text:
Jan Kochanowski

Pieśń świętojańska o Sobótce

Gdy słońce Raka zagrzewa,

A słowik więcej nie śpiewa,

Sobótkę, jako czas niesie,

Zapalono w Czarnym Lesie.

Tam goście, tam i domowi

Sypali sie ku ogniowi;

Bąki zaraz troje grały,

A sady sie sprzeciwiały.

Siedli wszyscy na murawie,

Potym wstało sześć par prawie

Dziewek jednako ubranych

I belicą przepasanych.

Wszytki śpiewać nauczone,

W tańcu także niezganione;

Więc koleją zaczynały,

A pierwszej tak począć dały.

Panna I

Siostry, ogień napalono

I placu nam postąpiono;

Czemu sobie rąk nie damy,

A społem nie zaśpiewamy?

Piękna nocy, życz pogody,

Broń wiatrów i nagłej wody.

Dziś przyszedł czas, że na dworze

Mamy czekać ranej zorze.

Tak to matki nam podały,

Samy także z drugich miały,

Że na dzień świętego Jana

Zawżdy Sobótka palana.

Dzieci, rady mej słuchajcie,

Ojcowski rząd zachowajcie:

Święto niechaj świętem będzie,

Tak bywało przedtym wszędzie.

Święta przedtym ludzie czcili,

A przedsię wszytko zrobili;

A ziemia hojnie rodziła,

Bo pobożność Bogu miła.

Dziś bez przestanku pracujem

I dniom świętym nie folgujem;

Więc też tylko zarabiamy,

Ale przedsię nic nie mamy.

Albo nas grady porażą,

Albo zbytnie ciepła każą;

Co rok słabsze urodzaje,

A zła drogość za tym wstaje.

Pracuj we dnie, pracuj w nocy,

Prózno bez Pańskiej pomocy;

Boga, dzieci, Boga trzeba,

Kto chce syt być swego chleba.

Na Tego my wszytko włóżmy,

A z sobą sami nie trwóżmy;

Wrócąć sie i dobre lata,

Jeszczeć nie tu koniec świata.

A teraz ten wieczór sławny

Święćmy jako zwyczaj dawny:

Niecąc ognie do świtania,

Nie bez pieśni, nie bez grania.

Panna II

To moja nawiętsza wada,

Że tańcuję barzo rada;

Powiedzcież mi, me sąsiady,

Jest tu która bez tej wady?

Wszytki mi sie uśmiechacie,

Podobno ze mną trzymacie;

Postępujmyż tedy krokiem,

Aleć nie masz jako skokiem.

Skokiem taniec nasnadniejszy,

A tym jeszcze pochopniejszy,

Kiedy w bęben przybijają:

Samy nogi prawie drgają.

Teraz masz czas, umiesz li co,

Mój nadobny bębennico:

Wszytka tu wieś siedzi wkoło,

A w pośrzodku samo czoło.

Żeby też tu ta nie była,

Która twemu sercu miła;

Każesz li, wierzyć będziemy,

Aleć insze rozumiemy.

Pomóż oto dobrej rzeczy,

A nasz taniec miej na pieczy;

Owa najdziesz i w tym rzędzie,

Coć za wszytki płatna będzie.

Ja sie nie umiem frasować,

Toż radzę drugim zachować;

Bo w trosce człowiek zgrzybieje

Pierwej, niż sie sam spodzieje.

Ale gdzie dobra myśl płuży,

Tam i zdrowie lepiej służy;

A choć drugi zajdzie w lata,

I tak on ujdzie za swata.

Za mną, za mną, piękne koło,

Opiewając mi wesoło!

A ty sie czuj, czyja kolej,

Nie masz li mię wydać wolej.

Panna III

Czuję się, że moja kolej,

A ja nie mam wydać wolej.

Sam ze wszytkiego stworzenia

Człowiek ma śmiech z przyrodzenia;

Inszy wszelaki źwierz niemy

Nie śmieje sie, jako chcemy.

Nie ma w swym szaleństwie miary,

Kto gardzi Pańskiemi dary;

A bodaj miał płakać siła,

Komu dobra myśl niemiła.

Śmiejmy sie!

