corpora: wikisources-pl

text:
Wigilja Bożego Narodzenia

Rozdział VI

Przebudzenie

Karol Dickens

VI.

PRZEBUDZENIE.

Scrooge i Bob Cratchit - rycina Johna Leecha.

Scrooge ściskał w ręku poręcz własnego łóżka.

Tak jest, własnego łóżka, w swoim własnym pokoju.

— Będę pamiętał przeszłość, — chcę żyć z myślą o przyszłości! — powtarzał sobie, wyskakując na podłogę.

— Nauka trzech duchów pozostanie mi w pamięci.

O Jakóbie Marley!

dobry przyjacielu!

Bóg ci wynagrodzi ten.

dobry uczynek.

Błogosławię niebo i Boże Narodzenie i ciebie z twą przestrogą.

Tak jest, błogosławię!

Przysięgam, że i twoje kajdany zmienię na błogosławieństwo.

Tak był wzruszony, rozgorączkowany, że nie mógł wyrazić uczuć, przepełniających mu piersi.

Podczas walki z ostatnim duchem szlochał gwałtownie i twarz miał zalaną łzami.

— Tak, odmienię się, zmienię wszystkie te obrazy, zaczynam inne życie.

Ubierał się pospiesznie, przekręcał ubranie, wywracał do góry nogami, wszystko mu z rąk leciało.

— Sam nie wiem, co robię, co się ze mną dzieje! — wykrzyknął, płacząc i śmiejąc się razem.

— Jestem lekki, jak piórko, szczęśliwy, jak anioł, wesoły, jak uczniak.

Wiwat!

Boże Narodzenie!

Życzę wszystkim świąt wesołych!

pomyślnego roku!

Mój Boże!

mój Boże!

Biegał po całem mieszkaniu: z sypialni do salonu, do gabinetu — tchu zabrakło mu wkońcu.

— W tej ryneczce był kleik — mówił, stając przed kominkiem, — temi drzwiami wsunęło się widmo Marley'a; w tem miejscu siedział duch teraźniejszości!

Przez to okno widziałem pokutujące duchy.

Tak, widziałem!

A teraz wszystko jest na zwykłem miejscu.

Mój Boże!

— Rozśmiał się śmiechem zdrowym i serdecznym, — nie śmiał się od lat niepamiętnych.

— Nie wiem nawet, co za dzień dzisiaj.

Nie wiem, ile czasu spędziłem w towarzystwie duchów.

Nic nie wiem.

Mniejsza o to.

Jestem jak nowonarodzone dziecko, ah, ah!

Odgłos dzwonów kościelnych przerwał radosne okrzyki.

— Bę!

Bę!

Bę!

prześlicznie, cudowna muzyka!

przepadam za tem!

Pobiegł do okna, otworzył je na rozcież, wyjrzał na ulicę: najmniejszej mgły, zawiei.

Mróz wesoły, orzeźwiający, krew raźniej płynie w żyłach, złociste słońce, niebo uśmiechnięte, i te radosne dzwony!

Wspaniale, cudownie!

— Co za dzień mamy dzisiaj? — zapytał przez okno świątecznie wystrojonego chłopczynę, który stanął i patrzał na niego zdziwiony.

— Co? — zapytał, szeroko otwierając oczy.

— Dziś?

— Czy pan spadł z księżyca?

— Dziś jest Boże Narodzenie.

— Boże Narodzenie!

więc nic nie straciłem, wszystko stało się w ciągu jednej nocy!

Duchy zrobiły wszystko w kilka godzin.

Mogą wszystko, co zechcą!

Słuchajno, mały!

— Co pan każe?

— Czy znasz ten sklep na rogu, gdzie sprzedają drób i wędliny?

wiesz, tam, gdzie się skręca w drugą ulicę na prawo?

— Jeszczebym nie znał!

— Sprytne dziecko — rzekł Scrooge.

— Znakomity chłopiec.

Widziałeś tam indyka, wiszącego w oknie?

nie tego — małego, ale ogromnego, wspaniałego!

— Ach!

tak, wiem, prawie taki, jak ja — odpowiedział chłopiec.

— Zachwycające dziecko, jaki dowcipny chłopiec, co za miła rozmowa!

Ktoby się spodziewał — mówił Scrooge do siebie.

— Mój kotku!

— Słucham pana?

— Czy ten indyk wisi tam jeszcze?

— Wisi, właśnie mu się przypatrywałem.

— Kup mi go!

— Czy pan nie żartuje?

— Nie, niech Bóg broni!

Idź i powiedz, żeby mi go tu przynieśli.

Jak wrócisz z indykiem, dam ci za drogę, a jeśli się pospieszysz, dostaniesz talara.

Dzieciak nie słyszał reszty, puścił się, jak strzała.

— Poślę go Bobowi Cratchit — mówił Scrooge, zacierając ręce i śmiejąc się wesoło.

— Ani się domyśli, skąd to na niego spadło.

Indyk dwa razy większy od Tomaszka!

Podoba mi się ten figiel.

Napisał adres Boba, odmieniwszy pismo, otworzył drzwi, czekał chwilę na posłańca, a wtem spojrzał na młotek od drzwi wchodowych.

— Będę cię kochał i szanował całe życie, drogi mój młotku, — zawołał z uczuciem.

— Jak uczciwie wygląda!

doskonały młotek.

Otóż i indyk.

Wesołych świąt!

dobrzy ludzie!

— Panie!

co za indyk!

Nie — ten nie mógł chyba chodzić na własnych nogach, byłby je połamał, jak słomki; to cielę, nie ptak.

— Wiesz co, synku!

nie udźwigniesz go tak daleko, masz tu za fatygę, a tu na dorożkę.

Śmiejąc się, klaszcząc w dłonie, zacierając ręce, wrócił na górę, obdarzywszy hojnie obu posłańców, którzy nie mogli znaleźć dosyć słów podziękowania, siadł na fotelu i zapłakał z wielkiej radości.

Z trudem mógł się ogolić: ręce drżały mu, jak w febrze; wreszcie jako tako załatwił tę sprawę, choć bardzo prawdopodobne, że gdyby sobie nawet uciął kawałek nosa, i tak byłby się cieszył i dziękował Bogu.

Umył się, włożył najlepsze ubranie i wyszedł na ulicę.

Tłumy ciągnęły we wszystkich kierunkach, jak to widział podczas przechadzki z drugim duchem.

Scrooge wpatrywał się we wszystkich, rozglądał na prawo i lewo, uśmiechając się wesoło.

Miał minę tak poczciwą, tak uprzejmą, że kilku prostaczków, (ci zwyle są poczciwi) zaczepiło go, mówiąc:

— Wesołych świąt, panie dobrodzieju!

wesołych świąt.

Scrooge utrzymywał potem, że gdy po raz pierwszy tak go pozdrowiono, o mało nie umarł z radości.

Nagle spostrzegł jednego z panów, którzy dnia wczorajszego byli u niego po kweście.

Na ten widok ścisnęło mu się serce.

— Co on sobie o mnie myśli?

Nie śmiem mu spojrzeć w oczy.

— Lecz natychmiast zrozumiał, co uczynić powinien.

Przyspieszył kroku, wziął nieznajomego za ręce i rzekł:

— Łaskawy panie, jakże zdrowie?

Mam nadzieję, że wczorajsze trudy pańskie opłaciły się hojnie?

Zazdroszczę panu tego poświęcenia.

Wesołych świąt, zacny panie!

— Pan... pan...

Scrooge?

— Tak jest, szanowny panie, to moje nazwisko.

Nieprzyjemne wspomnienie?

Proszę mi wybaczyć.

Byłem bardzo zajęty i zdenerwowany.

Pozwolisz pan, że dzisiaj — (nachylił się i szepnął coś do ucha nieznajomemu)...

— Czy podobna? — zawołał tamten, okazując najwyższe zdziwienie, — Czy pan nie żartuje ze mnie?!

— Bynajmniej, drogi panie, płacę długi przeszłości; wierzaj mi pan: to dla mnie największa przyjemność.

Nie odmówisz mi przecie?

— Panie ! — zawołał obcy, ściskając mu rękę z uczuciem.

— Podobna wspaniał...

— Ani słowa, nie zasługuję na pochwały.

Bądź pan łaskaw oznaczyć mi godzinę, gdzie i kiedy mogę ci wręczyć pieniądze.

Może raczysz przyjść do mnie ze swoim zacnym towarzyszem?

— Na rozkazy.

— Dziękuję panu, bardzo, bardzo panu dziękuję.

Będę nieskończenie wdzięczny.

Do widzenia.

Polecam się pamięci.

Wszedł do kościoła, modlił się, znowu chodził po ulicach, uśmiechał się, zagadywał nieznajomych, całował dzieci, wypytywał ubogich o ich potrzeby i obdarzał wsparciem.

Nigdy nie czuł się tak szczęśliwym.

Około południa znalazł się nakoniec przed mieszkaniem siostrzeńca.

Minął drzwi, przeszedł się tam i napowrót, nie miał odwagi wejść.

Wreszcie zakołatał.

— Czy pan w domu? — spytał służącej.

— Jest, proszę pana.

— A gdzie?

— W jadalnym pokoju razem z panią.

Może pan poczeka w sali...

— Dziękuję, twój pan zna mnie bardzo dobrze, prowadź mnie do jadalnego pokoju.

Tutaj?

Dobrze, dziękuję.

Otworzył drzwi nieśmiało.

Młoda para kręciła się około stołu, nakrytego już do obiadu.

Pani uważnie oglądała wszystko.

— Alfredzie! — odezwał się Scrooge.

— Ach, Boże! — zawołała z przestrachem młoda pani.

— Kto tam? — zapytał Alfred.

— To ja, wuj Scrooge, prosiłeś mnie wczoraj na obiad, — czy mogę wejść, Alfredzie?

Czy może wejść?

— Alfred go porwał i wniósł prawie do pokoju, o mało nie udusił go z radości.

W pięć minut Scrooge był już jak u siebie.

Przyjęto go serdecznie: siostrzeniec, jego żona, goście, wszyscy byli mu radzi, wszyscy okazywali mu szacunek i życzliwość.

Bawiono się wybornie, Scrooge śmiał się i zachęcał do wesołości całe towarzystwo.

Wkońcu zaprosił wszystkich do siebie, jak tylko urządzi mieszkanie.

Nazajutrz rano, raniuteńko, był w kantorze.

Koniecznie chciał uprzedzić buchaltera i schwytać go na gorącym uczynku spóźnienia.

Udało mu się.

Nowa przyjemność.

Zegar wybił dziewiątą — niema Boba; kwadrans na dziesiątą — niema.

Wreszcie nadszedł: spóźnił się o siedemnaście minut.

Scrooge nibyto przeglądał książki.

Bob otworzył drzwi, jak tylko mógł najciszej, zdjął kapelusz i szalik, wsunął się jak piskorz, zasiadł przy biurku i zaczął pilnie pisać, ażeby wynagrodzić czas stracony.

— Hej! — zawołał Scrooge, udając dawny sposób przemawiania - co to znaczy?

Po wczorajszem próżniactwie tak późno przychodzić, a to co za porządek?

a gdzie punktualność?

— Przepraszam pana, bardzo przepraszam, spóźniłem się cokolwiek.

— Cokolwiek — półosiemnastej minuty!

Proszę bliżej!

— To tylko raz do roku — mówił Bob z pokorą.

— Już więcej nigdy mi się nie przytrafi; zabawiłem się wczoraj z dziećmi, czas upłynął tak prędko, że —

— Tak dalej być nie może — przerwał mu Scrooge.

— Dość tego! — zerwał się z krzesła, chwycił Boba za ramię i powtórzył: — Tak dalej być nie może!

Dlatego... podwajam ci pensję.

Bob zadrżał, wyrwał się pryncypałowi, wpadł do swojej izdebki, schwycił żelazną linję, gotów bronić się od warjata!

A Scrooge śmiał się, śmiał się, pękał ze śmiechu.

Nagle uspokoił się zupełnie, — spoważniał.

— Tak, Robercie — przemówił serjo.

— Przedewszystkiem świąt wesołych! — tu poklepał go po ramieniu.

— Nigdy ci ich nie życzyłem, mój biedaku, — przebacz!

Przyznaję, że dość rzadko byłem dla ciebie znośny.

To się zmieni.

Podwajam ci pensję, chcę pomódz twej pracowitej rodzinie; za dużo mamy roboty, biorę Piotra do kantoru.

Zresztą pomówimy o tem dziś wieczorem przy szklaneczce ponczyku.

Tymczasem, nim zaczniesz pisać, rozpal porządny ogień: zimno tutaj, jak w psiarni!

Weź węgle do siebie, sobie kazałem kupić oddzielny koszyk.

Odtąd Scrooge robił więcej dobrego, niż przyrzekł; nietylko dotrzymał słowa, wskazywano go jako przykład zacnego obywatela.

Dla małego Tomaszka stał się drugim ojcem.

Był wzorowym panem, zwierzchnikiem, przyjacielem, najzacniejszym z ludzi.

Niektórzy uśmiechali się złośliwie, mówiąc o tej nagłej zmianie.

Ale Scrooge na to nie zważał, wiedział dobrze, iż są istoty, dla których cnota, każdy czyn szlachetny, stanowią cel szyderstwa.

Śmieli się z niego, — on także śmiał się serdecznie, uczciwie, — to była jego zemsta.

Nie przestawał już z duchami, ale z ludźmi: żył z przyjaciółmi, z rodziną; czekał zawsze niecierpliwie dnia Bożego Narodzenia.

Obchodził tę uroczystość wspaniale, upamiętniał ją najlepszymi uczynkami.

Wszyscy przyznawali, że nikt tak nie święci Bożego Narodzenia, jak Ebenezer Scrooge.

Pragnę z duszy, aby to samo mówiono o was, o mnie i o wszystkich ludziach.

"Miłujcie się nawzajem", — powiedział Chrystus, — o tem pamiętajmy zawsze.


text:
Cabasilas 2.

Mikołaj, synowiec poprzedniego, wstąpił po nim na arcybiskupstwo 1350 r.

Dworak, człowiek bez charakteru, przeciwnik palamitów (ob.

t. II s. 11), stanął po ich stronie, gdy zobaczył, że ich proteguje cesarz Jan Kantakuzen.

Cabasilas pisał wiele pko katolikom.

Z dzieł jego cenniejsze: Compendiosa interpretatio in divinum officium, jest to wykład liturgji greckiej; wyd.

po grecku w Paryżu 1524 przez Frontona Duceusza, w Auctuarium Bibljoteki Ojców.

