corpora: openbooks

text:
Adam Asnyk

Fantazya ludów

Fantazya ludów nieraz daje życie

I stwarza mężów, którzy nie istnieli,

W dziejach ich kształty rzeźbi jak w granicie,

I taką mocą duchową obdzieli,

Że choć ich postać i czyny legendą,

Pełniej i trwalej od innych żyć będą.

Daremnie potem dziejów badacz ścisły

Chce legendową przywrócić im rolę,

Widząc w nich tylko fantazyi pomysły,

Słoneczne mity, lub wierzeń symbole;

Próżno te cienie chce pozbawić ciała,

W które je wieków tradycya ubrała.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
17.

Mały kurylarzyk dawał dostęp do ubogiej stancyjki.

Czekało tutaj kilku młodych ludzi.

Jeden z nich zamienił z Beckerem słów kilka, potem zaś odeszli wszyscy.

— To jest moja gwardja ochronna, — powiedział Becker z lekkim uśmiechem — ale i oni mi nie dowierzają, podobnie jak wszyscy.

Kazano im nie spuszczać mnie z oczu.

Czyś pan zauważył, że podczas przechadzki śledzono nas ciągle?

Krystjan zaprzeczył.

Beckera przejął dreszcz.

— Kiedy ta nieszczęsna dziewczyna w Lozannie strzelała do mnie, usłyszałem z jej ust zarzut zdrady.

Patrzyłem w czarny wylot lufy, czekając śmierci.

Chybiła, ale od tej chwili boję się śmierci.

Wieczorem przyszli do mnie przyjaciele, zaklinając, bym się oczyścił z zarzutu.

Odpowiedziałem: — Jeśli mam w waszych oczach uchodzić za zdrajcę, to weźcież to pojęcie w całej jego zgrozie i okropności!

Nie zrozumieli.

Otrzymałem nakaz, bym zniweczył samego siebie, zagasił, zamordował.

Muszę zbudować stos i spłonąć na nim.

Muszę cierpienie moje rozprzestrzenić na wszystkich, którzy się do mnie zbliżą.

Zapomnieć com uczynił, zrezygnować z nadziei, stać się małym, człowiekiem, którego ludzie unikają, wyrzutkiem społeczeństwa, zapoznać własne zasady, rozerwać więzy, zniżyć czoło przed złem, znosić ból, szerzyć cierpienie, przeorać pole, choćbym zniszczyć miał posiew wspaniały.

Zdrajca, to jeszcze nic.

Błądzę po świecie i łaknę siebie samego.

Oddalam się od siebie, wołam się, jestem ofiarą w całej pełni.

Od tego czasu niezmiernie przybyło cierpienia na świecie.

Dusze zstępują do praźródła swego, by się pobratać z potępionymi.

Zacisnął dłonie i przybrał wygląd szaleńca.

— Ciało moje poszukuje ziemi, głębi, pokolenia, nocy, — podjął na nowo — wnętrze moje rozwiera się, jak rana.

Czuję splątanie, napór losu, modlę się o modlitwy, jestem widmem, w widmowym korowodzie straceń.

Ból pełniący atmosferę przygniata mnie, mea culpa, mea maxima culpa.

Krystjan uczuł niewysłowione przygnębienie.

Patrzył otępiały.

Nagle zapukano do drzwi przedpokoju.

Becker drgnął i zwrócił w tę stronę oczy.

Pukanie powtórzyło się natarczywiej i szybciej.

— A więc tak... — mruknął przerażony.

— Musze się oddalić.

Przebacz pan, muszę się oddalić niezwłocznie.

Czeka na mnie auto.

Ale proszę, zostań pan tutaj kilka minut jeszcze!

Sięgnął po torbę podróżną, złożoną na łóżku, rozejrzał się błędnie, przycisnął okaleczałą dłoń do surduta na piersiach i powiedział żywo:

— Proszę, pożycz mi pan pięćset franków, w południe wydałem ostatniego centima.

Nic gniewaj się pan, pilno mi bardzo.

Krystjan dobył mechanicznie portfel i wręczył mu pięć banknotów, a Becker wyrzekł kilka słów podzięki i pożegnania, poczem wypadł z pokoju.

W kwadrans potem opuścił Krystjan dom, w stanie zupełnego oszołomienia.

Długo wałęsał się wokoło miasta i wśród wzgórz, a nocnym pociągiem wrócił do Berlina.

Przez cały czas wielogodzinnej podróży czuł się fizycznie złamanym.


text:
Henryk Sienkiewicz

Orso

Ostatnie dni jesieni są dla Anaheim, miasteczka położonego w południowej Kalifornii, dniami zabaw i uroczystości.

Kończy się naówczas winobranie, całe więc miasto roi się tłumami ludności robotniczej.

Nic bardziej malowniczego nad widok, jaki przedstawia ta ludność złożona w mniejszej części z Meksykanów, głównie zaś z Indian Cahuilla, którzy dla zarobku przybywają aż z dzikich gór San Bernardino, leżących w głębi kraju.

Jak jedni, tak i drudzy roztasowują się na ulicach i placach do sprzedania, czyli tak zwanych lotach, na których sypiają pod namiotami albo wprost pod gołym niebem, wiecznie w tej porze roku pogodnym.

Śliczne to miasto, otoczone kępami eukaliptów, rycynusów i drzew pieprzowych, wre jakby jarmarkiem gwarnym i hałaśliwym, a stanowiącym dziwne przeciwieństwo z głęboką i poważną ciszą pustyni porosłej kaktusami, która zaczyna się zaraz za polami winogradu.

Wieczorem, gdy słońce kryje promienny swój krąg w toniach oceanu, a na różowym niebie widać również różowo oświecone klucze dzikich gęsi, kaczek, pelikanów, mew i żurawi, ciągnących tysiącami z gór ku oceanowi, w mieście zapalają się ogniska i rozpoczyna się zabawa.

Minstrelowie murzyńscy klekocą w kastaniety, przy każdym ognisku słychać odgłosy bębnów i mrukliwe tony „bandża”; Meksykanie tańczą na rozciągniętych ponszach ulubione swe bolero; Indianie wtórują im, trzymając w rękach długie białe laski „kiotte” lub rzucając okrzyki „Eviva!”; ogniska, sycone czerwonym drzewem, huczą i strzelają iskrami, a przy krwawych ich blaskach widać skaczące postacie, dokoła zaś — miejscowych osadników pod rękę z pięknymi żonami i córkami, przypatrujących się zabawie.

Dzień jednak, w którym ostatnie grono zostaje wytłoczone indyjskimi nogami, jest jeszcze uroczystszy, zjeżdża albowiem wówczas z Los Angeles wędrowny cyrk pana Hirscha, Niemca, a zarazem właściciela menażerii złożonej z małp, kuguarów, lwów afrykańskich, jednego słonia i kilkunastu zdziecinniałych ze starości papug: the Greatest Attraction of the World!

Jakoż Cahuillowie oddają ostatnie pezos, których nie zdołali przepić, aby tylko widzieć nie tyle dzikie zwierzęta, bo tych w San Bernardino nie brak, ile artystki, atletów, klownów i wszystkie cuda cyrkowe, które wydają im się co najmniej „wielką medycyną”, to jest czarodziejstwem, możebnym do spełnienia tylko z pomocą sił nadprzyrodzonych.

Ściągnąłby jednak na siebie słuszny, a Bóg widzi, niebezpieczny gniew pana Hirscha, kto by myślał, że cyrk jego jest przynętą tylko dla Indian, Chińczyków lub Murzynów.

Przeciwnie: przybycie cyrku pociąga za sobą zjazd nie tylko okolicznych osadników, ale nawet mieszkańców sąsiednich mniejszych miast: Westminster, Orange i Los Nietos.

Ulica Pomarańcz bywa wówczas tak zapchana wozami i powozikami najrozmaitszych kształtów, że niepodobna się przecisnąć.

Cały wielki świat „setlerski” staje jak jeden mąż.

Młode, zgrabniutkie miss z jasnymi grzywkami na oczach, powożąc z kozłów, rozjeżdżają z wdziękiem ludzi po ulicach, szczebioczą i szczerzą ząbki; hiszpańskie senioritas z Los Nietos rzucają długie, powłóczyste spojrzenia spod tiulowych zasłon; zamężne damy z okolicy, ubrane według ostatniej mody, z dumą wspierają się na ramionach ogorzałych farmerów, którym za cały strój służą obdarte kapelusze, rypsowe pantalony i flanelowe koszule, zaścięgnięte w braku krawatów na hetkę i pętelkę.

Wszystko to wita się, nawołuje, ogląda bacznym okiem stroje, o ile są very fashionable; i obgaduje po trochu.

Wśród powozików, zasypanych kwiatami i wyglądających jak wielkie bukiety, harcują na mustangach młodzi ludzie i przechylając się z wysokich kulbak meksykańskich, zaglądają ukradkiem pod kapelusze dziewicze.

Półdzikie konie, przerażone hukiem i gwarem, toczą krwawymi oczyma, wspinają się i kwiczą, ale dzielni jeźdźcy nie zdają się nawet zwracać na to uwagi.

Wszyscy rozmawiają o the greatest attraction, czyli o szczegółach przedstawienia wieczornego, które świetnością ma przejść wszystko, co dotąd widziano.

Istotnie, olbrzymie afisze donoszą o cudach prawdziwych.

Sam dyrektor Hirsch, „artysta na bacie”, ma dać koncert z najsroższym ze znanych dotąd lwem afrykańskim.

Lew rzuca się wedle programu na dyrektora, któremu za całą obronę służy tylko bat.

Ale zwykłe to narzędzie zmieni się w cudownych rękach (zawsze według programu) na ognisty miecz i tarczę.

Koniec owego bata ma kąsać jak grzechotnik, migotać jak błyskawica, strzelać jak piorun i trzymać w ciągłym oddaleniu potwora, który na próżno miota się i chce rzucić na artystę.

Nie na tym jednak koniec: szesnastoletni Orso, „Herkules amerykański”, zrodzony z ojca białego, a matki Indianki, ma dźwigać na sobie sześciu ludzi, po trzech na każdym ramieniu; prócz tego dyrekcja ofiaruje sto dolarów każdemu człowiekowi, „bez względu na kolor skóry”, który by małoletniego atletę zmógł w ręcznej walce.

Głuche wieści chodzą po Anaheim, że z gór San Bernardino przybył umyślnie dla próbowania się z Orsem Grizzly-Killer (zabijacz niedźwiedzi), sławny z nieustraszoności i siły wnicznik, który jak Kalifornia Kalifornią, pierwszy z ludzi ośmielił się uderzać na szarego niedźwiedzia z toporem i nożem.

Prawdopodobne zwycięstwo „zabijacza niedźwiedzi” nad szesnastoletnim atletą cyrkowym podnieca do najwyższego stopnia umysły wszystkich męskich mieszkańców Anaheimu; jeśli bowiem Orso, który dotychczas wszędzie między Atlantykiem a Pacyfikiem rzucał na ziemię najsilniejszych Yankee, zostanie teraz zwyciężony, nieśmiertelna chwała okryje całą Kalifornię.

Umysły kobiece niemniej podnieca znów następny numer programu: oto tenże sam potężny Orso będzie nosił na trzydziestostopowym maszcie małą Jenny, „cud świata”, o której afisz mówi, że jest najpiękniejszą dziewczyną, jaka żyła na ziemi „za ery chrześcijańskiej”.

Dyrektor, mimo iż Jenny liczy dopiero lat trzynaście, ofiaruje również sto dolarów każdej dziewicy, „bez względu na kolor skóry”, która by ośmieliła się stanąć w zawód pod względem piękności z „aniołem powietrznym”.

Miss, misski i misseczki z Anaheimu i okolic krzywią się w pogardliwy sposób, czytając ten punkt programu, i utrzymują, że nie byłoby to lady like stawać do takiego współzawodnictwa.

