corpora: wikisources-pl

text:
XVII.

24 GRUDNIA 1898 R.[1]

I.

Nad głowami tysięcy myśl jedna oblata,

Uderzył dzwon, uderzył dzwon,

Rozpękły się zasłony:

Wśród ludu swego stanął on,

Co dał miljonom czucia ton,

Co kochał za miljony.

Zapłonął duch, rozegrzmiał spiż,

I serca drżą i dzwony...

Buchnęło płomię wzwyż a wzwyż,

Wśród ludu stanął, co niósł krzyż,

Co cierpiał za miljony.

Przeleciał błysk, przeleciał grom

Nad morzem głów wzburzonem:

Wyprorokowan naszym łzom,

Wśród ludu stanął, wrócił w dom,

Co jeden — jest miljonem.

Wśród swojego stanął ludu

Nie zimnym kamieniem,

Ale żarem i płomieniem,

Ale czynem i natchnieniem,

Ale mocą cudu!

Wśród swojego stanął ludu

Nie milczącym głazem,

Ale głośnym dusz wyrazem,

Ale hasłem: »Razem!

Razem!«

Do wspólnego trudu!

Nie bezduszną bryłą,

Ale żywą życia siłą,

Arką tego, co już było,

I nadzieją cudu!

I »tam sięgniemy, kędy wzrok nie sięga«.

»Zestrzelim myśli« i »zestrzelim duchy«,

Okrzyk nadziei doda nam otuchy:

Wstaniem i pójdziem »ramię do ramienia«

Tam, gdzie »jutrzenka« — gdzie »słońce zbawienia«[2].

V.

Ojciec nasz i wódz!

W rzewny bratni ruch...

Jasno dźwięczy w życia dzwonie

D.

22/XII 1898 r.

↑ W tym dniu odsłonięto pomnik Mickiewicza w Warszawie.

↑ Cytaty z »Ody do młodości«.


text:
ZAGŁOBA SWATEM.

KOMEDJA W JEDNYM AKCIE.

Scena przedstawia dworek szlachecki.

W środku w głębi, jak również z prawej i lewej drzwi, po prawej na froncie okno, po lewej stolik i otomana.

ZOSIA

(przędzie przy kołowrotku)

Ot, dola moja nieszczęsna!

Chyba mi oczy wypłakać!

Tatuś się zacięli i ani słychać o panu Zarembie nie chcą.

Dni moje popłyną w smutku i ciągnąć się będą we łzach, jak ta nić lniana.

O Boże mój!

zacóż cierpię tak srodze!?

CYPRJAN

(stary żołnierz, wchodzi)

Co ci Zosiu?

Znowu plakałaś?

ZOSIA

(kryjąc smutek)

A nieprawda, zdaje się waści.

CYPRJAN

Daremnie symulujesz.

Wiem ja nawet tego smutku przyczynę.

To pan Jan Zaremba, towarzysz lekkiego znaku, wcisną się do serduszka — i z tej to przyczyny oczki łezki ronią.

ZOSIA

Co począć, panie Cyprjanie?

Niech waćpan poradzi.

CYPRJAN

(filuternie)

A może i co obmyślę.

ZOSIA

(z prośbą)

Obmyśl waćpan, obmyśl, bo inaczej tego nie przeżyję.

Gdy tylko wspomnę ojcu o panu Zarembie, wpada w gniew okrutny, tupie nogami i przekleństwem grozi: „Nie chcę żołnierza, — powiada — pijaka, warchoła, powsinogi!

Będzie mi do domu kompanów z obozu zapraszał i w rok posag przehula.

Pierwej mi włosy na dłoni wyrosną, nim cię oddam panu Zarembie“.

CYPRJAN

Coprawda, pana Zaremby ta zaciekłość nie przestrasza.

Na jarmarku w Niechanowie coram publico oświadczył:

(Zosia zasłoniła sobie ze wstydu ręką oczy, ale patrzy przez szpary).

„Pierwej mi na dłoni włosy wyrosną, nim się Zośki zrzeknę.

Wszystko furda, nie dziś, to jutro Zośka będzie moją“.

ZOSIA

(radośnie, zapominając się)

Naprawdę tak powiedział?

CYPRJAN

A ty płakać przestałaś?

ZOSIA

(znów trwożnie)

Ale tatuś się zaciął.

CYPRJAN

Ot, jak zwykle, palestrant.

Może nietyle osobista niechęć ku panu Janowi, ile raczej dawna przyjaźń dla kolegi Młynika, również palestranta.

A po nieboszczyku Młyniku pozostał syn, który w pojęciu ojca jakby stworzony dla ciebie.

ZOSIA

(rzucając się)

Nie chcę Krupnika, nie!

Raczej do klasztoru Pójdę!

CYPRJAN

Coprawda, ma ojciec twój i pewien rankor do rodu Zarembów.

Posłuchaj, opowiem ci, jako to było.

Ojciec twój, nim się z twoją matką ożenił, chciał brać pannę Kuleszankę na Podlasiu, w której okrutnie był rozmiłowan.

Ba!

cóż z tego, kiedy był i drugi zalotnik, towarzysz pancerny, brat tego właśnie Zaremby, który się w tobie kocha.

Naszym palestrantom nie nowina szabla, ale twój ojciec był bojaźliwego serca, zdrowia nie miał, siły nijakiej, chowały go od dzieciństwa niewiasty — i po prawdzie... nie z szabli wyrósł wasz ród, jeno z kancelarji.

Juści tak, bo twój dziad by sekretarzem u księdza prymasa i za jego protekcją indygenat otrzymał... że to po łacinie ekspedite umiał, co podobno w Holandji, skąd pochodzi , zwykła rzecz.

Ten Zaremba tedy, który był frant i wielce do szabli wartki, bardzo sobie twego ojca lekceważył i na pośmiewisko go wystawił.

Gadają, że go w smole umoczył, a potem w pieprzu utarzał.

No! — nie wiem, co dalej było, ale to wiem, że Kuleszankę wziął... a twój ojciec dopiero w cztery roki później z twoją matką się ożenił.

ZOSIA

Jak to można winić jednego za drugiego!

Ratujcie mnie, panie Cyprjanie, wyście mi jedni przyjacielem, bo Weronika i Marcjanna — obie za panem Młynikiem.

CYPRJAN

Jako że inaczej ma być?

Młynik im grodeturu na spódnice przywiózł i powiedział, że wyglądają na jego siostry.

A Zaremba — zawsze szałaput i wietrznik.

Ujrzawszy je pierwszy raz, zaraz do mnie: „Cóż to za muchomory?“ A one to słyszały i tego mu nie darują, chociaż się wypierał, że powiedział nie „muchomory“ tylko „dwa amory“.

A znów wieczorem puścił im nietoperza do izby.

No, hultaj to on jest, ten twój Zaremba.

Ciż i ZAREMBA, przeskakuje próg.

Buch!

nieprawda!

o wilku mowa, a wilk tuż,

ZOSIA

(przerażona)

Jezus, Marja!

CYPRJAN

A co?

nie mówiłem, że hultaj?

Zawołaj tylko po imieniu, a on jest.

ZOSIA

Dla Boga!

Waćpan tutaj?

tak niespodzianie?

ZAREMBA

Ba!

ojciec waćpanny zakazał mi przestępować progów tutejszych, więc je przeskakuję.

ZOSIA

Co będzie, jak tatuś, albo krewne waćpana tu zobaczą?

ZAREMBA

(porywa jej rączki i całuje)

Miód!

specjał... jak Boga kocham!

Na krewniaczki mam sposób, a ojciec mnie nie zobaczy.

Widziałem go na stawie, ościami szczupaki bije.

Noc późna, śpią wszyscy, prócz nas.

Ba!

ja już dwie noce nie śpię.

Zośka!

złoto moje, jak mi Bóg miły, tak nie mogę żyć bez ciebie!

CYPRJAN

Chyba do tego, co macie sobie do powiedzenia, świadkowie zbyteczni, to też idę do mego alkierza.

ZAREMBA

(rzuca się na kolana)

Zośka!

Kochasz ty mnie?

ZOSIA

Nie śmiem powiedzieć... ale, chyba... kocham...

ZAREMBA

O, moje ty złoto, mój skarbie.

I mnie śmiałości brak.

Łatwiej o uczynek, niż o słowo.

(całuje ją, Zosia się wyrywa, on ją trzyma)

To przez nieśmiałość, Zośka, przez nieśmiałość, jak Boga kocham!

Chcesz, to cię przeproszę.

W nogi, w ręce, jak chcesz...

ZOSIA

Nie chcę, nie...

ZAREMBA

Bo jakoż cię przekonać?

Wierzysz ty mi?

ZOSIA

Waćpanu może swawola, a mnie łzy i wstyd.

ZAREMBA

Miłuję cię z całej duszy, we dnie i w nocy, na piechotę i konno!

Amen!

ZOSIA

Właśnie słyszałam, że każden żo nierz płochy i niestały.

ZAREMBA

Ra ta ta ta ta!

Nieprawda!

(uderza po szabli)

Żołnierz ze stalą ma do czynienia, więc musi stale wszystko czynić.

Amory żołnierskie też jak stal.

ZOSIA

Waćpan na wszystko znajdziesz odpowiedź, a mnie smutno.

ZAREMBA

Nietylko odpowiedź, ale i sposób...

Smutków ja nie kocham, jeno ciebie — i przeto pótym szukał, pókim nie znalazł.

ZOSIA

Co waćpan zamierzasz?

ZAREMBA

Przyrzeknij mi tylko, że, choćby tu sąd ostateczny nastał, choćby nie wiem co zaszło, ty się nie zlękniesz, nie stracisz serca.

Zaufaj mi!

ZOSIA

Przecie siłą nie będziesz mnie waćpan brał?

ZAREMBA

Nie, nie!

sam ojciec mi cię odda.

ZOSIA

Dlaczego ma oddać?

kiedy?

ZAREMBA

Kiedy?

dziś!

Ale przyrzecz mi, że się nie zlękniesz, nie stracisz serca!

Powtarzam, choćby tu piekło, choćbyś słyszała: Allah!

Allah! — nie bój się!

ZOSIA

Jużem się zlękła, aż mi w głowie szumi.

Co waćpan chcesz uczynić?

ZAREMBA

Wesele chcę uczynić.

Wesele z tobą, Zosiu!

Niech mnie kule biją!

Wiwat pani Zarembina!

Zdrowie moje!

żywot mój!

ZOSIA

Na miłość Boską, nie krzycz waść!

Krewne posłyszą, albo służba.

ZAREMBA

Zamknijże mi buzią gębę, bo krzyknę jak tatar: Allah!

allah!

Marcjanna i Weronika wchodzą ze stoczkami w rękach, które na widok Zaremby upuszczają z przerażenia.

WERONIKA

Sodoma!

MARCJANNA

Gomora!

WERONIKA

Wstyd!

MARCJANNA

Infamja!

WERONIKA

Ratunku!

MARCJANNA

Ratunku!

ZAREMBA

Tak jest!

Ratunku!

Sprawiedliwości!

(zwraca się gniewnie do Zosi)

Waćpanna mnie nie chciałaś!

dobrze!

wzgardziłaś mną, dobrze!

Ale wypędzać mnie, jak psa, z domu — nie masz prawa dlatego tylko, że dziś nie o waćpannę, ale o jedną z tych ślicznych panien przybyłem prosić.

MARCJANNA

Coś waćpan powiedział?

ZAREMBA

Prawdę!

Gdym tu był raz ostatni i gdy mnie, jak cygana, nie jak żołnierza i szlachcica, przyjęto, przysiągłem sobie właśnie z tego domu na złość żonę wziąć i parol sobie dałem, a słowo rycerskie święta rzecz!

WERONIKA

(gniewnie)

I chciałeś brać Zośkę?!

ZAREMBA

Przyznaję!

Tak.

Bielmo na oczach!

Ale skoro mną wzgardziła, wezmę jedną z was, najsłodsze orzeszki, jagódki, śliweczki!

Jedną z was, jakem Zaremba!

WERONIKA I MARCJANNA

A którą?

którą?

ZAREMBA

Którą?

(na stronie)

O, do djaska!

(głośno)

Jakto, którą?

No, namyślę się...

Tę, którą ojciec Cyprjan mi doradzi.

Tak!

Wreszcie tę, która ma dłuższy dech!

Jakto?

Dlaczego?

ZAREMBA

Dlaczego?

Bo za żołnierzem trzeba jeździć..

Spróbujecie?

WERONIKA

Jakże spróbować?

ZAREMBA

Ba!

my żołnierze mamy dobry sposób.

Pociągnie się dobrze powietrza w brzuch i mówi się tak: Jedna wrona bez ogona, druga wrona bez ogona,

trzecia wrona bez ogona.

Im kto więcej wron bez przerwy wyliczy, ten ma dłuższy dech.

(zamyślają się).

ZAREMBA

(wymyka się z Cyprjanem).

WERONIKA

(rzuca się na Zosię)

Bo co szlachcic, to szlachcic!

MARCJANNA

Żołnierz i do tego oficer!

WERONIKA

Nie żaden palestrant, ni pan Oliwjusz, albo Młynik, co to dziś to powie, jutro tamto.

MARCJANNA

Bo u żołnierza słowo święta rzecz.

Hańba mu me dotrzymać.

WERONIKA

Takiego rycerza wypędzić!

MARCJANNA

Tak zacnym szlachcicem pogardzić!

ZOSIA

Nie chcę słuchać niezasłużonych wyrzutów, uciekam.

Weronika i Marcjanna.

WERONIKA

Siostro!

MARCJANNA

Siostro!

WERONIKA

Gdyby tak co do czego... nie zazdrość mi!

MARCJANNA

(gniewnie)

To ty mnie nie zazdrość!

WERONIKA

(z przekąsem)

Jeszcze nie mam czego.

MARCJANNA

Jeszcze cię nie wybrał.

WERONIKA

Kłótnię zaczynasz?

MARCJANNA

To ty, nie ja.

WERONIKA

Dobrze, niech cię usłyszą.

Idą tu z Cyprjanem.

Będzie wiedział, którą brać.

MARCJANNA

Chybaby ślepy był.

Też, Cyprjan, Zaremba.

ZAREMBA

Raczcie nas, waćpanny, zostawić teraz samych, gdyż musimy się naradzić nad wyborem.

WERONIKA

Pójdźmy, siostro!

MARCJANNA

Pójdźmy!

do widzenia waćpanu!

(dyga Zarembie, kokietując)

Do widzenia, panie Cyprjanie!

WERONIKA

(dyga)

Do widzenia!

(dyga przed Cyprianem)

Do widzenia, kochany panie Cyprjanie!

(wychodzą).

Zaremba i Cyprjan.

ZAREMBA

Nad stojącym o milę oddziałem Tatarów i nad lekką chorągwią ma dowództwo pan Wierszuł, który jednak wyjechał na permisję, a komendantem na ten czas uczyni pana Zagłobę.