Czy nie masz czemu?

Śmiejmy sie przynamniej temu,

Że, nie mówiąc nic trefnego,

Chcę po was śmiechu śmiesznego.

Wystąp ty, coś ciągnął kota,

A puść sie na chwilę płota.

Uchowa cię dziś Bóg szkody,

Bo tu opodal do wody.

Ciągnie go drugi na suszy,

Tobie trzeba aż po uszy.

Nieboże mój, kto cię zbłaźnił,

Żeś tak srogie źwierzę draźnił?

Nie znasz ludzi, co przed kotem

Pierzchają nawiętszym błotem?

A na jego głos straszliwy

Ledwe drugi będzie żywy.

Głaszcz na nim, jako chcesz, skórę,

On przedsię ogonem wzgórę.

Zły z nim pokój, gorsza zwada;

Jeszcze i dziś strach sąsiada.

Czasem też i z dachu spadnie,

A przedsię na nogi padnie;

I chłop foremniejszy bywa,

Gdzie kot we łbie przemieszkiwa.

A to jako w nim szacować,

Że umie i praktykować?

A to tak wieszcza bestyja,

Że sie zawżdy na deszcz myja.

Więc łowiec niepospolity

A w swych sprawach dziwnie skryty;

K temu rzadko usnie w nocy,

Ale ufa zawżdy mocy.

Kocie, wszytko to do czasu,

Strzeż wilka wyszczekać z lasu;

A może być i w tym stadzie,

Co już myśli o zakładzie.

Panna IV

Komum ja kwiateczki rwała,

A ten wianek gotowała?

Tobie, miły, nie inszemu,

Któryś sam mił sercu memu.

Włóż na piękną głowę twoję

Tę rozkwitłą pracą moję;

A mnie samę na sercu miej,

Toż i o mnie sam rozumiej.

Żadna chwila ta nie była,

Żebych cię z myśli spuściła;

I sen mię prace nie zbawi,

Spię, a myślę, by na jawi.

Tę nadzieję mam o tobie,

Że mię też masz za co sobie

Ani wzgardzisz chucią moją,

Ale mi ją oddasz swoją.

Tego zataić nie mogę,

Co mi w sercu czyni trwogę:

Wszytki tu wzrok ostry mają

I co piękne, dobrze znają.

Prze Bóg, siostry, o to proszę,

Niech tej krzywdy nie odnoszę,

By mię która w to tknąć miała,

O com sie ja utroskała.

O wszelaką inszą szkodę

Łacno przyzwolę na zgodę,

Ale kto mię w miłość ruszy,

Wiecznie będzie krzyw mej duszy!

Panna V

Zwierzęć sie, gromado moja,

Nie mam przed Szymkiem pokoja:

Za trzewik mi zastępuje,

A powiada, że miłuje.

Szymku, by to prawda była,

Dobrze bych Bogu służyła;

Ale ty rad z ludzi szydzisz,

Zwłaszcza gdy prostaka widzisz.

Tobie to wolno samemu,

Ale, wierę, nie inszemu;

Bo ty z tym nadobnie umiesz,

A gdzie kogo tknąć, rozumiesz.

I któraż by nie szła rada

Za tak gładkiego sąsiada?

Podajże jej kęs nadzieje,

Alić sie już moja śmieje.

I samam tak głupią była,

Żem ci też kiedy wierzyła;

Dziś już nic i pókim żywa,

Znam cię, ziółko, żeś pokrzywa.

Ze mną sobie rzecz najdujesz,

Drugiej nogę przystępujesz;

Odpuść mi, silnyś przechyra,

A ja z takim nie mam mira.

Nie sprawujże sie przez miarę,

Boć zaś ludzie dadzą wiarę;

A mało sobie poprawisz,

Że mię w nieprawdzie zostawisz.

Panna VI

Gorące dni nastawają,

Suche role sie padają;

Polny świercz, co głosu zstaje,

Gwałtownemu słońcu łaje.

Już mdłe bydło szuka cienia

I ciekącego strumienia,

I pasterze, chodząc za niem,

Budzą lasy swoim graniem.

Żyto sie w polu dostawa

I swoją barwą znać dawa,

Iż już niedaleko żniwo,

Miej sie do sierpa co żywo!