Tłum.

łacińskie przez Gentiana Herveta w Wenecji 1548 i w Paryżu 1560 w Liturgji Ojców SS.

in-f.

Cf. Fabricii, Bibl. graeca.

N.


corpora: CEN

text:
24 lutego sąd w Dubaju skazał 45 pracowników z Indii na sześć miesięcy w więzieniu za ich udział w strajku pod koniec 2007 roku.

Podczas tych demonstracji doszło do starć z policją.

Po zakończeniu wyroku pracownicy mają być deportowani.

Protesty pracownicze pojawiły się także w Bahrajnie.

W Dubaju ponad 75 proc. pracowników stanowią cudzoziemcy.

Na półwyspie arabskim w Bahrajnie, Arabii Saudyjskiej, Kuwejcie, Katarze, Omanie oraz Emiratach Arabskich pracuje ponad 13 mln. imigrantów.

W tych krajach gdzie, panuje inflacja i pieniądze są związane z wartością dolara, pensje spadają.

W Dubaju i Katarze koszt życia wzrósł o ponad 38 proc. ostatnio, ale pensje w większości się nie zmieniły.

Wielu pracowników z Indii zarabia mniej niż 200 dolarów miesięcznie.

Pracownicy z Azji często pracują 80 godzin tygodniowo za 9 dolarów dziennie.

Niektórzy z nich także zostali rekrutowani przez nieuczciwe agencje pracy.

Część agencji trzyma paszporty swoich pracowników, aby ci nie mogli szukać innej pracy, czy wyjechać.

Są także udokumentowane przypadki niewolnictwa.


corpora: openbooks

text:
Charles Baudelaire

Pieśń jesienna

tłum.

Adam [Zofia Trzeszczkowska] M-ski

Wkrótce nas chłód ogarnie wraz z mrokiem zimowym;

Żegnaj żywa jasności zbyt krótkiego lata!

Słyszę już, jak w podwórzach z łoskotem grobowym

Drzewo na bruk zrzucane posępnie kołata.

I w pierś mą wniknie zima, gniew, nienawiść wściekła,

Dreszcz, groza, przymus, pracę czyniący niemiłą,

I jak słońce, gdy zajdzie w biegunowe piekła,

Serce me będzie tylko zmarzłą, krasną bryłą.

I drżę za każdą więzią, co o bruk uderza;

Stuk głuchy jak klecących rusztowanie młotów.

Umysł mój jest jak w gruzy padająca wieża

Pod ciosami taranu nieustannych grzmotów.

I pod dźwięk tych łoskotów monotonnych piesień,

Boję, iż się gdzieś trumna zabija z pośpiechem…

Dla kogo?

Wczoraj było lato; dzisiaj jesień!

A stuk ten dzwoni odjazd tajemniczym echem.

2.

Lubię ócz twych podłużnych zielonawe błyski,

Miła ma, lecz dziś żółć mi wszystko truje, pali;

Dziś oddałbym ognisko, alkowę, uściski,

Miłość twą za błysk słońca skrzący na mórz fali.

A jednak, czułe serce, kochaj mnie; bądź matką,

Nawet gdy cię niewdzięczność, gdy złość ma ugodzi;

Kochanko, siostro, miej tę słodycz nikłą, rzadką

Świetnej jesieni albo słońca, gdy zachodzi.

Nie na długo!

Grób czeka, grób chciwie ziejący!

Pozwól mi złożyć skronie na kolana twoje;

Niech po upałach lata i ogniach płaczący

Słodkim, żółtawym blaskiem jesieni się poję.

-----


Marta Olcoń Szkoła Nauk Społecznych IFiS PAN e-mail: marta_olcon@yahoo.fr Blog jako dokument osobisty - specyfika dziennika prowadzonego w Internecie Artykuł ten poświęcony jest specyficznej formie dokumentu osobistego jaką jest blog, czyli dziennik prowadzony w Internecie.

W pierwszej części artykułu przedstawiam budowę bloga, funkcje społeczne, jakie może pełnić, a także relację autor - czytelnicy.

Następnie omawiam kwestię upływu czasu w przestrzeni blogowej oraz zagadnienia związane z pisaniem dziennika publicznie: kreowanie tożsamości, anonimowość, towarzyskość, narcyzm czy regularność prowadzenia zapisków.

W końcowej części artykułu prezentuję blogi konstruowane wokół jednego wątku tematycznego.

W podsumowaniu sugeruję, że blog jest pewnego rodzaju hybrydą, niemniej zasługuje on na zainteresowanie ze strony badaczy.

Metoda biograficzna a dzienniki Analizą dzienników oraz innych dokumentów biograficznych, takich jak pamiętniki, listy, autobiografie czy notatki osobiste zajmuje się metoda biograficzna.

Jan Szczepański charakteryzuje tę metodę następująco: „metodą dokumentów biograficznych nazywamy takie przeprowadzenie badań socjologicznych, w których do rozwiązania postanowionego zagadnienia zbiera się tylko materiały zawierające relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach stanowiących przedmiot badań, a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów i stawia hipotezy wyjaśniające” 1 .

Każdy dokument biograficzny, czyli, w definicji Herberta Blumera, „sprawozdanie z doświadczenia jednostki, przedstawiające jej działalność jako człowieka i jako uczestnika w życiu społecznym” 2 można uznać za „akty świadomości społecznej”.

Oznacza to między innymi, że autor tworząc dokument osobisty dokonuje interpretacji własnego życia, własnych doświadczeń oraz rzeczywistości społecznej, której jest uczestnikiem, a treść dokumentu zawiera jego cele i orientacje, a także hierarchię i systemy istotności 3 .

1 J. Szczepański, Metoda biograficzna, w: tenże Odmiany czasu teraźniejszego, Książka i Wiedza, Warszawa 1973, s. 619-620.

2 Tamże, s. 623.

3 Por. J. Leoński, Metoda biograficzna, w: Encyklopedia Socjologii, t. II, Oficyna Naukowa, Warszawa 1999, s. 208.

1

„Najlepszy rodzaj dokumentu osobistego stanowią dzienniki osobiste, pisane systematycznie dla prywatnego celu i zgodnie z nazwą: z dnia na dzień” 4 – uważa Antonina Kłoskowska.

Również Gordon Allport, który studiował dokumenty osobiste w celu prześledzenia jednostkowego rozwoju osobowości, podkreślał, iż dzienniki są do tego celu najlepszym materiałem źródłowym 5 .

Dziennik, w odróżnieniu od pamiętników pisanych z perspektywy czasu, pozwala na zaobserwowanie stanu świadomości autora w momencie pisania tekstu.

Dlatego też jest on szczególnie wartościowym źródłem dla przeprowadzenia analizy dynamiki osobowości.

Dziennik internetowy może być czytany i analizowany przez badacza na bieżąco, w miarę jak autor zamieszcza kolejne zapiski, co pozwala śledzić w świecie rzeczywistym stany ducha autora, zmiany nastrojów, regularność powstawania notek, a także obserwować obecność autora w innych punktach przestrzeni blogowej.

Wirtualny dziennik posiada cechy wprost wymarzone dla badacza; zarówno zwolennika badań jakościowych, jak i ilościowych.

Badacze stosujący metodę biograficzną w badaniach zwracają uwagę, że dzienniki osobiste są materiałem trudnym do pozyskania.

Tymczasem dziennik internetowy jest łatwo i stale dostępny, posiada bogate archiwum, a na podstawie widocznych statystyk można ustalić kiedy i przez ile osób jest czytany.

Odwiedzający portal blog.pl internauci nie trafiają tam przypadkowo: są albo autorami dzienników, albo czytelnikami.

Jednym słowem jest to „kopalnia” kilkudziesięciu tysięcy ludzkich dzienników czekających na wszechstronne i systematyczne badania ilościowe i jakościowe.

Z pewnością blog nie jest formą „tradycyjnego” dziennika pisanego zamiast w zeszycie na stronie internetowej.

Prowadzenie zapisków z zamiarem natychmiastowego udostępnienia go szerszej publiczności zmienia zarówno ich charakter, a także wpływa na treść i formę w miarę nawiązywania się kontaktów z innymi ludźmi piszącymi blogi.

Internet nie stanowi tylko i wyłącznie medium do przekazywania osobistych przemyśleń, lecz znacząco wpływa na ich treść i formę.

Dlatego też można mówić o blogach jako o zmodyfikowanych diariuszach.

Blog zachowuje pewne cechy dziennika osobistego pisanego do szuflady, niemniej zarówno technika jak i obecność odbiorcy sprawiają, że staje się on całkiem nową jakością.

Zasadniczą różnicą pomiędzy dziennikiem a blogiem jest prywatny charakter pierwszego i prywatno- publiczny drugiego.

Tadeusz Drewnowski we wstępie do Dzienników 4 A. Kłoskowska, Kulturologiczna analiza biograficzna, w: J. Włodarek, M. Ziółkowski (red.), Metoda biograficzna w socjologii, PWN, Warszawa – Poznań 1990, s. 180.

5 Zob.

G. Allport, The Use of Personal Documents in Psychological Science, New York 1942.

2

Marii Dąbrowskiej zauważa, że cechą charakterystyczną dziennika jest „aura sekretności, intymności wyłącznie jednostkowej, przeznaczenie dla siebie samego” 6 .

Tymczasem blog z natury pisany jest z myślą również o innych: jak bardzo autor by się nie zarzekał, że pisze go „dla siebie”, obecność przypadkowego lub wiernego czytelnika jest wpisana w prowadzenie dziennika w Internecie.

Ponadto, autor często podaje nazwę bloga swoim bliskim pozwalając im tym samym na śledzenie zapisków.

Pisanie bloga, w przeciwieństwie do prowadzenia dziennika, wynika nie tylko z potrzeby utrwalenie własnego doświadczenia, lecz także z chęci podzielenia się tym doświadczeniem z drugim człowiekiem.

Z założenia iż zazwyczaj głównym adresatem dziennika jest sam autor, wynika przeświadczenie, że dziennik jest dokumentem autentycznym oddającym wiernie przemyślenia jednostki oraz jej relacje z otoczeniem.

Tymczasem blog, podobnie jak dzienniki fingowane na potrzeby literackie, jest tekstem bardziej podatnym na stylizację i kreowanie wyidealizowanego „ja”.

Kreacja własnego wizerunku, jakkolwiek obecna również w „tradycyjnych” dziennikach (vide Dzienniki Gombrowicza), w przypadku blogów przybiera na sile tym bardziej, gdyż autor stara się wypracować taką wizję siebie, która spodoba się jego czytelnikom.

Sami autorzy zresztą przyznają, że nie piszą całej prawdy oraz że zdarza im się czasem koloryzować swoje przeżycia.

Autentyczność relacjonowanych wydarzeń oraz szczerość wynurzeń nie są tak bardzo istotne w przestrzeni blogowej jak na przykład, pewne wymyślone konstrukcje, pomysł na temat przewodni bloga czy też styl pisania.

Serwis blog.pl Słowo blog pochodzi on angielskiej zbitki weblog oznaczającej dziennik sieciowy.

Moda na prowadzenie dziennika w Internecie wybuchła na Zachodzie kilka lat temu.

W Polsce pojedyncze osoby, zazwyczaj zaznajomione z programowaniem internetowym, również od kilku lat prowadziły zapiski w sieci na indywidualnych stronach www.

Natomiast pierwszy całościowy serwis udostępniający przestrzeń i szablony dla prowadzenia blogów blog.pl pojawił się w 2001 roku.

W styczniu 2003 lista zarejestrowanych blogów na stronie blog.pl wynosiła ponad 40 tysięcy.

Philippe Lejeune, autor wielu książek poświęconych pamiętnikom i autobiografiom, a także ostatnio wydanej pozycji dotyczącej internetowych dzienników Cher écran 7 , podaje następującą typologię ludzi piszących internetowe dzienniki: wiek między 20 a 35 lat, studia 6 T. Drewnowski, Wstęp do Dzienników 1914 – 1965, w: M. Dąbrowska, Dzienniki 1914-1945, Czytelnik, Warszawa 1998, s. 10.

7 Ph. Lejeune, Cher écran: journal personnel, ordinateur, Internet, Seuil, Paris 2000.

3

wyższe, swobodne poruszanie się po Internecie.

Na gruncie polskim kwestia ta wygląda inaczej: na największym blogowym serwisie polskim blog.pl najbardziej liczną grupę blogowiczów stanowią nastolatki, co może być spowodowane po pierwsze, modą (o blogach pisze się często w czasopismach młodzieżowych, a „Filipinka” na swojej witrynie internetowej wprowadziła również serwis blogowy), po drugie, dostępnością narzędzia: obsługa szablonu jest nieskomplikowana i przyjazna dla użytkownika.

Wśród polskich blogowiczów jest też spora grupa czterdziestolatków.

Budowa bloga Wszystkie dzienniki skupione na serwerze blog.pl mają mniej więcej podobną budowę i zawierają stałe elementy.

Na stronie głównej bloga widoczne są następujące elementy: a) każdy internetowy pamiętnik posiada nazwę, która jest przypisana albo do tekstu, albo do autora, np.: terranuovablog, matkamojegodziecka, świat według kbb, jama chama, aureljusza życie wzrusza, tuv – moje drugie JA, barbarella, życie-podziemne- mężczyzny; b) zasadniczym elementem pamiętnika jest tekst główny.

Zajmuje on centralną część strony, a wpisy z danego miesiąca ułożone w kolejności od najnowszego do najstarszego.

W ten sposób przy otwieraniu strony ukazuje się notka najbardziej aktualna; c) każda notka zawiera nagłówek, wyróżniony innym kolorem lub grubością czcionki, oraz datę i godzinę, ewentualnie podpis autora.

Poniżej notki znajduje się hasło skomentuj, w nawiasie obok podana jest liczba istniejących już komentarzy.

Opcja skomentuj pozwala na przeczytanie poprzednich komentarzy oraz dopisanie własnego; d) na pierwszej stronie znajduje się także wejście do księgi gości oraz archiwum.

Ponadto autor na stronie głównej może umieścić opcjonalnie kolejne elementy: a) linki do innych blogów lub ulubionych witryn internetowych.

