

Czy próbę wytrzymasz?

REBEKA

Jestem gotowa.

ROSMER

Kiedy?

REBEKA

Kiedy zechcesz tylko.

Im wcześniej, tem lepiej.

ROSMER

Więc słuchaj mnie, Rebeko...

Czy przez miłość dla mnie... dziś wieczór jeszcze... (przerywając tobie).

O nie!

nie!

nie!

REBEKA

Powiedz-że, no powiedz, a obaczysz.

ROSMER

Miałabyś odwagę... byłabyś gotową... z własnej woli, jak mówi Ulryk Brendel... przez miłość dla mnie... z własnej woli... pójść drogą... którą poszła Beata.

REBEKA

(powoli powstając, prawie bez głosu).

Ty chcesz...

ROSMER

Oto pytanie, którego rozwiązać nie potrafię... gdy odjedziesz.

Każdej godziny dnia myśl moja do niego powróci...

Zdaje mi się, że cię widzę, jak stoisz na środku mostu.

Teraz pochylasz się nad poręczą i od razu rzucasz się w strumień!..

Nie, ty tracisz odwagę, ty nie uczynisz tego, co ona.

REBEKA

Ale gdybym miała odwagę i chętną wolę, to cóż?

ROSMER

Wówczas musiałbym ci wierzyć, i tem samem musiałbym także wierzyć znowu w zadanie mego życia.

Wierzyłbym, że posiadam moc uszlachetniania i że dusza ludzka może być uszlachetnioną.

REBEKA

(powoli bierze chustkę i zarzuca ją na głowę z postanoweniem).

Tę wiarę mieć będziesz.

ROSMER

Rebeko, masz odwagę i wolę?

REBEKA

O tem przekonasz się jutro... albo też kiedy moje ciało wyłowią.

ROSMER

(biorąc się za czoło).

Jest w tem jakiś straszny urok.

REBEKA

Bo ja tam nie chcę pozostać, ty musisz się postarać, by znaleziono moje ciało.

ROSMER

(zrywając się).

Ależ wszystko to... to przecież szaleństwo.

Odjeżdżaj... albo zostań.

Tym razem jeszcze uwierzę ci na słowo.

REBEKA

Próżne wyrazy, albo raczej nikczemność i wybieg.

Jakżebyś mógł jeszcze wierzyć mi po dniu dzisiejszym?

ROSMER

Nie będę badał przyczyny twej porażki.

REBEKA

Żadnej porażki nie będzie.

ROSMER

Będzie.

Ty nie jesteś zdolną iść śladem Beaty.

REBEKA

Tak sądzisz?

ROSMER

Nie możesz tego uczynić, nie rządzi tobą przecież fałszywy pogląd życiowy.

rebeka.

Ale rządzi mną teraz pogląd życiowy Rosmersholmu.

Należy mi odpokutować przestępstwo.

ROSMER

(patrząc na nią ciągle).

Postanowiłaś?

REBEKA

Tak.

(zdecydowany).

Dobrze więc.

Mną znowu rządzi, Rebeko, siła naszych swobodnych poglądów.

Nad nami niema sędziego, a zatem my sami musimy nad sobą uczynić sprawiedliwość.

REBEKA

(nie rozumiejąc go).

Tak, tak, moja śmierć wyswobodzi w tobie wszystko, co wielkie i dobre.

ROSMER

Ach!

we mnie niema nic do wyswobodzenia.

REBEKA

Nie mów tego.

Ale ja... ja będę tylko od tej chwili złym morskim duchem i zniknę z okrętu, na którym ty dalej płynąć będziesz.

Albo też może się będę wlokła śladem mego zmarnowanego życia?

Będę zastanawiać się i rozbierać szczęście, które straciłam z powodu swojej przeszłości...

Ja z gry wychodzę.

ROSMER

Gdy ty z niej wyjdziesz, wyjdę i ja także.

REBEKA

(uśmiechając się nieznacznie i patrząc na niego, po cichu).

A więc chodź... będziesz świadkiem.

ROSMER

Powiadam, że idę z tobą.

REBEKA

Tak, do mostu, dalej przecież się nie odważysz.

ROSMER

Zauważyłaś to?

REBEKA

(smutnie, jakby złamana).

Tak, i dlatego miłość moja była bez nadziei.

ROSMER

Rebeko... oto kładę rękę na twojej głowie (czyni to) i pojmuję cię za żonę.

REBEKA

(chwyta jego obydwie ręce i opiera głowę na jego piersi).

Dzięki ci (puszczając go).

A teraz idę... z chętną wolą.

ROSMER

Mąż i żona powinni iść razem.

REBEKA

Więc aż do mostu.

ROSMER

I na most.

Idę z tobą... gdzie ty pójdziesz.

Teraz będę miał odwagę.

REBEKA

Czy jesteś nieomylnie pewny... że ta droga jest dla ciebie najlepszą?

ROSMER

Wiem, że jest jedyną.