Owóż Zagłoba, który mi jest przyjacielem, ułożył, iż przebierze się za beja tatarskiego i na czele Tatarów uczyni pozorny najazd na dom Oliwjusza.

CYPRJAN

Oliwjusz osobiście Zagłoby nie zna, jeno ze słyszenia, więc maskarada udać się może.

ZAREMBA

O planie będzie uprzedzony ksiądz proboszcz ale nikt więcej.

Nawet Zosi powiedz waćpan tylko by się nie bała, bo mógłby się w niej dech zaprzeć.

CYPRJAN

Ale w fortel nie trzeba jej wtajemniczać, aby ojciec nie miał później podstawy do odmówienia jej błogosławieństwa.

ZAREMBA

Oczywiście, tak należy postąpić, a teraz bywaj waćpan!

(wybiega).

CYPRJAN

Bywaj!

Cyprjan, Marcjanna.

Weronika.

MARCJANNA I WERONIKA

(aż stracą oddech, Cyprjan w głębi zaczyna się śmiać do rozpuku).

MARCJANNA

(pada na krzesło)

Uff!

WERONIKA

(pada z drugiej strony)

Uff!

już nie mogę!

CYPRJAN

W imię Ojca i Syna!

czy was bies opętał?

Nie wstyd-że waćpannom?

MARCJANNA

Panie Cyprianie!

Ja waćpana zawsze tak poważałam...

WERONIKA

Waćpan jesteś niepospolitego rozumu człowiekiem...

MARCJANNA

Dam mu pas lity po ojcu.

WERONIKA

A Ja spinkę brylantową do żupana, tylko...

MARCJANNA

Waćpanna nie wtrącaj się, kiedy ja mówię...

WERONIKA

Żmija!

MARCJANNA

Jaszczurka!

Ciż i Oliwjusz, za sceną.

OLIWJUSZ

(wrzeszczy)

Zakazałem waćpanu!

Rozbój!

Rabunek... vis armata, raptus puellae... latrocinium!

(wpada na scenę)

Trybuna waści nauczy...

CYPRIAN

Daj waćpan spokój, Zaremby już tu niema...

WERONIKA

Tu o nas chodzi...

MARCJANNA

Nie zamykaj nam losu...

WERONIKA

Kacie!

MARCJANNA

Tyranie!

OLIWJUSZ

(żegna się)

W imię Ojca i Syna!

A to co znów?

Powściekały się baby...

Gdzie Zaremba?

Zosia?

WERONIKA

Waćpan sam dziad, robaczywy grzyb!

CYPRJAN

Co u kroćset!

Dajcie słowo powiedzieć!

Zaremby niema, a te panny są w furji, że Zosia go wypędziła, gdyż przyjechał za żonę pojąć jedną z nich.

OLIWJUSZ

(zdumiony)

Słuchajcie-no!

Albo tu ze mnie kpią, albo wszyscy poszaleli.

Co?

Zosia wypędziła Zarembę?

który...

CYPRJAN

Alboś pan nie kazał?

OLIWJUSZ

Który przyjechał się żenić z jednym z tych grzmotów?

MARCJANNA

Bluźnierco!

WERONIKA

Świętokradco!

CYPRJAN

Gdyś waćpan uczynił mu afront, przysiągł, że na złość weźmie żonę z tego domu — i parol przy świadkach dał, a że Zosia nim wzgardziła, więc musi brać jedną z tych panien.

WERONIKA

(obrażona)

Nie „musi“ tylko „chce“.

MARCJANNA

(spuszcza oczy)

Pragnie... pożąda...

WERONIKA

Jak kania wody...

OLIWJUSZ

A którąż to?

Mnie, mnie, panie bracie!

OLIWJUSZ

(wybuchając śmiechem)

A na miły Bóg!

Toć, żebym sto lat myślał, jak nad Zarembami mam się pomścić, jeszczebym lepszej zemsty nie obmyślił.

WERONIKA

Słusznie masz waćpan węża w herbie, boś wąż.

MARCJANNA

I do tego jadowity.

Dość nam by o męki siedzieć pod waćpanowym dachem.

OLIWJUSZ

A kto was tu trzymał, stare szczypawki?

WERONIKA

A nasz fundusz na prowizji?!

MARCJANNA

Nie siedziałyśmy z własnej woli.

WERONIKA

Lepiej nam by o wybrać jaki stary szlachecki dom, nie dom takiego wykręta, którego ojciec dopiero przez protekcję szlachcicem został.

MARCJANNA

I który, z luterskiego kraju pochodząc, lutra może jeszcze za kołnierzem nosi.

WERONIKA

I który prawa wyuczy się, ale grzeczności, ani polityki kawalerskiej nie.

MARCJANNA

Który zacnego rycerza spostponował.

WERONIKA

Nienawiść i pogardę stanu rycerskiego na się ściągnął.

MARCJANNA

I zemstę żołnierzy.

OLIWJUSZ

Cicho, stare pytle, bo będzie źle...!

Cóż to?

rokosz?

CYPRJAN

Pozwól waćpan!

Wolno było waćpanu Zarembę chcieć albo nie chcieć, aleś istotnie źle zrobił, żeś go — a w nim cały stan żołnierski — spostponował.

Czasy idą niespokojne i łatwo się może zdarzyć, że będziemy potrzebowali obrony.

OLIWJUSZ

Czyś waść rozum stracił?

O wa!

Zaremba nie hetman.

Pojadę, poznam się z panem Zagłobą, który o dwie mile z wolentarzami stoi, postawię mu gąsior, dwa, trzy — i będę miał obronę, jakiej zechcę.

CYPRJAN

Anuż on przyjaciel, albo krewny Zaremby?

A czasy idą złe.

OLIWJUSZ

Jakie czasy?

co za czasy?

Nie strasz próżno, bo się nie zlęknę.

Jakie czasy?

CYPRJAN

W Czemiernikach na jarmarku mówili, że się na coś niedobrego zanosi.

Dziś wieczór widziałem też jakąś łunę.

Lepiej było żyć w dobrej komitywie z żołnierzami.

WERONIKA

A waćpana córka wypędziła pana Zarembę.

MARCJANNA

Takiego kawalera!

OLIWJUSZ

Tego jej nie kazałem!

WERONIKA

Kazałeś!

OLIWJUSZ

Nie kazałem.

W niczem miary nie zna ta dziewka...

Bodaj ją!

Kazałem odprawić, ale grzecznie...

Zośka!

Zośka!

Dam ja tej owcy!

Ciż i Zosia, wpada.

ZOSIA

Jestem, tatusiu!

Nie śpię.

OLIWJUSZ

Kto ci kazał pana Zarembę, jak psa, wyganiać?

ZOSIA

Tatusiu, ja przecież pana Zaremby... nie chciałam...

OLIWJUSZ

Nie chciałaś, to twoja sprawa.

Inna rzecz odmowa, inna grubianitas!

Nie dla ciebie — mówią przyjechał.

Ty, kukło!

ZOSIA

Tatusiu!

Ja pana Zarembę...

OLIWJUSZ

Milczeć!

Co to, na Boga!?

Ciż i Zaremba, wpada.

ZAREMBA

(woła)

Ludzie, ratujcie się!

Śmierć nad wami!

WSZYSCY

Rany boskie!

co się stało!?

ZAREMBA

Tchu!

tchu!

Tatarów litewskich pobuntował bej, z Krymu nasłany.

Biją, palą, ścinają...

Ratujcie się!

Zaprzęgać!

zaprzęgać!

Matko Najświętsza!

Ratuj nas!

ZAREMBA

Z Tatarami nie przelewki!

Pan Zagłoba miał się cofnąć przed przemocą.

OLIWJUSZ

(do okna)

Zaprzęgać!

Zaprzęgać!

Zginęliśmy.

A co to za bej?

ZAREMBA

Piętnaście lat u nas w niewoli siedział, teraz zemsty szuka.

CYPRJAN

A po polsku mówi?

ZAREMBA

Jako i my.

Przecież piętnaście lat siedział u nas w niewoli!

Straszny człowiek!

OLIWJUSZ

Zginęliśmy!

ZAREMBA

Mam ci ja piętnaście ludzi pod lasem, skoczę wam z pomocą.

Zginę, to zginę, ale razem z wami!

(wybiega).

OLIWJUSZ

(woła za nim)

Ratuj, zbawco!

ratuj!

(słychać krzyki i strzały)

Konia!

konia!

(ogólny popłoch i bieganina).

CYRRJAN

(przy oknie)

Niestety!

za późno!

Dom otoczony!

OLIWJUSZ

(zagląda w komin)

Możeby tędy szukać ratunku!

(zęby mu dzwonią, jak w febrze)

O Jezu mi-ło-sier-ny!

O Jezu!

Tłum Tatarów wpada wśród ognia, strzałów, trąb i krzyków.

Allah!

Allah!

(na ich czele przy pochodniach Łykaj-bej, czyli Zagłoba)

ZAGŁOBA

Allah!

Bismillah!

Ciemno tu!

Żagwi!

Domu ni zabudowań nie palić!

Chcę mieć dach nad głową, dla mnie i dla was.

Ludzi powiązać, a jutro tak...

(przeciąga palcem po gardle)

Aha, są i niewiasty!

(siada na sofie po turecku)

Doskonale!

Ale z niemi później.

Podobno pan tego domu jest bogaczem.

Ślicznie!

Jeśli dobrowolnie odda wszystkie bogactwa, zwyczajną śmiercią umrze, każę go zastrzelić z łuków — jeśli nie, to skórę z niego żywcem zedrzeć, a potem chr-krr, na pal...

OLIWJUSZ

(jęcząc płaczliwie)

Chanie miłosierny!

ŁYKAJ-BEJ

Co?

nie wiesz, że chan jest stryjecznym bratem księżyca, a ja tylko bejem?

Huku, puku, szyku, bzdyku, szurum, burum!

Pobluźnił!

Na pal z nim!

Allah, Bismillah!

Pokażcie tu kobiety!

(Tatarzy przyprowadzają ciotki i Zosię).

ŁYKAJ-BEJ

(głaszcząc piersi)

Hm-mniam... niam... niam!

Ta będzie dla mnie!

(do uszka jej)

Nic się nie bój!

ZOSIA

Co to?

dla Boga!

ŁYKAJ-BEJ

Tsst!

A te dwie dla chana, dla chana!

Pójdziecie do haremu, turkaweczki — i zaznacie rozkoszy, jakich tylko huryski w raju doznają.

WERONIKA

(płaczliwie)

Siostro, słyszysz?

MARCJANNA

Dziej się wola Boża!

(usuwają się)

(słychać hałas, wchodzi Tatar).

TATAR

Efendi, nasi ludzie schwycili na plebanji księdza wraz z piętnastu żołnierzami i rycerzem.

ŁYKAJ-BEJ

Sprowadzić go tutaj!

TATAR

A z ludźmi i księdzem co zrobić?

ŁYKAJ-BEJ

Księdza zamknąć w kaplicy, a ludzi w łyka!

TATAR

Stanie się według twego rozkazu, wielki beju!

(wychodzi).

Ciż i Zaremba, wprowadzony.

ŁYKAJ-BEJ

Na rany Boskie, toż to Zaremba!

OLIWJUSZ

(do Cyprjana)

Jakto?

Tatar mówi na rany Boskie?

CYPRJAN

Bo wśród naszych przez piętnaście lat w niewoli był, to się nauczył.

ŁYRAJ-BEJ

(otwiera ramiona)

Zaremba!

mój pobratymiec!

Hej!

Ktoby tknął tego oficera, każę mu głowę uciąć, a potem huku, puku, szurum, burum, na czworakach chodzić.

Jakem Zag..., jakem Łykaj-bej, chciałem powiedzieć.

Wiedzcie, że on mi życie pod Kamieńcem ocalił, a potem my wodę leli na szable i pobratymstwo sobie przysięgali.

Święty on dla mnie i wszystko, co jest jego...

Szelmą jestem, jeślim zełgał.

Pomnisz, Zaremba?

ZAREMBA

Jakżebym miał zapomnieć, Łykaj-beju...

ŁYKAJ-BEJ

Tak, my wodę na szable leli, ale to połowa ślubu, który, żeby całkiem dopełnić, trzeba wino lać...

Chcesz li zbratać się ze raną doreszty, Zaremba?

Chcę, zacny Łykaj-beju!

ŁYKAJ-BEJ

Wina!

OLIWJUSZ

Tatar chce wina?

toć to muzułmanom nie wolno.

CYPRJAN

Bo w niewoli by u nas.

Dawaj mu waćpan wina, byle dobrego.

Może się udobrucha.

OLIWJUSZ

Wina czem prędzej, wina z piwnicy!

a najlepszego!

ŁYKAJ-BEJ

Zaremba, wolnyś jest!

Łykaj-bej jedną gębę ma i jedno słowo.

A jeśli twoja żona wpadnie mi kiedy w ręce, Allah — i ona będzie wolna, a jeśli twój ojciec, albo teść, — Bismillah — i on będzie wolny!

i twoja czeladź i twoja majętność!

Łykaj=bej jedną ma gębę i jedno słowo!

OLIWJUSZ

(do Zaremby)

Ratuj nas!

Dzięki ci, Łykaj-beju!

To uczyńże mi łaskę i daruj życie wszystkim w tym domu.

ŁYKAJ-BEJ

Alboż to twoi krewni?

ZAREMBA

Krewni — nie!

ŁYKAJ-BEJ

Bismillah!

Albo może chciałeś jedną z tych niewiast za żonę brać?

ZAREMBA

Tak, chciałem, ale...

ŁYKAJ-BEJ

Czegóż milczysz, Zaremba?

Co?

Może cię nie chcieli?

Jakem Łykaj-bej, jabym ich, huku, puku, szyku, bzdyku, szurum, burum, hrr!

krr!

No, mówże, którą chciałeś?

MARCJANNA, WERONIKA

Jedna wrona, bez ogona i t. d.

ŁYKAJ-BEJ

Co to jest?

CYPRJAN

Wybacz, beju, te biedne niewiasty widocznie ze strachu dostały pomieszania.

ŁYKAJ-BEJ

(śmieje się)

Myślałem, że ja tu będę krotochwili powodem, a nie, że sam pękać będę ze śmiechu.

(przynoszą butelki z winem i kielichy).

ŁYKAJ-BEJ

Dawaj je sam!

hm, grzecznie wyglądają.

(nalewa i pije)

Dobre.

(znów pije)

Doskonałe.

To będzie z roku...

Daj-no jeszcze, bo nie mogę dokładnie poznać, z którego roku...

(pije)

Wyborne!

A ty, Zaremba, nie pijesz?

To człowiekowi serca dodaje.

(pije)

A możeby wam tak całkiem życie darować?

OLIWJUSZ

Dobroczyńco!

zbawco!

Może jeszcze wina?

ŁYKAJ-BEJ

Zaraz!

zaraz!

Tak bez niczego to nie można.

Trzeba okazji, żeby tak chrzciny, albo wesele, tak, tak Takie wino wyborne na wesele.

