corpora: wikisources-pl

text:
Berengarjusz z Tours.

Człowiek ten zdobył sobie smutną slawę w historji, przez antykościelną naukę o Najśw. Sakramencie i przez sposób, w jaki dał się władzy świeckiej użyć do heretyckiej agitacji, w widokach politycznych.

Berengarjusz ur. się na początku XI w., prawdopodobnie w m.

Tours, jakkolwiek przydomek turoneńskiego mógł on nosić w skutek tego, że w Tours otrzymał święcenia kapłańskie, następnie był tam kanonikiem przy kościele św. Marcina i scholastykiem szkoły katedralnej.

Około 1040 r. został archidjakonem w Angers, lecz pozwolono mu mieszkać w Tours.

Około 1045 ukazują się pierwsze ślady jego heretyckiej nauki o Sakramencie Ciała i Krwi Pańskiej.

Dwaj jego towarzysze szkolni: Adelmann (De veritate Corp. et Sang.

Dom.

ad Berengar.

epist.), scholastyk w Lüttich, następnie w Brescia, i Hugo (De Corp-et Sang.

Dom.), biskup z Langres, wyrzucali mu już wtedy odstępstwo od nauki Kościoła.

Adelmann kilkakrotnie próbował zwrócić swego dawnego przyjaciela na drogę prawdy, lecz zawsze nadaremnie.

Nie jest łatwą, rzeczą z tego wszystkiego, co Berengarjusz w różnych czasach o Najśw. Sakramencie mówił, rzeczywistą jego naukę wyprowadzić.

Lekkomyślny ten i chwiejny człowiek ciągle zmieniał swoje zdanie i nauka jego jest pełna sprzeczności.

Charakter człowieka i jego pojmowanie rzeczy ściśle są z sobą związane: z jednego można wnosić o drugiém.

Dwaj wspołcześni mężowie: Guitmund, arcybiskup Aversy, i Bertold, niepochlebny podają nam obraz Berengarjusza.

Pyszny i lekkomyślny, nie zwracał on należytej uwagi na właściwe znaczenie zdań i wyrazów; bez wykształcenia filozoficznego i bystrości umysłowej, szukał wszędzie nowych pojęć, nie zapomocą głębszego myślenia, ale przez dziwaczne tłumaczenie wyrazów.

(Guitmund. de Corp. et Sang.

Christi verit.

in Eucharist.

Cum juveniles adhuc in schola ageret annos, ut ajunt, qui eum tunc noverant, elatus ingenii levitate, ipsius magistri sensum non adeo curabat, libros insuper artium contemnebat.

Cum per se attingere philosophiae altioris secreta non posset, neque enim homo ita acutus erat, sed ut tunc temporis liberales artes intra Galliaś pene absolverat, novis saltem verborum interpretationibus, quibus etiam nunc nimium gaudet, singularis scientiae sibi laudem arrogare et cujusdam excellentiae gloriam venari qualitercunque poterat affectabat).

Z płytką i powierzchowną nauką łączył Ber.

zuchwalstwo próżnego umysłu: zamiast jasnego rozumowania i dowodów, posługiwał się zwykle czernieniem swoich przeciwników.

Rzym i głowę Kościoła obsypywał najwstretniejszemi przezwiskami: Papieża nazywał, zamiast pontifex — pompifex, albo pulpifex; Kościół — radą próżności, zgromadzeniem złoczyńców i siedzibą szatana.

Pomimo woli nasuwają się tu wspomnienia XVI wieku.

O tej skłonności do oszczerstwa mówi Bertold (Constant.

(1088) de Berengarii multiplici condemnatione) w następujących wyrazach: Sed Berengarius more suo ad proprium vomitum redire non timuit, et ultra omnes haereticos Romanos Pontifices et S. Rom.

Ecclesiam verbis et scriptis blasphemare praesumsit.

Nempe s.

Leonem P. non pontificem sed pompificem et pulpificem appellavit, S. R. Ecclesiani vanitatis concilium et ecclesiam malignantium, Romanam Sedem non apostolicam, sed sedem satanae dictis et scriptis non timuit appellare.

Unde venerabilis P. Alexander litteris eum satis amice praemonuit, ut a secta sua cessaret, nec amplius S. Ecclesiam scandalizaret.

Ille autem ab incepto desistere noluit, hocque ipsum eodem Apostolico litteris suis remandare non timuit.

Człowiek z takiém usposobieniem łatwo daje się użyć za narzędzie do wszelkich celów, byle tylko chciał go użyć jaki władca, nieprzyjazny Kościołowi.

A takim właśnie był wówczas król francuzki.

Professorowi Gfrörer’owi należy się zasługa rozjaśnienia tej ciemnej strony dziejów (Cf. Allgem.

Kirchengeschichte t. IV).

Dążący do absolutnego panowania nad ludźmi, spotykali zawsze opór w Kościele, broniącym nietykalnych praw sumienia i religji; dla tego w interesie takich władców leżało, albo od Rzymu się oderwać, albo też nad Rzymem panować, i Kociołem, jako środkiem, się posługiwać (Cf. Staudenmeier, Ueber das Wesen der kathol.

Kirche, 2 Ausg.).

Poprzednikiem Napoleona był Filip Piękny.

W obu tych epokach usiłowano użyć Papieża, jako narzędzia władców świeckich.

Lecz żaden prawnie obrany Papież nie mógł przyjąć na siebie podobnej roli.

Jeżeli nie można było zawładnąć osobą Papieża, starano się przynajmniaj[1] osłabić jego wpływ na wiernych.

Jak w niektórych królach francuzkich, tak i w niektórych cesarzach niemieckich to samo spostrzegamy.

Kiedy Otton III chciał pod swoje zwierzchnictwo zagarnąć najwyższą godność w Kościele, król francuzki, z wielu biskupami Neustrji, powziął zamiar zniesienia celibatu duchownych, postów i przeszkody do małżeństwa, wynikającej z pewnych stopni pokrewieństwa, a następnie wystąpienia ze związku z Kościołem rzymskim: „ponieważ Rzym, ujarzmiony przez barbarzyńcę, jego zachceniom ulegać musi, a ztąd obawiać się należy, aby duchowna władza Stolicy Piotrowej nie została nadużytą ku obaleniu wolności innych narodów“ (Słowa Arnulfa, biskupa Orleanu, na synodzie w Reims 991 r.).

W czasie, kiedy żył Berengarjusz, Henryk I, król francuzki, mniemał, że takież same niebezpieczeństwo mu zagrażało, kiedy ces. Henryk III nietylko obsadzał tron papiezki, lecz wszelkich środków używał ku umocnieniu swojej władzy w Rzymie i poddaniu jej samego Papieża.

Ażeby uwolnić się od wpływu niemiecko-rzymskiego, dogodną wydawało się rzeczą wznowić dawny błąd o Najśw. Sakramencie, który przez parę wieków w Neustrji się pokazywał, i zerwać zaraz z Rzymem, jako z Kościołem „heretyckim,“ siebie podając za wiernych synów prawdziwego Kościoła.

Do przeprowadzenia tych zamiarów, nie było we Francji człowieka odpowiedniejszego nad Berengarjusza, który, oprócz wyżej przywiedzionych kwalifikacji, posiadał nadto pewną zręczność w dysputowaniu.

Podług Teotwina (Deoduinus, episcop.

Leodiens. epist. ad Regem; Biblioth.

Patr. max.

XVIII), Berengarjusz walczył nadto przeciwko kanonicznym prawom o małżeństwie i niegodził się na chrzest dzieci.

Król wszakże sądził, że do osiągnięcia zamierzonego celu wystarczy błąd o Eucharystji, poprzednio już pojawiający się w dziejach Francji (Helgaldi, Vita Roberti regis c.

4, u Bouquet Recueil des hist. X 100; Boulai, H. univers., I 355).

Znaczącym też faktem było mianowanie przez króla na wakujące biskupstwo w Angers (1047 r.)

Euzebjusza Brunona, o którym Teotwin (Bibl.

Patr. max.

XVIII 531; Gfrörer IV, 512) powiedział, że wznowił on razem z Berengarjuszem dawne herezje, że zaprzeczał transubstancjacji, odrzucał prawo kościelne o małżeństwie i chrzest dzieci.

Lecz nie jeden tylko biskup Bruno trzymał z Berengarjuszem.

Biskup Frollant z Senlis jawnie go bronił (Epist.

Froll. ap.

d’Achery III); inni tajemnie podzielali jego naukę, i jeżelibyśmy mieli dać wiarę zapewnieniom Berengarjusza (Berengar.

De Coena Domini, ed Vischer p.

54), to większa część biskupów francuzkich była po jego stronie.

Licznych miał on także mieć stronników między niższém duchowieństwem.

Jaką wagę ówczesny władca Francji przywiązywał do sprawy Berengarjusza, najlepiej się okazuje z wielkości summ pieniężnych, użytych na popieranie herezji.

W obec świadectwa Lanfranka (De Corp. et Sang.

Dom.), który mówi: „Berengarjusz uwiódł wielu ludzi złotem i srebrem, jak również beneficjami, które wyjednywał dla swoich stronników;“ i Wilhelma z Malmesbury: „Po całej Gallji rozszerzyła się nowa herezja, głównie za pośrednictwem ubogich uczniów i studentów, opłacanych przez Berengarjusza (De gest. reg.

Angl. op.

Savile Rer.

angl. ser.

p.

l13; Gfrörer IV p.

513).

Dodać tu tylko należy, że kiedy później król francuzki zmienił swoje usposobienie względem Papieża, kiedy mianowicie przekonał się, że Papież prawdziwym jest ojcem wszystkich wiernych i niezależną całego Kościoła głową, herezja Berengarjusza, pozbawiona poparcia władzy świeckiej, niebawem zamarła.

Kilku biskupów, wprzód jej sprzyjających, zaraz od niej odstąpiło, a nawet biskup Bruno z Angers nietylko zerwał z Berengarjuszem, lecz nawet, jakby nigdy nie podzielał jego błędu, napisał do niego list (1064), w którym nazywa jego naukę czczym wymysłem (Roye, Vita, haeresis et poenitentia Berengarii, Andegavi, 1656).

Berengarjusz pozostał sam, opuszczony od wszystkich.

Kościół tylko nie przestawał pracować nad nawróceniem go na drogę prawdy.

— Już wyżej wspomnieliśmy, jak trudno jest, z rozmaitych zeznań i nieokreślonych wyrażeń Berengarjusza, jasne utworzyć sobie pojęcie o jego nauce.

Hugo, biskup Langres (tract. de Corp. et Sang.

Christ.), współczesny Berengarjuszowi, zarzuca mu, iż pojmuje on Ciało Chrystusa w Sakramencie w taki sposób, że substancja chleba i wina nie przemienia się i że Ciało, które zostało ukrzyżowane, uważa jako intellektualne.

Herezja Berengarjusza więc, w pierwszych swych czasach, polegała na zaprzeczeniu transubstancjacji, i to stanowi główną jej myśl w różnych omówieniach, ale ciągle powtarzaną przez Berengarjusza.

Nie wiadomo tylko, co rozumiał on przez intellektualne Ciało Chrystusa.

Żadnego też światła w tym względzie nie podaje nam list jego do Lanfranka, w którym oświadcza się on za nauką Jana Szkota o Eucharystji, a odrzuca naukę Paschazjusza.

