corpora: wikisources-pl

text: Dezertaty, dezerty, dobra ziemskie, opuszczone przez właścicieli.


corpora: openbooks

text:
Anton Czechow

Malcy

tłum.

A. W.

— Włodek przyjechał! — krzyknął ktoś na dworze.

— Włodzio przyjechał! — pisnęła Natalia, wbiegając do jadalni.

— Ach, mój Boże!

Cała rodzina Korolewych, która z godziny na godzinę wyczekiwała swego Włodzia, rzuciła się do okien.

Przed gankiem stały szerokie sanie, trójka białych koni buchała kłębami pary.

Sanie były puste, gdyż Włodzio stał już w sieni i czerwonymi od mrozu palcami rozwiązywał baszłyk.

Jego gimnazjalne palto, czapka, kalosze i włosy na skroniach pokryte były szronem, a cała postać od stóp do głów wydawała taki smaczny, mroźny zapach, że patrząc nań, chciało się przemarznąć i zawołać: — „Brrr!”— Matka i ciotka rzuciły się na niego i poczęły go ściskać i całować.

Natalia upadła mu do nóg i ściągała z nich walenki, siostry jęły świergotać, drzwi skrzypiały, a ojciec Włodka wpadł do przedpokoju tylko w kamizelce i z nożycami w ręku i krzyknął wystraszonym głosem:

— A myśmy cię jeszcze wczoraj oczekiwali!

Czyś dobrze dojechał?

Szczęśliwie?

Ach, mój Boże, dajcież mu się z ojcem przywitać!

Czyż nie jestem ojcem?

— Hau!

hau! — ryczał basem „Milord”, ogromne, tłuste psisko, uderzając ogonem o ściany i meble.

Wszystko zlało się w jeden radosny gwar, który trwał dwie minuty.

Kiedy pierwszy wybuch radości przeszedł, Korolewowie spostrzegli, że prócz Włodka, znajduje się w przedpokoju jeszcze jeden mały człowiek, otulony w chusty, szale i baszłyki i pokryty szronem; stał on nieruchomo w kącie w cieniu dużego lisiego futra.

— A to kto jest, Włodziu? — spytała szeptem matka.

— Ach! — spostrzegł się Włodzio.

— To jest… mam zaszczyt przedstawić, mój kolega Czeczewicyn, uczeń drugiej klasy…

Przywiozłem go ze sobą, jako gościa.

— Bardzo nam przyjemnie, prosimy serdecznie! — wyrzekł radośnie ojciec.

— Przepraszam, że jestem po domowemu, bez surduta…

Pozwól pan!

Niech Natalia pomoże panu się rozebrać.

Ach, mój Boże, zabierzcie stąd tego psa!

Kara Boska!

Wkrótce potem Włodzio i jego przyjaciel, oszołomieni hałaśliwym przyjęciem i jeszcze różowi od zimna, siedzieli przy stole i pili herbatę.

Zimowe słonko, przenikając przez śnieg, co się układał w desenie na szybach, drgało na samowarze i kąpało swe czyste promienie w mosiężnej miseczce do płukania szklanek.

W pokoju było ciepło i chłopcy czuli, jak w ich przemarzniętych ciałach zmagało się wzajemne ciepło i zimno, nie chcąc sobie wzajem ustępować.

— Oto i Boże Narodzenie za pasem — mówił ojciec, skręcając papierosa z ciemno-rudego tytoniu.

— A tak niedawno było lato i matka płakała, żegnając się z tobą…

Czas szybko leci.

Ani się obejrzysz, jak starość przyjdzie.

Panie Czybisow, niech pan je, proszę się nie krępować.

U nas bez ceremonii.

Trzy siostry Włodzia — Katia, Sonia i Masza — najstarsza z nich miała lat jedenaście — siedziały przy stole i nie spuszczały oczu z nowego znajomego.

Czeczewicyn był tego samego wieku i wzrostu, co i Włodek, lecz nie taki pucołowaty i biały, ale chudy, śniady i piegowaty.

Włosy miał szczeciniaste, oczy — jak szparki, wargi — grube i w ogóle był bardzo brzydki i gdyby nie mundur gimnazjalny, można by, sądząc z powierzchowności, wziąć go za syna kucharki.

Był ponury, milczał cały czas i ani razu się nie uśmiechnął.

Dziewczynki, patrząc na niego, od razu zmiarkowały, że musi to być bardzo mądry i uczony człowiek.

Przez cały czas myślał o czymś i tak był tym zajęty, że gdy go o coś zapytywano, wzdrygał się, potrząsał głową i prosił, by powtórzono pytania.

Dziewczynki spostrzegły, że i Włodek, zwykle wesoły i rozmowny, tym razem mało mówił, wcale się nie uśmiechał i nawet zdawał się niezadowolony, że przyjechał do domu.

Podczas herbaty zwrócił się do sióstr tylko jeden raz i to z jakimiś dziwnymi słowami.

Wskazał palcem na samowar i powiedział:

— A w Kalifornii, zamiast herbaty, piją dżin.

Był również zajęty jakimiś myślami i, sądząc ze spojrzeń, jakie od czasu do czasu zamieniał z przyjacielem, myśli ich były wspólne.

Po herbacie wszyscy udali się do dziecinnego pokoju.

Ojciec z dziewczynkami usiedli przy stole i zajęli się robotą, przerwaną przez przyjazd chłopców.

Robili ozdoby i łańcuchy z kolorowego papieru na choinkę.

Było to pociągające i hałaśliwe zajęcie.

Każdy nowy wykonany drobiazg dziewczynki witały okrzykami zachwytu, nawet przerażenia, jak gdyby ta rzecz spadła z nieba; ojczulek również się zachwycał i od czasu do czasu ciskał nożyce o podłogę, gniewając się, że są tępe.

Mamusia wpadała do dziecinnego pokoju, zakłopotana, i zapytywała:

— Kto wziął moje nożyczki?

To znów ty je wziąłeś, Iwanie Mikołajewiczu.

— Boże drogi, nawet nożyczek nie dadzą! — odpowiadał płaczliwym głosem Iwan Mikołajewicz — i odchyliwszy się na oparcie krzesła, przybierał pozę człowieka skrzywdzonego, ale po chwili zachwycał się znowu.

Podczas swych poprzednich przyjazdów Włodek również brał udział w przygotowaniach do choinki lub też wybiegał na dwór popatrzeć, jak furman z pastuchem usypują śnieżną górę, lecz teraz ani on, ani Czeczewicyn nie zwracali żadnej uwagi na różnokolorowy papier i nie byli ani razu w stajni, lecz usiedli przy oknie i zaczęli ze sobą coś szeptać, potem otworzyli atlas i oglądali jakąś mapę.

— Z początku do Permu… — mówił cicho Czeczewicyn — stamtąd do Tiumeni… potem Tomsk… potem… potem… do Kamczatki.

Stamtąd Samojedzi przewiozą nas łódkami przez cieśninę Behringa…

Oto i Ameryka…

Tutaj jest dużo zwierzyny.

— A Kalifornia? — spytał Włodek.

— Kalifornia jest niżej…

Trzeba się tylko do Ameryki dostać, to Kalifornia już blisko.

Pożywienie zdobywać sobie można polowaniami i grabieżą.

Czeczewicyn stronił cały dzień od dziewczynek i spoglądał na nie spode łba.

Po podwieczorku przypadkowo pozostał sam z niemi przez parę minut.

Nie wypadało milczeć.

Chrząknął więc poważnie, potarł prawą dłonią lewą rękę, spojrzał ponuro na Katię i spytał:

— Czy panienka czytała Mayne-Reida?

— Nie, nie czytałam…

Czy pan się ślizga?

Pochłonięty swymi myślami Czeczewicyn nic nie odpowiedział na to pytanie, lecz wydął policzki i westchnął, jakby mu było bardzo gorąco.

Jeszcze raz podniósł wzrok na Katię.

— Kiedy stado bizonów pędzi przez pampasy, ziemia drży, a wówczas mustangi wierzgają i rżą z przerażenia.

Uśmiechnął się smutnie, po czym dodał:

— Również Indianie napadają na pociągi.

Ale najgorsze — to moskity i termity.

— A to co takiego?

— To coś w rodzaju mrówek, tylko skrzydlatych.

Bardzo mocno kąsają.

Czy pani wie, kto ja jestem?

— Pan Czeczewicyn.

— Nie!

Jestem Montigomo Szpon Jastrzębi, wódz niezwyciężonych.

Zupełnie niezrozumiałe słowa Czeczewicyna, jego ciągłe ciche rozmowy z Włodkiem i ta okoliczność, że Włodzio wcale się nie bawi z siostrami, lecz wciąż o czymś rozmyśla — wszystko to wydawało się dziwne i zagadkowe.

Toteż obie starsze dziewczynki, Katia i Sonia, zaczęły pilnie śledzić chłopców.

Wieczorem, gdy obydwaj kładli się spać, dziewczynki podkradły się pode drzwi i podsłuchały ich rozmowy.

Och!

Czego się dowiedziały!

Chłopcy chcieli uciec gdzieś do Ameryki poszukiwać złota; mieli już wszystko gotowe: pistolet, dwa noże, suchary, szkło powiększające, by rozniecać nim ogień, kompas i cztery ruble.

Dowiedziały się, że będą musieli przejść pieszo kilka tysięcy wiorst, walczyć po drodze z tygrysami i z dzikimi, potem zdobywać złoto i kość słoniową, zabijać wrogów, brać udział w wyprawach korsarskich, pić dżin i w końcu pojąć za żonę jakąś piękność i uprawiać plantacje.

Włodek i Czeczewicyn mówili z uniesieniem i przerywali sobie wzajemnie.

Przy tym siebie nazywał Czeczewicyn: „Montigomo, Jastrzębi Szpon”, a Włodzia — „mój bladolicy brat”.

— Tylko nie mów nic mamie — powiedziała Katia Soni, idąc spać.

— Włodek przywiezie nam z Ameryki złota i słoniowej kości, a jak powiesz mamie, to go nie puszczą.

W przeddzień wigilii Czeczewicyn cały dzień studiował mapę Azji i coś zapisywał.

Włodek, smętny, jakby go coś ukąsiło, ponuro chodził po pokojach i nic nie jadł.

Raz nawet zatrzymał się przed ikoną, przeżegnał się i powiedział:

— Boże, wybacz mnie grzesznemu!

Boże, zachowaj moją biedną, nieszczęśliwą mamę!

Przed wieczorem rozpłakał się.

Idąc spać, długo ściskał ojca, matkę i siostry, Katia i Sonia wiedziały, co to ma znaczyć, ale najmłodsza, Masza, nic nie rozumiała.

Wczesnym rankiem w dzień wigilijny Katia i Sonia wstały cicho i poszły zobaczyć, jak chłopcy będą uciekali do Ameryki.

Podkradły się pode drzwi.

— Więc nie pojedziesz? — z gniewem pytał Czeczewicyn.

— Mów, nie pojedziesz?

— Boże — cicho szlochał Włodek.

— Jakże pojadę?

Żal mi mamy.

— Bladolicy bracie mój, proszę cię, jedźmy!

Zapewniałeś mnie przecież, że pojedziesz, sam mnie namówiłeś, a jak przyszło do jazdy — toś stchórzył.

— Ja… ja nie stchórzyłem, ale mnie… żal mamy.

— Powiedz, pojedziesz, czy nie?

— Pojadę, tylko… zaczekaj.

Chce mi się pobyć w domu.

— W takim razie, jadę sam! — zdecydował Czeczewicyn.

— I bez ciebie się obejdę.

A jeszcze chciałeś walczyć, polować na tygrysy.

Jeżeli tak, to daj mi moje kapiszony!

Włodek zapłakał tak gorzko, że siostry nie wytrzymały i również cicho zapłakały.

Nastąpiło milczenie.

— Więc nie pojedziesz? — jeszcze raz spytał Czeczewicyn.

— Po… pojadę.

— To ubieraj się.

I Czeczewicyn, żeby zachęcić Włodka, wychwalał Amerykę, ryczał, jak tygrys, naśladował parostatek, klął, obiecywał oddać Włodkowi całą kość słoniową i wszystkie skóry lwie i tygrysie.

I ten chudy, śmiały chłopak o szczeciniastych włosach i piegowatej twarzy wydał się dziewczynkom czymś osobliwym i niezwykłym.

To był bohater, stanowczy, nieustraszony człowiek, a ryczał tak, że stojąc za drzwiami, można było rzeczywiście pomyśleć, że to tygrys albo lew.

Kiedy dziewczynki wróciły do swego pokoju i zaczęły się ubierać, Katia z oczami pełnymi łez powiedziała:

— Ach, jak ja się boję!

Aż do drugiej godziny, to jest do obiadu, wszystko było spokojnie, ale podczas obiadu spostrzeżono nagle, że chłopców nie ma w domu.

Posłano do czeladnej, do stajni, do oficyny rządcy — nigdzie ich nie było.

Posłano na wieś, lecz i tam ich nie znaleziono.

Herbatę też pito bez chłopców, a kiedy siadano do kolacji, mamusia niepokoiła się bardzo i nawet płakała.

W nocy znów urządzono wyprawę na wieś, szukano nad rzeką z latarniami.

Boże drogi, jakie się zrobiło zamieszanie!

Na drugi dzień przyjechał strażnik, pisano w jadalni jakiś papier.

Mama płakała.

Lecz oto przed gankiem zatrzymały się sanie, a z trójki białych koni buchała para.

— Włodeczek przyjechał! — zaczęła piszczeć Natalia, wpadając do stołowego.

„Milord” zaszczekał basem — hau!

hau!

— Okazało się, że chłopców zatrzymano w mieście przy kramach miejskich (chodzili tam i rozpytywali, gdzie można dostać prochu).

Włodek, gdy tylko wszedł do przedpokoju, zaszlochał i rzucił się na szyję matce.

Dziewczynki z dreszczem przerażenia myślały o tym, co teraz będzie; słyszały, jak ojciec zaprowadził Włodzia i Czeczewicyna do swego gabinetu i długo rozmawiał z nimi; mamusia też mówiła i płakała.

— Czy to tak wolno? — upominał ojciec.

— Dowiedzą się, nie daj Boże, w gimnazjum i wyrzucą was.

Wstyd, panie Czeczewicyn!

Nieładnie!

To pan wymyślił, spodziewam się też, że rodzice ukarzą pana.

Czy tak się robi?

Gdzieście nocowali?

— Na dworcu! — z dumą odpowiedział Czeczewicyn.

Włodek potem leżał w łóżku i przykładano mu do głowy ręcznik, zmoczony w occie.

Posłano gdzieś telegram, a następnego dnia przyjechała matka Czeczewicyna i zabrała swego syna.

Kiedy odjeżdżał, miał twarz surową, wyniosłą i żegnając się z dziewczynkami, nie rzekł ani słowa; wziął tylko zeszyt od Kati i napisał na pamiątkę:

„Montigomo Szpon Jastrzębi”.

-----


text:
Edgar Allan Poe

Diabeł na wieży

tłum.

Bolesław Leśmian

Która godzina?

Stara zapytanka

Każdy z nas wie mniej więcej o tym, że najpowabniejszym zakątkiem świata jest — lub *bywał* niestety — gród holenderski Vondervotteimittiss.