(pije, nuci)

Jagusiu, Marysiu!

wina mi lej!

Dębniaczek, zieleniak — dobry olej!

Dowcipu dodaje i afekta płodzi,

Chcesz dziewce wpaść w oko, wypijże dobrodziej!

Szczera to prawda!

jakem Łykaj-bej!

Wielcy to u nas familjanci Łykaje, ale i u was, myślę, takich nie brak.

Dyspensę mam, tylko, że to już lata człeku idą...

Ale przy płci nadobnej wolę się nie zdradzać!

tem bardziej, że jak widzę taką rzepę, jak ta panna, albo ta druga, to jeszcze człeku ślinka idzie!

Chodźcie no tu, ulęgałeczki!

(Marcjanna i Weronika podchodzą).

ZAGŁOBA

(szepce im do ucha).

WERONIKA

Fe, co znowu?

Nie chcę słyszeć.

MARCJANNA

A waćpan co sobie myślisz?

Skoro mamy iść za chana, to wiedz, z kim mówisz.

ŁYKAJ-BEJ

(gniewnie)

Huku, puku, szyku!

bzdyku!

A weźcie te czupiradła!

(Marcjanna i Weronika wychodzą)

Hm!

muszę winem gniew zagasić!

(pije)

Zaremba!

chodź, niech cię uściskam.

Tyś szczęśliwy, bo młody.

A fortunę jakową masz?

ZAREMBA

Nie.

ŁYKAJ-BEJ

No, to nietylko cię uściskam, ale ci się i pokłonię, bom ja turecki poddany, a ty... turecki święty.

ZAREMBA

Tak ci jest.

ŁYKAJ-BEJ

To się ożeń...

Bierz jakową gładyszkę, ale z wianem.

(spogląda na Zosię)

Patrz, to ci malina.

Bierz ją.

ZAREMBA

Chciałem... ale...

OLIWJUSZ

(dygocąc, do Zaremby)

Bój się Boga!

nie gub mnie...!

ŁYKAJ-BEJ

(groźnie)

Co?

co?

Może cię nie chciała?

OLIWJUSZ

(do Zosi)

Zośka, nie gub mnie!

ZAREMBA

(z wahaniem)

I to nie...

ŁYKAJ-BEJ

Więc możeś ty nie mógł pokochać?

ZAREMBA

Ja?

Jabym za nią w piekło!

ŁYKAJ-BEJ

Więc co u djabła?

A może ten stary dziad dać ci jej nie chce?

OLIWJUSZ

Nieprawda... nie... to nie ja!

ZAREMBA

Przecież nie kto inny!

ŁYKAJ-BEJ

On!

Wina!

niech gniew zaleję, bo go tu zaraz uduszę.

Ha!

płomień ze mnie buchnie!

Noża, jatagana, powrozów, łuku, strzał, topora, ognia, żelaza, wina!!!

OLIWJUSZ

Nie!

nie!

nieprawda!

Wielki wezyrze, to nie ja!

ZAGŁOBA

Tureckiemu świętemu ubliżył, przeciw wierze pobluźnił.

Noża, jatagana, łyka, ognia, siarki!

Huku, puku, szyku, bzdyku!

dawaj wina!

OLIWJUSZ

Nieprawda!

na potęgi niebieskie!

Panie Zaremba, Zosiu!

Chciałem stałości waszej wypróbować!

To było dla próby, nic, tylko dla próby!

Ja dla waćpana...

Zosia... przemówże za ojcem!

ZOSIA

Panie Zaremba, ja się czegoś domyślam...

Ale nie męczcie ojca, bo nie wytrzymam.

ŁYKAJ-BEJ

(wychyli jednym haustem kielich świeżego wina)

No, przecież płomień zalałem.

Słuchaj-no, Zaremba.

I ja niegdyś w Krymie kochałem się w jednej królewnie murzyńskiej, ale gdy ojciec jej kazał mi ją po drzewach gonić, tego nie chciałem uczynić, bom też nie żadna małpa, jeno szlach... te, jeno bej, z godnej familji Łykajów.

Nie, bracie, skoro ci jej nie chcą dać, toć ich błagać nie będziesz.

OLIWJUSZ

Cóż robić, oto rycerz!

Panie beju!

Łaskawco, dobrodzieju, nie namawiajcie go, aby mi dziecko pokrzywdził.

Ona go miłuje i on ją...

Pomrą z żałości.

Nie odmawiajcie!

Bądźcie im swatem... połączcie ich...

ŁYKAJ-BEJ

Naprawdę się tak miłujecie?...

Allah!

Bismillah!

Niechże wam idzie na zdrowie...

OLIWJUSZ

Tak!

tak!

na zdrowie!

Wina, lepszego, niż to!

Weselnego!

ŁYKAJ-BEJ

Jeszcze lepszego!?

Weselnego!

Ha!

jakem Łykaj-bej mięknę, mięknę...

Skoro się miłują...

Ale sam-że waść o to prosisz, sam sobie życzysz?...

OLIWJUSZ

Ja sam chcę, parol szlachecki, ja sam proszę, błagam...

Błogosławię!

ŁYKAJ-BEJ

Skoro tak...

Ale waszmościów biorę na świadki, że to nie żaden przymus...

Przyjechaliśmy ot, tak sobie kuligiem...

OLIWJUSZ

Poco zwlekać?

Ksiądz jest właśnie w kaplicy...

Boskie zmiłowanie, że jest ksiądz!...

ŁYKAJ-BEJ

Zaremba, cóż ty na to?

(Zaremba z Zosią klękają).

ZOSIA

Pobłogosławcie, ojcze!

OLIWJUSZ

Z duszy, z serca, błogosławię wam, dziateczki moje.

No, prędzej, do kaplicy, do kaplicy!

(wszyscy wychodzą)

A przygotować tu wszystko na nasze przyjęcie...

(wychodzi również)

(słychać w kaplicy głos organów).

Marcjanna i Weronika wchodzą.

WERONIKA

Siostro, słyszysz?

Słyszę.

WERONIKA

Co to takiego?

TATAR

To pan Cyprjan przygrywa do ślubu Zosi i Zarembie.

MARCJANNA

Co?

Zosia z Zarembą?

Siostro, słyszysz!

WERONIKA

Pewno ten Tatar wymusi na ojcu zezwolenie.

MARCJANNA

Biedna Zosia!

bo ona go nie chciała!...

WERONIKA

Ani on jej...

Jedną z nas chciał zaślubić.

Ach!

MARCJANNA

Teraz już wszystko przepadło.

WERONIKA

ozostał nam tylko harem.

MARCJANNA

I codzienna męka...

WERONIKA

Codzienna?

Skąd wiesz?

MARCJANNA

Ach...

Ale usuńmy się, bo wracają.

(Wchodzą wszyscy).

OLIWJUSZ

(zaciera ręce)

Najlepiej się stało!...

Najlepiej!

z duszy, serca dziękuję wam, mości Łykaj-beju.

ŁYKAJ-BEJ

Ej!

taki ja Łykaj-bej, jak i ty Łykaj, bośmy już obaj Łykali i jeszcze będziemy.

OLIWJUSZ

Jakto?

ŁYKAJ-BEJ

Tak to, że kulig skończy się weselem.

Poznaj mnie i moje fortele.

Zagłoba sum!

OLIWJUSZ

Co?

Kulig?

Wesele?

Pan Zagłoba?...

ŁYKAJ-BEJ

Któren nie takich, jak waść, wywodzi w pole.

OLIWJUSZ

(chwyta się za głowę)

Violentia!

Raptus puellae!

Simulatio!

Gwałt!

Kryminał!

Odpowiesz waść za to przed trybunałem!

ZOSIA

(błagając)

Ojcze!

OLIWJUSZ

I ty, wyrodna, w zmowie przeciw mnie!

Bodaj was zabito!

Ślub unieważnię, napiszę do konsystorza i wszystkich przed trybunał!

ŁYKAJ-BEJ

Trybunał!

Jeśli nie rozumiesz, żeś przegrał, toś taki prawnik, jak rycerz.

A to ci nie wstyd będzie wyznać, że cię na dudka wystrychnięto?

Stchórzyłeś, jak zając wśród ogarów, jakże to?

Będziesz własną hańbę publikował?

OLIWJUSZ

(zgnębiony)

Co robić?

co robić?

ZAGŁOBA

Niema rady!

Ale ja waści co innego powiem...

Kiep ten, co żołnierza w rodzie nie ma.

Chwalebniej krwią służyć Rzeczypospolitej, niż gębą pieniaczą.

Zaremba żołnierz, jak osa, pomyśl, żali nieprześpieczniej ci będzie za plecami takiego zięcia.

Przyjdzie starość, przyjdzie niedołęstwo, kto cię od przygody uchroni?...

No... rozczulże się waść!

Czy nie miałbyś pragnąć szczęścia własnego dziecka i dobrej szabli pod dachem?...

Czyż nie chciałbyś mieć wnuków?...

Pobłogosław im, nie z musu, jeno z serca.

Oto klękają przed tobą dzieci — nie wzruszyszże się, hm?

mrugasz, dobry znak!

WERONIKA

Nie wzruszaj się waćpan!

MARCJANNA

Zadrwiono z waćpana!

WERONIKA

(z pogardą)

Kto?

kto?

Taki Zaremba, taki golec!

ŁYKAJ-BEJ

Co, Zaremba golec?

Ma dobra na księżycu, a i ja mu zaraz zapiszę swoją majętność — w Arabji, tam, gdzie pieprz rośnie.

Szelmą jestem, jeśli tam pieprz nie rośnie!

OLIWJUSZ

(zaczyna się śmiać).

WERONIKA

(ciągnie go za rękaw)

Nie wzruszaj się waćpan!

OLIWJUSZ

Milczcie, stare szczypawki!

Właśnie, że się wzruszam...

Błogosławię wam, dzieci.

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti.

ZAGŁOBA

Amen!

(otwiera ramiona i ściska Oliwjusza)

Niech żyje Oliwjusz!

A huknąć mi na wiwat samopałów — i niech żyją państwo młodzi!

KONIEC SZTUKI.

Komedję tę, która w całości ukazuje się tutaj po raz pierwszy, wystawiono na scenie Teatru Wielkiego w Warszawie w dzień jubileuszu Sienkiewicza, 22 grudnia roku 1900.


text:
←Tom II Rozdział dwunasty Faraon

Tom II

Rozdział trzynasty

Bolesław Prus Tom II Rozdział czternasty→

- Nasi mądrzy i wielcy - mówiła Ramzesowi - przebaczą mi zdradę.

Ale pospólstwo będzie wzywać pomsty bogów na moją głowę, a ty, panie, wiesz, że bogowie mają długie ręce...

- Oby ich nie stracili, gdy wsuną je pod mój dach! - odparł książę.

Nie nalegał jednak, mając w tym czasie uwagę bardzo zajętą.

- Powiedz też - ciągnął Ramzes - panu naszemu, który nas obdarza życiem, iż cała szlachta i wojsko egipskie burzy się na samą wieść, że Asyryjczycy mogliby zagarnąć Fenicję.

Przecie Fenicja to port Egiptu, a Fenicjanie - najlepsi majtkowie naszej floty.

Kama, kapłanka Astoreth, została porwana, gdzieś uprowadzona i - przepadła jak ziarno piasku w pustyni!...

Niesłychany ten wypadek zdarzył się w następnych warunkach.

- Nareszcie!... - zawołał oddając jej złotą puszkę.

- Masz wszystko, czego chciałaś!

Fenicjanka była rozgorączkowana; płonęły jej oczy.

Porwała puszkę i obejrzawszy ją rzuciła na podłogę.

- Myślisz, że ona jest złota?... - rzekła.

- Oddam mój naszyjnik, że ta puszka jest miedziana i tylko pokryta z dwu stron cienkimi blaszkami...

- Także mnie witasz?... - spytał ździwiony książę.

- Bo znam moich braci - odparła.

- Oni fałszują nie tylko złoto, ale rubiny i szafiry...

- Kobieto... - przerwał następca - ależ w tej puszce jest twoje bezpieczeństwo...

- Co mi tam bezpieczeństwo!... - odparła.

- Nudzę się i boję...

Siedzę tu już cztery dni jak w więzieniu...

- Brakuje ci czego?...

- Brakuje mi światła... oddechu... śmiechów, śpiewów, ludzi...

O mściwa bogini, jakże mnie ciężko karzesz!...

- Daj mi dowód, a pałac będzie twoim...

Nie, to fałsz!... - mówił książę.

- Sara nie dopuściłaby się takiej zbrodni...

Mój pierworodny syn...

- Izaak!...

Izaak!... - krzyczała Kama.

- Idź do niej i przekonaj się...

Mimo późnego wieczoru czuwano tam.

Sara własnymi rękoma prała pieluszki syna, a jej służba skracała sobie czas jedzeniem, piciem i muzyką.

Kiedy Ramzes blady ze wzruszenia stanął na progu, Sara krzyknęła, lecz wnet uspokoiła się.

- Bądź pozdrowiony, panie - rzekła ocierając zmoczone ręce i chyląc mu się do nóg.

- Saro, jak na imię twemu synowi?... - spytał.

Przerażona schwyciła się za głowę.

- Jak na imię twemu synowi?... - powtórzył.

- Wszak wiesz, panie, że Seti... - odparła ledwie słyszalnym głosem.

- Spojrzyj mi w oczy...

- O Jehowo!... - szepnęła Sara.

- Widzisz, że kłamiesz.

A teraz ja ci powiem: mój syn, syn następcy egipskiego tronu, nazywa się Izaak... i jest Żydem... podłym Żydem...

- Boże!...

Boże!...

Miłosierdzia!... - zawołała rzucając się do nóg księciu.

Ramzes ani przez chwilę nie podniósł głosu, tylko twarz jego była szara.

- Ostrzegano mnie - mówił - abym nie brał do mego domu Żydówki...

Moje wnętrzności skręcały się, kiedy widziałem folwark napełniony Żydami...

Alem powściągnął odrazę, bom tobie ufał.

I ty, wraz z twymi Żydami, ukradłaś mi syna, złodziejko dzieci...

- Kapłani rozkazali, ażeby został Żydem... - szepnęła Sara szlochając u nóg księcia.

- Kapłani?...

Jacy?...

- Cóż Żydówka? - zapytał książę.

- Stosownie do rozkazu waszej dostojności umyła nogi swej nowej pani - odparł urzędnik.

- Czy była krnąbrną?

- Obyś żył wiecznie, władco nasz! - odparł rządca i szybko pobiegł spełnić rozkazy namiestnika.

Cała bowiem służba lubiła Sarę, a w ciągu paru godzin miała sposobność znienawidzić gniewną i wrzaskliwą Kamę.

góra strony


text:
chcieć, chcę, chciał, chcenie, zachcianka, chciwy, odechcieć się, zachciało mu się.