W tymże liście Berengarjusz wypowiada życzenie zawiązania dysputy o Eucharystji z Lanfrankiem, wówczas przełożonym klasztoru w Bec.

List nie doszedł Lanfranka, który właśnie wtedy udał się na synod do Rzymu, lecz dostał się w ręce kilku duchownych i bardzo im się nie podobał.

Pewien ksiądz z Reims uważał za stosowne zabrać z sobą ów list do Rzymu.

Na synodzie rozpoznano treść pisma, i Berengarjusz został skazany na wyłączenie ze społeczności wiernych, do czasu odwołania swych rozumowań na synodzie, mającym się w krótce zebrać w Vercelli.

Tymczasem Berengarjusz wszystkich środków używał ku rozpowszechnieniu swej nauki.

Zamiar przeciągnięcia na stronę herezji Wilhelma, księcia Normandji, nie udał się Berengarjuszowi, bo go dwaj zakonnicy z Bec pokonali na dyspucie, odbytej staraniem tego młodego księcia w Brione.

Berengarjusz pocieszał się nadzieją poprawienia swej sprawy na synodzie, który miał zwołać król do Paryża.

Tymczasem rozeszła się wiadomość o zapadłym w Rzymie wyroku, a list Berengarjusza do duchowieństwa w Chartres, przepełniony obelgami na Papieża Leona IX i na synod rzymski, nie poprawił wcale jego położenia.

Powołany na synod do Vercelli, Berengarjusz nie stawił się, a dwaj duchowni z Tours, którzy sprawy jego tam bronić mieli, nie mogli go oczyścić z czynionych mu zarzutów.

Jednocześnie z nauką Berengarjusza została potępiona teorja Jana Szkota.

Nie udał się także B. na synod paryzki (1050 r.), od którego Poprzednio tyle dobrego sobie obiecywał.

Tu, podobnie jak w Vercelli, potępiono naukę Jana Szkota i Berengarjusza.

Berengarjusz, potępiony przez synod paryzki, za pośrednictwem mieszkającego przy dworze brata Ryszarda (d’Achery, Spic.

t. III 400; Mansi Concil.

XIX 784), zwrócił się ze skargą do króla, przedstawiając mu wyrządzoną sobie krzywdę, i niesprawiedliwość względem Jana Szkota.

Król okazał się mu przychylnym, o czém zapewnił osobnym listem Berengarjusza bp Frollant z Senlis (d’Achery III).

Im silniej wspierało heretyka potężne ramię świeckie, tém pilniejszym było obowiązkiem Kościoła raz nakoniec stawić go przed synodem.

Na miejsce obrad wyznaczono miasto Tours, aby udaremnić wszystkie wykręty.

Legat papiezki Hildebrand (późniejszy wielki Papież Grzegorz VII) pozostawił Berengarjuszowi wszelką możność bronienia się i wypowiadania swoich przekonań.

Lecz zamiast dysput, Berengarjusz uczynił proste, jasne i szczere, jak się przynajmniej wówczas zdawało, wyznanie wiary chrześcjańskiej i stwierdził je przysięgą, że chce w niém do końca życia pozostać.

Wyznanie wiary brzmiało: „Chleb i wino są po poświęceniu Ciałem i Krwią Chrystusa“ (Panis atque vinum altaris post consecrationem sunt Corpus Christi et Sanguis; haec me sicut ore proferrem, juramento confirmavi corde tenere).

Ale zawiódł się Hildebrant i inni, co wierzyli w szczerość Berengarjusza; nie przestawał on bowiem bronić dalej swojego błędu, za co też Papież Wiktor II powtórzył 1055 r. wydany na niego wyrok przez synod vercelloński.

Uważał wszakże Papież za konieczne zwołanie nowego synodu, który się zebrał w Rzymie (1059).

Na nim, w obec 118 biskupów, Berengarjusz odwołał swoje błędy i uczynił wyznanie wiary podług formuły, napisanej przez kardynała Humberta.

Ustęp tej formuły, odnoszący się do głównego przedmiotu herezji Berengarjusza, brzmi w następujący sposób: „Ja Berengarjusz ... poznawszy prawdziwą, katolicką i apostolską wiarę, odrzucam wszelką herezję, a szczególniej tę, która mię dotąd hańbiła, a mianowicie, że chleb i wino, składane na ołtarzu, po przeistoczeniu nie są prawdziwém Ciałem i prawdziwą Krwią Pana naszego Jezusa Chrystusa.“ Pozytywna zaś część, formuły mieści się w tych słowach: „Zgadzam się z św. rzym.

Kościołem, że chleb i wino, składane na ołtarzu, po konsekracji, nietylko są Sakramentem, lecz i prawdziwém Ciałem i prawdziwą Krwią Pana naszego Jezusa Chrystusa.“ Ta okoliczność, że Berengarjusz wyrzekał się zwykle swojej nauki bez bliższych objaśnień i rozpraw, a następnie odwoływał tylko to, czego się poprzednio wyprzysięgał, sprawiła, że formuła Humberta odnosiła się tylko do kwestji przeistaczania się chleba i wina w Ciało i Krew Jezusa Chrystusa.

Ten więc tylko ostatni punkt był w niej wyraźnie określony.

Gdyby Berengarjusz wyznał i wyłożył naukę swoją w całej rozciągłości, kościelna refutacja mogłaby być pełniejszą.

Formuła Humberta więc nie wyczerpywała herezji Berengarjusza ani twierdząco ani przecząco.

Berengarjusz, powróciwszy z Rzymu, wpadł znowu w dawne błędy, a na upomnienia Papieża Aleksandra II odpowiedział, że przy swoich przekonaniach nadal pozostanie, obrzucając przytém zwykłemi obelgami Ojca Św. i Kościół rzymski.

Cztery synody, kolejno po sobie następujące, potępiły jego fałszywą naukę: synod w Angers 1062, w Rouen 1063, w St. Maixent 1075 i w Poitiers 1076.

Grzegorz VII uważał za konieczne powołać Berengarjusza na sobór, w Rzymie zebrany 1078 r.

Zgodzono się na to, aby Bereng. sam napisał formułę wyznania wiary, w której tak się wyraża (Mansi XIX): „Profiteor panem altaris post consecrationem esse verum Corpus Christi, quod natum est de Virgine, quod passum est in cruce, quod sedet ad dexteram Patris; et vinum altaris, postquam consecratum est, esse verum Sanguinem, qui manavit de latere Christi.

Et sicut ore pronuncio, ita me corde habere confirmo, sic me adjuvet Deus et haec sacra.“ Lecz ta formuła znowu posłużyła Berengarjuszowi za pretekst do obstawania, a następnie szerzenia dawnych błędów.

Konieczną więc rzeczą było zredagowanie jak najściślejszej formuły, która podana została Berengarjuszowi na synodzie w Rzymie 1079 r.

Formuła tak brzmi: „Ja Berengarjusz wierzę sercem i wyznaję ustami, że chleb i wino, które znajdują się na ołtarzu, przez tajemnicę św. modlitwy i przez słowa Zbawiciela naszego, istotnie (substantialiter) przemieniają się w prawdziwe, właściwe i życiodawcze Ciało, jak również w Krew Pana naszego Jezusa Chrystusa; że, po konsekracji, jest to prawdziwe Ciało Chrystusa, który z Dziewicy urodzony, dla zbawienia świata ofiarowany, na krzyżu wisiał i siedzi na prawicy Ojca, — i prawdziwa krew Chrystusa, która z boku Jego płynęła, — i to nie tylko przez znak i moc sakramentu, lecz podług właściwości natury i prawdziwej istoty.

Tak wierzę i nigdy nie będę uczyć niczego, coby się téj wierze sprzeciwiało, do czego mi Panie Boże dopomóż i Jego św. Ewangelja.“ To jest ostatnia formuła, którą Bereng. poprzysiągł.

Ale i tę formułę przez naciągania sofistyczne na swoją tłumaczył stronę i do dawnego wrócił błędu.

Na synodzie w Bordeaux (1080) sprawa Berengarjusza znowu wystąpiła.

W ośm lat potém (1088) umarł Bereng. na wyspie Côme pod Tours.

Pogodziwszy się z Kościołem, po odbyciu ciężkiej pokuty, zakończył on życie w sam dzień Trzech Króli.

Z bolesnym jękiem miał on zawołać: „Dziś ukaże mi się Pan mój Jezus Chrystus albo w chwale swojej, z powodu mojej pokuty, albo dla sądu, z powodu innych“ (których B. w błąd wprowadził.

Guilelm Malmesbur.).

— Teraz pozostaje nam tylko przedstawić właściwą naukę B. o Eucharystji.

Z rozmaitych jego wyrzeczeń to tylko z pewnością wnosić można, że odrzucał on przeistaczanie się przez konsekrację chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa.

Podług Guitmunda (de Corp. et Sang.

Christi), wszyscy stronnicy B. w tym jednym punkcie zgadzali się między sobą, co do innych zaś trzymali się dwóch zdań odmiennych.

Jedni uważali chléb i wino za cień i figurę Ciała i Krwi Chrystusa, drudzy utrzymywali, że Ciało i Krew Zbawiciela znajdują się, jakkolwiek ukryte, w chlebie i winie.

I takie miało być subtelniejsze rozumienie samego Berengarjusza (Guitmund l. c.

Multum in hoc differunt (Berengariani) quod alii nihil omnino de Corpore et Sanguine Domini sacramentis istis inesse, sed tantummodo umbras haec et figuras esse dicunt.

Alii Tero dicunt, ibi Corpus et Saguinem Domini mera, sed latenter contineri, et ut sumi possint, quodammodo (ut ita dixerim) impanari.

Et hanc ipsius Berengarii subtiliorem esse sententiam ajunt).

Jeszcze o dwóch mniemaniach, z czasów sporów Bereng., wspomina Guitmund.

Jedni utrzymywali, że chleb i wino w części tylko przeistaczają się, w części zaś pozostają chlebem i winem; inni znowu twierdzili, że chleb i wino całkowicie przemieniają się w Ciało i Krew Chrystusa, lecz powracają do pierwotnego stanu, jeżeli je przyjmnje człowiek w grzechu zostający (Guitmund l. c.

Alii vero, non quidem jam Berengariani, sed acerrime Berengario repugnantes, argumentis tamen ejus, et quibusdam verbis Domini paulisper offensi, solebant olim putare, quod panis et vinum ex parte mutentur, et ex parte remaneant.

Aliis vero videbatur panem et vinum ex toto quidem mutari, sed cum indigni accedunt ad communicandum, Carnem Domini et Sanguinem iterum in Panem et vinum reverti).

Gdyby to, cośmy wyżej przytoczyli, było subtelniejszém pojmowaniem Ber., to jego nauka byłaby teorją impanacji (ob.), wznowioną później przez Lutra.

Ale gdy Luter utrzymywał, iż wiara sprawuje to, że Chrystus jest obecny w chlebie i winie, Bereng. nigdy nie twierdził, że wiara przystępującego sprawuje impanację.

Różnica ta jednak między Bereng. i Lutrem nie usuwa podobieństwa, a nawet tożsamości dwóch nauk o sakramencie Eucharystji.

Podług Guitmunda, Berengarjusz przyjmował obecność Chrystusa w chlebie i winie.