Atoli ze względu, iż kęs przestrzeni, dzielący ów gród od wszystkich szerokich traktów, przyprawia go w położenie — rzec można — wyjątkowe, tedy zapewne garść jeno szczupła moich czytelników gród ów nawiedzić zdołała.

Sądzę, iż wniknięcie w niektóre szczegóły onego przedmiotu nie będzie od rzeczy gwoli wynagrodzenia tych, którzy nie byli mocni wspomnianych odwiedzin popełnić.

Jest to — doprawdy — tym niezbędniejsze, że, jeśli zamierzam dać rysopis dotkliwych przypadków, które ostatnimi właśnie czasy zwaliły się na terytorium rzeczonego grodu, czynię to w nadziei zwerbowania dla jego mieszkańców sympatii powszechnej.

Nikt z tych, którzy mię znają, nie zwątpi, że do wypełnienia powziętego na się obowiązku przyłożę wszelkich, na jakie mię stać, uzdolnień, oraz tej bezstronności nieugiętej, tego sumiennego sprawdzenia faktów — tych wreszcie żmudnych a porównawczych zestawień autorytetów, które wymienić zawsze przystoi każdemu, ktokolwiek ubiega się o miano dziejopisa.

Pomoc łączna numizmatów, rękopisów i napisów upoważnia mię do twierdzenia stanowczego, że gród Vondervotteimittiss od czasu swego powstania zachował bez zmiany ten sam tryb istnienia, który jeszcze po dziś dzień oglądać można.

Wszakże — co się tyczy roku owego powstania — przykro mi, iż mogę jeno rozważać go z *nieskończenie małym błędem*, błędem, do którego niekiedy uciekają się z musu matematycy dla nowych formuł algebraicznych.

Rok ów, że pozwolę tu sobie użyć tego wyrażenia — ze względu na swą wybitną zamierzchłość — nie może się zawrzeć w liczbie mniejszej niż jakakolwiek, byle pochwyceniu dostępna.

W sprawie etymologii nazwy Vondervotteimittisu przyznaję się, nie bez bólu, do luki.

Wśród natłoku zdań, dotyczących tej drażliwej okoliczności, część nader uczonych zasię, część wreszcie do za dość sprzecznych, żadne atoli, według moich postrzeżeń, nie może ujść za — wystarczające.

Chyba pomysłowi Grogswigga, zbiegającemu się z pomysłem Kroutaplenttena, należy oddać pierwszeństwo *z zastrzeżeniem*.

Pomysł ów tak się oto przedstawia: Vondervotteimittiss — Vonder lege Donder — Votteimittis, quasi und Bleitzitz — Bleitzitz, obsoletum pro Blitzen.

Mówiąc rzetelnie, etymologię ową w dość znacznym stopniu potwierdzają te i owe poszlaki fluidu elektrycznego, dotąd jeszcze widzialne na wierzchole wieżycy ratuszowej.

W każdym razie ani mi w głowie narażenie własnej osoby na śmieszność w sprawie do tyla poważnej, toteż upraszam ciekawego szczegółów czytelnika o udanie się do Oratiunculae de Rebus Praeter-Veteris Dundergutza.

Patrz zarówno Bluderbuzzarda De derivationibus, od stronicy 27 do stronicy 5010, in folio, wydanie gotyckie, litery czerwone i czarne, z przenośnikami i bez numeracji alfabetowej — porównaj też we wspomnianym dziele własnoręczne uwagi na marginesach Stuffundpuffa z podkomentarzami Gruntundguzzella.

Pomimo mgły, spowijającej rok powstania Vondervotteimittissu oraz etymologię jego nazwy, nie można powątpiewać, iż — jakom już nadmienił powyżej — bywał on zawsze taki, jakim go obecnie oglądamy.

Najstarszy grodu obywatel nie pamięta najmniejszej odmiany w wiadomej powłoce tej lub innej połaci swej ojczyzny i — zaiste — sam nawet dopust myśli o możliwości istnienia podobnych zakusów uważano by owdzie za policzek.

Gród się znajdował w dolinie wzorowo okrągłej, której obwód wynosił mniej więcej ćwierć mili, a którą szczelnie otaczały wzgórza nadobne, mieszkańcy jednak nigdy nie zdobyli się na odwagę dotarcia do ich wierzchołków.

Swe zachowanie się popierają doskonałym skądinąd uzasadnieniem, a mianowicie niewiarą w istnienie czegokolwiek po tamtej stronie.

Wokół obrębu doliny (która jest zgoła jednostajna i na całej przestrzeni zasnuta brukiem płaskich dachówek) dłuży się nieprzerwanym szeregiem sześćdziesiąt tycich domów.

Te zadem wspierają się na wzgórzach i wszystkie, ma się rozumieć, poglądają ku ośrodkowi doliny, który to ośrodek przypada nieomylnie na odległość sześćdziesięciu jardów od przodkowych drzwi każdej siedziby.

Każdą siedzibę poprzedza tyci ogród z przydatkiem alei okolnej, zegara słonecznego i dwudziestu czterech głów kapusty.

Budowle zasię są tak wzorowo tożsame, iż jednej od drugiej odróżnić nie można.

Z powodu nadmiernej zamierzchłości architektura posiada styl z lekka zdziwaczały, lecz właśnie z tego powodu zyskuje na tym znamienniejszej malowniczości.

Rzeczone domostwa zbudowano z tycich cegieł, mocno w ogniu hartowanych, czerwonych z czarnymi okrajcami tak, iż mury upodobniły się do wielce przestronnej szachownicy.

Poddasza wysunęły się na czoło domów, a gzymsy u wybrzeży dachów i nade drzwiami frontowymi przerosły swym rozmiarem resztę budowli.

Wąskim i wklęsłym oknom przydano tycie szybki w krzepkich ramach.

Dach jest pokryty mnóstwem krokwi z rurkowanymi nadwyżkami.

Kadłub domów odznacza się posępnym wszędy zabarwieniem, wielkim nakładem pracy, lecz małą rozmaitością rysunku, ponieważ od czasów niepamiętnych mistrze rzeźbienia w drzewie miasta Vondervotteimittisu potrafili jeno dwom podołać wycioskom, a mianowicie — zegarowemu tudzież kapuścianemu.

Urabiali je za to na podziw i na schwał doskonale i swą rozrzutną twórczość stosowali wszędzie, gdziekolwiek dłuto wścibić mogli.

Domostwa tak zewnętrznie, jak wewnętrznie, są wzajem sobie podobne i umeblowane wzorowo na jednym pierwotypie.

Podłoga wykładana kwadratowymi płytami, krzesła i stoły z czarnego drzewa posiadają nogi pokrętne, smukłe i zwężające się ku dołowi.

Szerokie tudzież wysokie kominki nie tylko obarczono rzeźbionym ornamentem zegara i kapusty na przedzie gzymsów, lecz na domiar przydano im do dźwigania na środku policy prawdziwy zegar, czarownie wydzwaniający swe tik-tak, oraz dwie donice, z których każda zawiera jedną głowę kapusty, tkwiącą u brzegu jak czatownik lub dozorca.

Pomiędzy każdą głową kapusty a zegarem znajduje się ponadto mały dziwolążek z porcelany chińskiej z obrzmiałym kałdunem i z dostatnią w pośrodku dziurą, odsłaniającą tarczę zegara.

Wnętrza kominków są pakowne i głębokie — z drapieżnie i pokrętnie plecionymi wilkami.

Trwa tam niezmiennie pokaźny ogień, zaś ponad nim — przesadnie wielki, kapustą i wieprzowiną upchany gar, nad którym czuwa nieustannie wytrawna gosposia.

Jest to otyła, wiekowa i tycia jejmość o błękitnych ślepiach i czerwonych policzkach, w czepcu niepomiernym, podobnym do głowy cukru, a wdzięczącym się purpurowymi i żółtymi wstęgami.

Suknie ma z pomarańczowego samodziału, wielce obfitą od tyłu i wielce krótką w innych kierunkach, gdyż nie dosięga do połowy łydki.

Łydki, jako też i kostki, są nieco za tęgie, lecz obleczone w piękną parę zielonych pończoch.

Jej czerwonoskóre trzewiki wiąże kokarda z żółtych wstążek, rozpowiniętych i pogmatwanych w kształt kapusty.

W lewym ręku jejmość dzierży ciężki a tyci zegar holenderski, zaś w prawej miętosi olbrzymią warząchew, przeznaczoną dla kapusty i wieprzowiny.

U jej boku trwa tłusty kot łaciaty, dźwigający na ogonie klejnotowy zegarek-samograj z pozłacanej miedzi, który mu *chłopcy* do owego miejsca uwiązali do zabawy.

Co do samych chłopców — są właśnie wszyscy trzej w ogrodzie i czuwają nad maciorą; każdy ma dwie stopy wysokości.

Noszą kapelusze trójgraniaste, kamizele purpurowe, do ud niemal podupadłe, portki ze skóry danielowej, pończochy czerwone o wyglądzie sukiennym, ciężkie buty z ogromnymi, srebrnymi sprzączkami i wydłużone kubraki z przestronnymi guzami z perłowej macicy.

Każdy ponadto trzyma fajkę w gębie i tyci brzuchaty zegarek w prawej ręce.

Kłąb dymu — rzut oka na zegarek, rzut oka na zegarek — kłąb dymu — tak spędzają czas.

Maciora — tłuściocha i próżniaczka — poświęca się już do zbierania pokłosia z liści niczyich, które głowom kapusty odpadły, już to wierzgliwym dąsom na złocony zegarek, zarówno przytwierdzony przez tychże łobuzów do ogona jejmości, a to w celu podniesienia jej wyglądu do wyżyn owego piękna, których już kot dostąpił.

Jakbyś wymierzył — na wprost wejścia, w fotelu z wysokim oparciem, z pogłębieniem skórzanym i z nogami pokrętnymi a smukłymi jak nogi wspomnianych stołów ugruntował się stary właściciel samego domostwa.

Jest to wiekowy, tyci jegomość, nadzwyczaj odęty, posiadacz sporych, okrągłych ślepi i przestronnego a podwójnego podbródka.

Zachowanie się jego podobne jest do zachowania się młodych chłopców — do słów tych chyba nie mam potrzeby nic dodawać.

Cała różnica polega na tym, że ma faję sporszą nieco od nich i może z niej dobywać większych zasobów dymu.

Tak samo zresztą jak oni posiada zegarek, lecz nosi go w kieszeni.

Po prawdzie mówiąc, miał coś nieco pilniejszego do roboty niż zaglądanie do zegarka — zaś co to było — pragnę właśnie wyjaśnić.

Siedzi oto, założywszy prawą nogę na lewe kolano, z wyrazem powagi w twarzy i nieustannie jedno co najmniej ze swych ślepi trzyma w stanowczym utkwieniu na pewnym niezmiernie uwagi godnym przedmiocie, który się znajduje w pośrodku równiny.

Przedmiot ma swój pobyt na dzwonnicy ratuszowej.

Wszyscy członkowie rady są to ludzie mali, wielce okrągli, wielce otłuszczeni, wielce inteligentni, z oczyma pokaźnymi na kształt salaterek i z przestronnymi a podwójnymi podbródkami, mają zaś szaty o wiele dłuższe i sprzączki u trzewików o wiele sutsze aniżeli zwykli obywatele Vondervotteimittssu.

Od czasu, gdym w owym ogrodzie zamieszkał, odbyli kilka posiedzeń nadzwyczajnych i uchwalili te trzy doniosłe wnioski:

I. Zbrodnią jest odmiana starego błogostanu.

II.

Poza granicami Vondervotteimittissu nie ma nic godnego przyswojenia.

III.

Poprzysięgamy wierność dozgonną naszym zegarom i naszym kapustom.

Ponad izbą posiedzeń tkwi dzwonnica, zaś na owej dzwonnicy czy też na wieży tkwi i tkwiła od czasów niepamiętnych chluba i cud waszego miasta — olbrzymi zegar miejski Vondervotteimittissu.

Ten ci jest przedmiot, ku któremu zwrócone są oczy starych jegomościów, utwierdzonych w fotelach ze skórzanym siedzeniem.

Wielki zegar ma tarcz siedem — po jednej na każdej z siedmiu ścian dzwonnicy, tak iż ze wszystkich dzielnic można go oglądać do syta.

Obszerne i białe są tarcze, ciężkie i czarne — wskazówki.

Wieży onej przydany jest człek, którego jedyną czynnością jest dbałość o wieżę, wszakże ta czynność należy do najdoskonalszych synekur, ile że zegar Vondervotteimittissu, jak pamięć ludzka sięga, nigdy nie wzywał pomocy.

Aż po dni bieżące — samo przypuszczenie podobnego przypadku uważano by za herezję.

Od epok najbardziej zamierzchłych, wzmiankowanych w archiwach, wielki dzwon sprawnie wydzwaniał godziny.

I rzeczywiście — udzielała się ta sprawność zarówno i innym zegarom, i zegarkom grodu.

Nigdy w żadnym zakątku świata czas nie był tak dokładnie i z takim taktem odmierzany.

Gdy wielki dzwon rozważał, iż nastała chwila, aby orzec: *południe* — wszyscy posłuszni poddani, jednocześnie rozwarłszy swe gardziele, wtórzyli mu zgodnym echem.

Słowem, dostojni mieszczanie tracili głowę z miłości dla swej kapusty, lecz przedmiotem ich dumy były — zegary.

Ktokolwiek pozyskał synekurę — bywa też pozyskiwany dla mniej lub więcej znamiennych zaszczytów.

Ponieważ jegomość z wieży Vondervotteimittissu posiada najdoskonalszą synekurę, tedy najdoskonalej jest czczony przez wszystkich śmiertelnych.

Jest on naczelnym burgu dygnitarzem i nawet wieprze we własnej osobie przyglądają mu się z uczuciem pokłonnym.

Tren jego szaty jest *o wiele* dłuższy, jego fajka, sprzączki u jego trzewików, jego oczy oraz brzuch przewyższają *o wiele* rozmiary pomienionych przedmiotów jakiegokolwiek innego starego jegomościa z miasta — co się zaś tyczy podbródka — ten przestał być tylko podwójnym — jest ci — potrójny.

Podaję opis Vondervotteimittissu w stanie szczęśliwości.

Niestety!

Co za szkoda nieodżałowana, że obraz tak czarowny dnia pewnego został skazany na doznanie zmiany okrutnej.

Od dawien dawna rozpowszechnione wśród najmędrszych obywateli przysłowie brzmi: *nic poza kresem wzgórz dobrego nie ma już* i — zaiste — trzeba przyznać, że w słowach tych tkwi coś proroczego.

Pozawczoraj, gdy pięciu minut właśnie brakowało do południa na samej łysinie górskiego wierzchołka, od strony wschodu zjawił się przedmiot dziwacznego pozoru.

Nie dziw, że taki wypadek powszechną ściągnął uwagę i każdy leciwy a tyci jegomość, siedząc w fotelu ze skórzanym obiciem i słupiejąc od przerażenia, jedno z dwojga oczu skierował ku zjawisku, drugiemu zaś z tychże dwojga dochował nieustannego tkwienia na zegarze dzwonnicy.

Było trzy minuty do dwunastej, gdy postrzeżono iż osobliwy a wspomniany przedmiot był zgoła tycim młodzieńcem, cudacznie upostaciowanym.

Schodził ze wzgórza z tak błyskawiczną szybkością, że wkrótce każdy obywatel mógł się w nim łacno rozejrzeć.