Języki zachodnie (czeski, łużycki, załabski: cę, ‘chcę’, tiech = chciech, ‘chciałem’) używają tego czasownika wyłącznie z półgłoską między ch a t; tak i na Bałkanie, szczególniej w urabianiu czasu przyszłego: bułg. szte ostana, ‘zostanę’, serbskie će; jest i w cerkiewnem: chŭsztą, wyjątkowo w ruskiem po narzeczach (małoruskie chtity).

Ten sam pień w formie z o, rus.

chotiet', choczu, cerk. chotěti, chosztą, serb. choću, słowień.

choczem.

Slady tego o i u nas istnieją aż do 16. w.: chociał, w kazaniach świętokrzyskich, »choceszli mą łaskę mieć«, w najdawniejszem Dziesięciorgu rymowanem (z 14. wieku) ; do dziś ocalało w przysłówku choć, chociaż (dawniej chociai; tak samo rus.

chotia, choť, gdy małoruskiemu chocz, chocz ne chocz, ‘czy chcesz, czy nie chcesz’, narzeczowo nasze choc odpowiada), por. czeskie chotie, ‘chcący’; prasłowiańskie chot', ‘kochanek’, ocalało u Czechów jako nazwa ‘oblubieńców’ i ‘małżonków’.

Jest to litew.

ketēti, ‘zamierzać, chcieć’, z pierwotnego sket-.

P. chęć i chuć.


text:
Aelnothus, zakon.

kantuaryjski, w Anglji urodzony, potém przez 24 lat w Danji przebywał.

Opisał leoninami żywot i męczeństwo św. Kanuta, króla duńskiego, ok. r. 1105, dedykując je bratu Kanuta Mikołajowi: De vita et passione S. Canuti regis Daniae, ed.

Har.

Huitfeld.

Hafniae 1602 i razem z Kry.

Piotra Passio S. Caroli, wydał J. Meursius osobno, Hafniae 1631 i przy Historiae Danicae ll.

3, Sorae.

1631 i Hafniae 1657 powtórzyli Bollandysci w Acta SS.

10 Julii.

X. W. K.


corpora: CEN

text:
Centrum motoryzacji zmienia swoje położenie.

Na miejscu Ameryki pojawią się Chiny.

Powodem jest upadłość Generals Motors i Chryslera.

Koniec historycznego GM to największa porażka Ameryki.

Lecz ikona amerykańskiego przemysłu nie zniknie na dobre.

Ma szansę odrodzić się przy pomocy głębokiej reorganizacji spółki.

Dzięki pomocy rządu GM może wyjść na prostą.

Póki co jeden z większych koncernów - Toyota już zastanawia się nad kupnem fabryk GM.

W obce ręce ma zostać oddany również Chrysler.

Dzięki upadkowi giganta w tym roku z Chin wyjedzie więcej aut niż produkuje się w USA czy Japonii.

Liczba wyprodukowanych samochodów sięgnie ponad 10 mln.


text:
9.

Barszcz czysty.

Dobroć barszczu zależy głównie na świeżym kwasie burakowym.

I tak: chcąc miéć dobry kwas domowy, bierze się pewna ilość ćwikłowych buraków, płócze, obiera najstaranniéj, większe przekrawa na połowę, kładzie w dzieżkę, lub garnek gliniany duży i nalewa przegotowaną, ostudzoną zaledwie wolną, miękką wodą.

Postawić to w ciepłém miejscu, naprzykład w kuchni, a za cztery, pięć lub najdaléj sześć dni, barszcz będzie zdatny do użycia, wtedy należy go zaraz wynieść do piwnicy, żeby daléj nie fermentował i dłużéj w zimnie zachował swą świeżość.

Chcąc więc miéć dobry barszcz, należy wstawić kilka funtów mięsa wołowego najlepiéj z kością ze szpikiem, lub jeżeli tego dnia jest pieczeń, zrazy, czy t.

p., te wszelkie kości i kawały, które się na nic nie zdadzą, tak jak na rosół, w małej ilości wody.

Odebrać rosół jak zwyczajnie; wziąść osobno różnych jarzyn: buraczków, marchwi, galarepy, selery, pietruszki, cébuli, uszatkować drobno, posypać cukrem, a gdy sos puszczą, wrzucić w gotujący się rosół, włożyć także jeden grzyb suszony i cebulę całą, a gdy się rosół wygotuje, nie długo przed wydaniem dobrać go, czyli dolać kwasem burakowym, z którym raz tylko jeden powinien się zagotować, bo gdy się długo z barszczem gotuje wtedy robi się cierpki.

Podając na stół, przecedzić czysto przez sitko do wazy, żeby jarzynki zostały w garnku.

Można także razem z mięsem gotować nieco wieprzowiny świeżéj, lub wędliny, którą wraz z mięsem i kośćmi ze szpikiem podaje się w wazie.

Barszcz taki w czasie gotowania traci czasem kolor, nadaje mu się go następnym sposobem:

Utrzeć ćwikłowy burak, włożyć w sitko i przez to sitko lać barszcz w wazę, osobno zaś upiec lub ugotować parę buraków ćwikłowych, połowę uszatkować, wrzucić na wydaniu do wazy, a połowę nalać barszczem niech postoi z godzinę na ciepłém miejscu nie gotując się, co mu dodaje słodyczy.

Wiele osób kładzie do takiego barszczu nieco drobno usiekanego szczypiorku lub kopru.

Jeżeli taki barszcz ma być bardzo elegancki, daje go się zupełnie czysty bez niczego, w filiżankach lub na talerzach, a wtedy wpuszcza się ostrożnie po dwa jajka w koszulkach na każdy talerz: zwyczajnie zaś barszcz taki podaje się z uszkami z mięsa wołowego, albo z kiełbasą gotowaną, pokrajaną w plasterki.


text:
CZĘŚĆ V.

PRZEPISY DOTYCZĄCE WOJSKA,

MARYNARKI I LOTNICTWA.

Aby umożliwić przygotowanie (préparation - initiation) ogólnego ograniczenia zbrojeń wszystkich narodów, Niemcy zobowiązują się przestrzegać ściśle następujących przepisów, dotyczących wojska, marynarki i lotnictwa.

PRZEPISY DOTYCZĄCE WOJSKA.

LICZEBNOŚĆ I KADRY ARMJI NIEMIECKIEJ.

ARTYKUŁ 159.

Niemieckie siły zbrojne zostaną zdemobilizowane i zredukowane, jak to poniżej ustalono.

ARTYKUŁ 160.

1.

Najpóźniej od 31 marca 1920 r. armja niemiecka nie powinna liczyć więcej, niż siedem dywizji piechoty i trzy dywizje kawalerji.

Od tej chwili ogólny skład liczebny armji Państw, tworzących Niemcy, nie powinien przekraczać stu tysięcy ludzi łącznie z oficerami i zakładami.

Armja służyć będzie jedynie do utrzymania porządku wewnątrz kraju i pilnowanie (police-control) granic.

Ogólna liczba oficerów, z personelem sztabów włącznie, bez względu na ich skład, nie może przewyższać czterech tysięcy.

2.

Dywizje oraz sztaby korpusów armji będą utworzone zgodnie z tablicą Nr. 1, dołączoną do niniejszego Działu.

Ilość i skład liczebny jednostek piechoty, artylerji, inżynierji, służby i wojsk technicznych, przewidziane w pomienionej tablicy, stanowią maxima, które nie powinny być przekraczane.

Poniżej wymienione jednostki mogą mieć swój własny zakład:

Pułk piechoty;

Pułk kawalerji;

Pułk artylerji polowej;

Bataljon inżynierji.

3.

Dywizje mogą posiadać tylko dwa Sztaby Korpusów armji.

Utrzymywanie lub formowanie sił zbrojnych, inaczej ugrupowanych, lub innych organów dowództwa lub przygotowania do wojny jest zabronione.

Główny Sztab niemiecki i wszelkie temu podobne formacje będą rozwiązane i nie będą mogły być przywrócone pod żadną formą.

Personel oficerów, lub utożsamionych w stopniach, w Ministerjach Wojny różnych Państw Niemiec oraz w przydzielonych do nich zarządach, nie powinien przewyższać trzystu oficerów, włączonych do maksymalnego składu liczebnego czterech tysięcy, przewidzianego w niniejszym artykule punkcie 1, ustępie 3.

ARTYKUŁ 161.

W służbie administracji wojennej, posiadającej personel cywilny nie zaliczony do składu liczebnego przewidzianego w niniejszych postanowieniach, personel ten zostanie zredukowany w każdej kategorji do 1/10 liczby przewidzianej w budżecie 1913 r.

ARTYKUŁ 162.

Liczba pracowników i urzędników Państw niemieckich, takich jak celnicy, strażnicy leśni, strażnicy nadbrzeżni, nie powinna przewyższać liczby pracowników i urzędników, zatrudnionych w ten sposób w roku 1913.

Liczba żandarmów, pracowników lub urzędników miejscowej lub miejskiej policji może być powiększana jedynie w stosunku, odpowiadającym przyrostowi ludności od roku 1913 w miejscowościach i miastach, które się nimi posługują.

Pracowników oraz urzędników nie będzie można zbierać dla uczestniczenia w ćwiczeniach wojskowych.

ARTYKUŁ 163.

Redukcja sił wojskowych Niemiec, uchwalona w artykule 160, będzie mogła być stopniowo uskutecznioną w sposób następujący:

W ciągu trzech miesięcy od chwili, gdy niniejszy Traktat uzyska moc obowiązującą, całkowita liczebność będzie musiała być sprowadzona do 200.000 ludzi, zaś liczba jednostek nie powinna przekraczać podwójnej liczby, przewidzianej w artykule 160.

Po upływie tego terminu, oraz w końcu każdego następnego okresu trzymiesięcznego, konferencja wojskowych ekspertów Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych ustali na następny okres trzymiesięczny, jakie mają być dokonane redukcje, przyczem najpóźniej 31 marca 1920 r. całkowita liczebność sił niemieckich nie będzie przekraczała maximum 100.000 ludzi, przewidzianych w artykule 160.

Przy tej stopniowej redukcji należy utrzymać ten sam stosunek między liczbą żołnierzy i oficerów oraz liczbą jednostek różnych kategorji, jaki jest przewidziany w powyższym artykule.

UZBROJENIE AMUNICJA I MATERJAŁ.

ARTYKUŁ 164.

Do czasu, kiedy Niemcy będą mogły być dopuszczone jako Członek do Związku Narodów, armja niemiecka nie powinna posiadać uzbrojenia, przewyższającego liczby, ustalonej w tablicy Nr.

II, dołączonej do niniejszego Działu, z wyjątkiem warunkowego uzupełnienia, które może dosięgnąć maximum jednej dwudziestej piątej części dla broni palnej i jednej pięćdziesiątej dla armat, a które będzie wyłącznie przeznaczone dla ewentualnego niezbędnego zastąpienia.

Niemcy oświadczają, że już obecnie zobowiązują się za czas, kiedy zostaną dopuszczone jako Członek do Związku Narodów, że rozmiary uzbrojenia ustalone we wspomnianej tablicy nie zostaną przekroczone, oraz że będą podlegały modyfikacji przez Radę Związku, której decyzje w tym względzie Niemcy zobowiązują się ściśle przestrzegać.

ARTYKUŁ 165.

Maksymalna liczba dział, mitraljez, miotaczy min i karabinów, zarówno jak zapas amunicji i wyekwipowania, jakie Niemcy są upoważnione zatrzymać przez okres czasu, który upłynie pomiędzy chwilą uzyskania przez niniejszy Traktat mocy obowiązującej a datą 31 marca 1920, podaną w artykule 160, przedstawiać będzie ten sam stosunek do maximum zapasów, dozwolonych i ustalonych w tablicy Nr.

III, dołączonej do niniejszego Działu, jaki względem maximum sił, dozwolonych przez artykuł 160, będą przedstawiały siły armji niemieckiej, w miarę jej redukcji, przewidzianej w art. 163.

ARTYKUŁ 166.

W dniu 31 marca 1920 r. zapasy amunicji, któremi armja niemiecka będzie mogła rozporządzać, nie powinny przewyższać liczb, ustanowionych w tablicy Nr.

III, dołączonej do niniejszego Działu.

W tym samym terminie Rząd niemiecki powinien złożyć te zapasy w miejscach, o których zawiadomi Rządy Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych.

Niewolno mu tworzyć żadnych innych zapasów, składów lub rezerw amunicji.

ARTYKUŁ 167.

Liczba i wagomiar armat, stawiących w momencie uprawomocnienia się niniejszego Traktatu uzbrojenie pozycji obronnych (ouvrage fortifiés), twierdz (forteresses) i fortyfikacji (places fortes), lądowych i morskich, do których zachowania Niemcy będą upoważnione, winny być zakomunikowane natychmiast przez Rząd niemiecki Rządom Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych — stanowić będą maxima, które nie będą mogły być przekroczone.

W ciągu dwu miesięcy od chwili uprawomocnienia się niniejszego Traktatu maksymalne zaopatrzenie w amunicję rzeczonych armat będzie jednolicie zredukowane i utrzymane w mierze tysiąca pięciuset strzałów na działo dla wagomiaru 10.5 i wagomiarów mniejszych, a do pięciuset strzałów na działo większych wagomiarów.

ARTYKUŁ 168.

Fabrykacja broni, amunicji i wszelkiego materjału wojennego będzie mogła być prowadzona tylko w fabrykach i zakładach, których miejsca będą podane do wiadomości i aprobaty Rządów Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych; te ostatnie zastrzegają sobie prawo ograniczania liczby pomienionych zakładów i fabryk.

W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się niniejszego Traktatu wszystkie inne zakłady, mające za zadanie fabrykację, przygotowanie, przechowywanie lub badanie broni, amunicji lub jakiegokolwiek materjału wojennego, będą zniesione.

Toż samo dotyczy tych arsenałów, które nie będą służyły za składy amunicji dozwolonej.

W tym samym terminie personel tych arsenałów będzie zwolniony.

ARTYKUŁ 169.

W ciągu dwu miesięcy od chwili uprawomocnienia się niniejszego Traktatu broń, amunicja i materjał wojenny niemiecki, włączając w to wszelki materjał do obrony przeciw statkom powietrznym, znajdujące się w Niemczech, a które będą stanowiły nadwyżkę dozwolonej ilości, będą musiały być dostarczone Rządom Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych dla zniszczenia lub uczynienia niezdatnemi do użytku.

Toż samo dotyczy wszelkich urządzeń do wytwarzania materjału wojennego z wyjątkiem tych, które będą uznane za konieczne do uzbrojenia i wyekwipowania dozwolonych sił zbrojnych niemieckich.

Dostawa ta dokonana będzie do tych punktów terytorjum niemieckiego, które będą wyznaczone przez rzeczone Rządy.

W ciągu tego samego okresu czasu broń, amunicja i materjał wojenny, pochodzące z zagranicy, włączając w to materjał do obrony przeciw statkom powietrznym, bez względu na stan, w jakim się znajdują, będą dostarczone rzeczonym Rządom, które zadecydują o ich przeznaczeniu.