Swoją drogą, każda z nich wolałaby oddać nawet swoje krzesło na biegunach, niż nie być na wieczornym przedstawieniu i nie zobaczyć tej dziecinnej rywalki, w której piękność zresztą w porównaniu na przykład z siostrami Bimpa żadna nie wierzy.

Dwie siostry Bimpa, starsza Refugio i młodsza Mercedes, siedząc niedbale w ślicznym buggy, czytają właśnie afisz.

Na cudnych twarzach ich nie znać najmniejszego wzruszenia, choć czują, że oczy Anaheimu zwracają się na nie w tej chwili jakby z prośbą, by ratowały honor całego hrabstwa, i zarazem z patriotyczną dumą, ugruntowaną na przekonaniu, że nad te dwa kwiaty kalifornijskie nie masz piękniejszych we wszystkich górach i kanionach świata tego.

Och!

bo też śliczne są siostry Refugio i Mercedes!

W żyłach ich nie na próżno płynie czysta krew kastylska, o czym matka ich mówi co chwila, wyrażając za jedną drogą wysoką swą pogardę tak dla wszelkiego rodzaju kolorowych, jak i dla ludzi posiadających jasne włosy, to jest dla Yankee.

Ciała dwóch sióstr są wysmukłe, lekkie, a pełne w ruchach jakichś tajemnic, niby ociężałe, a takie rozkoszne, że gdy kto z młodzieży zbliża się do nich, serce mu miota się w piersi od niewyznanej i nieświadomej siebie żądzy.

Od donny Refugio i Mercedes bije czar, jak woń bije od magnolii i kielichowców.

Twarze ich delikatne, płeć przezroczysta, choć zarumieniona lekką różowością, jakby odblaskiem jutrzenki; oczy powłóczyste i czarne, słodkie, a w spojrzeniu niewinne i tkliwe.

Obwinięte w skręty muślinowych rebozos w buggy zarzuconym kwiatami, siedzą oto przeczyste, spokojne i tak piękne, że same nawet zdają się nie wiedzieć o swej piękności.

Anaheim patrzy na nie, pożera je oczyma, szczyci się nimi i kocha się w nich.

Jakaż więc musi być ta Jenny, jeśli i tu chce odnieść zwycięstwo?

„Saturday Weekly Review” pisał wprawdzie, że gdy mała Jenny wedrze się na szczyt masztu, wspartego na potężnym ramieniu Orsa, gdy na szczycie drąga zawieszona nad ziemią, narażona na śmierć, pocznie rozkładać rączki i migotać jak motyl, w cyrku robi się cicho i nie tylko oczy, ale i serca śledzą ze drżeniem każdy ruch cudnego dziecka.

„Kto ją raz widział na maszcie lub na koniu — kończy «Saturday Review» — ten jej nie zapomni nigdy, bo największy malarz na ziemi, nawet mister Harvey z San Francisco, który malował Palace Hotel, nie umiałby wymalować nic podobnego”.

Sceptyczna lub zakochana w pannach Bimpa młodzież anaheimska utrzymuje, że jest w tym humbug, niemniej jednak rozstrzygnie się to ostatecznie dopiero wieczorem.

Tymczasem ruch koło cyrku powiększa się z każdą chwilą.

Z pośrodka długich szop drewnianych, otaczających właściwy płócienny cyrk, dochodzi ryk lwów i słonia; papugi, poprzyczepiane do kół zawieszonych przy szopach, wrzeszczą wniebogłosy, małpy huśtają się na własnych ogonach lub przedrzeźniają się publiczności trzymanej w oddaleniu sznurami, rozciągniętymi wkoło budynków.

Nareszcie z głównej szopy wyjeżdża procesja, której celem zaciekawić do tego już stopnia publiczność, żeby aż skamieniała.

Czoło procesji stanowi ogromny wóz zaprzęgnięty w sześć koni z piórami na głowach.

Woźnice w kostiumach pocztylionów francuskich powożą z siodła.

Na wozach stoją klatki ze lwami, w każdej zaś klatce siedzi lady z różdżką oliwną.

Za wozem postępuje słoń pokryty kobiercem, z wieżą na grzbiecie i łucznikami w wieży.

Trąby grają, bębny biją, lwy ryczą, bicze klaskają, słowem — cała karawana, jak gomon, posuwa się naprzód z hałasem i wrzawą.

Nie dosyć na tym: za słoniem toczy się maszyna z kominem jak u lokomotywy, podobna do organów, na której para gra, a raczej kwiczy i wyświstuje najpiekielniej narodowe Yankee Doodle.

Chwilami para dłużej zatrzymuje się w dudzie, a wtedy z dudy wychodzi zwyczajny świst, co jednak nie zmniejsza entuzjazmu tłumów, które słuchając tej pieśni kwicząco-parowej, nie posiadają się z radości.

Amerykanie krzyczą: „Hura!”, Niemcy: „Hoch!!”, Meksykanie: „Eviva!”, Cahuillowie zaś wyją z zadowolenia jak dzikie zwierzęta, które pokąsał giez.

Tłumy ciągną za wozami, miejsce naokół cyrku wyludnia się, papugi przestają wrzeszczeć, małpy przewracać koziołki.

The greatest attraction nie bierze jednak udziału w procesji.

Na wozach nie ma ani „niezrównanego na bacie” dyrektora, ani „niezwyciężonego Orsa”, ani „anioła powietrznego, Jenny”.

To wszystko chowa się dopiero na wieczór, aby tym większe wywołać wrażenie.

Dyrektor siedzi gdzieś w szopie lub zagląda do kas, w których jego Murzyni wyszczerzają białe zęby do publiczności — zagląda i złości się quand même, Orso zaś i Jenny mają właśnie próbę w cyrku.

Pod płóciennym jego dachem panuje jednak cisza i mrok.

Głąb, w której piętrzą się coraz wyżej ławki, prawie zupełnie jest ciemna, największa natomiast ilość światła wpada przez płócienny dach na wysypaną piaskiem i otrębami arenę.

Przy owych szarych, przecedzonych przez płótno blaskach, widać stojącego przy parapecie konia, wedle którego nie ma nikogo.

Grubopłaski koń nudzi się widocznie, opędza się ogonem od much i kiwa, o ile może, łbem przywiązanym na białym lejcu i podgiętym ku piersiom.

Powoli oko odkrywa i inne przedmioty, jak oto: leżący na piasku drąg, na którym Orso nosi zwykle Jenny, i kilka obręczy, zaklejonych bibułą, przez które Jenny ma skakać — ale wszystko to leży niedbale porzucone, cała zaś półoświecona arena i mroczny zupełnie cyrk robią wrażenie pustkowia z pozabijanymi od dawna oknami.

Szeregi spiętrzonych ławek, w niektórych tylko miejscach obrzucone blaskiem, wyglądają jak rumowiska; stojący ze spuszczonym łbem koń nie ożywia obrazu.

Gdzież są Orso i Jenny?

Jedno z pasm wkradającego się przez szpary światła, w którym kręci się i wiruje kurz, pada jak złota plama na zagłębienie dalszych ławek.

Plama ta posuwa się zgodnie z ruchem słońca na dworze, a w końcu oświetla grupę złożoną z Orsa i Jenny.

Orso siedzi na wierzchu ławki, przy nim zaś Jenny.

Jej śliczna dziecinna twarzyczka przytulona jest do ramienia atlety, a ręka otacza jego kark i zwiesza się na drugim ramieniu.

Oczy dziewczynki wzniesione są do góry, jakby słuchała uważnie słów towarzysza, który pochylony nad nią porusza od czasu do czasu głową, niby tłumacząc coś i przekładając.

Tak przytulonych do siebie można by wziąć za parę zakochaną, gdyby nie to, że odziane w bladoróżowe trykoty nóżki Jenny, nie dostając do ziemi, kiwają się w tył i naprzód ruchem zupełnie dziecinnym, który nazywa się także robieniem garnków, a jej wzniesione oczy wyrażają raczej zasłuchanie się i mocne natężenie myśli niż inne jakie romantyczne uczucie.

Przy tym kształty jej przybierają dopiero pierwsze zarysy kształtów kobiecych.

W ogóle Jenny jest jeszcze dzieckiem, ale tak uroczym, że nie ubliżając panu Harvey z San Francisco, który malował Palace Hotel, trudno by mu było wymarzyć coś podobnego.

Jej drobna twarzyczka jest po prostu anielska; ogromne, smutne, niebieskie oczy mają wyraz głęboki, słodki, ufny; ciemne brwi rysują się z nieporównaną czystością na czole białym i jakby zamyślonym, na które płowa, jedwabista, trochę bezładna czupryna rzuca cień, jakiego by się nie tylko mistrz Harvey, ale i pewien inny malarz, nazwiskiem Rembrandt, nie powstydził.

Dziewczynka przypomina zarazem Kopciuszka i Gretchen, a przytuloną postawą, jaką przybrała, zdradza usposobienie bojaźliwe i potrzebujące opieki.

Od tej postaci w rodzaju Greuza dziwnie odbija się strój cyrkowy, złożony z krótkiej gazowej spódniczki, naszywanej srebrnymi blaszkami, tak krótkiej, że nie okrywa jej kolan, i z różowych trykotów.

Siedząc w paśmie złotego światła, na tle głębokim i ciemnym, wygląda jak jakie zjawisko słoneczne i przezroczyste, a przy tym kształty jej wysmukłe tworzą proste przeciwieństwo z kwadratową postacią chłopaka.

Orso, ubrany w cielisty trykot, wydaje się z daleka nagim, a tenże sam promień oświeca jego rozrosłe nieproporcjonalnie bary, zbyt wypukłą pierś, zapadły brzuch i za krótkie w stosunku do długiego tułowia nogi.

Potężne jego formy zdają się być tylko z gruba wyciosane toporem.

Ma on wszystkie cechy cyrkowego atlety, ale podniesione do takiej potęgi, że czynią z niego prawie karykaturę.

Przy tym jest brzydki.

Chwilami, gdy podnosi głowę, widać twarz jego, której rysy są wprawdzie regularne, może nawet bardzo regularne, ale jakieś zastygłe i także jakby wyrąbane siekierą.

Niskie czoło i spadające aż na nos czarne włosy, podobne do włosienia końskiego, a odziedziczone zapewne po matce „skwawie”, nadają jego licom wyraz ponury i groźny.

Jest on zarazem podobny do byka i niedźwiedzia, a w ogóle uosabia straszliwą siłę, ale złą.

Jakoż wcale nie jest dobry.

Gdy Jenny przechodzi koło klatek końskich, poczciwe te stworzenia zwracają głowy i patrząc na nią rozumnymi oczyma, rżą z cicha, jakby chciały powiedzieć: „How do you do, darling?”, na widok zaś Orsa aż przysiadają ze strachu.

Jest to chłopak zamknięty w sobie, mrukliwy i posępny.

Murzyni pana Hirscha, pełniący obowiązki masztalerzy, klownów, minstrelów i linoskoków, nie cierpią go i dokuczają mu, jak tylko mogą, ponieważ zaś jest Metysem, nic sobie z niego nie robią i głośno wypowiadają mu swą pogardę.

Dyrektor, który prawdę rzekłszy, niewiele ryzykuje, stawiając sto dolarów za nim naprzeciw każdemu, kto by się chciał z nim próbować, nienawidzi go i boi się zarazem, ale w taki sposób, w jaki pogromca zwierząt boi się na przykład lwa, to jest — ćwiczy go z lada powodu.

Dzieje się to jeszcze i dlatego, iż pan Hirsch sądzi, że gdyby on nie bił chłopaka, byłby przez niego bity, a w ogóle trzyma się zasady owej Kreolki, która bicie uważała za karę, a niebicie za nagrodę.

Taki to jest Orso.

Od niejakiego czasu stał się on jednak lepszym, albowiem zaczął bardzo kochać małą Jenny.