Nauka Bereng. zgadza się więc z luterską w tém, że można dla niej także użyć nazwy impanacji, gdyż dopuszcza ona obecność Chrystusa w chlebie i winie bez transsubstancjacji.

Lecz Bereng. idzie dalej niż Luter, badając sposób urzeczywistnienia impanacji, i w dalszém rozwinięciu swoich myśli dochodzi do wywodów, które później spotykamy w nauce Kalwina.

Jeżeli zestawimy rozumowanie Kalwina o Eucharystji z herezją, Bereng., to przekonamy się dowodnie, że heretyk XI w. był nauczycielem heretyka XVI wieku.

— Kalwin uczył: „że Ciało Chrystusa rzeczywiście jest obecne w Eucharystji, że je wierny pożywa, że (jak się dalej objaśnia) jednocześnie z pożyciem zmysłowych żywiołów, które pod każdym względem pozostają tém, czém są, i tylko oznaczają Ciało i Krew Chrystusową, zstępuje do duszy przystępującego siła wypływająca z Ciała Chrystusa, które jest w Niebie“ (Calv.

Institut.

IV 17.

Möhler, Symbol.

328).

Podług wyrażenia, użytego w traktacie De sacra coena (wynalezionego w Brunswiku i wyd.

przez Lessinga 1770 r., a później w Berlinie 1834), chléb konsekrowany nie traci własności swej natury i pozostaje nieprzeistoczonym (Panis consecratus in altari non amisit naturae proprietatem).

W liście do Adelmanna, Bereng. nazywa sakramenta: znakami, figurami, podobieństwami, zadatkami, signa, figurae, similitudines, pignora.

Pod temi znakami ukrywa się Cidło Chrystusa, lecz tylko dla duchowego człowieka; prawdziwe Ciało Chrystusa jest przytomne i spożywają je duchowo ci, którzy do Ciała Chrystusowego należą (Epist. ad Adelm.

Fragm.

I Cum constat nihilominus, verum Christi Corpus in ipsa mensa proponi, sed spiritualiter interiori homini: verum in ea Christi Corpus ab his dumtaxat, qui Christi membra sunt, incorruptum, intaminatum, inattritumque spiritualiter manducari).

Nazywanie chleba po konsekracji Ciałem Chrystusa jest przenośnią, podobnie jak nazywamy Chrystusa barankiem, kamieniem węgielnym i t. d.

(Bereng.

De sacra coena: Non minus tropica locutione dicitur: panis qui ponitur in altari, post consecrationem est Corpus Christi, et vinum Sanguis, quam dicitur: Christus est leo, Christus est agnus, Christus est summus angularis lapis).

W trzecim ustępie listu do Adelmana Bereng. mówi: ponieważ Ciało Chrystusa przy Eucharystji pozostaje w niebie i nie dokonywa się w niém żadna zmysłowa przemiana i przebywa ono w doskonałej jedności, spożywanie więc dokonywa się tylko duchowo w taki sposób, że duch pożywającego wznosi się do Ciała Chrystusa, pozostającego w niebie.

Ponieważ Ciało Chrystusa trwać będzie do skończenia świata, wierni więc przyjmują nie Chrystusa zstępującego z niebios, lecz przebywającego na niebiosach (Se ad refectionem animae suae accipere nisi totam et integram Dei sui Carnem, non autem coelo devocatam, sed in coelo manentem, quod ore corporis fieri ratio nulla permittit, cordis, ad videndum Deum mundati, devotione spatiosissima, nulla indignitate, nullis fieri prohibetur angustiis).

Błędy więc heretyków XVI w. są odgrzewanemi błędami Berengarjusza.

Gdy Bereng. mów, że chleb i wino, nawet po konsekrecji, oznaczają tylko, lecz nie są Ciałem i Krwią Chrystusa, że jest to tylko pozbawione swej treści wspomnienie, bez rzeczywistej obecności Chrystusa w sakramencie, widzimy w tej nauce jeszcze i naukę trzeciego reformatora, Zwingliego.

(Staudenmeier) J. N.


R o l a Int ernetu w bu do w a n i u t o żs a m o ś c i narodo w ej

1 mgr Piotr Siuda Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy Rola Internetu w budowaniu tożsamości narodowej Streszczenie: Celem pracy jest wykazanie pozytywnej roli, jaką odgrywa Internet w budowaniu tożsamości narodowej.

Zdaniem autora u podstaw tej tożsamości leży poczucie przynależności jej członków oraz poczucie odrębności od innych.

Podstawowym założeniem w omawianiu roli Internetu w budowaniu tożsamości narodowej jest to, że w globalizującym się świecie dzisiejszym, nie dochodzi do jej zaniku.

Co więcej, Internet wcale nie powoduje jej osłabienia, tak jak wskazują na to niektórzy naukowcy.

Przeciwnie, Internet jest doskonałym narzędziem jej budowania.

Autor pokazuje cztery, jego zdaniem najważniejsze, obszary budowania tożsamości narodowej w Internecie.

Jako pierwszy obszar pokazuje zjawisko nacjonalizmu w Internecie, które jest specyficznym przykładem podkreślania różnic między narodami.

Opisywany nacjonalizm autor nazywa nowym nacjonalizmem, pokazuje różne jego przejawy w Internecie jak również stara się wyjaśnić przyczyny ogromnej jego popularności.

Jako drugi obszar budowania tożsamości narodowej przedstawia autor proces budowania narodów.

Chodzi o to, że ułatwiony dzięki Internetowi kontakt ludzi o tej samej narodowości może przyczynić się do odrodzenia, ukształtowania ich tożsamości narodowej.

Autor ukazuje dwa rodzaje procesu budowania narodów.

Pierwszy wiąże się z tym, że Internet prowadzi do odrodzenia tożsamości narodowej w przestrzeni off-line.

Drugi natomiast odnosi się do zjawisk występujących tylko w świecie wirtualnym.

Jako trzeci obszar ukazuje autor ogromną rolę Internetu w budowaniu tożsamości narodowej społeczności imigrantów.

Internet jest bowiem dla nich miejscem integracji i budowania poczucia solidarności z innymi imigrantami, a także przestrzenią podtrzymywania kontaktów z miejscem swojego pochodzenia.

Ukazując ostatni obszar, autor traktuje Internet jako medium nierozerwalnie wręcz związane z kulturą narodową.

Poprzez kulturę narodową, którą tworzą zarówno popkultura jak i kultura wysoka, tożsamość narodowa jest budowana, odgrywana, materializowana.

Internet zatem, jako medium, w którym kultura narodowa jest obecna na każdym kroku, przyczynia się do budowania tożsamości narodowej.

Słowa kluczowe: Tożsamość narodowa, tożsamość narodowa a Internet, nacjonalizm, nacjonalizm a Internet, społeczności wirtualne, imigranci a Internet, kultura narodowa a Internet.

Wprowadzenie.

Celem pracy jest wykazanie pozytywnej roli, jaką pełni Internet w budowaniu tożsamości narodowej.

Ukazywanie takiej roli rozpocznę od rozważań na temat tożsamości narodowej i wskazania, że w przeciwieństwie do niektórych poglądów, tożsamość ta wcale

2 dzisiaj nie zanika.

Co więcej, podważę pogląd, jakoby to właśnie Internet miał się do tego zaniku przyczyniać.

Na przykładzie czterech obszarów budowania tożsamości w Internecie postaram się wykazać coś zupełnie odwrotnego.

Tożsamość narodowa staje się obecnie coraz popularniejszym obszarem badawczym1.

Jeśli chodzi o jej definicję, to istnieje ich wiele.

Według mnie najtrafniejsze są te, które traktują tożsamość narodową jako tożsamość kolektywną, w której najważniejsze jest podkreślanie różnic między swoimi i obcymi.

Tożsamość narodowa jest odmiennością, odrębnością, czymś co Jacobson-Widding nazwał pojęciem distinctivness, czyli przejawianiem cech i właściwości, powodujących, że podmiot postrzega siebie jako odmienny od innych podmiotów2.

W moim przekonaniu naród należy postrzegać z perspektywy antropologii kulturowej.

Uważam go za, tzw. wspólnotę wyobrażoną.

Chodzi o to, że nic niewiedzący o sobie, niespotykający się osobiście ludzie, wyobrażają sobie, że stanowią solidarną wspólnotę ludzi i dokonują rozróżnienia między my (czyli członkowie jakiegoś narodu) a oni, czyli członkowie innego narodu.

Bardzo ważne jest poczucie wspólnoty i przynależności wynikające z tego rozróżnienia.

Jak stwierdził bowiem Ernest Gellner, „dwie osoby należą do tego samego narodu, jeżeli – i tylko jeżeli – uważają, że należą do tego samego narodu”3.

Ważna przy tym jest symboliczna sfera pozwalająca na dokonanie rozróżnienia między swoimi a obcymi.

Ta sfera to po prostu kultura danego narodu, z jego językiem, historią, mitami, obyczajami czy twórczością artystyczną w postaci sztuki wysokiej czy kultury popularnej.

Do kultury narodowej zaliczam również jakieś istniejące w zbiorowej wyobraźni terytorium ojczyste dla danego narodu.

Ludzie należący w swoim wyobrażeniu do jakiegoś narodu stawiają się w opozycji do członków innych narodów, patrząc na swoje i innych kulturowe właściwości.

Istotność kultury narodowej polega zatem na tym, że jest ona siłą jednoczącą ludzi, umożliwiającą im wyobrażeniowe przeciwstawienie innym.

To przeciwstawienie i wynikająca z niego tożsamość narodowa przekłada się na integrację członków wspólnoty narodowej, sprzyja powstaniu więzów solidarnościowych i wzajemnej pomocy, co bardzo często jest warunkiem przetrwania w sytuacjach zagrożenia narodowego czy społecznego, takich jak na przykład eksterminacja, dyskryminacja czy próby wynarodowienia.

Jednak znaczenie tożsamości narodowej nie ogranicza się tylko i wyłącznie do zapewnienia trwania wspólnoty narodowej, ale również jest ważnym czynnikiem 1 J. Szacki, O tożsamości (zwłaszcza narodowej) [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVIII, nr 3, Warszawa 2004, str. 11.

2 Z. Bokszański, Tożsamości zbiorowe, Warszawa 2005, str. 36.

3 E. Gellner, Narody i nacjonalizm, Warszawa 1991, str. 16.

3 zaspokojenia potrzeb jednostek ludzkich.

Najważniejsze z tych potrzeb, to potrzeba przynależności, której zaspokojenie minimalizuje poczucie samotności oraz potrzeba orientacji aksjologicznej, czyli po prostu zakotwiczenia jednostki, jej samoidentyfikacji i wyboru określonego modelu życia4.

To niezwykle ważne zarówno dla wspólnot jak i jednostek znaczenie tożsamości narodowej jest dzisiaj coraz częściej podważane.

Istnieje pogląd, że tożsamość narodowa podlega znacznej erozji.

Procesy powstawania społeczeństwa sieciowego, globalizacji, zwiększonej ruchliwości ludzi, według wielu skutkują tym, że tożsamość staje się w coraz większym stopniu płynna, niestabilna i zmienna.

Mówi się, że globalizacja przyczynia się do zaniku kultur narodowych i w ten sposób niszczy tożsamość narodową.

Internet, narzędzie globalizacji, ma się do tego przyczyniać.