Linki poza szybkim i bezpośrednim łączeniem się z wybraną stroną mogą pełnić funkcję okazywania sympatii dla osoby, której pamiętnik się regularnie czyta, a także rodzaj rekomendacji dla nowych czytelników; b) swoje dane personalne (adres e-mail, numer gadu-gadu, numer telefonu), które umożliwiają czytelnikom kontakt w sprawach prywatnych; 4

c) zdjęcie lub obrazek – podobne do tych, które umieszcza się nad biurkiem, czy na ścianach we własnym pokoju; d) motto lub cytat, na przykład Kobieta może być żoną, matką i czymś więcej, ale jest to w sumie cholernie ciężka robota; e) licznik rejestrujący liczbę wejść na stronę.

Licznik jest ważny zarówno dla autora, gdyż umożliwia mu kontrolowanie liczby osób odwiedzających jego dziennik, jak i dla czytelników, którzy dzięki statystyce mogą się zorientować, czy czytają tekst nieznany, bardziej kameralny, czy też dziennik popularny i znany w środowisku.

Obecnie posiadanie widocznego licznika jest już passé, dlatego wielu blogowiczów decyduje się na zdjęcie go ze strony głównej.

Na odpowiednich podstronach znajdują się przede wszystkim: a) komentarze do danego wpisu ułożone od najnowszego do najstarszego.

Przy każdym komentarzu podane są autor komentarza, data i godzina wpisu, ewentualnie host czyli numer komputera, z którego połączył się komentator.

Na górze tekstu znajduje się podsumowanie liczby komentarzy; b) archiwum prowadzonych zapisków z wybranego miesiąca ułożonych w kolejności chronologicznej.

W niektórych dziennikach istnieje możliwość obejrzenia komentarzy do zapisków archiwalnych; c) księga gości.

Każdy czytelnik może w tym miejscu wyrazić swoją opinię o dzienniku lub jego autorze.

Przy wpisie znajdują się te same elementy co przy komentarzach, czyli data i godzina, imię gościa, ewentualnie numer identyfikujący komputer gościa.

Z zasady księga gości ma służyć autorowi informacją o czytelnikach.

W praktyce przestrzeń ta często jest wykorzystywana przez czytelników do reklamowania własnej osoby i swojego pamiętnika, na przykład słowami: Fajnie tu u ciebie, zapraszam do mnie.

Strona główna internetowego dziennika przypomina układ strony gazetowej lub witryny internetowej.

Jest wyraźnie ustrukturowana w sposób umożliwiający czytelnikowi swobodne poruszanie się po wszystkich obszarach dziennika, a obserwatorowi lub badaczowi rekonstrukcję pewnych wydarzeń czy zależności.

Analiza wyżej wymienionych elementów ujawnia wiele informacji o autorze, jego czytelnikach oraz o typie relacji utrzymywanych ze 5

blogowym światem.

Na podstawie samych dat i godzin wpisów można dowiedzieć się czy autor prowadzi swój dziennik w pracy, czy też w domu.

Niektórzy zasiadają do pisania tylko i wyłącznie wieczorami po powrocie z pracy lub w weekendy traktując pisanie dziennika jako rodzaj odpoczynku i relaksu; inni natomiast aktywnie uczestniczą w życiu blogowym w godzinach pracy przy stałym dostępie do sieci.

Podobnie, dzięki częstotliwości wpisów, można zorientować się, w jakim stopniu autor jest przywiązany do swojego dziennika.

Niektóre teksty zawierają kilka wpisów dziennie – ich autorzy odczuwają potrzebę utrwalenia każdego najdrobniejszego wydarzenia lub poddania pod refleksję czy dyskusję ulotnej myśli.

Stale też pojawiają się na ulubionych blogach, gdzie aktywnie uczestniczą w życiu społecznym.

Inni ograniczają swoje pisanie do kilku razy w miesiącu, natomiast nie porzucają całkowicie środowiska, gdyż nadal odwiedzają i komentują dzienniki innych.

Można również zaobserwować wyłączanie się z życia blogowego na czas weekendu lub wakacji, natomiast po powrocie umieszczanie relacji z czasu nieobecności.

Niewątpliwie warto zwrócić uwagę na liczbę „zalinkowanych” osób, która odzwierciedla stopień integracji ze społecznością blogową.

Autorzy umieszczając daną liczbę linków do wybranych osób odkrywają tym samym swoje znajomości i preferencje.

Niektórzy autorzy z ponad rocznym stażem blogowym podają listę dwudziestu dzienników, które czytają regularnie lub od czasu do czasu.

Inni ograniczają się do kilku przyjaciół, często znanych ze świata pozablogowego.

Na podstawie wzajemnych rekomendacji można odtworzyć siatkę socjometryczną.

Osoby najczęściej czytane i wskazywane przez pozostałych jednocześnie cieszą się dużym prestiżem.

Autor bloga a czytelnicy Każdy tekst powstaje w określonej sytuacji komunikacyjnej między autorem a innymi osobami.

W przypadku internetowego dziennika relacja między autorem a czytelnikami i komentatorami jego tekstu jest niezwykle skomplikowana i niejednoznaczna, a raczej istnieje wiele możliwych sytuacji, na przykład: a) autor pisze dziennik „dla siebie” i nie zwraca uwagi na komentarze, nie odnosi się do nich lub, w skrajnych przypadkach, wyłącza opcję komentarzy; w tym przypadku blog przypomina najbardziej tradycyjny dziennik pisany wyłącznie dla jednego odbiorcy: siebie samego teraz lub w przyszłości, b) autor prowadzi dziennik początkowo wyłącznie dla siebie, wkrótce – dzięki pojawieniu się komentatorów – także dla nich, 6

c) autor decyduje się ograniczyć liczbę odbiorców do wąskiej grupy przyjaciół (dostęp do tekstu jest możliwy po wprowadzeniu odpowiedniego hasła), d) autor pisze dziennik przede wszystkim dla osób znanych wcześniej z rzeczywistości pozainternetowej, czyli z tak zwanego „reala” e) celem prowadzenia dziennika jest wysyłanie komunikatów do jednej wybranej osoby, przy czym obecność komentującej publiczności jest mile widziana, f) autor pisze swój dziennik dla jak najszerszej publiczności – w tym przypadku blog może służyć na przykład jako narzędzie promujące własną twórczość, et cetera.

Aleksander Piatigorski twierdzi, że każdy tekst powstaje w określonej niepowtarzalnej sytuacji komunikacyjnej – s yt ua c j i s ubie kt ywne j 8 .

Pojęcie to zakłada konkretną rzeczywistość, w której powstał tekst oraz zmieniający się stosunek wewnętrzny jego autora do tej rzeczywistości.

W przypadku blogów obecność czytelników i komentatorów w znacznym stopniu wpływa na treść dalszych zapisków.

Podczas gdy odbiór tradycyjnych dzienników przez osoby trzecie jest późniejszy niż jego powstanie, w blogach czas komunikowania tekstu jest prawie zerowy, gdyż jego odbiór rozpoczyna się bezpośrednio w momencie, kiedy tekst powstał jako całość.

Odbiór notki może nastąpić tuż po jej powstaniu, a reakcja na nią może zmienić sytuację subiektywną, co w konsekwencji daje zupełnie już inny tekst.

Piatigorski przeciwstawia sobie sztukę oratorską i literaturę piękną.

W przypadku tekstu literackiego nie występuje wzajemne oddziaływanie za pomocą sygnałów, podczas gdy w trakcie przemówienia, audytorium ma wyraźny wpływ na jego dalsze części – mówca odpowiada na sygnały wchodząc w inną sytuację subiektywną.

Oddziaływanie autora i obiektu jest wzajemne, gdyż czas komunikowania i odbioru pokrywają się.

Internetowy dziennik znajduje się pośrodku kontinuum literatura – retoryka.

Z jednej strony autor tworzy notkę, a następnie umieszcza ją na swojej stronie jako ukończoną i gotową do odbioru oraz komentarza, zatem proces ten przypomina bardziej tworzenie tekstu literackiego.

Tak dzieje się w przypadku dzienników traktowanych jako medium dla ekspresji twórczej.

Autorzy wykorzystują przestrzeń dzienników do publikowania swojej twórczości umieszczając w niej fragmenty opowiadań lub wiersze.

Twórczość ta powstała wcześniej, w innej sytuacji subiektywnej, niezależnie od sygnałów wysyłanych przez odbiorców, a ich reakcje nie sprawią, że ulegnie ona modyfikacji.

8 A. Piatigorski, O możliwościach analizy tekstu jako sygnału, w: E. Janus; M.R. Mayenowa (red.), Semiotyka kultury PIW, Warszawa 1975.

7

Z drugiej strony, wirtualny dziennik nigdy nie jest tekstem skończonym (mam tu na myśli blog aktualnie prowadzony, pomijam te dostępne jedynie w postaci archiwalnej), a jego tworzenie jest stałym procesem podatnym na wpływy zewnętrzne.

Mimo że komentarze nie mogą zmienić tekstu już istniejącego, mogą jednak wpływać na powstawanie następnych wpisów.

Autor może uwzględniać komentatorów pisząc notkę, a zatem będą oni uczestniczyć w subiektywnej sytuacji powstawania tekstu.

Blog jest nieustającym dialogiem - przypomina bardziej pisanie powieści odcinkowej, gdzie autor rozwija kolejne wątki na życzenie czytelników.

Podobnie autor dziennika na prośby komentatorów może zdawać kolejne relacje ze swojego życia uczuciowego, zmagań z szefem w pracy czy podróży do innego miasta.

Mimo że istnieją teksty podobne w formie do tradycyjnych dzienników, nastawione przede wszystkim na relację o przeżyciach autora, a także zdające się iść własnym nurtem i nie reagujące na specyfikę blogowego otoczenia, to o ile autor nie wyłączy opcji komentarzy, w pewnym momencie ujawnia się oddziaływanie komentatorów.

Pojawia się wpis sugerujący, że autor zna treść komentarzy, a zatem chcąc nie chcąc poddaje się ich wpływowi.

Niektóre dzienniki, nazywane przez komentatorów „gazetami”, bardziej przypominają cotygodniowe felietony, a ich tematyka często odzwierciedla to, co dzieje się w blogowym świecie.

Blog kbb dosyć szybko został zauważony przez dużą grupę czytelników, a że często odwiedzały go te same osoby, z osobistego tekstu przekształcił się w forum dyskusyjne.

Wypowiedzi uczestników dyskusji na forum stanowią inspirację do dalszych rozważań zawartych w tekście głównym.

Wzajemne oddziaływanie autora i odbiorców wzmacnia się jeszcze bardziej, gdy autor sam zabiera głos w dyskusji.

Zatem w sposób analogiczny do przemówienia czas komunikowania i odbioru praktycznie się pokrywają.

Czy blog może być zakwalifikowany jako tekst literacki?

W ujęciu Piatigorskiego „najbardziej zbliżony funkcją do tekstu literackiego jest taki sygnał, który jest skierowany do «każdego, kogo może dotyczyć, gdziekolwiek i kiedykolwiek by ten człowiek istniał»” 9 .

Ponadto w przypadku tradycyjnych dzienników, którym przysługuje funkcja automnemoniczna, odbiorca jest jak najbardziej określony i realny, ponieważ jest tożsamy z autorem.

Zdaniem Piatigorskiego dziennik, w którego sytuację subiektywną wpisana jest ponadto funkcja metamnemoniczna, czyli którego autor zakłada istnienie innego, mniej określonego odbiorcy, ma duże szanse „stać się literaturą”.

Internetowe dzienniki bez wątpienia spełniają warunki Piatigorskiego.

Autor dziennika mimo wielokrotnych deklaracji, że pisze do wyłącznie dla siebie, decydując się na umieszczenie go w wirtualnej przestrzeni, 9 Tamże, s. 128.

8

musi założyć istnienie nieokreślonej grupy odbiorców, którzy zetkną się z jego tekstem i będą go komentować.

Funkcje społeczne prowadzenia bloga Autorzy czytanych przeze mnie dzienników rzadko na początku potrafili wyraźnie wyjaśnić w jakim celu założyli bloga.

We wszystkich dziennikach przewija się wątek zadawania sobie pytań: co ja tu robię?

po co mi ten blog?

Okazuje się, że w miarę upływu czasu pojawia się coraz więcej nowych funkcji, często takich, jakich autor początkowo się nie spodziewał.

Na podstawie obserwacji i wypowiedzi samych autorów można wyodrębnić między innymi następujące funkcje prowadzenia internetowego dziennika: • spełnianie określonych potrzeb emocjonalnych.

Pierwszą akcentowaną przez autorów funkcją, a zarazem wysoko cenioną zaletą posiadania bloga jest możliwość wyładowania swoich emocji nagromadzonych w życiu codziennym.

Kilkakrotnie wśród określeń na internetowy dziennik pada hasło: wentyl bezpieczeństwa.

Jednocześnie autorzy explicite podkreślają funkcję terapeutyczną prowadzenia dziennika.

Dziennik oferuje im poczucie wolności i swobody wypowiedzi najbardziej skrajnych poglądów; • zaspokojenie potrzeby więzi.

Inną funkcją prowadzenia dziennika w Internecie jest ucieczka przed samotnością lub potrzeba nawiązania nowego typu więzi.

Autorzy pamiętników spotykają w blogowej przestrzeni „znaczących innych” 10 , napotykają „pokrewne dusze”.

Prowadząc swój dziennik oraz czytając teksty innych stają się członkami swoistej wspólnoty; łączą ich podzielane zainteresowania oraz styl życia; • towarzyskość.

Pisanie dziennika w wirtualnej przestrzeni to również możliwość stworzenia sobie alternatywnego życia, nawiązania interesujących kontaktów towarzyskich, a także źródło zabawy i żartów.

Blog stanowi pewnego rodzaju forum dyskusyjne, czyli oferuje przestrzeń dla rozmów, flirtów i starć.

Może również stanowić narzędzie do promowania własnej osoby i zdobywania popularności, a także służyć do walki i przemocy werbalnej i psychologicznej; • dostarczanie przyjemności.

Przebywanie w przestrzeni blogowej to między innymi sposób spędzania wolnego czasu.

Samo czytanie niektórych dzienników jako dziennej porcji 10 Meadowskim pojęciem „znaczący inni” posługują się P. Berger i Th. Luckmann dla wyjaśnienia procesu socjalizacji pierwotnej i alternacji.

W procesie alternacji, czyli re-socjalizacji, jednostka identyfikuje się w sposób silnie emocjonalny ze „znaczącymi innymi”, którzy odgrywają względem niej rolę przewodników po nowej rzeczywistości.

Por. P. Berger, Th. Luckmann, Społeczne tworzenie rzeczywistości, PIW, Warszawa 1983, s. 240-241.

9

literatury czy prasy to jedna z codziennych przyjemności.