Zdarzyło się przed rokiem, że gdy raz Orso, który był zarazem dozorcą zwierząt, czyścił klatkę kuguara, zwierz, wysunąwszy łapę przez pręty, skaleczył go dość mocno w głowę.

Wówczas atleta wszedł do klatki i ze strasznej walki, jaka wywiązała się między nim i zwierzęciem, wyszedł sam tylko żywy.

Był jednak tak silnie pokaleczony, że zemdlał, a potem chorował długo, tym bardziej że dyrektor oćwiczył go jeszcze za połamaną kuguarowi kość pacierzową.

W czasie choroby mała Jenny okazywała mu wiele litości, opatrywała w braku kogo innego jego rany, a w chwilach wolnych, przesiadując przy nim, czytała mu Biblię, to jest „dobrą książkę”, która mówiła o kochaniu się, o przebaczeniu, o miłosierdziu, słowem, o rzeczach, o których nigdy nie było mowy w cyrku pana Hirscha.

Orso, słuchając tej książki, pracował długo swoją indyjską głową, a w końcu doszedł do przekonania, że gdyby tak było w cyrku, jak w tej książce, to i on nie byłby taki zły.

Myślał także, że wówczas nie bywałby bity, a może nawet znalazłby się ktoś taki, kto by go kochał.

Ale kto?

Nie Murzyni i nie pan Hirsch, więc chyba mała Jenny, której głos tak mu słodko brzmiał w uszach jak głos maukawisa.

Wskutek tej myśli pewnego wieczoru rozpłakał się ogromnie, zaczął całować małe ręce Jenny i od tej pory pokochał ją bardzo.

Odtąd, gdy w czasie wieczornych przedstawień dziewczynka jeździła na koniu, on był zawsze na arenie i wodził za nią troskliwymi oczyma.

Podstawiając jej obręcze, pozaklejane bibułą, uśmiechał się do niej, a gdy przy towarzyszeniu nuty „Ach, śmierć bliska!” nosił ją ku wielkiemu przerażeniu widzów na szczycie drąga, to i sam był przerażony.

Wiedział dobrze wówczas, że gdyby ona spadła, to już by nie było nikogo w cyrku z „dobrej książki”, nie spuszczał też z niej oczu, a ta jego ostrożność i jakby trwożliwość ruchów dodawała grozy widowisku.

Potem, gdy wywołani burzą oklasków wbiegali razem na arenę, wysuwał ją zawsze naprzód, aby na nią największe brawa spadły, i mruczał z radości.

Z nią też jedną umiał rozmawiać ten mruk i przed nią tylko otwierał się.

Nienawidził on cyrku i pana Hirscha, który był zupełnie inny jak ludzie „dobrej książki”.

Coś ciągnęło go zawsze na kraniec widnokręgu, na bory i stepy.

Gdy wędrownej trupie w ciągłych włóczęgach zdarzyło się przebywać okolice niezaludnione, odzywały się w nim takie instynkta, jakie odzywają się w chowanym wilku, który pierwszy raz bór zobaczy.

Skłonność tę może nie tylko po matce odziedziczył, bo i ojciec jego biały był zapewne jakim wnicznikiem, błądzącym po stepach.

Z tych swoich pragnień zwierzał się małej Jenny, a zarazem opowiadał jej, jak to się żyje na pustyni.

Po większej części to odgadywał, a trochę wiedział o tym od stepowych strzelców, którzy od czasu do czasu przychodzili do cyrku, już to dostarczając dzikich zwierząt panu Hirschowi, już aby się pokusić o owe sto dolarów, które dyrektor za zwalczenie Orsa wyznaczył.

Mala Jenny słuchała zwykle tych odgadywań i indyjskich widzeń, otwierając szeroko swe niebieskie oczy lub zamyślając się.

O, bo Orso sam nigdy nie wybierał się na pustynię.

Ona była zawsze z nim i tak im było dobrze, że aż strach.

Co dzień widzieli coś nowego, mieli całe swoje gospodarstwo, wypadało więc nad wszystkim się zastanowić.

Siedzą więc oto teraz oboje w paśmie światła i rozmawiają, zamiast robić próbę nowych skoków.

Koń stoi na arenie i nudzi się.

Mała Jenny, przytulona do ramienia Orsa, utkwiła zamyślone oczy w przestrzeń i nóżkami kiwa zawzięcie, i rozważa w swojej małej główce, jak to będzie na pustyni, a czasem rzuca pytania, żeby się jeszcze lepiej dowiedzieć, jak to będzie.

— A gdzie tam mieszkać? — pyta, podnosząc oczy na towarzysza.

— Tam jest pełno dębów.

Bierze się siekierę i buduje się dom.

— Well — mówi Jenny — a nim dom stanie?

— Tam zawsze ciepło.

Grizzly-Killer mówił, że tam bardzo ciepło.

Jenny poczyna kiwać jeszcze mocniej nóżkami na znak, że jeśli tam ciepło, to jej o nic więcej nie chodzi; ale po chwili zastanawia się znowu.

Ma ona w cyrku ulubionego psa, który nazywa się pan pies, i kota, zwanego pan kot, chciałaby więc i względem nich coś postanowić.

— A pan pies i pan kot pójdą z nami?

— Pójdą — odpowiada Orso i mruczy z radości.

— Weźmiemy z sobą i „dobrą książkę”?

— Weźmiemy — mówi Orso i mruczy jeszcze głośniej.

— Well — szczebioce dziewczynka.

— Pan kot będzie nam łapał ptaszki, a pan pies będzie szczekał, jeśli zechce do nas przyjść kto brzydki; a ty będziesz mężem, ja twoją żoną, a one będą nasze dzieci.

Orso taki już jest uszczęśliwiony, że nie może nawet mruczeć, więc Jenny prawi dalej:

— I pana Hirscha nie będzie, i cyrku nie będzie, i nie będziemy nic nigdy robić, o tyle!…

Ale nie! — dodaje po chwili — „dobra książka” mówi, że trzeba pracować, więc czasem przeskoczę sobie przez jaką obręcz, przez dwie obręcze, przez trzy obręcze, przez cztery obręcze!

Jenny nie wyobraża sobie widocznie pracy pod inną postacią jak skakanie przez obręcze!

Po chwili pyta znowu:

— Orso, i ja naprawdę będę zawsze z tobą?

— Tak jest, Dży: ja ciebie bardzo kocham.

Twarz jego rozjaśnia się, gdy to mówi, i staje się prawie ładna.

A jednak on sam nie wie, jak kocha tę małą jasnowłosą główkę.

Oto jak brytan swoją panią.

Zresztą na całym świecie ją tylko jedną.

Swoją drogą, wygląda przy niej jak smok, ale co mu to szkodzi?

Nic a nic.

— Dży — mówi po chwili — posłuchaj, co ci powiem.

Jenny, która przed chwilą podniosła się, chcąc spojrzeć na konia, przyklękła teraz przed Orsem i aby nic nie stracić z jego słów, opiera łokcie na jego kolanach, następnie położywszy brodę na obie dłonie, poczyna słuchać z zadartą główką.

W tej chwili jednak, na nieszczęście dzieci, wchodzi do cyrku artysta na bacie, a wchodzi w jak najgorszym humorze, albowiem próba ze lwem zupełnie się nie udała.

Wyłysiały ze starości zwierz, który rad by, żeby mu już raz dali święty spokój, żadną miarą nie chciał rzucać się na artystę — pod razami bata chował się tylko w głąb klatki.

Dyrektor myślał z rozpaczą, że jeśli to lojalne usposobienie nie opuści lwa do wieczora, to „koncert na bacie” może się nie udać, bo bić lwa, który się odwraca, nie jest większą sztuką, niż zacząć jeść raka od ogona.

Humor dyrektora jeszcze się pogorszył, gdy Murzyn sprzedający bilety na paradyz, doniósł mu, że Cahuilowie widocznie już przepili pieniądze wzięte za winobranie, albowiem zgłasza się ich wprawdzie do kasy wielu, ale zamiast pieniędzy ofiarowują za bilety swoje derki znaczone US albo też żony, zwłaszcza stare.

Brak pieniędzy u Cahuillów był niemałą stratą dla artysty na bacie.

Liczył on bowiem na crowded house, a bez paradyzu nie może być crowded house, dlatego dyrektor życzył sobie w tej chwili, aby wszyscy Indianie mieli tylko jeden grzbiet i aby on mógł dać koncert na tym grzbiecie wobec całego Anaheimu.

W tym usposobieniu wchodzi do cyrku, a widząc konia, nie robiącego nic i stojącego ze znudzoną miną pod parapetem, ma ochotę przewrócić kozła z gniewu.

Gdzież mogą być Orso i Jenny?

Zakrywszy ręką czoło, aby mu oczu nie zaślepiało światło wdzierające się przez płótno, dyrektor wpatruje się w głąb i wkrótce dostrzega w świetlanym pasemku Orsa i Jenny, klęczącą przed nim, z łokciami wspartymi na jego kolanach.

Ujrzawszy takie widowisko, puszcza koniec bata na ziemię.

— Orso!

Piorun, który by uderzył w grupę dwojga dzieci, nie mógłby wywołać większego w nich przerażenia.

Orso zrywa się na równe nogi i poczyna zstępować wycięciem między ławkami na dół, tym pośpiesznym ruchem zwierzęcia, idącego do nogi na głos pana; za nim postępuje mała Jenny z oczyma szeroko otwartymi z przerażenia, chwytając się po drodze ławek.

Orso, wylazłszy na arenę, zatrzymuje się przy parapecie, chmurny i milczący.

Szare światło, padające z góry, oświeca teraz wyraźnie jego herkulesowy tułów, osadzony na krótkich nogach.

— Bliżej! — woła ochrypłym głosem dyrektor, gdy tymczasem koniec jego rozpuszczonego bata porusza się po piasku złowrogim ruchem, jakim porusza się ogon tygrysa czyhającego z zasadzki.

Orso postępuje kilka kroków i przez jakiś czas obaj patrzą sobie w oczy.

Dyrektor ma zupełnie minę pogromcy, który wszedłszy do klatki ma zamiar ćwiczyć niebezpieczne zwierzę, ale zarazem śledzi je.

Wściekłość bierze w nim jednak górę nad ostrożnością.

Jego cienkie nogi, ubrane w łosiowe spodnie i wysokie masztalerskie buty, podskakują pod nim z gniewu.

Może zresztą nie samo tylko próżnowanie dzieci wzbudza w nim gniew.

W górze między ławkami Jenny patrzy na obydwóch, jakby patrzyła sarna na dwa rysie.

— Hoodlumie!… łapaczu psów, psie nieznany! — szepce dyrektor.

Bat z szybkością błyskawicy opisał krąg, zaświstał, zasyczał i uderzył.

Orso zaskowyczał z cicha i rzucił się krok naprzód, ale drugie uderzenie wstrzymało go od razu, po czym trzecie, czwarte, dziesiąte.

Koncert rozpoczął się, choć widzów jeszcze nie było.

Wzniesiona ręka wielkiego artysty nie poruszała się prawie wcale, dłoń tylko kręciła się, jakby część jakiej maszyny osadzona na śrubie, a każdy jej skręt odzywał się klaśnięciem na skórze Orsa.

Zdawało się, że bat, a raczej jadowity jego koniec, wypełnił całą przestrzeń między atletą a dyrektorem, który, podbudzając się sam stopniowo, wpadł w prawdziwe uniesienie artystyczne.

Mistrz improwizował po prostu.

Trzaskawka, migocąc w powietrzu, dwa razy już wypisała krwawe ślady na szyi atlety, które wieczorem miał pokryć puder.

Orso zamilkł w końcu.

Za każdym jednak uderzeniem posuwał się krok naprzód — dyrektor krok w tył.

W ten sposób obeszli całą arenę.