REBEKA

A jeśli się mylisz, gdyby to było złudzenie... jeden z tych białych koni rosmersholmskich?

ROSMER

Być może.

Tych nie unikniemy tutaj.

REBEKA

Więc zostań.

ROSMER

Mąż powinien iść za żoną, jak żona za mężem.

REBEKA

Ale wprzódy powiedz mi jedno tylko.

Czy ty idziesz za mną czy ja za tobą?

ROSMER

Tego pytania nie rozwiążemy nigdy.

REBEKA

A jabym tak chiała wiedzieć.

ROSMER

Idziemy jedno za drugiem, Rebeko, ja za tobą, ty za mną.

REBEKA

Tak, to dobrze.

ROSMER

Bo teraz jesteśmy jednem.

REBEKA

Jesteśmy jednem.

Chodź.

Idziemy chętnie, odważnie (wychodzą ręka w ręku i widać, jak się zwracają na lewo.

Drzwi pozostają otwarte).

(Przez chwilę niema nikogo na scenie, potemi Helseth otwiera drzwi z prawej strony).

Proszę pani...

Powóz zajechał (ogląda się wkoło).

Niema nikogo?

Wyszli razem o tej porze?

No, no, muszę powiedzieć...

Hm. (wygląda z przedpokoju i powraca).

I na ławce ich niema, nie, nie.

(Idzie do okna i wygląda).

O Jezus!

Tak.

Tam, tam, coś się bieli.

Na uczciwość, stoją oboje na moście.

Boże, bądź miłościw biednym grzesznikom!

Obejmują się (z głośnym krzykiem).

Ach!... oboje... w Mülbachu.

Pomocy!

Pomocy! (opiera się drżąca o krzesło i mówi z trudnością).

Nie, tu niema ratunku.

Zawołała ich umarła.


corpora: CEN

text:
Rosja może zakazać importu mięsa z Ukrainy, jeżeli okaże się, że jest to mięso pochodzące z Polski - takie oświadczenie wydała rosyjska Federalna Służba Weterynaryjna i Fitosanitarna.

Według kierującego tą instytucją Siergieja Dankwerta wiele firm ukraińskich importuje mięso z Polski, a następnie sprzedaje je na rynek rosyjski.

Federalna Służba Weterynaryjna zwróciła się do ministerstwa rolnictwa w Kijowie z prośbą o zwrócenie uwagi na ten fakt i zwiększenie kontroli nad mięsem eksportowanym do Rosji.

Ze swej strony Rosjanie także będą w większym stopniu kontrolować produkty mięsne importowane z Ukrainy.

10 października Rosja zakazała importu produktów mięsnych z Polski.

Rosjanie twierdzą, że Polacy fałszowali odpowiednie certyfikaty i naruszali rosyjskie przepisy weterynaryjne.

Przeprowadzone w połowie grudnia dwustronne rozmowy nie przyniosły rezultatu.


text:
Barlet, albo Barletta Gabrjel, dominikanin włoski, żyjący w XV w.

† 1470, zrobił sobie tak wielki rozgłos swemi kazaniami, iż o jego sposobie mówienia było przysłowie: nescit praedicare, qui nescit barletare.

Jednakże kazania jego drukowane są tak dziwaczne i śmieszne, rzeczy święte są tu tak niewłaściwie mieszane z nieświętemi, mieszanina tak jest częstokroć oburzającą, iż trudno go stawiać na równi z Abrahamem (ob.) od S. Klary i innymi tego rodzaju kaznodziejami, i że słusznie powątpiewają uczeni, czy kaznodzieja ów mógł coś podobnego prawić z kazalnicy, i prawdopodobną téż jest rzeczą, co przypuszcza Leander Alberti († 1552, prowincjał dominik.

wydał r. 1517 in fol.

Historję sławnych ludzi swego zakonu), że jakiś lichy mówca wydał swoją robotę pod jego imieniem, aby jej lepsze powodzenie zapewnić.

Kazania te miały przeszło 20 wydań.

Pierwsze wydanie w Brixen 1498.

Protestanci, którzy w braku argumentów radzi posługują się w obronie swej sprawy opowiadaniem niedorzeczności, popełnianych przez katolików, wytykają im kazania Barletty.

Ale niedorzeczność jakiejś osoby nie może być argumentem przeciwko Kościołowi.

Ob. Feller, Biogr. universelle.

N.


text:
Adelajda, Domicella, córka Kazimierza Sprawiedliwego, siostra Leszka Białego.

Odznaczała się przykładném, świętobliwém życiem.

Fundowała w Sandomierzu kościół parafialny św. Jakóba (Długosz, Liber beneficiorum, III 454—455).

Um.

1211 r., pochowana w tymże kościele, jak świadczy starożytny grobowiec z napisem (wiadomość o tym pomniku ogłosił Kaź.

Stronczyński w Bibliotece Warsz.

1842 r., t. III, str. 150).