Sierpa trzeba oziminie,

Kosa sie zejdzie jarzynie;

A wy, młodszy, noście snopy,

Drudzy układajcie w kopy.

Gospodarzu nasz wybrany,

Ty masz mieć więniec kłosiany,

Gdy w ostatek zboża zatnie

Krzywa kosa już ostatnie.

A kiedy z pola zbierzemy,

Tam dopiero odpoczniemy,

Dołożywszy z wierzchem broga;

Już więc, dzieci, jedno Boga!

W ten czas, gościu, bywaj u mnie,

Kiedy wszystko najdziesz w gumnie;

A jesli ty rad odkładasz,

Mnie do siebie drogę zadasz.

Panna VII

Prózno cię patrzam w tym kole:

Twoja, miły, rozkosz pole;

A raczej źwierz leśny bijesz,

Niż tańcujesz albo pijesz.

Ja też, bym nabarziej chciała,

Trudno bym sie zdobyć miała

Na lepszą myśl, bo po tobie

Serce zawżdy teskni sobie.

Wolałabym też tym czasem

Gdziekolwiek pod gęstym lasem

Użyć z tobą towarzystwa,

Pomogę ja i myślistwa.

Czego miłość nie przywyknie?

Już ja trafię, gdy pies krzyknie,

Gdzie zajeżdżać zającowi

Mając charty pogotowi.

A kiedy rzucisz sieć długą,

Jeslić sie swoją posługą

Ni nacz więcej nie przygodzę,

Niech za tobą smycz psów wodzę.

Żadna gęstwa, żadne głogi

Nie przekażą mojej drogi;

Tak lato jako śrzeżogę

Przy tobie ja wytrwać mogę.

Albo, mój myśliwcze, tedy

Pokwap sie do domu kiedy;

Albo mnie ciężko nie będzie

Ciebie naszladować wszędzie!

Panna VIII

Pracowite woły moje,

Przy tym lesie chłodne zdroje

I łąka nieprzepasiona,

Kosą nigdy nie sieczona.

Tu wasza dziś pasza będzie;

A ja, mając oko wszędzie,

Będę nad wami siedziała

I tym czasem kwiatki rwała.

Kwiatki barwy rozmaitej,

Które na łubce obszytej

Usadzę w nadobne koło

I włożę na swoje czoło.

Tak dziewka, jako młodzieniec,

Nie proś mię nikt o mój wieniec;

Samam go swą ręką wiła,

Sama go będę nosiła.

Dałam wczora taki drugi,

Będzie mi go żal czas długi;

Bo mię zaraz pobrać dano,

Czego mi czynić nie miano.

Pracowite woły moje,

Wam płyną te chłodne zdroje;

Wam kwitnie łąka zielona,

Kosą nigdy nie sieczona.

Panna IX

Ja śpiewam, a żal zakryty

Mnoży we mnie płacz obfity.

Śpiewa więzień okowany,

Tając na czas wnętrznej rany.

Śpiewa żeglarz, w cudze strony

Nagłym wiatrem zaniesiony;

I oracz ubogi śpiewa,

Choć od pracej aż omdlewa.

Śpiewa słowik na topoli,

A w sercu go przedsię boli

Dawna krzywda; mocny Boże,

Iż z człowieka ptak być może.

Nadobnać to dziewka była,

Póki między ludźmi żyła;

Toż niebodze zawadziło,

Bo każdemu piękne miło.

Zły a niewierny pohańcze,

Zbójca własny, nie posłańcze;

Miawszy odnieść siostrę żenie

Zawiodłeś ją w leśne cienie.

Próznoś jej język urzynał,

Bo wszytko, coś z nią poczynał,

Krwią na rąbku wypisała

I smutnej siestrze posłała.

Nie wymyślaj przyczyn sobie,

Pewnać już sprawa o tobie;

Nie składaj nic na źwierz chciwy,

Umysł twój krzyw niecnotliwy.

«Siadaj za stół, jesliś głodzien,

Nakarmię cię, czegoś godzien»;

Już ci żona warzy syna,

Nieprzejednanać to wina.