I znowu dyrektor wycofywał się z areny, zupełnie jak pogromca z klatki, a wreszcie znikł u wejścia do stajen… zupełnie jak pogromca.

Na odchodnym jednak wzrok jego padł na Jenny.

— Na koń! — wykrzyknął.

— Rachunek na później.

Głos jeszcze nie przebrzmiał, gdy biała spódniczka mignęła w powietrzu i Jenny w mgnieniu oka skoczyła jak małpka na grzbiet koński.

Dyrektor zniknął za zasłoną, koń zaś począł galopować wkoło, dudniąc od czasu do czasu kopytami w parapet.

— Hep!

hep! — pokrzykiwała cienkim głosikiem Jenny — hep!

hep! — ale owo „hep!

hep!” było zarazem łkaniem.

Koń biegł coraz prędzej i dudnił kopytami, pochylając się coraz gwałtowniej.

Dziewczynka, stojąc na siodle nóżkami przyciśniętymi jedna do drugiej, zdawała się go ledwie końcami palców dotykać; różowe, nagie jej rączki chwytały nagłymi ruchami równowagę; rzucone w tył pędem powietrza włosy i cyrkowa z gazy spódniczka goniły za jej lekką postacią, podobną do ptaka krążącego w powietrzu.

— Hep!

hep! — pokrzykiwała jeszcze.

Tymczasem łzy zalewały jej oczy tak, że musiała głowę zadzierać, żeby coś widzieć; bieg konia odurzył ją; spiętrzone szeregi ławek i ściany, i arena poczęły wirować naokół niej.

Zachwiała się raz, drugi i wreszcie spadła w ramiona Orsa.

— Orso, o, Orso! — wołało szlochając dziecko.

— Co ci jest, Dży? — szeptał chłopiec.

— Czego płaczesz?

Nie płacz, Dży!

Mnie nie bardzo boli, wcale nie bardzo.

Jenny rzuciła mu obie ręce na szyję i poczęła całować jego policzki.

Całe jej ciało trzęsło się od uniesienia, a płacz przechodził prawie w spazmy.

— Orso, o, Orso! — powtarzała, nie mogąc więcej przemówić, i ręce jej zaciskały się gwałtownie koło jego szyi.

Gdyby sama została wybita, nie mogłaby płakać więcej; jakoż w końcu on zaczął ją utulać i pocieszać…

Zapomniawszy o bólu, chwycił ją na ręce i przyciskał z kolei do serca, a rozkołysane biciem jego nerwy sprawiły, że pierwszy raz uczuł, iż kocha ją nie tylko tak jak brytan swą panią.

Oddychał szybko, a wargi jego poczęły szeptać przerywanym tchnieniem:

— Nic mnie już nie boli…

Gdy ty jesteś przy mnie, bardzo mi jest dobrze…

Jenny!

Jenny!

Tymczasem dyrektor chodził po stajniach i pienił się ze złości.

W sercu jego nurtowała zazdrość.

Widział on dziewczynę na kolanach przed Orsem, a od pewnego już czasu cudne dziecko poczęło w nim wzbudzać jakby brzask niskich uczuć, nie dość jeszcze rozwiniętych.

Ale posądził już ją i Orsa o romans, więc pragnął się zemścić.

Znalazłby dziką rozkosz, gdyby ją wybił, bardzo mocno wybił, i tej chęci nie mógł się oprzeć.

Po chwili zawołał na nią.

Wyrwała się natychmiast z rąk atlety i w mgnieniu oka znikła w ciemnym wejściu do stajen.

Orso był jakby odurzony, bo zamiast iść za nią, poszedł chwiejnym krokiem do ławki i siadłszy na niej, począł ciężko robić piersiami.

Tymczasem dziewczynka, wbiegłszy do stajni, nie spostrzegła zrazu nikogo, albowiem ciemniej tam było jeszcze niż na arenie.

Bojąc się jednak, aby nie posądzono jej, iż nie spełniła natychmiast rozkazu, wołała cichym i przestraszonym głosem:

— Już jestem tu, panie, już jestem!

W tej samej chwili ręka dyrektora chwyciła za małą jej rączkę, a chrapliwy głos wyrzekł:

— Come!

Gdyby był gniewał się na nią lub krzyczał, mniej by ją to przerażało niż owo milczenie, w jakim prowadził ją w stronę garderoby cyrkowej.

Przechyliła się więc w tył i opierając się co siły, powtarzała, jak mogła najszybciej:

— Mister Hirsch: mój drogi, mój słodki!

nigdy nie będę…

Ale on prowadził ją przemocą do długiej zamkniętej komory, w której był skład kostiumów, i zamknął drzwi na klucz.

Jenny rzuciła się na kolana.

Ze wzniesionymi oczyma ku górze, ze złożonymi rękoma, drżąca jak liść, zalana łzami, próbowała go przebłagać; on zaś zdjąwszy szpicrutę ze ściany, rzekł w odpowiedzi:

— Połóż się!

Uczepiła się wówczas rozpaczliwie jego nóg, bo prawie umierała ze strachu.

Każdy nerw dygotał w niej jak naciągnięta struna, ale na próżno swoje zbladłe usteczka przyciskała błagalnie do jego wyglansowanych cholew.

Przeciwnie: strach jej i prośby zdawały się go jeszcze podniecać.

Chwyciwszy ją za opaskę spódniczki, rzucił na stos sukien, leżących na stole, potem przez chwilę jeszcze tłumił gwałtowne poruszenia jej nóg i wreszcie uderzył.

— Orso!

Orso! — zawołała dziewczynka.

W tej samej chwili drzwi zatrzęsły się w zawiasach, zatrzeszczały od góry do dołu i cała ich połowa, wybita olbrzymią siłą, zwaliła się z łoskotem na ziemię.

W wyłomie stanął Orso.

Szpicruta wypadła z ręki dyrektora, a twarz pokryła się mu trupią bladością, bo też Orso wyglądał strasznie.

Zamiast oczu widać mu było tylko białka, szerokie wargi jego pokryte były pianą, głowa pochylona jak u byka, a całe ciało zebrane w sobie niby do skoku.

— Precz! — krzyknął dyrektor, starając się krzykiem pokryć strach.

Ale tama była już zerwana.

Orso, tak zwykle posłuszny na każde skinienie jak pies, nie cofnął się tym razem, tylko schyliwszy niżej jeszcze głowę, posuwał się złowrogo ku artyście na bacie, rozciągając jakby przemocą swe żelazne muskuły.

— Help!

Help! — zawrzeszczał artysta.

Dosłyszano go.

Czterech ogromnych Murzynów wbiegło co sił ze stajen przez wyłamane drzwi i rzuciło się na Orsa.

Zaczęła się straszna walka, której dyrektor przypatrywał się, szczękając zębami.

Przez długi czas widać było tylko kupę poplątanych ciemnych ciał, pasujących się w konwulsyjnych skrętach, ruchliwą, kłębiącą się, zwichrzoną; w ciszy, jaka zapadła, rozległ się czasem jęk, czasem chrapnięcie lub świst nozdrzy.

Ale po chwili jeden z Murzynów, wyrzucony jakby nadludzką siłą z owej bezkształtnej masy, zakołysał się w powietrzu i padł obok dyrektora, uderzywszy z głuchym łoskotem czaszką o podłogę; wkrótce wyleciał drugi, a wreszcie ponad kłębem walczących podniósł się tylko Orso, straszniejszy niż przedtem, pokrwawiony i z włosem zjeżonym na głowie.

Kolana jego gniotły jeszcze dwóch omdlałych Negrów.

Potem podniósł się i szedł znowu ku dyrektorowi.

Artysta zamknął oczy.

W tejże samej sekundzie uczuł, że nogi jego nie dosięgają już ziemi, potem uczuł, że leci w powietrzu, a jeszcze potem nic nie czuł, bo uderzywszy całym ciałem w pozostałą połowę drzwi, padł bez czucia na ziemię.

Orso obtarł się i zbliżył do Jenny.

— Chodź! — rzekł krótko.

Wziął ją za rękę i wyszli.

Całe miasto goniło właśnie za procesją wozów i za maszyną, grającą Yankee Doodle — więc koło cyrku było zupełnie pusto.

Papugi tylko, kołyszące się w obręczach, napełniały krzykiem powietrze.

Dzieci szły ręka w rękę prosto przed siebie tam, gdzie na końcu ulicy widać było z daleka niezmierzone pole kaktusowe.

Milcząc, mijali domy, ukryte w cieniu eukaliptów, następnie minęli miejscową bydłobójnię, koło której kręciły się tysiące szpaków czarnych z czerwonymi skrzydłami, przeskoczyli wielki rów irygacyjny, weszli w lasek drzew pomarańczowych i, wydostawszy się z niego, znaleźli się między kaktusami.

To już była pustynia.

Jak okiem sięgnąć piętrzyły się coraz wyżej kolczaste kępy; powikłane liście, wyrastające z innych liści, zagradzały drogę, chwytając haczykami za sukienkę Jenny.

Czasem kaktusy wznosiły się tak wysoko, że dzieci były jakby w lesie jakim, ale też w tym lesie nikt już nie mógł ich znaleźć.

Szły więc, skręcając, to na prawo, to na lewo, byle dalej.

W miejscach, gdzie piramidy kaktusów były mniejsze, widać było na samym krańcu widnokręgu błękitne góry Santa Ana.

Szły ku górom.

Upał był wielki.

Popielate szarańcze ksykały w kępach; promienie słoneczne zlewały się na ziemię potokami; wysuszona ziemia pstrzyła się siatką zapadlin, sztywne liście kaktusów zdawały się mięknąć od gorąca, a kwiaty były omdlałe i na wpół zwiędnięte.

Dzieci szły, milcząc i rozmyślając.

Ale wszystko, co je otaczało, było tak nowe, że wkrótce oboje oddali się zupełnie wrażeniom i zapomnieli nawet o zmęczeniu.

Jenny biegała oczyma z jednej kępy na drugą, to znów zapuszczała badawczy wzrok w środek kaktusów, pytając od czasu do czasu cicho towarzysza:

— To to jest pustynia, Orso?

Jednak pustynia nie zdawała się być pustą, z dalszych kęp dochodziły nawoływania kogutów kuropatwich, a naokoło rozlegały się rozmaite dziwne klaskania, cmokania, mruczenia, słowem: najróżnorodniejsze głosy małych zwierzątek zamieszkujących kaktusy.

Czasem zrywało się całe stado kuropatw; czubate biegacze uciekały piechotą na długich swych nogach, czarne wiewiórki dawały za zbliżeniem się dzieci nurka pod ziemię, na wszystkie strony pierzchały zające i króliki; susły, siedzące na tylnych łapkach przed jamami, podobne były do tłustych niemieckich farmerów, stojących we drzwiach domów.

Wypocząwszy małą godzinkę, dzieci poszły dalej.

Jenny wkrótce zachciało się pić, na co Orso, w którym widocznie budziła się przemyślność indyjska, poradził, nazrywawszy owoców kaktusowych.

Było ich mnóstwo i wyrastały z jednych liści wraz z kwiatami.

Wprawdzie, obierając je, pokłuli się oboje o delikatne jak włosy kolce, ale za to owoce smakowały im wyśmienicie.

Słodkawy i kwaśny smak ich ugasił pragnienie i głód zarazem.

Pustynia nakarmiła dzieci jak matka; posiliwszy się, mogli iść dalej.

Kaktusy piętrzyły się coraz wyżej, można rzec, że wyrastały jeden drugiemu na głowie.

Grunt, po którym szli, podnosił się z wolna, ale ciągle.

Raz jeszcze ze wzgórza obejrzawszy się, ujrzeli Anaheim na poły rozpłynięte w oddali, podobne do wielkiej kępy drzew, rosnących na niskim stepie.

Cyrku już nie było widać ani śladu.