Przez niektórych czytelników zajęcie to traktowane jest jako nowa forma rozrywki i odpoczynku.

W tej przestrzeni zawsze się „coś dzieje”, uczestnik blogowego życia zewsząd bombardowany jest wrażeniami, tu się toczy zażarta dyskusja, tutaj kolejny skandal.

„Wejście na bloga” to kolejny nowy rodzaj walki z nudą; • możliwość ekspresji.

Warto zwrócić uwagę, że internetowy dziennik jest nowym środkiem ekspresji, także artystycznej.

Ponieważ jest tekstem opisującym subiektywne odbieranie świata, umieszczenie go w ogólnodostępnej przestrzeni jest jednoznaczne z potwierdzaniem swojego istnienia, z zaznaczeniem swojej osobowości i oryginalności.

Pragnienie bycia widzialnym i podziwianym oraz chęć wywierania na innych wrażenia całkowicie może się spełnić w blogowej przestrzeni.

Wiele osób prowadzących internetowe dzienniki zastanawia się nad magią bloga.

Kilka osób próbowało dokonać szczegółowej diagnozy swojego stosunku do pisania i czytania dziennika w Internecie.

Siła wirtualnego dziennika polega na tym, że spełnia on wiele społecznych funkcji potrzebnych człowiekowi w danej chwili, a dodatkową ważną zaletą jest to, iż spełnienie tych potrzeb może odbyć się jednocześnie w jednym miejscu – przed ekranem osobistego komputera.

Gra w bloga Każdy autor zakładając internetowy dziennik najpierw rozgląda się po blogowym otoczeniu, czyta teksty innych, obserwuje relacje między autorami a ich komentatorami, aby zorientować się, na jakich zasadach zbudowany jest ten świat.

Autor prowadząc swój dziennik świadomie lub nieświadomie powiela wzorce postępowania w blogowej przestrzeni.

Blogowy świat polega na regularnym prowadzeniu zapisków oraz odpowiadaniu na komentarze czytelników do danego wpisu.

Bycie blogowiczem zakłada nie tylko pisanie dziennika, lecz także aktywne uczestniczenie w wydarzeniach, czyli czytanie i komentowanie tekstów innych.

Blogowicze, z którymi autor nawiązał bliższe relacje, oczekują od niego stałego uaktualniania wpisów i regularnego pojawiania się na blogu.

Autor, jeżeli chce być w pełni zintegrowany z systemem, musi nauczyć się nowych wzorców, zasad które nim rządzą.

Oznacza to znajomość reguł, na których oparta jest gra w bloga, czyli wykazywanie się humorem i ironią.

Rzeczywistość a świat blogów Proces wchodzenia w świat blogów rozpoczyna się w momencie wystukania na klawiaturze odpowiedniego adresu internetowego (w przypadku badanych przez mnie dzienników będzie 10

to adres www.blog.pl).

Po otwarciu się strony głównej jest kilka możliwości dostania się do tekstów właściwych.

Jeżeli jest się autorem dziennika można się zalogować po wpisaniu swojego nicka (pseudonimu) oraz hasła.

Jeżeli jest się natomiast zwykłym czytelnikiem można znaleźć się na stronie ulubionej osoby poprzez wyszukanie jej na liście wszystkich dzienników lub bezpośrednie polecenie wyszukania danej nazwy.

Zatem pierwszym sygnałem wydzielenia świata blogów jest konieczność wejścia w określoną przestrzeń.

Ponadto konieczne jest respektowanie faktu, iż przestrzenią tą rządzą nazwy.

Wymyślone nazwy dla dzienników lub dla prowadzących je osób uzmysławiają, że mamy do czynienia z umowną rzeczywistością, gdzie ktoś istniejący realnie wybiera sobie imię dla siebie, na przykład scarabee albo dla swojego tekstu: życie-podziemne-mężczyzny.

Przykładową sytuacją ingerencji wirtualnego dziennika w życie może być rozmowa między znajomymi, w której na standardowe pytanie co słychać?

pada odpowiedź przeczytaj sobie na blogu.

W ten sposób załamana zostaje jedna z sytuacji komunikacyjnych, gdzie wzajemne opowiadanie sobie wydarzeń z życia codziennego dla podtrzymania kontaktu zostaje zastąpione ewentualną lekturą internetowych zapisków, a tym samym relacja opisana w internetowym dzienniku nabiera charakteru oficjalnej wersji wydarzeń.

Innym przykładem jest spotykanie się z osobami ze środowiska blogowego w świecie rzeczywistym lub podporządkowywanie dnia wirtualnemu życiu.

Sytuacja naruszenia granic przestrzeni blogowej, czyli wkraczania życia w świat blogowy, ma miejsce nieustannie.

Po pierwsze, autor często ujawnia swoje dane, umieszcza zdjęcia rodziny i przyjaciół, co dosyć szybko umożliwia jego potencjalną identyfikację.

Po drugie, dziennik z definicji ma relacjonować i utrwalać wydarzenia z życia codziennego.

Na forach dyskusyjnych omawia się nie tylko sprawy stricte związane ze wspólnotą blogowiczów, lecz także pojedyncze codzienne fakty z życia autora, nawet najbardziej intymne.

To właśnie życie i refleksja nad nim stanowi podstawową zasadę odniesienia wspólnoty blogowej.

Prowadzenie internetowego dziennika zakłada przenikanie się dwóch światów: codziennego, zwykłego, rzeczywistego oraz wirtualnego – stworzonego specjalnie dla relacjonowania pierwszego.

Czy można zatem mówić o znaczącym łamaniu lub przekraczaniu ram między blogiem a rzeczywistością?

Moim zdaniem nie, gdyż internetowy dziennik z natury jest ściśle powiązany z rzeczywistością.

Te dwa światy nakładają się na siebie, mimo wydzielonych ram, granice są płynne i niejednoznaczne, co często powoduje nieporozumienia.

Zdarza się jednak, że blogowicze zarzucają sobie nawzajem łamanie zasad wspólnie stworzonej wirtualnej rzeczywistości przez przenoszenie do niej pewnych zachowań 11

ze świata rzeczywistego.

Świat przez nich wykreowany rządzi się własnymi prawami, a respektowanie ich jest jednoznaczne z integracją z blogową wspólnotą.

Czas w blogach Interesującym zagadnieniem jest też upływający czas w przestrzeni blogowej.

Zapisywanie wydarzeń z dnia codziennego to nadawanie im określonego kształtu i łączenie w sensowną całość.

Autor dziennika skupiając się na bieżących oraz przeszłych wydarzeniach odnosi wrażenie, że ma kontrolę nad upływającym czasem.

W przypadku blogów opisane wydarzenie zobaczone w formie tekstu na ekranie komputerowym tym bardziej zostaje ustrukturyzowane i zobiektywizowane.

Przy pierwszym kontakcie z tekstem w momencie otworzenia strony głównej oczom ukazuje się ostatnio sporządzona notka.

Czytając dalej cofamy się w czasie aż do pierwszych wpisów z bieżącego miesiąca.

W celu poznania wcześniejszych zapisków z ubiegłego miesiąca należy zaglądnąć do archiwum.

Fakt iż określenie „archiwum” odnosi się nawet do zeszłego miesiąca, uwydatnia jeszcze bardziej koncentrację na „teraz”.

Dzienniki ukazujące się drukiem czyta się zazwyczaj w kolejności chronologicznej, lekturę wirtualnego dziennika zaczyna się od najbardziej aktualnego wpisu, czyli konfrontacja z autorem przebiega zawsze pod znakiem teraźniejszości.

Widzimy go takim, jaki jest teraz.

Jeżeli wzbudzi to zainteresowanie, można przejść do poznawania jego przeszłości, czyli do przeczytania jego archiwum.

Sięganie w głąb pozwala zrekonstruować nie tylko historię autora, lecz także dzieje wirtualnego dziennika, zaobserwować zmiany, proces zaznajamiania się z regułami pisania dziennika w Internecie, niemniej to co najważniejsze dzieje się w chwili obecnej.

Czas w internetowych dziennikach to wieczna teraźniejszość: blog jest utrwalaniem teraźniejszości Zygmunt Bauman analizując świadomość śmierci w społeczeństwach ponowoczesnych posługuje się metaforą, która dobrze oddaje stosunek blogowiczów do upływającego czasu: „nomadzi Jetztzeit” 11 , czyli nomadzi czasu teraźniejszego.

„Nomadzi Jetztzeit” celebrują przemijalność; czas dla nich jest sekwencją epizodów, dlatego należy maksymalnie skupiać się na chwili obecnej, aby w pełni ją wykorzystać.

„Teraz”, które ma miejsce w danej chwili jest ważne, ale za chwile nastąpi kolejne „teraz”, które wypchnie poprzednie do przeszłości.

Struktura internetowego dziennika podzielona jest na mnóstwo takich „teraz”.

W ciągu dnia autor może umieścić kilka lub nawet kilkanaście wpisów; każdy z nich będzie miał 11 Z. Bauman, Śmierć i nieśmiertelność.

O wielości strategii życia, PWN, Warszawa 1998, s. 231.

12

odrębny tytuł oraz datę zamieszczenia.

Ideą komentarzy na blogu jest ustosunkowywanie się do określonej notki, to znaczy komentarz powinien dotyczyć treści tego właśnie zapisu, a nie odnosić się do wydarzenia wczorajszego.

Komentarze i wszelka dyskusja nad notką kończą się zazwyczaj w tym samym dniu, w którym autor ją umieścił.

Jeżeli notka lub komentarze zawierają jakieś kontrowersyjne treści, dyskusja może trwać nawet kilka dni, ale po upływie tego czasu temat uznaje się za wyczerpany i tym samym nieaktualny.

Dlatego też czytelnicy nie umieszczają komentarzy do notek archiwalnych, ponieważ tamte wpisy należą już do przeszłości; istnieje małe prawdopodobieństwo, żeby ktoś się takiego komentarza ustosunkował.

Ogólne uwagi co do bloga lub jego autora należy wpisywać w przeznaczonej do tego celu księdze gości.

Komentarze w bieżących wpisach rządzą się prawem aktualności.

Kreacja tożsamości Pomijając sytuacje, w których blogi prowadzą osoby znane, na przykład Krystyna Janda, w większości przypadków autorami internetowych dzienników są „zwykli ludzie”.

Witryna umożliwiająca umieszczenie w przestrzeni wirtualnej swojego dziennika jest znakomitym miejscem dla zaistnienia w pewnej społeczności, dla zaznaczenia swojej obecności, stania się kimś rozpoznawanym, lubianym, podziwianym.

Blog często utożsamiany jest z osobą, która go prowadzi.

Ścieżka, scarabee czy tuv to nie tylko nazwy tekstów, lecz nowe imiona ich autorek.

Prowadzenie publicznych zapisków stwarza autorowi szansę stworzenia pewnej tożsamości zbudowanej na podstawie własnych przeżyć i ukształtowanej w oparciu o prywatne upodobania i gusta 12 .

Taka tożsamość, czyli specyficznie wypracowana wizja mojego „ja” prezentowana jest szerszej publiczności do oceny.

Moim zdaniem to nie ekshibicjonizm, lecz możliwość „testowania” starannie wypracowanej kreacji własnej osobowości powoduje, że kilkadziesiąt tysięcy osób w kraju decyduje się na prowadzenie osobistego dziennika w Internecie.

Kreacja taka wymaga odpowiedniej oprawy, czyli starannie wypracowanego wizerunku.

Umieszczenie swojego dziennika w przestrzeni wirtualnej zakłada obecność innych i ich oceniające spojrzenia.

Autor musi wykonać pewien wysiłek, aby jego wizerunek przypadł do gustu innym.

Powinien popracować nad odpowiednią treścią, formą i stylem dziennika.

Ponieważ jego kreacja nie ma ciała, lecz istnieje w formie tekstu, szata graficzna dziennika pełni rolę wyglądu zewnętrznego.

Podobnie jak w świecie rzeczywistym ocenia się 12 Odwołuję się tutaj do Giddensowskiej koncepcji tożsamości jako przedsięwzięcia refleksyjnego.

Zob.

A.

Giddens, Nowoczesność i tożsamość.

„Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności., PWN, Warszawa 2001, s. 9.

13

ludzi po wyglądzie, w przestrzeni blogowej wstępnej oceny tekstu (a zarazem jego autora) dokonuje się na podstawie wyglądu strony głównej.

Oczywiście nie oznacza to, że jedynie forma decyduje o odbiorze danego bloga, ma jednak duże znaczenie przy kształtowaniu się pierwszego wrażenia.

Interesująca treść może obronić się nawet przy przeciętnej szacie graficznej, niemniej autorzy przykładają dużą wagę do wyglądu swojego dziennika – w czytanych przeze mnie dziennikach znalazłam fragmenty opisujące prace autorów nad nadaniem szablonowi bloga bardziej indywidualnego i estetycznego charakteru.

W odróżnieniu od osobistej strony www, która zazwyczaj pełni rolę wizytówki danej osoby w Internecie, blog jest przedsięwzięciem dynamicznym, podlega okresowym przemianom i modyfikacjom, dlatego nie wystarczy jedna wizyta dla wyrobienia sobie zdania o konkretnym autorze.

Przy pierwszym spotkaniu z tekstem otrzymujemy jedynie wycinek trajektorii internetowego dziennika, dlatego w celu głębszego poznania tekstu należy cofnąć się w przeszłość i prześledzić zapiski archiwalne oraz regularnie czytać aktualizowane wpisy.

Blog to miejsce, gdzie zawsze się „coś dzieje”: ktoś zmienia pracę, poglądy polityczne, przeprowadza się, rozstaje się z bliską osobą; dlatego znajomość wydarzeń z życia autora wymaga systematycznego czytania nowych notek.

Wygląd bloga nigdy nie jest ostateczny, podobnie styl pisania zmienia się w zależności od aktualnych intencji autora.

W badanych przeze mnie dziennikach mogłam zaobserwować przejścia od szczegółowego przedstawiania wydarzeń dnia do krótkich anegdotycznych historyjek lub swobodnie rzucanych myśli.

Przeczytanie fragmentów dziennika z bieżącego miesiąca stanowi tylko wycinek blogowej trajektorii i dostarcza jedynie informacji o aktualnym stanie ducha autora.

Budowanie swojej tożsamości w przestrzeni blogowej to proces długotrwały i przebiegający na wielu płaszczyznach.

W trakcie prowadzenia swojego dziennika autor dysponuje całą gamą środków dla manifestowania swojej tożsamości.