Nie wiesz, królu, nie wiesz, jaki

Obiad i co za przysmaki

Na twym stole; ach, łakomy,

Swe ciało jesz, niewiadomy.

A gdy go tak uraczono,

Głowę na wet przyniesiono;

Temu czasza z rąk wypadła,

Język zmilknął, a twarz zbladła.

A żona powstawszy z ławy:

«Coć sie zdadzą te potrawy?

To za twą niecnotę tobie,

Zdrajca mój, synowski grobie!»

Porwie sie mąż ku niej zatym,

Alić nasz dudkiem czubatym;

Sama sie w jaskółkę wdała,

Oknem, łając, poleciała.

A ona niewinna córa

Obrosła w słowicze pióra

I dziś wdzięcznym głosem cieszy,

Kto sie kolwiek w drogę śpieszy.

Chwała Bogu, że te kraje

Niosą insze obyczaje,

Ani w Polszcze jako żywy

Zjawiły sie takie dziwy.

Jednak ja mam, co mię boli;

A by dziś nie ludziom k woli,

Co śpiewam, płakać bych miała,

Acz me pieśni płacz bez mała.

Panna X

Owa u ciebie, mój miły,

Me prośby ważne nie były;

Próznom ja łzy wylewała

I żałosnie narzekała,

Przedsięś ty w swą drogę jechał,

A mnieś, nieszczęsnej, zaniechał

W ciężkim żalu, w którym muszę

Wiecznie trapić moję duszę.

Bodaj wszytkich mąk skosztował,

Kto naprzód wojsko szykował

I wynalazł swoją głową

Strzelbę srogą piorunową.

Jakie ludzkie głupie sprawy

Szukać śmierci przez bój krwawy;

A ona i tak człowieczy

Upad ma na dobrej pieczy.

Przynamniej by mi w potrzebie

Wolno stanąć wedla ciebie,

Przywykłabych i ja zbroi;

Bodaj przepadł, kto sie boi.

Jednak ty tak chciej być śmiałym,

Jakoby sie wrócił całym;

A nie daj umrzeć mnie, smutnej,

W płaczu i w trosce okrutnej.

A wiarę, coś mi ślubował,

Pomni, abyś przy tym chował.

Tę mi przynieś a sam siebie;

Dalej nie chcę nic od ciebie.

Panna XI

Skrzypku, by w tej pięknej rocie

Usłyszeć co o Dorocie,

Weźmi gęśle, jakoć miła,

A zagraj nie myśląc siła.

«Nieprzepłacona Doroto,

Co między pieniędzmi złoto,

Co miesiąc między gwiazdami,

Toś ty jest miedzy dziewkami.

Twoja kosa rozczosana

Jako brzoza przyodziana;

Twarz jako kwiatki mieszane,

Lelijowe i różane.

Nos jako sznur upleciony,

Czoło jak marmór gładzony;

Brwi wyniosłe i czarnawe,

A oczy dwa węgla prawe.

Usta twoje koralowe,

A zęby szczere perłowe;

Szyja pełna, okazała,

Piersi jawne, ręka biała.

Serce mi zakwitnie prawie

Przy twej przyjemnej rozprawie;

A kiedy cię pocałuję,

Trzy dni w gębie cukier czuję.

W tańcuś jak jedna bogini,

A co cię skutniejszą czyni:

Nie masz w tobie nic hardości,

Co więc rzadko przy gładkości.

Tymeś ludziom wszytkim miła

I mnieś wiecznie zniewoliła;

Przeto cię me głośne stróny

Będą sławić na wsze strony.

Panna XII

Wsi spokojna, wsi wesoła,

Który głos twej chwale zdoła?

Kto twe wczasy, kto pożytki

Może wspomnieć za raz wszytki?

Człowiek w twej pieczy uczciwie

Bez wszelakiej lichwy żywie;

Pobożne jego staranie

I bezpieczne nabywanie.

Inszy sie ciągną przy dworze

Albo żeglują przez morze

Gdzie człowieka wicher pędzi,

A śmierć bliżej niż na piędzi.

Najdziesz, kto w płat języka dawa,

A radę na funt przedawa;

Krwią drudzy zysk oblewają,

Gardła na to odważają.

