text:
←Akt I Pan Damazy

Akt II

Józef Bliziński Akt III→

Ogród; po lewej stronie altana, w niej stół i krzesła; po prawej ławka; w głębi mur albo sztachety z furtką pośrodku.

PAN DAMAZY chodzi z fajką, MAŃKA stoi z oczyma spuszczonymi i rękoma splecionymi; potem HELENA.

DAMAZY

Hm hm, nic nie wiedziałem, panie mości dzieju.

Przyznaję, że mi z głowy wywietrzało.

Od czasu tego głupiego ożenienia się brata nie byłem u niego ani razu.

Więc powiadasz, że cię trzymano z daleka.

MAŃKA

Krzywdy nie miałam, ale pani obchodziła się ze mną jak z obcą.

DAMAZY

(opryskliwie)

Pani, pani, dlaczegoż ty jej mówisz: pani?

Przecież to ona twoja wujenka.

co prawda nie wiem, w którym stopniu, ale zawsze wujenka.

Przecież ja i mój nieboszczyk brat byliśmy ci.

czekaj no.

Anzelm ożenił się, panie mości dzieju, z ciotką Balbiną, a kiedyśmy ją nazywali ciotką, no toć musiała być ciotką.

Siostra rodzona Anzelma.

zaraz!

Siostra Anzelma poszła, panie mości dzieju, za Paterkowskiego, a wszakże to był twój ojciec?

MAŃKA

Takie noszę nazwisko.

DAMAZY

A no, to widzisz jest kuzynostwo, nawet dosyć bliskie.

Mówże mi: wuju, proszę cię, moja.

jakże ci na imię?

MAŃKA

Mańka.

DAMAZY

Co to jest „Mańka”?

nie rozumiem.

MAŃKA

Maria.

DAMAZY

No to Marysia, a wreszcie Marynka, panie mości dzieju, a nie jakaś Mańka.

Także cię przezwali! (gładząc ją) Więc powiedzże mi, moja Marychna.

a brat nieboszczyk jak z tobą wychodził?

MAŃKA

On był dobry, ale.

tylko jakeśmy byli sami; przy pani.

DAMAZY

(tupnąwszy nogą)

Przy wujence!

MAŃKA

Przy wujence udawał obojętnego, ale mi nigdy nic złego nie powiedział.

DAMAZY

Słaby szlamazara pantofel!

MAŃKA

Owszem, brał nieraz moją stronę.

DAMAZY

(opryskliwie)

Cóż, katowała cię.

biła?

MAŃKA

Nie, ale była ze mną zawsze tak zimną, tak odpychającą.

DAMAZY

No, muszę ja w to wejść, panie mości dzieju, koniec końcem jesteś naszą siostrzenicą, i kwita.

MAŃKA

Jaki pan dobry!

DAMAZY

(ostro)

Wuj.

powtórz!

MAŃKA

Jaki wuj dobry!

DAMAZY

I przyzwyczajaj się do tego.

Wstyd, hańba, żeby nasza krewna, panie mości dzieju, była traktowaną jak popychadło z kredensu, Mańka jakaś.

tfy!

HELENA

(wchodzi z prawej strony, nucąc i układając bukiet)

Tra la la la!

La la!

co za róże, co za róże! (zrywa z krzaka)

DAMAZY

Heluś, pójdź no tu!

HELENA

Patrz, tatuńciu, jaki będzie prześliczny bukiet.

tra la la!

DAMAZY

Dla kogóż to?

HELENA

(śpiewając)

Dla stryjenki, dla stryjenki.

DAMAZY

Hm! (niecierpliwie) Pójdźże! (popychając ją do Mańki) Pocałujcie się!

HELENA

(nie rozumiejąc spogląda na niego)

Cha!

cha!

cha!

tatuńcio.

DAMAZY

Cóż, nie potrafisz?

HELENA

(niby urażona)

Proszę! (z zabawnym dygiem, sznurując usta, całuje ją na powietrzu) Czy tak?

DAMAZY

Nie tak.

serdecznie.

bo to twoja siostra.

HELENA

Siostra!

Ach, to co innego. (rzuca się na szyję i całuje) Ja tak lubię całować!

Całowałabym wszystkich. i tatuńcia także, dobrze? (rzuca mu się na szyję)

DAMAZY

No no, bez tych.

HELENA

(do Mańki)

Jeszcze raz! (całuje ją)

DAMAZY

Dosyć, dosyć zostaw też trochę na później. (opryskliwie) Wy, kobiety, to wszystko tak.

bez umiarkowania.

hm. hm.

Bawcież się tu sobie i poznajcie się bliżej.

(odchodzi na lewo, Helena odprowadza go i szepce na stronie, po czym wraca)

MAŃKA, HELENA.

MAŃKA

(na stronie)

Czyż to nie jest szyderstwem losu, mój Boże.

znaleźć siostrę w tej, która nam zadaje najboleśniejszą ranę. (znękana) Serce mi pęka.

HELENA

(wracając w podskokach i biorąc jej ręce)

Więc ty jesteś moją siostrą.

ach, jak to dobrze.

jaka jestem kontenta, że mam z kim rozmawiać poufale; nigdy nie miałam towarzyszki, przyjaciółki.

U nas, powiadam ci, jak w klasztorze, z nikim nie żyjemy i gdyby nie Dziubalska.

ale cóż.

bardzo dobra kobieta, ale taka zabawna.

wiecznie kładzie kabałę dla mnie.

ja jestem dama kierowa, a król kierowy mój przyszły mąż! (śmieje się) I tak zawsze, wyobraź sobie, poszachruje, że ten król wiecznie przy mnie.

MAŃKA

(smutnie)

Toteż wywróżyła ci.

HELENA

Ho ho, to jeszcze może być rozmaicie.

trzeba się powzdragać.

Słuchaj no, czy ty lubisz kwiaty?

Pomożesz mi ułożyć bukiet?

Pójdź. (zrywają) Ach, jakie śliczne dwa motylki gonią się.

czekaj.

czekaj czekaj.

usiadłszy, nie spłosz ich. (czai się) Jeden pan Antoni, drugi pan Seweryn.

Który się da złapać, tego będę wolała. (śmieje się) Ach, uciekły obadwa, dobryś!

MAŃKA

(złośliwie)

Zwykłe następstwo uganiania się za dwoma.

HELENA

Cóż to szkodzi?

Jeden ładny i drugi ładny.

MAŃKA

(jak wyżej)

Ale podobno jednego tylko wolno wybrać.

HELENA

(figlarnie)

Motylka?

MAŃKA

Albożeś o motylkach myślała?

HELENA

(zawstydzona)

Jakaś ty szkaradna!

MAŃKA

Wszak jeden miał być pan Antoni, drugi pan Seweryn.

HELENA

Otóż widzisz, kiedyś ty moja siostra, to mam ochotę zwierzyć ci się, powiedzieć ci coś w wielkim sekrecie, tylko mnie nie wydaj.

Siadaj no. (sadza ją przy sobie) Nie ma tu kogo?

Nie podsłucha nas kto?

MAŃKA

Nie ma.

HELENA

Wiesz naturalnie, że pan Antoni mieszka niedaleko nas, w sąsiedztwie, jeszcze nieboszczyk stryj wziął dla niego niewielką dzierżawkę, na której podobno dosyć dobrze mu idzie.

Otóż zaczął bywać u nas i podobno myśli o mnie.

MAŃKA

(patrząc jej w oczy)

A ty za to cierpieć go nie możesz.

HELENA

Cóż ty znowu pleciesz?

MAŃKA

Więc kochasz go?

HELENA

Zdaje mi się, że go bardzo lubię. (po chwili, naiwnie) Słuchaj no, czy to może się zdawać?

MAŃKA

(ironicznie, chcąc wstać)

Samo to pytanie.

HELENA

(przytrzymując ją)

Czekaj no, posłuchaj.

On taki poczciwy, u nas nikt a nikt prawie nie bywa, a on zagląda prawie co drugi dzień.

przywozi mi książki do czytania.

takie śliczne, powiadam ci.

Czy ty czytujesz książki?

MAŃKA

Nie mam czasu, rzadko kiedy.

HELENA

O, tak żałuj.

nie uwierzysz, jak to przyjemnie.

to takie ciekawe rzeczy.

MAŃKA

Więc cóż pan Antoni?

HELENA

Bywa bardzo często.

Dziubalsia, w której ma wielką przyjaciółkę, powiada, że on kocha się we mnie.

MAŃKA

Czy to wiesz tylko od niej?

HELENA

(spuszczając oczy)

Naturalnie. (po chwili) Ach, żebyś wiedziała, jak mi serce biło, gdy się oświadczył.

MAŃKA

A więc oświadczył się!

HELENA

Tak.

na wpół.

ojciec nawet nie wie o tym, wstydziłam się powiedzieć, tobie pierwszej się przyznaję.

A powiadam ci, jaki był wzruszony!

Cały drżał, mnie zaś jakby kto gorącą wodą oblał.

Wyobraź sobie, tak się zmieszałam, że nie wiedziałam, co z sobą zrobić.

a jednak tak mi było przyjemnie, tak jakoś błogo.

Czy tobie oświadczył się kto kiedy?

MAŃKA

W moim położeniu.

uboga sierota, czyż mogę marzyć o tym?

HELENA

O, tylko nie przesadzaj.

a ja czyż jestem milionerką?

Jeżeli Antoni mnie kocha, to przecie z interesu tego nie robi.

MAŃKA

(gorąco)

A ty nawet nie cenisz tego przywiązania!

HELENA

Kiedy, widzisz, od wczoraj.

jakeśmy tu przyjechali.

tylko, moja droga, nie mów o tym nikomu.

ojciec jakoś, co był widocznie przychylny Antoniemu i nieraz, gdy był w dobrym humorze, dokuczał mi dwuznacznikami, teraz jakby się zmienił.

inaczej mówi. (po chwili) Po prostu.

nie wiem.

ale zdaje mi się, że życzy sobie pana Seweryna.

MAŃKA

I cóż ty na to?

HELENA

Ja?

Boże drogi!

Czy ja wiem sama, co robić.

Podobno stryjenka pragnie, żebyśmy się pobrali.

MAŃKA

(na stronie)

Boże, Boże!

HELENA

Oddaje nam jakąś część majątku; ojciec, niby nic wyraźnie nie mówiąc, daje do zrozumienia, że tym sposobem nastąpi zgoda familijna.

Teraz sama nie wiem, co począć.

MAŃKA

Poradź się serca, jeżeli ono przemawia za panem Antonim.

HELENA

Naturalnie, ale jak nie będą na to uważać?

MAŃKA

Przecież niepodobna, żeby cię zmusili.

HELENA

Ach, ja się tego okropnie boję.

Ten projekt zdaje się tak cieszyć ojca i stryjenkę.

MAŃKA

(wstając, wzruszona)

A gdyby też ten, którego ci przeznaczają, kochał inną?

HELENA

(wstając)

Ach, jakby to było dobrze!

Czy wiesz co o tym?

MAŃKA

Mogę ci powiedzieć, że tak jest.

HELENA

No proszę!

Jakżeż to można!

E, to chyba nic takiego po cóż by ta komedia.

MAŃKA

Będzie ją odgrywał z woli ciotki, udając starającego się.

O, patrz mu dobrze w oczy, bo gdy będzie mówił, że cię kocha skłamie, zgotowałabyś sobie męczarnie na całe życie — ostrzegam cię!

HELENA

Ach, w jakim ja strachu jestem!

MAŃKA

Najlepiej by było powiedzieć wyraźnie ojcu odkryć mu swoje uczucia.

HELENA

Czyż ja się odważę?

Żeby tak matce, to co innego.

tacio zacznie drwić ze mnie, dwuznaczniki mówić, chociaż kocha mnie, bardzo kocha!

MAŃKA

Toteż tym łatwiej ci pójdzie.

HELENA

Ale, tak ci się zdaje.

chociaż to tacio, ale zawsze mężczyzna, jakże mu tak po prostu powiedzieć, na przykład: „Kocham pana Antoniego” ach, dlaboga, ja bym się spaliła ze wstydu.