Szli jednak bardzo wytrwale całymi godzinami ku górom, które rysowały się coraz wyraźniej.

Okolica zaczęła przybierać inną postać.

Między kaktusami pojawiały się już różne krzaki, a nawet i drzewa.

Zaczynała się lesista część podgórzy przy Santa Ana.

Orso złamał jedno z mniejszych drzew i, poobrywawszy gałęzie, uczynił z niego maczugę, która w jego ręku mogła być straszliwą bronią.

Instynkt Indianina szeptał mu, że w górach lepiej jest mieć choć pałkę niż gołe ręce, tym bardziej że powoli i słońce zaczęło już zniżać się ku zachodowi.

Jego wielka ognista tarcza stoczyła się już nawet daleko za Anaheim i zapadała w ocean.

Po chwili znikła, ale na zachodzie świeciły zorze czerwone, złote i pomarańczowe, podobne do długich pasem i taśm, porozciąganych na całym niebie.

Góry jarzyły się w tych blaskach, kaktusy przybierały różne fantastyczne kształty, podobne do ludzkich i zwierzęcych.

Jenny czuła się zmęczona i śpiąca, ale zdążali oboje co sił do gór, choć sami nie wiedzieli dlaczego.

Jakoż wkrótce ujrzeli skały, a doszedłszy do nich odkryli strumień.

Napiwszy się wody, szli dalej wzdłuż łożyska.

Tymczasem skały, z początku rozproszone i przerywane, zmieniły się na jednolite mury, potem na ściany coraz wyższe i tak weszli w kanion, czyli wąwóz.

Zorze gasły; mrok ogarniał ziemię coraz większy.

Miejscami, gdzie lianosy przerzucały się z jednej strony na drugą, tworząc jakoby sklepienia nad strumieniem, było zupełnie ciemno i wcale straszno.

Na górze słychać było jakoby szum drzew, których z dołu nie mogli dojrzeć.

Orso dorozumiewał się, że to już puszcza, w której pełno było zapewne dzikich zwierząt.

Od czasu do czasu dochodziły już nawet stamtąd rozmaite podejrzane głosy, a gdy noc zapadła, słychać było wyraźnie chrapliwe beczenie rysiów, ryki kuguarów i płaczliwe głosy kujotów.

— Boisz się, Dży? — pytał Orso.

— Nie! — odpowiedziała dziewczynka.

Ale była już bardzo zmęczona i nie mogła iść dalej, więc Orso wziął ją na ręce i niósł.

Sam jednak szedł ciągle naprzód, w nadziei, że trafi na jakiego skwatera lub na namioty meksykańskie.

Raz lub dwa razy zdawało mu się, że widzi w oddali świecące oczy dzikiego zwierza.

Przytulał wtedy jedną ręką do piersi Jenny, która już spała, drugą ściskał swoją pałkę.

Sam był także strudzony bardzo.

Mimo olbrzymiej jego siły, Jenny poczynała mu już ciężyć tym bardziej że niósł ją na lewym ręku; prawą chciał mieć wolną do obrony.

Chwilami stawał dla nabrania tchu, potem szedł dalej.

Nagle zatrzymał się i nadstawił pilnie uszu.

Zdawało mu się, że z dala dochodziły go odgłosy dzwonków, jakie skwaterowie przywiązują na noc krowom i kozom.

Ruszywszy śpiesznie naprzód, wkrótce doszedł do skrętu strumienia.

Głos dzwonków stawał się coraz wyraźniejszy, a na koniec dołączyło się do niego szczekanie psa.

Orso był już pewny, że zbliża się do jakiejś siedziby ludzkiej.

Dla niego czas też był wielki; wyczerpał się przez dzień cały i poczynało mu sił brakować.

Minął jeszcze jeden skręt i ujrzał światło; w miarę jak posuwał się naprzód, jego bystre oczy poczęły odróżniać ognisko, psa, który widocznie przywiązany do pnia, szarpał się i szczekał, a wreszcie siedzącego koło płomienia człowieka.

„Boże, daj, aby to był człowiek z «dobrej książki»” — pomyślał.

Następnie postanowił obudzić Jenny.

— Dży! — zawołał — obudź się, będziemy jedli.

— Co to? — pytała dziewczynka.

— Gdzie my jesteśmy?

— W pustyni.

Rozbudziła się zupełnie.

— A tam co za światło?

— Tam mieszka jakiś człowiek.

Będziemy jedli.

Biedny Orso był bardzo głodny.

Tymczasem byli już blisko ogniska.

Pies szczekał coraz gwałtowniej, a stary człowiek siedzący przy ogniu przysłonił oczy i patrzył w ciemność.

Po chwili spytał:

— Kto tam?

— To my… — odpowiedziała cienkim głosikiem Jenny — i bardzo nam się jeść chce.

— Zbliżcie się! — rzekł stary człowiek.

Wyszedłszy zza wielkiego głazu, za którym byli ukryci, stanęli oboje przed ogniem, trzymając się za ręce.

Starzec spojrzał na nich zdumionymi oczyma; z ust jego wyrwał się mimo woli okrzyk:

— What is that?

Ujrzał bowiem zjawisko, które w bezludnych górach Santa Ana mogło każdego zdziwić.

Oto i Orso, i Jenny mieli na sobie cyrkowe kostiumy.

Śliczna dzieweczka ubrana w różowe trykoty i krótką spódniczkę, pojawiwszy się nagle, wyglądała w blasku ognia jak jaki sylf fantastyczny.

Za nią stał chłopak o niezwykłych kwadratowych kształtach, ubrany także w cielisty trykot, spod którego przebijały jego muskuły na kształt sęków na dębie.

Stary skwater patrzył na nich szeroko otwartymi oczyma.

— Co wyście za jedni? — spytał.

Mała kobietka, licząc widocznie więcej na swoją niż na towarzysza wymowę, poczęła szczebiotać:

— My z cyrku, kochany panie!

Pan Hirsch wybił bardzo Orsa, a potem chciał bić mnie, więc Orso mnie nie dał i wybił pana Hirscha i czterech Murzynów, i potem uciekliśmy na pustynię, i szliśmy długo przez kaktusy, i Orso mnie niósł, potem przyszliśmy tu, i bardzo się nam jeść chce.

Twarz starego samotnika rozjaśniała się powoli, a oczy jego spoczęły z dobrotliwym ojcowskim wyrazem na uroczym dziecku, które śpieszyło się, jakby pragnąc wypowiedzieć wszystko jednym tchem.

— Jak ci na imię, mała? — spytał.

— Jenny.

— Więc welcome, Jenny!

i ty, Orso!

Ja rzadko widuję ludzi…

Pójdź do mnie, Jenny.

Mała kobietka bez namysłu zarzuciła swoje nagie rączki na szyję starca i ucałowała go serdecznie.

Wydawał jej się z „dobrej książki”.

— A czy nas pan Hirsch tu nie znajdzie? — pytała oderwawszy swą różaną buzię od zwiędłej twarzy osadnika.

— Kulę znajdzie! — odparł starzec, a po chwili dodał.

— Mówicie, że wam się jeść chce?

— O, bardzo!

Skwater pogrzebał chwilę w popiele i wydobył z niego wspaniały udziec jeleni, którego zapach rozszedł się naokoło.

Po czym siedli do jedzenia.

Noc była pyszna; na niebo wysoko nad wąwóz wytoczył się księżyc, w gęstwinie poczęły śpiewać słodkim głosem maukawisy, ogień huczał wesoło, a Orso począł mruczeć z radości.

Oboje z dziewczynką jedli jak najęci; stary tylko samotnik jeść nie mógł — i nie wiadomo dlaczego, spoglądając na małą Jenny, miał łzy w oczach.

Może dawniej był ojcem, a może w pustych górach ludzi rzadko widywał…

------------------------------------------------

I odtąd troje tych ludzi pędziło życie razem.

-----


text:
Czas ci już wstać...

Maria Konopnicka

Czas ci już wstać, czas ci już iść,

Hetmanko polnych rot!

Oto ci na hełm borowy liść,

Oto ci w rękę rozmaju kiść,

Oto twój złoty grot!

Powiedziesz ty, powiedziesz nas

Na ten słoneczny szlak,

Gdzie kwitnąć sercom i pieśniom czas,

Gdzie szumu czeka uśpiony las,

Gdzie czeka lotu ptak!

Powiedziesz ty, powiedziesz świat

W zwycięski pochód twój,

Gdzie z prochów świeży wynika kwiat,

Gdzie brzask wybucha zza nocy krat,

Gdzie stoczysz życia bój!


text:
CLXXIV.

Przecz tak na Boga często kołacemy

Głupstwem żądzej swej, a po swojej chcemy

Woli mieć niebo i w niem skryte rady,

Wieczne pokłady?

Izaż śmiertelny człek zmieni bieg wieczny, 5

Chcąc być od przygód i smutku beśpieczny?

Chcąc żalu nie znać, a sna w polu, sadu

Nie cierpieć gradu?

Pojźry po sklepie i kręgu przejźrystym,

Uznaj i wagę, patrz, jak kołem istym 10

Chodzi, a ty chcesz, aby się toczyło,

Jak tobie miło?

Cząstko maluczka, tu krótko żyjąca,

I tak lękliwa, że miód zbierająca

Pszczółka się trwoży, ty chcesz wieczne progi 15

Rządzić ubogi?

Ty, którego pchła (wspomnienia niegodna

Prze nikczemność jej) przez całą noc, głodna,

Przewraca wdzięczny sen biorąc z źrenice,

Mnoży tesknice?

20

Umiłuj rozum, kochaj się w baczeniu;

Na miłosierdziu godzi się stworzeniu

Pańskiem polegać.

Mów: niech, ojcze, będzie

Twa wola wszędzie.


text:
Bielski Szymon, ur. 15 Wrz.

1745 r. w Jazowsku, w województwie Krak.

Wstąpił do pjarów 1766 r.

Był nauczycielem w Łowiczu, Łukowie, Chełmie, Radomiu i Szczuczynie; od r. 1793 był w Warszawie prefektem drukarni i bibljotekarzem, prowincjałem, i tu jako exprowincjał um.

4 Stycz.

1826 r.

Wydał drukiem: 1) Vita et scripta quorumdam ex congr. cler.

reg.

scholarum piarum, in prooincia Polona professorum, qui operibus editis, patriae et ecclesiae proficuis nomen suum memorabile fecerunt.

Vars.

1812 wydane bezimiennie; 2) Hist. święta St. Testamentu, Warsz.

1793 i 1806; 3) Historja św. Now.

Testamentu, Warsz.

1794 i 1811; 4) Hist. kościelna z francuzkiego przełożona, Warsz.

1809, 1812 i 1839 przedrukowywana; 5) Em. Kanta projekt do pokoju wieczystego, z francuzkiego przełożony, bezimiennie, Warsz.

1797; 6) Pieśni narodowe z autorów polskich zebrane, Warsz.

1812; 7) Katechizm większy ks. Fleurego, Warsz.

1812; 8) Wybór różnych gatunków poezji z rymotwórców polskich dla użytku młodzieży, Warsz.

1809, tomików 3, i 9) Arytmetyka praktyczna, przez pytania zebrana, 1775, 1793, 1806 i 1811.


text:
Aman, najwyższy urzędnik i ulubieniec króla Asswerusa (Est.

3, 1 n. ob.

Asswerus, Estera); za to, że Mardocheusz nie klękał przed nim, postanowił wytracić wszystek lud izraelski i otrzymał na to zezwolenie królewskie, ale zanim plan swój wykonał, i właśnie z powodu tego planu, stracił łaskę królewską i został powieszony.

Tekst hebrajski (Est.

3, 1) podaje go za potomka Agaga, przez którego późniejsi żydzi (Jos.

Antt.

XI.

6, 5) rozumieją Agaga, króla Amalecytów (Num.

24, 7; I Kr.

15, 8).