Powoduje on bowiem to, że kurczyć zaczyna się czas i przestrzeń, co łączy ludzi na całym świecie - ludzi o różnej tożsamości narodowej.

Kontaktują się ze sobą ludzie o różnych kulturach narodowych, co prowadzi do zaniku rozróżnienia na my i oni.

Ludzie w coraz większym stopniu zaczynają czuć się członkami wspólnoty globalnej, a nie wspólnot narodowych.

Internet jako narzędzie i odbicie globalizacji ma przyczynić się do utraty przez kultury ich narodowego charakteru i powszechnego przemieszania kultur, ich hybrydyzacji i kreolizacji.

Często spotkać się można z radykalnymi wizjami zastąpienia wielości kultur narodowych jakąś jedną zuniformizowaną i zhomogenizowaną kulturą globalną.

Internet ma do tego doprowadzić między innymi dlatego, że jest narzędziem rozpowszechniania homogenizującej kultury masowej.

Powyższe założenia są jednak błędne.

Internet bowiem nie przyczynia się do zaniku kultur narodowych, i co za tym idzie, tożsamości narodowej.

Jest wręcz odwrotnie, staje się narzędziem jej artykułowania, podtrzymywania i konstruowania, czyli jednym słowem budowania.

Punktem wyjścia w udowodnieniu tej tezy jest uznanie, że nie ma dzisiaj miejsca proces erozji kultur narodowych i tożsamości narodowej.

Procesy globalizacyjne wcale nie muszą oznaczać erozji wspólnot narodowych, o czym świadczy choćby proporcjonalny do postępów globalizacji wzrost autonomicznych dążeń wielu narodów.

Separatystyczne tendencje wielu rejonów Francji, Hiszpanii czy Szkotów, Walijczyków, separatyzm Quebeku, neofaszystowskie tendencje wielu Niemców, izolacjonizm Szwajcarii to tylko niektóre ich przykłady.

4 B. Dziemidok, Tożsamość narodowa a sztuka i nowe media w epoce globalizacji [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVI, nr 1, Warszawa 2002, str. 60 – 61.

4 Tożsamość narodowa w epoce globalizacji nie zanika, bo ludzkie potrzeby przynależności i zakorzenienia w narodzie nie przestały istnieć.

Co więcej, próby zaspokojenia tych potrzeb poprzez identyfikację z grupą większą niż naród, jaką jest globalna ludzka cywilizacja, skazane są na porażkę.

Jak pisze Bohdan Dziemidok dzieje się tak między innymi dlatego, że trudno identyfikować się z grupą sześciu miliardów ludzi.

Poza tym identyfikacja taka jest niemożliwa, ponieważ nie ma grupy obcej wobec ludzkiej cywilizacji5.

Poza tym mimo że możliwa jest zmiana tożsamości narodowej, to jest ona bardzo trudna.

Nawet w społeczeństwach wielokulturowych, takich jak Australia czy USA, znacznie łatwiej zmienić obywatelstwo niż tożsamość narodową.

„W ciągu jednego pokolenia całkowita zmiana tożsamości narodowej jest prawie niemożliwa”6.

Tożsamość narodowa nie staje się więc przeżytkiem i cały czas różnicuje ludzi ze względu na przynależność do danej wyobrażeniowej wspólnoty narodowej.

Jeśli patrzeć na rolę Internetu w budowaniu tożsamości narodowej, niezwykle istotną rzeczą jest to, że Internet zaczyna być rozumiany jako swoistego rodzaju przestrzeń.

Internet to miejsca, coś co możemy w sieci znaleźć, namacalna obecność, wręcz swoistego rodzaju rzeczywistość określana coraz częściej mianem cyberprzestrzeni.

Moim zdaniem mamy do czynienia z równoczesnym funkcjonowaniem obok siebie dwóch przestrzeni, tej realnej – off- line i tej internetowej – on-line.

Obie przenikają się, wpływają na siebie i mimo tego że są nijako odrębne i inne, to jednak są połączone.

To co je łączy, to człowiek funkcjonujący w obydwu tych przestrzeniach, spajający je i powodujący, że razem współtworzą one świat ludzi.

Każda bowiem aktywność ludzi w cyberprzestrzeni podporządkowana jest celom ludzi w świecie realnym.

To jak zachowujemy się w tym świecie, determinuje nasze zachowania internetowe.

Jak wykazują bowiem badania, nie jest tak, że ludzie są kimś innym w przestrzeni off-line, a kimś innym w sieci.

Życie człowieka stanowi całość, a jego tożsamość w Internecie jest zbieżna z tożsamością poza nim.

„Ludzie, którzy wiodą równoległe życie w Internecie, są tak czy inaczej ograniczeni przez swoje pragnienia, troski i śmiertelność swojego fizycznego ja”7.

Ludzie w realu są uczestnikami wielu grup i wspólnot.

Podobnie jest w cyberprzestrzeni, gdzie też powstają rożne grupy i wspólnoty.

Tak jak w świecie realnym, tak 5 tamże, str. 61 – 62.

6 tamże, str. 65.

7 M. Castells, Galaktyka Internetu: refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeństwem, Poznań 2003, str. 137 – 138.

5 i w wirtualnym, ludzie stają się członkami wspólnot z podobnych względów – przede wszystkim chcą zaspokoić swoją potrzebę przynależności.

Ludzie funkcjonujący w świecie realnym wchodzą w interakcje w świecie wirtualnym.

Ponieważ obie rzeczywistości wzajemnie się przeplatają, kontakty w świecie realnym znajdują odwzorowanie w wirtualnym i odwrotnie.

Nie mamy jednak do czynienia z tym, o czym mówił McLuhan, czyli jednością obywateli globalnej wioski.

Tak jak w realnej przestrzeni ludzie są bardzo różni, tworzą różne wyobrażeniowe wspólnoty, tak samo jest z internautami, którzy tworzą je również w cyberprzestrzeni.

Jak pisze Katarzyna Młyńska „granice dostrzegalne w świecie realnym, rzeczywistym zostały po prostu przełożone na warunki sieci, jaką jest Internet”8.

Dotyczy to również granic między wyobrażeniowymi wspólnotami narodowymi.

Podział na nie znajduje w cyberprzestrzeni swoje wyraźne odbicie.

W tym właśnie sensie Internet sprzyja budowaniu tożsamości narodowej.

Staje się on po prostu ważnym miejscem, w którym może się ona objawiać, w którym jest artykułowana i poprzez to podtrzymywana i konstruowana.

Internet, cyberprzestrzeń umacnia w ten sposób owo subiektywne poczucie przynależności do jakiegoś narodu oraz poczucie odrębności od innych, będące podstawami tożsamości narodowej.

Należy przy tym zaznaczyć, że owo budowanie tożsamości narodowej przyjmuje w sieci różne oblicza (od tych mniej do bardziej skrajnych), zachodzi w rozmaity sposób i ma różne, większe lub mniejsze znaczenie dla rożnych wspólnot narodowych.

W kolejnych częściach pracy chciałbym przyjrzeć się tym najbardziej według mnie znaczącym obszarom, sposobom budowania tożsamości narodowej.

Są to: 1.

Zaistnienie w sieci nacjonalizmu.

2.

Zachodzący poprzez i w cyberprzestrzeni proces, tzw. budowania narodów.

3.

Budowanie i podtrzymywanie przez Internet tożsamości narodowej imigrantów.

4.

Budowanie tożsamości narodowej poprzez obecność w Internecie kultury narodowej.

Nacjonalizm w sieci.

Cyberprzestrzeń to miejsce budowania tożsamości narodowej poprzez eksponowanie podstaw, na jakiej się ona opiera, czyli odrębności nas, członków danego narodu, od członków obcych nam narodów oraz poczucia przynależności do danej wspólnoty narodowej.

Podkreślanie tych różnic przyjmuje w cyberprzestrzeni bardzo różne formy.

Specyficznym 8 K. Młyńska, Cyber-granice nieskończoności [w:] Kwadratura Koła, Rocznik Kół Naukowych, Katowice 2004/2005, str. 53.

6 ich rodzajem, bo najbardziej chyba widocznym, jest po prostu ideologiczna walka członków danego narodu, objawiająca się zaistnieniem w Internecie mniej lub bardziej skrajnych nacjonalizmów.

W sieci znaleźć możemy setki stron różnych narodowościowych partii i ugrupowań jak również pism, portali, kampanii promujących poglądy nacjonalistyczne.

W Polsce dobrymi przykładami są obecna w Internecie partia Liga Polskich Rodzin czy Młodzież Wszechpolska.

Na stronie tej ostatniej znaleźć możemy wiele linków do portali, stron, pism internetowych o tematyce narodowej.

Najbardziej popularne to chociażby polskiejutro.com, Myśl polska, prawy.pl czy Aspekt polski.

Ciekawym przykładem narodowej strony internetowej jest magazyn kulturalny Phalanx.

Jego autorzy, w podawanym przez siebie manifeście twierdzą co prawda, że nie wyrażają żadnej ideologii ani doktryny, ale przesłanie strony jest wyraźnie narodowe.

W tym samym manifeście twierdzą bowiem, że „kultura Polski i Europy ukształtowała się na fundamencie chrześcijaństwa oraz że bogactwo kultur narodowych i ich różnorodność są zjawiskami bezcennymi dla człowieka i ludzkości.

Phalanx chce chronić to bezcenne dziedzictwo.

Stąd nasz krytyczny stosunek do kosmopolityzmu i szowinizmu - dwóch skrajnych postaw często przyjmowanych wobec zjawiska, jakim są narody”9.

Według autorów strony, Phalanx „pragnie popularyzować wiedzę na temat polskiej kultury i historii oraz bogactwo jej form i myśl jej twórców.

Wychodzimy z założenia, że znajomość własnego dziedzictwa narodowego jest niezbędna w procesie rozwoju osobowości dla prawidłowego sformułowania swojego ja i zdefiniowania swej tożsamości”10.

W manifeście pojawiają się ponadto stwierdzenia o dumie bycia Polakiem i potrzebie sprzeciwu wobec amerykanizacji obyczajów i anglicyzacji języków.

Co ciekawe, strona Phalanx zawiera forum, które umożliwia dyskusję zarejestrowanym na nim członkom.

Stanowi więc doskonały przykład narodowościowej społeczności wirtualnej, grupującej ludzi podkreślających swoją przynależność do danego narodu i mocno się z nim identyfikujących.

Nie są to jednak najbardziej radykalne przykłady narodowościowych stron i społeczności internetowych, gdyż znaleźć w niej możemy miejsca promujące poglądy nazistowskie czy faszystowskie.

Jak pisze Wallace Wang „liczne tzw. ugrupowania nienawiści dostały się do Internetu, który służy im za niedrogi i prosty środek komunikowania się z obecnymi członkami oraz rekrutowania nowych”11.

Takie nacjonalistyczne ugrupowania 9 Magazyn kulturalny Phalanx, http://www.phalanx.pl, odebrano: 26.03.2006.

10 tamże.

11 W. Wang, Internet, hakerzy, wirusy, Warszawa 2001, str. 33.

7 nienawiści to na przykład zaistniałe w cyberprzestrzeni grupy skinheadów.

Najbardziej popularną jest chyba Blood & Honour, powstała w 1987 roku sieć zrzeszająca szereg skinheadowskich organizacji.