MAŃKA

(obejrzawszy się)

Patrz, to on, przekonamy się zaraz. (odchodzi w głąb)

HELENA

Ach, nie odchodź. gdzie ty idziesz? (wchodzi Seweryn; ona udając, że go nie widzi, zrywa kwiaty, zbliżając się powoli ku wyjściu)

MAŃKA ukryta, HELENA, SEWERYN; później ANTONI; później DAMAZY.

SEWERYN

(wchodząc z prawej strony, przystaje i spogląda na Helenę, robiąc gest lekceważący; po chwili na stronie)

Myślałem, że to rzecz prosta ożenić się z pierwszą lepszą, byle się oswobodzić.

zapomniałem o małej rzeczy, to jest o konieczności odgrywania roli konkurenta.

żadna nić sympatyczna nas nie wiąże.

ha!

trudno! (głośno) Dzień dobry pannie Helenie.

HELENA

(zajęta kwiatami)

Dzień dobry panu.

SEWERYN

Pani wyszła na spacer?

HELENA

Tak, panie.

SEWERYN

Pani się nie spodziewała mię tu zastać?

HELENA

Nie, panie.

SEWERYN

(na stronie, powtarzając)

Tak, panie nie, panie. (po chwili, głośno) Jakże się pani tu podobało u nas?

HELENA

O, bardzo!

SEWERYN

(ze sztucznym uniesieniem)

Ach, jak mię to uszczęśliwia!

HELENA

Dlaczego?

SEWERYN

Dlaczego? (na stronie) Co jej powiedzieć? (głośno, roztargniony) I pani się pytasz?

HELENA

Naturalnie.

SEWERYN

Nie!

Ja się tu robię idiotą. (po chwili, głośno) A ja byłbym ciekawy, dla kogo przeznaczony ten prześliczny bukiet, tym piękniejszy, że te rączki go układały. (na stronie) No, jakoś poszło!

HELENA

Dla stryjenki, mój panie!

SEWERYN

Czy mógłbym prosić o jedną chociaż z niego różyczkę?

MAŃKA

(która się zbliżyła, bardzo wzruszona)

Ja panu wybiorę.

(Seweryn zmięszany)

HELENA

(podsuwając bukiet, wesoło)

Patrz, tę.

(Seweryn bierze machinalnie z rąk Mańki) Widzisz pan, jaka przepyszna.

Mania własną ręką ją zerwała.

SEWERYN

A! (na stronie, nie wiedząc, co z różą robić) Miła sytuacja ani słowa.

MAŃKA

(wzruszona, cicho, podczas gdy Helena usunęła się)

Czy panu przykrość zrobiłam? (drżąc, ze łzami w głosie) Jeżeli masz rzucić, to oddaj mi.

schowam jako pamiątkę, że była w twoim ręku.

SEWERYN

(cicho)

Wiesz, że dla tego samego powodu ma cenę dla mnie. (po chwili) Ale walczyć z koniecznością, gdy jest nieubłagana, nie podobna.

Mańka!

Zaklinam cię, panuj nad sobą!

MAŃKA

(z boleścią)

Ach! (powstrzymuje łzy) (Z prawej strony wchodzi Antoni, zbliża się do Heleny i gestem podziwia bukiet)

HELENA

(dając mu wąchać)

Pochwal pan! (przechadzają się w głębi, rozmawiając)

ANTONI

Prześliczny! (po chwili) Jak to my na wszystko patrzymy przez szkiełka zabarwione według własnego widzenia.

Dom ciotki był mi zawsze obojętnym, atmosfera tutejsza ciężyła mi; dziś, gdy pani w nim bawisz, stał mi się rajem.

HELENA

(dając mu różę, żartobliwie)

Masz pan za komplement.

ANTONI

Dziękuję za kwiatek, ale oponuję przeciwko definicji.

Czyż to był komplement?

SEWERYN

(zbliżając się do nich)

O czymże państwo?

ANTONI

Cóż ci przyjdzie z tego?

Choćbyś wiedział.

nie zrozumiałbyś nas.

SEWERYN

A to dlaczego?

ANTONI

(znacząco)

Masz pewne uprzedzenia.

a przeciwko tym trudno walczyć.

To, co dla jednego jest świętością, drugiemu może się wydawać czymś śmiesznym.

SEWERYN

A, przepraszam. (na stronie) Oboje będą mi przeszkadzać fatalne położenie, (oddala się i rzuca niechętnie na ławkę; z drugiej strony w altanie siadła Mańka oparłszy głowę na ręku)

DAMAZY

(przechodząc w głębi z fajką, z lewej strony ku prawej, zatrzymuje się i pykając patrzy przez kilka chwil na Helenę i Antoniego)

Ho, ho, cóż to za interesująca, panie mości dzieju, rozmowa.

HELENA

Ach, tacio! (biegnie ku niemu)

DAMAZY

Coś mi się panna zanadto puszczasz.

ANTONI

(nieco zmięszany, nadrabiając humorem)

Rozmawialiśmy właśnie o.

DAMAZY

(nie patrząc na niego)

Chodź no asińdźka ze mną na sprawę. (wychodzą na prawo)

ANTONI

(patrzy za nimi; po chwili, niespokojny)

Co to znaczy?

Nie spojrzał na mnie.

Zaczynam się obawiać.

Od wczoraj już uważam u pana Damazego jakąś zmianę.

Mój Boże, ja ją tak kocham!

Czyżbym się łudził na próżno? (idzie z wolna za nimi)

MAŃKA, SEWERYN.

Ta scena powinna być graną bardzo żywo.

SEWERYN

(wstaje, idzie do Mańki i prowadzi ją gwałtownie na przód sceny)

Mańka!

słuchaj mnie.

MAŃKA

Słuchałam, niestety, może zanadto i teraz za to pokutuję.

SEWERYN

Wszak wytłumaczyłem ci, o co chodzi.

MAŃKA

(chwytając się za skronie)

Ja nic nie wiem.

nic nie rozumiem.

rób ze mną, co chcesz, ale nie żądaj, abym własną ręką wydarła to, co tam utkwiło tak głęboko.

SEWERYN

Ależ.

nie rozumiesz mnie!

Ja cię zawsze kocham!

MAŃKA

(gorzko)

Kochasz?

SEWERYN

Kocham, szalona, wiesz dobrze o tym; przez to właśnie, że chcę się poświęcić, daję najlepszy dowód, czym jesteś dla mnie.

MAŃKA

(unosząc się)

Za co mnie masz?

Za co?

Powiedz!

SEWERYN

(porywając jej rękę)

Za istotę, do której jakieś złe duchy przywiązały mnie.

Ja bym nie wyżył bez ciebie.

ja cię mieć muszę.

dla siebie, stworzyć ci życie, o jakim nie marzyłaś. (gwałtownie) Nie płacz, bo mię doprowadzisz do ostateczności!

MAŃKA

Czyż może być większa, jak kazać mi słuchać podobnych słów.

SEWERYN

Więc cóż począć?

Wiesz, że nie mam nic swojego, a gdy się ożenię podług woli ciotki, da mi majątek.

to wszystko będzie twoim!

MAŃKA

(z płaczem)

I on nawet nie widzi całej potworności tego, co mówi!

To trzeba być bez sumienia!

SEWERYN

Ależ któż winien temu wszystkiemu?

Powiedz!

Ja nie!

MAŃKA

Tym mniej ja.

Któż tu kogo złudził i oszukał?

SEWERYN

Tyś winna. (chwytając ją w objęcia i patrząc namiętnie w oczy) Po cóż w tych oczach siedzi jakiś szatan, który mię kusi, odbiera rozum i z człowieka robi idiotę.

Widziałaś!

Ja przy tej gąsce języka nie mogłem odnaleźć, plotłem jak żak.

MAŃKA

(uwalniając się z jego objęć)

Nie, ja tego pojąć nie mogę, to niegodziwość.

SEWERYN

(unosząc się, grozi jej pięściami)

Mańka!

MAŃKA

Mówię ci, wybij mnie, skatuj!

Do nóg ci padnę. (z mocnym płaczem) ale nie depcz, nie pomiataj!

SEWERYN

(znękany)

Ha, to oszaleć przyjdzie!

Więc co robić?

Co?

Mów!

Radź.

Jakiż jest środek? (biorąc ją znowu w objęcia, czulej) Daj mi miliony, a dziś pójdę z tobą do ołtarza.

MAŃKA

(po chwili, popatrzywszy mu w oczy, kładąc głowę na jego piersiach)

Cóż nam po milionach?

SEWERYN

(ogląda się niespokojnie; na stronie)

Jeszcze nas kto podpatrzy.

MAŃKA

(usuwając się, z łagodnym wyrzutem)

Boisz się.

wstydzisz uczuć, które mi zaprzysięgałeś.

SEWERYN

(tonem perswazji)

Zastanów się!

Cóż by to za życie było.

miłość o głodzie.

weź na rozum.

MAŃKA

Nie miałam go, gdym słuchała twoich zaklęć.

dziś go już nie odnajdę, sam temu winieneś.

SEWERYN

(zaciskając pięści)

Och!

MAŃKA

(z krzykiem, porywając się za głowę)

Ja oszaleję!

SEWERYN

Cicho, na Boga! (ogląda się) Nie unośże się, nie rób scen, (chce wziąść jej rękę, ona się usuwa) wszakże wiesz, że co robię, to tylko dla ciebie, że po prostu poświęcam się.

Mojego serca nikt ci nie odbierze, nawet żona.

(Mańka robi gest głową) Znowu się unosisz, posłuchaj.

sam wiem, że to jest może niegodziwością, że oszukuję ją, że zdradzam rodzonego brata, ale to właśnie dowód ślepej namiętności ku tobie.

Mańko, nie utrudniaj mi i tak już ciężkiego zadania, raz zrozumiej dobrze nasze położenie.

byle tylko raz wyzwolić się, potem się z nią rozwiodę.

MAŃKA

Ja się jeszcze boję Pana Boga; może mnie doprowadzisz do tego, że o Nim zapomnę, ale dotychczas jeszcze nie.

SEWERYN

Mańka!

MAŃKA

Już i tak zrobiłeś ze mnie przewrotną obłudnicę, muszę się kryć, grać komedię, kłamać, lecz przynajmniej mogę się jeszcze czymś usprawiedliwić.

Ale potem jakim ja czołem przyjęłabym co od ciebie, jakim czołem oszukiwałabym tę, która do wszystkiego tego będzie miała prawo, tak do majątku, jak do ciebie samego. (z płaczem) Ach, ja bym co chwila obawiała się kary boskiej.

SEWERYN

Ale nie przesadzaj, nie poetyzuj. (na stronie) Jak jej to wybić z głowy? (głośno) Tyle ludzi żeni się bez przywiązania, i to na całe życie, a ja mówię ci, że się rozwiodę, powiem, że nasze usposobienia nie zgadzają się.

Toż to prosta rzecz, winuj o to ciotkę, która pod pozorem dobrodziejstwa frymarczy nami. (mocniej) Ja mam prawo zresztą do tego majątku, prędzej czy później.

to moje!

MAŃKA

(z obawą patrzy mu w oczy)

Więc słuchaj, choć będę szła jak na stracenie, padnę jej do nóg i wyznam wszystko.

może nam co udzieli tymczasem, chociaż cokolwiek, a przy boskiej pomocy.

SEWERYN

(gwałtownie)

Czyś ty przy zdrowych zmysłach, czy szalona?

MAŃKA

(z bólem)

O mój Boże!

SEWERYN

(rzucając w nią różą, którą ciągle miał w ręku)

Chcesz mnie zgubić. (chodzi wielkimi krokami, nareszcie w poruszeniu odchodzi.

Mańka chcąc podnieść różę przyklęka i tak pozostaje, nie widząc nikogo, osłupiała)

POPRZEDZAJĄCY, TYKALSKA, REJENT, potem JAN.