Mogą to być linki do określonych osób lub grupek blogowiczów, czyli określenie kręgu znajomych, wśród których autor się obraca.

Rolę tę może pełnić też wybór odniesień do pewnych znaków kulturowych, czyli wytyczenie przestrzeni symbolicznej bliskiej autorowi.

Blog, podobnie jak tradycyjny dziennik, jest narzędziem do zakomunikowania tego, co jest dla autora ważne (filozofia życiowa) lub tego, co wywiera na niego znaczący wpływ (ludzie, książki, muzyka, przeżycia), niemniej pełni również rolę rynku, gdzie mapy odniesień kulturowych autora są zestawiane i porównywane z mapami pozostałych blogowiczów.

14

Towarzyskość Niewątpliwie możliwość znalezienia się w atrakcyjnej towarzysko grupie jest jedną z przyczyn, dla których ludzie regularnie prowadzą dziennik w Internecie.

Georg Simmel określa towarzyskość „jako zabawową formę uspołecznienia pozostającą – mutatis mutandis – w takim stosunku do jego określonej treściowo konkretności, w jakim dzieło sztuki pozostaje do rzeczywistości 13 .

Ponadto życie towarzyskie jest grą, w której wszyscy zachowują się w taki sposób, jak gdyby byli sobie równi, a jednocześnie jak gdyby każdy był szczególnie ceniony przez pozostałych 14 .

Myślę, że w podobny sposób postępują członkowie grup towarzyskich w przestrzeni blogowej.

Na forach dyskusyjnych mówi się dużo o równości, każdy może zabrać głos w rozmowie, niemniej blogowicze dysponujący przewagą psychologiczną potrafią wyraźnie wskazać odpowiadających im partnerów do rozmowy oraz zignorować pozostałych.

Jednym z objawów preferowania określonych osób jest kierowanie do nich bezpośrednich odpowiedzi, na przykład: „barbarella do june” oraz podejmowanie i rozwijanie zaproponowanych w ich komentarzach wątków.

Natomiast komentarze pozostałych czytelników pozostawiane są bez odpowiedzi, a nawet wyśmiewane za niezrozumienie lub potraktowanie zbyt serio tematu.

I jeszcze jedna kwestia: Simmel stanowczo twierdził, że w ramach życia towarzyskiego nie ma miejsca dla roztrząsania intymnych spraw życiowych, opowiadania o swojej depresji.

Osoby, które traktują blog jako miejsce szczerej rozmowy o życiowych problemach, nie mają szans by stać się towarzyskimi gwiazdami wśród swoich czytelników.

Świat towarzyski jest światem sztucznym, zdecydowanie lepiej radzą sobie w nim gracze, którzy mają świadomość tej sztuczności.

Anonimowość Ludzie prowadzący internetowe dzienniki cenią sobie możliwość swobodnego wygłaszania swoich poglądów pod pseudonimem.

Anonimowość zwiększa bezpieczeństwo „testowania” swojej kreacji.

Z jednej strony, blog stwarza szansę na pokazanie się takim, jakim jest się naprawdę i poddania się pod ocenę innych bez przykrych konsekwencji.

Z drugiej natomiast, jest to wymarzona okazja dla stworzenia sobie alter ego i gry w wymyśloną postać.

Niektórzy otwarcie przyznają się do stosowania autocenzury, na przykład helena wyraziła obawę, że gdyby zaczęła pisać całą prawdę, inni blogowicze dowiedzieliby się jaka jest w rzeczywistości: przeciętna i nieciekawa.

13 G. Simmel, Socjologia, PWN, Warszawa 1975, s. 57.

14 Tamże, s. 62.

15

Autorzy blogów często stosują różne mistyfikacje w obawie przed zdemaskowaniem ich danych personalnych.

Mnie bardziej interesują ci, którzy na przestrzeni kilku miesięcy przemycili tyle wiadomości o sobie, że ktoś dociekliwy łatwo może określić, w jakim są wieku, jaki kierunek studiów skończyli, gdzie pracują i gdzie mieszkają.

A ponieważ piszą nie tylko o sobie, lecz o swoich bliskich i kolegach z pracy i ze studiów, powstają pytania natury etycznej: jak daleko mogą posunąć się w swej szczerości.

Pytanie to przewija się czasem w dyskusjach na temat aspektów moralnych prowadzenia internetowego dziennika.

Anonimowość autorów internetowych dzienników jest kwestią umowną.

Blogowicze mogą całkowicie ukrywać swoją tożsamość, nie tylko przed rzeszą przypadkowych czytelników, lecz także przed rodziną i przyjaciółmi; mogą również wtajemniczyć grupę znajomych w fakt posiadania bloga, zachowując anonimowość wobec pozostałych osób.

Nawet jeżeli istnieje pewna szansa na zidentyfikowanie osoby prowadzącej internetowy dziennik, specyfika bloga pozwala na większą swobodę w wygłaszaniu poglądów zarówno autorom pokazującym swoją prawdziwą twarz, jak i twórcom najbardziej wymyślnych kreacji.

Regularność W odróżnieniu od tradycyjnego zeszytu, wirtualny dziennik stawia autorowi pewne wymagania.

Przede wszystkim zmusza go do systematycznego prowadzenia zapisków.

Papierowy dziennik cierpliwie czeka, podczas gdy blog, który nie jest na bieżąco wzbogacany o nowe notki, skazany jest na zapomnienie.

W sytuacji zbyt długiej przerwy istnieje ryzyko, że czytelnicy, nawet ci najwierniejsi, przestaną zaglądać w to miejsce i wkrótce zapomną o jego autorze.

Chęć utrzymywania kontaktu z innymi zmusza zatem autora do samodyscypliny.

Ponieważ to czytelnicy i komentatorzy razem z nim współtworzą jego tekst, mają prawo się domagać jego kontynuacji, czyli nowych wpisów.

W sytuacji chwilowego zawieszenia, czy też braku weny twórczej dopingują i podtrzymują na duchu.

Jednak, po jakimś czasie stałej nieobecności autora, spragnieni codziennej porcji wrażeń udają się na poszukiwania innych interesujących tekstów i pozostają przy nich.

Z drugiej strony, jeżeli autor od czasu do czasu milknie, a jego pisanie jest dla nich ważne, będą cierpliwie czekać i odwiedzać wielokrotnie w ciągu dnia ulubiony dziennik w nadziei, że pojawi się nowa notka.

Przywiązanie czytelników do tekstu można zauważyć analizując różnice między dwoma wpisami, a czasem reakcji na ostatni z nich.

Autor jednego z najbardziej „poczytnych” blogów umieszczonych na stronie blog.pl – kbb, nie pisał nic przez wiele dni, a mimo to już 16

w kilka godzin po nowym wpisie pojawiły się komentarze wyrażające radość blogowiczów z jego powrotu.

Trajektoria internetowego dziennika Trajektoria bloga przypomina trajektorię życia ludzkiego.

W pierwszym dniu pisania dziennika autor zazwyczaj na wstępie wyjaśnia przyczyny, dla których postanowił prowadzić dziennik.

Pierwsze dni lub tygodnie to zazwyczaj oswajanie się z regułami pisania bloga.

Poznaje się możliwości kreowania szaty graficznej oraz różne opcje techniczne, czyli umieszczanie licznika, statystyk, księgi gości, archiwum.

W pierwszych dniach początkujący autor może czuć się bezradny i zwraca się z apelem do czytających o pomoc w programowaniu w języku html 15 .

Inni blogowicze z dłuższym stażem w blogowym środowisku chętnie dzielą się swoim doświadczeniem i udzielają wstępnych, niezbędnych rad.

Osoba wyposażona w wiedzę podstawową może zacząć przygodę doświadczania całości blogowego świata.

Uczestnicząc w codziennych praktykach życia blogowego uczy się podstawowych zasad bycia we wspólnocie i wzorców postępowania.

Zaczyna zawierać znajomości, które często przeradzają się w bliskie więzi.

Spotyka ludzi, którzy potrafią zidentyfikować się z jej odczuciami i przeżyciami.

Wchodzi do poszczególnych kręgów towarzyskich na prawach pełnoprawnego członka.

W trakcie prowadzenia bloga przechodzi przez różne fazy, które już opisywałam: zadowolenia, ciekawości, euforii, rozczarowania, znudzenia życiem blogowym.

Kiedy przychodzi moment wypalenia, niektórzy rezygnują ostatecznie z przygody, inni czynią próby powrotów na pewien czas.

Na kontinuum między rozpoczęciem pisania internetowego dziennika („narodziny”) a zakończeniem („śmierć”) następuje cała seria drobnych wydarzeń odzwierciedlających upływ czasu.

Po pierwsze, istnieją tradycyjne uroczyste daty, takie jak miesiąc prowadzenia bloga, trzy miesiące lub bardziej okrągła data: rok.

Po drugie, licznik i statystyka sprzyjają świętowaniu małych „rekordów”.

Pretekstem mogą być odwiedziny tysięcznego, pięciotysięcznego lub dwudziestotysięcznego czytelnika.

Innym powodem do radości może być fakt, że do księgi osób wpisała się właśnie trzechsetna osoba.

Człowiek prowadzący dziennik w Internecie dysponuje całą gamą możliwości śledzenia osób, które go czytają, a tym samym interesują się nim.

Może zatem sprawdzić z jakiego miasta się łączą lub w jakiej firmie pracują (dzięki nazwie serwera umieszczonej pod numerem identyfikacyjnym IP).

Może prześledzić jaką drogą ktoś do niego trafił, na przykład „przyszedł po linku” – 15 html, czyli język do tworzenia stron internetowych.

17

rekomendacji innego blogowicza lub w wyszukiwarce internetowej wpisał hasło „podróże” i trafił w ten sposób na dziennik opisujący podróż autora do Ameryki Południowej.

Satysfakcji może dostarczyć również fakt, że czytelnik odwiedził strony wszystkich osób rekomendowanych przez autora, czyli nieświadomie potwierdził, że autor jest osobą o dużym prestiżu, wywierającą wpływ na czytelników.

Fakt, że ktoś regularnie czytuje dziennik, natomiast nie pozostawia po sobie śladu w postaci komentarza czy wpisu, interpretowany jest jako posiadanie „cichego wielbiciela”.

Dziennik osobisty to zbiór zapisków sporządzany przez lata, często związany z konkretnym okresem w życiu lub określoną aktywnością.

Pisanie wynika z wewnętrznej potrzeby, gdy tymczasem decyzja o założeniu bloga może powstać pod wpływem chwili, impulsu, mody, z ciekawości.

Ponieważ blog poza utrwalaniem przemyśleń spełnia również szereg określonych funkcji społecznych, jak na przykład komunikowanie się z innymi, w sytuacji braku takiej komunikacji prowadzenie bloga nie różniłoby się znacząco od pisania dziennika w zwykłym edytorze tekstu na osobistym komputerze.

W odróżnieniu od dzienników pisanych latami blogowanie jest czymś w rodzaju przygody, epizodu, aktywności, która ma sens w określonym czasie, gdy odgrywa istotną rolę.

Dla niektórych pisanie bloga po pewnym czasie przestaje być źródłem przyjemności i satysfakcji, a na dalszą metę staje się wręcz uciążliwe.

Powstaje pytanie: jak długo trwa przeciętne życie bloga, czy możliwe jest prowadzenie go przez lata?

Mongolo, jeden z ulubionych autorów Philippe’a Lejeune’a, prowadził bloga regularnie przez kilka lat.

Witryna blog.pl istnieje od marca 2001, czyli w porównaniu z zachodnimi serwisami jest jeszcze bardzo młoda.

Wiele osób w tym czasie porzuciło definitywnie prowadzenie bloga, a „rekordziści” mogą mieć za sobą maksymalnie dwuletnie doświadczenie.

Trudno przewidzieć, jak długo potrwa ich przygoda z blogowaniem.

Nie wydaje mi się jednak, by blogi mogły pod tym względem zdystansować dzienniki pisane dla prywatnego użytku.

Blog jako pasaż, blogowicz jako flâneur Zarówno w notkach jak i w dyskusjach blogowicze zastanawiając się nad blogiem często posługują się kategorią miejsca.

Przestrzeń i poruszanie się po niej do odpowiednie kategorie dla wyjaśnienia idei blogowania.

Dla zobrazowania codziennych podróży, jakie odbywa blogowicz po przestrzeni blogowej, chciałabym posłużyć się jeszcze jedną metaforą.

Mam tu 18

na myśli koncepcję flâneura Waltera Benjamina 16 .

Flâneur to wyrafinowany smakosz miejskiego życia, który czerpie przyjemność z bezcelowego włóczenia się po miejskiej przestrzeni.

Z wędrówki wraca wzbogacony o nowe odkryte miejsca i przeżyte wrażenia.

„W polskiej literaturze przedmiotu postać tę określano jako: «wielkomiejskiego włóczęgę – obserwatora, którego żywiołem są handlowe pasaże i tarasy kawiarń, a filozofią manifestowanie przeciw podziałowi pracy ograniczającej indywidualność» lub jako «odurzonego i wciąż nienasyconego łazika», «szlifibruka» i «nieśpiesznego przechodnia»” 17 .

Blogowy flâneur „spaceruje” po blogach, czyta zapiski z bieżącego miesiąca, jeśli go nudzą, „idzie powłóczyć się” gdzie indziej, jeśli znajdzie w nich coś interesującego zagląda sobie do archiwum.

Być może pozostawi po sobie jakiś ślad w postaci komentarza lub wpisu do księgi gości.

Częściej jednak poprzestaje na niezobowiązującej wizycie.

Czasem zachęcony dobrym wrażeniem korzysta z rekomendacji autora i udaje się na wycieczkę po polecanych przez niego stronach.

Jego wędrówka nie ma jakiegoś określonego celu: flâneur lubi się przechadzać po rozmaitych zakamarkach i czerpie przyjemność z samego wędrowania.

Dla flâneura liczą się doznania, jakie towarzyszą jego wędrówce – wyruszając w nią oczekuje pewnych wrażeń.

Blogowy flâneur z zadowoleniem przeczyta notkę, kontrowersyjny komentarz, prześledzi namiętną dyskusję.

Przyjemności także dostarczają mu zebrane owoce podróży: mogą nimi być: zapamiętanie odniesionego wrażenia lub niebanalnej myśli, poznanie nowego miejsca wartego częstszego odwiedzania.

Bardziej fizyczną formą zdobyczy może być nagranie lub wydrukowanie całego archiwum wybranej osoby.