Jest to organizacja amerykańska, ale na całym świecie istnieje szereg jej oddziałów m. in. w USA, Bułgarii, Serbii czy Polsce.

Internetowa struktura Blood & Honour odpowiada strukturze realnej, istnieje bowiem szereg stron krajowych jak również jedno ogólne forum.

Dużą popularnością cieszy się wśród skinheadów społeczność internetowa Stormfront White Nationalist Community, zorganizowana wokół forum skupiającego około 77 tysięcy członków.

W sieci znaleźć możemy także uznawaną za najbardziej niebezpieczną skinhedowską organizację nacjonalistyczną - Hammerskin.

Ogólnie stwierdzić należy, że w cyberprzestrzeni radykalne poglądy nacjonalistyczne reprezentowane są w dużej obfitości.

Obecne są wszystkie odłamy subkultury skinheadów jak również tak skrajne organizacje, jak chociażby Ku Klux Klan, The American Nazi Party, National Socialist Movement czy American Nationalist Union.

Oczywiście nie każdy obecny w sieci nacjonalizm jest aż tak skrajny.

Jest on bowiem bardzo często wynikiem chęci wzbudzenia tożsamości narodowej, która ma pomóc w sytuacjach realnego zagrożenia, w jakiej znajduje się dana wspólnota narodowa.

Jak bowiem wspominałem już w pracy, integrująca członków narodu tożsamość narodowa często umożliwia przetrwanie w sytuacjach takich jak eksterminacja, dyskryminacja czy próba wynarodowienia.

Dzisiaj wiele narodów próbuje się bronić przed tego rodzaju zagrożeniami, starając się zaistnieć w Internecie i poprzez niego zintegrować swoich członków.

Jednym z takich narodów są Kurdowie.

W sieci znaleźć możemy strony informujące o kurdyjskiej historii, obyczajach, terytorium geograficznym, religii i języku, takie jak chociażby The Encyclopedia of Kurdistan.

Powstają również wirtualne społeczności kurdyjskie, czego przykładem społeczność skupiona wokół strony www.kurdistanweb.org czy wokół różnych kurdyjskich grup dyskusyjnych (np. – soc.culture.kurdish).

To poprzez takie strony jak również strony różnych partii politycznych (np. Demokratyczna Partia Kurdystanu) i organizacji, takich jak Enstituya Kurdi, Institut Kurde de Paris, Patriotic Union of Kurdistan, American Kurdish Information Network czy strony pojedynczych osób, Kurdowie starają się pokazać całemu światu, że ich naród jest pozbawiony swojej ojczyzny i znajduje się w stanie zagrożenia.

Czynią tak jednak nie tylko Kurdowie, ale także inne narodowości, jak chociażby Macedończycy, Ormianie, Walijczycy, Szkoci, Palestyńczycy, Bretończycy, Katalończycy, Baskowie, Korsykańczycy, Albańczycy jak również Irlandczycy.

Na szczególną uwagę

8 zasługuje zaistnienie w sieci Tybetu, którego aktywiści coraz częściej właśnie poprzez Internet chcą zwrócić uwagę na nękające ich naród zagrożenie, jakim jest okupacja chińska.

Jak wskazują powyższe przykłady, nacjonalizm w cyberprzestrzeni to rzecz normalna, znaleźć bowiem można w niej wiele narodowościowych ruchów i organizacji.

Rozkwita on na stronach WWW, czatach, forach czy listach dyskusyjnych.

Jak pisze Piet Bakker, dzieje się po prostu tak, że konflikty, które znamy z realności, występują również w świecie wirtualnym.

Ruchy i organizacje nacjonalistyczne istniały przed wynalezieniem Internetu, a zaistnienie tego nowego medium przeniosło problemy i konflikty związane z nacjonalizmem do cyberprzestrzeni12.

Można jednak mówić o pewnych znaczących różnicach między realnym a wirtualnym nacjonalizmem, pozwalających nazwać ten ostatni mianem nowego nacjonalizmu.

Chodzi o to, że o ile w realu bardzo często nacjonalistycznym grupom ciężko było zaistnieć na szerszą skalę, o tyle Internet znacznie im to zadanie ułatwia.

Jest to bowiem niepodlegające regulacji medium, w którym każdy może opublikować, co mu się podoba.

Nacjonalizm w sieci jest zatem nacjonalizmem nowym, bo bardzo agresywnym, pozwalającym zaistnieć nawet niezwykle małym grupom, dotrzeć przy tym do bardzo wielu odbiorców.

Co ważne, nacjonalizm w Internecie często jest o wiele bardziej pociągający niż ten w realu.

Jest to związane z zaistnieniem w nim narodowych społeczności wirtualnych.

Chodzi o to, że o wiele łatwiej stać się uczestnikiem jakiejś narodowej społeczności wirtualnej, niż wstąpić do jakiejś partii czy organizacji narodowej.

Społeczności wirtualne ze względu na takie cechy jak dobrowolność wejścia i wyjścia, wybór stopnia zaangażowania, anonimowość, zmniejszony nacisk presji grupy, powodują, że nacjonalistą stać się można dzisiaj niezwykle łatwo.

Patrząc na powyższe przejawy nacjonalizmu w cyberprzestrzeni, należy zgodzić się z Katarzyną Młyńską, że sieć jest przepełniona różnego rodzaju granicami ideologicznymi13.

W tym wypadku są one wyznaczone przez ideologie nacjonalistyczne, które pojawiając się w sieci, w znaczący sposób podkreślają różnice między narodami oraz budują poczucie przynależności do danego narodu.

Przyczyniają się w związku z tym do budowy i rozwoju poczucia tożsamości narodowej.

12 P. Bakker, New Nationalism.

The Internet Crusade, http://www.tamilnation.org/selfdetermination/nation/bakker.pdf, odebrano: 26.03.2006.

13 K. Młyńska, dzieł.

cyt. [w:] Kwadratura Koła, Rocznik Kół Naukowych, Katowice 2004/2005, str. 50.

9 Proces budowania narodów poprzez i w cyberprzestrzeni.

Tożsamość narodowa w Internecie rozbudzana jest także w inny sposób.

Jest on związany z tym, że Internet to narzędzie niezwykle ułatwiające i przyspieszające komunikację międzyludzką.

W związku z tym to nowe medium w znaczącym stopniu stymuluje wspólnotowość ludzką.

Jest to jednak wspólnotowość charakterystyczna dla nowego rodzaju społeczeństwa, w którym żyjemy – społeczeństwa sieciowego.

W społeczeństwie tym sieci relacji międzyludzkich w coraz większym stopniu opierają się na podobieństwie zainteresowań, wartości, poglądów czy postaw.

Internet ułatwia znalezienie i nawiązanie relacji z podobnymi osobami, co często skutkuje powstaniem rozmaitych społeczności wirtualnych, które bardzo często mogą potem zaistnieć także w realu.

Co ważne, ten ułatwiony kontakt między osobami, które czują się z jakiś względów podobne, może często prowadzić do ukształtowania jakichś idei.

Jak pisze Wojciech Burszta, „w cyberprzestrzeni kształtują się (…) idee, które następnie w rzeczywistej rzeczywistości uzyskują kształt materialny”14.

Co istotne, ze względu na rozważany przeze mnie temat, mogą to być również idee narodowe, które mogą doprowadzić do odkrycia przez ludzi swoich tożsamości narodowych i w ten sposób doprowadzić do powstania czy wskrzeszenia jakiejś wyobrażeniowej wspólnoty narodowej.

Taki proces nazywam budowaniem narodów poprzez cyberprzestrzeń.

Proces ten zachodzi bardzo często wśród Indian północnoamerykańskich.

Wojciech Burszta podaje przykład plemienia Oneida, które tylko dzięki Internetowi stało się narodem, pozwolił on bowiem na wzajemną komunikację, korespondencję i roszczenia stawiane władzy.

To poprzez Internet elita tego plemienia zaczęła rekonstruować własne dzieje, korespondować z białym domem, domagając się zwrotu tradycyjnych przedmiotów i obiektów sztuki, a także wglądu w traktaty pokojowe.

„Członkowie Oneida, rozrzuceni po kontynencie amerykańskim i całym świecie, stworzyli narodową mitologię, dopracowali się tożsamości, pieczołowicie ją pielęgnując, próbując nawet ożywić język i nadać mu postać literacką.

Nie mogliby o tym nawet marzyć, gdyby korzystali wyłącznie z tradycyjnych form komunikowania się”15.

W świecie wirtualnym podobnie konsolidują się między innymi Aborygeni czy Asyryjczycy.

Ci ostatni na jednej ze swoich stron www.nineveh.com deklarują, że ich jedyną ojczyzną jest Internet16.

14 W. Burszta, Internetowa polis w trzech krótkich odsłonach [w:] Ekran, mit, rzeczywistość, pod red. W.

Burszty, Warszawa 2003, str. 162.

15 tamże, str. 162.

16 W. Kuligowski, Internet: Ziemia obiecana czy post coitum triste [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVI, nr 1, Warszawa 2002, str. 94.

10 W przypadku procesu budowania narodu poprzez cyberprzestrzeń, zauważyć możemy pewną analogię ze wspomnianą już przeze mnie rolą Internetu w podtrzymywaniu tożsamości narodowej członków narodów, znajdujących się w sytuacji jakiegoś zagrożenia (eksterminacja, wynarodowienie, upadek narodu).

Jest jednak jedna znacząca różnica pozwalająca powyższy przykład uznać za coś odrębnego.

Chodzi mianowicie o to, że w przypadku takich nacji jak Kurdowie, Baskowie, Irlandczycy, Ormianie, itd., walka o przetrwanie narodu przenosi się z realu do cyberprzestrzeni.

W przypadku procesu budowania narodów to Internet jest katalizatorem całego procesu walki o naród.

Przy omawianiu procesu budowania narodów warto zwrócić uwagę na specyficzną jego odmianę.

Chodzi mianowicie o powstanie miejsc istniejących tylko i wyłącznie w wirtualnym świecie cyberprzestrzeni, o powstanie swoistych cyber-narodów.

O ile bowiem do tej pory omawiane przeze mnie zjawiska sieciowe uznać możemy za coś w rodzaju kopii rzeczywistości off-line, o tyle w sieci mnóstwo jest różnych dziwnych tworów niemających swoich odpowiedników w realu.

Są to nierzadko miejsca, które budują tożsamość narodową użytkowników Internetu.

Przykładów podać można wiele.

Jednym z nich jest Cyberjugosławia (CY), zamieszkane przez cyber-jugosłowian wirtualne państwo, które znajduje się na stronie www.juga.com.

Z nazwy tego cyber-państwa odnieść można wrażenie, że ma ono coś wspólnego z realnie istniejącym państwem.

Nic bardziej mylnego, gdyż jej obywatelami mogą zostać ludzie zamieszkujący wszystkie kontynenty.

Każdy z obywateli, których obecnie jest 14 tysięcy, może po wypełnieniu odpowiedniego formularza otrzymać pocztą autentyczny paszport.

Każdy z obywateli może także zostać ministrem, co skutkuje tym, że CY może się poszczycić największą chyba liczbą ministerstw na świecie.

Znajdują się tam między innymi ministerstwa: Negliżu i Piwa, Tańca w Deszczu, Fotografowania Żab Nieszkodliwymi Metodami, Anarchizmu Fotelowego17.