TYKALSKA

(z pończochą, do Seweryna żartobliwie, zastępując mu drogę)

No no no, czegożeś się tak zaczupurzył.

zaczekaj no!

SEWERYN

(opryskliwie)

O, dajże mi ciotka pokój! (wychodzi)

TYKALSKA

Co to, Mańka aż padła na ziemię, co się tu porobiło?

REJENT

(na stronie)

Zaczynają się skandaliczne sceny, to dobrze.

TYKALSKA

(podnosząc ją)

Manieczko, co ci?

Czyś ty zasłabła?

MAŃKA

(śmiejąc się z wysileniem)

Cha!

cha!

cha!

Nie!

TYKALSKA

A czegoż klęczysz?

Czyście się tu przemówili?

MAŃKA

Nie!

Upuściłam różę i chcąc ją podnieść. przyklękłam.

TYKALSKA

A Seweryn co tu robił?

MAŃKA

Nie wiem.

przechodził tędy.

TYKALSKA

(kiwając głową)

Hm, hm, hm. ejże, tu między wami coś było. (przygląda się jej) płakałaś.

ale co tam, otrzyj oczki.

nie kłopocz się. (do ucha) kto się lubi, ten się czubi.

Poprztykaliście się, to się i pogodzicie, ja ci powiadam. (całuje ją w głowę, Mańka ją w rękę)

REJENT

(do odchodzącej Mańki)

Brawo, brawo!

Trzymać się f e r m, bronić swoich praw.

MAŃKA

(zatrzymując się)

Nie rozumiem pana.

REJENT

Najgorsza broń w ręku kobiety powolność i zbytek poświęcenia.

Nic prędzej nie znudzi i nie odstręczy.

MAŃKA

Pan widocznie żartujesz ze mnie. (odchodzi)

JAN

(spotykając się z nią przy wyjściu)

Proszę panienki.

MAŃKA

(zirytowana)

Czego chcesz?

JAN

Pani kazała nakryć do śniadania tu, w altanie.

MAŃKA

Więc cóż, to nakrywaj.

JAN

Ale pani kazała powiedzieć, żeby. (idąc z nią, mówi cicho)

MAŃKA

(na stronie, przyciskając ręką czoło)

Ach, Boże, Boże! (wychodzą)

REJENT, TYKALSKA, potem MAŃKA, JAN.

REJENT

(na stronie)

Żeby też jedna powiedziała to, co myśli.

Jeżeli ona nie zrozumiała, to ja nie jestem rejentem, i to jeszcze Bajdalskim.

TYKALSKA

(z westchnieniem)

Biedaczka!

REJENT

Kto?

TYKALSKA

A któż by?

Ta sierotka. (robiąc pończochę siada na ławce) Już to muszę powiedzieć, że póki żył nieboszczyk, było jakoś inaczej.

kochał ją jak własne dziecko.

REJENT

A może też rzeczywiście.

e. e. e.

TYKALSKA

(zgorszona)

A mój panie, fe.

fe!

REJENT

(siada obok niej)

Ale cóż tak dziwnego, ludzie są ludźmi, dobra pani.

TYKALSKA

Ale cóż znowu.

REJENT

Ładna panienka. (po chwili) Pan Seweryn.

e. e. e.

(patrząc mu w oczy)

Co pan Seweryn?

Mój panie, dlaczego pan przytykasz do niej Sewerynka?

Ciekawam bardzo.

REJENT

Tak mi jakoś przyszło na myśl.

TYKALSKA

Nieładnie. (po chwili) Chociaż żebyś pan wiedział to, co ja wiem.

ho ho.

tylko, że nie mogę powiedzieć.

REJENT

Jak to?

Tajemnica?

TYKALSKA

A nie inaczej.

Powiadają, że kobiety mają długie języki, ale to bajki, mój panie, niejeden mężczyzna większy papla niż dziesięć kobiet.

REJENT

I to się trafia, dobra pani.

TYKALSKA

Już nie trzeba jak mój Tobunio nieboszczyk, co to była za poczciwa dusza, powiadam panu.

ale taki baba, że niech Bóg broni!

Jak co wiedział, to zachorowałby, żeby w ten moment nie wypaplał.

Ja bym panu zresztą powiedziała, ale gdzież to!

REJENT

(ironicznie)

Jeżeli sekret, nie narzucam się wcale.

e. e. e.

Bądź co bądź, kobieta umiejąca dochować tajemnicy jest rzadkością, którą umiem uszanować!

TYKALSKA

Kiedy tak, to panu powiem, bo wiem, że nikomu nie powtórzysz. (po chwili, tajemniczo) Trzeba panu wiedzieć, że Seweryn z Mańką mają romans.

REJENT

(udając zdziwienie)

Pfiu!

Proszę!

TYKALSKA

Jakem poczciwa!

Oho, mnie nie oszukają.

tylko cicho.

na miłość boską.

bo jakby to doszło do siostruni.

REJENT

Pani Żegocina ma zapewne inne plany?

TYKALSKA

Nie mówię nic na to, że zapewne wszystko mu zapisze, bo to gagatek, mój panie.

niech sobie ma.

i owszem!

Ale właśnie cóż by to szkodziło, żeby się niebożątka pobrali.

powiedz pan sam.

REJENT

Już to panie lubicie swatać, to rzecz wiadoma.

TYKALSKA

Ładnie patrzeć, jak się takich dwoje dzieciuchów kochają. (po chwili) Ja poszłam za Tobunia tylko z przywiązania i nie skarżyłam się nigdy, chociaż był goły jak kapucyn.

bieda była taka, żeby siekierką nie urąbał.

REJENT

Dobra pani, wzajemna miłość to skarb największy; miałem żonę, to wiem.

TYKALSKA

Jeżeliby siostrunia nie chciała o nich wiedzieć, to ja jednak znajdę na to sposób.

znajdę, jakem poczciwa!

REJENT

Miałabyś pani zasługę przed Bogiem, ale jakiż to sposób?

TYKALSKA

O mój panie, co tam będę się legitymować. (więcej do siebie) Kiedy powiadam, że znajdę, to znajdę.

Co miało być dla samego Anteczka, to podzielę na dwoje.

REJENT

Czy pani masz jakie kapitały?

TYKALSKA

Może i mam. (zamyśla się i uśmiecha do siebie)

REJENT

(na stronie, wstając)

Domyślałem się, że baba gra komedię.

ów kapucyn.

Tobunio musiał jej zostawić coś grosza.

procenciki sobie ciuła, a siostruni siedzi na karku. (głośno) Nie wkradam się w zaufanie pani, ale zwrócę uwagę, iż może fundusze jej są źle ulokowane, niepewne.

jako prawnik, a z zasady człowiek, bez przechwałek, bezinteresowny, mógłbym może dać jaką radę.

TYKALSKA

Nie, nie, mój panie, ślicznie dziękuję, to tam nie warto nawet mówić o tym, to się nie da.

REJENT

Babska natura!

Jak wypaplać co na kogo, to język świerzbi, a jak chodzi o to, żeby się nie wygadać, co ma zaszyte gdzieś w spodnicy, to zaciśnie zęby. (po chwili, patrząc na zegarek) Genia tylko patrzeć.

pociąg już musi być na stacji.

(przed końcem tej sceny weszła Mańka z Janem, który pod jej nadzorem zastawia stół w altanie)

POPRZEDZAJĄCY, ŻEGOCINA pod rękę z HELENĄ, PAN DAMAZY, po chwili ANTONI.

ŻEGOCINA

(do Rejenta, do którego zbliżyła się, puściwszy Helenę)

Cóż, rejencie.

pójdzie to.

jakże ci się zdaje?

Mówiłeś z nim od siebie?

REJENT

Z wolna, z wolna, dobra pani, przygotowuję grunt.

O, w interesach tego rodzaju przede wszystkim cierpliwości.

pośpiech może zgubić wszystko.

ŻEGOCINA

Polegam na panu.

mnie dotychczas dosyć się udaje.

moje insynuacje przyjął bardzo dobrze. (do Damazego, który stanąwszy przy stole spogląda na zastawione jedzenie) Brat patrzysz, że taka skromna zastawa.

DAMAZY

Wolne żarty, panie mości dzieju.

dziesięciu głodnych by się najadło.

ŻEGOCINA

Bo to tylko maleńka przekąska.

z apetytami schowajcie się, panowie, na obiad. (stojąc za stołem) A tymczasem proszę na to, co jest. (oglądając się) Ale gdzież to jest Sewerynek? (do Heleny, która pozostawszy w głębi rozmawia z Antonim) Heleńciu, prosimy.

DAMAZY

(idąc po nią)

Moja kochana, nie chowajże się po kątach. siadaj tu razem.

HELENA

Tatunieczku, kiedy ja wcale nie głodna, jak tatuńcię kocham.

DAMAZY

To nie racja, siedź tu.

Cóż to znowu? (poruszenie Antoniego)

HELENA

(z dąsem)

Och, Boże! (siada obok Żegociny)

DAMAZY

(spostrzegłszy Mańkę stojącą na boku)

A Marynka?

ŻEGOCINA

Kto taki? (nieukontentowana, widząc, że pan Damazy idzie po nią) A, ona ma zatrudnienie.

DAMAZY

(przyprowadza ją)

Siadaj także. (sadza ją obok Heleny.

Żegocina wzrusza ramionami; do Tykalskiej która, przechadzając się z pończochą, zbliżyła się do stołu robiąc jej miejsce) Proszę.

TYKALSKA

Dziękuję, mój panie. (wraca na ławkę) Ja o tej porze nie jadam.

(zasiedli w tym porządku; z lewej strony Rejent, w głębi za stołem Żegocina, Helena, Mańka, z prawej strony pan Damazy)

ŻEGOCINA

Ale panowie zwykliście przed jedzeniem pić wódkę. (niecierpliwie oglądając się) Gdzież się podział Seweryn?

DAMAZY

Tak niby, gwoli zalania robaka, panie mości dzieju.

ŻEGOCINA

Janie, idź poproś pana Seweryna, nie wiesz, gdzie jest?

JAN

W swoim pokoju. (odchodzi)

ANTONI

Jeżeli ciotka pozwoli, ja go tymczasem zastąpię. (nalewa, do Damazego) Czy można do pana?

DAMAZY

W niezawodne ręce, panie mości dzieju.

(do Rejenta, który oparłszy łokcie na stole, złożywszy ręce, spogląda pożądliwie po talerzach)

Cóż pan rejent tak się zamyślił?

REJENT

Mnie, dobra pani, widok tego, co jej podobało się nazwać przekąską, nasunął sporą wiązkę uwag filozoficznych.

DAMAZY

(przed wypiciem do Rejenta)

W ręce acana dobrodzieja!

REJENT

(dziękując schyleniem głowy)

I gdybym miał talent nieboszczyka biskupa warmińskiego, napisałbym bajeczkę pod tytułem „Ludzie i wilcy”. (bierze kieliszek) Kiedy zgłodniały wilk porwie barana albo cielę, oburzenie nie ma granic. (wypija, szukając oczyma przekąski) robią obławy, ścigają go, trują, bez względu, że jest w swoim prawie, bo natura nie stworzyła go trawożernym.

ŻEGOCINA

Może kawałek pasztetu?

REJENT

(nakładając na talerz)

Całuję rączki.

Ale gdy ten sam człowiek, mając chleb na zaspokojenie głodu, dla zbytku morduje cielęta, prosięta, ściga po barbarzyńsku zwierzynę na to, żeby z tego zrobić w ostatku ot taki pasztet, to nikt mu tego nawet nie weźmie za złe.

DAMAZY

Przyznam się acanowi dobrodziejowi, że ja pierwszy.

JAN

(wchodząc)

Pan Seweryn słaby, powiada, że nie przyjdzie.

ŻEGOCINA

Słaby?

Cóż mu się stało?

Mańka, proszę cię, idź, dowiedz się.