Ale przekład aleksandryjski (Est.

9, 24) i deuterokanoniczne ustępy księgi Estery (16, 10) mianują go macedończykiem.

Cf. Herbst, Einleitung in d.

Alt.

T. t. IV.

N.


text:
Bawolet, ubiór kobiecy na głowę z czasów saskich.

W Compendium medicum z r. 1767 czytamy: „Kwefy i bawoletami niewiasty głowy zdobiły“.


corpora: sejm

text:
Ustawa

z dnia ....

o zmianie ustawy o systemie oświaty

„ 1.

Lekcje religii lub etyki organizują:

a) publiczne przedszkola, szkoły podstawowe i gimnazja – na życzenie rodziców,

b) publiczne szkoły ponadgimnazjalne – wyłącznie na życzenie uczniów.

2.

Uczestniczenie lub nieuczestniczenie w lekcjach religii bądź etyki nie może być przyczyną bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ucznia lub jego rodziców.

3.

Życzenie, o którym mowa w ust. 1, wyraża się w drodze pisemnej deklaracji, której wzór i tryb składania określa minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.

Deklaracja powinna uwzględniać w sposób wyraźny możliwość wyboru między uczestniczeniem w lekcjach religii, lekcjach etyki lub nieuczestniczeniem w żadnych z wymienionych zajęć oraz informację o treści ust. 2.

5.

Oceny z religii ani etyki nie umieszcza się na świadectwach państwowych.

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, gwarantując każdemu wolność sumienia i wyznania, jednocześnie wskazuje, że rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami.

Są to prawa, które znajdują podstawę nie tylko w postanowieniach ustawy zasadniczej, ale i Europejskiej Karcie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Jak wskazał bowiem Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku w sprawie Grzelak przeciwko Polsce, wolność przekonań, sumienia i wyznania jest jednym z fundamentów społeczeństwa demokratycznego w rozumieniu Konwencji.

Zdaniem Trybunału, wolność ta stanowi wymiarze religijnym jeden z najistotniejszych elementów składających się na tożsamość wyznawców i ich koncepcji życia, mający jednocześnie wartość dla ateistów, agnostyków, sceptyków i laików.

Pluralizm jest bowiem – w opinii Trybunału – nieodłączną częścią wywalczonego przez stulecia demokratycznego modelu społeczeństwa.

Stanowisko Trybunału powinno służyć za dyrektywę dla władz publicznych przy wydawaniu i stosowaniu norm określających sposób realizacji wspomnianych praw.

Szczególną wrażliwość powinny one zachować przy określaniu zasad organizowania lekcji religii i etyki, sytuacji uczniów uczestniczących w tych zajęciach, jak i z nich niekorzystających.

Wolność sumienia i wyznania może bowiem być w szczególnie istotny sposób naruszana w kontekście świadczenia usług edukacyjnych.

Zasady organizowania lekcji religii i etyki określa obecnie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm.).

Wprowadza ono po stronie publicznych szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych obowiązek zorganizowania lekcji etyki na życzenie rodziców, a w szkołach ponadgimnazjalnych – także na życzenie samych uczniów.

Zarówno lekcje etyki, jak i religii odbywają się wyłącznie na życzenie rodziców lub samych uczniów wyrażone w formie oświadczenia.

Zgodnie z rozporządzeniem, uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek w jakiejkolwiek formie, natomiast w czasie trwania lekcji religii lub etyki szkoły są obowiązane zapewnić opiekę lub zajęcia wychowawcze uczniom, którzy nie korzystają z nauki religii lub etyki w szkole.

Należy podkreślić, że w myśl przywołanego rozporządzenia status lekcji etyki jest mniej korzystny aniżeli zajęć z religii.

Te pierwsze bowiem nie mogą być organizowane w przedszkolach, a ich wymiar ustalany jest przez dyrektora szkoły, co oznacza, że może być potencjalnie niższy aniżeli w przypadku religii.

Niestety, powszechna wiedza wskazuje, że opisane normy nie są w wielu szkołach przestrzegane.

W szczególności muszą budzić sprzeciw praktyki, o których donoszą media, a które potwierdza codzienna działalność polskich szkół.

Po pierwsze, rodzice i uczniowie nie są informowani przez dyrektorów wielu szkół o możliwości zorganizowania dla każdego zainteresowanego lekcji etyki.

Wydaje się, że taki obowiązek wynika wyraźnie ze statuowanej przez Konstytucję zasady zaufania obywatela do państwa, wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego.

Praktyka ta prowadzi do dyskryminacji osób zainteresowanych lekcjami etyki.

Po drugie, wiele szkół stosuje domniemanie uczestnictwa uczniów w zajęciach z religii.

Zazwyczaj przejawia się ono w zakładaniu przez nie obecności lekcji religii w danej placówce (np. w planie lekcji) przed złożeniem przez rodziców bądź uczniów stosownego oświadczenia przy jednocześnie odmiennym traktowaniu lekcji etyki, które – jeśli są organizowane – to na wyraźny wniosek rodziców bądź uczniów.

A przecież, stosownie do przepisów przywołanego rozporządzenia, zajęcia z religii i etyki organizowane są w tym samym trybie.

Po trzecie, wiele szkół nie zapewnia uczniom nieuczęszczającym w szkole na lekcje religii w czasie ich trwania stosownej opieki lub zajęć wychowawczych, które odpowiadałyby ich potrzebom oraz nie byłyby źródłem niedopuszczalnej dyskryminacji.

Opisane praktyki doprowadziły do stanu faktycznej niedostępności lekcji etyki w polskich szkołach oraz dyskryminacji osób wyrażających zainteresowanie tymi zajęciami.

Potwierdza to fakt, że trzykrotnie (sprawy: Janik przeciwko Polsce, Saniewski przeciwko Polsce, Grzelak przeciwko Polsce) kwestia faktycznego dostępu do zajęć z etyki w Polsce była przedmiotem orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

Problem ten był również wielokrotnie poruszany w mediach, a także stał się elementem działalności wielu organizacji społecznych (w tym Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka), aktywności Rzecznika Praw Obywatelskich, parlamentarzystów oraz samorządowców.

W opinii wnioskodawców, scharakteryzowane wyżej problemy związane z faktyczną niedostępnością lekcji etyki w polskich szkołach wynikają z obowiązującego stanu prawnego.

W szczególności, wnioskodawcy stoją na stanowisku, że umożliwia on pośrednią dyskryminację osób zainteresowanych udziałem w lekcjach etyki oraz uczniów nieuczestniczących ani w zajęciach z etyki, ani z religii.

Wydaje się bowiem, że obowiązujące przepisy w istocie prowadzą do sytuacji, w której faktyczna możliwość uczęszczania na lekcje etyki zależy od determinacji rodziców i dobrej woli dyrektorów szkół.

Brakuje rozwiązań prawnych, które zapewniałyby możność uczestniczenia w lekcjach etyki każdemu zainteresowanemu.

Zjawisko to jest szczególnie widoczne w szkołach podstawowych, w których zajęcia z etyki organizowane są sporadycznie.

Obecna regulacja jest lakoniczna i – jak pokazuje doświadczenie – wywołuje sprzeczne interpretacje.

Projekt ustawy wychodzi z założenia, że ze względu na konieczność ochrony wolności sumienia i wyznania oraz prawa rodziców do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami, a zatem wartości konstytucyjnych – należy zrównać status lekcji religii i etyki.

Zdaniem wnioskodawców, oznacza to w szczególności konieczność podniesienia do rangi ustawowej leżącego po stronie szkół publicznych obowiązku organizowania lekcji etyki, jak również uregulowania warunków i sposobu ich przeprowadzania w odrębnym od przepisów poświęconych zajęciom z religii rozporządzeniu.

W opinii wnioskodawców, te same względy przemawiają za wprowadzeniem do ustawy klauzuli o zakazie dyskryminacji ze względu na udział w lekcjach religii, etyki lub nieuczestniczenie zajęciach z obu przedmiotów oraz dopuszczeniem organizowania lekcji etyki w przedszkolach.

W opinii wnioskodawców, kluczowym problemem prawnym, tworzącym w praktyce istotne bariery w swobodnym dostępie do lekcji etyki, jest tryb wyrażania woli uczestniczenia w zajęciach z tego przedmiotu.

W obecnym stanie prawnym – stosownie do przepisów rozporządzenia – jest to oświadczenie złożone w najprostszej formie.

Taka formuła prowadzi w praktyce – o czym wspomniano wyżej – do stosowania domniemania uczestnictwa w lekcjach religii.

Zdaniem wnioskodawców, problem ten może rozwiązać wprowadzenie ujednoliconej procedury wyrażania woli uczęszczania na lekcje religii i etyki, takiej samej dla obu przedmiotów.

Wnioskodawcy proponują, aby ustanowić obowiązek doręczenia każdemu rodzicowi (uczniowi) z początkiem roku szkolnego deklaracji, której wzór zostanie określony w rozporządzeniu.

W jej treści zostanie wyraźnie wskazana możliwość wyboru między religią, etyką a nieuczestniczeniem w zajęciach z żadnego z tych przedmiotów, a ponadto informacje, które mają zapobiec dyskryminacyjnemu traktowaniu uczniów lub ich rodziców z powodu wyboru dokonanego w deklaracji.

Zdaniem wnioskodawców, temu samemu celowi w sferze faktycznej będzie służyć wprowadzenie zasady, że lekcje religii i etyki są organizowane wyłącznie na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej.

W ten sposób osoby nieuczęszczające na lekcje religii lub etyki nie będą czuły się traktowane gorzej od swoich rówieśników, zmuszone – jak wielokrotnie donosiły media – do spędzania czasu na korytarzu lub w bibliotece szkolnej.

Wnioskodawcy uważają również, że dotychczasowy sposób organizowania lekcji religii i etyki w szkołach ponadgimnazjalnych nie realizował w pełni dyrektyw płynących z art. 53 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 1 Konstytucji, tj. nie zapewniał należytej ochrony wolności sumienia i wyznania młodego człowieka.

Trzeba bowiem uznać, że współcześnie osoba szesnastoletnia, rozpoczynająca naukę w szkole ponadgimnazjalnej, dysponuje – stosownie do treści art. 48 ust. 1 ustawy zasadniczej – odpowiednim stopniem dojrzałości, który umożliwia jej podjęcie w pełni świadomej, stosownie do jej własnych przekonań religijnych i światopoglądowych, decyzji o udziale w lekcjach religii lub etyki.

W tym kontekście wydaje się, że na ponadgimnazjalnym etapie, prawo rodziców do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego kształcenia musi ustąpić przed wolnością sumienia i wyznania uczniów (art. 53 ust. 1, art. 53 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 1 Konstytucji).

Prawo rodziców w tym wieku powinno już być realizowane przede wszystkim w toku codziennego procesu wychowawczego, w ramach stosunków rodzinnych, nie zaś zajęć szkolnych.

Wnioskodawcy stoją również na stanowisku, że wyraźnego sformułowania w ustawie wymaga przyjęta w orzecznictwie sądowym teza, iż leżący po stronie szkoły obowiązek organizowania lekcji religii i etyki nie rodzi po stronie ucznia obowiązku uczestniczenia w zajęciach z co najmniej jednego z wymienionych przedmiotów.

Zdaniem wnioskodawców, każdy uczeń (jego rodzice) powinien mieć prawnie zagwarantowaną możliwość wyboru pomiędzy udziałem w lekcjach religii lub etyki albo nieuczestniczeniem w zajęciach z religii i etyki.

Zdaniem wnioskodawców, obecny stan prawny, w którym umieszcza się na świadectwach szkolnych ocenę z religii lub etyki jest nie do pogodzenia z normatywną treścią art. 53 ust. 7 Konstytucji, zgodnie z którym nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania.