Nigdy Vondervotteimittiss nie miał sposobności oglądania tak wytwornej i tak leciuteńkiej osoby.

Miał ci liczko czarne jak tabaka, nos długi i zakrzywiony, ślepie jak ziarnka grochu, gębę olbrzymią i olśniewający szereg zębów, które się zdawał ukazywać zazdrośnie w śmiechu od ucha do ucha.

Dorzucając do tego baki i wąsy, wyczerpiemy, zda się, wszystko, co postać ona godnego miała uwagi.

Głowę miał obnażoną, a czuprynę zaplecioną w loki.

Na ubiór jego składały się: czarna, obcisła, w jaskółczy ogon ku dołowi rozwinięta szata, zaopatrzona w długi, z jednej kieszeni zwisający róg białej chustki do nosa, pludry z czarnego kaźmirku, czarne pończochy i zwiewne trzewiki, podobne do półbutów, z olbrzymimi kokardami z czarnych, satynowych wstążek zamiast sznurowadeł.

Pod jedną pachą dźwigał obszerny szapoklak, zaś pod drugą — pięciokrotnie niemal większą od siebie skrzypkę.

W lewej jego dłoni tkwiła złota tabakierka, z której czerpał nieustannie niuchy z nieporównaną godnością, podczas gdy schodził ze wzgórza za pomocą koźlich skoków i zakreślał nogami wszelkie rodzaje fantastycznych zygzaków.

Boże Miłosierny!

Takiego tylko widoku nie dostało oczom sławetnych mieszczan Vondervotteimittissu!

Bądźmy dokładni: pomimo śmiechu — miał nicpoń zuchwałe i złowieszcze rysy w swej twarzy i podczas gdy prosto do miasta zdążał galopkiem, sama już stożkowatość jego obuwia wystarczała dla obudzenia tysiąca podejrzeń.

I niejeden obywatel, który nań onego dnia poglądał, dałby to lub owo za jedno zerknięcie w głąb chustki z białego batystu, która tak nieznośnie zwisała z kieszeni jego szaty o jaskółczym trenie.

Lecz przede wszystkim słuszne wywołała oburzenie ta okoliczność, że ów nikczemny chłystek, wzorzyście wywodząc nogami już to fandanga, już to piruety — nie zachowywał w tańcu żadnych *prawideł* i nie miał najmniejszego pojęcia o tym, co znaczy — jak to mówią — maszerować wedle taktu.

Tymczasem nie zdążyła jeszcze poczciwa ludność grodzka rozewrzeć oczu na oścież, gdy nagle punkt o pół minuty do dwunastej — ów urwipołeć — czy dacie wiarę mym słowom? — rzucił się rozpędnie w sam środek sławetnego zgromadzenia, czyniąc tu jedno chasse, ówdzie — jedno balance — po czym, wykonawszy jeden piruet i jeden zwrot zefirowy, gołębim lotem pofrunął ku wieżycy Ratusza, kędy gwardian zegarowy z fajką w gębie osłupiał w poczuciu własnej godności i własnego przerażenia.

Atoli tyci nicpoń w te pędy zdzielił go w nos pięścią, potrząsnął owym nosem, pociągnął za ów nos, przerzucił na bakier głowie gwardiana olbrzymi szapoklak, wtłoczył mu go aż po oczy i aż po gębę — potem wzniesioną ku górze ogromniastą skrzypką jął go tłuc tak długotrwale i tak jędrnie, że — zważywszy na odętość gwardiana i na wielkość oraz próżnię skrzypki — można było przysiąc, iż cały regiment tęgich bębnów grał pobudkę diabelską na dzwonnej wieży Vondervotteimittissu.

Nie wiadomo, do jakich rozpaczliwych czynów zemsty mogłaby doprowadzić mieszkańców owa napaść godna oburzenia, gdyby nie tak wielce poważna okoliczność, iż do południa brakowało jeno pół sekundy.

Dzwon za chwilę miał wydzwonić godzinę zaś było to sprawą bezwzględnej i wyższej konieczności, aby każdy miał na oku swój zegarek.

A tymczasem stało się oczywistością, że właśnie w tej chwili zuchwalec, zapodziany w dzwonnicy, ma coś przeciwko dzwonowi i wtrąca się nie do swoich rzeczy.

Lecz, ponieważ dzwon zaczął dzwonić, nikt nie miał czasu na śledzenie ruchów zdrajcy, gdyż każdy natężał uszu gwoli rachowania uderzeń.

— Raz! — zawołał dzwon.

— Rass — odpowiedział z głębi każdego, obitego skórą fotela każdy wiekowy jegomość z Vondervotteimittissu.

— *Rass* — pochwycił zegarek onego jegomości.

— *Rass* — powtórzył zegarek jego *malszonki*.

— *Rass* — odrzekły zegarki chłopców i tycich pozłacanych klejnotów, przytwierdzonych do ogona kota i maciory.

— Dwa — ciągnął dalej wielki dzwon.

— *Tfa* — powtórzyły wszystkie mechaniczne odgłosy.

— Trzy — cztery — pięć — sześć — siedem — osiem — dziewięć — dziesięć — gadał dzwon.

— *Tszy* — *szteri* — *piens* — *szes* — *szedejm* — *oszim* — *zewens* — *zesens* — odpowiedziały echa.

— Jedenaście! — rzekł olbrzymiec.

— *Jeidenazce* — potwierdziła lilipucia gromada zegarków kieszonkowych.

— Dwanaście! — rzekł dzwon.

— *Tfanaszce* — odpowiedziały wspomniane zegarki, doskonale wyćwiczone i w takt miarowo dzwoniące.

— *I już jesd tedy — południe!* — odrzekli wszyscy leciwi a tyci jegomoście, przywracając zegarki swym kieszeniom, lecz wielki dzwon nie zakończył swej pracy jednocześnie z nimi.

— Trzynaście! — zawołał nagle.

— Diabli dopust! — westchnęli ciężko tyci staruszkowie, blednąc i wypuszczając z ust fajki oraz usuwając prawe nogi z lewych kolan.

— Diabli dopust! — jęczeli nadal.

— *Tszynassie!

Tszynassie!

Mój Boże!

Wybiła gozina tszynasta!*

Mogęż się targać na opis straszliwej sceny, która właśnie nastąpiła?

Cały Vondervotteimittiss, jako jeden mąż, uderzył w lament zgiełkliwy.

— *Co ja posznę z mym pszuchem!* — skomlał ród tycich chłopów — *jestem głodny od goziny!*

— *Co ja posznę z moją kapustą!* — wołały wszystkie *malszonki* — *Jusz od goziny powina być w ukropie!*

— *Co ja posznę z moją fajką?* — zaklęli tyci staruszkowie.

— *Pioruny i blyskafice!

Jusz od goziny powinna była być zgaszona!*

I z gwałtowną zapalczywością nabili znowu fajki i, pogrążywszy się w fotelach, jęli pykać tak szybko i tak zawzięcie, iż całą dolinę przepełnił natychmiast obłok nieprzenikniony.

Tymczasem wszystkie głowy kapuściane spłonęły jaskrawym szkarłatem i zdawało się, że sam Diabeł ze starego pieca zawładnął wszystkim, cokolwiek miało kształt zegara.

Zegary rzeźbione na meblach, rozpląsały się jak pod wpływem czarów, podczas gdy inne przynależne kominkom, zaledwo mogły się powściągnąć w swej wściekłości, zapamiętały się w tak uporczywym wydzwanianiu owego: *Trzynassie!

Trzynassie!

Trzynassie!* i tak się zawzięły w trzepocie i rozruchu swych wahadeł, że widok ów był naprawdę przerażający!

Lecz — co gorsza — kocury i wieprze nie mogły ścierpieć nadal wybryków ze strony przypiętych do ogona tycich zegarków-samograjów i okazały niezadowolenie za pomocą gromadnego wymarszu ku placowi z przydatkiem wzajemnych kuksańców i szturchańców — pokrzyków i poryków — istny a przeraźliwy sabat miauczeń i kwiczeń! — a nadto skakały do twarzy przechodniom i zaprzepaszczały się pod spódnicami, wytwarzając harmider najstraszliwszy, jaki tylko mogłaby dopuścić do swej wyobraźni istota rozsądkiem obdarzona.

Zaś nikczemny a tyci ladaco, utwierdzony na dzwonnicy, dokładał najwidoczniej wszelkich starań, aby doprowadzić wszystko do stanu, którego widok rozdzierałby serce!

Zdołano od czasu do czasu wypatrzeć złoczyńcę spoza kłębów dymu.

Trwał zawsze — tam, na wieżycy — w postawie siedzącej na wieżycowym jegomościu, poległym wzdłuż — na plecach.

W zębach swych dzierżył — niegodziwiec — sznur od dzwonu i za przyczyną nieustannych na lewo i na prawo wstrząśnień głową urabiał taki zgiełk, że uszy moje na samą myśl o tym podzwaniają dotąd jego odgłosem.

Na jego kolanach spoczywała przeolbrzymia skrzypka, na której oburącz bez składu i ładu rzępolił i w ohydny sposób udawał — błazen niegodziwy — że gra arię z Judy O 'Flannaganna i Paddy O'Raferty'ego!

Na widok tak nieszczęsnego stanu rzeczy ze wstrętem porzuciłem plac i teraz oto zwracam się do wszystkich miłośników dokładnych godzin i dobrze przyrządzonej kapusty.

Wyruszmy gromadnie ku miastu i przywróćmy ład dawny Vondervotteimittissowi, zrzucając małego wisusa na łeb, na szyję z dzwonnicy.

-----


text:
Bóg mi odmówił tej anielskiej miary...

Zygmunt Krasiński

Bóg mi odmówił tej anielskiej miary,

Bez której ludziom nie zda się poeta;

Gdybym ją posiadł, świat ubrałbym w czary,

A że jej nie mam, jestem wierszokleta.

Ach, w sercu moim są niebiańskie dźwięki,

Lecz nim ust dojdą, łamią się na dwoje;

Ludzie usłyszą tylko twarde szczęki,

Ja dniem i nocą słyszę serce moje.

Ono tak bije na krwi mojej falach,

Jak gwiazda, brzmiąca na wirach błękitu;

Ludzie nie słyszą jej w godowych salach,

Choć ją Bóg słyszy od zmroku do świtu.


text:
Z Moskwy do Irkutska

Juliusz Verne

Między wybrzeżami.

O godzinie ósmej wieczorem zupełna ciemność pokrywała okolicę.

Księżyc nieprędko ukazać się miał na widnokręgu.

Z koryta rzeki, wybrzeży nie było widać.

Głęboka ciemność tylko korzystną mogła być dla uciekających; gdyby nawet forpoczty tatarskie zalegały obydwa wybrzeża, tratwa mogła była przejść niepostrzeżenie, a prawdopodobnie przystęp do wyższego Irkutska nie był zabarykadowany, bo oblegający wiedzieli iż rossyanie nie mogli się spodziewać żadnych posiłków od strony południowej, zresztą wkrótce lodowiska rzeki utworzyć miały dostateczną tamę.

Teraz na tratwie panowało grobowe milczenie.

Od chwili wpłynięcia na koryto rzeki, głosy pielgrzymów ucichły.

Nie przestawali się modlić, ale modlitwa ta była tak cichą, iż szmer jej nie mógł dobiedz do wybrzeża.

Cienie leżących podróżnych były prawie niewidzialne.

Stary marynarz z ludźmi dodanymi mu do pomocy odpychał lody; a dokonywał tej czynności bez najmniejszego hałasu.

Lody, była to także sprzyjająca okoliczność dla uciekających; wprawdzie mogły one zatamować bieg statku, ale huk roztrącających się lodowisk zagłuszał szmer ruchu tratwy i wioseł.

Zimno wzrastające co chwila przykro dokuczało podróżnym, O ile możności zgromadzali się razem aby łatwiej znieść ostrą temperaturę dochodzącą tej nocy dziesięciu stopni niżej zera, wiatr wschodni nie mniej ich prześladował.

Michał i Nadia cierpieli w milczeniu, Alcydes Jolivet i Harry Blount odważnie usiłowali oprzeć się ostrości nieznanego im klimatu i zimy syberyjskiej.

Nie rozmawiano nawet pocichu.

Obecne położenie całą myślą owładnęło.

Każdej chwili mógł się wydarzyć jaki wypadek, groźne niebezpieczeństwo, katastrofa nawet nie łatwa do usunięcia lub zwalczenia.

Jak na człowieka tak blizkiego celu, Michał dziwnie był spokojnym.

Energia wrodzona nie opuszczała go nigdy.

W marzeniu swojem widział on już chwilę, kiedy nakoniec wolno mu będzie pomyśleć o matce, o Nadi i o samym sobie!

Teraz lękał się jedynie aby lody nie zatrzymały tratwy, aby nie wpierw od niego przybyły do Irkutska i przemyśliwał jakim sposobem usunąć tę przeszkodę.

Kilkugodzinny wypoczynek przywrócił Nadi energię fizyczną chwilowo zachwianą, bo moralnej nie straciła nigdy.

Ona także myślała aby zawsze być przy Michale i prowadzić go do celu.

Ale w miarę zbliżania się do Irkutska, obraz ojca coraz wyraźniej rysował się w jej pamięci.

Widziała go w mieście oblężonem przez wroga, samego bez przyjaciół, walczącego przeciw hordom tatarskim, bo ani na chwilę nie wątpiła iż znajduje się w szeregach obrońców ojczyzny.

Przed upływem kilku godzin, jeżeli im niebo pobłogosławi, będzie już w jego objęciach, powtórzy mu ostatnie słowa konającej matki i nic ich już nigdy nie rozdzieli.

Jeżeli Wasil F* nie przestanie być wygnańcem, ona podzieli jego wygnanie.

Potem zwracała się myślą ku towarzyszowi swemu, ku „bratu”, który po wyparciu tatarów powróci do Moskwy, a ona już go może nigdy, nie zobaczy!…

Alcydes Jolivet i Harry Blount myśleli iż sytuacya była niezmiernie dramatyczną i że opisana zręcznem piórem, utworzyłaby nadzwyczajnie zajmującą kronikę, Tak więc anglik myślał o czytelnikach Daily-Telegraph, a Francuz o czytelnikach kuzynki swojej Magdaleny.

Jednak obadwaj doznawali pewnego wewnętrznego wzruszenia.

– Eh!

to tem lepiej!

myślał Alcydes Jolivet, aby wzruszać, trzeba być samemu wzruszonym!

Zdaje mi się nawet że jest jakiś wierz na ten temat, ale jaki?… do djabła, zapomniałem go w tej chwili…

I przenikliwym wzrokiem usiłował przebić otaczającą ich ciemność.

Od chwili do chwili fantastyczne płomienie oświecały wybrzeże.

Były to dopalające się lasy i miasteczka.

Lodowiska odzwierciadlały błyski płomieni, nadając im różnorodne kształty; chwilami Angara była cała w ogniu.

Tratwa płynęła niepostrzeżona.

A zatem nie z tej strony groziło niebezpieczeństwo.

Niebezpieczeństwo z innej groziło im strony.

Alcydes Jolivet odkrył je przypadkowo, a to przy jakiej okoliczności.

Leżał on na prawym brzegu tratwy, mając rękę opuszczoną nad wodą, nagle uczuł dotknięcie płynu tłustego, jak gdyby oleju mineralnego.

Powąchawszy zmoczoną rękę, Alcydes Jolivet już nie wątpił: iż był to pokład nafty pływający po powierzchni Angary.