Paszporty państwowe oferuje również Sealandia (www.sealandgov.org/index.html).

Założyciele tego wirtualnego państwa twierdzą, że istnieje ono w rzeczywistości na opuszczonej podczas II wojny światowej platformie wojskowej w południowej części Morza Północnego.

Prawny status Sealandii budzi jednak spore kontrowersje18.

Stwierdzić należy, że jest to twór jedynie wirtualny, aczkolwiek dysponujący własnym godłem, własną flagą i hymnem.

Podobne atrybuty posiadają również inne wirtualne narody zamieszkujące 17 R. Szczechowicz, Po drugiej stronie lustra, czyli w cyberprzestrzeni [w:] Ekran, mit, rzeczywistość, pod red. W. Burszty, Warszawa 2003, str. 184.

18 tamże, str. 184 – 185.

11 cyberświat Internetu.

Są to chociażby Freedonia, Mustachistan.

Molossia czy polskie Dreaml@nd (z księstwami Furlandii, Luindor, Morland i Surmala) i Webland.

Zastanawiać się oczywiście można, czy takie cyberświaty rzeczywiście mają zdolność budowania tożsamości narodowej swoich członków i czy rzeczywiście można nazwać je mianem narodów.

Jeśli jednak przyjrzeć się definicji narodu jako wspólnoty wyobrażonej i tożsamości narodowej jako poczuciu przynależności i odmienności, to odpowiedź jest pozytywna.

Cyber-narody swoje istnienie opierają właśnie na przynależności i odrębności od innych.

Niejednokrotnie eksponują na swoich stronach charakterystyczne tylko dla nich symbole narodowe, zbiory praw, swoją historię, czasami nawet walutę, religię czy język.

Ponadto opierają się one na zaangażowaniu członków, którzy werbowani są w sposób bardzo różny.

Czasami poprzez zwykłe wypełnienie formularza, kiedy indziej przez skomplikowany proces doboru.

Zaangażowani członkowie czują, że przynależą do takiego cyber-narodu, co widać chociażby w ich partycypowaniu na forach czy różnych wspólnie przez nich podejmowanych inicjatywach.

Budowanie i podtrzymywanie przez Internet tożsamości narodowej imigrantów.

Kolejny obszar budowania przez Internet tożsamości narodowej związany jest z rolą, jaką pełni on w środowiskach imigrantów.

Rola ta wynika z tego, że Internet to nowe, doskonałe narzędzie umożliwiające komunikację międzyludzką na niespotykane wcześniej odległości.

Komunikować mogą się dzięki niemu, pokonując wszelkie bariery przestrzeni i czasu, ludzie ze wszystkich stron globu.

Ma to niezwykłe znaczenie dla imigrantów, ludzi oderwanych od innych członków swojej wspólnoty wyobrażonej, jaką jest naród.

Internet umożliwia im bowiem nawiązanie kontaktu właśnie z własnym narodem, co ma ogromny wpływ na podtrzymywanie poczucia przynależności do niego i odróżnianie siebie od innych, czyli po prostu podtrzymywanie i budowanie tożsamości narodowej.

Nowy rodzaj komunikacji międzyludzkiej, nazywany CMC (Computer Mediated Communication), przyczynia się do budowania tożsamości narodowej imigrantów w dwojaki sposób.

Po pierwsze dzięki Internetowi imigranci mają ułatwiony kontakt z krajem swojego pochodzenia, z obszarem, który uważają za ojczysty dla swojego narodu.

Internet znacznie ułatwia podtrzymywanie więzi imigrantów z tym obszarem.

Dzięki poczcie elektronicznej, różnego rodzaju czatom, listom dyskusyjnym czy komunikatorom internetowym - szybko, tanio i łatwo mogą się komunikować, np. z krewnymi i znajomymi z kraju.

Internet umożliwia ponadto nawiązanie łączności ze swoim narodem również w inny sposób.

Chodzi o ułatwiony dzięki niemu dostęp do tradycyjnych mediów, mających za zadanie

12 podtrzymywanie więzi z narodem.

Mam tu szczególnie na myśli zjawisko cyber-telewizji (np. polonijna TV Polonia, dostępna w Internecie pod adresem www.tvpolonia.com) i cyber-radia.

Rolę cyber-radia w cementowaniu więzi między Polonią a ojczyzną doskonale przedstawia Marcin Kozioł19.

Pokazuje on między innymi przykład V Programu Polskiego Radia, którego naczelnym celem jest utrzymywanie kontaktów z Polonią.

Dopiero wprowadzenie przekazu V programu PR do sieci jako Polskie Radio Polonia spowodowało, że do programu uzyskali dostęp Polacy mieszkający nawet w tak odległych krajach jak RPA czy Indie.

Przykład V Programu PR nie jest jednak najbardziej spektakularny, gdyż transmituje się go fragmentarycznie – wybrane audycje udostępnia się on demand, na życzenie użytkownika.

W sieci obecna jest natomiast cała masa stacji radiowych, transmitujących swój program non-stop, na żywo.

Są to zarówno bardzo znane stacje, jak Trójka, RMF FM, Radio Zet, Radio Maryja, ale też wiele mniejszych regionalnych stacji.

Co ciekawe, takie lokalne stacje są bardzo chętnie słuchane przez Polaków pochodzących z danych regionów.

„Jest to swoisty rodzaj utrzymywania z Polonią więzi kulturowej w skali mikro, więzi nie tylko w obszarze kultury narodowej, ale kultury lokalnej i sublokalnej”20.

Jak pisze Marcin Kozioł multimedialność i interaktywność cyber-radia (dostępne zdjęcia twórców i pomieszczeń radia, czaty, fora i poczta umożliwiająca kontakt z twórcami i innymi słuchaczami), to dodatkowe elementy umacniające więzi kulturowe z narodem i integrujące Polonię z Polakami w kraju21.

Drugi sposób w jaki komunikacja CMC buduje tożsamość narodową imigrantów, to podtrzymywanie kontaktów nie z członkami tego samego narodu znajdującymi się w ojczyźnie, ale z innymi imigrantami.

Internet bowiem to narzędzie integrujące społeczność imigrantów i w ten sposób wzmacniające ich poczucie odrębności i przynależności do danego narodu.

Dużą rolę w tej integracji ma wspomniane już zjawisko cyber-radia.

Chodzi jednak tym razem nie o stacje nadawane z ojczyzny, ale z kraju, w którym przebywają imigranci.

Stacje takie mają głównie za zadanie dotrzeć do imigrantów rozsianych po różnych częściach danego kraju, ale także w innych regionach świata.

Przykładem może być cała masa polskich stacji radiowych, chociażby Polskie Radio Chicago WNVR 130 AM.

Popularne są również polskie audycje w zagranicznych stacjach, których witryny odnaleźć można w Internecie.

Społeczności imigrantów integrują się poprzez Internet, tworząc również rozmaitego rodzaju społeczności wirtualne.

Należy z całą pewnością stwierdzić, że sieć ułatwia 19 M. Kozioł, Polskie Cyberradio.

Rola „nowych mediów” w cementowaniu więzi między Polonią a ojczyzną [w:] Humanista w cyberprzestrzeni, pod red. W. Godzica, Krakow 1999, str. 29 – 36.

20 tamże, str. 31.

21 tamże, str. 33.

13 imigrantom kultywowanie swojej tożsamości narodowej jak żadne wcześniejsze medium.

Inaczej bowiem niż w tradycyjnych mediach, w Internecie przy bardzo niskich kosztach mogą zaistnieć nawet najmniejsze grupy imigrantów, docierając przy tym do ogromnej publiczności.

Internet zatem coraz lepiej i w coraz większym stopniu zastępuje chociażby tradycyjną prasę, pełniącą do tej pory ważną rolę w podtrzymywaniu społeczności imigrantów.

Imigranckich społeczności wirtualnych znaleźć można bardzo dużo, mają one też różny charakter.

Przykładowo jeśli chodzi o imigrantów polskich w USA, to zawiązują się one praktycznie wokół każdego stanu i każdego większego miasta.

Informują one o życiu Polonii w danym rejonie, przekazują wiadomości dla niej istotne, informują o tym, co dzieje się w Polsce, organizują imigrantów wokół jakichś przedsięwzięć.

Często także umożliwiają jakieś formy partycypacji w formie czatów czy forów.

Oczywiście takie społeczności tworzą nie tylko Polacy.

Wydaje się ponadto, że społeczności te stają się coraz częstszym przedmiotem badań naukowych.

Dla przykładu, Brenda Chan w swojej pracy opisuje wirtualne społeczności chińskich imigrantów.

Podaje ona przykład dwóch społeczności chińskich studentów w Singapurze (Springdale i AutumnLeaves)22.

Indigo Williams natomiast analizuje społeczności, jakie utworzyli w Internecie Wietnamczycy, którzy będąc dziećmi, adoptowani zostali podczas wojny wietnamskiej przez amerykańskie rodziny.

W ich przypadku Internet pozwolił im się w dorosłym życiu odszukać, a co więcej, w wielu przypadkach, umożliwił im znalezienie swoich krewnych w Wietnamie23.

Stwierdzić zatem trzeba, że społeczności wirtualne imigrantów spełniają w ich środowisku funkcję integrującą.

Cyberprzestrzeń służy im do podtrzymywania więzi i poprzez to rozbudzania poczucia tożsamości narodowej, często poprzez podkreślanie własnej, odrębnej kultury narodowej.

Budowanie tożsamości narodowej poprzez obecność w Internecie kultury narodowej.

Jak wspomniałem już na początku tej pracy, kultura narodowa ma duże znaczenie w budowaniu tożsamości narodowej, jest bowiem sferą pozwalającą odróżnić swój naród od narodów obcych.

Jak podkreśla większość teoretyków, jądrem kultury narodowej, pozwalającym kształtować tożsamość, jest kultura wysoka, oficjalna.

Dla przykładu, w 22 B. Chan, Virtual communities and Chinese national identity, http://myad.shu.edu.cn, odebrano: 26.03.2006.

23 I. Williams, Downloading Heritage: Vietnamese Diaspora Online, http://cms.mit.edu/conf/mit2/Abstracts/IWilliamsMIT2.pdf, odebrano: 26.03.2006.

14 wypadku kształtowania polskiej tożsamości byłyby to dzieła literatury, opiewające historię narodu i piękno ojczyzny, takie jak chociażby dzieła A. Mickiewicza czy H. Sienkiewicza.

Duże znaczenie odgrywałoby tu również malarstwo pejzażowe i historyczne jak również muzyka, chociażby F. Chopina.

Dzisiaj jednak coraz bardziej oczywiste staje się to, że tożsamość narodową kształtować zaczyna w coraz większym stopniu popkultura.

Z jednej strony już sam pojęciowy podział na kulturę popularną i wysoką wydaje się być dzisiaj nie na miejscu.

Ta ostatnia bowiem, tak jak ta pierwsza, coraz bardziej się komercjalizuje i jak pisze J. Frow, nie jest już ona kulturą dominującą, ale „stanowi nisze w obrębie kultury towarów”24.

Poza tym elementy obydwu tych kultur ulegają coraz częściej przemieszaniu, kultury te stają się coraz bardziej eklektyczne.