Broń, amunicja i materjał, jakie na skutek stopniowej redukcji niemieckich sił wojskowych przekroczą ilość, dozwoloną według tablic Nr.

II i III, załączonych do niniejszego Działu, będą musiały być wydane, jak powiedziano wyżej, w takim terminie, który określą narady ekspertów wojskowych, przewidziane w artykule 163.

ARTYKUŁ 170.

Toż samo dotyczy fabrykacji i wywozu broni, amunicji i wszelkiego materjału wojennego przeznaczonego dla krajów obcych.

ARTYKUŁ 171.

Ponieważ posługiwanie się gazami duszącemi, trującemi lub tym podobnemi, jako też wszelkiemi płynami, materjałami lub podobnemi sposobami jest zakazane, przeto fabrykacja ich w Niemczech i przywóz ich do Niemiec są surowo wzbronione.

Toż samo dotyczy materjału specjalnie przeznaczonego do fabrykacji, przechowywania lub używania rzeczonych produktów i sposobów.

Wzbroniona jest również fabrykacja i wwóz do Niemiec wozów pancernych, czołgów i wszelkich temu podobnych machin, mogących służyć celom wojennym.

ARTYKUŁ 172.

W ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu Rząd niemiecki poda do wiadomości Rządów Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych rodzaj i sposób fabrykacji wszystkich materjałów wybuchowych, substancji trujących i wszelkich innych preparatów chemicznych, używanych przezeń podczas wojny lub przygotowanych przezeń w celu takiego zużytkowania.

POBÓR I WYĆWICZENIE WOJSKOWE.

ARTYKUŁ 173.

Powszechna obowiązkowa służba wojskowa będzie w Niemczech zniesiona.

Armja niemiecka będzie mogła być utworzona i rekrutowana tylko w drodze dobrowolnego zaciągu.

ARTYKUŁ 174.

Zaciąg podoficerów i żołnierzy dokonywać się będzie na przeciąg lat 12 bez przerwy.

Liczba ludzi, opuszczających służbę dla jakichkolwiek przyczyn przed upływem terminu ich zaciągu, nie powinna rocznie przekraczać pięciu procent całego składu liczebnego, ustanowionego przez niniejszy Traktat (artykuł 160, punkt 1, ustęp 2).

ARTYKUŁ 175.

Oficerowie, którzy pozostaną w armji, muszą zaciągnąć zobowiązanie służenia w niej conajmniej do czterdziestu pięciu lat życia.

Nowomianowani oficerowie będą musieli zaciągnąć zobowiązanie służenia czynnie bez przerwy conajmniej w ciągu dwudziestu pięciu lat.

Oficerowie, którzy należeli poprzednio do jakiejbądź formacji armji i nie będą zatrzymani w jednostkach, których zachowanie jest dozwolone, nie powinni brać udziału w żadnem praktycznem lub teoretycznem ćwiczeniu wojskowem i nie będą podlegali żadnym obowiązkom wojskowym.

ARTYKUŁ 176.

Po upływie dwu miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu, pozostanie w Niemczech jedynie taka liczba szkół wojskowych, która będzie ściśle nieodzowna do rekrutowania oficerów dozwolonych jednostek.

Szkoły te będą wyłącznie przeznaczone do rekrutowania oficerów każdej poszczególnej broni, licząc po jednej szkole dla każdej broni.

Liczba przyjmowanych uczniów na kursy pomienionych szkół będzie ściśle odpowiadała potrzebnym do wypełnienia wakansom kadrów oficerskich.

Uczniowie i kadry będą zaliczone do składu liczebnego, ustanowionego przez niniejszy Traktat (artykuł 160, punkt 1, ustępy 2 i 3).

W następstwie tego i w terminie powyżej ustanowionym, wszystkie akademje wojenne lub podobne zakłady w Niemczech, jak również różne szkoły wojskowe oficerskie, podchorążych (Aspiranten), kadetów, podoficerów i uczniów na podoficerów (Aspiranten), inne, niż przewidziane powyżej, będą zniesione.

ARTYKUŁ 177.

Zakłady naukowe, uniwersytety, towarzystwa byłych wojskowych, stowarzyszenia strzeleckie, sportowe lub turystyczne i wogóle wszelkiego rodzaju stowarzyszenia, bez względu na wiek swych członków, nie powinny zajmować się żadnemi sprawami wojskowemi.

W szczególności zabronione im będzie uczyć lub ćwiczyć swych członków, lub pozwalać im uczyć lub ćwiczyć się w sztuce lub posługiwaniu się bronią wojenną.

Towarzystwa te, stowarzyszenia, zakłady naukowe i uniwersytety nie powinny mieć żadnej łączności ani z Ministerium Wojny ani z żadną inną władzą wojskową.

ARTYKUŁ 178.

Wszelkie zarządzenia mobilizacyjne lub zmierzające do mobilizacji są zabronione.

Pod żadnym pozorem oddziały wojsk, służby lub sztaby nie powinny posiadać kadrów uzupełniających.

ARTYKUŁ 179.

Niemcy zobowiązują się, począwszy od daty, w której niniejszy Traktat uzyska moc obowiązującą, nie akredytować w żadnym obcym kraju żadnej misji wojskowej, morskiej lub lotniczej, nie wysyłać, ani też nie pozwalać na wyjazd takiej misji; zobowiązują się nadto przedsięwziąć odpowiednie środki, aby nie dozwolić obywatelom niemieckim opuszczania swego terytorjum dla zaciągnięcia się do armji, floty lub służby lotniczej jakiegokolwiek obcego mocarstwa, dla przydzielenia się do niego, celem pomagania w wyćwiczeniu lub wogóle dla współdziałania w obcym kraju w nauczaniu wojskowem, marynarskiem lub lotniczem.

Mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone, oile to ich dotyczy, zgadzają się, od chwili, gdy niniejszy Traktat uzyska moc obowiązującą, nie zaciągać do swoich armji, swojej floty lub swoich sił lotniczych ani też nie przydzielać do nich żadnego obywatela niemieckiego dla dopomożenia mu w wyćwiczeniu wojskowem i wogóle nie zatrudniać żadnego obywatela niemieckiego jako instruktora wojskowego, marynarskiego lub lotniczego.

Jednak postanowienie niniejsze nie narusza prawa Francji do prowadzenia zaciągu do Legji cudzoziemskiej stosownie do praw i regulaminów wojskowych francuskich.

FORTYFIKACJE.

ARTYKUŁ 180.

Wszystkie pozycje obronne, twierdze i fortyfikacje lądowe, znajdujące się na terytorjum niemieckiem na zachód od linji, przeprowadzonej o pięćdziesiąt kilometrów na wschód od Renu, będą rozbrojone i zburzone.

Budowanie wszelkich nowych fortyfikacji, jakiegokolwiek bądź rodzaju lub znaczenia, jest zabronione w strefie wymienionej w pierwszym ustępie niniejszego artykułu.

System pozycji obronnych granic na południu i na wschodzie Niemiec, będzie utrzymany w obecnym stanie.

TABLICA I.

stan liczebny sztabów korpusów armji oraz dywizji piechoty i kawalerji.

Tablice te nie przedstawiają określonego stanu liczebnego, narzuconego Niemcom; lecz cyfry, które są tu podane (liczby jednostek i stanu liczebnego), ustalają maxima, które w żadnym wypadku nie powinny być przekroczone.

I. SZTABY KORPUSÓW ARMJI.

JEDNOSTKI Najwyższa

liczba

dozwolona Najwyższy skład liczebny

każdej jednostki

Oficerowie Żołnierze

Sztab korpusu armji 2 30 150

Razem w sztabach 60 300

II.

SKŁAD DYWIZJI PIECHOTY.

JEDNOSTKI SKŁADOWE Najwyższa

liczba tych

jednostek

w tej samej

dywizji Najwyższy skład licze-

bny każdej jednostki

Oficerowie Żołnierze

Sztab dywizji piechoty 1 25 70

Sztab piechoty dywizyjnej 1 4 30

Sztab artylerji dywizyjnej 1 4 30

Pułk piechoty 3 70 2.300

(Każdy pułk składa się z 3 bataljonów

piechoty.

Każdy bataljon składa się z 3

kompanji piechoty i 1 kompanji mitral-

jez).

Kompanja miotaczy min (Minenwerfer) 3 6 150

Szwadron dywizyjny 1 6 150

Pułk artylerji polowej 1 85 1.300

lerji.

Każda grupa składa się z 3 baterji).

Bataljon inżynierji 1 12 400

(Bataljon ten składa się z 2 kompanji

pionierów, 1 oddziału pontonierów i 1 sek-

cji reflektorów).

Oddział łączności 1 12 300

(Oddział ten składa się z 1 oddziału

telefonicznego, 1 sekcji słuchowej i 1 sek-

cji gołębiarzy)

Dywizyjna służba zdrowia 1 20 400

Parki i tabory — 14 800

Razem dywizja piechoty — 410 10.830

III.

SKŁAD DYWIZJI KAWALERJI.

JEDNOSTKI SKŁADOWE Najwyższa

liczba tych

Sztab dywizji kawalerji 1 15 50

Pułk kawalerji 6 40 800

(Każdy pułk składa się z 4 szwadro-

nów).

Grupa konna (z 3 baterji) 1 20 400

Razem dywizja kawalerji 275 5.250

TABLICA II.

TABELA UZBROJENIA DLA MAKSYMALNEGO ZAOPATRZENIA 7 DYWIZJI PIECHOTY, 3 DYWIZJI

KAWALERJI I 2 SZTABÓW KORPUSÓW ARMJI.

MATERJAŁ

Dywizja

piechoty

(1)

Dla 7 dywi-

zji piechoty

(2)

Dywizja

kawalerji

(3)

Dla 3 dywi-

zji kawa-

lerji

(4)

2 Sztaby

K. A.

(5) Ogółem

dla

kolumn

2, 4 i 5

(6)

Karabinów 12.000 84.000 — — To zaopa-

trzenie

powinno

być brane

ze zwiększo-

nego uzbro-

jenia

Piechoty

Dywizji

84.000

Karabinków — — 6.000 18.000 18.000

Mitraljez ciężkich 108 756 12 36 792

Mitraljez lekkich 162 1.134 — — 1.134

Miotaczy min średn.

9 63 — — 63

Miotaczy min lekkich 27 189 — — 189

Dział 77 mm.

24 168 12 36 204

Haubic 105 mm.

12 84 — — 84

TABLICA III.

MAXIMUM DOZWOLONYCH ZAPASÓW.

MATERJAŁ Najwyższa

liczba

dozwolonej

broni Zaopatrzenie

każdej

jednostki Ogółem

maximum

Karabinów 84.000 } 400 strzałów 40.800.000

Karabinków 18.000

Mitraljez ciężkich 792 } 8000 „ 15.408.000

Mitraljez lekkich 1.134

Miotaczy min średnich 63 400 „ 25.200

Miotaczy min lekkich 189 800 „ 151.200

Artylerja polowa:

Dział 77 mm.

204 1000 „ 204.000

Dział 105 mm.

34 800 „ 67.200

PRZEPISY DOTYCZĄCE MARYNARKI.

ARTYKUŁ 181.

Po upływie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu siły niemieckiej floty wojennej czynnej nie mają przekraczać liczby:

6 pancerników typu Deutschland lub Lothringen,

6 lekkich krążowników,

12 kontrtorpedowców,

12 torpedowców,

albo równej ilości okrętów, zbudowanych dla ich zastąpienia, jak przewiduje artykuł 190.

W skład ich nie powinien wchodzić żaden statek podwodny.

Wszelkie inne statki wojenne, o ile niniejszy Traktat inaczej nie zarządzi, muszą być stawione do rezerwy, albo otrzymać przeznaczenie handlowe.

ARTYKUŁ 182.

Aż do zakończenia wyławiania min, przewidzianego przez artykuł 193, Niemcy powinny utrzymywać w służbie czynnej taką ilość wyławiaczy min, jaka będzie ustalona przez Rządy Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych.

ARTYKUŁ 183.

Po upływie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu ogólna liczba personelu marynarki niemieckiej, łącznie z osobami, należącemi do załogi floty, do obrony wybrzeży, do stacji sygnałowych, do służby administracyjnej lub lądowej nie powinna przekraczać liczby 15,000, razem z oficerami i personelem wszelkich stopni i oddziałów.

Ogólna liczba oficerów i „warrant oficerów” nie ma przekraczać tysiąca pięciuset.

W przeciągu dwóch miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu personel przekraczający tę liczbę powinien być zdemobilizowany.

Żadna formacja wojskowa na morzu czy lądzie, ani żaden oddział rezerwowy nie będą mogły być utworzone w Niemczech dla służby, stojącej w związku z marynarką, poza składem ustalonym powyżej.

ARTYKUŁ 184.

Od chwili kiedy niniejszy Traktat uzyska moc obowiązującą, wszystkie nadwodne niemieckie okręty wojenne, znajdujące się poza portami niemieckiemi, przestają należeć do Niemiec, które się zrzekają wszelkich praw do tych okrętów.

Okręty, na mocy warunków Rozejmu z dn. 11 listopada 1918 r. obecnie internowane w portach Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych, są uważane jako ostatecznie oddane.

Okręty, obecnie internowane w portach neutralnych, zostaną tam oddane Rządom Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych.

W tym celu Rząd niemiecki ma z chwilą uprawomocnienia się niniejszego Traktatu, zwrócić się do Mocarstw neutralnych z odpowiednią notyfikacją.

ARTYKUŁ 185.

W przeciągu dwóch miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu następujące niemieckie nadwodne statki wojenne będą oddane Głównym Mocarstwom sprzymierzonym i stowarzyszonym w takich portach sprzymierzonych, jakie zostaną wyznaczone przez wspomniane Mocarstwa.

Okręty te będą w stanie rozbrojenia, jak przewiduje artykuł XXIII Rozejmu z dn. 11 listopada 1918 r.

Jednak cała ich artylerja powinna zostać na pokładzie.

PANCERNIKI:

Oldenburg

Thuringen

Ostfriesland

Helgoland

Posen

Westfalen

Rheinland

Nassau

LEKKIE KRĄŻOWNIKI:

Stettin

Danzig

München

Lübeck

Stralsund

Augsbug

Kolberg

Stuttgart

i prócz tego czterdzieści dwa nowoczesne kontrtorpedowce i pięćdziesiąt nowoczesnych torpedowców, które zostaną wyznaczone przez Rządy Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych.

ARTYKUŁ 186.

Z chwilą uprawomocnienia się niniejszego Traktatu Rząd niemiecki przedsięweźmie pod dozorem Rządów Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych, rozbicie wszystkich niemieckich nadwodnych statków wojennych, obecnie budowanych.

ARTYKUŁ 187.

Niemieckie krążowniki pomocnicze i statki posiłkowe, poniżej wymienione, zostaną rozbrojone i traktowane jako okręty handlowe.