TYKALSKA

(wstając)

Ja pójdę. (na stronie) Ta siostrunia to nie ma zastanowienia.

jakżeż można! (wychodzi)

DAMAZY

(do Mańki)

Ale czyś i ty nie słaba, kolory wystąpiły ci na twarz.

MAŃKA

(cichym głosem)

Głowa mnie boli. (kładzie dłoń na czole)

REJENT

(bardzo zajęty jedzeniem)

Na przykład czy państwo nie znacie „Pana Tadeusza” Mickiewicza?

DAMAZY

Tadeusza?

Ja znałem, ale Marka, panie mości dzieju.

HELENA

Ale, tatuńcio!

Pan mówi o poemacie Mickiewicza, przecie czytałam taci wątki. (ze spojrzeniem na Antoniego) Pan Antoni mi przywiózł.

DAMAZY

A prawda, bodajże cię!

No, przepraszam. (do Rejenta) Tam jest także rejent.

REJENT

Więc państwo znacie i jego Zosię.

DAMAZY

Tak, jest i Zosia.

REJENT

Czy uwierzycie mi, że widząc na wystawie w Warszawie obraz, przedstawiający tęż Zosię, jak (deklamuje) Czerpie z sita i sypie na skrzydła i głowy Ręką jak perły białą gęsty grad perłowy.

ja w tej sielance dostrzegłem najkrwawszy dramat!

ANTONI

(który stoi za nim, oparty o kulisę, wpatruje się w siedzącą naprzeciw Helenę)

A to jakim sposobem?

REJENT

(obejrzawszy się nań)

Jakim sposobem?

Bardzo prostym.

Na pozór jest to scena najidealniejsza. (z pełnymi ustami) te gąski, kury, kaczęta, wszystko to prześliczne słyszymy, jak ta Zosia woła: tiu tiu tiu, taś taś taś.

Ale wniknąwszy głębiej w sytuację umysłem filozofa. (wypija kieliszek wina) w jakimże celu owa sielankowa Zosia sypie im ziarna?

Żeby je utuczyć.

e. e. e.

a utuczywszy, tym samym białym paluszkiem skazać najpiękniejsze swoje faworytki pod nóż.

i to tak sobie, z zimną krwią, jakby jej dał kto prawo do tego!

DAMAZY

Jak to?

Więc nie mam prawa, panie mości dzieju, zabić wołu, kiedy go utuczę?

To ładnie!

Po diabłaż bym mu dawał osypkę.

REJENT

(z uśmiechem wyższości)

Panie łaskawy.

na to nie mam mu co odpowiedzieć.

DAMAZY

Spodziewam się. (spogląda nań z politowaniem)

ŻEGOCINA

(do Antoniego, którego uważała, niecierpliwie)

Mój Antosiu, kiedy zastępujesz Seweryna, to bądźże uważniejszym.

Uplasowałeś się umyślnie tak, żeby oczkować z Mańką.

DAMAZY

(spojrzawszy na Antoniego)

Hm, hm!

(Mańka spogląda na nią zdziwiona)

ŻEGOCINA

A nie uważasz, że rejent ma talerz próżny.

REJENT

(któremu Antoni podał talerz)

Rzodkiewka, o nie!

Ślicznie dziękuję, ja jestem mięsożerny.

jeżeli łaska, kawałek majonezu. (nabiera)

DAMAZY

(na stronie)

Teraz znowu ta się zaczerwieniła. (głośno) Heluś, co ci to?

HELENA

(na stronie)

Ach, Jezus Maria z tacią! (podnosząc się, do Mańki) Wstańmy.

ŻEGOCINA

Nic nie jadłaś.

HELENA

Dziękuję stryjeneczce. (całuje ją w rękę i odchodząc od stołu, na stronie) Byłabym się pod ziemię schowała.

przecież on na mnie patrzał, nie na Manię. (przykładając rękę do twarzy) aż mię twarz pali.

ŻEGOCINA

No to nie przeszkadzajmyż tym panom. (odchodzi od stołu, dając znać Antoniemu, żeby nalał kieliszek Rejentowi)

ANTONI

(do Rejenta, z ironią, nalewając)

W samej rzeczy, poglądy pańskie są wielce oryginalne i tak głębokie.

REJENT

We mnie, panie, leży.

bez przechwałek.

e. e. e. ogromny materiał na reformatora społeczeństwa, dobroczyńcę ludzkości. (nabiera jeszcze raz)

ANTONI

Nie tylko ludzkości.

a gęsi, kaczki, cielątka.

REJENT

Żart żartem, ale gdybym tak miał lżejsze pióro.

ANTONI

(odchodząc po nalaniu)

A cięższą głowę. (idzie do Heleny)

REJENT

Tak jest. (po chwili zastanowienia) Jak to? (na stronie) „Cięższą głowę” to zakrawa na kpiny.

ŻEGOCINA

(na stronie)

Goni za nią wyraźnie, a Seweryna nie ma. (do Antoniego, biorąc pod rękę Helenę) Pan Antoni zanadto sobie pozwala, zapomina, że jest w domu ciotki i że ten pan jest jej gościem.

ANTONI

Nie wiedziałem, że to obowiązuje do cierpliwego słuchania bredni.

ŻEGOCINA

Za młody jesteś, żebyś poprawiał ludzi. (do Heleny) Pójdź, Heleńciu, przejdziemy się po ogrodzie. (do Antoniego) Proszęż tu spełniać zastępstwo gospodarza przyzwoicie.

(odchodzą na prawo)

DAMAZY

(który oglądał się za nimi, wypija spiesznie kieliszek)

idę i ja, panie mości dzieju.

(wychodzi za nimi)

ANTONI

(na stronie)

To wyraźna jakaś manifestacja przeciwko mnie.

nie dadzą mi się do niej zbliżyć.

REJENT

(wypija wino, zapala cygaro; na stronie)

Z takimi smarkaczami to nie warto się poufalić.

a gdybym ja też był prędki? (wychodzi na prawo, rzucając na Antoniego pogardliwe spojrzenie)

MAŃKA, ANTONI; JAN sprząta.

ANTONI

Nie jestem awanturnikiem, a szukałbym z każdym zaczepki.

nie cierpię deklamacji, a deklamowałbym całe tyrady o przewrotności ludzkiej. (chodzi) Oni popsują w głowie temu dziecku!

MAŃKA

(gorączkowo do Jana)

Sprzątaj prędzej. (siada zamyślona)

ANTONI

(siada machinalnie przy niej, po chwili)

Panno Mario, zdaje mi się, że możemy sobie wzajemnie winszować: na jednej drodze, a raczej bezdrożu jesteśmy.

MAŃKA

(budząc się z zamyślenia)

Co pan mówisz?

ANTONI

Wspólne nam grozi niebezpieczeństwo, nasze serca.

MAŃKA

(wstając)

Daj mi pan pokój, ja nie wiem już sama, czy mam serce.

ANTONI

Masz pani, masz. dowodem to, że odczuwasz.

MAŃKA

To, co odczuwam, jest w stanie podobno wyrwać ze szczętem wszystko, co tam tkwi. (po chwili, stając przed nim) Powiedz mi pan, czy kochając prawdziwie, można stłumić w sobie uczucie?

ANTONI

Trzeba na to bardzo wzniosłych celów; dla mężczyzny podobnym celem jest sprawa ogółu, dobro ojczyzny, (z ironią) dla kobiety świetna partia.

MAŃKA

Fałsz!

ANTONI

(z gorzkim uśmiechem)

Fałsz?

MAŃKA

Jesteś pan zbyt stronnym sędzią, abyśmy się mogli zrozumieć.

ANTONI

(chodząc także)

Pani mówiłaś o miłości prawdziwej; chodzi o to, jakie są cechy, po których można by ją poznać.

MAŃKA

Jak na przykład nazwać, gdy mężczyzna przysięga jednej, przemawia do niej namiętnie, a sięga po rękę innej?

ANTONI

Egoizmem.

To najlepszy dowód, że nie kocha żadnej.

Pożycie z osobą obojętną, wówczas gdy w sercu panuje inna, byłoby męczarnią nie do zniesienia.

MAŃKA

Kochając nie odważyłby się na to.

ANTONI

Nie przypuszczam.

MAŃKA

Nie zdeptałby, nie sponiewierał uczucia, które natchnął.

ANTONI

Miłość bez delikatności jest paradoksem.

MAŃKA

Zwłaszcza gdyby był bardzo kochanym.

ANTONI

To mu wszystko jedno.

MAŃKA

(po chwili)

Na taki zawód jakież lekarstwo?

ANTONI

Zapomnieć.

MAŃKA

A czy pan znasz co okropniejszego jak myśl, że to, co nam przepełnia serce, ma być złudzeniem, które się rozwieje?

ANTONI

Prawda, ale ta myśl jest lekarstwem uzdrawiającym.

MAŃKA

Jeżeli nie zabije.

ANTONI

I to się trafia, ale w powieściach. ludzie są wytrzymali.

MAŃKA

(do siebie)

Więc nie kocha!

ANTONI

W każdym razie im wcześniej, tym lepiej.

mniejsza doza wyleczy.

MAŃKA

O, nienawidzę go! (dobywa zza gorsu różę i po chwili walki rzuca ją)

ANTONI

W co się też obrócą moje marzenia?

Wszystko podobno jest bańką mydlaną.

tyle szczęścia, co się przemarzy!

GENIO, MAŃKA, ANTONI.

GENIO

(wchodząc głębią, z parasolem i okryciem zawieszonym na ręku)

Tu przecie znajduję kogoś. (przystępuje) Jakaś parafianka i młody szlagon.

Że nie kochankowie, idę w zakład, bo nie patrzą na siebie; więc albo brat z siostrą, albo mąż z żoną. (po chwili) Nie widzą mnie.

MAŃKA

(po chwili, otrząsając się z zamyślenia)

Panie Antoni!

GENIO

Hm hm.

MAŃKA

Ach!

GENIO

Szczególny zbieg okoliczności zmusza mnie do zaprezentowania się samemu. (na stronie) Bardzo ładna. (głośno) Jestem Eugeniusz Bajdalski, przybywam umyślnie.

ANTONI

Genio!

Bajduś!

Patrzę, patrzę, cóż u licha, żem cię od razu nie poznał.

GENIO

Pii.

Antoś.

a wiesz, że to dobre.

jak się masz?

ANTONI

Jak się masz? (ściskają się)

GENIO

(do Mańki)

Koledzy szkolni z jednej ławki, łaskawa pani.

ANTONI

Ale skądżeś się tu wziął, w domu mojej ciotki?

GENIO

A, to my tu jesteśmy, u twojej cioci?

Nic nie wiedziałem. (na stronie) Mocno ładna. (głośno) Wystaw sobie, przybywam prościusieńko koleją, jak śledź pocztowy.

ANTONI

Skąd?

GENIO

No z Warszawy, naturalnie.

MAŃKA

Jeżeli tak, to pan zapewne głodny?

GENIO

Ach, jak pani umiesz czytać w moim.

w mojej. (na stronie) Zbajałem się, ale mniejsza o to. (głośno) Rzeczywiście, jeżeli mi wolno prawdę powiedzieć.

MAŃKA

W tej chwili każę przygotować. (odchodzi)

GENIO

(na stronie)

Ananasik, jak sobie dobrze życzę.

GENIO, ANTONI.

ANTONI

Więc przybywasz z Warszawy?

GENIO

A jakże, w nader ważnym interesie, wszak tu jest podobno mój stary?

ANTONI

Jaki stary?

GENIO

No, fater.

ANTONI

Jak to?

Aha to rejent Bajdalski jest twoim ojcem?

GENIO

I na odwrót, ja jestem jego synem.

ANTONI

Tak?

GENIO

Czy cię to dziwi?

Cóż w tym nadzwyczajnego?

ANTONI

Któż powiada.

GENIO

Chociaż rzeczywiście na oko nikt by nie przypuścił.

stary zapleśniał na prowincji.

A ty co porabiasz? (z politowaniem) Pleśniejesz także.

ANTONI

Mam gospodarstwo, pracuję.