Tak więc tratwa posuwała się po tym niebezpiecznym płynie.

Zkąd wzięła się tu nafta?

Czy jakie zjawisko natury wydobyło ją na powierzchnię wody, czy też była to sprawa tatarów mająca im do nowego zniszczenia posłużyć?

Czyż w taki sposób chcieli oni wprowadzić pożar do Irkutska, w sposób wzgardzony prawami wojennemi u ludów cywilizowanych?

Takie pytania zadawał sobie Alcydes Jolivet, ale nie chcąc budzić trwogi w towarzyszach, spostrzeżenia swego tylko Harremu Blount udzielił.

Wiadomo że ziemię Azyi środkowej porównać można do gąbki nasyconej węglikiem skombinowanym z wodorem.

W porcie Baku na granicy perskiej, na półwyspie Abchérom w Chinach, w Young-Hyan, w Birman źródła olejów mineralnych aż na powierzchnię ziemi wypływają.

Jest to kraina oleju.

W czasie pewnych uroczystości religijnych, szczególniej w porcie Baku, krajowcy czciciele ognia wlewają naftę na powierzchnię wody.

Za nadejściem nocy zapalają płyn i woda przedstawia fantastyczny widok gorejącego oceanu.

Ale to co stanowi rozrywkę w Baku, jest klęską na Angarze; nafta zapalona poniosłaby płomienie aż po za stolicę Syberyi, a zapalenie jej było tak łatwe, jedna iskra była dostateczną.

Pasażerowie tratwy nie popełnią nieostrożności, to pewna, ale zkąd inąd wszystkiego lękać się należało.

Niepokój Alcydesa Jolivet i Harrego Blount łatwiej pojąć aniżeli opisać.

Czy nie lepiej byłoby wobec tego nowego niebezpieczeństwa wylądować i tam na eksplozyę oczekiwać?

takie sobie robili pytania.

– W każdym razie jestem pewny iż ani jedna osoba nie wylądowałaby!

Mówiąc to myślał o Michale.

Tratwa szybko się posuwała w pośród coraz więcej skupiających się lodów.

Tatarów jeszcze nie widziano, znać tratwa nie przebyła jeszcze ich forpoczty.

Jednak około godziny dziesiątej wieczorem zdawało się Harremu Blount iż dostrzega czarne cienie czołgające się po powierzchni lodów.

Cienie te posuwały się szybko.

– To tatarzy pomyślał!

– I zbliżywszy się do starego marynarza pokazał mu cienie.

Sternik przyjrzał im się uważnie.

– To wilki, powiedział nareszcie, bądź co bądź wolę ich aniżeli tatarów.

– Trzeba myśleć o obronie i to bez hałasu!

W istocie zbiegi mieli walczyć ze zwierzętami krwiożerczemi, sprowadzonemi głodem i zimnem aż na lodowiska.

Wilki poczuły tratwę, rzuciły się na nią.

Trzeba było walczyć ale bez użycia broni palnej, aby nie wzbudzić podejrzenia tatarów.

Kobiety i dzieci skupiły się w pośrodku tratwy, mężczyźni uzbrojeni w noże i kije mieli stawić czoło napastnikom.

Wycia wilków przeszywały powietrze.

Michał nie chciał pozostać bezczynnym.

Położył się na tratwie od strony grożącego napadu.

Wydobył nóż a skoro tylko mógł dosięgnąć wilka pakował mu w gardło aż po samą rękojeść.

Harry Blount i Alcydes Jolivet także nie próżnowali.

Towarzysze pomagali im energicznie.

Rzeź ta odbywała się w najgłębszem milczeniu, chociaż kilku podróżnych ciężkie otrzymało rany.

Walka miała jeszcze długo potrwać, bo do niej coraz świeże zastępy wilków występowały, widocznie mnóstwo ich było na prawym brzegu Angary.

– Czyż to się nigdy nie skończy!

mruczał Alcydes Jolivet, broniąc się zakrwawionym sztyletem.

I w istocie w pół godziny po napadzie wilki jeszcze całemi setkami biegały po lodowiskach.

Zmordowani podróżni coraz słabszy mogli stawiać opór.

Słabli widocznie.

Gromada złożona z dziesięciu ogromnych wilków, rozjuszonych zapachem krwi i głodem, już rzucić się miała na tratwę.

Alcydes Jolivet i Harry Blount spieszą przeszkodzić temu, Michał czołga się w tymże samym celu, kiedy postać rzeczy zmienia się niespodziewanie.

W przeciągu kilku sekund wilki nietylko że opuszczają tratwę, ale nikną zupełnie z lodowiska, spiesząc na brzegi w szalonych podskokach.

Przyczyną ich ucieczki był nagły płomień oświetlający całe koryto Angary.

Miasteczko Paskarsk płonęło.

Tutaj ujrzano tatarów spełniających dzieło zniszczenia.

Od tego punktu zajmowali oni już obydwa wybrzeża aż po Irkutsk nawet.

Niebezpieczeństwa zaczynały się dla naszych podróżnych, a jeszcze trzydzieści wiorst dzieliło ich od Irkutska.

O godzinie wpół do dwunastej tratwa posuwała się jeszcze w pośród lodowisk niewidzialna, chwilami tylko oświetlona płomieniami pożaru.

Zniszczenie miasta z niezmierną posuwało się szybkością.

Sto pięćdziesiąt drewnianych domów płonęło jednocześnie w połączeniu z dzikiem wyciem hord tatarskich.

Sternikowi udało się posunąć tratwę ku prawemu brzegowi.

Łatwo wyobrazić sobie niepokój Alcydesa Jolivet i Harrego Blount na myśl, iż płyn palny obecnie znajduje się właśnie pod ich statkiem.

Jednakże tratwa chwilami łuną pożaru oświecana, byłaby niewątpliwie już spostrzeżoną, gdyby tatarzy nie byli całkowicie zaprzątnieni dokonywającem się zniszczeniem.

Z pośrodka dymów, języki płomienne wyskakiwały na pięćset lub sześćset stóp w górę, wszystkie okoliczne drzewa zdawały się objęte płomieniem.

Niech tylko jedna iskra padnie na wody Angary, a i rzeka cała stanie w ogniu, tratwa z podróżnymi przepadnie.

Na szczęście wiatr dął od strony przeciwnej, było więc niejakie prawdopodobieństwo, iż podróżni zdołają uniknąć grożącego im ciosu.

W istocie płomień pożaru zmniejszał się, trzeszczenie spadających lub pękających belek ustawało, powracała ciemność.

O północy ciemność zupełna zbiegów otaczała Tatarzy bezprzestannie uwijali się na wybrzeżach, ognie przednich placówek płonęły jasno.

Ciągle przybywające lody coraz więcej tamowały posuwanie się tratwy.

Michał posunął się na przód statku.

Alcydes Jolivet udał się za nim.

Obadwaj słuchali wyrazów sternika.

– Ostrożnie na prawo!

– Lody skupiają się na lewo!

– Odpychaj!

odpychaj wiosłem!

– Zanim godzina upłynie, już płynąć będzie niepodobna!…

– Bez woli Bożej nic się nie stanie.

Przeciw niej my stanąć nie możemy.

– Słyszysz co oni mówią, odezwał się Alcydes Jolivet.

– Słyszę, odparł Michał, ale Bóg jest z nami!

Z każdą chwilą niebezpieczeństwo wzrastało.

Jeżeli bieg tratwy będzie zatamowany, nietylko że podróżni nie dosięgną Irkutska, ale jeszcze i statku im wkrótce zabraknie.

Łozina służąca do spojenia balów, ściśniona lodami, popęka niezawodnie, a podróżnym naszym jedynie śmierć pozostanie, jeżeli zaś osiądą na lodach, za nadejściem dnia spostrzegą ich tatarzy, w skutek czego także śmierć niechybna ich czeka.

Michał cofnął się na tył statku gdzie nań czekała Nadia.

Zbliżył się do niej, wziął za rękę i zapytał:

– Nadiu, czy jesteś gotową na wszystko?

A ona jak zazwyczaj odrzekła:

– Tak jest, Michale!

Tratwa posuwała się coraz wolniej, co chwila napotykano nowe przeszkody i zawały bieg jej tamujące, podróż zwalniała się z niepokojącą gwałtownością.

Pozostawało zaledwo kilka godzin nocy, jeżeli w ciągu tych nie dobiją do Irkutska, będą mogli śmiało powiedzieć iż nie dostaną się tam już nigdy.

O godzinie wpół do drugiej, wszelkie nadludzkie wysilenia okazały się daremnemi, odłamy lodów skupiły się na przodzie statku i tratwa ostatecznie stanęła.

W tym punkcie Angara zwęża się prawie o połowę swej szerokości.

Ztąd nagromadzenie lodów zamknęło zupełnie jej koryto.

O pięćset kroków w dół rzeka rozszerzała się znowu, lody wolniej płynęły zbliżając się ku Irkutskowi.

Tak więc według wszelkiego prawdopodobieństwa, gdyby nie zwężająca się rzeka, podróżni nasi mogliby płynąć dalej.

Ale nieszczęście było niepowetowane, stracono wszelką nadzieję dosiągnięcia celu.

Gdyby posiadali potrzebne narzędzia do przebicia się przez to pole lodów na szersze koryto, czasu byłoby im może wystarczyło; ale nie, nawet bosaków z sobą nie mieli dla złamania lodu jak granit twardego.

Co począć?

W tej samej chwili grad kul sypnął się na tratwę od prawego wybrzeża Angary, od lewego jakby w odpowiedzi rozległa się takaż sama strzelanina Uciekający wzięci we dwa ognie, stali się celem strzałów tatarskich, kilku zostało ranionych, chociaż przy pewnej ciemności jeszcze, tatarzy na los szczęścia strzelali.

– Pójdź Nadia, szepnął Michał do ucha dziewczyny.

Nadia ujęła rękę Michała.

– Musiemy przejść tę zawałę.

Prowadź mię, ale niech nas nikt nie widzi!

Nadia była posłuszną.

Zsunęli się ostrożnie na lód niewidziani przez nikogo.

Nadia czołgała się naprzód.

Kule padały przy nich jak grad rzęsisty i rozbijały się o otaczające ich lody.

Kolce lodów wystające na powierzchnię krwawiły im ręce, ale oni szli wciąż dalej.

Po dziesięciu minutach przebyli zawałę.

Wody Angary swobodniej płynęły.

Kilka odłamów lodowych płynęło ku miastu.

Nadia odgadła zamiar Michała, Spostrzegła kawał lodu słabo się trzymający.

– Pójdź, powiedziała.

I oboje wyciągnęli się na odłamie lodu odłączonego od zawały.

Lód się poruszył, koryto rzeki rozszerzyło, droga była wolną.

Michał i Nadia słyszeli wystrzały, krzyki rozpaczy i wycie tatarów…

Potem wszystko ucichło.

„Biedni towarzysze!” szepnęła Nadia.

Przez pół godziny prąd ich unosił z niezmierną szybkością.

Co chwila lękali się aby wątły ich statek nie złamał się pod nimi.

Porwany prądem płynął środkiem koryta, ukośny kierunek należało mu nadać wtedy dopiero, kiedy już przybijać będzie do Irkutska.

Michał z zaciśniętemi zębami, z wytężonem uchem, nie przemówił ani słowa.

Jeszcze nigdy nie był tak blizkim celu.

Przeczuwał iż go dosięgnie…

Około godziny drugiej rano podwójny rząd świateł odbił się na horyzoncie.

Na prawo były to już światła Irkutska, na lewo ogniska obozu tatarskiego.

Już tylko pół wiorsty dzieliło ich od miasta.

– Nareszcie!

szepnął Michał.

Nadia krzyknęła.

Na ten okrzyk Michał wyprostował się na chwiejącym się lodzie.

Wyciągnął rękę w górę Angary.

Twarz jego oświetlona błękitnym płomieniem stała się przerażającą i wtedy jak gdyby mógł widzieć jeszcze światło, wykrzyknął:

– Ah!

więc i Bóg nawet przeciw nam stanął!


text:
Brentano.

1 Klemens.

W historjach literatury nie spotykamy się zazwyczaj z tém nazwiskiem, a przecież Br.

był jednym z najznakomitszych poetów swego czasu.

Literaci niemieccy darować mu tego nie mogą, że był pokornym synem swego Kościoła.

Ur.

w Ehrenbreitstein 9 Września 1778 r.

Ojciec jego był kupcem, człowiekiem bardzo prozaicznym, matka znów żyła w świecie wybujałej fantazji.

Zakłócona ztąd harmonja życia rodzicielskiego, nie mogła dobrze oddziaływać na wrażliwą i niepospolicie obdarowaną duszę Klemensa.

Gorzej jeszcze nań oddziaływało towarzystwo literatów, w domu dziadka, Laroche’a, który był kanclerzem elektora Trewiru.

Zagorzały ten józefinista naginał całą rodzinę do systemu religijno-politycznego, którego był zapalonym zwolennikiem, a biedne dziecko, oddane tu na wychowanie, wystawione było na wszystkie wpływy uczonego niedowiarstwa i ogładzonego indyferentyzmu.

Nie lepiej szło jego wychowanie w Koblencji u ciotki, p. Möhn, gdzie był świadkiem smutnych scen niedobranego małżeństwa.

Po kilku latach takiego wychowania, wrócił do Frankfurtu, gdzie go wezwał ojciec do swego kantoru: Klemens niewypowiedzianie czuł się znudzonym.

Zostawiony sam sobie, rysował i klecił wiersze na marginesach ksiąg handlowych; dobrawszy się do szafy z książkami, przeróżnej, a przeważnie belletrystycznej treści, dzień i noc pożerał zakazany owoc.

„Wiem z doświadczenia, pisał przy końcu życia, o zgubnym wpływie czytania bez rozumnego kierunku, na ile niebezpieczeństw narażają takie gniazda moralnej zarazy; czemu je w rodzinach przechowują, zamiast niszczyć?“ Opuściwszy kantor, Klemens próbował uczyć się na uniwersytetach w Bonn, Marburgu i Jenie, gdzie zepsuł się do reszty.

Przybywszy tam bez należytego przygotowania, nie wezwyczajony do żadnej karności, nie czując zresztą potrzeby specjalnego kształcenia się, spędzał dnie bezczynnie, trwonił życie i czas, niczego się nie ucząc.

Życie burszów nie przypadało mu jednak do smaku.

Miał tyle jeszcze uczucia lepszego, że nie chciał zwierzęcym oddawać się uciechom: śpiew, rysunek, poezja i marzenia romantyczne wypełniały czas jego tam pobytu.

Zawarł stosunki ze wszystkimi uczonymi w Jena i Wejmarze: raz uwielbiał utwory Goethego i Szyllera, to znowu zachwycał się filozoficznemi pracami Fichtego, Szellinga, Steffensa; jednego dnia przyciągał go Wieland, drugiego Kotzebue lub Heinse; wreszcie został zwolennikiem nowej wówczas szkoły romantyków; dowodzą tego pierwsze jego utwory: Die Satyren und poëtischen Spiele, 1800, i Godwi oder das steinerne Bild der Mutter, 1802.

W Godwinie panuje dziki chaos myśli: autor sam poznał, jak złą napisał książkę i, ile mógł, usiłował złe naprawić, wykupywał jej egzemplarze i takowe palił.