Jeśli flâneur prowadzi jednocześnie swój dziennik, może po powrocie ze swej wędrówki umieścić na stronie głównej „pamiątki” z odwiedzonych miejsc w postaci linków.

Podobnie jak podpisy pod zdjęciami, krótkie adnotacje przy linkach opisują krótko wrażenie, jakie wywarła wyróżniona osoba.

Całość odpowiednio zatytułowana: odkrycia scarabee, drobnostki, the bar, robię a kuku, warto zajrzeć, czytam.

Ekshibicjonizm w blogach 16 Benjaminowski projekt Pasaże został zrekonstruowany z rozproszonych tekstów przez Susan Buck-Morris w pracy Dialektyka widzenia: Walter Benjamin i projekt Pasaże (The Dialectics of Seeing: Walter Benjamin and the Arcades Project) z 1989 roku.

Za: W. Godzic, Benjamin, Baudrillard i my, czyli status widza, w: tenże Oglądanie i inne przyjemności, Universitas, Kraków 1996, s. 17.

Zob.

również B. Frydryczak, Flâneur w: tejże Świat jako kolekcja.

Próba analizy estetycznej natury nowoczesności, Humaniora, Poznań 2002, s. 85-104; zob. także A. Hohmann Flâneur.

Pamięć i lustro nowoczesności w: „Literatura na świecie” nr 8-9/2001.

17 W. Godzic, dz. cyt., s. 17.

19

Na zakończenie tej części artykułu chciałabym zastanowić się nad zarzutem ekshibicjonizmu, który często jest kierowany pod adresem blogowiczów na łamach prasy 18 .

Moim zdaniem, ekshibicjonizm odgrywa w blogach pewną rolę, niemniej źródeł potrzeby pisania dziennika w Internecie dopatrywałabym się bardziej w narcyzmie autorów.

Cytowany już przeze mnie Giddens przytacza koncepcje teoretyków współczesnego narcyzmu: Richarda Sennetta i Christophera Lascha.

Sennet twierdzi, że narcyzmu nie można utożsamiać z samouwielbieniem.

„Istotą narcyzmu jako zaburzenia charakterologicznego jest takie zaprzątnięcie jednostki jej własną tożsamością, że zatraca ona granice między sobą a światem zewnętrznym” 19 .

Sennett upatruje źródeł narcyzmu w wypaleniu sfery publicznej, w konsekwencji czego człowiek zanurza się w sferze prywatnej, by tam poszukiwać swojej tożsamości.

Natomiast Lasch zwraca uwagę na efekty konsumeryzmu: człowiek przez konsumpcję określonych dóbr i usług pragnie stać się atrakcyjny, lubiany i podziwiany: „W warunkach nowoczesności wszyscy żyjemy w świecie luster, w których chcemy widzieć nasze pozbawione skazy, społecznie dowartościowane «ja»” 20 .

Myślę, że określenie „narcyz” jak najbardziej pasuje do każdego blogowicza.

Sami zresztą na łamach swoich dzienników oraz w licznych dyskusjach zastanawiają się nad swoim fenomenem.

Indywidualizm i autorefleksja skłoniły ich do założenia dziennika w Internecie, a szybko uzyskane zainteresowanie i podziw innych przyczyniły się do wzrostu poczucia dowartościowania.

„Blogowy narcyz” codziennie może spotykać się z potwierdzeniem własnej wartości ze strony wiernych czytelników; obecność komentarzy i zwiększająca się liczba wpisów w księdze gości potwierdzają, że wykreowana przezeń tożsamość jest interesująca i oryginalna.

Niebagatelną rolę dla „blogowych narcyzów” odgrywa również fakt, iż internetowy dziennik stwarza możliwość wzbudzenia zainteresowania swoją osobą 18 Artykuły o blogach pojawiły się między innymi na łamach „Gazety Wyborczej” (L. Talko, Smutek blogacza, 28/06/2001), „Wprost” (K. Latek, Blogomania, 02/09/2001), „Polityki” (B. Mikołajewska, Cierpienia młodego blogera, 05/12/2001), „Machiny” (R. Belke, Globalna intymność, 02/2002) W momencie rozpoczęcia przeze mnie badań nad internetowymi dziennikami w marcu 2002 najczęściej dyskutowanym tekstem był artykuł B.

Mikołajewskiej.

Tekst ten został skrytykowany przez blogowiczów za zbyt pobieżne potraktowanie tematu i brak chęci zrozumienia idei blogowania.

Artykuł w „Machinie”, scarabee, również dziennikarka, skomentowała nastepująco: „Tekst o blogach, który - za przeproszeniem - sprawia wrażenie zapchajdziury.

Wszyscy już wiemy, że blogi piszą samotni i ekshibicjoniści.

Można było spojrzeć na nie z innej strony.

Z pewnością dałoby się napisać coś odkrywczego na ten niemiłosiernie wymaglowany już temat.” (scarabee, 2002-02-07 10:07:35).

Dyskusję internautów na temat związku blogowania z ekshibicjonizmem można również prześledzić w archiwum internetowym „Polityki” i „Machiny”.

Bezpośrednie odniesienia do ekshibicjonizmu w blogach można również odnaleźć w korespondencji R. Pawłowskiego z Festiwalu Teatralnego w Awinionie: Teatralny blog, w: „Gazeta Wyborcza”, 16/07/2002.

19 A. Giddens, dz. cyt., s. 232.

20 Tamże, s. 236.

20

wśród rzeszy czytelników z całej Polski.

Ekspresja, na tak dużą skalę czyli, wyrażanie siebie za pomocą medium o dużej sile działania może być źródłem narcystycznej przyjemności 21 .

Fikcja versus rzeczywistość w blogach.

Konstrukcja opowieści wokół jednego wątku.

Internet sprzyja konfabulowaniu, tworzeniu fikcyjnych tożsamości, pojawianiu się w tym samym miejscu pod innym pseudonimem, przedstawianiu się raz jako kobieta, raz jako mężczyzna.

Mimo że trudno sobie wyobrazić kogoś, kto prowadząc bloga przez rok regularnie dzień w dzień kreuje sobie inne życie, nie można takiej sytuacji wykluczyć.

Niemniej tak systematycznie konstruowana fikcyjna historia może sama w sobie stanowić materiał do analizy.

Jest bogatym źródłem wiedzy o autorze i o środkach jakich używa, by wykreować biografię.

Blogi mogą stanowić materiał biograficzny służący nie tyle do rekonstrukcji rzeczywistości istniejącej poza tekstem, co do analizy tekstu jako takiego: jak autorzy wyobrażają sobie relacjonowanie wydarzeń z własnego życia, jakim faktom przypisują szczególne znaczenie, wokół których wątków koncentruje się opowieść.

Wśród polskich blogów znajdziemy teksty, które można analizować według kategorii proponowanych przez Daniela Bertaux, francuskiego badacza biografii 22 : (1) kategorii sytuacji: rozwiedzeni ojcowie, samotne matki wychowujące dzieci, osoby porzucone przez partnera; (2) światów społecznych – skonstruowanych wokół pewnego typu aktywności, na przykład życie urzędnika, grafika komputerowego, życie klubowe w soboty i niedziele; (3) trajektorii społecznych: jak człowiek staje się bezrobotnym absolwentem, ojcem.

W 2002 opublikowano w formie drukowanej pierwszy polski blog dziewczyny o pseudonimie aalli.

W styczniu 2003 propozycje opublikowania swoich tekstów otrzymali również autorzy blogów: matkamojegodziecka oraz badmofucker.

W pierwszym z nich mężczyzna opisuje przebieg ciąży swojej żony: odnotowuje zmiany samopoczucia i nastrojów, stopniowe przygotowania przyszłych rodziców do posiadania potomka.

Blog ten jest dokumentem pokazującym nie tylko trajektorię stawania się matką, lecz także sposób, w jaki autor konstruuje historię swojego przyszłego ojcostwa.

Z kolei blog badmofucker jest zapisem wspólnego życia ojca i jego sześcioletniego syna Bazylka.

Autor opisuje przygody swojego syna w sytuacjach codziennych: w przedszkolu, w sklepie, u dziadków.

Jednocześnie w historyjkach tych tworzy obraz siebie jako ojca.

Pod koniec 2002 roku na serwisie blog.pl pojawiło się wiele blogów, w których autorzy konstruują swoją historię wokół wybranego wątku.

Często wątek jest ten wyraźnie podkreślony w samej nazwie tekstu, na przykład: za- 21 Por. G. Lipovetsky, L’ère du vide.

Essais sur l’individualisme contemporain, Gallimard, Paris 1993, s. 17-18.

22 Zob.

D. Bertaux, Les récits de vie: perspective ethnosociologique, Editions Nathan, Paris, 1997.

21

co-on-się-obraził czy żona-mnie-opierniczyła.

Teksty tego rodzaju są zapisem wybranych sytuacji rodzinnych; mogą to być kłótnie między partnerami lub narzekanie rodziców w przypadku nastolatek.

Można by traktować takie blogi jako coś w rodzaju „tematycznej autobiografii”, niemniej niektóre z nich konstruowane są nie tylko bazie swoich własnych doświadczeń, lecz także innych osób.

Historie wpisujące się w temat przewodni tekstu usłyszane od znajomych „przerabiane” są na własne i umieszczane na blogu.

Blogi opisujące wybrane aspekty życia codziennego cieszą się dużą popularnością wśród czytelników, a ponieważ często tworzą je osoby obdarzone talentem używające żywego, dowcipnego języka, przykuwają także uwagę wydawnictw.

Podobnie jak istnieją dzienniki o różnym charakterze: osobiste – poświęcone analizie osobowości autora, kroniki codzienne i towarzyskie, autorzy blogów również poszukują pomysłu na formę swoich tekstów.

Im bardziej jest ona oryginalna i atrakcyjna, tym prędzej dołącza do panteonu najchętniej czytanych blogów.

*** Pojawienie się blogów jako nowoczesnej formy dzienników wymaga od badacza przeformułowania metody i postawienia sobie podstawowych pytań, jak na przykład: które teksty zasługują na głębszą analizę, jaką wartość ma blog pisany przez trzy miesiące, czy możliwa jest pełna analiza tekstu bez odniesienia się do komentarzy?

Blog powstaje w pewnej specyficznej przestrzeni, gdzie czytelnicy bywają również autorami, a wiele zapisków powstaje jako reakcja na wydarzenia w środowisku blogowym.

Dlatego też dla odtworzenia pewnych sytuacji, a następnie ich interpretacji należałoby poznać wiele tekstów autorów uczestniczących w tych wydarzeniach.

Blog jest pewnego rodzaju hybrydą, nie dającą się jednoznacznie zaklasyfikować do kategorii publiczne - prywatne.

Z jednej strony, można interpretować to miejsce jako „hiperprzestrzeń”, gdzie każdy ma prawo wstępu jako anonimowy bywalec, z drugiej natomiast blogowicz tworząc tekst buduje sobie coś na kształt własnego domu, gdzie czuje się jak u siebie.

Blog jest miejscem dla intymnych wyznań, pełni też jednocześnie funkcję publicznego forum.

Internetowy dziennik łączy świat sztucznie stworzony z rzeczywistym, zawiera w sobie elementy literatury i sztuki.

Szczerość i otwartość przeplatają się z kamuflażem i intrygami.

Dokument osobisty tego rodzaju jest tym bardziej interesujący jest dla badacza – złożoność oraz niejednoznaczność bloga stanowią jego bogactwo.

22

Bibliografia Allport G. W., The Use of Personal Documents in Psychological Science, New York 1942.

Bauman Z., Śmierć i nieśmiertelność.

O wielości strategii życia, PWN, Warszawa 1998.

Berger P., Luckmann Th., Społeczne tworzenie rzeczywistości, PIW, Warszawa 1983.

Bertaux D., Les récits de vie: perspective ethnosociologique, Editions Nathan, Paris, 1997.

Cywińska-Milonas M., Blogi (ujęcie psychologiczne) w: P. Marecki (red.) Liternet.

Literatura i Internet, Rabid, Kraków 2002.

Drewnowski T., Wstęp do Dzienników 1914 – 1965, w: M. Dąbrowska, Dzienniki 1914-1945, Czytelnik, Warszawa 1998.

Frydryczak B., Świat jako kolekcja.

Próba analizy estetycznej natury nowoczesności, Humaniora, Poznań 2002.

Giddens, Nowoczesność i tożsamość.

„Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności., PWN, Warszawa 2001.

Godzic W., Benjamin, Baudrillard i my, czyli status widza, w: tenże Oglądanie i inne przyjemności, Universitas, Kraków 1996.

Hohmann A., Flâneur.

Pamięć i lustro nowoczesności w: „Literatura na świecie”, nr. 8- 9/2001.

Lasch, Ch., The Culture of Narcissism, Abacus, London, 1980.

Lejeune Ph., Cher écran: journal personnel, ordinateur, Internet, Seuil, Paris 2000.

Leoński J., Metoda biograficzna, w: Encyklopedia Socjologii, t. II, Oficyna Naukowa, Warszawa 1999.

Lipovetsky G. L’ère du vide.

Essais sur l’individualisme contemporain, Gallimard, Paris 1993.

Momro Henri J., Frédéric Amiel i Maria Baszkircew w Internecie.

O blogach okiem literaturoznawczym (i nie tylko) w: P. Marecki (red.) Liternet.

Literatura i Internet, Rabid, Kraków 2002.

Piatigorski A., O możliwościach analizy tekstu jako sygnału, w: E. Janus; M.R. Mayenowa (red.), Semiotyka kultury, PIW, Warszawa 1975.

Sennet R, The Fall of Public Man, Cambridge University Press 1977.

Simmel, G., Socjologia, PWN, Warszawa 1975.

Szczepański J., Metoda biograficzna, w: tenże Odmiany czasu teraźniejszego, Książka i Wiedza, Warszawa 1973.

Włodarek J., Ziółkowski M. (red.), Metoda biograficzna w socjologii, Warszawa – Poznań, PWN, 1990.

Artykuły prasowe Belke R., Globalna intymność, w: „Machina”, 02/2002.

Latek K., Blogomania, w: „Wprost”, 02/09/2002.

Mikołajewska B., Cierpienia Młodego Blogera, w: „Polityka”, 49/2001.

Pawłowski R., Teatralny blog, w: „Gazeta Wyborcza”, (164), 16/07/2002.

Talko L., Smutek blogacza, w: „Magazyn” (26) dodatek do „Gazety Wyborczej”, (149), 2001/06/28.