OKRĘTY INTERNOWANE W KRAJACH NEUTRALNYCH:

Berlin

Santa Fé

Seidlitz

Yorck

OKRĘTY W PORTACH NIEMIECKICH:

Ammon

Answald

Bosnia

Cordoba

Cassel

Dania

Rio Negro

Rio Pardo

Santa Cruz

Schwaben

Solingen

Steigerwald

Franken

Gundomar

Fürst Bülow

Gertrud

Kigoma

Rugia

Santa Elena

Schleswig

Möwe

Sierra Ventana

Chemnitz

Emil Georg von Strauss

Habsburg

Meteor

Waltraute

Scharnhorst

ARTYKUŁ 188.

Po upływie miesiąca od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu wszystkie niemieckie łodzie podwodne, jako też statki ratownicze i doki dla łodzi podwodnych, z dokiem rurowym włącznie, powinny być oddane Głównym Mocarstwom sprzymierzonym i stowarzyszonym.

Te z łodzi podwodnych, statków i doków, które będą uznane przez wymienione Rządy za zdolne do pływania o własnej sile albo za mogące być holowanemi, będą przeprowadzone przez Rząd niemiecki do tych portów krajów sprzymierzonych, które zostały wyznaczone.

Pozostałe łodzie podwodne, jako też te, które są w trakcie budowy, zostaną całkowicie rozbite środkami Rządu niemieckiego i pod dozorem wyżej wymienionych Rządów.

Rozbijanie to powinno być zakończone najpóźniej w trzy miesiące po uprawomocnieniu się niniejszego Traktatu.

ARTYKUŁ 189.

Wszelkie przedmioty, maszyny i materjały, pochodzące z rozbitych niemieckich okrętów wojennych wszelkiego rodzaju — czy to ze statków nadwodnych, czy podwodnych — nie będą mogły być użyte do innych celów jak tylko do czysto przemysłowych albo handlowych.

Nie będą mogły być ani sprzedane, ani odstąpione zagranicę.

ARTYKUŁ 190.

Zabrania się Niemcom budować albo nabywać jakiekolwiekbądź okręty wojenne inne, aniżeli przeznaczone do zastąpienia jednostek uzbrojonych, przewidzianych w niniejszym Traktacie (artykuł 181).

Okręty, przeznaczone do wyżej wskazanego zastąpienia, nie będą mogły przekraczać pojemności:

10,000 tonn dla pancerników,

6,000 „ „ lekkich krążowników,

800 „ „ kontnorpedowców,

200 „ „ torpedowców.

Poza wypadkiem straty okrętu, jednostki różnych kategorji mogą być zastąpione dopiero po upływie:

20 lat dla pancerników i krążowników,

15 „ „ kontrtorpedowców i torpedowców.

licząc od chwili spuszczenia statku na wodę.

ARTYKUŁ 191.

Budowa i nabywanie wszelkich statków podwodnych, nawet handlowych będą w Niemczech zabronione.

ARTYKUŁ 192.

Uzbrojone statki floty niemieckiej będą miały bądź na pokładzie, bądź w rezerwie tylko taką ilość broni, amunicji i materjału wojennego, jaka będzie ustalona przez Główne Mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone.

W przeciągu miesiąca po ustaleniu wyżej wspomnianych ilości — broń, amunicja i materjał wojenny wszelkiego rodzaju, włączając w to miny i torpedy, które obecnie się znajdują w ręku Rządu niemieckiego a które przewyższają wyznaczoną ilość, zostaną oddane Rządom wymienionych Mocarstw w miejscach, które one wyznaczą.

Wszystko to będzie zniszczone lub doprowadzone do stanu niezdatności do użytku.

Wszystkie inne zapasy, składy czy rezerwy broni, amunicji albo wojennego materjału morskiego wszelkiego rodzaju są wzbronione.

Fabrykacja na terytorjum niemieckiem i wywóz tych artykułów do krajów zagranicznych będą zakazane.

ARTYKUŁ 193.

Po uprawomocnieniu się niniejszego Traktatu Niemcy przystąpią bezzwłocznie do wyławiania min w strefach następujących Morza Niemieckiego, położonych na wschód 4° 00' długości wschodniej od Greenwich:

1° pomiędzy 53° 00' i 59° 00' szerokości Północnej;

2° na północ od 60° 30' szerokości Północnej

Niemcy mają zachowywać te strefy wolne od min.

Niemcy mają również wyławiać miny i zachowywać wolne od nich te strefy morza Bałtyckiego, które zostaną później wskazane przez Rządy Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych.

ARTYKUŁ 194.

Personel marynarki niemieckiej będzie rekrutowany wyłącznie w drodze zaciągu ochotników, przyjmowanych conajmniej na czas dwudziestu pięciu lat ciągłej służby dla oficerów i „warrant oficerów” i dwunastu lat ciągłej służby dla podoficerów i marynarzy.

Liczba zaciągniętych dla zastąpienia personelu, zwolnionego dla jakichkolwiekbądź przyczyn przed upływem terminu służby, nie powinna przewyższać pięciu procent rocznie ogólnej liczby, przewidzianej w niniejszym Dziale (artykuł 183).

Personel, który opuścił służbę w marynarce wojennej, nie powinien odbywać żadnego rodzaju nauki wojskowej i nie powinien nanowo wstępować do służby w marynarce ani w wojsku lądowem.

Oficerowie, należący do niemieckiej marynarki wojennej, nie zdemobilizowani, muszą się zobowiązać służyć nadal do czterdziestu pięciu lat życia, oile nie zostaną zwolnieni ze służby dla słusznej przyczyny.

Żaden oficer ani marynarz niemieckiej marynarki handlowej nie powinien otrzymywać jakiegokolwiek wyszkolenia wojskowego.

ARTYKUŁ 195.

Celem zabezpieczenia wszystkim narodom zupełnej wolności dostępu na Morze Bałtyckie w strefie, zawartej między szerokościami Północnemi 55° 27' i 54° 00', oraz długościami 9° 00' i 16° 00' na wschód od południka Greenwich, Niemcom nie wolno będzie wznosić żadnej fortyfikacji ani ustawiać żadnych dział, któreby panowały nad drogami morskiemi pomiędzy morzem Niemieckiem a Bałtyckiem.

Fortyfikacje, istniejące obecnie w tej strefie, mają być zniesione i armaty usunięte pod dozorem Mocarstw sprzymierzonych, w przeciągu czasu przez nich określonego.

Rząd niemiecki powinien oddać do dyspozycji Rządów Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych wszelkie i zupełne wiadomości hydrograficzne, będące obecnie w jego posiadaniu a tyczące się wodnych dróg dojścia pomiędzy Morzem Bałtyckiem a Morzem Niemieckiem.

ARTYKUŁ 196.

Wszystkie warownie, fortyfikacje i umocnione pozycje morskie, nie wymienione w Dziale XIII (Helgoland) Części III (Przepisy polityczne europejskie) i w artykule 195, a które znajdują się albo w odległości mniejszej niż pięćdziesiąt kilometrów od wybrzeża niemieckiego, albo leżą na niemieckich wyspach przybrzeżnych, będą uważane za służące do celów obrony i mogą pozostać w stanie obecnym.

Żadna nowa fortyfikacja nie powinna być wzniesiona w tej strefie.

Uzbrojenie tych warowni nie powinno nigdy przewyższać, co do ilości i kalibru dział, uzbrojenia istniejącego w chwili uprawomocnienia się niniejszego Traktatu.

Rząd niemiecki doniesie niezwłocznie o jego składzie wszystkim Rządom europejskim.

Po upływie dwóch miesięcy po uprawomocnieniu się niniejszego Traktatu zapasy amunicji dla tych dział będą równomiernie zmniejszone i utrzymywane w ilości conajwyżej 1500 pocisków na działo wagomiaru 10,5 centymetrów i niżej, a pięciuset pocisków na działo cięższego kalibru.

ARTYKUŁ 197.

W przeciągu trzech miesięcy po uprawomocnieniu się niniejszego Traktatu, niemieckie stacje telegrafu bez drutu o wielkiej sile w Nauen, Hanowerze i Berlinie, nie będą używane, bez zezwolenia Rządów Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych, do przesyłania wiadomości w sprawach marynarki oraz wojskowych lub politycznych, tyczących się Niemiec albo Mocarstw, które były w przymierzu z Niemcami podczas wojny.

Stacje te będą mogły przesyłać depesze handlowe, ale jedynie pod dozorem powyższych Rządów, które wyznaczą odpowiednią długość fali.

W tym samym przeciągu czasu Niemcy nie powinny budować żadnych stacji telegrafu bez drutu o wielkiej sile, ani na swojem własnem terytorjum, ani na Austryjackiem Węgierskiem, Bułgarskiem lub Tureckiem.

PRZEPISY DOTYCZĄCE LOTNICTWA WOJSKOWEGO I MORSKIEGO.

ARTYKUŁ 198.

Ani awjacja wojskowa, ani morska nie będzie wchodziła w skład sił zbrojnych Niemiec.

Niemcy będą mogły jedynie i w przeciągu czasu najpóźniej po dzień 1 października 1919 roku utrzymywać maximum sto hydroplanów lub hydrogliserów, które będą wyłącznie przeznaczone do wyszukiwania min podwodnych; będą one zaopatrzone w nieodzowny ku temu materjał i nie będą mogły pod żadnym pozorem posiadać broni, aminucji lub bomb jakiegokolwiekbądź rodzaju.

Poza motorami zmontowanemi na wymienionych powyżej hydroplanach lub hydrogliserach można będzie przyjąć po jednym motorze zapasowym dla każdego motoru, znajdującego się na każdym z tych przyrządów.

Balony sterowe zachowane nie będą.

ARTYKUŁ 199.

W przeciągu dwu miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego Traktatu, personel lotniczy, zapisany na liście armji niemieckich, lądowych i morskich, będzie zdemobilizowany.

Jednakże, po dzień 1 października 1919 roku Niemcy będą mogły zachować i utrzymywać ogólną liczbę tysiąca ludzi, z oficerami włącznie, dla całości kadrów personelu lotniczego i nielotniczego wszystkich formacji i zakładów.

ARTYKUŁ 200.

Aż do całkowitego ewakuowania terytorjum niemieckiego przez wojska sprzymierzone i stowarzyszone, — aparaty lotnicze Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych będą miały w Niemczech swobodę lotu w powietrzu, swobodę przelatywania i lądowania.

ARTYKUŁ 201.

W przeciągu sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego Traktatu fabrykacja i przywóz aparatów lotniczych, ich części składowych, jakoteż motorów dla lotnictwa i ich części składowych, będą zabronione na całem terytorjum Niemiec.

ARTYKUŁ 202.

Z chwilą uprawomocnienia się niniejszego Traktatu cały materjał lotniczy wojskowy i morski, z wyjątkiem aparatów, przewidzianych w artykule 198 w ustępach 2 i 3, musi być dostarczony Rządom Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych.

Dostawa ta winna być dokonana do tych miejscowości, które wskażą pomienione Rządy i musi być uskuteczniona w ciągu trzech miesięcy.

Do materjału tego zaliczony będzie w szczególności materjał, który jest lub był używany lub przeznaczony do celów wojennych a mianowicie:

Samoloty i hydroplany kompletne, jak również te, które są w trakcie budowy, w reperacji lub składaniu.

Balony sterowe zdolne do lotu lub będące w trakcie budowy, w reperacji lub składaniu.

Aparaty do produkowania wodoru.

Szopy dla balonów sterowych i wszelkiego rodzaju schroniska dla aparatów lotniczych.

Aż do chwili ich dostarczenia, balony sterowe, będą na koszt Niemiec, utrzymywane w stanie napełnienia wodorem; aparaty do fabrykacji wodoru, jakoteż schroniska dla balonów sterowych, będą mogły, za zezwoleniem pomienionych Mocarstw, być pozostawione Niemcom aż do chwili dostarczenia balonów.

Motory lotnicze.

Kadłuby.

Uzbrojenie (dział, mitraliezy, karabiny maszynowe, przyrządy do rzucania bomb i torped, aparaty synchroniczne, przyrządy celownicze).

Amunicja (naboje, granaty, bomby naładowane, bomby puste, zapasy materjałów wybuchowych lub też produkty do ich fabrykacji).

Instrumenty aeronautyczne.

Aparaty telegrafu bez drutu i aparaty fotograficzne i kinematograficzne, używane w lotnictwie.

Części składowe, dotyczące każdej z powyższych kategorji.

Powyżej wymieniony materjał nie może być, bez specjalnego upoważnienia rzeczonych Mocarstw, przenoszony na inne miejsca.

MIĘDZYSPRZYMIERZEŃCZE KOMISJE KONTROLI.

ARTYKUŁ 203.

Wszystkie przepisy wojskowe, morskie i lotnicze, zawarte w niniejszym Traktacie, dla wykonania których został wyznaczony pewien przeciąg czasu, będą wykonane przez Niemcy pod kontrolą międzysprzymierzeńczych Komisji, wyznaczonych specjalnie w tym celu przez Główne Mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone.

ARTYKUŁ 204.

Komisje międzysprzymierzeńcze kontroli będą miały za zadanie czuwać nad regularnem dokonywaniem dostaw, niszczeniem, burzeniem i doprowadzaniem do stanu niezdolności do użytku, dokonywanem na koszt Rządu niemieckiego, jak to przewidziano w niniejszym Traktacie.

Będą komunikowały władzom niemieckim postanowienia, które Rządy Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych zastrzegały sobie powziąć lub które mogłyby się stać nieodzowne ze względu na wykonywanie przepisów wojskowych, morskich lub lotniczych.

ARTYKUŁ 205.

Komisje, międzysprzymierzeńcze kontroli będą mogły zainstalować swe urzędy w siedzibie centralnego Rządu niemieckiego.

Będą miały możność, ilekroć to uznają za potrzebne, udawać się do wszelkich miejscowości na terytorjum niemieckiem lub wysyłać tam podkomisje lub też skierowywać tam jednego lub więcej ze swych członków.

ARTYKUŁ 206.

Rząd niemiecki będzie musiał czynić Komisjom międzysprzymierzeńczym kontroli i ich członkom wszelkie konieczne do wypełnienia ich zadań ułatwienia.

Będzie musiał wyznaczyć do każdej Komisji międzysprzymierzeńczej kontroli jednego upełnomocnionego reprezentanta, upoważnionego do odbierania od danej Komisji komunikatów, skierowanych do Rządu niemieckiego, i do dostarczania jej lub uzyskania dla niej wszelkich żądanych informacji i dokumentów.

W każdym razie do Rządu niemieckiego będzie należało dostarczanie na swój koszt, tak pod względem personelu jaki materjału, środków do dokonywania dostaw, niszczenia, burzenia, rozwalania i doprowadzania do stanu niezdolności do użytku, jak to przewidziano w niniejszym Traktacie.

ARTYKUŁ 207.

Utrzymywanie i koszty Komisji kontroli jakoteż wydatki, wynikające z jej funkcjonowania, ponosić będą Niemcy.