Chociaż podział na kulturę wysoką i popularną jest sztuczny, to dla celów analitycznych zauważyć należy, że tożsamość narodowa jest dzisiaj w coraz większym stopniu budowana, odgrywana i materializowana nie tylko przez produkty kultury wysokiej, ale właśnie przez produkty tradycyjnie uważane za popkulturowe.

Taką właśnie tezę stawia w swojej książce Tim Edensor, pokazując to chociażby na przykładzie filmu Braveheart, kulturowej produkcji hollywoodzkiej, która dostarcza kontekstu procesowi formowania tożsamości narodowej Szkotów25.

Przykładów twórczości w obszarze kultury popularnej mających wpływ na kształtowanie tożsamości narodowej, jest bardzo dużo.

Bohdan Dziemidok wymienia m.in. filmy A. Kurosawy, A. Wajdy, E. Kusturicy, literaturę iberyjską, popularną muzykę latynoamerykańską, muzykę G. Bregovica26.

Internet to skarbnica narodowych produktów kulturowych i w tym właśnie przejawia się jego rola w budowaniu tożsamości narodowej.

Popularyzacji w Internecie ulegają kulturowe produkty tradycyjnie uznane za obszar kultury wysokiej, oficjalnej, mające wpływ na postawy narodowe.

I tak, np. ściągnąć można bez problemu utwory polskich kompozytorów jak chociażby F. Chopina, oglądać dzieła Jana Matejki i innych malarzy, przeczytać książki polskich wieszczów narodowych.

Internet to również domena wszelkich produktów popkulturowych.

Jest to medium nierozerwalnie wręcz z kulturą popularną związane.

W cyberprzestrzeni internauci na każdym kroku spotykają się z jej produktami, mają do nich ułatwiony dostęp.

Ponadto cyberprzestrzeń jest również miejscem, w którym zawiązują się społeczności wielbicieli różnorodnych produktów popkulturowych, także tych 24 J. Frow, Cultural Studies and Cultural Value, Oxford 1995 [za:] T. Edensor; Tożsamość narodowa, kultura popularna i życie codzienne, Kraków 2004, str. 30.

25 T. Edensor, Tożsamość narodowa, kultura popularna i życie codzienne, Kraków 2004, str. 9 – 12.

26 B. Dziemidok, dzieł.

cyt. [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVI, nr 1, Warszawa 2002, str. 68 – 71.

15 wzmacniających poczucie tożsamości narodowej.

Zgodnie z przyjętym przeze mnie założeniem, na kulturę narodową składają się zarówno produkty kulturowe tradycyjnie uznane za wysokie jak i te uznane za obszar kultury niższej, masowej.

Internet jest ważny w budowaniu tożsamości narodowej ze względu na jego ścisły związek z tak rozumianą kulturą narodową.

Zakończenie.

Nacjonalizm w sieci, zachodzący w cyberprzestrzeni proces budowania narodów, znacząca rola Internetu w życiu imigrantów i w końcu rozpowszechnianie przez Internet produktów kultury narodowej, to najważniejsze według mnie obszary budowania przez cyberprzestrzeń tożsamości narodowej.

Wskazują one wyraźnie, że zaistnienie cyberprzestrzeni nie doprowadziło do zaniku i erozji tejże tożsamości.

W Internecie znajduje bowiem swoje odbicie występujący w świecie realnym podział na wyobrażone wspólnoty narodowe.

Do cyberprzestrzeni przenoszą się granice występujące w świecie off-line, także granice między narodami.

Jest ona podobnie jak realność miejscem multinarodowym i mulitkulturalnym.

Internet umożliwia zaistnienie rozmaitych narodowych wspólnot wyobrażonych w sposób, w jaki nie umożliwiało tego żadne wcześniejsze medium.

Wspólnoty takie opierają się bowiem na poczuciu przynależności do narodu oraz poczuciu odrębności członków swojego narodu od członków innych narodów.

Internet doskonale podtrzymuje obydwa poczucia, pozwala bowiem na szybką, łatwą i tanią komunikację z ludźmi sobie podobnymi (w tym wypadku wyobrażającymi siebie jako członków danego narodu).

Ze względu na ogromną dowolność publikowanych w cyberprzestrzeni treści jest on ponadto doskonałym miejscem artykułowania przywiązania do narodu.

Jest również miejscem rozpowszechniania i podkreślania odrębności swojej kultury narodowej.

Internet zatem z całą pewnością nie przyczynia się do erozji i zaniku tożsamości narodowej, ale wręcz odwrotnie - umożliwia jej budowanie.

Bibliografia: 1.

Bokszański Z., Tożsamości zbiorowe, Warszawa 2005.

2.

Burszta W., Internetowa polis w trzech krótkich odsłonach [w:] Ekran, mit, rzeczywistość, pod red. W. Burszty, Warszawa 2003.

3.

Castells M., Galaktyka Internetu: refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeństwem, Poznań 2003.

16 4.

Dziemidok B., Tożsamość narodowa a sztuka i nowe media w epoce globalizacji [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVI, nr 1, Warszawa 2002.

5.

Edensor T., Tożsamość narodowa, kultura popularna i życie codzienne, Kraków 2004.

6.

Gellner E., Narody i nacjonalizm, Warszawa 1991.

7.

Kozioł M., Polskie Cyberradio.

Rola „nowych mediów” w cementowaniu więzi między Polonią a ojczyzną [w:] Humanista w cyberprzestrzeni, pod red. W. Godzica, Krakow 1999.

8.

Kuligowski W., Internet: Ziemia obiecana czy post coitum triste [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVI, nr 1, Warszawa 2002.

9.

Młyńska K., Cyber-granice nieskończoności [w:] Kwadratura Koła, Rocznik Kół Naukowych, Katowice 2004/2005.

10.

Szacki J., O tożsamości (zwłaszcza narodowej) [w:] Kultura i społeczeństwo, Tom XLVIII, nr 3, Warszawa 2004.

11.

Szczechowicz R., Po drugiej stronie lustra, czyli w cyberprzestrzeni [w:] Ekran, mit, rzeczywistość, pod red. W. Burszty, Warszawa 2003.

12.

Wang W., Internet, hakerzy, wirusy, Warszawa 2001.

Netografia: 1.

American Kurdish Information Network, http://www.kurdistan.org/, odebrano: 26.03.2006.

2.

American Nationalist Union, http://www.anu.org/, odebrano: 26.03.2006.

3.

Aspekt Polski, http://www.aspektpolski.pl, odebrano: 26.03.2006.

4.

Bakker P., New Nationalism.

The Internet Crusade, http://www.tamilnation.org/selfdetermination/nation/bakker.pdf, odebrano: 26.03.2006.

5.

Blood & Honor Bulgaria, http://www.bhbulgaria.com/, odebrano: 26.03.2006.

6.

Blood & Honor Poland, http://bhpoland.org/, odebrano: 26.03.2006.

7.

Blood & Honor Russia, http://www.russia.bloodandhonour.net/, odebrano: 26.03.2006.

8.

Blood & Honor Serbia, http://www.28serbia.org/, odebrano: 26.03.2006.

9.

Blood & Honor USA, http://www.bloodandhonour-usa.com/, odebrano: 26.03.2006.

10.

Chan B., Virtual communities and Chinese national identity, http://myad.shu.edu.cn, odebrano: 26.03.2006.

11.

Cyber Yugoslavia, http://www.juga.com/, odebrano: 26.03.2006.

12.

DreamL@nd, http://www.dreamland.l.pl/, odebrano: 26.03.2006.

13.

Enstituya kurdi, http://www.enstituyakurdi.org/index.php, odebrano: 26.03.2006.

14.

Hammerskin Nation, http://www.hammerskins.net/, odebrano: 26.03.2006.

15.

Institut Kurde de Paris, http://www.institutkurde.org/, odebrano: 26.03.2006.

16.

Ku Klux Klan, http://www.k-k-k.com/, odebrano: 26.03.2006.

17.

Kurdistan Democratic Party, http://www.kdp.pp.se/, odebrano: 26.03.2006.

18.

Liga Polskich Rodzin, http://www.lpr.pl/, odebrano: 26.03.2006.

19.

Magazyn kulturalny Phalanx, http://www.phalanx.pl/, odebrano: 26.03.2006.

20.

Młodzież Wszechpolska, http://www.wszechpolacy.pl/, odebrano: 26.03.2006.

21.

Mustachistan Land of Many Goats, http://www.freewebs.com/mustachistan/, odebrano: 26.03.2006.

22.

Myśl Polska – tygodnik poświęcony życiu i kulturze narodu, http://myslpolska.icenter.pl/, odebrano: 26.03.2006.

23.

National Socialist Movement, http://www.nsm88.com/, odebrano: 26.03.2006.

24.

Nineveh on-line, http://www.nineveh.com/, odebrano: 26.03.2006.

25.

Patriotic Union of Kurdistan, http://www.puk.org/, odebrano: 26.03.2006.

26. polskiejutro.com, http://polskiejutro.com/, odebrano: 26.03.2006.

27.

Polskie Radio Chicago WNVR 130 AM, http://www.polskieradio.com/desktop.aspx, odebrano: 26.03.2006.

17 28.

Polskie Radio Polonia, http://www.polskieradio.pl/polonia/, odebrano: 26.03.2006.

29.

Polskie Radio Trójka, http://www.radio.com.pl/trojka/, odebrano: 26.03.2006.

30.

Prawy.pl, http://www.prawy.pl/, odebrano: 26.03.2006.

31.

Principality of Freedonia, http://www.freedonia.org/, odebrano: 26.03.2006.

32.

Radio Maryja, http://www.radiomaryja.pl/, odebrano: 26.03.2006.

33.

Radio Zet, http://wiadomosci.radiozet.pl/, odebrano: 26.03.2006.

34.

Republic of Molossia Official Website, http://www.molossia.org/countryeng.html, odebrano: 26.03.2006.

35.

Republika Weblandu, http://www.dreamland.l.pl/webland/, odebrano: 26.03.2006.

36. RMF FM, http://www.rmf.fm/, odebrano: 26.03.2006.

37.

Stormfront.org, http://www.stormfront.org/forum/, odebrano: 26.03.2006.

38.

The American Nazi Party, http://www.americannaziparty.com/, odebrano: 26.03.2006.

39.

The Encyclopedia of Kurdistan, http://www.kurdistanica.com/index.html, odebrano: 26.03.2006.

40.

The Principality of Sealand, www.sealandgov.org/index.html, odebrano: 26.03.2006.

41.

Tvpolonia.com, www.tvpolonia.com, odebrano: 26.03.2006.

www.kurdistanweb.org, http://www.kurdistanweb.org/, odebrano: 26.03.2006.

42.

Williams I., Downloading Heritage: Vietnamese Diaspora Online, http://cms.mit.edu/conf/mit2/Abstracts/IWilliamsMIT2.pdf, odebrano: 26.03.2006.

Building national identity on the Internet Abstract: The goal of the article is to show that Internet positively influences national identity.

According to the author this identity leans on community spirit and sense of being different from others.

Today, in globalizing world, national identity is not disappearing, and Internet is not a tool that contributes to it.

On the contrary, Internet strengthens national identity and is a tool that can be used to build it.

Author shows four most important aspects of building national identity on the Internet.

Firstly, author concentrates on nationalism on the Internet.

This nationalism is called new nationalism and it is becoming more and more popular and has different faces.

Secondly, author shows process which he calls nations building on the Internet.

This process proceeds on various levels.