W skutku mylnego podania względem miejsca, w którém spoczywały zwłoki księżniczki, czy téż nadwerężenia pierwotnego grobowca, jakby wypadało wnosić z napisu, oo. dominikanie sandomierscy wystawili w presbyterjum dębową trumnę, z wyrzeźbioną postacią Adelajdy, 1676 r.

Nad trumną zawieszono portret księżniczki z napisem, który kończy się temi słowy: „Hic sacer praedicatorum conventus lapideo prius erecto tumulo, post hostium feritate diruto, iterato, gratitudinis ergo posuit monumentum.

A. D. 1676.”

Mylnie téż podał Długosz, w księdze VI Dziejów, że Adelajda fundowała klasztor zakonu kaznodziejskiego w Sandomierzu, gdy tymczasem zakon ten otrzymał zatwierdzenie od Papieża Honorjusza III w lat kilka po śmierci księżniczki, t. j.

1216 r.

(Bullarium Ord.

Praed.

t.

1).

Wiadomém jest zresztą, że Iwo Odrowąż, biskup krakowski, fundował klasztory dominikanów: w Krakowie 1222 r., i w Sandomierzu 1226 r., jak to zaświadcza sam Długosz na inném miejscu (ob.

Dzieje pod 1226 r., i Liber beneficiorum III p.

454—455).

W warszawskich Encyklopedjach powszechnych powtarzano omyłkę Długosza.

W.

Ch.


text:
Covarrubias 2.

Antoni, brat poprzedniego, um.

1602; najznakomitszy hellenista swego czasu: Justus Lipsius nazwał go Hispaniae magnum lumen.

Pomagał bratu do ułożenia trzech ksiąg, które znajdują się w wydaniach dzieł Dydaka: Variarum resolutionum ex pontificio, regio et caesareo jure.


text:
Prezydent USA, Barack Obama, wprowadza nowy podatek.

Będzie go musiało płacić około 50 największych firm finansowych w Stanach Zjednoczonych.

Podatek ma zacząć obowiązywać od 30 czerwca.

Nowy podatek będą płacić banki, firmy ubezpieczeniowe i domy maklerskie, których aktywa przekraczają 50 mld dol., czyli według szacunków ok. 50 firm.

Podatek ma obowiązywać przez 10 lat lub do momentu spłacenia długu wobec Amerykanów.

Podatek powinien przynieść dochód ok. 90 mld dol.

- To było obrzydliwe, ale konieczne do zrobienia – powiedział Barack Obama.

- Chcemy odzyskać każdego centa - zaznaczył prezydent.

Nowy podatek ma zrekompensować miliardy dolarów wydane przez administrację USA na ratowanie przed bankructwem instytucji finansowych.

Pomysł Białego Domu krytycznie oceniają finansiści i eksperci.

- To decyzja polityczna.

Obama szuka dochodów na pokrycie wielkiego deficytu budżetowego, a sektor finansowy to obecnie jedna z najbardziej niepopularnych grup w USA, więc można ją dodatkowo opodatkować – mówi David C. John z Heritage Foundation.


text:
Ballata V.

Płomień, com mniemał że go już stłumiły

Chłodniejsze tchnienia i lat rwista fala,

Znów srogą mękę w duszy mej rozpala.

Nie całkiem, widzę, zbył pożerczej siły,

I pod popiołem iskra gdzieś tlejąca

Znów klęski wznieca, które bodaj były

Coraz choć lżejsze!

Toż od łez tysiąca

Które przez oczy serce z siebie strąca,

Tym ogniom co mię trawią nie od wczora

Do samej rdzeni zgasnąćby już pora!

Wiecież, o drodzy moi!

czem się stawa

Że mi z własnemi skłócić się oczyma?

(Spóźnionych pociech oto korzyść łzawa!)

Tak jest — Amora sprawka to ojczyma —

On tak zdradziecko w swych mię siatkach trzyma.

Że gdy już uciec zbieram kroki rącze.

Znów mię widokiem Laury mej oplącze.

—


text: Bochnia, od pnia bech: boch, nierzadkiego w dawnych nazwach miejscowych; czes. Bechyń, Bochotnica i i., nieznanego znaczenia.


text:
36.

Czyś się w sukmanie zrodził, czy w zbroi,

Czasem cię, lada różnica,

Potępia albo zaszczyca.

Gdyż się dowiedzcie kochani moi:

Iż wart jest więcej chłop, który stoi,

Od uklękłego szlachcica.


text:
Akta ziemskie.

W dziełku pośmiertnem ks. Franciszka Jezierskiego, wydanem r. 1791 p. n. Niektóre wyrazy porządkiem abecadła zebrane, znajdujemy o aktach, że są to: „dzieła (ludzi) partykularnych, którzy w Kancelarjach piszą między sobą umowy, obowiązki i kontrakty różne; składy takich papierów nazywają się Akta Ziemskie.

Nabyte więc majętności są w ręku dziedziców, a zapisy tych dziedzictw są w Aktach między mólami”.

(Ob. Księgi wieczyste).