GENIO

Pracuję, pracuję.

Oni są dobrzy z tą swoją pracą na wsi, byle nam imponować.

Bartek zorze, Bartek zasieje i samo tak sobie potem rośnie.

i to się nazywa praca.

Daj buzi.

ANTONI

Zawsze byłeś i jesteś bajduś.

GENIO

Bajduś z bajdusiów, chlubię się z tego.

a zresztą, cóż ty sobie myślisz?

Bajdalscy to stara szlachta, tak stara, że nie ma ich już nawet w herbarzach.

ANTONI

Sowizdrzale!

POPRZEDZAJĄCY, REJENT.

REJENT

(zadyszany)

Kiedyżeś ty przyjechał, żem nic nie słyszał?

Jak się masz?

GENIO

(całując go w ramię)

Jak się mam?

Przede wszystkim głodny jestem jak pies, ale znalazło się już bóstwo opiekuńcze, które ukazało mi promyk nadziei.

REJENT

(do ucha)

Odebrałeś telegram?

GENIO

(podobnież, drwiącym tonem)

Nie.

ANTONI

Panowie zapewne mają z sobą do pomówienia nie przeszkadzam. (odchodzi)

REJENT

Jak to?

Nie odebrałeś?

GENIO

Ojciec odzwyczaił się, widzę, od kategorycznego myślenia.

a gdzież logika?

Skądżebym się wziął, gdybym nie odebrał telegramu?

REJENT

(niecierpliwiąc się)

Tylko, proszę cię, nie błaznuj.

Od tego, widzę, już się nie odzwyczaisz.

GENIO

Ależ ojciec wyraża się nieparlamentarnie.

REJENT

(jak wyżej)

Słuchaj, schowaj raz do kieszeni wszystkie twoje koncepta.

to dobre w waszych knajpach, ale nie tu i nie w chwili, gdzie idzie o rzeczy pierwszorzędnego znaczenia. (po chwili, oglądając się) Czy wiesz, po co cię tu sprowadziłem?

GENIO

Wiem.

REJENT

(zdziwiony)

Wiesz, a to skąd?

GENIO

(śmiejąc się)

Znowu ojca złapałem.

REJENT

(niecierpliwie)

Nie błaznuj.

jak cię kocham.

nie błaznuj!

GENIO

No, więc słucham o cóż idzie?

REJENT

(ogląda się)

Jest tu panna posażna.

GENIO

Wiem, wiem.

REJENT

Już i to wiesz?

GENIO

To jest wiem, że jest panna, ale że posażna, nie wiedziałem.

tym lepiej.

REJENT

(niecierpliwie)

Ale skąd wiesz?

Skąd?

Gadaj.

GENIO

Widziałem ją.

cudo!

REJENT

Co ty pleciesz?

Gdzie ją widziałeś?

Dopiero zostawiłem ją w ogrodzie.

GENIO

No to muszą być dwie, bo tu była przed chwilą jedna i.

REJENT

Głupcze, ta się nie rachuje.

GENIO

O, za pozwoleniem!

A to dlaczego?

REJENT

Ta jest goła i sierota jakaś, podrzutek.

GENIO

Cóż to ma do tego?

Przesądy!

Fi nie poznaję ojca.

REJENT

(płaczliwie)

Co ten plecie!

Co ten plecie!

GENIO

Jeżeli są dwie, to mój wybór już zrobiony.

chyba gdyby mi się tamta więcej podobała, co watpię.

REJENT

(pogardliwie)

I ty jesteś pozytywistą!

Tfy!

GENIO

Czystej wody, tatku.

przed niewodem ryb nie łapię i gdym głodny, mam wstręt do dysertacyj!

O, widzę tam jakieś towarzystwo. (wychodzi na prawo)

REJENT

(idąc za nim)

Ale czekaj no, wariacie.

e. e. e. on pozytywista!

Z a s ł o n a s p a d a

Akt III

Józef Bliziński Akt IV→

Inny pokój; troje drzwi: jedne w głębi, dwoje po bokach.

Na przodzie z prawej strony kanapa; w głębi z lewej oranżeria pokojowa.

SEWERYN, HELENA siedzą obok siebie na kanapie, potem ŻEGOCINA, REJENT.

SEWERYN

(rozparty, bawiąc się sznurkiem od binokli; obejście lekceważące)

Widocznie pani nie chcesz mnie rozumieć.

HELENA

(zajęta kwiatkiem, który trzyma w ręku)

Przepraszam pana, już sama ciekawość, którą przypisują nam, kobietom, mogłaby sprawić, iżbym chciała.

ale są rzeczy, których nie można zrozumieć.

SEWERYN

Czepiasz się pani słówek; być może, że się źle wyraziłem; powinienem był powiedzieć; pani udajesz, że mnie nie rozumiesz.

HELENA

(urażona)

Udaję!

SEWERYN

Porzućmy więc tę szermierkę dialektyczną i pozwól mi pani wytłumaczyć się jaśniej.

HELENA

(zasiadając się lepiej w drugim końcu kanapy i patrząc mu śmiało w oczy)

Słucham!

SEWERYN

Wiadomo pani, że tak jej ojciec, jak i moja ciotka powzięli myśl. połączenia nas.

HELENA

Podobno. (w tej chwili drzwiami z lewej strony wchodzą Żegocina i Rejent; spostrzegłszy rozmawiających Żegocina robi gest ukontentowania, wstrzymuje Rejenta, który chce iść dalej; nareszcie pociąga go za sobą i wychodzą na powrót na palcach.

Rejent, odchodząc niechętnie, rzuca na nich niespokojnym okiem.

Ta akcja odbywa się niezależnie od prowadzonej rozmowy)

SEWERYN

Skoro pani wiesz, więc powinnaś zrozumieć, że wszystko to, co mówiłem, odnosiło się do tej głównej kwestii.

HELENA

Tego domyśliłam się bardzo łatwo; ale ja zupełnie czego innego nie mogę pojąć.

SEWERYN

Na przykład?

HELENA

Na przykład, w czym ten projekt naszych opiekunów może nas krępować i wpływać na nasze postanowienie.

SEWERYN

(zdziwiony)

Jak to?

HELENA

(drwiąco)

Sądzę, że przede wszystkim powinniśmy się zapytać naszych serc, czy one mogą sympatyzować z sobą.

SEWERYN

Czy pani zadawałaś sobie to pytanie?

HELENA

(jak wyżej)

A pan?

SEWERYN

Ja? (na stronie) Czy taka naiwna, czy cięta? (głośno) A to dobre zdaje mi się, że rozpoczynając rozmowę o tym przedmiocie, już tym samym odpowiedziałem za siebie.

HELENA

(z uśmiechem ironicznym, skubiąc kwiatek)

To szczególna znamy się dopiero od dwóch dni.

SEWERYN

Czy pani nie wierzysz. już nie powiem w miłość, ale w pociąg od pierwszego spojrzenia?

HELENA

Och, dlaczegóż nie.

SEWERYN

(z ukłonem)

W takim razie powinnaś sobie pani łatwo wytłumaczyć mój krok, na który zdecydowałem się tym pochopniej, że to zgadzało się z wolą ciotki.

HELENA

(po chwili milczenia)

Może bym wytłumaczyła sobie ten dziwny pociąg, gdyby.

SEWERYN

Dziwny?

HELENA

Przepraszam pana za wyrażenie, ale istotnie on dla mnie jest dziwnym.

SEWERYN

Dlaczego?

HELENA

Dlatego, że o ile mi się zdaje, ulegać mu może serce.

tylko zupełnie wolne.

SEWERYN

(spoglądając na nią spod oka)

Skądże pani wnosisz, że moje zajęte?

HELENA

(po chwili, uderzając dłonią w poręcz kanapy)

Więc daj mi pan słowo honoru, że tak nie jest.

SEWERYN

(po chwili, ironicznie)

Honoru?

A wie pani, że pierwszy raz zdarzyło mi się słyszeć, aby w sprawach serca żądać podobnej gwarancji.

HELENA

(wstając)

Więc można by stąd wnioskować, że to są jedyne sprawy, w których on nie obowiązuje.

SEWERYN

U, źle!

To już, widzę, sprawka Mańki.

REJENT

(wchodząc spiesznie środkowymi drzwiami, na stronie)

Ledwom się od baby odczepił. (idąc prosto do Seweryna) O o o!

przepraszam, mocno przepraszam, nie wiedziałem, że przerywam tak miłe e. e. e. sam na sam. (bierze go pod rękę)

HELENA

(obrażona)

Skądże sam na sam?

Żartujesz pan chyba!

REJENT

Pani daruje, że zabieram pana Seweryna.

ale dość ważny interes.

HELENA

Ale zabieraj pan sobie.

to doskonałe.

REJENT

Wiem, że pani sprawiam tym przykrość. ale.

HELENA

Mój panie, ani mię to ziębi, ani parzy.

cóż znowu!... (wzruszając ramionami, idzie do kwiatów)

REJENT

(do Seweryna)

Pomagam wam, jak mogę.

SEWERYN

(chmurno)

Raczej umyślnie pan psujesz.

REJENT

(dobrodusznie)

No, albo co?

SEWERYN

Na to zakrawa.

Cóż tam za interes?

REJENT

Maleńka konferencyjka z ciocią, do czego potrzebujemy pana Seweryna. (do Heleny) Przepraszam panią najmocniej. (wychodzą na lewo)

HELENA (sama, spogląda za nimi i wzrusza ramionami) Oryginał! (po chwili) Ażem urosła na parę łokci we własnych oczach. zdaje mi się, żem się dobrze znalazła.

dałam mu za Manię!

O mój paniczu, zdawało ci się, żeś trafił na wiejskie trusiątka, które łatwo obałamucisz. emhe.

zapewne! (po chwili) Ale naprawdę, skąd mnie się to wzięło?

Sama siebie nie poznaję.

bo z początku, przeczuwając, o czym zacznie mówić, przelękłam się naprawdę, jak mamę kocham.

tak samo jak wtenczas, gdy Antoni mi się oświadczył.

Ale co za różnica.

wtenczas oboje drżeliśmy jak listeczki.

on nie wiem, ale ja nic nie widziałam przed sobą.

nawet jego.

Ale ten.

chłód wiał od niego!

Komediant przebrzydły! (po chwili) Cha!

cha!

cha!

On mówił o pociągu od pierwszego spojrzenia.

myślał, że mię tym rozbroi.

E, pokazuje się, że na zimno mężczyzna nie jest wcale niebezpieczny. (z rękami założonymi na piersiach przechadza się dumnym krokiem wzdłuż sceny)

HELENA, DAMAZY.

Damazy z fajką, wchodzi drzwiami środkowymi i spostrzegłszy Helenę staje i prowadzi za nią oczyma; ona przechodzi parę razy, nic nie widząc; spostrzegłszy go, gdy się podsunął bliżej, staje przed nim, dygając i klaszcząc w ręce z oznakami ukontentowania; on ją bierze za rękę.

DAMAZY

Bardzo dobrze, żem cię tu przydybał samą, mamy z sobą, panie mości dzieju, na pieńku.

HELENA

Oho!

DAMAZY

Siadaj no. (idą do kanapy)

HELENA

(rozsiadując się w tym samym miejscu, gdzie poprzednio, na stronie)

Będzie druga scena.

DAMAZY

Muszę się raz rozmówić z tobą, raz, jak Pan Bóg przykazał.

HELENA

(z żartobliwą powagą)

O cóż idzie?

DAMAZY

(ostro, tupnąwszy nogą)

Cóż to za miny jakieś!

Słuchać, co powiem!

Tak!

o! (bierze ją za rękę i sadza bliżej siebie)

HELENA

O, z tatuńciem będzie gorzej. (całuje go potulnie w rękę)

DAMAZY

Moja kochana, wolałbym mieć dziesięciu chłopców jak jedną dziewczynę, panie mości dzieju.

(z przymileniem)

Jak to?

Mnie?

Mnie?

I tatuńcio to mówi?