For example, people can create different national virtual communities.

This strongly combines with third aspect which is building national identity in immigrant communities.

Internet allows them to maintain contact with homeland.

Finally, author writes about national cultures which are spreading on the Internet what clearly strengthens national identity.

Key words: National identity, national identity on the Internet, nationalism, nationalism on the Internet, virtual communities, immigrants on the Internet, national cultures on the Internet.

18 Nota o autorze: Piotr Siuda, absolwent Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego (2006).

W latach 2005 – 2006, w czasie studiów, prezes Międzywydziałowego Studenckiego Koła Naukowego „Człowiek @ Nowe Media”, organizator i uczestnik wielu konferencji z dziedziny nowych mediów oraz autor artykułów naukowych.

Pracował między innymi jako Content Specialist w firmie e-commerce - Nokaut.pl, gdzie odpowiedzialny był za content strony internetowej, kontrolę funkcjonalności strony, jej reklamę i promocję, tworzenie społeczności internautów wokół strony, marketing wirusowy.

Obecnie pracownik naukowo- dydaktyczny Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy oraz Wyższej Szkoły Humanistyczno – Ekonomicznej w Łodzi (wydział zamiejscowy w Gdańsku).

Zainteresowania naukowe autora to przede wszystkim socjologia Internetu, ale także socjologia kultury popularnej, dziennikarstwo społeczne, społeczeństwo obywatelskie.

Planuje dalej rozwijać swoje naukowe pasje poprzez podjęcie kształcenia na poziomie studiów trzeciego stopnia.


text:
←Kolędy Chrystus się nam narodził

Polska kolęda

Chrystus się nam narodził,

Jenż dawno prorokowan był.

Królestwo nam niebieskie otworzył

Weselmy się dziatki z małego dzieciątka

Dziękując mu za to

iż się nam narodził z Panny Maryii.


text:
Apodyktyczne (ad apodeixis — okazanie dowiedzenie), nazywa się zdanie, nie ulegające zaprzeczeniu; wyraz ten w nowszej używany filozofji, wzięty jest z Arystotelesa (Analyt.

Prior.

l. 1. c.

1), który rozróżnia zdania, mogące ulegać zaprzeczeniu, a zatem mogące być przedmiotem dyskussji djalektycznej, od zdań, będących podstawą lub rezultatem dowodzenia, t. j. apodyktycznych.

Uważane ze strony formalnej, zdanie apodyktyczne jest wówczas, gdy się w niem wyraża, że opowiednik koniecznie odpowiada podmiotowi, czém różni się ono tak od zdania problematycznego, w którém się wypowiada, ze opowiednik może zgadzać się z podmiotem, i od assertorycznego, w którem wyraża się, że opowiednik faktycznie zgadza się z podmiotem (n. p. Bóg jest koniecznie sprawiedliwy.

Pismo jest wynalazkiem człowieka.

Człowiek może być mądrym).

N.


text: A akant, Alikant, wino hiszpańskie czerwone, słodkie lub cierpkie z Alcante.


text:
←26.I.1911 Pamiętnik

28.I.1911

Stanisław Brzozowski 2.II.1911→

Świat, do którego wprowadzają nas nowele Bandella, nie łatwo jest dostępny.

Miłość jest tu nieustannie działającym interesem życia: jednocześnie jest ona faktem fizycznym, fizlologicznym widzianym tak jasno, że nie możemy nawet użyć wyrazu cynizm dla karczemności (?) tonu(?).

Działa ona i to działanie jest uznawane, ale jakby bezpsychicznie.

Ten Włoch wie, że w rozwoju tego faktu są fazy nawskroś uczuciowe i myślowe, monoideizm erotyczny, uznaje on bez wahania konsekwencye tego stanu rzeczy t. j. bezwzględną niemal władzę miłości, ale te psychiczne ogniwa pośrednie nie interesują go.

Istnieje dla niego jakby sam giest jednocześnie trywialny i wspaniały.

Humor zdaje się być nieobecny, przynajmniej w głębszych formach.

Nie możemy odnaleźć żywego centru tego świata: odbudować w sobie jego uczucia.

Jednocześnie oschle okrutnego i władającego.

Namiętności niesentymentalnej.

To właśnie więc.

Namiętność jest tu przyjęta jako fakt natury.

Bandello przyjmuje ją, ale się z nią lirycznie nie utożsamia.

Intelektualnie, ale tylko intelektualnie jest wobec niej swobodny.

Niewątpliwie musiał on być drogi Stendhalowi i Mérimee’mu.

Jednak jest on inny od nich.

Ego, nasz twór XVIII i XIX wieku, choć już zakładane były w jego stuleciu podstawy, nie istnieje w jego pismach świadomie.

Nie sądzi on namiętności i nie buntuje się przeciwko jej niewoli.

Nie utożsamia się z nią.

t. j.

Nie dostarcza intelektualnych argumentów sile, która gdy działa, umie sobie tworzyć własny intelekt i własną logikę.

Nie kosztuje go to powstrzymanie się od sentymentalizmu; on nie wie,—a przecież mógłby, bo Petrarchizm i anti-petrarchizm, – że się powstrzymuje.

Dla tego tu niema metodologicznie tworzonego chłodu.

Życie jest masywne.

Ogarnia ta jego masa samego Bandella, ale nie przez mózg, lecz właśnie przez namiętność.

Dla tego chociaż osobiście czytam nowele te z pewnym przymusem, nie należy się tego wyrzekać.

Jest to trudno dostępny dla mnie, ale cenny kulturalnie stan duszy.

Tędy się wnika głęboko w kulturę włoską, w duszę europejską z przedsentymentalnej epoki.

W moim artykule o rosyjskiej rewolucyi i narodowych demokratach polskich, drukowanym w „Русскомъ Ъогатвъ” i uważanym przez I. Daszyńskiego i C−ie za zdradę z mojej strony, jest pomiędzy innemi ostry i rzeczywiście możnaby myśleć więcej niż ryzykowny, nie dający się usprawiedliwić ustęp o „oświacie ludowej o. Bywały już chwile, gdy czyniłem sobie wyrzuty z tego powodu.

Właściwie jednak rzeczy mają się gorzej i tragicznej, i wszystkie moje frazesy nie wyczerpały goryczy jaka jest w faktach.

Trucizna musi być w słowach, jeżeli jest w procesie.

Oświata ludowa jest życiem umysłowem na cudze conto, jest kombinacyą obłudy, tchórzostwa myślowego, zanikiem twardej woli obywatelskiej i politycznej.

Wierzy się w lud.

W istocie nie wierzy się tylko w siebie.

Ale wierząc w lud zyskuje się mistyczny grunt dla nadziej i programów politycznych, za które myśl nie pozwoliłaby nam przyjąć odpowiedzialności jako za własną działalność.

Tam, gdzie widzimy niemożliwość i braki, tam wysuwa się mglista myśl, że na tem właśnie przecież polega posłannictwo ludu, że on dokonać zdoła rzeczy, których my nie umiemy nawet pomyśleć.

Wolno więc nam jest mieć wiarę dziejową, nie mając woli.

Temu ludowi my dostarczamy wiedzy i myśli.

Ta wiedza ma być tylko pierwszym przedwstępnym krokiem.

Może to nie być więc uznawana przez nas wiedza.

Twórczość ludu z tej fazy wydobędzie prawdę.

Na razie to nie jest prawda dla nas nawet.

I tak wolno nam mieć wiarę nie mając prawdy, nie troszcząc się o nią.

Wolno żyć poza dążeniem do prawdy, do krytycznie wytkniętego i sprawdzonego celu i zachowywać przeświadczenie dodatniości własnej, więcej: przodownictwa i poświęcenia.

To są czynniki psychiczne z których wyrastają dziś nudy oświatowe.

To jest przyczyna, że dzisiaj znowu wydaje się to drogą prowadzącą z rozbicia.

Jest tu możność wyzwolenia się od odpowiedzialności a zachowania samoocen, do których prawo nam daje tylko odpowiedzialność skutecznie i czynnie podejmowana.

Historyk fałszów, które żarły i trawiły, zatruwały i niszczyły życie myślowe naszego narodu, samą jego istność wewnętrzną, które zagrażają samemu naszemu istnieniu, nie powinien, nie może zapomnieć o oświacie ludowej.

Adonais S h e l l e y a : tu wszystkie chwiejności światopoglądu stały się wartościami artystycznemi.

Może to najbezwzględniej piękny utwór P. B. Shelleya.

W Cenci należy wyzyskać problematy, które uczyniły Beatrice i starego potwora interesującymi dla poety.

Uwaga Lamba o Marlowie i jego upodobaniu do niebezpiecznych, zakazanych stron życia.

Tu nie o zakazaność idzie, lecz o ponadmoralność, o nietzscheańskie osamotnienie.

Jest to dla nas ważne, jako możliwe światło, co do dalszego przebiegu rozwoju poety.

Może jednak on jeszcze sobie tego nie uświadamiał i pisał Aufklarungsdrama.

Zdaje się niezawodny wpływ osoby Byrona.

Epipsychidion piękne i godne, by Przybyszewski to przetworzył.

Jak Novalisa.

Nie przekład, lecz coś lepszego.

Zawsze jednak nieunikniona pieczara i idylla.

Wątpliwsze, niż Adonais, chociaż oddzielne miejsca najsilniejsze z wszystkiego, com u Shelleya znalazł.

Porównanie z Novalisem byłoby wdzięczne.


corpora: CEN

text:
Zapowiadany w mediach sojusz naftowy Rosji i Wenezueli stał się faktem.

Po spotkaniu w Moskwie premier rosyjskiego rządu Władimir Putin oraz prezydent Wenezueli Hugo Chavez ogłosili zmniejszenie dominacji Stanów Zjednoczonych na rynku paliwowym.

Ma temu dopomóc umowa o współpracy energetycznej, którą podpiszą w Orienburgu Hugo Chavez i prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew.

Władimir Putin, po spotkaniu z prezydentem Wenezueli Hugo Chavezem, potwierdził, że Rosja zamierza zacieśnić współpracę gospodarczą i wojskową z Wenezuelą.

– Z przyjemnością ogłaszam, że na koniec października zaplanowane jest uruchomienie pierwszego stanowiska wiertniczego Gazpromu w Zatoce Wenezuelskiej.

Przed nami otwarły się nowe możliwości w dziedzinie gospodarki – dotyczy to i energetyki, i zaawansowanych technologii, i przemysłu maszynowego i naftowo-chemicznego – oświadczył premier Putin.

Współpraca rosyjsko-wenezuelska obejmować będzie przede wszystkim współdziałanie na rynkach krajów Trzeciego Świata oraz współpracę wojskową-morską.

– Eskadra (rosyjskich) okrętów płynie w kierunku Oceanu Atlantyckiego.

Jesteśmy gotowi przedyskutować kwestie dalszej współpracy w sferze wojskowo-technicznej – oświadczył premier Putin.

To nie pierwsze oznaki współpracy rosyjsko-wenezuelskiej w dziedzinie wojskowej.

W latach 2005-2007 Wenezuela podpisała 12 kontraktów na zakup rosyjskiej broni na kwotę ponad 4,4 miliarda dolarów.

Jak twierdzi sam Hugo Chavez, współpraca z Rosją służy osłabieniu amerykańskiej presji i dominacji w Ameryce Łacińskiej.