Savigny prawnik i Achim d’Arnim poeta, wielki wpływ wywarli na Klemensa; z Goerresem zawarł też bliższe stosunki.

Od 1800 do 1805 przebywał już to w Dreźnie już w Wiedniu, zwiedzał brzegi Renu i Dunaju, i w tym czasie dał na scenę wiedeńską komedję Ponce de Leon.

Sztuka ta nie miała powodzenia, autor wygwizdany, był w rozpaczy.

Nazajutrz przyszedł do niego o. Klemens Marja Hoffbauer, pierwszy redemptorysta niemiecki, i z miłością kapłańską wyrzucał mu, że na marne obraca dane mu od Boga talenta.

I chociaż B. nie zaraz się nawrócił, jednakże już myśli lepsze wniknęły w jego życie i jego prace literackie.

Z tego czasu pochodzą jego: Des Knaben Wunderhorn, 1806, zbiór starych legend, pieśni ludowych i modlitw, i Goldfaden, powieść.

Połączenie się Klemensa z Achimem Arnimem, Görresem i Sennikiem, wpłynęło wiele na rozwinięcie literatury niemieckiej, przez zwrot do wieków średnich, przez odkrycie bogatych owej epoki skarbów dla myśli i serca ludzkiego.

Niemcy, ujarzmione i poniżone wówczas przez Napoleona, w świetnej przeszłości swojej szukały pociechy i ukrzepienia.

Ale poezja i zamiłowanie sztuki nie dawały ukojenia duszy Klemensa.

Brat jego Chrystjan, wcześniej nawrócony, zachęcił go do wycieczki do Dülmen, dla odwiedzenia Anny Katarzyny Emmerich (ob).

Przybywającego przywitała Katarzyna temi słowy: „Nakoniec przybywasz, pielgrzymie!„ Klemens pięć lat przypatrywał się udarowanej przedziwnemi łaskami dziewicy i sam został wierném dzieckiem Kościoła.

Odtąd rozpoczął pisać najpiękniejsze swoje pieśni i legendy.

Przy łożu boleści Katarzyny Emmerich spisał znaną książkę o Męce Pana Jezusa (Das bittere Leiden).

Dochód z pierwszych siedmiu wydań tej książki, 60,000 złp., poszedł prawie cały na szpital regensburgski.

Poezje swoje drukował tylko wtenczas, kiedy było potrzeba pieniędzy dla biednych.

Na nich szło całe prawie jego honorarjum literackie.

R.

1831 napisał on piękną książkę o Siostrach miłosierdzia (Die barmherzigen Schwester), na rzecz sióstr koblenckich.

Legenda o świętej Marynie (Die Legeude d. h.

Marina) była oddana na rzecz dotkniętych wylewem Dunaju 1841.

Das Gockelmärchen 1838, na budowę kościoła w Gelnhausen.

Die Mänchen, wydane w 1844 przez G. Görresa, także przeznaczone były testamentem na cele miłosierdzia.

Trzecią część całego swego majątku przeznaczył na seminarjum djecezjalne w Limburgu.

R.

1831 osiadł B. w Monachjum i przemieszkiwał tam do r. 1842, żyjąc w kółku poufnych przyjaciół.

Um.

w Aschaffenburgu 28 Lipca 1842, znosząc cierpliwie straszliwe boleści ciała.

„Bądźcie spokojni,“ rzekł do jego przyjaciół biskup z Passau, obecny przy jego ostatnich chwilach, „umierał on jak święty.“ Papiery powierzono profesorom Hanebergowi i Streberowi z Münich.

Notaty, odnoszące się do Katarzyny Emmerich, przejrzał i wydał dr. Haneberg; legendy — G. Görres.

Cf. Erinnerungen an den Dichter Clemens Brentano, w Hist. polit.

Blätter, t. XIV i XV; Clem.

Brentano przez J. B. Diel’a w Stimmen aus Maria-Laach 1872 r.

Kompletne dzieła (z wyjątkiem Siostry Miłosierdzia i Rozmyślań Katarzyny Emmerich) w 7 tom.

1852 r. wyszły w Frankfurcie.


text:
Abjuracja, z łac. abjuratio – odprzysięganie, znaczyła w prawie polskiem formę prawną urzędownego ustąpienia rzeczy jakiej, z wyprzysiężeniem się jej własności.

Abjuracja w rzeczach wiary znaczyła odrzysiężenie się czyli wyrzeczenie się błędów kacerskich, abjurować – odprzysiądz się, wyrzec się.


corpora: sejm

text:
Projekt

USTAWA

z dnia

„2a) ciągłość udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej – organizację udzielania świadczeń opieki zdrowotnej zapewniającą kontynuację procesu diagnostycznego lub terapeutycznego, w szczególności ograniczającą ryzyko przerwania procesu leczenia świadczeniobiorców w ramach danego zakresu świadczeń opieki zdrowotnej realizowanego na podstawie umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, w dniu złożenia oferty w postępowaniu w sprawie zawarcia umów;”,

„28a) poradnia przyszpitalna – ambulatorium podmiotu leczniczego prowadzącego szpital, zlokalizowane w budynku albo zespole budynków oznaczonych tym samym adresem co szpital, albo innymi adresami, ale położonych obok szpitala i tworzących funkcjonalną całość, w którym udzielane są te same lub zbliżone rodzajowo świadczenia co w szpitalu;”;

2) w art. 57 dodaje się ust. 3 w brzmieniu:

3) art. 135 otrzymuje brzmienie:

2.

Fundusz realizuje zasadę jawności:

1) umów – przez zamieszczenie na swojej stronie internetowej informacji o każdej zawartej umowie, z uwzględnieniem maksymalnej kwoty zobowiązania Funduszu wobec świadczeniodawcy wynikającej z zawartej umowy, rodzaju, liczby i ceny zakupionych świadczeń albo rodzaju zakupionych świadczeń, liczby jednostek rozliczeniowych (miara przyjęta do określenia wartości świadczenia opieki zdrowotnej w określonym zakresie lub rodzaju, w szczególności: punkt, porada, osobodzień) wyrażających wartość świadczenia oraz cenę jednostki rozliczeniowej, a także maksymalnej kwoty zobowiązania Funduszu wobec świadczeniodawcy wynikającej ze wszystkich zawartych umów;

2) ofert, z wyłączeniem informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorcy, które zastrzeżone zostały przez świadczeniodawcę – w szczególności przez umożliwienie wglądu do tych ofert.

5) w art. 154:

a) ust. 4–6 otrzymują brzmienie:

c) ust. 7 otrzymuje brzmienie:

6) w art. 156 po ust. 1 dodaje się ust. 1a–1e w brzmieniu:

„1a.

W przypadku gdy zachodzi ryzyko braku zabezpieczenia udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, okres obowiązywania umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej może zostać przedłużony, jednak nie dłużej niż o 6 miesięcy.

1b.

W przypadku braku możliwości zabezpieczenia udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w sytuacji, w której świadczenia w danym zakresie udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej były udzielane przez jednego świadczeniodawcę na określonym obszarze, dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu może dokonać zmiany umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawartej ze świadczeniodawcą w tym zakresie na obszarze sąsiadującym z tym obszarem, na okres nie dłuższy niż określony w ust. 1a.

1c.

Dokonując zmiany umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w ust. 1b, dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu bierze pod uwagę konieczność zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, potrzeby zdrowotne świadczeniobiorców oraz uwarunkowania komunikacyjne.

1e.

Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu jest obowiązany niezwłocznie przeprowadzić postępowanie w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie świadczeń objętych umową, której okres obowiązywania został przedłużony na podstawie ust. 1a i 1b, w przypadku gdy takie postępowanie nie zostało wszczęte albo zakończone.”.

14/09-


text:
Angilbert (święty), albo Engelbert, poeta łaciński z epoki Karola W.

Ur.

w Neustryi, ze szlacheckiej rodziny, w młodym wieku dostał się na dwór Karola W., gdzie wykształcił się pod kierunkiem Alkuina.

Karol W. w listach swych nazywa go Homerem (zkąd widać jak jego poezje ceniono) i tak dalece go poważał, że mu powierzył (r. 783) syna swego Pippina, króla włoskiego, i córkę swoją Bertę podobno oddał mu za żonę.

Zdaje się, że A. miał przynajmniej mniejsze święcenia, przed ożenieniem, gdyż tytułowany jest Primicerius Palatii (to samo, co pierwszy kapelan nadworny), a według owczesnego zwyczaju, praktykowanego na dworze monarchów frankońskich od Karola Martela, był jednocześnie opatem w Centulae, czyli St. Riquier, w Pikardji, pobierając tylko dochody tego opactwa.

R.

790 jednak usunął się całkowicie od dworu, osiadł w swym klasztorze i, przy hojnej pomocy Karola W., odbudował na nowo klasztor i kościół, ozdobił marmurami z Włoch sprowadzonemi, pomnożył bibljotekę klasztorną 200 księgami i świątobliwie † 814 r. d.

18 Lutego, w którym to dniu obchodzi się jego pamiątka.

O życiu jego i pismach, ob.

Bähr, Gesch. der röm.

Liter.

im Karoling.

Zeitalt, str. 87.

Wattenbach, Deutschl.

Geschichtsquel.

s. 117.

Potthast, Bibl. histor.

Bollandist.

Acta SS.

18 Februar.

X. W. K.


text:
W pierwszych dniach po opisanych wypadkach porucznik chodził podwójnie, moralnie i fizycznie przybity, zapał jego znacznie był ochłodł, nie brał się tak gorąco jak wprzody do swojego rzemiosła, spełniał je z niechęcią, można było sądzić że chce porzucić.

Ale kogo raz w swe szpony porwie ta siła szatańska, tego z nich nie wypuszcza tak łatwo.

Zawołany musiał być posłusznym, przypomniały się też odebrane razy i zemsta odżywiła, a pamięć doznanego przestrachu z Juljanem, powoli zacierała.

Pił tylko znowu więcéj niż dawniéj i powracał do domu milczący, chmurny, nieprzytomny, żona popychała go na łóżko ze wzgardą, i najczęściéj spał nawet nie zdejmując odzieży.

Dopiero nad ranem przebudziwszy się ukradkiem ją z siebie zciągał.

Ale po pewnym przeciągu czasu, wróciło wszystko do dawnych kolei.

Porucznik był starym Preslerem, a otrzymana jakaś gratyfikacya obudziła w nim trochę przytartą gorliwość.

Zapomniał był zupełnie o pułkowniku z którym się spotkał u Lipkaua, i o szpiegowaniu go, gdy w parę tygodni zetknął się z nim na ulicy.

— Cóżeś to mi tak zniknął?

rzekł do niego pułkownik.

Zwykła wymówka przyszła na usta Preslerowi, powiedział że był chory przez dni kilka.

— Coś mi też i biednie wyglądasz, dodał stary wojak, gdybyś kiedy przyszedł do mnie jakbyśmy się szerzéj rozgadali, możebym ci się ja na co przydał, a ty mnie...

Presler skłonił się i postanowił z zaproszenia korzystać.

Słówko o pułkowniku.

Był to żołnierz z 31 roku jeden z tych rzadkich ludzi których trzydzieści lat cierpień i rozmyślań nie ostudziły w sprawie krajowéj.

Nie potrzebujemy nalegać na olbrzymią różnicę dwóch rewolucyj przedzielonych od siebie więcéj niż ćwiercią wieku; gdyby pierwsza z nich miała ducha drugiéj, albo druga te materyalne zasoby jakie pierwszéj służyły, Polska byłaby już swobodną.

Gdy z dzisiejszego naszego stanowiska spojrzym na rewolucyą 31 roku i porównamy ją do dzisiejszéj, uderza nas niesłychany postęp, zpotęgowanie ducha, jedność jakiéj naówczas nie było, poświęcenie daleko ogólniejsze i daléj idące.

Ale też sam początek pierwszéj rewolucyi 31 roku i jéj charakter, był całkiem odmienny.

Tam na czele stały osobistości, jednostki, tu bezimienny ogół, tam naród wlókł się naśladowniczym torem powtarzając cudze dzieje, tu urobiła się instynktowo forma właściwa działaniu, nasza własna, do okoliczności stósowna; tam na czele stało wojsko i szlachta, tu stan średni, mieszczanie, rzemieślnicy, młodzież, żydzi.

W 31 roku kobiety z okien tylko rzucały bukiety, dziś pełny ich Sybir i cytadela.

Różnice są niesłychanie wielkie: Chłopicki, Skrzynecki, Radziwiłł, Krukowieccy i t.

d., tu Ćwiek, Wawr, Kruk, Bosak, Fricze, imiona nieznane a bohatérstwa olbrzymie.

Tam robili ludzie, tu współdziała cały ogół, tam były stronnictwa, tu jest jeden naród, bez różnicy stanu, wyznania, płci i wieku.

Gdybyśmy pisali historyą a nie proste opowiadanie powszednich wypadków téj chwili, należałoby wskazując tę różnicę ukazać zarazem że bez krwawéj a nieszczęśliwéj próby 1831 roku, rok 63 byłby niepodobieństwem.

Z tych błędów pierwszéj rewolucyi skorzystaliśmy wielce, lata cierpienia dały dojrzałość, skorzystaliśmy także i z cudzych doświadczeń a nadewszystko, powiedzmy szczerą prawdę, nie wstydźmy się wyznać, że w rękach ludzi rozsądnych, poważnych, wytrawnych, wszystkie te cuda które się dziś dzieją byłyby niepodobieństwem.

— Potrzeba było ślepéj wiary, szału niedoświadczenia i młodości aby się tak rzucić na stokroć potężniejszego wroga, i zadać mu klęski tak ciężkie.

Materyalnie przygnieceni, moralnie odnosim olbrzymie zwycięztwa, zrywamy maskę, pokazujemy światu bezsilność téj potęgi, przed którą drżała niedawno Europa.

Wszystkośmy to winni jedności, zgodzie wewnętrznéj, i posłuszeństwu które, oby do końca wytrwać mogło!!

Pułkownik Zagrzebski, którego pospolicie młodzież lubiąca spieszczać i przemieniać nazwiska, zwała starym Zagrzebą, był to waleczny żołnierz z 31 roku który i nic nie zapomniał i wiele się nauczył.

Choć posiwiał i złamany był na ciele, w duchu pozostał młodym; ciągłe obcowanie z młodzieżą którą kochał utrzymywało go w téj czerstwości która jest darem wybranych.

Lat trzydzieści spędził to w wiosce swéj którą miał pod Płockiem, to w Warszawie, to, gdy było można, za granicą.

Upadek pierwszéj rewolucyi przygniótł go, ale nie odebrał mu nadziei, powtarzał po cichu piosenkę z 31 roku:

Bo co się dziś nie powiodło

Może się jutro powiedzie....

Najmniejszy ruch w Europie, każda iskierka nadziei, rozpłomieniała go natychmiast, przylatywał do Warszawy, niespokojny dowiadując się co się tam dzieje i zastawał najczęściéj ludzi poziewających i zdumionych że się jemu coś na wsi śmiesznego przyśniło!!

Dopiero w 1861 przyjechawszy do Warszawy uradował się niezmiernie, postrzegłszy że się na coś poważniejszego zanosi.

Przystąpił tedy całem sercem i duszą do rozpoczynającego się ruchu.

Wdowiec bezdzietny, przybrał sobie za synów wszystkich gorliwszych pracowników oswobodzenia, był ich mentorem, doradzcą, często kasyerem i najserdeczniejszym towarzyszem.