DAMAZY

Tak, ja mówię i nie cofnę!

HELENA

Dlaczegóż to?

DAMAZY

A bo tyle mam z tobą kłopotu, sam nie wiem, jak zrobić i czego się trzymać.

to pan Antoni.

to pan Seweryn, to znowu pan Antoni!

HELENA

Jak to?

Taka ze mnie bałamutka?

DAMAZY

O, daj no pokój, bo z tych karesów będę taki mądry, jak byłem.

a ja muszę raz wiedzieć, co po czemu.

Najprzód zaczął bywać u nas pan Antoni.

spostrzegłem zaraz, że to nie na darmo i że ty niby jakoś miałaś się ku niemu.

(Helena spuszcza oczy) Pomyślałem sobie: hm, chłopiec poczciwy, niewiele wprawdzie ma, ale pracowity, rządny.

jakby przyszło do czego, to niechże się dzieje wola Boża!

(Helena całuje go w rękę) Za pozwoleniem!

Chciałem cię tedy wybadać; pytam się prosto z mosta: „Jakże ten Antoś, panie mości dzieju?”

A ta: (przedrzeźnia) „Fiu, fiu, ach, dlaboga, czy ja wiem!

Jeszcze czego!”

I bądźże tu mądry.

HELENA

(z żalem)

Tacio zawsze tak ze mną.

DAMAZY

(niecierpliwie)

Cicho!

Słuchać!

Więc wyperswadowałem sobie, że to z twojej strony tak sobie tylko.

faramuszki, panie mości dzieju, i że łatwo sobie wybijesz z głowy, gdyby się coś lepszego trafiło.

Dlatego jak stryjenka dla świętej zgody zaproponowała mi część majątku i Seweryna za zięcia, przyjąłem.

HELENA

Jakżeż można było?

DAMAZY

Jak?

Tak, że pytałem ci się i przystałaś.

HELENA

Jak to?

Mnie się tacio pytał?

DAMAZY

Patrzcie państwo!

Nie pytałem się wyraźnie: „Jakże ci się podobał Seweryn?”

Tymi słowy.

i cóżeś mi odpowiedziała?

HELENA

Cóż miałam odpowiedzieć?

DAMAZY

Widzisz, to tak z tobą nie powiedziałaś, że przystojny?

Gadaj!

HELENA

No bo przystojny, nie garbaty, nie ślepy, nie kulawy.

DAMAZY

Ano!

HELENA

Ale cóż z tego, tacio powinien był się zapytać wyraźnie: „Czy go chcesz za męża?”

DAMAZY

(kręcąc palcem)

Hm hm hm. ty byś się też nie domyśliła, po co się pytam?

HELENA

Przepraszam, tacio się tylko pytał po prostu, czy przystojny, tak jakby o każdego innego, a jeżeli powiedziałam, że przystojny, to wielkie rzeczy!

Tylu jest przystojnych. (pieszczotliwie) Albo to i tatuńcio nie przystojny?

DAMAZY

No, no! (na stronie) Na jakie to ona sposoby się bierze. (głośno) Ale koniec końcem ja myślałem, że ci się podobał, i dlatego nie byłem przeciwny, panie mości dzieju.

tymczasem wczoraj przy kolacji patrzę, a ta mu się krzywi, jakby się octu napiła.

Ale to jeszcze nic; dziś znowu rano.

HELENA

(rzucając mu się na szyję, zawstydzona)

Tatuńcio!

DAMAZY

A widzisz, wstyd ci.

zszedłem was w ogrodzie z Antonim i widziałem, jak cię całował po rękach.

HELENA

Raz tylko czy dwa.

DAMAZY

(łagodnie)

Jakże można było na to pozwolić.

HELENA

(po chwili, kryjąc głowę na jego piersiach)

Kiedy ja jego kocham.

DAMAZY

(po chwili)

Aha, kochasz, to co innego. (wstając) No, widzisz, nie mogłaś mi tego od razu powiedzieć?

HELENA

(wstając, na stronie)

A jej!

Odetchnęłam!

Znowu nie wiem, skąd mi się wzięła taka odwaga.

DAMAZY

(chodząc)

Hm.

hm. ciekaw jestem, jak teraz zrobić.

HELENA

(proszącym tonem)

Jedźmy do domu.

DAMAZY

Doprawdy!

Było po co przyjeżdżać. (chodzi; po chwili) Ale, moje dziecko, bo to się warto zastanowić.

hm, hm. widzisz, ten majątek toby się przydał.

HELENA

I, cóż tam majątek!

DAMAZY

Ale!

Zapewne!

Tak się to niby mówi, a później rób, co chcesz. usiąść i płakać. (po chwili) a zresztą, jak tu stryjence tak wręcz odpowiedzieć, kiedy już na pół przyjąłem.

zabiłaś mi tęgiego klina.

HELENA

Ja poradzę tatuńciowi: przede wszystkim dyplomatycznie.

DAMAZY

No, na przykład?

HELENA

Ze stryjenką grzecznie, ładnie, ale ani tak, ani siak.

DAMAZY

(ironicznie)

Aha!

HELENA

A tymczasem, jak się tylko da, nogi za pas!

I niech sobie robi, co chce.

DAMAZY

(jak wyżej)

Piękna dyplomacja, wymyśliła jak Bismarck, panie mości dzieju.

A dopiero z domu tatuńcio napisze ładny list.

DAMAZY

Oho, na to mnie nie złapiesz.

HELENA

Będziemy wspólnie komponować, poprosimy pana Antoniego. (patrząc mu w oczy) Zgoda?

(Damazy nic nie mówi, tylko, zamyślony, kręci wąsa) No, więc wszystko dobrze. (klaszcząc w ręce) teraz tylko s a k e n p a k e n.

DAMAZY

Czekaj no, czekaj!

Z wolna, zobaczymy.

HELENA

DAMAZY

No, zobaczymy. (chodzi)

HELENA

Nie, nie, zaraz.

tatuńcio gotów się jeszcze rozmyśleć.

nic z tego. (wybiega na prawo, spotkawszy Rejenta, który jej się kłania robiąc gest ręką)

PAN DAMAZY; REJENT z lewej strony.

DAMAZY

(zamyślony)

Biedactwo moje!

Co ja się nakłopoczę jej przyszłością. (po chwili) I powiadają, że pieniądz głupstwo, a jednak gdybym miał dla niej dobry posag, zdaje mi się, że byłbym spokojniejszy.

REJENT

(który zatrzymał się chwilę w głębi, patrząc z afektacją za Heleną; zbliżając się)

Cóż to za pociecha mieć taką córeczkę!

DAMAZY

Hm!

Pociecha, ale więcej kłopotu, panie mości dzieju.

REJENT

Z zachwyceniem patrzę na pannę Helenę, coś tak harmonijnie e. e. e. ładnego dawno nie zdarzyło mi się widzieć.

DAMAZY

(zadowolony, jowialnie)

Pan się znasz na tym?

REJENT

Stary kompetent, panie łaskawy.

bez przechwałek.

DAMAZY

Powiadają, że do mnie podobna.

REJENT

Rzeczywiście, o ile młoda panienka może być podobną do dojrzałego mężczyzny, to panna Helena przypomina e. e. e. papkę.

mianowicie tak coś z nosa.

DAMAZY

A tak, i ja to zawsze powiadam, panie mości dzieju.

(po chwili)

I to tak się chucha na to, patrzy jak w obrazek, a potem.

DAMAZY

No, cóż potem?

REJENT

Ktoś porwie jak swoje i Bóg wie, jak będzie.

DAMAZY

No, widzisz pan, a powiadasz, że to pociecha.

gdzie tam, kłopot.

zmartwienie!

REJENT

Hm.

i to prawda, ani słowa!

O, bo i ja jestem ojcem, panie łaskawy.

rozumiem to dobrze.

DAMAZY

Pan masz także córkę?

Winszuję.

REJENT

Tylko syna.

DAMAZY

Tego kawalera, co wczoraj przyjechał?

REJENT

Tak jest, jakże się panu podobał?

DAMAZY

Dosyć, nie mogę powiedzieć.

żwawy chłopiec.

a wie pan co, szlamazarnych ja nie lubię.

REJENT

Starałem się go wykształcić, bez przechwałek, od ust sobie odejmując; ma urzędowanie przy towarzystwie ubezpieczeń, a obok tego literat.

DAMAZY

Literat!

Fiu!

Gazety pisze?

REJENT

A jakże!

Artykuły z dziedziny ekonomii politycznej i filozofii pozytywnej.

DAMAZY

Proszę, a to bardzo ładnie z jego strony taki talent.

Co prawda, ja się tego domyślałem; wczoraj przy kolacji, jak zaczął, panie mości dzieju, o imięsłowach, przyimkach, zgłupiałem.

a to tak mu szło, panie mości dzieju, jakby woda na młyn.

REJENT

Ma już ładny dochód, bo oprócz pensji płacą mu w redakcjach od wiersza.

DAMAZY

Od wiersza, proszę! (po chwili zastanowienia) Niby jak to od wiersza?

REJENT

Za każdy wiersz, co napisze. (robi gest, jakby rachował pieniądze)

DAMAZY

Proszę, proszę, a to ładnie! (na stronie) Ja bym niewiele zarobił.

REJENT

W Warszawie ciągną go gwałtem do panny mającej pół miliona posagu. (po chwili) Jakże pan rozmyślił się względem propozycji pani bratowej?

DAMAZY

Nie wiem o żadnej propozycji.

REJENT

Nie dziwię się pańskiej ostrożności.

ale ja, panie, wiem daleko więcej, niż pan sądzisz.

Wszak pan Seweryn ma być pańskim zięciem.

DAMAZY

Pierwsze słyszę.

REJENT

(oglądając się idzie do drzwi, potem tajemniczo)

Daj mi pan słowo honoru.

DAMAZY

(zdziwiony)

A to na co?

REJENT

Daj mi pan słowo honoru, że nie powtórzysz nikomu tego, co powiem.

DAMAZY

A cóż to takiego?

REJENT

Ale daj pan słowo honoru; wolno panu będzie zrobić z tego użytek dla siebie.

chodzi tylko o to, aby nie wiedziano, że ostrzeżenie wyszło ode mnie.

DAMAZY

Ostrzeżenie?

REJENT

Sumienie mi nakazuje tak postąpić.

No, dajesz pan słowo?

DAMAZY

Jeżeli to coś tak ważnego, to daję.

ale.

REJENT

Więcej nie żądam.

Bez przechwałek, ocenisz pan moje postępowanie z faktów. (po chwili, tajemniczo do ucha, robiąc tubę z obu dłoni) Czy pan wiesz o jego stosunku z tą Mańką, wychowanką pańskiej bratowej?

DAMAZY

(żywo)

Jak to?

Jakim stosunku?

REJENT

(z zaznaczeniem)

Domyślasz się pan.

DAMAZY

(gwałtownie)

Romans czy co?

REJENT

Ph, i to gruby!

DAMAZY

Ale co się panu śni, to niepodobna!

REJENT

Nie mówiłbym, gdybym nie miał dowodów.

DAMAZY

Jak to?

Są i dowody?

REJENT

Moralne tylko wprawdzie, ale są.

DAMAZY

Ależ to by była ostatnia niegodziwość!

REJENT

(ciszej)

Podłość, panie!

DAMAZY

Pod nosem dwóch bab, które nie mają nic do roboty!

Więc tak się nią opiekowano?!

REJENT

Szanowny panie, przez szpary patrzono.

rzecz widoczna.

DAMAZY

To o pomstę woła!

Przecież to nasza krewna!

REJENT

Krewna?

Tego nie widziałem.

DAMAZY

Nieboszczyk, jako wuj, nie powinien był w żaden sposób zostawić jej na łasce żony, musiał zrobić jakieś rozporządzenie.

pokażcie mi testament!

REJENT

Testament? (jakby do siebie) Kto wie nawet, czy jest?

DAMAZY

Zrobił podobno zapis na przeżycie.

ale niepodobna, żeby zapomniał zupełnie o tej dziewczynie.