23


text:
Bonifacy VIII, poprzednio Benedykt Cajetanus, ur. w Agnani, ze starożytnej, dawniej katalońskiej rodziny, był najprzód adwokatem konsystorza i notarjuszem apostolskim; 12 Kwietnia 1281 r.

Papież Marcin IV mianował go kardynałem djakonem, a Mikołaj IV (w Grud.

1291 r.) kardynałem kapłanem.

Bonifacy był jednym z największych prawników swego czasu, używanym przez trzydzieści lat do spraw najważniejszych, szczególnie do poselstw rzymskiej Stolicy.

Gdy Celestyn V, w pięć miesięcy po swoim wyborze, 13 Grudnia 1294 r. na uroczystym konsystorzu kardynałów w Neapolu złożył godność papiezką i do poprzedniego, pustelniczego życia wrócił, zebrali się kardynałowie na konklave i 24 Grud.

wybrali kardynała Cajetana, który przybrał imię Bonifacego VIII (o wyborze B. VIII godném jest czytania dzieło kard. Wisemann’a, Mélanges religieux etc.).

Podobno wybór swój zawdzięczał Karolowi II, królowi Sycylji: przynajmniej ten nie był przeciwnym wyborowi Bonifacego, towarzyszył mu bowiem na koronację do Rzymu i tam w uroczystym pochodzie 23 Stycz.

1295 r., wraz z swoim synem, noszącym tytuł króla węgierskiego, prowadził konia papiezkiego.

Jeszcze w Neapolu, który 2 Stycz.

1295 r. opuścił, B. odwołał łaski nieoględnie nadane przez Mikołaja IV i Celestyna, a 24 Stycz. wydał encyklikę do wszystkich prałatów i książąt, jako też do całego cbrześcjaństwa, z doniesieniem o prawnej abdykacji Celestyna i swojém wyniesieniu.

Nie przeszkodziło to jednak, że później wielu uważało za nieważną abdykację Celestyna, a i sam B. sądził, iż nie należy pozostawić wolności swemu poprzednikowi, ażeby ten jej na złe nie użył.

Kazał go zatém zamknąć w zamku Fumona, gdzie Celestyn żyjąc nędznie, czy to z własnej woli, stosownie do przyzwyczajeń pustelniczych, czy w skutek złego obchodzenia dozorców, zmarł wkrótce, 19 Maja 1296 r.

— Pontyfikat Bonifacego przypadł wśród bardzo trudnych okoliczności.

Nie był jeszcze załatwiony spór o posiadanie Sycylji; w Niemczech Adolfowi nassauskiemu zagrażał jego współzawodnik Albrecht; Filip IV Piękny, król francuzki, toczył wojnę z Edwardem I, królem Anglji; Francję popierał król Szkocji, Anglję — Adolf nassauski i hrabia Flandrji.

We Włoszech nurtowały niezgody gwelfów i gibellinów, i zawiść handlowa: Wenecja z Genuą, Piza z Florencją prowadziły wojnę.

W Medjolanie Mateusz Visconti, namiestnik cesarski, przywłaszczył sobie panowanie.

A w obec tych wszystkich zawikłań, z jednej strony stał wyniosły, nieugięcie trzymający się litery prawa, surowy Bonifacy, a z drugiej, zuchwały, a wcale nieszlachetny Filip Piękny.

Pierwsze kroki o sprowadzenie pokoju poczynił Bonifacy, wysławszy posłów do królów Francji i Anglji d.

1 Marca, do króla niemieckiego Adolfa 28 Maja, a później nieco do trzech duchownych elektorów Kolonji, Moguncji i Trewiru.

Królów Francji i Anglji skłaniał do zaprzestania krwawej wojny, Adolfa zaś do porzucenia haniebnego stanowiska najemnika w służbie angielskiej.

Usiłowania te spełzły na niczém.

Prawie również bezskutecznie pośredniczył B. między Karolem II neapolitańskim i Jakóbem aragońskim, spierającymi się o posiadanie Sycylji.

Wprawdzie zawarli w Rzymie pokój, mocą którego Jakób odstąpił Sycylję Karolowi II, i synów jego, trzymanych jako zakładników, wypuścił, otrzymując w zamian córkę Karola, Blankę, z 70,000 funtów srebra w posagu; zaś Karol Valois zrzekł się swoich pretensji do Aragonji, otrzymując w zamian hrabstwo Anjou.

Ale Sycylijczycy, brzydząc się panowaniem Francuzów, jeszcze w Grudniu 1295 r., aragońskiego księcia Fryderyka królem swoim obwołali.

Wenecjanom i Genueńczykom nakazał Bonifacy zawieszenie broni aż do 24 Czerwca 1296 r., polecając przysłanie poselstwa dla układów o pokój do Rzymu.

Genueńczycy nie posłuchali jednak i Bonifacy musiał Wenecjanów upoważnić do obrony własnej (13 Sierp.

1295 r.).

Duński król Eryk uwięził Jana, arcybiskupa Lundu, ten do Papieża apellowal.

D.

23 Sierp.

1295 r.

Bonifacy wysłał posła do Eryka, ażeby uwolnił arcybiskupa i dozwolił mu się stawić przed swego właściwego sędziego w Rzymie.

Gdy odmówił, wyklął go Bonifacy i kraj interdyktem obłożył do 1299 r.

— Przeciw woli króla francuzkiego, 1295 r.

Bonifacy kolegjatę w Pamiers podniósł do godności katedry, a proboszcza Bernarda Saisset mianował pierwszym biskupem.

Ponieważ jednak Filip nie zgadzał się, ani na ustanowienie biskupstwa, ani na wybór biskupa, musiał więc bp Tuluzy, książę Ludwik sycylijski, zarządzać nową djecezją.

Tak pierwszy rok pontyfikatu Bonifacego podobny był do skwarnego dnia letniego, podczas którego zbierają się chmury na widnokrągu.

Z kościelnych postanowień tego pierwszego roku, wspomnieć należy podniesienie do rzędu wyższych świąt (Festa duplicia) dni Apostołów, Ewangelistów i czterem wielkich Doktorów Kościoła.

— D.

2 Stycz.

1296 r. wystosował Bonifacy list, w umiarkowanym tonie, do Sycylijczyków i Fryderyka: umyślni posłowie mieli go wręczyć, ale ich wygnano, a Fryderyk 25 Marca koronował się w Palermo.

Wtedy B. dla załatwienia spraw sycylijskich, listem z 5 Lutego 1296 r. powołał królów Neapolu i Aragonji do Rzymu, ale_ dopiero w następnym roku mogli tam stanąć; w dzień Wniebowstąpienia wyrzekł B. interdykt na Sycylję.

Tymczasem posłowie papiezcy, zagrożeniem ekskommuniki skłonili nareszcie królów Francji, Anglji i Niemiec do zawarcia zawieszenia broni; a gdy potém Filip oświadczył, iż w rzeczach świeckich jednego tylko Boga panem nad sobą uznaje, postanowił Papież upornemu młodemu królowi Francji dać poznać, że przynajmniej w kościelnych sprawach musi od niego zależeć.

Wydał zatém Papież 21 Wrześ.

1296 r. konstytucję Clericis laicos, którą Filip bardzo się czuł dotknięty, gdyż, dla opędzenia kosztów wojny, nałożył na kościół i księży ciężkie podatki, a właśnie tego Bonifacy pod interdyktem i detronizacją zabronił.

Filip, ze swej strony, zabronił wywozu srebra, złota i innych kosztowności, w skutek czego Papież widział się zmuszony, w liście z d.

19 Lutego 1297 r., nadać bulli Clericis laicos łagodniejsze znaczenie i zezwolić na dobrowolne ofiary duchowieństwa, jako też na podatki, wypływające z praw feudalnych i gwałtowych potrzeb państwa.

Słusznie bowiem obawiał się, że przez powyższe rozporządzenie królewskie straci wszystkie swoje z Francji dochody.

Odbyta 11 Sierp.

1297 r. kanonizacja Ludwika IX († 1270), dziada króla, miała pomódz przywróceniu dobrych stosunków z Francją i pośrednictwu Papieża w wojnie francuzko-angielskiej.

Wezwał także B., listem z d.

17 Wrześ.

1297 r., do Rzymu brata królewskiego Karola de Valois, aby, za jego współdziałaniem, zdobyć Sycylję, gdyż mianowany d.

20 Stycz. t. r. gonfalonier i admirał Kościoła, Jakób, król Aragonji, leniwie się do spełnienia poleceń papiezkich zabierał, chociaż 5 Kwietnia otrzymał w lennictwie Sardynję i Korsykę.

D.

28 Czerw.

1298 r. nareszcie Filip i Edward przyjęli sąd polubowny Bonifacego, ale nie jako Papieża, tylko jako prywatnej osoby.

Związki małżeńskie miały umocnić pokój, a strony wrócić do posiadłości, które przed wojną zajmowały; ale nie włączono do pokoju hrabiego Flandrji, i Filip, po upływie oznaczonego na dwa lata zawieszenia broni, znowu przeciw niemu rozpoczął kroki nieprzyjacielskie.

Podczas gdy sprawy we Francji zdawały się przychodzić do porządku, pojawiły się dla Bonifacego nowe trudności w innej stronie.

Potężna w państwie kościelném rodzina Colonna trzymała z gibellinami, a nieprzyjazna jej rodzina Orsinich z gwelfami.

Jakób Colonna i synowiec jego Piotr, jako kardynałowie djakoni w świętem kolegjum, przeciwni byli abdykacji Celestyna V, a ztąd i nieprzychylni jego następcy, chociaż w konklawie Jakób był za wyborem Bonifacego.

Nienawiść ich wzrosła, gdy w majątkowym sporze familijnym Bonifacy rozstrzygnął na korzyść innych członków rodziny, a przeciw kardynałom i ich braciom; brat Piotra, Stefan Colonna, przez zemstę złupił skarb papiezki, w czasie przenoszenia go z Anagni do Rzymu.

Nadto, Bonifacy podejrzywał Colonnów o popieranie Fryderyka, przywłaszczyciela Sycylji, kazał im się tedy stawić, ale nie uczynili tego, a w odpowiedzi napisali pamflet, w którym zaprzeczali prawności wyboru Papieża.

Papież więc d.

10 i 23 Maja 1297 r. ogłosił ich za odszczepieńców, pozbawił godności i beneficjów i kazał skonfiskować ich, jako też braci kardynała Piotra, świeckie posiadłości.

Nadto, kazał ogłosić wojnę krzyżową, pod dowództwem Orsiniego, przeciw nim, ich współwinowajcom i pomocnikom, kazał zburzyć ich domy w Rzymie, ich zamki i miasta, jako to: Colonna i Zagarola, a zbiegów otoczyć w twierdzy Palestrina.

Kardynałowie Colonna w nowym pamflecie apellowali do powszechnego soboru, ale kolegjum święte ogłosiło list otwarty, zbijający zarzuty czynione Papieżowi, który zresztą znalazł świetnych obrońców w Piotrze Paludanie, późniejszym patrjarsze Jerozolimy, w Janie Andreae, bolońskim prawniku, a szczególnie w Idzim Romanusie, nazwanym Colonna.

Bracia Colonna trzymali się długo w Palestrynie i nareszcie we Wrześniu 1298 r. w Rieti wybłagali przebaczenie i absolucję Papieża, pod warunkiem, że zdadzą Palestrynę i osiądą w Tivoli.

Wystąpili jednak znowu przeciw Papieżowi, który teraz jeszcze surowiej przeciw nim postąpił tak, iż w żadnym zakątku Włoch już bezpieczni nie byli.

Stefan uciekł do Francji; Sciarra, drugi brat, ukrył się w Antium, dostał się do rąk rozbójników morskich i nareszcie uciekł do Marsylji; inni schronili się do Sycylji, do Fryderyka, a kardynałowie ukrywali się w Peruggia.

Papież, przed czy po drugim buncie rodziny Colonna, kazał zamek i miasto Palestrina na górze zrównać z ziemią, zaorać i solą posypać, a u stóp góry zbudować nowe miasto, nazwane Citta Papale, do którego przeniósł i biskupstwo Palestrina.

Podówczas wydał na rzecz kardynałów dekret Felicis recordationis, oznaczający surowe kary na tych, którzyby się na rzymskiego kardynała targnęli.

Równocześnie do papiezkiej tjary dodat drugą koronę, a 3 Marca 1298 r. ogłosił Liber sextus decretalium, już 3 Maja poprzedniego roku odczytany i przejrzany ni konsystorzu kardynałów.

Zawiera po większej części konstytucje i dekrety samego Bonifacego (ob.

a.

Corpus juris canonici).

W Niemczech 23 Czerw.

1298 r.

Albrecht austrjacki w Moguncji ogłosił się królem, w bitwie 2 Lipca własną ręką zabił przeciwnika swego Adolfa, a 26 Lipca w Akwizgranie kazał się uroczyście wybrać na króla Niemiec.

Przysłał wspaniałe poselstwo, z prośbą o potwierdzenie Papieża, który odmówił jednak, a nawet r. 1301 zawezwał go przez swój sąd, ażeby się z królobójstwa, popełnionego na Adolfie, oczyścił.

Przez długi czas Bonifacy nosił się z myślą oddania rzymskiej cesarskiej korony księciu Karolowi Valois; nawet dalej jeszcze sięgały plany Papieża, względem tego zięcia ostatniego łacińskiego cesarza w Konstantynopolu.

Tymczasem 29 Listop.

1300 r. powołał go do Włoch, ażeby z jego pomocą uciszyć stronnictwa białych i czarnych, szarpiące Toskanję, i nakoniec Sycylję wydrzeć Fryderykowi.

Karol w Lipcu 1301 r. przybył do Medjolanu, a we Wrześniu, wraz z żoną, do Anagni, gdzie go Papież z wielkiemi honorami przyjmował i gdzie zjechał się z Karolem II neapolitańskim.

Najprzód ułożono napad na Sycylję, a tymczasem, nim flota w Neapolu będzie gotowa, mianował go Papież wielkorządcą wszystkich swoich posiadłości, pacjarjuszem, czyli uspokoicielem Toskanji i namiestnikiem państwa.

W tym charakterze udał się Karol do Florencji i pozostał tam od Listop.

1301 do Kwiet.

następnego roku, bez dojścia do jakiegokolwiek rezultatu.

Tymczasem wygotowano flotę przeciw Sycylji: Karol wiele miast zdobył, Fryderyk unika jednak bitwy w otwartém polu.