A przecież - choćby w odbiorze społecznym - zamieszczenie oceny z religii na świadectwie szkolnym traktowane jest co najmniej jako deklaracja światopoglądu teistycznego.

Podobnie uczestniczenie w zajęciach etyki może być rozumiane jako deklaracja bezwyznaniowości.

W opinii wnioskodawców, lekcje religii i etyki w swoim założeniu oraz specyfice przekazywanych treści różnią się zasadniczo od pozostałych przedmiotów szkolnych.

W przypadku lekcji religii ten szczególny charakter jest bardzo czytelny – zarówno program nauczania, podręczniki, kwalifikacje i tryb zatrudniania nauczycieli oraz sposób sprawowania nadzoru odróżnia te zajęcia od innych przedmiotów szkolnych.

Co ważne, ocena z religii jest integralnym elementem wychowania religijnego i jako taka stanowi w istocie wewnętrzną sprawę związków wyznaniowych.

Natomiast w przypadku lekcji etyki wspomniana specyfika wynika przede wszystkim z programu i celów stawianych przed tymi zajęciami.

Nie służą one bowiem wyłącznie przekazaniu określonej partii wiedzy, ale przede wszystkim rozbudzeniu wrażliwości moralnej uczniów, udzieleniu im pomocy w rozwiązywaniu podstawowych dylematów etycznych bez odwoływania się do założeń światopoglądu teistycznego.

Z tych względów, zdaniem wnioskodawców uzasadnione jest przyjęcie rozwiązania, że ocen z religii i etyki nie wlicza się do średniej ocen uzyskanej przez ucznia w wyniku rocznej klasyfikacji, a uzyskania ocena nie ma wpływu na promocję ucznia do klasy programowo wyższej.

Wnioskodawcy proponują także, żeby usunąć z art. 12 nowelizowanej ustawy usterki legislacyjne, które wywoływały wątpliwości interpretacyjne i krytyczne uwagi w literaturze prawniczej.

Dotyczy to w szczególności braku wytycznych w przepisie konstruującym delegację do wydania rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz zastosowania przez ustawodawcę niewłaściwych spójników.

Projektowana ustawa nie spowoduje obciążenia budżetu państwa ani budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Jej przedmiotem jest zmiana trybu organizacji zajęć z etyki.

Stanowi ono również w obecnym stanie prawnym obowiązek po stronie szkół, a zatem – stosowne środki są już zabezpieczone w budżecie państwa oraz budżetach jednostek samorządu terytorialneg


text:
←Pieśń XIII Boska Komedia

Czyściec

Pieśń XIV

Dante Alighieri Pieśń XV→

Wergili i Dante rozmawiają z Guidonem del Duca i Rinierim da Calboli o stanie politycznym i moralnym Toskanii oraz Romanii, a następnie słuchają tajemniczych głosów wspominających przykłady ukaranej zawiści i zazdrości.

1 „Kto on, co kręgi naszej góry tłoczy,

Nim śmierć popchnęła żagle jego łodzi,

I jak chce, zwiera i odmyka oczy?"

4 „Kto on zacz, nie wiem, lecz nie sam przychodzi;

Ty siedzisz bliżej ku jego osobie,

O ród i miano pytaj go najsłodziej".

7 Tak więc szeptały, schylone ku sobie,

Dwa widma obok siedzące na prawo

I szyje do mnie wyciągały obie.

10 Powiada jedna z nich: „Duchu, postawą

Cielesną w niebios kroczący wierzeje,

Miej litość, wieścią pociesz nas łaskawą.

13 Ktoś jest?

Skąd idziesz?

Bo twe przywileje

Podziw nasz budzą, jak obca i nowa

Rzecz, która tutaj nigdy się nie dzieje".

16 „Środkiem Toskany — rzekłem — fale snowa

Strumyk na stokach zrodzon Falterony;

Nie nasyca go droga stumilowa.

19 Tam jest ojczysty gród mój położony;

Nazwisko moje wymieniać — rzecz marna,

Mej sławy jeszcze nie brzmią głośne dzwony".

22 „Jeśli przejrzałem myśl twą aż do ziarna —

Pierwsza się dusza do mnie znów odzywa —

Po twojej mowie domyślam się Arna".

25 A druga rzecze: „Czemuż on ukrywa

Niedomówione owej rzeki miano,

Jakby w nim rzecz się mieściła brzydłiwa?"

28 Na to głos ducha, którego pytano:

„Pewnie dlatego, iż się lepszą zdało,

Aby jej dolin wiecznie zapomniano.

31 Bowiem od źródeł, którymi nabrzmiało

Siodło gór, co z nich odpadło Peloro,

A tak, że w świecie bogatszych jest mało,

34 Po ujście, gdzie się krzepi morze, skoro

Słońce mu nieco słonych wód upije,

Skąd znowu później rzeki pokarm biorą,

37 Cnotę się z dala obchodzi jak żmiję;

Czy to się dzieje ze złego nawyku,

Czy że ich gleba ten wstręt w sobie kryje.

40 Tak odmienili obyczaj do zniku

Mieszkańcy biednej tych dolin krawędzi,

Jakby ich Circe chowała w karmniku.

43 Śród sprośnych wieprzów, godniej szych żołędzi

Niżeli strawy, którą człowiek żywie,

Naprzód ta rzeka nędzne nurty pędzi,

46 Spotyka dalej, na niższym przepływie,

Głośniej nad małość łające szczenięta

I usta od nich odwraca wzgardliwie.

49 Płynąc poniżej, coraz bardziej wzdęta,

Spomiędzy psiarni między wilcze stada

Wlewa się struga licha i przeklęta.

52 Lisy spotyka, w których mieszka zdrada,

Skoro w najniższe potoczy się kraje;

Daremnie na nie paści się zakłada.

55 Choć tu człek słucha, sprawy nie zataję;

Dobrze mu będzie, jeśli zapamięta,

Co mu duch prawdy przeze mnie podaje.

58 Wnuka twojego widzę, jak wilczęta

Dzikie pogromi, wpadłszy na wybrzeże

Okrutnej strugi, i wszystkie popęta.

61 Na targ poniesie wilcze mięso świeże,

A resztę, jak lew, położy pokotem;

Tak wielom życie, sobie cześć odbierze.

64 Z nędznego lasu we krwi wyjdzie potem,

Tak spustoszywszy, że w tysiączne lata

Nie zagai się ta puszcza z powrotem".

67 Jak po złej wróżbie wesołość ulata

Z twarzy człowieka - więc patrzy i słucha,

I tylko czeka, skąd runie zatrata,

70 Tak spoważniała twarz innego ducha

Podczas tej mowy; nagle stał się rzewny,

Kiedy proroctwo doszło mu do ucha.

73 Widok jednego, głos drugiego gniewny

Ciekawość moją zwiększyły ogromnie,

Więc kto są, pytam, nazwiska niepewny.

76 Rzekł duch, co pierwszy odzywał się do mnie:

„Patrz, czego prośba moja nie uzyska

Od ciebie, teraz ty pożądasz po mnie?

79 Lecz dobroć boża, która tak pobłyska

Z twojej osoby, wyznać mię zniewala:

Gwidona Duki nie pomnisz nazwiska?

82 Bywało, zawiść tak mię skroś przepala,

Że gdym gdzie w twarzy obaczył wesele,

Z lic moich zaraz krwi pierzchała fala.

85 Z mego posiewu takie zbieram ziele.

O ludzie, czemu dóbr waszych krynica

W wykluczającym rodzi się podziele?

88 Oto Rinieri, co sobą zaszczyca

Calbolich plemię skłonne do upadu,

Póki nie najdzie jego cnót dziedzica.

91 W obrębie morza, Renu, gór i Padu

Nie tylko w biednej krwi już się nie pleni

Zapał do prawdy i pięknego ładu,

94 Ale porosły na całej przestrzeni

Trujące gąszcze; żadne ich oskardy

Nie wykarczują rychło od korzeni.

97 Gdzie dobry Lizio i Henryk Manardi?

Gdzie Traversarich i Carpignów plemię?

O Romańczycy zeszli na bastardy!

100 Fabbro, bolońską ozdobi-ż znów ziemię?

Bernarda Fosco w Faenzy obaczę?

Różdżkę tak wdzięczną wyda-ż drobne siemię?

103 O Toskańczyku, nie dziw się, że płaczę!

Gwida da Prata imię mi przytomne

I Ugo d'Azzo do serca kołacze.

106 Pomnę Tignosa, druhów jego pomnę;

Dom Anastazych i dom Traversarów:

Oba te rody dzisiaj bezpotomne!...

109 Damy, rycerstwo, świat czynów i gwarów,

Dworności naszej i miłości szkoła

Tam kwitły, gdzie dziś wrósł występku narów...

112 Wyjdź, Brettinoro, z siebie, gdy dokoła

Właśni panowie twoi precz uchodzą

Śród innych wielu, by nie sromać czoła.

115 W Bagnacavallo niewiasty nie rodzą,

I słuszna: za to Castrocaro, Conio,

Źle — gdy hrabiątek niegodnych napłodzą.

118 Pagani lepsi będą, gdy uronią

Swojego »Diabła«, ale trud zbyteczny

Oczyszczać sławę: od plam jej nie schronią.

121 O Ugolinie z Fantoli, bezpieczny

Będzie twój honor, bo go już nie zaćmi

Czynem niegodnym żaden syn wszeteczny!

124 Idź, Toskańczyku, teraz idź, bo łkać mi

Chce się — nie mówić; rzewnie płakać muszę,

Tak się me serce ścisnęło nad braćmi".

127 Widno nam było, że te zacne dusze

Słyszały chód nasz, a że nie ostrzegły,

Po drodze dalej poszliśmy w otusze

130 Znowu samotni; nagle z przeciwległej

Strony, jak piorun powietrze przelata,

Tak ku nam słowa wołające biegły:

133 „Ktokolwiek spotkasz, zgładź mię z tego świata!"

I pierzchły jako grom, który pobladnie,

Skoro wprzód obłok na ćwierci rozpłata.

136 A ledwie znowu słuch sobą owładnie,

Inny głos obok huknął raz za razem

Jako grzmot, który za piorunem padnie:

139 „Jam jest Aglauro, co się stała głazem".

Cała się postać moja w tył podawa,

Pragnę się ukryć za swym Drogowskazem.

142 Już teraz ścichła napowietrzna wrzawa,

Gdy Wódz mój rzecze: „Oto twarde pęta,

Co winny dzierżyć was w granicach prawa,

145 Ale szalonych zbyt wabi przynęta,

Spod której stary wróg na wędę chwyta

Duszę, skoro się nie w czas opamięta.

148 Woła was niebo; nad wami rozwita

Piękność swe kręgi toczy; cóż, gdy biedna

Źrenica wasza do ziemi przybita!

151 Tę niemoc karci Siła Wszystkowiedna!"


corpora: CEN

text:
4 mln zł niezapłaconych podatków ściągnął w ubiegłym roku fiskus z osób handlujących w internecie.

To dwukrotnie więcej niż rok wcześniej, ale to nadal kropla w morzu szarej strefy w sieci.

Teraz urzędnicy liczą na nowe uprawnienia, pisze Gazeta Wyborcza.

Pewien mieszkaniec Białegostoku sprzedawał wirtualne pieniądze służące do udziału w internetowych turniejach (coś w rodzaju żetonów umożliwiających grę).

Za wirtualne pieniądze fani gier płacili całkiem realnymi złotówkami.

Miejscowy urząd kontroli skarbowej uznał, że białostoczanin handlował "w sposób ciągły i zorganizowany", a tym samym prowadził normalną działalność gospodarczą.

Decyzja - 20 tys. zł do zapłacenia.

Polowania fiskusa w internecie zaczęły się kilka lat temu w Łodzi.

Tamtejszy urząd skarbowy wziął pod lupę transakcje w serwisie aukcyjnym Allegro.pl. Dla wielu sprzedawców to był szok.