Pokażcie mi testament!

REJENT

Masz pan święte prawo zbadać.

e.e. e. stan rzeczy.

przy czym zwrócę uwagę.

że w razie jakich trudności, zawiłości, komplikacyj. (z wyciągniętą ręką, chodząc za nim) jestem na usługi.

Że pan zyskasz na tym, mogę, bez przechwałek, zapewnić.

DAMAZY

Co mi tam!

Mój interes na bok!

Idzie mi tylko o to, czy zrobił co dla niej!

A jeżeli zapomniał i tak nią się tu mają opiekować, zabieram dziewczynę z sobą, tak mi Panie Boże dopomóż! (odchodząc) A to śliczne rzeczy, panie mości dzieju! (odchodzi na prawo)

REJENT (sam, zaciera ręce, prztyka palcami i robi rozmaite gesta zadowolenia) Udało mi się, chociaż trochę dalej zajechał, niż było w moim planie.

Nie myślałem, żeby z powodu tej dziewczyny chodziło mu o testament. dowie się trochę za prędko.

Ale nic nie szkodzi, potrafię stać mu się potrzebnym, przekonawszy, że bez moich rad nie dojdzie do niczego. (po chwili) Udaje teraz bezinteresownego, ale niech no mu tylko coś zapachnie, w inną skórę się oblecze.

znam ja ludzi. (siada na kanapie) No, panie rejencie, teraz tylko mądrze!

Bądź dobrym dyplomatą i strategikiem.

Byleby ten łobuz Genio mi nie skrewił.

Nie widziałem, żeby się do niej przysiadł choć raz.

a dziś od samego rana lata gdzieś.

MAŃKA z koneweczką pokojową i GENIO wchodzą środkowymi drzwiami; REJENT na kanapie.

GENIO

(prowadząc w dalszym ciągu rozmowę)

Panno Mario, w każdym razie dłużną mi pani jesteś odpowiedź.

Gdy ją usłyszę, przestanę być natrętnym.

MAŃKA

(idąc do kwiatów)

Ależ najfałszywiej pan sobie tłumaczysz moje słowa.

czyż ja to nazywam natręctwem?

GENIO

Nie?

No, to dziękuję pani.

uważam to już za pół odpowiedzi na moje zapytanie.

MAŃKA

Reszty pan nie usłyszysz.

GENIO

Dlaczego?

Pani sama nie zdajesz sobie sprawy z tego, co doznajesz, a z mojej strony byłoby zuchwalstwem pozwalać sobie badań w tym jej stanie.

Ja stawiam tylko tezę ogólną w formie zagadki psychologicznej, którą musisz mi pani rozwiązać, choćbyś miała nieco główkę potrudzić.

MAŃKA

Pan przemawiasz do mnie tak dziwnie.

GENIO

Językiem, do którego pani nie przyzwyczajono?

Tym lepiej.

Lekarstwo, do którego organizm nie przywykł, działa skuteczniej.

MAŃKA

Czy pan mnie chcesz leczyć?

GENIO

Nie inaczej.

MAŃKA

Trudne pan postawiłeś sobie zadanie.

GENIO

Tym większą cenę będzie miał dla mnie pomyślny skutek.

MAŃKA

Więc pan sądzisz, że się panu uda?

GENIO

Zdaje mi się, że mogę na to rachować.

MAŃKA

I na czymże pan opierasz tę nadzieję?

GENIO

Na tym odwiecznym pewniku, że prawda prędzej czy później odnosi tryumf! (odbierając jej koneweczkę) Pozwól pani, ja panią wyręczę. (podlewa tam, gdzie ona nie może sięgnąć) Na tym, że działając otwarcie, zostaję z odkrytą twarzą, na której pani wyczytasz każdą myśl moją, bo nie przywdziewam maski jak ci, co za broń używają fałszu. (wchodzi na wyższy stopień)

REJENT

(który od kilku chwil z otwartymi usty przypatrywał im się z kanapy)

On jeszcze kark skręci.

MAŃKA

To wszystko nowe rzeczy dla mnie.

pan mi nowy świat odkrywasz.

GENIO

(zeskakując)

Czegoż mogę spodziewać się za to?

MAŃKA

(odbierając koneweczkę)

Wdzięczności.

w każdym razie.

GENIO

Na początek przestaję na tym.

(Mańka odchodzi środkowymi drzwiami, on jej się kłania z uszanowaniem)

GENIO, REJENT.

REJENT

(wstając, do Genia)

Co to było?

GENIO

Aha!

REJENT

Cóż to za łotrostwo, lamparcie ty!

GENIO

Tylko parlamentarnie.

bardzo ojca proszę!

REJENT

Znowu błaznujesz, ale uprzedzam, że wybrałeś się nie w porę.

GENIO

Czyli że usposobienia nasze prawdopodobnie są w tej chwili o sto mil od siebie.

a ponieważ nie zrozumielibyśmy się, więc odchodzę.

REJENT

Proszę zostać!

GENIO

Cóż to będzie? (bierze krzesło i siada przodem do poręczy)

REJENT

(stając nad nim)

Powiedz mi najprzód, co ty jesteś, e. e. e. bo ja cię nie mogę zrozumieć.

Pozytywista?

Ideolog?

Czy co?

GENIO

W tej chwili jestem lekarzem.

REJENT

Lekarzem?

GENIO

(elegijnie)

Lekarzem duszy zbolałej i srodze zranionej; jeżeli moja metoda mi się uda, będę szukał w tej duszy dźwięków pokrewnych mojej.

REJENT

Wariat.

e. e. e. czysty wariat!

Nie doprowadzaj mnie do niecierpliwości i słuchaj, co ci powiem: kazałem ci tu przyjechać w twoim własnym interesie.

GENIO

Pospieszyłem na wezwanie jak syn posłuszny.

REJENT

Więc słuchajże dalej: jest w tym domu panna posażna.

GENIO

Po poezji najpospolitsza proza!

REJENT

(powściągając gniew)

Proszę cię, schowaj poezję do kieszeni i nastrój się na prozę, bo ja inaczej mówić nie potrafię. (po chwili) Jest panna posażna, do której ręki ułatwiłem ci drogę, a ty, nie wiem dlaczego, nawet nie patrzysz na nią. (szyderczo) Czy ci brak odwagi ze względu, że cyfrę posagu uważasz za zbyt wysoką w stosunku do twojej wartości?

GENIO

Cha!

cha!

cha!

Wątpię, żebyś mi ojciec znalazł człowieka, któremu by miłość własna nie podszeptywała dobrego o sobie mniemania.

Jak to?

Cyfra posagu miałaby stanowić o wartości panny i jej wyższości nade mną?

Fi!

Byłoby to stawiać pieniądz na ołtarzu, którego niegodzien.

REJENT

Godzien, czy niegodzien, ale jakiż wniosek z tego, co powiedziałeś?

GENIO

Że wszelki podobny skrupuł uważałbym za przesąd niewczesny.

REJENT

Pierwsze mądre słowo; widzę, żeś pozytywista.

GENIO

(z uśmiechem)

Ale na odwrót: ubieganie się wyłącznie za pieniądzem mam za nonsens, który zostawiam ludziom tak niepraktycznym, jak idealiści.

REJENT

(desperacko)

Czy ty nie wyrzekniesz się nigdy czapki błazeńskiej?

GENIO

(z humorem)

Jako zwolennik metody pozytywnej, powinieneś ojciec wiedzieć, że ona przede wszystkim szuka faktów.

a musimy przyznać za fakt, że jest w człowieku serce, które stanowi skarbnicę uciech moralnych i że przytłumiając jego bicie, skazujemy się z samowiedzą na szereg zboczeń mogących nas poprowadzić na manowce.

REJENT

E. on zgłupiał!

GENIO

(jak wyżej)

Spekulowanie na rękę kobiety w widokach dobrobytu jest dowodem niedołęstwa, do którego dochodzi się bujając po obłokach.

Ja uważam serce i miłość za drogocenny kapitał, który w pożyciu z osobą wybraną przynosi procenta wysokości, o jakiej żaden Żyd nie śmiałby marzyć.

REJENT

Słuchaj no, czy ty kpisz ze mnie?

GENIO

(wstając)

Powiedziałbym, że jeżeli się nie rozumiemy, mogę odejść!

REJENT

Czekaj, nieszczęśliwy, mówmy jak ludzie, nie jak półgłówki.

czy córka tego szlachcica nie podobała ci się?

GENIO

Owszem, ładna panienka, i gdybyśmy oboje byli wolni, kto wie.

REJENT

Jak to „oboje wolni”?

Co to znaczy?

Ona jest wolną, a i ty, spodziewam się, że.

GENIO

Przepraszam ojca, ma narzeczonego.

REJENT

Nie ma, to już zerwane.

GENIO

Co?

Zerwane z Antonim?

Temu nie wierzę.

REJENT

Z jakim Antonim?

GENIO

Z bratem tego, którego chciano jej narzucić dla jakichś widoków familijnych.

REJENT

To ten dowcipniś kroi na nią!

Nic z tego!

GENIO

Zwierzył mi się jako kolega szkolny.

Jakże pozytywnie, kiedy ojciec lubi to wyrażenie, można by nazwać mój postępek, gdybym wiedząc o tym, wchodził mu w drogę?

REJENT

Ma bzika, daję słowo!

Ależ mówię ci, że to nigdy nie przyjdzie do skutku!

GENIO

To już nie moja rzecz. a zresztą mnie się podobała ta panienka, którą tu ojciec widział przed chwilą.

REJENT

Co?

Ten podrzutek, rozpustnica, która bałamuci Seweryna?

GENIO

(surowo)

Proszę ojca, wszystko ma swoje granice, nawet żarty.

REJENT

A tom się doczekał pociechy!

Ależ, nieszczęśliwy.

zamydlono ci oczy!

GENIO

Wiem o wszystkim od Antoniego.

Jego brat chciał nadużyć jej położenia w tym domu, a teraz w widokach nikczemnych porzucił ją bez względu na stan jej serca.

REJENT

Tak jest, bo zadurzona w nim bez pamięci. (szyderczo) I ty pomimo to chcesz mu ją zdmuchnąć, tak naprędce?

To już nie wiem, czy głupota, czy zarozumiałość!

GENIO

(dotknięty)

Wspomniałem, że występuję tylko w roli lekarza.

Gdybym chciał przybrać inną w tej chwili, byłbym głupcem prawdziwym, a pozytywizm uczy, że to jest najgorszą kwalifikacją do dopięcia jakiegokolwiek celu.

REJENT

Idźże do diabła raz z twoim pozytywizmem! (chodzi; po chwili) No, więc koniec końcem, jestem zrujnowany, zarznięty przez własnego syna!

GENIO

Rozmówimy się, jak ojciec będzie w stanie słuchać z zimną krwią.

REJENT

Przeklnę cię!

GENIO

Po głębszym zastanowieniu ojciec tego nie zrobi.

REJENT

Zrobię!

GENIO

W każdym razie namysł nie zawadzi. (wychodzi środkiem)

REJENT (sam) Otóż to są skutki, gdy się takiemu mędrkowi we łbie przewróci.

Ręczę, że w własnym przekonaniu ma się za kolos prawości i cnoty.

a ojciec, naturalnie, zbłaźnił się.

Dlaczego?

Dlatego, że chciał szczęścia dziecka. (po chwili) Wielki kryminał, którego na sto kojarzących się par przynajmniej z jakie dziewięćdziesiąt dopuszcza się bez skrupułu!

HELENA, REJENT, potem TYKALSKA, potem ANTONI, potem DAMAZY.

HELENA

(z okryciem i kapeluszem w ręku, wbiega z lewej strony)

Panie Antoni!

Gdzie jest pan Antoni? (do Rejenta) Nie widziałeś pan pana Antoniego?

REJENT

Szpital wariatów, czy co? (spogląda zdziwiony)

HELENA

Ja go potrzebuję koniecznie! (wybiega na chwilę drzwiami środkowymi)

REJENT

Czego ona chce od niego?