Częścią choroby szerzące się między wojskiem, częścią względy pokrewieństwa skłoniły pacjarjusza do pośredniczenia między Karolem II i Fryderykiem (31 Sierp.

1302 r.).

Fryderyk miał ożenić się z Eleonorą, córką Karola, wydać jego syna Filipa księcia Tarentu, i miasta na półwyspie Włoskim, które zajmował, a zrzec się miast sycylijskich, które już Karol Valois zajmował; resztę wyspy miał dzierżyć pod nazwiskiem Trynakrji, z tytułem królewskim, aż końca życia, lub tak długo, dopóki, za pozwoleniem Papieża, nie otrzyma Sardynji, lub jakiego innego państwa.

Zaś po śmierci Fryderyka miał Karol II lub jego następca wykupić Sycylję za 100,000 uncji złota.

Bonifacy zatwierdził ten układ 1303 r., nałożywszy jeszcze na Fryderyka roczną daninę 3,000 uncji złota dla rzymskiego Kościoła, i przysięgę wierności w sprawach świeckich; zaś co do spraw duchownych, zastrzegł sobie zupełną wolność postępowania.

Gdy Fryderyk te warunki przyjął, zdjęto interdykt z Sycylji.

Karola Valois już w Listopadzie 1302 r. brat jego król fancuzki[1] odwołał, gdyż między nim a Papieżem nowe i to gwałtowniejsze wybuchły rozterki.

B. pośród zawikłań na zachodzie, nigdy nie wyrzekł się myśli zdobycia ziemi świętej, i w r. 1300 rozesłał do królów i ludów opowiadaczy wojny krzyżowej, a mianowicie polecił wzywać do wspomożenia Kassana, chrześcjańskiego króla Tatarów, który pod Emezą w Syrji pobił egipskiego sułtana i do Egiptu wpędził.

Filip nie słuchał wezwania Papieża, właśnie bowiem wojnę z Flandrją prowadził, która go dużo pieniędzy kosztowała, i w tym celu na kościoły i duchowieństwo wielkie ciężary nakładał.

Odmówił nawet Papieżowi dziesięciny, zbieranej we Francji, na przedsięwziętą wojnę krzyżową.

Jakby na wyszydzenie Bonifacego, zawarł przymierze z Albrechtem, królem Niemiec, a nieprzejednani nieprzyjaciele Papieża, bracia Colonna, znaleźli przytułek i opiekę we Francji.

Nieszczęściem jeszcze B. wysłał do króla nienawistnego mu biskupa z Pamiers, który mu poniósł żądanie wzięcia udziału w wyprawie na wschód, wzbronił używać dziesięcin i dochodów z nieobsadzonych beneficjów, na inny cel niż na wojnę krzyżową, wreszcie, wzbronił obsadzać beneficja przeciwko woli Papieża.

Saisset śmiało wypełnił swoje posłannictwo, a rozgniewany król oddał go pod straż jego metropolity arcybiskupa Narbonny, kazał mu wytoczyć proces o zdradę stanu, a Papieża wezwał, ażeby zdegradował tego biskupa, celem poddania go świeckiej karze.

Piotr Flotte i Wilhelm Nogaret, radcy królewscy, prowadzili proces.

Wtedy B. wystąpił energiczniej, posłał swego notarjusza, archidjakona Narbonny Jakóba des Normands, do Francji, ażeby żądał wypuszczenia posła, a prałatów i doktorów królestwa powołał na synod do Rzymu na 1 Listop.

1302 r.

Des Normands przywiózł też z sobą dwie bulle papiezkie: w pierwszej, Salvator mundi, z d.

3 Grud.

1301 r., zawiesza Papież wszystkie łaski udzielone Filipowi i jego duchownym i świeckim radcom, a mianowicie pozbawia króla dziesięcin od dochodu duchownych, z powodu, że król je na złe obraca.

Zresztą, wszystkie przywileje i łaski miał ów synod zamierzony rozpatrzyć, o ile ich suspensa ma być zmodyfikowana.

W drugiej bulli, Ausculta fili, z d.

5 Grud.

1301 r., orzeka Papież swoję zwierzchność duchowną, ojcowską i pasterską nad panującymi i ich krajami, i napomina króla, ażeby pozbył się mniemania, iż nie ma nad sobą nikogo wyższego, gdyż takie mniemanie tylko obok niewiary utrzymać się może.

Następnie, wyrzuca królowi rabunek kościołów i wzywa go, ażeby osobiście lub przez posła stawił się na synod w Rzymie.

Bulla ta jednak sfałszowana doszła rąk króla, prawdopodobnie w skutek intrygi Piotra Flotte, przypuszczalnego autora lakonicznego listu, w którym B. w ostrych słowach określa zwierzchnictwo Papieża w rzeczach dnchownych[2] i świeckich, królowi odmawia wszelkiego prawa kolatorstwa beneficjów, a postępowanie przeciwne nazywa kacerstwem.

Może ten właśnie list wręczono królowi, zamiast bulli prawdziwej.

Filip w Lutym 1302 r. kazał bullę papiezką spalić publicznie, a Jakóba des Normands, wraz z nieosądzonym dosąd[3] biskupem z Pamiers, wyprawić za granicę.

Rozszerzono też w owym czasie równie lakoniczną odpowiedź króla do Papieża, zapewne napisaną przez tegoż samego Flotte, w której Papieża tytułuje maxima tua fatuitas, i w której nazwany jest głupcem każdy, kto sądzi, że rozdawanie prebend i dochodów kościelnych nie jest prawem królewskiém.

Ażeby jednak powiększyć siłę oporu i zapobiedz wpływowi interdyktu, którego można się było spodziewać, zwołał Filip trzy stany państwa na d.

10 Kwiet.

1302 r. do Paryża.

Na tém zabraniu Flotte w obszernej mowie zarzucił Papieżowi, że przywłaszcza sobie zwierzchnictwo w rzeczach świeckich, a króla za swego lennika uważa; potém mówił o licznych rezerwatach papiezkich i samowolném oddawaniu prelatur i najlepszych prebend obcym osobom; o obarczeniu kościołów wszelkiego rodzaju podatkami, które Papież upoważnił, robiąc tym sposobem zarzut Bonifacemu z przywilejów, które on królowi udzielił.

Ulękłe duchowieństwo zwróciło się zatém z prośbą do Papieża, o zachowanie dawnej jedności między Francją i Kościołem i o cofnięcie zwołania na synod.

Szlachta i mieszczaństwo napisali ostro do kardynałów, ujmując się za niepodległością króla w rzeczach świeckich.

Papież odpisał prałatom, mocno ich naganiając i zarzucając bojaźliwość; zaś kardynałowie, w odpowiedzi swej do szlachty i mieszczaństwa (26 Czerwca 1302 r.), bronili Papieża w świetny sposób.

W Sierp.

1302 r. zwołał B. konsystorz kardynałów, na którym kanclerzowi Flotte wyraźnie zarzucał przekręcenie słów swoich, a następnie w piśmie, ułożoném przez kardynałów, oświadczył, iż uległość królów w rzeczach świeckich utrzymuje nie ratione dominii, ale, o ile chodzi o grzech i niesprawiedliwość, ratione peccati, i że dalekim jest od zaprzeczania różnicy dwóch władz, ustanowionych od Boga.

Na synod 1 Listopada, mimo zakazu królewskiego, przybyło 45 francuzkich prałatów, a rezultat tej narady, prawdopodobnie zawiera się w bulli Unam Sanctam, ogłoszonej 18 Listop.

1302 r., a zawierającej wykład stosunku władzy duchownej i świeckiej, papieztwa i królestwa.

Utrzymuje ona pośrednią władzę Kościoła nad świecką królów, tę ostatnią poddając duchownej, pod względem moralnym i kościelnej karności dotyczącym.

Przytacza w niej dwie francuzkie powagi: św. Bernarda i Hugona a St. Victore.

Tegoż samego dnia B. wyrzekł ekskommunikę na wszystkich, którzyby przeszkadzali lub tamowali drogę udającym się do Rzymu, lub wracającym ztamtąd; a król 11 Grud.

ponowił zakaz opuszczania państwa lub wywożenia pieniędzy bez jego zezwolenia.

Z namowy Karola Valois posłał Papież kardynała Jana le Moine do króla, ażeby go namówił do układu, w przedmiocie dwunastu punktów, stawionych jako ultimatum.

Ale odpowiedzi króla częścią czcze, częścią wymijające, częścią odmowne, nie mogły Papieża zadowolnić: ogłosił więc króla popadłym we wszystkie cenzury, które orzekł w bulli In coena Domini d.

4 Kwietnia, a zatém za ekskommunikowanego.

Le Moine miał króla o tém zawiadomić, ale posłańca papiezkiego uwięziono w Troyes, wprzód jeszcze, nim mógł list dotyczący tego kroku wręczyć kardynałowi legatowi.

Już poprzednio, 22 Marca, Filip kazał radcy swojemu Wilhelmowi Nogaret publicznie, jako oskarżycielowi Papieża wystąpić i zarzucić mu uzurpację, herezję, simonję i inne występki, i odwołać się do powszechnego soboru.

Ażeby się wzmocnić, zawarł pokój z Edwardem.

B. ze swej strony 29 Kwiet.

1303 r. uznał, pod pewnemi warunkami, Albrechta, króla Niemiec, cesarzem.

Filip z tego powodu obwinił Papieża o wiarołomstwo, obiecał bowiem jego bratu, Karolowi Valois, cesarską koronę.

D.

3 i 4 Czerwca, na zgromadzeniu stanów państwa, Wilhelm z Plasian jeszcze gorszemi obwinieniami Papieża obrzucił.

Oskarżył go o kacerstwo, morderstwo Celestyna V, uzurpację Stolicy papiezkiej, symonję, cudzołóztwo, pijaństwo, tyranję, magję, pogardzanie świętościami i obrzędami kościelnemi, świętokradztwo, oszczerstwo i nieprzejednaną nienawiść ku Francji i jej królowi; potém powtórzył apellację do powszechnego soboru, przed którym swoje oskarżenie dowiedzie.

Król i część zgromadzenia również założyli apellację do soboru „z zastrzeżeniem uszanowania należnego rzymskiej Stolicy;“ zaś pięćdziesięciu obecnych prałatów, „z powodu nagłej potrzeby i dla usprawiedliwienia Papieża, jednak bez żadnego udziału w oskarżeniu stawioném Papieżowi.“ Zatém Filip dla przyprowadzenia do skutku powszechnego soboru, pisał do Włoch, Hiszpanji i Portugalji; B. zaś, na konsystorzu w Anagni 15 Sierp.

1303 r., przysięgą oczyścił się ze wszystkich czynionych mu zarzutów i miał zamiar wydać nowy dekret ekskommunikacyjny, Super Petri solio, datowany 6 Września, gdy przez Wilhelma Nogareta i Sciarrę Colonna napadnięty w Anagni, do niewoli wzięty został.

Ci dwaj, pod pozorem zawiązania negocjacji, przybyli do Włoch, ukartowali spisek w Anagni, pozyskali sobie żołnierzy i 7 Września opanowali pałac papiezki z okrzykiem: „Śmierć Papieżowi Bonifacemu!

Niech żyje król francuzki!“ Gdy B. ujrzał się tak niespodzianie zaskoczony, oświadczył, iż zdradzony jak Chrystus, chce umrzeć jak Papież, i natychmiast, przywdziawszy się w szaty pontyfikalne, włożywszy tjarę na głowę, zasiadł na tronie papiezkim.

Nie zaimponowało to jednak Nogaretowi, który przystąpił do Papieża, oświadczając mu wyniośle, że z rozkazu Filipa przybył dla poprowadzenia go na sobór do Lyonu.

— „Przynajmniej, odrzekł Papież, że potępi mnie nie kto inny, tylko pataryni.“ Była to obelżywa nazwa, dawana albigensom, a sarkazm padał prosto na głowę Nogareta, którego przodek był jako heretyk spalony.

Nogaret oniemiał, lecz Colonna, uniesiony gniewem, zasypał Bonifacego zniewagami.

Niektórzy historycy dodają, że uniesienie swoje posunął do tego stopnia, iż uderzył Papieża rękawiczką w policzek.

Rzecz to jednak niepewna.

Tak niegodziwe jednak względem siebie zachowanie, wycisnęło łzy Bonifacemu.

W własnym domu był więźniem przez trzy dni.

Po trzech dniach mieszkańcy Anagni, pochwyciwszy za broń, po żwawej bitwie z żołnierzami, pozostawionymi na straży, wyswobodzili Papieża.

Papież przeniósł się do Rzymu, gdzie miał zamiar zwołać sobór, ale Opatrzność zrządziła inaczej.

Bonifacy, w czasie trzydniowego swego więzienia, nie przyjmował pokarmów, z obawy otrucia.

Ostatnie wypadki i głód ten trzydniowy wywołały gorączkę, która go zabrała ze świata w przeciągu miesiąca.

Um.

11 Paźdz.

1303 r.

Pochowany w kościele św. Piotra, przy przebudowaniu którego 1605 r. znaleziono ciało jego zupełnie nienaruszone.

Benedykt XI po nim nastąpił.

W 1300 r., na podstawie stoletniej tradycji, bullą z d.

22 Lutego ogłosił odpust całkowity dla krajowców, którzy przez 30, a dla cudzoziemców, którzy przez 15 dni pewne kościoły Rzymu odwiedzać będą.

Ztąd powstał jubileusz, którego powrót z początku na 50, potém na 25 lat naznaczono.

Wyłączeni z tego odpustu byli ci, którzy Saracenom broni dostarczali, Fryderyk sycylijski i jego stronnicy, Genueńczycy, ich sprzymierzeńcy i rodzina Colonna.

Nadzwyczajna była liczba pielgrzymów ze wszystkich krajów, a drobna tylko jałmużna w kościele św. Piotra dała summę 50,000 czerwonych złotych.

Dla tych, którzy w Rzymie lub na drodze zachorowali, ogłosił B. odpust ważnym, a dla tych, którzy nie mogli przybyć wcześniej, przedłużył czas odpustu do Wielkanocy 1301 r.

— Oprócz Liber sextus Decretalium, przytaczamy jeszcze następujące jego autorskie prace: De regulis juris; 2 Sermones de canonisatione Ludovici IX; De indulgentiis anni Jubilaei; modlitwy: Ave Virgo Gloriosa i Deus qui pro redemtione mundi etc.

W Bullarium M. znajduje się dziesięć konstytucji, a u Mansi dwa listy Bonifacego VIII.

Cf.

a.

Nogaret.

Przypisy