ARTYKUŁ 208.

Międzysprzymierzeńcza Komisja wojskowa kontroli będzie reprezentowała przy Rządzie niemieckim Rządy Głównych Mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych we wszystkiem, co dotyczy wykonywania przepisów wojskowych.

Będzie miała zwłaszcza za zadanie odbierać od Rządu niemieckiego komunikaty w przedmiocie: miejsc, w których znajdują się zapasy i składy amunicji; uzbrojenia pozycji obronnych, twierdz i fortyfikacji, które Niemcy będą upoważnione zachować; miejsc, w których znajdują się zakłady i fabryki broni, amunicji i materjału wojennego oraz funkcjonowania tych zakładów i fabryk.

Będzie odbierała dostarczoną broń, amunicję i materjał wojenny, wyznaczała miejsca uskutecznienia tych dostaw, czuwała nad niszczeniem, burzeniem i doprowadzaniem do stanu niezdolności do użytku, jak to przewidziano w niniejszym Traktacie.

Rząd niemiecki powinien dostarczać międzysprzymierzeńczej wojskowej Komisji kontroli wszystkich informacji i dokumentów, które Komisja ta uzna za konieczne dla upewnienia się co do całkowitego wykonywania postanowień wojskowych, a zwłaszcza wszelkich dokumentów prawodawczych, administracyjnych i regulaminowych.

ARTYKUŁ 209.

Będzie miała zwłaszcza za zadanie udać się do warsztatów okrętowych i kontrolować rozbicie statków, znajdujących się w trakcie budowy, odbierać wszelkie dostarczane statki nadwodne lub podwodne, okręty ratownicze, doki, doki rurowe i kontrolować przewidziane niszczenia i rozbijania.

Rząd niemiecki powinien dostarczać międzysprzymierzeńczej morskiej Komisji kontroli wszystkich informacji i dokumentów, które Komisja ta uzna za konieczne dla upewnienia się co do całkowitego wypełniania przepisów, dotyczących marynarki, a zwłaszcza planów okrętów wojennych, składu ich uzbrojenia, wiadomości co do charakterystyki i modeli dział, amunicji, torped, min, materjałów wybuchowych, aparatów telegrafu bez drutu i wogóle wszystkiego, co dotyczy materjału marynarki wojennej, jak również wszelkich dokumentów prawodawczych, administracyjnych i regulaminowych.

ARTYKUŁ 210.

Będzie miała zwłaszcza za zadanie dokonanie spisu materjału lotniczego, znajdującego się na terytorjum niemieckiem, dokonywanie inspekcji fabryk samolotów, balonów i motorów lotniczych, fabryk broni, amunicji i materjałów wybuchowych, mogących mieć zastosowanie w lotnictwie, zwiedzania aerodromów, szop, terenów do lądowania, parków i składów, zarządzanie, w danym razie, przeniesienia przewidzianego materjału oraz przejmowanie jego dostawy.

Rząd niemiecki powinien dostarczać międzysprzymierzeńczej Komisji lotniczej kontroli wszystkich informacji i dokumentów prawodawczych, administracyjnych lub innych, które Komisja uzna za konieczne dla upewnienia się co do całkowitego wypełniania przepisów lotniczych, a zwłaszcza stanu liczebnego personelu, należącego do wszystkich lotniczych służb niemieckich, jak również materjału, znajdującego się w fabrykacji lub zamówionego, dokładnego spisu wszystkich zakładów pracujących dla lotnictwa ze wskazaniem ich miejsca, oraz wszystkich szop i terenów do lądowania.

PRZEPISY OGÓLNE.

ARTYKUŁ 211.

Po upływie trzech miesięcy od chwili gdy niniejszy Traktat uzyska moc obowiązującą, prawodawstwo niemieckie będzie musiało być zmienione przez Rząd niemiecki zgodnie z Częścią niniejszą tego Traktatu.

W tym samym przeciągu czasu Rząd niemiecki zarządza wszelkie środki administracyjne lub inne w przedmiocie wykonania przepisów niniejszej Części.

ARTYKUŁ 212.

Następujące postanowienia Rozejmu z d.

11 listopada 1918 roku, mianowicie: artykuł VI, paragrafy pierwszy, drugi, szósty i siódmy artykułu VII, artykuł IX, przepisy I, II i V Aneksu Nr. 2, jak również Protokuł z dnia 4 kwietnia 1919 roku, dodany do Rozejmu z d.

11 listopada 1918 roku, pozostają w mocy, oile[1] nie sprzeciwiają się poprzednio wyłożonym warunkom.

ARTYKUŁ 213.

Dopóki niniejszy Traktat pozostawać będzie w mocy, Niemcy zobowiązują się ułatwiać wszelkie badania, jakie Rada Związku Narodów większością głosów uzna za konieczne.

Przypi


text:
11.

— Czy też przyjdzie? — myślał Krystjan.

Upłynęły mu dwa dni w ponurem nieco napięciu.

Chciał się udać do Waldleiningen, by zajrzeć do koni swoich.

Chwilami widział przed sobą, ich ogniste, a łagodne oczy, aksamitną sierć, oraz odczuwał ponętną nerwowość, wibrującą pomiędzy swawolą, a niepokojem.

Przypominający piżmo zapach stajni nęcił go zmysłowo.

W wyścigach jesiennych miał brać udział pełnej krwi Szkot, kupiony od sir Denisa Lay.

Doniesiono mu jednak, że koń ma się źle od kilku tygodni.

Pewny był, że cierpi z powodu braku pieczołowitej jego opieki.

Mimoto nie pojechał do Waldleiningen.

Trzeciego dnia zapytał Amadeusz za pośrednictwem głównego ogrodnika, czy może wieczorem odwiedzić Krystjana.

Krystjan udał się popołudniu, około czwartej na leśniczówkę i zapukał do mieszkania wdowy Voss.

Twarz Amadeusza wyrażała podejrzliwe zdumienie.

Instynktem klasy uciskanej odczuł, że Krystjan chce go trzymać zdala od swego domu.

Ale Krystjan nie zdawał sobie z pobudek swoich sprawy tak jasno, jak to podejrzywał Amadeusz.

Poczuł jeno niebezpieczeństwo, doznał pociągu magicznego i napoły nieświadomie wyszedł naprzeciw niego.

Mieszkanko nie było zdobne, ale schludne i panował w niem porządek.

Rozglądając się zobaczył na bielonej ścianie nad łóżkiem kilka naklejonych kartek.

Wypisane na nich były wielkiemi literami cytaty z Biblji, jak n. p.

— Był dręczony i poniewierany, atoli nie rozwarł ust swoich, podobny jagnięciu wiedzionemu do rzeźni, tedy jako owieczka milczy przed postrzygaczem swoim, ust nie otworzył.

— Był taki cytat:

— Nadchodzi dzień strachu, zamieszania i klęski przed Panem, Władcą świata na dolinie Sądu.

Mury padają w gruz tak, że łoskot płynie aż po zbocza gór.

Polem inny: — I rzekł do mnie Pan: Idź i postaw strażnika, niech patrzy i donosi!

Ja zaś wykrzyknąłem, jako lew na straży: O Panie!

Przez cały stałem dzień i całą noc pełniłem straż!

A Pan rzekł mi: Rok jeszcze tylko, jak są lala zarobnika dziennego, a w niwecz pójdzie wspaniałość Kedara!

— I dalej: — O, gdybyś był zimny, lub gorący, iżeś zaś jest ani zimny, ani gorący, ale letni, wyrzucę cię z ust moich.

Kto ma uszy ku słuchaniu, niech baczy co doń mówi duch.

Krystjan patrzył długo, z ciekawością na Amadeusza Vossa.

— Czy pan jesteś pobożny? — spytał tonem ostrożnym, jednak z pewną przymieszką drwin, jakie z tem pojęciem łączyć zwykł każdy światowiec.

— Czy odpowiem lak, czy nie, — rzekł Voss marszcząc czoło — będzie to dla pana zupełnie obojętne.

Czy pan przyszedł, by mnie badać?

Cóż znaczyło pytanie.

Czy łączy nas obu coś, co dałoby się zamknąć w tem słowie?

Amadeusz Voss i Krystjan Wahnschaffe to jednostki biegunowe różne.

Jakież równanie zdołałoby odzwierdciedlić przeciwieństwa nasze?

Moja młodość, pańska młodość.

Dziwne, że jest to możliwe na lej samej ziemi.

— Czy miałeś pan aż tak ciężka młodość?

Voss roześmiał się krótko i spojrzał z pod oka na Krystjana.

— Czy wiesz pan co to są obiady dobroczynne?

Oczywiście nie.

Dobrzy ludzie dają obiady, dobrzy, dobrotliwi ludziska.

Jadasz każdego dnia tygodnia u innej rodziny i lak dalej, co tydzień po kolei.

Wzamian za to trzeba być uległym i bardzo skromnym.

Gdybyś miał nawet wstręt do jakiejś potrawy, trzeba udawać, że jest to smakołyk.

Gdy dziadunio się roześmieje, śmiej się także.

Gdy wujaszek powie dowcip, musisz wyszczerzyć zęby, a gdy córka domu jest bezczelną, powinieneś milczeć.

Każde oddane pozdrowienie jest łaską, a wdzięczność dozgonną żyw za wyszarzały płaszcz o podartej podszewce, który ci dadzą na początku zimy.

Zapoznasz się rychło z wszystkimi objawami złego humoru współbiesiadników, z całą nikłością poglądów z wszystkimi frazesami i obłudą a sam musisz na każdą godzinę z góry ułożyć odpowiedni sposób udawania.

To są obiady dobroczynne.

Wstał, pochodził po izbie i usiadł znowu.

— Djabeł objawił mi się dość wcześnie! — rzekł głucho.

— Być może bardziej sobie wziąłem do serca pewne przeżycie z lat dziecięcych, a może srożej mnie ono zatruło.

Zapomnieć nie sposób widoku, kiedy pijany ojciec bije matkę.

I to regularnie każdej soboty, jak Amen w pacierzu.

Wżera się to w myśl i niczem zatrzeć nie da.

Krystjan nie spuszczał z oka twarzy Amadeusza.

Cichym głosem, patrząc tępo opowiadał Voss:

— Pewnej nocy, przed Wielkanocą, gdym miał około ośmiu lat zaczął ją bić znowu.

Wybiegłem na podwórze, wołając do sąsiada, by pospieszył z pomocą.

Wówczas zobaczyłem przy oknie, przy tem oknie matkę, która stojąc załamywała rozpacznie ręce.

Była naga! — ciszej jeszcze, ledwo dosłyszalnie dodał: — Komuż to wolno patrzeć na nagość matki własnej?

Wsiał znowu i jął chodzić wokoło.

Tak go opanowały te sprawy, że mówił do siebie wyłącznie:

— Dwie sprawy poruszały w dzieciństwie już myśl moją.

Przedewszystkiem zainteresował mnie los licznych biedaków, którzy za drobne kradzieże drzewa dostawali się skutkiem doniesień ojca do więzienia.

Często słyszałem jak stara kobiecina, albo brudny, wygłodniały wyrostek błagali o zmiłowanie.

Ale ojciec nie znal litości.

Był leśnikiem i oczywiście czynić tak musiał.

Następnie dumałem o bogaczach lej właśnie okolicy, którzy mieszkają w pałacach swych i dobrach, wśród ciągłych zabaw i łowów, nie odmawiając sobie niczego, pod wrażeniem byle zachcianki, czy swawoli.

Człowiek czuje, że stoi pomiędzy dwu walcami, które go z czasem zgnieść muszą.

Przez chwilę patrzył tępo przed siebie.

— Co myślisz pan o donosicielu? — spytał nagle.

— Nic dobrego, — odparł Krystjan, uśmiechając się z przymusem.

— Słuchajże pan.

Miałem w seminarjum kolegę, nazwiskiem Dippel.

Był to człowiek średnich zdolności, ale porządny i obowiązkowy.

Ojciec jego pełnił funkcje strażnika kolejowego, zaliczał się tedy do wielkich biedaków, a syn stanowił całą jego dumę i nadzieję.

Otóż Dippel zapoznał się z pewnym malarzem, studentem i dnia jednego ujrzał w jego mieszkaniu album z fotografjami kobiecych aktów.

Przeglądał je długo, potem zaś poprosił malarza, by mu albumu tego pożyczył.

Dippel spał w jednej ze mną sali.

Byłem najstarszym w sypialni i spostrzegłem zaraz zmysłowe podniecenie i krzątaninę dokoła Dippla, który się zwierzył kilku kolegom.

Przypominało to jątrzącą ranę.

Rozwinąłem śledztwo i musiano mi wydać to bezeceństwo.

Ale nie pomogło.

Złożyłem donos, Dippla wzięto na spytki i wypędzono sromotnie.

Nazajutrz znaleziono go, wiszącego na jabłoni w ogrodzie.

Twarz Krystjana oblał rumieniec.

Bardziej jeszcze, niźli samo opowiadanie odpychał go ton spokojny Amadeusza.

Ciągnął dalej:

— Uważa pan, oczywiście, za nikczemność to co uczyniłem.

Atoli, wedle wpajanych nam zasad, było to obowiązkiem moim.

Miałem lat szesnaście, żyłem w ciemnej jamie, chciałem się wyrwać, wyżej i iść w świat.

Było mi jak komuś, kio tkwiąc w ciżbie, duszony i gnieciony, nie może dostrzec tego, co tam gdzieś dalej jest do widzenia.

Trawił mnie duszny niepokój... swobody... swobody... domagało się we mnie wszystko.

Takich uczuć doznawać muszą ci, którzy żyją na ciemnej wieczyście stronie księżyca.

Bałem się potęgi zła.

Wszystko, czego od ludzi doznałem było mniej lub więcej złe.

W duszy czułem wahające się szale wagi.

Bywają godziny, kiedy możnaby równie dobrze mordować, jak umrzeć na krzyżu.

Pożądałem szerokiego świata.

W czasach owych dużo się modliłem, czytywałem książki nabożne i odprawiałem surowe ćwiczenia pokutne.

Późną nocą, gdy wszystko spało zastawał mnie nasz pater we włosiennicy, pogrążonego w modłach.

Podczas mszy i przy śpiewie chóralnym ogarniało mnie niewysłowione uniesienie duchowe.

Z drugiej jednak strony widziałem inne rzeczy, ulice miasta przyozdobione flagami, strojne kobiety, lub na dworcu pociąg luksusowy, który szydził ze mnie.

To znów ujrzałem człowieka, który skoczył z okna i leżał z rozpryśmętym mózgiem.

Posłyszałem, że woła we mnie: Bracie!

Bracie!

Ujrzałem zło we własnej jego osobie i chciałem pochwycić szatana.

O tak, zło ma kształt cielesny i tylko zło, a więc niesprawiedliwość, głupota, kłamstwo, to wszystko, co przenika nawskróś strachem, o ile się, oczywiście nie przyszło na świat ze srebrna łyżką w ustach.