Kochano też Zagrzebę jak ojca.

Przy niezmiernym zapale pułkownik nie grzeszył zbytnią ostrożnością, był trochę fatalistą, powtarzał często: co ma wisieć nie utonie, a co ma żyć tego robaki nie zjedzą.

W sprawie krajowéj postępował sobie prawie zuchwale, ale mu się bardzo szczęśliwie udawało.

Gdy drudzy najzabawniejszemi otaczali się ostrożnościami, on ledwie niezbędne zachowywał.

Chociaż w chwili, o któréj mowa, wybuch zdawał się jeszcze daleki, młodzież jednakże gorzała chęcią przysposobienia się do niego, wyrywano sobie i przepisywano książeczki o mustrze piechoty, jazdy, kosynierów, o wojnie partyzanckiéj, jeszcześmy jednego karabina nie mieli gdy drewnianemi strzelbami młódź się po pustych kątach robić bronią uczyła.

Naturalnie do tych mustr pokątnych, do tych potajemnych prelekcyj, Zagrzeba był używany jako nauczyciel i pomocnik, ale stary, liczbie swych uczniów coraz rosnącéj i ich natarczywości wystarczyć nie mógł.

Szukał sobie pomocników i przy pierwszém spotkaniu z Preslerem umyślił go zbadać i użyć do wyręczenia siebie.

Wprawdzie nie bardzo za nim przemawiało to, że był z wojska wypędzony, lecz pułkownik nie dobrze sobie przypominał przyczynę téj kary, zdawało mu się że to było jakieś małe przestępstwo, które zbyt surowo ukarano.

O ludzi było ciężko, brał więc pierwszego jakiego pod ręką znalazł.

Presler jeszcze się nie domyślał do czego mógł być użytym, ale jakiemś przeczuciem grał przed pułkownikiem rolę wielkiego patryoty.

Poczciwy stary nie posądzał nigdy i nikogo o kłamanie tego uczucia, zdawało mu się że niepodobieństwem jest aby można podobne świętokradztwo popełnić.

Nie zwierzając się więc jeszcze całkowicie Preslerowi, dał mu tylko do zrozumienia że go do czegoś użyć może w sprawie ogólnéj.

— W pierwszéj chwili gdy się o tem dowiedział porucznik strwożył się i ucieszył razem.

Dotąd miał tylko posłannictwo wyszpiegowywania drobnych rzeczy wcale podrzędnéj wagi, tu mu się trafiała gratka, która wprawdzie wiele przynieść mogła, ale zarazem na rozgłos i niebezpieczeństwo go narażała.

Jakkolwiek zepsuty Presler wahał się mocno, odstręczała go szkarada postępku, obawa o syna który się o nim mógł dowiedzieć, ale z drugiéj strony gdyby się tajemnica zachowała, mógł wiele zyskać.

Pułkownik tą razą ostrożniejszy niż kiedykolwiek, nie mając się od kogo o człowieku dowiedzieć postanowił sam go zgłębiać, kazał mu codzień do siebie przychodzić i powoli się z nim zapoznawał.

Presler nie był mu sympatyczny, odkrył w nim zaraz pijaka, ale miał jakąś słabość do biboszów, i utrzymywał zawsze że skłonność do trunku dowodzi poczciwości, bo kto ma się z czem ukrywać, ten się zawsze upić lęka.

W tym czasie narad i projektów organizacyi gdy mimo już dość ostrych przedsięwziętych przez moskwę środków, wszystko się skupiało i porządkowało, późno w noc jednego dnia pułkownik rozstawszy się z Preslerem wyszedł na miasto.

Chociaż mu wcale nie mówił o celu swojéj wycieczki, szpieg się łatwo domyślił że szedł na jakąś schadzkę i nie będąc jeszcze pewnym czy z tego skorzysta, przez właściwą rzemiosłu ciekawość, powlókł się za starym zdaleka.

Wkrótce nabył zupełnéj pewności że się nie mylił, bo pułkownik krętemi uliczkami poszedł do jednéj z wielkich fabryk przerobionéj ze starego kościoła i klasztoru.

Gmach ten położony dosyć odlegle, ożywiony tylko we dnie, miał pozór zupełnéj pustki.

Wszystkie bramy były pozamykane, w żadném oknie się nie świeciło, nie było najmniejszego objawu życia do koła.

Zdala stojący Presler posłyszał tylko pukanie i policzył ile razy i jak we drzwi uderzono.

— Oho!

rzekł w duchu, tu coś jest!!

Ale wnijść za pułkownikiem daléj nie było podobna.

Presler przytuliwszy się do parkanu naprzeciw, i obwarowawszy od oczów ludzkich, pozostał na straży.

Widział jak kilka jeszcze osób do téj saméj furty w ten sam sposób stukało, potem po kilkogodzinnem oczekiwaniu, dopilnował jak się wszyscy w milczeniu rozeszli, i nie wiedząc jeszcze jaki z téj wiadomości wyciągnie użytek, poniósł się z nią do domu.

—

My pójdziemy za pułkownikiem.

Przeszedłszy puste podwórze klasztorne które już dziś straciło charakter jaki dawniéj miało, Zagrzeba sklepionemi drzwiczkami dostał się do dolnéj sali która dawniéj była refektarzem klasztoru.

Architektura, spiczaste sklepienia, wązkie okna, framugi przypominały jeszcze dawne jéj przeznaczenie.

Dziś był to skład rozmaitych materyałów żelaznych w fabryce potrzebnych.

Dziwnie one odbijały w tem miejscu niegdyś dla cichych uczt zakonnych przeznaczoném.

Wielka część refektarza nie była zajętą, w swobodniejsze dnie i wieczory mieszczono tu szkółkę rzemieślniczą, były więc ławy, stół i parę skromnych lamp przy ścianach.

Gdy pułkownik wszedł, już się tu kilka osób znajdowało.

Byli to widocznie ludzie wszyscy średniego stanu, ale różnych zajęć i powołania.

Po rysach twarzy poznać było można kilku izraelitów po raz pierwszy dzielących prace i niebezpieczeństwa swych braci.

Przynosili oni z sobą do wspólnéj skarbony właściwą im przebiegłość i wytrwałość; wprawę w tajemniczo ciche działania któremi wśród prześladowań utrzymywali się przez wieki; przykład wielkiéj spójności, a naostatek i materyalne zasoby które nie były do pogardzenia.

Szlachta którą ciężko wyleczyć z dawnych przesądów, widząc korzyści tego przymierza, przyjmując je, nie mogła jednak do ostatka oswoić się z tą myślą, że przyjdzie może w poświęceniu i gorliwości, niejednemu żydowi ustąpić.

Nie można zaprzeczyć, że późno zawarta zgoda była z obu stron szczerą i serdeczną, ale ażeby stała się rzeczywistą, potrzeba było jeszcze czasu i pracy.

Zdaje się że przyszłość dokona tego dzieła tak uroczyście rozpoczętego w dniu drugim marca.

Ojciec Serafin, którego nieco znamy z pierwszéj powieści, kręcił się tu ocierając z jednéj strony o starego izraelitę w atłasowym żupanie, z drugiéj o pastora protestanckiego w czarnym obcisłym surducie.

Litewski Tatar przybyły umyślnie z pod Trok, bratersko się witał z drugim księdzem, a wieśniak z pod Łowicza zażywał tabakę którą mu gościnnie podawał jakiś galicyjski hrabia.

Była to istna arka Noego, w któréj po parze każdego stworzenia się znajdowało; arka z któréj po potopie krwi, wyjdzie może kiedyś nowy świat polski, a przeszłość nasza stanie się szacowną przedpotopową pamiątką....

Ani ów zapał trochę nazbyt wystawny i krzyczący, gdy po konstytucyi 3.

Maja Małachowscy i Potoccy sześciokonnemi karetami, z hajdukami i liberyą, jechali się zapisywać w księgi mieszczaństwa Warszawskiego, ani braterskie obietnice 31. roku, nie dorównają nigdy znaczeniem i powagą skromnym, cichym faktom 61. roku.

Z wyjątkiem kilku chwil głośniejszego zapału, wszystko się tu odbywało w ciszy i tajemnicy, które były rękojmią szczerości.

Nie mogło się nic czynić na pokaz, bo się nic nie pokazywało.

Jedną może z największych ofiar, do jakich człowiek jest zdolny, były nieustanne poświęcenia miłości własnéj: starzy szli pod rozkazy młodzieży, ludzie w narodzie zasłużeni ustępowali z pokorą przed nieznajomymi, którzy ich przewyższali zapałem.

Nie dla tego że to jest naszém, ale dla świętéj prawdy po stokroć uznac należy że nigdy dzieje nie przedstawiły podobnego obrazu.

Mając choć cząstkę jego malować czujemy najmocniéj jak to co nam się wydaje bezsilnem i niedostatecznem, wnukom może naszym (jeźli żyć będą nasze wnuki) zda się przesadzoną apologią.

Znajdzie się aż nadto ludzi co kiedyś, późniéj, odmalują ciemne części tego obrazu, nam się on wydaje tak jasnym i złocistym, purpurą krwi i lazurami nadziei ubarwionym jak owe cudowne wizerunki, które natchniona ręka błogosławionego Anioła z Fiesole kreśliła w chwilach zachwycenia.

— Jak w jednych tak w drugich nie ma prawie cieniów, są same światłości.

— Z trudnością moglibyśmy opisać tę scenę pod sklepieniami starego refektarza, zarzuconego żelastwem przemysłu, gdzie z jednéj strony patrzała na zgromadzonych przeszłość tych murów, z drugiéj teraźniejszość uosobiona w narzędziach pracy, scenę braterskiego porozumienia ludzi, których jeden cel gromadził w to miejsce.

Różne były rady, lecz zgodzono się łatwo na potrzeby organizacyi, któréj główne zarysy przyjęto.

Rozprawy te nie wchodzą w zakres naszéj powieści, powiemy tylko że pułkownik, który po raz pierwszy gmach ten oglądał, a dawno już szukał jakiejś sali, w któréjby mógł bezpiecznie niecierpliwą młodzież mustrować, skorzystał z tego wieczora i wyrobił sobie pozwolenie i klucz od refektarza.

Ponieważ nie było broni a czekać na nią nie chciano, kije i strzelby drewniane miały tymczasowo zastąpić karabiny i bagnety.

— Miejsce było ustronne, ze wszech miar bezpieczne, nikt się w fabryce pustéj nie mógł schadzek nocnych domyślić.

Zagrzeba odszedł uszczęśliwiony.

—


text:
←Pieśń XV Boska Komedia

Czyściec

Przekład: Antoni Robert Stanisławski.

PIEŚŃ SIEDMNASTA.

O czytelniku!

jeśli kiedy w Alpach

Mgła cię owiała, przez którą widziałeś

Nie więcej pewnie, niż kret przez swą błonę,

Przypomnij sobie, kiedy już poczyna

Rzednieć jej gęsta i wilgotna para,

Jak przez nią słońca krąg prześwieca słabo,

I niechaj lotna wyobraźnia twoja

Pojmie jak znowu obaczyłem słońce,

Co się już teraz do spoczynku miało.

Tak więc z wiernemi Mistrza mego stopy

Równając chód mój, wyszedłem z obłoku,

Kiedy na dolnych kresach widnokręgu

Promienie światła skonały już były.

—

O wyobraźni, która tak człowieka

Unosisz nieraz, że się nie postrzega,

Chociażby wkoło trąb tysiące grzmiały, —

Któż cię podnieca, gdy nie karmią zmysły?

Podnieca światło, co się w niebie tworzy,

Działając z siebie, albo z wyższej woli.

Nagle się stawił w wyobraźni mojej

Rys okrucieństwa tej, co postać swoją

Pragnęła widzieć zamienioną w ptaka,

Który najbardziej lubuje się w śpiewie;[1]

Przeto myśl moja tak się w samej sobie

Zawarła była, że się do jej łona

Niemogła wcisnąć żadna rzecz zewnętrzna.

Potem do wzniosłej fantazji mojej

Spadł obraz tego, który krzyżowany

Wzgardę i dumę zachował w obliczu,

I tak umierał; wkoło niego stali

Z żoną Esterą Ahaswerus wielki

I Mardocheusz sprawiedliwym zwany,

Że był i w mowie i w uczynkach prawy.[2]

Gdy samo przez się to zjawisko prysło,

Jako powietrzna bańka, gdy zabraknie

Wody, pod której osłoną się kryła, —

W widzeniu mojem powstała dziewica,

I łkając wielce, rzekła: „O królowo!

Po cóż być niczem zapragnęłaś w gniewie?

Zabiłaś siebie by nie zgubić córki;

Zgubiłaś jednak Lawiniją swoją:

Jam to jest, matko, która gorzko płaczę

Więcej nad twoim, niż nad innym zgonem.[3]”

Jak sen się zrywa, gdy w zamknięte oczy

Znienacka nowe światło dnia uderzy,

A choć zerwany, miota się nim skona;

Podobnie moje runęły widzenia,

Jak tylko jasność padła na twarz moją

Większa daleko niżli nam zwyczajna.

Zwracam się tedy, chcąc widzieć gdzie jestem,

W tem głos zawołał: „Tu jest wchód na górę;”

To mnie od innych myśli oderwało,

I chęć tak chyżą obudziło we mnie

Obaczyć kto był ten, który przemawiał,

Że nigdyby się ukoić nie dała,

Nimby ze swoim spotkała się celem.

Lecz mi zabrakło siły, jak to bywa,

Kiedy nam słońce gnębi wzroku władzę

I zbytnim blaskiem postać swą zasłania.

— „Jest to duch boski, co bez naszej prośby

Drogę na górę wskazywać nam raczy,

A sam w jasności własnej się ukrywa.

Robi on z nami, jak człek z samym sobą:[4]

Bo kto próśb czeka, widząc nędzę czyją,

Już się złośliwie ku odmowie skłania.

Zgadzajmy tedy krok z wezwaniem szczerem:

Szczeblujmy w górę, nim ciemność zapadnie,

Bo potem iść już nie podobna będzie,

Aż póki dzień nam nie zaświta nowy.”

—

Tak mówił Wódz mój, i obaśmy razem

Ku schodom nasze obrócili stopy.

Skoro na pierwszym stopniu już stanąłem,

Uczułem niby ruch skrzydła w pobliżu...

W twarz mi wionęło i głos jakiś rzecze:

„Błogosławieni, którzy pokój czynią

I gniewu złego w sercu swem nie mają.[5]”

Już tak wysoko wznosił się nad nami

Ostatni promień, za którym noc goni,

Że ze stron wielu zabłysnęły gwiazdy.[6]

Przecz tak omdlewasz, o dzielności moja?

Mówiłem w sobie, bo czułem że władzę

Nóg mych konieczność do spoczynku kłoni.

Byliśmy w miejscu, kędy się już wyżej

Nie wznoszą schody, i bez ruchu stali,

Właśnie jak nawa gdy brzegu dobija.

Zważałem chwilę czy też nie posłyszę

Czegoś nowego w tym zakresie nowym;[7]

Potem, do Mistrza zwracając się, rzekłem:

Ojcze mój słodki, powiedz jaka wina

Gładzi się tutaj?

Choć spoczywa stopa,

Niech jednak mowa nie spoczywa twoja.