Oracz pługiem zarznie w zięmię;

Stąd i siebie, i swe plemię,

Stąd roczną czeladź i wszytek

Opatruje swój dobytek.

Jemu sady obradzają,

Jemu pszczoły miód dawają;

Nań przychodzi z owiec wełna

I zagroda jagniąt pełna.

On łąki, on pola kosi,

A do gumna wszytko nosi.

Skoro też siew odprawiemy,

Komin wkoło obsiędziemy.

Tam już pieśni rozmaite,

Tam będą gadki pokryte,

Tam trefne plęsy z ukłony,

Tam i cenar, tam i goniony.

A gospodarz wziąwszy siatkę,

Idzie mrokiem na usadkę

Albo sidła stawia w lesie;

Jednak zawżdy co przyniesie.

W rzece ma gęste więcierze,

Czasem wędą ryby bierze;

A rozliczni ptacy wkoło

Ozywają sie wesoło.

Stada igrają przy wodzie,

A sam pasterz, siedząc w chłodzie,

Gra w piszczałkę proste pieśni;

A faunowie skaczą leśni.

Zatym sprzętna gospodyni

O wieczerzej pilność czyni,

Mając doma ten dostatek,

Że sie obejdzie bez jatek.

Ona sama bydło liczy,

Kiedy, z pola idąc, ryczy,

Ona i spuszczać pomoże;

Męża wzmaga, jako może.

A niedorośli wnukowie,

Chyląc sie ku starszej głowie,

Wykną przestawać na male,

Wstyd i cnotę chować w cale.

Dzień tu, ale jasne zorze

Zapadłyby znowu w morze,

Niżby mój głos wyrzeki wszytki

Wieśne wczasy i pożytki.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kochanowski, Fragmenta albo pozostałe pisma, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1590


corpora: openbooks

text:
Bolesław Leśmian

Łąka

Tam na obczyźnie…

Tam na obczyźnie, gdy próżni ostoję

Noc wiekuista w bezgraniczach da mi,

Pójdę, zbłąkany pomiędzy śmierciami,

A co bądź spotkam — to nie będzie moje.

Pełen niczyjej ciemności i zgrozy,

Samemu sobie obcą będę marą, —

Z jakąż bym wówczas miłością i wiarą

Modlił się choćby do obrazu brzozy!

Jakże bym spłonął łzą szczęścia gorącą,

Gdybym znienacka wśród mroków bezczynu

Natrafił dłonią, Boga szukającą,

Na gniazdo ptasie lub kwiaty jaśminu.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Bazylides, gnostyk egipski.

Prawdopodobnie pochodził z Syrji, żył w Aleksandrji za czasów cesarza Adrjana, a zatem w pierwszej półowie II w.

Nauczycielem jego miał być niejaki Glaukias, mniemany tłumacz św. Piotra; od tego to Glaukiasa miał Bazylides otrzymać tajemniczą naukę, zaczerpniętą z księgi Chama i jakichś tym podobnych dzieł Barkabasa, Barkofa i Parchoora, napisanych może jeżeli nie całkowicie, to przynajmniej w części przez samego herezjarchę.

Jego 24 ksiąg kommentarza na Ewangelję, prawdopodobnie zawierały tylko wykład jego nauki, a nie były objaśnianiem żadnej Ewangelji (ob.

Agryppa Kastor).

Z pism jego przechowały się tylko ułamki (Grabe, Spicileg.

patr. saec.

II.

vol.

II p.

39).

Bazylides błędy swoje szerzył w Egipcie, a może nawet i w Persji; przynajmniej późniejszy manicheizm miał wiele podobieństwa z jego systematem.

Syn jego Izydor pismami swemi szerzył naukę ojca; do końca też czwartego wieku utrzymywała się sekta bazylidjanów, jakkolwiek w nauce swojej często różniła się ona od mistrza.

Najlepszym świadkiem, co do nauki Bazylidesa, byłby bez zaprzeczenia Klemens aleksandryjski, ponieważ czytał on pisma Bazylidesa i Izydora, ale mało bardzo i tylko nawiasowo mówi on w tym przedmiocie (Stromatum i indziej).

Obszerniej rzecz tę traktuje Ireneusz (Adv. haer.

