corpora: wikisources-pl

text:
W dwa dni później wyjechał Jacek z dziesięciu dukatami do Radomia, aby się ogarnąć przystojnie przed podróżą, a ksiądz Woynowski został na plebanii i rozmyślał, skądby wziąć więcej pieniędzy na cały moderunek żołnierski, na wozy, na konie, na poczet i na czeladź — co wszystko towarzysz musiał mieć, jeśli powagę kochał i jeśli nie chciał, aby jego samego miano za hetkę-pętelkę.

Zwłaszcza wypadało tak wystąpić Taczewskiemu, który nosił wielkie i sławne, lubo już nieco zapomniane w Rzeczypospolitej nazwisko.

Pewnego dnia zasiadł więc ksiądz Woynowski do stolika, namarszczył brwi, że aż biała czupryna zsunęła mu się na czoło, i rachował, ile na co będzie potrzeba.

„Animalia“, to jest pies Filuś, oswojona liszka i borsuk trzeci, przewracały kulki, bawiąc się u jego nóg, ale on na nie nie zważał, tak okrutnie był zajęty i zafrasowany, gdyż „kalkulacye“ wcale nie chciały dobrze wypadać i rwały się co chwila.

Nie stawało nietylko na rzeczy pomniejsze, ale i na główne.

Staruszek tarł czoło coraz mocniej, a w końcu zaczął sam z sobą głośno rozmawiać.

— Wziął dziesięć — dobrze.

Pewno nic mu nie ostanie.

Liczmy dalej: od piwowara Kondrata na borg pięć, od Słoninki trzy, to ośm.

Od Dudy talarów bitych pruskich sześć i koń podjezdek na borg.

Spłaci się jęczmieniem, jeśli urodzi.

Razem ośm czerwonych złotych i sześć talarów i dwadzieścia złotych moich.

Mało!

Choćbym mu oddał wałacha pod czeladnika, to będzie dopiero, licząc z podjezdkiem, koni dwa, a do wozu trzeba jeszcze dwa — i dla Jacka samych powodowych najmniej dwa.

Pauca!

a mniej nie można, bo, jeśli mu jeden padnie, musi mieć inne na odmianę.

A barwa dla czeladzi, a zapasy na wóz, a kotły, a opony, a puzdra!

Tfu!

z takiemi pieniędzmi chyba do dragonów iść.

Poczem zwrócił się do zwierząt, które znaczny czyniły hałas.

— Cicho tam, odmieńce, bo skóry z was żydom posprzedaję.

I znów zaczął ze sobą rozmawiać.

— Jacek ma słuszność, że Wyrąbki trzeba sprzedać.

Jeno, że to potem, gdy zapytają: skąd jesteś? — niema co rzec.

Skąd?

Z Wiatrowa.

Z jakiego Wiatrowa?

Z Wiatrowa w polu.

Zaraz każdy lekce sobie takiego waży.

Lepiejby zastawić, byle się zastawnik znalazł.

Pągowskiemu byłoby najporęczniej, ale Jacek by o tem słyszeć nie chciał i ja sam nie wszcząłbym z nim tej materyi...

Mój Boże!

Niesłusznie ludzie mówią: „ubogi, jak mysz kościelna!“ — Człeku czasem większa bieda.

Mysz kościelna na święty Szczepan[1] godnie żyje, a wosk ma o każdej porze.

Panie Jezu, któryś pomnożył chleb i ryby, pomnóż-że tych kilka czerwonych złotych i tych kilka talarów, bo Tobie, miłościwy Panie, nic nie ubędzie, a ostatniemu Taczewskiemu dopomożesz...

Tu przyszło mu do głowy, że pruskie talary, jako z luterskiego kraju pochodzące, „abominacyę“ tylko w niebie wzbudzić mogą, ale co do czerwonych złotych zawahał się, czyby ich na noc pod nóżki Chrystusowi nie podłożyć — nuż nazajutrz znajdzie się ich więcej?

Nie czuł się jednak godnym cudu i nawet kilkakrotnie uderzył się w piersi w skrusze za myśl zuchwałą.

Ale dłużej nie mógł o tem rozmyślać, gdyż ktoś zajechał przed plebanię.

Po chwili otwarły się drzwi i do izby wszedł wysoki, siwy mąż z czarnemi oczyma, patrzącemi mądrze i dobrotliwie.

Mąż ów skłonił się w progu i rzekł:

— Jestem Cypryanowicz z Jedlinki.

— Jakże, widziałem waszmość pana na odpuście w Przytyku, ale jeno zdaleka, bo zjazd był srogi — zawołał ksiądz, posuwając się żywo ku gościowi.

— Witam waszmości z radością w moich nizkich progach.

— I ja też z radością tu przybywam — odpowiedział Cypryanowicz.

— Wielki to i miły obowiązek pokłonić się tak znakomitemu rycerzowi i tak świętemu kapłanowi.

To rzekłszy ucałował staruszka w ramię i w rękę, choć ów bronił się mówiąc:

— At, co za świętość!

Może oto te bestiae mają więcej zasługi przed Bogiem niż ja.

Ale Cypryanowicz mówił z taką prostotą i szczerością, że odrazu tem ujął księdza Woynowskiego, poczęli więc wzajem mówić sobie słowa przychylne i z serca płynące.

— Poznałem i syna waszmości — rzekł staruszek — zacny to kawaler i górnych manier.

Owi Bukojemscy przy nim ledwo jak jego dworzanie.

To powiadam waćpanu, że Jacek Taczewski tak go od razu pokochał, że nic, tylko go wciąż wychwala.

— I mój Stach również.

Często to bywa, że się ludzie biją, a potem kochają.

Nikt z nas nietylko żadnej urazy do pana Taczewskiego nie żywi, ale wszyscy chcielibyśmy rzetelną amicycyę z nim zawrzeć.

Byłem też u niego w Wyrąbkach i stamtąd jadę.

Myślałem, że go tu znajdę, i chciałem zaprosić do Jedlinki was, księże dobrodzieju mój — i jego.

— Jacek jest w Radomiu, ale jeszcze tu wróci i pewnie chętnie służyć będzie...

Ale patrz-że waszmość pan, jako to się tam z nim obeszli w Bełczączce.

— Sami się w tem spostrzegli — odrzekł pan Cypryanowicz — i już tego żałują: nie pan Pągowski, ale niewiasty.

— Pan Pągowski to człek zawzięty, jak mało kto, i ciężki kiedyś zda z tego rachunek przed Bogiem, a co do niewiast — Bóg z niemi...

Co tu ukrywać, że całego tego pojedynku przyczyna, to jedna z nich.

— Ja się tego też domyślałem, zanim mi syn potwierdził.

Ale to niewinna przyczyna.

— Wszystkie one niewinne...

A czy waszmość wiesz, co eklezyasta mówi o niewiastach?

Pan Cypryanowicz nie wiedział, więc ksiądz Woynowski zdjął z półki Wulgatę i odczytał ustęp z eklezyasty, poczym rzekł:

— A co?

— Bywają i takie — odpowiedział pan Cypryanowicz.

— Jacek też nie z innej przyczyny rusza w świat.

Ale tego wcalem mu nie odradzał.

Owszem!

Przypisy

↑ Na św. Szczepan lud rzucał wszelakiem ziarnem na księdza przy ołtarzu, na pamiątkę ukamienowania tegoż świętego.