Chcąc sobie wywalczyć odrobinę światła, wyuczyłem się grać na organach.

Niewiele to jednak pomogło.

I cóż znaczy gra na organach?

Czemże są wiersze, piękne obrazy, budowle, dzieła filozoficzne i cały ten strojny świat zewnętrzny?

Przyjść do siebie nie mogę.

Pomiędzy mną, a mną, jest coś, cóż to być może?

Jakaś ściana z gorejącego szklą.

Niektórzy są przeklęci od urodzenia.

Zadaję sobie pytanie, coby się stać musiało, by przekleństwo przestało działać.

I słyszę odpowiedź: Potworność słaćby się musiała, potworność!

Tak sprawy stoją.

— Jakąż to potworność masz pan na myśli? — spytał zakłopotany Krystjan.

— Trzebaby przeżyć człowieka! — odparł Voss.

— Nie rzecz, ale człowieka.

W zapadającym zmroku twarz jego miała siność kamienia.

Rysy jego były regularne, delikatne, uduchowione, namiętne i nacechowane cierpieniem.

Szkła okularów połyskiwały w ostatnich blaskach dnia, a na jasnych włosach leżała złotawa poświata.

— Czy zostaniesz pan tu, na wsi? — badał Krystjan, nie przez ciekawość, ale by przerwać kłopotliwe milczenie.

Byłeś pan wszakże u tajnego radcy Ribbecka, czy nie zamierzasz pan wracać tam?

Voss drgnął calem ciałem.

— Wracać?

Niema powrotu! — mruknął.

— Czy znasz pan radcę?

Ja go niemal nie znam.

Widzieliśmy się zaledwo dwa razy.

Po raz pierwszy, gdy przybył do seminarjum, by mnie zaangażować do synów swoich.

Myśląc o tem, widzę przed sobą coś tłustego i lodowatego.

Wybór padł zaraz na mnie.

Posiadałem wysokie uznanie przełożonego, toteż chciał mi ułatwić drogę życia.

Tak...

Po raz drugi widziałem go pewnej nocy grudniowej, gdy przybył do Halberlsroda z komisarzem policji, by mnie wyrzucić na szczere pole.

Nie patrz pan z takiem przerażeniem.

Skutków dalszych nie było, zatajono wszystko.

Umilkł.

Krystjan wstał.

Voss nie zachęcał go do dłuższego pobytu, ale podprowadził do drzwi.

Nagle rzekł innym tonem:

— Dziwny z pana człowiek, zaprawdę!

Siedzisz pan i milczysz a drugi mówi i zwierza się.

Cóż to właściwie znaczy?

— Jeśli pan żałuje, zapomnę o wszystkiem! — odparł Krystjan w zwykły swój przymilny i grzeczny sposób, nie całkiem wolny od dwuznaczności.

Voss zwiesił głowę.

— Zechciej pan wstąpić tu znowu kiedyś, przechodząc mimo, — poprosił zcicha — a może opowiem panu — wskazał palcem przez ramię — może opowiem o tamtem.

— Przyjdę! — rzekł Krystjan.


text:
Bernward święty (26 Paźd. al. 20 Paźd.

20 Maja), trzynasty biskup Hildesheimu, ur. w. półowie X w., w zamku saskim Sommerschenburg.

Dziadem jego był hrabia palatyn Athelbero; wujem Volkmar, biskup Utrechtu; bratem hrabia Tamms, ulubieniec Ottona III, jedna z sióstr jego Judyta była ksienią klasztoru Ringelheim.

Powierzony opiece Osdaga, biskupa Hildesheimu, poprzednio benedyktyna z Reichenau, wychowywał Się w sławnej wówczas szkole katedralnej w Hildesheim.

Bernward, po skończeniu nauk, został wyświęcony przez św. Willegisa, arcybiskupa mogunckiego (975—1011), i zostawał przy dziadzie swoim Athelberonie, a po jego śmierci (r. 987) kapelanem pałacowym Ottona III, nauczycielem młodego księcia i wkrótce kanclerzem państwa.

Tu w ścisłych zostawał stosunkach z Willegisem, arcybisk.

Moguncji, i Gerbertem, późniejszym Sylwestrem II, najznakomitszymi swego czasu ludźmi.

Zostawszy biskupem hildesheimskim r. 993, dla zasłonięcia swojej djecezji od napaści Normanów i narodów sąsiednich, jeszcze w części pogańskich i barbarzyńskich, zabezpieczył granice silnemi fortecami, nauczył swoich wiernych wyrabiać cegły i dachówki, by domy uchronić od ognia, miasto Hildesheim otoczył murem i basztami.

Odtąd ludność kupiła się do miasta, tak, że Bernward może być uważany za drugiego fundatora Hildesheimu, i tak go też nazywają dawne kroniki.

W sprawach swojej djecezji przybywszy do Rzymu r. 1001, przywiódł do pojednania Tiburtynów, którzy powstali przeciw cesarzowi, i uspokoił rokosz Rzymian.

Poparciem i przykładem swoim rozbudził do wysokiego stopnia działalność naukową szkoły katedralnej w Hildesheim; zebrał liczną bibljotekę, w której znajdowało się wiele ciekawych manuskryptów.

Sam napisał dwa dzieła: Liber mathematicalis, które się zachowoło; drugie o Alchemji, znane dobrze w wiekach średnich: posiadał tajemnicę rozkładu i łączenia metalów.

W wolnym czasie trudnił się rzeźbą; pamiątki jego pracy (złoty krzyż, z dziwnej mieszaniny, bogato ozdobne świeczniki, spiżowe kolumny i bronzowe podwoje, na których są w płaskorzeźbie wystawione fakta ze St.

i Now.

Testamentu) znajdują się dotąd w klasztorze, na placu katedralnym, i w Kościele św. Magdaleny w Hildesheim, i ani wiek ówczesny, ani późniejsze nieco czasy nic równego postawić obok nich nie mogą.

Największém jego dziełem, podczas biskupstwa, jest fundacja opactwa benedyktynów, które zbudował kosztem ojcowskiego dziedzictwa, i kościół św. Michała w stronie północne] miasta.

Pracami swemi Bernward rywalizował z współczesnymi sobie uczonymi i wyższymi mężami, jako to: Notkerem z Liège, ś.

Willegisem z Moguncji, Meinwerkem z Paderborn, Sigebertem z Minden, Hildewardem i Arnolfem z Halberstadtu; Geronem z Magdeburga; Wigerem z Werden; Hildewardem z Naumburga, ożywionymi tym samym duchem wiary, tym samym smakiem w sztukach, tém samém poświęceniem dla Kościoła.

Klasztor benedyktynów był jego ulubioną fundacją; w nim przebywał i pracował w ostatnich latach życia swojego.

Um.

1022 r., w kilka tygodni po poświęceniu nowego kościoła; ciało jego złożono w krypcie tego kościoła, w sarkofagu wypracowanym własnemi jego rękami, i tam jest przedmiotem czci pobożnych, którą jawne cuda usprawiedliwiły.

Celestyn III, Pap., r. 1192 zaliczył go do świętych.

Żywot św. Bernwarda opisał jego nauczyciel Thangmar (v.

Tangmar): Vita S. Bernw.

XIII episcopi Hildesh.

Jest to najpiękniejsza z bjografji średniowiecznych.

Wydał najprzód Brower, w Sidera illustrium viror.

Germ., Mogunt.

1616 4o; ztąd przedruk ap.

Mabillon, Acta ss. ord.

S. Ben.

saec.

VI p. I; ap.

Leibnitz, Scriptores rer.

Brunsw. t. I; nowe wyd.

ap.

Pertz, Monum.

Germ.

Scr. t. IV; według Mabillona i Pertza ap.

Bolland.

Acta ss.

Octobr. t. XI; Narratio de canonizat.

et translat.

S. B-i, ap.

Mabillon l.

c., Leibnitz l. c.

Bulla kanonizacyjna Celestyna III ap.

Mabillon l. c.

Kontynuował Wolfherius, uczeń S. Godeharda (biskupa Hildesh. od r. 1022—1038): Continuatio vitae s.

Bernardi, ap.

Pertz, op.

c. t. XI.

Cf. J. M. Kratz, Der Dom zu Hildesheim.

Hildesh.

1840, 3. vv.

8-o (t. III zawiera żywot św. biskupa).

H. A. Lüntzal, Der h.

Bernward, ib.

1856 8-o. Franz Gehle, De S. Bernwardi ep.

Hild. vita et reb.

gestis, Dissert. hist. inauguralis, Bonnae 1866, 8-o, str. 51.


text:
blizki, bliżej; bliżyć się, z licznemi złożeniami, z nich ubliżyć komu osobliwsze (por. niem. nahe treten, ‘ubliżyć’); blizko i blizce; dawniej zawsze blizu, jak do dziś w bułg., serb. i słow.; np. w biblji: »miasto jest tu blizu« (blisko Leopolita), »blizu przystąpić«, »zamętek blizu jest«, psałterz; w biblji i samo bliz, jak w cerk., »jaskini dwoista bliz siebie« (‘przeciwko’, Leopolita), »bliz Egiptu«; bliźni, w biblji i tam, gdzie Leopolita ‘ród’, ‘pokolenie’ kładzie (»dowód, kto kiedyś był moim bliźnim«, t. j. tylko ‘krewny’); bliźnięta, bliźniacy (w cerk. bliznca i ‘

testiculi’, grec.

didymoi), bliźniaczy, blizkość; wreszcie blizna, narzeczowo już w r. 1500, łużyc.

i in. bluzna, z wymianą li na lu, co niczego dalej nie dowodzi.

I u innych Słowian pribliżiti, jak u nas, wedle ż z 2. stopnia: bliże(j), a i bliżni u nich wcale częste.

Prasłowo; brak go w lit. (łotew.

blaizit, ‘gnieść’?), łac. fligere, ‘uderzać’ (stąd nasz konflikt, ‘zderzenie’ niby); przecież i franc. près, ‘blisko’, od łac. pressus, ‘ściśnięty’.


text:
Według szacunków Grupy Agora wydatki na całym rynku reklamy w pierwszym półroczu 2009 roku wyniosły 3,5 mld zł, co onacza spadek o 13% - wynika z raportu finansowego spółki.

Z powodu trudnej sytacji na rynku reklamy spółka nie podejmuje się szacunków na najbliższe miesiace.

"W pierwszym półroczu 2009 r. skutki spowolnienia gospodarczego dotkliwie odbiły się na wpływach reklamowych wszystkich segmentów rynku reklamy.

Kondycja rynku reklamy w drugim półroczu 2009 roku i szacunki dla kolejnych lat zależą w istotnej mierze od prognoz PKB dla Polski.

Pomimo pozytywnych sygnałów dotyczących wartości PKB dla Polski w 2009 r., prognozy dotyczące wartości rynku reklamy pozostają nadal rozbieżne.

Dlatego też Spółka nie jest w stanie wiarygodnie oszacować, jak będzie rozwijała się sytuacja na rynku reklamy w 2009 roku (...)

W opinii spółki nadal nie daje się zauważyć symptomów ożywienia na rynku reklamy w Polsce" - można przeczytać w komunikacie Agory.

W pierwszym półroczu br. przychody Grupy Agora wyniosły 572,2 mln zł (spadek o 12,9%).

W samym drygim kwartale 2009 roku przychody spółki wyniosły 297,8 mln zł (spadek o 13,4%).

Sprzedaż reklam wyniosła 372,9 mln zł (spadek o 21,2%), sprzedaż wydawnictw wyniosła 97 mln zł (spadek o 5,6%), a sprzedaż projektów specjalnych (w tym kolekcji) 52,1 mln zł (wzrost o 56,5%).

Sprzedaż reklam w Gazecie Wyborczej wyniosła 174,8 mln zł (spadek o 33,7%), a sprzedaż egzemplarzy wyniosła 75,4 mln zł (spadek o 4,8%).

Gazeta sprzedawała średnio 388 tys. egz., a jej udział w wydatkach na reklamę w dziennikach wyniósł prawie 39% (spadek o blisko 4%).

Jeśli wyeliminować wpływ spadku przychodów z ogłoszeń rekrutacyjnych, to udział Gazety w wydatkach reklamowych w dziennikach nie zmienił się w stosunku do pierwszego półrocza 2008 roku.

Sprzedaż reklam w bezpłatnej gazecie Metro wyniosła 16,3 mln zł (spadek o 10,9%).

Ze względu na mniejszą dynamikę spadku przychodów reklamowych w Metrze w porównaniu ze spadkiem wydatków na reklamę w dziennikach (spadek o 28%), bezpłatna gazeta Agory zwiększyła udział w wydatkach na reklamę dzienników o prawie 1% do 4%.

Przychody segmentu Internet wyniosły 38,6 mln zł (wzrost o 13,9%), w tym 8,3 mln zł z działalności Trader.com (Polska).

Przychody Grupy AMS wyniosły 86,4 mln zł (spadek o 7,5%, przy zmniejszeniu wydatków na rynku reklamy zewnętrznej o 9%).

Przychody ze sprzedaży czasopism wyniosły 47,6 mln zł (spadek o 16%),·przychody segmentu radio wyniosły 40,4 mln zł (spadek o 4,9%).

Koszty operacyjne netto Grupy w pierwszym półroczu 2009 roku spadły do poziomu 551,6 mln zł (spadek o 8,7%), a w samym drugim kwartale 2009 roku obniżyły się do 282,9 mln zł (spadek o 9,8%).

Spadek kosztów jest m.in. efektem programu poprawy efektywności operacyjnej wdrażanego w Grupie od grudnia 2008 roku, w tym: zmniejszenia wydatków na promocję i reklamę (o 32,6%), niższych kosztów wynagrodzeń i świadczeń na rzecz pracowników (spadek o 3,2%) oraz niższych o 9,1% kosztów usług druku.


text:
PIEŚŃ 4.

Ach zła Ewa narobiła, * kłopotu nas nabawiła: * Z wężem sama rozmawiała, * I jabłuszka kosztowała, * kosztowała.

Adam z raju wypędzony, * Zostawił płód zarażony: * Ale go z kłopotu tego, * Matka Syna przedwiecznego * Wybawiła.

Robak chytry zwiódł mężatkę, * Za tę winę sam wpadł w klatkę: * Bo mu głowę podeptała, * Która od wieku przyjść miała, * Białogłowa.

Czego dawno pożądali * Cni ojcowie, oglądali: * Już dziś są wypełnione, * Od Proroków objawione, * Święte słowa.

Dziś we żłobie odpoczywa, * Z nieba zszedłszy Prawda żywa: * Która nie będzie zawarta, * Owszem na wieki otwarta; * Że Zbawiciel.

Od Aniołów ogłoszony, * Z Panny w stajni narodzony: * Skąd wesele nam przynosi, * Miły pokój ludziom głosi, * Odkupiciel.

Zobacz też

Ach!

zła Ewa narobiła – ze zbioru Pastorałki i kolędy,

Ach, zła Ewa nabroiła ze zbioru Symfonije anielskie.