1, 24), a za nim Epifanjusz (Haeres.

24); nie ma jednak pomiędzy nimi a Klemensem zupełnej zgodności, i dla tego trudno będzie zawsze przedstawić naukę Bazylidesa, oczyszczoną od późniejszych jej przekształceń, jakie sobie porobić pozwalali jej zwolennicy.

Pozaświatowość jest u Bazylidesa długim systemem emanacyjnym, na którego czele stoi niezrodzona i niestworzona, dla tego też ukryta i niewypowiedziana istota pierwotna (ϑεος αρρητος, αχατονομαστος).

Istota ta rozwija się w siódemkę uosobionych i zwolna rodzących się sił (δυναμις), które wraz z istotą pierwotną stanowią pierwszą świętą ósemkę, czyli pierwsze niebo.

Z uosobionych tych sił, pięć jest umysłowych: νους, — rozum czyli umysł, λογος — słowo, φρονησις — myśl czyli przezorność, σοφια, — mądrość, i δυναμις — potęga; dwie siły moralne: διχαιοσυνη — sprawiedliwość, świętość, i jej córka, ειρηνη — pokój, wewnętrzny pokój życia Bożego.

Z tego nieba wypływa niebo drugie, z siedmiu również sił złożone, jako odwzorowanie (αντιτυπος) pierwszego; z drugiego wypływa trzecie i tak dalej, aż do 365-go nieba, czyli królestwa duchowego; ale każda z dalszych emanacji jest mniej doskonałą niż poprzednia.

Wyraz abraxas służył tu na oznaczenie całej summy niebios, albo też na oznaczenie tak rozwiniętej istoty pierwotnej, w jej przeciwieństwie do jej pierwotnego utajenia i mewypowiedzialności (Iren.

Adv. haer.

1, 24 § 7).

Obok tego świata światłości, był od wieków, podług Bazylidesa, chaos, czyli ciemna materja.

Niewiadomo, czy materję tę uważał on za złą bezwzględnie, i czy tym sposobem hołdował dualizmowi; ale to pewną jest rzeczą, że przyjmował w utworzeniu świata pewne pomieszanie światła z ciemnością, bo całe dzieje świata były dla niego wielkim procesem oczyszczenia, przez jaki światło miało się znowu z ciemności wydobyć i do pierwotnej wrócić ojczyzny.

To wydobywanie się światła z chaosu przedstawia sobie Bazylides na niższych stopniach, jako czysto fizyczne, w duszy jednak ludzkiej już jako etyczne, t. j. od wolności człowieka już w części zależne.

Rozdzielenie tych stopni, czyli utworzenie świata, jako podstawy nawrotu światła z chaosu do nieba, powierzone było Archonowi, czyli przełożonemu ostatniego królestwa duchowego, a zatem istocie mniej doskonałej, ale jeszcze nie złej.

Ten właśnie dokonał bezświadomie przeprowadzenia idei Bożych w istotę rzeczy.

W człowieku przypuszcza Bazylides duszę rozumną (ή λογιχη φυχη), jako zarodek wyższego świata, i materję, ciało (ύλη).

Do tego zarodku światła przylega zaraz przy połączeniu z chaosem, w skutek fizycznego oddziaływania, druga dusza (φυχη προσρυης αλογος), prowadząca duszę rozumną do złego, wskutek zawartych w sobie obrazów, żądz i uczuć zmysłowych.

Przez to przyleganie obrazów z ożywionej i martwej natury, wnika w rozumną duszę człowieka żarłoczność wilka, pożądliwość kozła i t.

d.; ale że te naleciałości, przylegające do duszy rozumnej (προσαρτηματα), uważa on za rzeczywistych demonów (πνευματα χατ ουσιαν), ztąd trudno określić ich właściwe znaczenie w systemacie Bazylidesa.

Te προσαρτηματα powinien człowiek swobodnie przezwyciężyć, a że się to nie zawsze udaje, tedy dusza wyższa musi przez wiele ciał ludzkich wędrować; ponieważ nadto Archon nie ma siły poparcia jej zwrotu do królestwa światła, przeto nigdyby do celu swego nie trafiła.