A on: „Tu miłość dobra się naprawia,

Która powinność zaniedbała swoją:

Tu spieszniej robi zapóźnione wiosło.[8]

Lecz abyś jeszcze jaśniej to zrozumiał

Zwróć myśl twą ku mnie, a zbierzesz niemylnie

Nie jeden owoc dobry z naszej zwłoki.

Wiesz o tem, synu, Mistrz zagaił znowu,

Że ani Stwórca, ani też stworzenie

Nie mogli nigdy istnieć bez miłości

Albo wrodzonej, albo obmyślanej.[9]

Wrodzona miłość nie zbłądziła nigdy;

Lecz druga błądzić może złym przedmiotem,

Albo zbyt wielką lub za małą siłą.[10]

Póki do wyższych dóbr jest skierowana

A w niższych rada miarkuje się sama, —

Zgubnej rozkoszy źródłem być nie może;

Ale jak tylko zwraca się ku złemu,

Lub gdy za dobrem nawet się ugania,

Z większą niż winna, czy z mniejszą pilnością,

Natenczas utwór, przeciw Twórcy działa.[11]

Ztąd pojmiesz łatwo, że miłość jest u was

Nasieniem wszelkiej cnoty i zarazem

Wszelkiej czynności, ściągającej karę.

Że miłość nigdy oczu zwieść nie może

Z dobra przedmiotu swego, a więc każdy

Od nienawiści własnej jest bezpieczny.[12]

Że znowu pojąć niepodobna wcale,

By istność jaka sama z siebie była,

Lub niezależna od pierwszej Istoty;

Więc niepodobna aby tą Istotą

Uczucie jakie nienawidzieć mogło.[13]

Wypada tedy, gdym podzielił dobrze,

Że zło jedyne, które miłujecie,

To zło bliźniego, a w trojaki sposób

Miłość ta w waszej rozradza się glinie.[14]

Ten ma nadzieję wyniesienia siebie

W zgnębieniu bliźnich, i dla tego tylko

Pragnie ich strącić wdół z wielkości szczytu.[15]

Inny się lęka, że ktoś idzie w górę,

Utracić władzę, łaskę, cześć i sławę,

Więc tak się gryzie, że radby go zniżyć,[16]

Zaś inny takim zapala się gniewem

Za krzywdę wszelką, że w umyśle swoim

Zgubę bliźniego chciwy zemsty knuje.[17]

Troistą miłość taką opłakują

Tam, niżej.

Teraz chcę byś poznał inną.

Która za dobrem niesfornie ugania.

Każdy niejasne ma pojęcie dobra,

W którem się dusza uspokoić może, —

Każdy go pragnie i osięgnąć dąży.[18]

Lecz jeśli miłość wlecze was leniwa

Do oglądania, lub nabycia jego, —

Po słusznym żalu, w tym oto zakresie,

Za jej lenistwo męka na was czeka:[19]

Jest inne dobro, co szczęścia nie daje,

Bo nie jest szczęściem, nie jest treścią dobrą,

Wszelkich dóbr innych ziarnem i owocem.[20]

Miłość ku temu dobru zbyt wylana

W trzech wyższych kołach jęczy tam nad nami;

O jej troistym zamilczę podziale,

Abyś sam przez się starał się go zbadać.[21]”

Przypisy

↑ Wyobraźni Poety przedstawiają się obrazy zgubnie działającego gniewu.

W pierwszym z nich Dante widzi Prognę, która dowiedziawszy się że mąż jej Tereusz zgwałcił siostrę jej Filomelę i spłodziłz nią syna Itysa, zabiła dziecię i ugotowane podała na misie mężowi swemu.

Później Progna, unikając zemsty męża, uprosiła bogi, żeby ją przemieniły w jaskółkę, a siostrę jej Filomełę w słowika.

Tak opowiada tę bajkę mytologiczną większa część poetów starożytnych; Dante jednak, idąc w tym razie za zdaniem Strabona i niektórych innych, chce dać poznać, że nie Filomela ale Progna przemienioną została w słowika — ptaka, który najwięcej rozkoszuje się we własnym śpiewie swoim.

↑ Mowa tu o Hamanie, który był ukrzyżowan z rozkazu króla Ahaswerusa, kiedy ten ostatni przekonał się o zdradzieckich zamiarach ministra swego Hamana, za sprawą uczciwego Mardocheusza i żony swojej Estery.

(Obacz w Biblji Św. księgę Ester, Rozdział V., VI.

i VII.).

↑ Lawinja, córka króla Latyna i żony jego Amaty przyobiecaną była w małżeństwo Turnusowi, kiedy się zjawił Eneasz, zakochał się w Lawinji i umyślił ją porwać, a jej narzeczonego zabić.

Matka Lawinji, uniesiona gniewem i rozpaczą, zabiła się.

(Wirgil.

Eneid.

ks. XII.).

↑ W oryginale jest: Si fa con noi, come l'uom si fa sego; to jest: anioł pospiesza nam z pomocą, nie czekając prośby naszej, jak człowiek, który zawsze rad pomaga sobie w każdej potrzebie.

↑ Anioł stojący u schodów wiodących do wyższego zakresu Czyśca, ruchem skrzydła swego zmiata z czoła Poety trzecie P, oznaczające grzech gniewu i wita go słowami Chrystusa: Błogosławieni pokój czyniący, zapisanemi u Mateusza w R V w.

↑ Po zachodzie słońca, szczególnie w krajach południowych, ostatnie promienie jego jeszcze się odbijają na górnych niebiosach, kiedy inne ich części tak już są ciemne, że na nich wynurzają się gwiazdy.

↑ Poeci wstąpili na ostatni stopień schodów wiodących do czwartego zakresu Czyśca, i tu, dla nadchodzącej nocy musieli się zatrzymać.

↑ Zakres ten jest miejscem pokuty dla tych, którzy zbyt leniwie kochali najwyższe dobro i zbyt opieszale go szukali.

„Życie jest morzem, mówi jeden z komentatorów, a portem do którego człowiek zmierzać powinien jest niebo.”

Więc kto za życia leniwem wiosłem żeglował do tego portu: tu błąd swój naprawiać musi.

↑ Świat cały stoi na zrębie miłości i jest jej dziełem, Bóg jest miłością (Deus caritas est), która świat stworzyła i miłość wiąże stworzenie ze Stwórcą.

↑ Miłość, powiada Wirgili, jest albo przyrodzona, instynktowa (naturale), albo obmyślana, zależąca od rozumnej woli naszej (o d'aniun).

Miłość instyktowa, czyli wrodzona, ulegając konieczności prawu, nie błądzi; bo ma na celu jedynie to, co jest potrzebnem do utrzymania naszego bytu.

Przeciwnie miłość idąca z rozumnej woli naszej, mylić się może, albo w wyborze przedmiotu swego, albo w samej wierze swojej, miłując przedmiot wybrany za wiele, lub za mało.

↑ Dopóki miłość, zależąca od rozumnej woli człowieka, skierowaną jest ku skarbom niebieskim, dopóki się miarkuje w zamiłowaniu dóbr tego świata, — dotąd nie może być źródłem grzechu i zguby; ale kiedy ta miłość, zamiast miłować dobro, miłuje zło, albo też nie zna należytej miary w zamiłowaniu dobra, natenczas staje się źródłem grzechów i występków, i ta miłość nasza — miłość stworzona, działa tym sposobem przeciwko Stwórcy.

↑ Miłość, przebywająca w jakiejkolwiek osobie (podmiocie, czyli subjekcie), zawsze ma na celu dobro tej osoby, ale nie zło jej, chociaż mylić się może co do ich znaczenia: w każdym razie, człowiek sam sobie zła nie życzy, nie nienawidzi sam siebie.

↑ Wszelka istota istnieje z Boga, i przez Boga, a miłując siebie, nie może Stwórcę swego nienawidzieć.

↑ Tak więc człowiek może tylko nienawidzieć bliźnich swoich, podobać sobie w tem co się im złego wydarza i życzyć im zła, a to w skutek trojakiej zlej skłonności.

↑ Nienawiść bliźniego przez pychę.

↑ Nienawiść bliźniego przez zazdrość.

↑ Nienawiść bliźniego przez gniew.

↑ Jedyne dobro, w którem dusza znaleść może zaspokojenie zupełne, jest Bóg.

↑ Widzieliśmy już, że ten czwarty zakres jest miejscem pokuty dla opieszałych w miłości ku najwyższemu dobru (Por. przyp. 8.).

↑ Szczęścia prawdziwego nie daje żadne dobro ziemskie.

↑ Miłość zbytecznie upędzająca się za dobrami ziemskiemi znosi karę w piątym, szóstym i siódmym zakresie Czyśca, które Dante ma jeszcze zwiedzić.


text:
384.

Najpotrzebniejszych prawd szermierze,

Czyż raz, w tym wpośród nas pobycie,

Z krótkością dni swych walczycie?

A za to, w tęższej niż potrzeba mierze,

Z śmiercią za bary się bierze

Nikomu nie przydatne życie!


text:
Adam Mickiewicz

Chłop i żmija

Z Lafontaine'a

W pamiętnikach bestyjo-graficznych Ezopa

Jest wzmianka o uczynku miłosiernym chłopa

I o pewnego węża postępku łajdackim.

Chłop wyszedł zimnym rankiem po chrośniak do sadu,

Aż tu pod bramą wąż mu do nóg pada plackiem:

Przeziębły, wpół skostniały, przysypany szronem,

Już zdychał, już ostatni raz kiwnął ogonem.

Chłop zlitował się nad tą mizeryją gadu:

Wziął go za ogon, niesie nazad w chatę,

Kładzie go na przypiecku,

Podściela mu kożuszek jak własnemu dziecku

(Nie wiedząc, jaką weźmie od gościa zapłatę);

Póty dmucha, póty chucha,

Aż w nieboszczyku dobudził się ducha.

Nieboszczyk wąż jak ożył, tak się wnet nasrożył:

Rozkręcił się, do góry wyprężył się, syknął

I całym sobą w chłopa się wycela,

W swojego dobrodzieja, w swojego zbawiciela

I wskrzesiciela!

«A to co się ma znaczyć — zdziwiony chłop krzyknął —

To ty w nagrodę dobrego czynu

Jeszcze chcesz mnie ukąsić?

A ty żmii synu!»

I wnet porwawszy dubasa,

Tnie węża raz pod ucho, drugi raz w pół pasa.

Odleciał ogon w jeden, a pysk w drugi kątek;

Rozpadło się żmijisko na troje żmijątek.

Darmo drgają

I biegają,

Ogon za szyją, za ogonem szyja;

Już nie zmartwychwstanie żmija.

Przytrafia się to często, że dobry człek jaki

Niewdzięcznika przygarnie;

Ale trafia się częściej, że niewdzięcznik taki

Przepada marnie.

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Mateusz Gwardys, Aleksandra Sekuła


text:
Adam Mickiewicz

Dudarz

Romans

(Myśl z pieśni gminnej)

Jakiż to dziadek, jak gołąb siwy,

Z siwą aż do pasa brodą?

Dwaj go chłopczyki pod rękę wiodą,

Wiodą mimo naszej niwy.

Starzec na lirze brząka i nuci,

Chłopcy dmą w dudeczki z piórek.

Zawołam starca, niech się zawróci

I przyjdzie pod ten pagórek.

«Zawróć się, starcze, tu na igrzysko,

Tu się po siewbie weselim;

Co nam dał Pan Bóg, tem się podzielim,

I do wsi na noc stąd blisko».

Posłuchał, przyszedł, skłonił się nisko

I usiadł sobie pod miedzą;

Przy nim po bokach chłopczyki siedzą,

Patrząc na wiejskie igrzysko.

Tu brzmią piszczałki, biją bębenki,

Płoną stosy suchych drewek;

Piją staruszki, skaczą panienki,

Obchodząc święto dosiewek.

Milczą piszczałki, głuchną bębenki,

Porzuca ogień gromadka;

Biegą staruszki, biegą panienki,

Biegą do dudarza dziadka.

«Witaj, dudarzu, witamy radzi,

W wesołej przychodzisz dobie;

Pewnie z daleka Pan Bóg prowadzi,

Pogrzej się i spocznij sobie».

Wiodą, gdzie ogień, gdzie stół z murawy,

Sadzą dudarza pośrodku:

«Może pozwolisz na trochę strawy,

Albo na szklaneczkę miodku?

Widzim i lirę, widzim piszczałki:

Zagraj co nam samotrzeci;

Napełnim za to tłomok, kobiałki,

I będziem wdzięczni waszeci».

«No, stójcież cicho, — rzekł do gromadki —

Cicho, — powtarza, w dłoń klaska —

Jeżeli chcecie, zagram wam, dziatki,

A cóż wam zagrać?»

— «Co łaska».

Wziął w ręce lirę i szklankę sporą,

Miodem pierś starą zagrzewa:

Mrugnął na chłopców, ci dudki biorą;

Brząknął, nastroił i śpiewa:

«Idę ja Niemnem, jak Niemen długi,

Od wioseczki do wioseczki,

Z borku do borku, z smugów na smugi,

Śpiewając moje piosneczki.

Wszyscy się zbiegli, wszyscy słuchali,

Ale nikt mię nie rozumie!

Ja łzy ocieram, westchnienia tłumię,

I idę daléj a daléj.

Kto mię zrozumie, ten się użali,

I w białe uderzy dłonie;

Uroni łezkę, i ja uronię,

Ale już nie pójdę daléj».

Przelotem spojrzał po błoniu:

Lecz w jednę stronę spoziera bacznie;

Któż tam stoi na ustroniu?

Stała pasterka i plotła wieniec,

To uplecie, to rozplecie,

A obok przy niej stoi młodzieniec,

I splecione przyjął kwiecie.

Spokojnosć duszy z jej widać czoła,

Ku ziemi spuszczone oko;

Nie była smutna ani wesoła,

Tylko coś myśli głęboko.

Jak puszkiem chwieje trawka zielona,

Choć wiatr przestanie oddychać:

Tak się na piersiach chwieje zasłona,

Chociaż westchnienia nie słychać.

Wtem z piersi listek zżółkły odepnie,

Listek nieznanego drzewa;

Spójrzy nań, rzuci i z cicha szepnie,

Jakby się na listek gniewa.

Odwraca głowę, odeszła nieco,

Podniosła w niebo źrenice;

Nagle na oczach łezki zaświecą

I róż wystąpił na lice.

A dudarz milczy, brząka powoli,

A wzrok utopił w pasterce,

Utopił w licu, lecz wzrok sokoli

Zdał się przedzierać aż w serce.

Znowu wziął lirę i spory dzbanek,

Miodem pierś starą zagrzewa,

Skinął na chłopców, ci do multanek,

Brząknął, nastroił i śpiewa:

«Komu ślubny splatasz wieniec

Z róż, liliji i tymianka?

Ach, jak szczęśliwy młodzieniec,

Komu ślubny splatasz wieniec!

Pewnie dla twego kochanka?

Wydają łzy i rumieniec,

Komu ślubny splatasz wieniec

Jednemu oddajesz wieniec

Z róż, liliji i tymianka;

Kocha cię drugi młodzieniec:

Ty jednemu oddasz wieniec,

Zostawże łzy i rumieniec

Dla nieszczęsnego kochanka,

Gdy szczęśliwy bierze wieniec

Z róż, liliji i tymianka».

Pomiędzy ciżbą przytomną:

Tę piosnkę śpiewał ktoś z naszej wioski;

Lecz kto i kiedy — nie pomną.