Wcześniej uważało się internet za raj podatkowy, w którym oko fiskusa w ogóle nie jest w stanie kogokolwiek wypatrzyć.

Od czasu akcji w Łodzi wiadomo jednak, że pokątny handel na aukcjach oznacza ryzyko zderzenia z kontrolą skarbową.

W zeszłym roku fiskus przeprowadził w sieci 145 kontroli.

Wykryto oszustwa i nieprawidłowości na kwotę aż 4 mln zł - to niemal dwukrotnie więcej niż rok wcześniej.


text:
Betsames, hebr.

Beth-szemesz (dom słońca), 70 Βαιθσαμύς: 1 miasto pokolenia Judy (IV Reg.

14, 11), dawniej chananejskie; na granicy filistyńskiej (I Reg.

6, 9...), w północno-wschodniej stronie Judy (Jos.

15, 10).

A że między granicznemi punktami pokolenia Dan (które było na północ Judy), jest także Ir-szemesz (miasto słońca; Vulg.

Hirsemes, Jos.

19, 41), przeto niektórzy uważają obie te nazwy, jako odnoszące się do jednej miejscowości.

Jozue oddał Bethsames Lewitom (Jos.

21, 9.

16).

Za czasów chrześciańskich nosiło nazwę Bitsama (Notitia Dignitatum Imperii Orient. sect.

21); dziś wioska Ain-szems (źródło słońca), o 4½ mili od Eleutheropolis, ma być szczątkiem dawnego Bethsames.

Robinson, Palästina, III 224.

— 2 miasto pokolenia Issachar (Jos.

19, 22.

23), na granicy północnej, jak widać z tego, że postawione jest (Jos.

l.

c.) obok Thabor.

— 3 miasto w pokol.

Neftali (Jos.

19, 38), lecz pozostało jeszcze po Jozuem w rękach Chananejczyków, jako miasto hołdownicze (Jud.

1, 33).

— 4 Jeremjasz (43, 13) tę samą nazwę daje egipskiemu miastu Heliopolis (z grec.

miasto słońca), które się w hebr. nazywa On. X. W. K.


text:
Mikołaj Sęp Szarzyński

Pieśń II

Na psalm Dawidów LII

Czemu się chłubisz, tyranie,

Z twoich praktyk złością możnych?

Pańska dobroć nie ustanie

Pilnować ludzi pobożnych.

Ostrzejszy nad naostrzoną

Brzytwę język twój pilnuje

Nieprawdę zmyślać szaloną

I na dobre potwarz knuje.

Milszać złość, niż cnoty święte,

Milszyć kłamca, niż prawdziwy,

Rado oko twe przeklęte

Patrzą zdrady zaraźliwej.

Przetoż cię Pan Bóg wyrzuci

Z pośrodka ludu swojego,

Starwszy cie na proch, wywróci

I dom twój z gruntu samego.

Na to patrząc, ukrzywdzony

Zlęknie się Pańskiej możności,

A iż nagle zły skażony,

Rozśmieje się z przezpieczności.

Rzecze: „Onoż on, co w złocie

Ufał, w mocy, w chytrej sprawie,

Z płaczliwych sie śmiał w kłopocie,

Zapomniawszy Boga prawie.

A ja, drzewo jak oliwy,

W ogrodzie Pańskim wszczepiony,

Kwitnąć będę, nielękliwy,

W nadzieję z nieba obrony.

A ciebie przed wszemi, Panie,

Wyznam skaźcą nieprawości

I, mając w tobie ufanie,

Zniosę wszelkie doległości”.

-----


text:
Binacja, (z łacińskiego binus, podwójny), odprawianie dwóch Mszy przez tegoż kapłana w dniu jednym.

Kapłan, mający na to pozwolenie papiezkie albo biskupie z delegacji, postępuje sobie tu, jak przy trzech Mszach w dzień Narodzenia Bożego.

Jeżeli w tym samym kościele obiedwie Msze odprawia, dla dogodzenia pobożności osobom, w różnej porze Mszy słuchać chcącym, powinien koniecznie za pierwszym i drugim razem tego samego kielicha używać; gdy zaś Mszę jednę odprawia w jednym kościele, a z drugą jedzie daleko; jeżeli może, kielich użyty do pierwszej Powinien wziąść z sobą; jeżeli trudno, może drugiego użyć.

Tak zawyrokowała S. R. C., a dekret jej zaaprobowany d.

11 Marca 1858 r.

Właściwie tylko wtenczas daje się kapłanom pozwolenie binacji, gdy w różnych kościołach dwie Msze potrzeba odprawić we święta, a nie masz ktoby je odprawił.

U nas pod tym względem w wiekach średnich wielkie musiały być nadużycia, gdy ex Antiquis (w Konstyt.

synod.

Wężyka str. 224) czytamy, że księża, przez chciwość, w różnych kościołach po kilka Mszy w jednym dniu odprawiali, i w jednym a tymże kościele, przenosząc się z ołtarza na ołtarz, Mszę kawałkami czytali, albo też po dwie i kilka razem śpiewali.

Zakazano tedy surowo powyższą konstytucją binacji; dopiero Leon X, przez bullę „Sacrosanctae“ (jeśli ta autentyczna?)

1515 r., dozwolił jednemu kapłanowi w dniu jednym, lecz w dwóch opuszczonych, a przez biskupa pod zarząd jednego oddanych kościołach, dwie Msze w niektóre święta odprawiać (l. c. str. 323).

Rządcy djecezji w gracjach po dziś dzień zwykle władzę pozwalania binacji dostają; chwalebnym jednak obyczajem, od kilku wieków, nigdy pono z takowej łaski nie korzystano.

W kościele też wschodnim pod żadnym pozorem nigdy tego nie robiono; nawet na ołtarzu, na którym już dnia tego Msza odprawiona, drudzy odprawiać nie zwykli.

W niektórych kościołach Hiszpanji mają pozwolenie dwie i trzy Msze w dzień zaduszny odprawiać; ale krom za jednę, za inne stypendjum brać nie wolno.

Nie wolno też, nawet mającym pozwolenie binacji, dwóch liturgji w Wielki Piątek odprawiać, bo po odprawieniu jednej liturgji, już nie są naczezo.

Mający pozwolenie binacji, w dzień Bożego Narodzenia sześciu mszy odprawiać nie może.


text:
Zuzanna Ginczanka

Rozmówka o przyszłości

Za jakieś trzysta, czterysta lat

zmieni się, moja paniusiu, świat:

córeczki wydasz, paniusiu, za mąż,

dziatki się będą chować na grzędzie,

potem tym dziatkom dziatek przybędzie

i wszystkie dziatki wzorem mamusi

tyć będą z wiekiem, proszę paniusi.

Za jakieś trzysta, czterysta lat

pomrze z przeciwka znajomy sędzia

— niechajże ziemia lekka mu będzie —

pomrze szanowna pani sąsiadka,

i dziatek pani życzliwa matka,

i pomrze dziatek pani mamusia,

na chłopski rozum — sama paniusia.

Za jakieś trzysta, czterysta lat

mówią, że całkiem inne idiotki

na inny temat wymyślą plotki,

i inni durnie, cała w tym rzecz,

na inny temat wymyślą «precz»

i krzyczeć będą: «Musi — na Rusi,

a tu, jak kto chce» — proszę paniusi.

Ale za jakieś siedemset lat,

myślę, że zginie paniusin świat:

my tutaj sobie gadu i gadu,

a on nam klapnie, zniknie bez śladu,

zniknie bez wieści, jakbyśmy śnili —

żebym to mogła dożyć tej chwili —

ale tak myślę czasami sobie,

że pewno będę już wtedy w grobie,

bo każdy pomrzeć niestety musi,

jak mąż nieboszczyk mawiał paniusi.

-----


text:
Daniel Naborowski

Marność

Świat hołduje marności

I wszytkie ziemskie włości;

To na wieki nie minie,

Że marna marność słynie.

Miłujmy i żartujmy,

Żartujmy i miłujmy,

Lecz pobożnie, uczciwie,

A co czyste właściwie.

Nad wszytko bać się Boga —

Tak fraszką śmierć i trwoga.

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska, Wojciech Szczęsny, Weronika Trzeciak, Małgorzata Ślusarek


text:
brzask, brzeszczy się, 'dnieje', a od obocznego brzazg: na brzeżdżeniu, psałterz (»z zarania«, puław.).

Jest dwojaka postać, z dźwięczną i z niemą (zg i sk), i dwojakie znaczenie, o 'szarzeniu dnia', 'jutrzence', i o 'rzadniejącym (kisnącym) smaku', przeniesione ze wzroku.

Prasłowo w obu postaciach i znaczeniach; cerk. probrězg, 'brzask jutrzenny', czes. brziska i brzeżdi se, rozbrzěsk i zabrězh, 'zaranie', 'świt'; cerk. obrězgnuti, rus.

obrjeznut', o 'skisiałem mleku'; u nas obok obrzask, obrzazgły, rus.

briezgat', 'brzydzić się', 'pogardzać czem'.

Litew.

apybrēszkis, 'świt', brēszko, 'zaświtało', może dalej i ind. bhrādżate, awest. brāzaiti, 'jaśnieje', 'świeci'.


text:
Articuli, w prawie kanoniczném nazywają się, krótkiemi zdaniami sformułowane, czyny, które strona procesująca się drugiej zarzuca i ma obowiązek dowieść.

Articuli są czyny zaprzeczone przez stronę przeciwną i dla tego dowodzenia potrzebujące, przed ich zaprzeczeniem nazywają się pozycje, positiones.

Strona, przeciw której są stawione takie pozycje, może albo wszystkie zaprzeczyć, albo wszystkie przyznać, albo jedne zaprzeczyć, a drugie przyznać.

Jeśli wszystkie przyznaje, sprawa tém samém dowodzenia nie potrzebuje, jako przyznana; jeśli zaś wszystkim, lub niektórym przeczy, zaprzeczone pozycje stają się artykułami, articuli i stanowią przedmiot dowodzenia.

Jeżeli sprawa nie jest cywilną, ale kryminalną, wtedy articuli mają nazwę inną, a mianowicie capitula.

W ogóle articuli i capitula są tém, co w sądach świeckich obejmuje się nazwą: fakta do dowodzenia.

Prawo kościelne wymaga używania w procesie pozycji, artykułów i kapitułów (Clement.

Saepe.

2.

De verbor.

signif.

Cap.

Qualiter et quando.

24.

De Accusat.), chociaż zwyczaj kurji nie wszędzie je zachowuje.

S.


text:
Polska Księga Adresowa 1929

Brzeżawa

Bednarz: Bednar J.

Kołodziej: Koperak M.

Kowal: Brodzicki J.

Młyn: Szprecher J.

Tartak: Szprecher M.

Tytoniowe wyroby: Szacki W., Szprecher

Wyszynk trunków: Grossman M.


text:
Couplet Filip, jezuita, ur. 1628 r. w Mechlinie, jeden z najbieglejszych chinologów.

R.

1659 pojechał na misje do Chin, razem z Fran.

Rougemont, Ferd.

Verbiest, Alb.

Dorville; wrócił ztamtąd 1680; drugi raz jadąc, utonął 1692 r.

W języku chińskim wydał kilka dziełek religijnych, będąc w Chinach.

Z kilku innymi towarzyszami należał do wydawnictwa dzieła: Confucius Sinarum philosophus sive scientia sinensis latine exposita (Paris 1687), gdzie się mieszczą przekłady trzech dzieł Konfucjusza, odnoszących się do moralności; zamieszczona tam na końcu dzieła Tabula chronologica monarchiae Sinicae, ab anno ante Chr.

2952, ad an.

p. Chr.

1683 (pierwszy raz osobno wyd.

1686), jest dziełem samego C. Rzadkie to dzieło jest jeszcze dziś ważnym materjałem dla chinologów.