Dla zbawienia więc tych dusz wysłał Bóg odwieczny jednę z sił, może mądrość (σοφια), a jak podaje Ireneusz, ducha pierworodnego, νους, który Chrystusem został nazwany.

Ta siła połączyła się z człowiekiem Jezusem w czasie chrztu nad Jordanem, dawała mądre nauki, działała cuda i przyprowadziła nawet Archona do świadomości uznania wyższej natury w człowieku.

Zadaniem tej siły względem człowieka było przeprowadzenie procesu oczyszczenia i wydobycie światła przez rozbudzenie w człowieku uznania wyższego porządku świata i jego ztamtąd pochodzenia.

Człowiek zaś nietylko powinien walczyć przeciwko fizycznym naleciałościom (προσαρτηματα), ale nadto winien mieć wiarę, t. j. wewnętrzne ujęcie wyższego bytu i prawdy tego, co o świecie nadzmysłowym zostało objawione.

Wiara ta, niezależna od wszelkiego dowodzenia, jest podług Bazylidesa własnością wybranych i od świata oddzielonych, czyli zbawionych.

Kto raz wiarą wniknął w tajemnice zbawczej siły, temu nie potrzebna już dalsza wędrówka duszy, i na ziemi jeszcze żyjąc, żyje w bezpośrednim związku z królestwem światłości, dopóki po śmierci całkowicie w nie nie przejdzie.

Ciało, jako cząstka martwej materji, nie ma żadnej nadziei na zmartwychwstanie.

W tej teorji Odkupienia, śmierć Jezusa nie ma żadnego znaczenia.

Podług niego, wraz z wędrówką duszy, przechodzi wina z człowieka na człowieka, i Jezus człowiek nie był bez winy; dla tego niebieska siła przed śmiercią odłączyła się od Jezusa.

W moralności Bazylides wagę wielką przyznaje wolności woli.

Zdaje się też, że dobrze nauczał o małżeństwie i dziewictwie; od uczniów swoich wymagał surowego sposobu życia i poddawał ich pięcioletniemu milczeniu, jak Pitagoras.

Ale w jego nauce leżały już zarodki późniejszej rozpusty jego zwolenników.

Bo z nauki jego o wybraniu i o bezwzględnej dobroci natury duszy wyższej wypływało, że i grzech przeszkodzić nie może osiągnięciu jej celu.

Bazylidjanie od swego mistrza w genealogii emanacyjnej tém się różnili, że po pięciu umysłowych siłach w pierwszej ósemce, wtrącali potęgi trzech klas, pod nazwą księstw (αρχαί), potęg (εξονσιαι) i aniołów (αγγελοι), i duchom ostatniego nieba przyznawali, obok Archona, większy udział w stworzeniu świata, tak, że występują one jako robotnicy świata (demiurgi).

Na tych demiurgów przypadły różne części świata: Archon otrzymał w udziale lud żydowski, dał mu przez Mojżesza prawo i działał cuda.

Ale w swojej żądzy panowania narzucił się żydom na Boga, chciał nad innemi zapanować demiurgami i ich narody pod swoją wziąść władzę.

Ztąd powstała walka pomiędzy demiurgami i podwładnemi im ludami.

Zepsucie wynikło takie, że Bóg musiał na ratunek zesłać siłę wyższą Nus.

Nus przyszedł z najwyższego świata, Kavlakav, objawił się w ciele pozorném i gdy go żydzi chcieli ukrzyżować, dał Szymonowi Cyrenejczykowi pozorną swoją postać, a sam przyjął na siebie postać Szymona...

Szymon przybity został do krzyża, Nus zaś, śmiejąc się z głupoty żydowskiej, wrócił do swojego królestwa.

Z tej bajki wywodzili obowiązek zapierania się Ukrzyżowanego, ponieważ nie Chrystus to był ukrzyżowany.

Wyznawców Ukrzyżowanego mieli oni za sługi demiurga, i dla tego też gardzili męczennikami i wyznawcami; dla tego hypokryzja i oszustwo wydawało się im godziwe, a zdaniem ich zasadniczém było: „znaj wszystkich, ale ciebie niech nikt nie zna.“ Odpowiednio do swego pojęcia o Archoncie, nie przywiązywali oni wielkiego znaczenia do ksiąg Starego Testamentu.