Starzec ucisza, podnosi rękę:

«Słuchajcie, dzieci, — zawoła —

Powiem, od kogo mam tę piosenkę,

Może on był z tego sioła.

Kiedym wędrując przez kraje cudze

Królewiec zwiedził przechodem,

Wtenczas przypłynął z Litwy na strudze

Pasterz jakiś z tych stron rodem.

Smutny był bardzo, ale przyczyny

Smutku nie mówił nikomu,

Odbił się potem od swej drużyny

I nie powrócił do domu.

Często widziałem, czy świecą zorza,

Czyli księżyc w pełnym blasku,

Jak on po błoniach, albo u morza

Po nadbrzeżnym błądził piasku.

Posród skał nieraz, podobny skale,

Na deszczu, wietrze i chłodzie,

Odludny dumał, wiatrom swe żale,

A łzy powierzając wodzie.

Szedłem ku niemu; spozierał smutnie,

Ale ode mnie nie stronił;

Jam, nic nie mówiąc, nastroił lutnię,

Zaśpiewał, w struny zadzwonił.

Łzy mu się rzucą; lecz skinął czołem,

Że się to granie podoba;

Ścisnął za rękę, ja go ścisnąłem,

I zapłakaliśmy oba.

Poznaliśmy się lepiej nawzajem,

I byliśmy przyjaciele.

On zawsze milczał swoim zwyczajem,

I ja mówiłem niewiele.

Potem, gdy troską strawiony długą,

Już nie mógł rady dać sobie;

Ja towarzyszem, ja byłem sługą,

Jam go pilnował w chorobie.

Nędzny, w mych oczach gasnął powoli,

Raz mię przywołał do łoża:

„Czuję — rzekł — bliski koniec niedoli,

Niech się spełni wola Boża.

Zgrzeszyłem tylko, że moje lata

Tak się nadaremnie starły:

Ale bez żalu schodzę ze świata,

Dawno już na nim umarły.

Kiedy mię skał tych dziki zakątek

Ukrył przed gminu obliczem,

Odtąd już dla mnie świat ten był niczem:

Żyłem na świecie pamiątek.

Ty, coś mi wiernym został do grobu,

— Kończył, ściskając za ręce —

Nagrodzić tobie nie mam sposobu,

Wszakże to, co mam, poświęcę.

Znasz piosnkę, którąm po tyle razy

Śpiewał, płacząc nad mym losem;

Pomnisz zapewne wszystkie wyrazy,

I wiesz, jakim śpiewać głosem.

Mam jeszcze z bladych włosów zawiązkę

I zeschły cyprysu listek:

Naucz się piosnki, weź tę gałązkę,

To mój na ziemi skarb wszystek.

Idź, może znajdziesz na brzegach Niemna

Tę, której już nie obaczę;

Może jej piosnka będzie przyjemna,

Może nad listkiem zapłacze.

Nagrodzi starca, do domu przyjmie,

Powiedz…”

Wtem oko ściemniało,

A w ustach Panny Najświętszej imię,

Wpół wymówione zostało.

Silił się jeszcze i w samym skonie

Na próżno coś wyrzec żądał;

Wskazał ku sercu i ku tej stronie,

Na którą, żyjąc, poglądał».

—

Tu przerwał dudarz i szukał okiem,

Dostając listek z papierka:

Lecz już nie była między natłokiem

Ta, której szukał — pasterka.

Z daleka tylko poznał sukienkę,

Bo w chustce skryła twarz boską;

Jakiś młodzieniec wiódł ją pod rękę;

Już ich nie widać za wioską.

Przybiegła zgraja, gdzie starzec siedział.

«Co to jest?»

wszyscy pytają…

On nic nie wiedział — może i wiedział,

Ale nie mówił przed zgrają.

-----


text:
Ustawa

z dnia ………………………...

2013 r.

w art. 16a:

a) ust 1 otrzymuje brzmienie:

c) w ust. 8 w pkt 1 uchyla się lit. b;

2) w art. 17 po ust. 1 dodaje się ust. 11 w brzmieniu:

Natomiast, zgodnie z art. 17 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, rozumie

Posiadanie gospodarstwa rolnego, w myśl dotychczasowych przepisów, co do zasady, nie stanowiło przesłanki uniemożliwiającej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego

i świadczenia pielęgnacyjnego, o ile wykazały one, że nie są one aktywne zawodowo

Mając na uwadze powyższe, powstała konieczność wprowadzenia w ustawie zapisów, które w sposób jednoznaczny uregulują kwestie prawa rolników do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Konsekwencją wprowadzenia wyżej wymienionych zmian jest wykreślenie z katalogu przesłanek negatywnych w art. 16a zapisu, że podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innego tytułu powoduje brak prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Oznaczać to będzie, że podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie będzie skutkowało brakiem możliwości otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ponadto, w związku z rozbieżnościami interpretacyjnymi, dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego, którego instytucja została uregulowanego w ustawie Kodeks rodzinny

na uwadze art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek jednego małżonka

W związku z powyższym, skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 Kodeksu rodzinnego

Proponowane zmiany mogą spowodować wzrost wydatków budżetu państwa, jednakże jego wielkość nie powinna znacząco wpływać na poziom wydatków, które budżet państwa ponosi na świadczenia rodzinne.

Wobec ograniczonej liczby danych i krótkiego okresu obowiązywania przepisów dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest możliwe dokładne określenie wspomnianego wzrostu wydatkó


text:
USTAWA

z dnia _______ maja 2012r.

Skalne S.A. przy budowie autostrady A2 oraz podwykonawców spółki Poldim S.A. przy budowie autostrady A4.

Art. 1.

Ustawa reguluje:

zasady solidarnej odpowiedzialności inwestora za zobowiązania spółki Dolnośląskie Surowce Skalne S.A. związane z budową odcinka C autostrady A2 oraz spółki Poldim S.

A związane z budową odcinka autostrady A4,

zasady potrącania zobowiązań podatkowych, zaległości podatkowych oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne podmiotów, którzy byli podwykonawcami spółki Dolnośląskie Surowce Skalne S.A. w budowie odcinka C autostrady A2 oraz spółki Poldim S.

A w budowie odcinka autostrady A4,

Art. 2

Odpowiedzialność solidarna inwestora wobec podwykonawców określona w art. 6471

§ 5 kodeksu cywilnego powstaje także w przypadku podwykonawców innych niż roboty budowlane dostaw lub usług, które zostały zrealizowane bezpośrednio dla spółki Dolnośląskie Surowce Skalne S.A. przy budowie odcinka C autostrady A2 lub dla spółki Poldim S.

A przy budowie odcinka autostrady A4.

Dla powstania solidarnej odpowiedzialności inwestora z art. 6471 kodeksu cywilnego w przypadku podwykonawców robót, dostawy lub usług, które zostały zrealizowane bezpośrednio dla spółki Dolnośląskie Surowce Skalne S.A. przy budowie odcinka C autostrady A2 lub dla spółki Poldim S.

A przy budowie odcinka autostrady A4, nie jest konieczna zgoda Inwestora, o której mowa w art. 6471 § 2 kodeksu cywilnego.

Postanowień ust. 1 i 2 nie stosuje się wobec dalszych podwykonawców.

W ich przypadku stosuje się art. 6471 kodeksu cywilnego bez modyfikacji określonych powyżej.

Art. 3

W przypadku gdy Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jako inwestor budowy odcinka C autostrady A2 lub odcinka autostrady A4 ponosi odpowiedzialność wobec podwykonawców spółki Dolnośląskie Surowce Skalne S.A. lub spółki Poldim S.

A na podstawie art. 6471 kodeksu cywilnego lub art. 2 niniejszej Ustawy podatnicy, będący podwykonawcami spółki Dolnośląskie Surowce Skalne S.A. w budowie odcinka C autostrady A2 lub spółki Poldim S.

A przy budowie odcinka autostrady A4 są uprawnieni do potrącenia swojej wierzytelności wobec Inwestora wynikającej z art. 6471 kodeksu cywilnego lub z art. 2 niniejszej Ustawy ze zobowiązaniami podatkowymi oraz zaległościami podatkowymi wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa oraz ze zobowiązaniami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Potrącenie dokonywane jest na wniosek podatnika w drodze postanowienia wydawanego przez właściwy dla danego podatku organ podatkowy lub właściwy dla poboru składki organ ubezpieczeń społecznych.

Do wniosku dołącza się fakturę VAT za wykonane dostawy lub usługi oraz wskazuje się dowody potwierdzające wykonanie dostaw lub usług.

Organ sprawdza w trakcie postępowania czy dostawy i usługi zostały faktycznie wykonane oraz czy wykazana wartość tych dostaw i usług odpowiada ich wartości rynkowej.

W przypadku gdy wartość rynkowa dostaw i usług jest niższa od wykazanej na fakturach potraceniu podlega wartość rynkowa.

Potrącenie następuje z dniem złożenia wniosku, który został uwzględniony.

Odmowa potrącenia następuje w drodze decyzji.

Odpis postanowienia wysyłany jest do Generalnej Dyrekcji Dróg Publicznych i Autostrad, która jest obowiązana wpłacić równowartość wygasłego podatku lub składki do organu podatkowego lub ubezpieczeń społecznych w terminie 14 dni od dnia dokonania potrącenia.

Art. 4.

Złożenie wniosku o potrącenie wstrzymuje postępowania zmierzające do egzekucji podatków lub składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Art. 5.

Ze względu na błąd w wyborze popełniony przez GDDKiA co do wykonawców niektórych odcinków autostrad powstały problemy związane z bankructwem wykonawców.

Częste są sytuacje w których podwykonawcy wykonali roboty budowlane lub dostarczyli materiały, lecz ze względu na upadłość spółki Dolnośląskie Surowce

Skalne S.A. oraz spółki Poldim S.A. nie otrzymują zapłaty.

Jednocześnie władze skarbowe egzekwują często od przedsiębiorców należności podatkowe.

Na mocy niniejszej ustawy wprowadzamy dwie modyfikacje do systemu prawnego:

W prawie cywilnym rozszerzenie zasad odpowiedzialności solidarnej tak, aby podwykonawcy mogli odchodzić należności bezpośrednio od GDDKiA

W prawie podatkowym możliwość potrącenia należności podatkowych przysługujących fiskusowi z należnościami przysługującymi podwykonawcom wobec wykonawcy z tytułu wykonanych prac lub dostarczonych materiałów

Ustawa ma charakter szczególny, dotyczy konkretnej sytuacji, jednak proponowane rozwiązania mogą zdaniem wnioskodawców, przyjąć charakter systemowy.

Ze względu na pilny charakter sprawy, ustawa nie przewiduje vacatio legis.

Z tytułu realizacji ustawy Skarb Państwa nie poniesie wydatków ponad przewidziane już w budżecie GDDKI


text:
Uwaga.

Bibljografja poniższa, względnie do bogatych materjałów w tym przedmiocie, była ubogą, bo rozmyślnie ograniczoną przez piszącego, a to dla pozbawienia tej pracy wszelkiej cechy pamfletu.

I stąd, o tyle tylko uwzględniono materjał rewolucyjny, o ile ten w materjale lojalnym, dokumentowym znajdywał potwierdzenie.

BIBLJOGRAFJA

dzieł, które posłużyły do opracowania Królobójców.

1.

Leroya-Baulieu A. L’Empire des Tsars.

Paris 1881.

2.

Créhange.

Histoire de la Russsie dépuis la mort de Paul I. Paris 1882.

3.

Waliszewski K. Ivan le terrible.

Paris 1904.

4.

Hermann.

Russland unter Peter dem Grossen.

Leipzig 1872.

5.

Lavaux.

Histoire de Pierre III.

Paris 1799.

6.

Arsenjew.

Carstwowanje Ekateriny II.

Petersburg 1856.

7.

Jauffret.

La grande Catherine.

Paris 1862.

8.

Turgeniew.

La Russie et le Russes.

Paris 1847.

9.

Castéra I. Histoire de Catherine II.

Paris an VIII.

10.

Karatow F. W. Pawieł I. London 1902.

11.

Istoriczeskija dokumenty iz wremion carstwowania Aleksandra I. Leipzig 1900.

Kasprowicz.

12.

Tajnoje obszczestwo i 14 dekabria 1825 goda w Rossji.

Leipzig 1901.

Kasprowicz.

13.

Tołstoj L. N. Die Dekabristen.

Berlin 1903.

14.

Hercen A. Zagowor 1825 goda.

Berlin 1903.

15.

Eckart I. Von Nicolaus I bis Aleiander III.

16.

Kołaczkowski K. generał.

Wspomnienia od r. 1820—1830.

Kraków 1900.

17.

Materiały dla carstwowanja Imperatora Nikołaja Pawłowicza.

Leipzig 1902.

Kasprowicz.

18.

Kołosow A. Alexander II.

London 1902.

19.

Kalendar Narodnoj woli na 1898 god.

Genève.

20.

Programma Ispołnitielnawo Komiteta 1879, 1880 i 1881.

21.

Hercen A. Kto winowat.

London 1859.

22.

Bakunin A. Narodnoje dieło.

London 1862.

23.

Czernyszewski M. Soczynienia.

Genève 1868—1870.

24.

Bilbasow W. Istorja Ekateriny II.

Genève 1884.

25.

Korolenko W. Wospominania o Czernyszewskim.

Genève 1880.

26.

Stępniak.

Podpolnaja Rossia.

Genève 1881.

27.

Eltzbacher Dr. P. Der Anarchismus.

Berlin 1900.

28.

Biełyj terror.

Leipzig 1878.

Kasprowicz.

29.

Wolkenstein L. A. 13 liet w Szliselburskoj krieposti Berlin 1902.

30.

Pieśni borby.

Genève 1902.

31.

Łazarew E. E. Gawajskij Senator.

Genève 1902.

32.

Listki Swobodnawo Słowa.

N. N. 1—25.

Christchurch, Hants, England.

33.

Kennan J. Tent liefe in Siberia.

New-Jork 1870.

Lwów 1890.

34.

Roczniki czasopism Journal des Debats, Le Temps, Czas, Prawitielstwiennyj Wiestnik, Nowoje Wremja, Moskowskija Wiedomosti, Oswobożdenje, Narodnaja Wola, Iskra i Słowo Polskie.


text:
czmyr lub czmer, p. szmer; czmucić, czes. czmouditi, czmud, o ‘dymie’, ‘dymieniu’, a czmychnąć, czmychać, również z szm-?

serb. cmoliti lulu, ‘czmucić’, cmolja, ‘człowiek bez energji’.


text:
cug, ‘przeciąg (czasu, miejsca, powietrza)’, ‘posunięcie (figury)’, ‘zaprząg’, wszystko z niem. Zug; jest i sądowe cog albo folga, sekwela w 16. wieku; nawet »puszczano cug komu«, t. j.

‘ustępywano mu miejsca’; ludowe i dla ‘pociągu kolejowego’, i dla ‘oddziału wojska (plutonu)’; u Czechów mało znane (cuk), u nas powszechne.


text:
B.

Na Gloria.

Chwała Bogu, cześć, dzięki,

Od wszelkiego stworzenia;

Moc Boskiéj Jego ręki

Daje znak zbawienia:

Pokój głosi ten w skutku,

Byśmy trwale mieli

I Tobie bez trwóg, smutku,

Służyli weseli,

Służyli weseli.