Główném świętem była u nich uroczystość chrztu Jezusa, obchodzona 10 Stycznia.

Cf. Hilgers, Kritische Darstellung der Heresien.

Bonn 1837.

N.


text:
175.

Gdziebądź w świat cię chęć poniosła,

Bacz, by twoja dobra sława

Była, nie jak szabla rdzawa

Tępa lub też z pochwą zrosła —

Boś bojownik, co z rzemiosła

Zawsze, gdy go wezwą, stawa.


text:
Antypody, nazwa mieszkańców naszej ziemi, osiedlonych w dwóch punktach, sobie wprost przeciwnych, czyli zwróconych ku sobie stopami.

Aventinus († 1534) w swych „Rocznikach Bawarji“, Annales Boiorum, podaje, że Bonifacy, arcybiskup moguncki i legat Papieża Zacharjasza w VIII w, za heretyka ogłosił pewnego biskupa, imieniem Wigiljusza albo Wirgiljusza, iż ten śmiał utrzymywać, że są antypody.

Ale: l) fakt ten nie jest dowiedziony; jedynym śladem nań wskazującym, jest list Papieża Zacharjasza do Bonifacego: „Jeśli to pewna rzecz, pisze Papież, że Wirgiljusz twierdzi, iż jest inny świat i inni ludzie pod naszą ziemią, inne słońce i inny księżyc, zbierz synod, potęp go, usuń go z Kościoła, zdjąwszy z niego sakrę, etc.“ Nie ma żadnego śladu, aby ten rozkaz Papieża był wykonany, czy to dla tego, że obwinienie Wigiljusza okazało się niezasadne, czy też, że odwołał swoje twierdzenie; pewną bowiem jest rzeczą, że był później dobrze widziany u Papieża, skoro został wyniesiony na biskupstwo salzburgskie; kiedy nawet, po śmierci, był kanononizowany, czegoby nigdy nie uczyniono, gdyby był potępiony, jako heretyk.

— 2) Papież Zacharjasz, przesyłając Bonifacemu surową instrukcję, działał sprawiedliwie; bo jeżeliby Wirgiljusz twierdził, to na ziemi, czy pod ziemią, są całkiem innego rodzaju ludzie i nie są jak my, dziećmi Adama, to nauka jego wręcz sprzeciwiałaby się nauce Pisma św. Takich też antypodów odrzucał i św. Augustyn, w XVI księdze swego dzieła „O mieście Bożém,“ c 9 (Mémoires de Trevoux.

Janv.

1708).

Zresztą Philoponus, żyjący pod koniec XVI w., wykazał w dziele swojém „De mundi Creat.“ l. 5, c.

13 że św Bazyli, św. Grzegorz z Nissy, św. Grzegorz z Nazjanzu, św. Atanazy i inni ojcowie Kościoła przypuszczali, że ziemia jest okrągła.

Wspomina nawet o antypodach św. Hilary, In Ps. 2 n. 23; Origenes, l. 2 de Princip.

c.

3; Ś.

Klemens Papież, Epist.

I ad Cor.

n. 20.

Niesłusznie tedy niektórzy twierdzą, że w ogóle pisarze kościelni błądzili w kwestji antypodów aż do XV wieku.

(Bergier).

X. M. G.


text:
brzmieć, brzmienie, o 'głosie', i o 'wzdęciu', nabrzmiały, nabrzmiewać, z dawniejszego brznieć, częstego jeszcze w biblji: »brznieli w trąby«, »a gdyż zabrzni zwięk trąbny«, »głos jeż brzni«, »aby brzniał«.

Tak samo u Czechów i Słowieńców, brnieti, brnim, małorus.

brenity; z brzmieć por. bułg. brŭmczŭ i brŭmkam, brŭmbal, 'bąk' (narzeczowe u nas brzmiel).

Z innych języków przytaczają tylko postaci z m, łac. fremo, 'grzmię', niem. brummen, dawne bremo, dziś Bremse, o 'bąku'; ind. bhramara-, 'pszczoła', grec.

forminks, 'cytra'.