Podobno Genio miał rację.

TYKALSKA

(wchodząc spiesznie, także z lewej strony, i przypinając pończoszkę do gorsu)

Helenko! (do Rejenta) Cóż pan stoisz jak malowany.

idź pan za nią, tu się coś zrobiło.

REJENT

(niecierpliwie)

Co się zrobiło?

(Helena, wróciwszy, wybiega na prawo)

TYKALSKA

Nie wiem, jakem poczciwa.

Pan Damazy zamknął się z siostrunią i kłócą się podobno.

Helenka wybiegła jak oparzona i szuka Anteczka, nie wiem po co.

Trzeba ich pilnować, mój panie.

HELENA

(z prawej strony, prowadząc Antoniego i odbierając mu książkę, którą czytał)

Rzućże pan tę książkę i biegnij kazać zaprzęgać. (kładzie na siebie zarzutkę) Wszak pan masz tu swoje konie?

ANTONI

Mam.

Co to, zasłabł kto?

Posłać po doktora?

HELENA

Ale gdzież tam!

Każ pan zaprzęgać czym prędzej.

tatuńcio taki zły!

ANTONI

Na kogo.

o co?

HELENA

Musisz nas pan odwieźć, bo my tu nie mamy koni; (niecierpliwie) przecie pan wiesz, żeśmy przyjechali stryjenki ekwipażem.

ANTONI

Ale dobrze!

Tylko dokąd?

Do domu?

HELENA

Do domu.

do nas.

razem pojedziemy, z panem będę spokojniejszą.

TYKALSKA

Ależ, Helenko, zastanów się. (do Rejenta) Mój panie, idź pan tam, zobacz, o co to poszło.

REJENT

A dajże mi pani spokój!

Kto mi każe kłaść palce między drzwi.

HELENA

Mój złoty panie Antoni!

Ja tylko do pana mam zaufanie. (ciszej) Powiedziałam ojcu, wszystko będzie dobrze. (głośno) Każ pan zaraz zajechać, potem wyprowadzimy ojca stamtąd.

ANTONI

Skąd?

HELENA

Od stryjenki.

tak jej tam coś wymawia.

o jakiś testament. stryjenka zaczęła mdleć, ale dała pokój.

ANTONI

(z uśmiechem)

No, to nic strasznego.

HELENA

Jakiś pan szkaradny, śmiejesz się, a ja się całą trzęsę.

ANTONI

Ale uspokój się pani.

jedziemy zaraz, skoro pani sobie tego życzysz. (ciszej) Wywiozę skarb mój.

HELENA

Jaki skarb?

A!

Dobrze, dobrze, tylko prędzej, mój panie kochany.

już ja taka będę panu wdzięczna.

ANTONI

(cicho)

A ojciec?

HELENA

Już na wszystko przystał. (popycha go) Prędzej.

prędzej.

(Antoni wychodzi środkiem; do Tykalskiej) Moja paniusiu, ja tam w paniusi pokoju zostawiłam rozmaite rzeczy.

(słychać podniesione głosy Żegociny i Damazego)

DAMAZY

(za sceną)

Proszę natychmiast o konie!

HELENA

Ach, dlaboga.

Idą tutaj i tak się kłócą!

DAMAZY

(wchodząc z lewej)

Hela, pójdź. jedziemy!

Nie mamy już tu co robić. (wychodzi z nią środkowymi drzwiami)

TYKALSKA

Chryste Jezu! (chce wyjść za nimi, ale wraca zobaczywszy siostrę)

REJENT, TYKALSKA; ŻEGOCINA z lewej strony, wsparta na SEWERYNIE, potem

MAŃKA

, potem GENIO.

ŻEGOCINA

(melodramatycznie)

W moim domu, w moim własnym domu słyszeć takie impertynencje!

Za tyle lat poświęceń doczekać takiej nagrody!

O!

Ale jeszcze mnie nie wypędzili stąd! (do Seweryna) Gdzie mój flakonik?

SEWERYN

Zaraz Mańka przyniesie.

ŻEGOCINA

Mańka!

MAŃKA

(wchodząc z lewej)

Oto jest.

ŻEGOCINA

(ze złością, ucinanym głosem)

Precz!

Precz z mego domu!

TYKALSKA

(łamiąc ręce)

Siostruniu! (do Seweryna) Sewerynku, brońże ją.

SEWERYN

(na stronie)

Dobrze bym się wybrał!

ŻEGOCINA

(jak wyżej)

Jaszczurkę, jaszczurkę wychowałam.

nic poczciwego teraz nie ma!

Na nic nie można rachować!

Precz!

TYKALSKA

(płacząc)

Ale gdzież ona pójdzie?

ŻEGOCINA

I ty mi jeszcze dokuczaj!

To twoja wina.

powinnaś była uważać na nich.

TYKALSKA

(do Mańki)

Pójdź, pójdź jej z oczu (bierze ją w objęcia)

MAŃKA

(drżącym głosem)

Chciałabym wiedzieć najprzód, o co mię pani obwinia.

ŻEGOCINA

(ze zjadliwą złością)

O co cię obwiniam!

Ty zalotnico przebrzydła!

A cóż znaczył ten wasz stosunek, który mi teraz wyrzucają, plują nim w oczy, który stanął na przeszkodzie moim najuczciwszym zamiarom, zakłócił zgodę w rodzinie?

MAŃKA

Zapytaj pani o to tego pana, który milczy jak student obawiający się kary.

SEWERYN

(przechodząc koło niej, cicho)

Mańka!

czyś ty oszalała!

Tym nic nie wskórasz.

MAŃKA

(z pogardą)

Nikczemny!

SEWERYN

A to miłe sceny!

ŻEGOCINA

(w najwyższej złości)

Zuchwalstwo do tego!

Milczeć, sługo, to jest twój pan, rozumiesz!

Jeżeliś o tym zapomniała, nie dziw, że przewróciło ci się w głowie.

(Mańka wybucha płaczem, zakrywszy twarz rękami)

TYKALSKA

(rzucając się na Żegocinę)

Siostruniu, na miłość boską!

(Żegocina wydaje spazmatyczne jęki)

GENIO

(który wszedł przed chwilą z prawej strony, z najwyższą wzgardą do Seweryna, manewrującego ku wyjściu)

Panie!

Co to?

Rejterada?

Może to wygodnie, ale niekoniecznie honorowo.

SEWERYN

Co?

GENIO

(ciszej i dobitnie)

Podle!

SEWERYN

(zmięszany)

Wytłumaczysz mi się pan z tych słów.

(Genio odpowiada śmiechem pełnym wzgardy; na stronie) A tom wlazł!

Dobrze mi tak! (wychodzi na prawo)

MAŃKA

(głosem przerywanym do Żegociny)

Pani, miej litość nade mną.

ŻEGOCINA

(przyskakując do niej z zaciśniętymi pięściami)

Precz!

Precz!

GENIO

(stając pomiędzy nimi i zasłaniając Mańkę łokciem od Żegociny; z najwyższym oburzeniem)

Za pozwoleniem, zbytek uniesienia może pani zaszkodzić. (do Mańki, podając jej ramię) Proszę!

REJENT

Czego się ten osioł do tego mięsza?

Także rycerz!

ŻEGOCINA

(po chwili osłupienia)

Co to jest?

Czego chce ten pan?

GENIO

Ten pan robi pani przysługę.

nic więcej. (do Mańki) Służę pani. (wyprowadza ją w głąb)

TYKALSKA

Pójdźcie!

Pójdźcie!

Matko Najświętsza, co się to porobiło. (idzie za nimi osłaniając ją rękami; wychodzą środkowymi drzwiami)

ŻEGOCINA, REJENT.

ŻEGOCINA

(chodząc prędkim krokiem)

Co to było, co to było?

Rejencie!

REJENT

(na stronie, z ironią)

Ona nie wie, co to było.

ŻEGOCINA

(silniej, stając przed nim z rozłożonymi rękami)

Rejencie!

REJENT

(usuwając się)

Przede wszystkim radzę.

e. e. e. niech się pani uspokoi. (na stronie) Jaka ona teraz miła!

ŻEGOCINA

Uspokoić się!

Ja się mam uspokoić, gdy wszystko stracone!

Jakiż zły duch otworzył oczy temu brutalowi.

wołał o testament. odgrażał mi się zjazdem sądowym.

opieczętowaniem.

Tak mi się odwdzięcza za to, co chciałam zrobić dla niego!

REJENT

Dobra pani, wierzyć w uczucia ludzkie jest to spiskować przeciwko sobie.

ŻEGOCINA

Podli!

Podli!

REJENT

Na własną krew rachować nie można!

ŻEGOCINA

Zgubiona!

Odarta ze wszystkiego. (pada w jego objęcia i spazmuje)

REJENT

Piżmo!

W nosie mi kręci.

ŻEGOCINA

(po chwili, uwalniając się po trochu z jego objęć, na stronie)

Ach, co za myśl! (namyślając się) To jest jedyny środek ratunku. (czule) Rejencie, teraz w tobie cała nadzieja.

REJENT

(niechętnie)

A cóż tam ja.

ŻEGOCINA

Przy takiej znajomości prawa.

z twoją głową, podołasz temu.

wszakże najsłuszniejszych pretensyj trzeba dochodzić, procesować się.

O!

Ty ocalisz ten majątek z rozbicia.

REJENT

Emhe, dla twoich pięknych oczu. (głośno) Chętnie bym zrobił.

e. e. e. co bym mógł. ale, dobra pani, człowiek przy tylu zajęciach. e. e. e. obowiązkach.

ŻEGOCINA

Siadaj pan. (siadają na kanapie) Przecież to nasz wspólny interes.

REJENT

(zaintrygowany)

Jak to wspólny?

ŻEGOCINA

(łamiąc ręce)

Czyżbyś się pan cofał?

Opuszczał mnie w tej chwili?

REJENT

(nie wiedząc, co powiedzieć)

Dobra pani.

e. e. e.

ŻEGOCINA

(nagle)

Czy może ja pana źle zrozumiałam? (po chwili, spuszczając oczy) Przypominasz sobie, gdy przyjechawszy tu, robiłeś mi propozycje!

REJENT

Propozycje?

ŻEGOCINA

Nie odpowiedziałam na nie, bo któraż kobieta zdecyduje się w jednej chwili.

REJENT

(nagle zrozumiawszy, na stronie)

No.

no.

no.

a wiecie państwo, że to może być najlepsza kombinacja.

ŻEGOCINA

Nic nie mówisz?

Ach, nie zmuszaj mnie abym się musiała rumienić tych przypomnień.

REJENT

(gorąco)

Dobra pani, zawsze byłem twoim wielbicielem e. e. e.

i sługą.

słowa jej będą dla mnie świętym prawem. (na stronie) Nie daruję sobie nigdy, żem otworzył oczy temu szlagonowi.

teraz będzie trudniej.

ŻEGOCINA

(spuszczając oczy)

Zapytywałeś mnie, czy nie myślę o nowych związkach.

REJENT

(przysuwając się)

Pani odpowiedziałaś wymijająco.

ŻEGOCINA

(skromnie)

Postaw się pan w moim położeniu, jakże miałam uczynić.

REJENT

A ja o mało tego nie przechorowałem.

chodziłem jak struty. (bierze jej rękę i całuje)

ŻEGOCINA

Dziś, po głębokim namyśle.

REJENT

(klepiąc jej rękę)

He, he, he!

ŻEGOCINA

(tragicznie)

Zwłaszcza po tej scenie, która mię przekonała, że kobieta bez opieki mężczyzny jest.

REJENT

Anomalią.

e. e. e.

(składając głowę na jego piersi)

Rejencie, pracuj dla siebie.

powierzam ci.

REJENT

(na stronie, otwierając usta i ściągając nos dla powstrzymania kichnięcia)

Piżmo!

ŻEGOCINA

Siebie i całe interesa. (na stronie) Jakiż zatabaczony, kichnę! (głośno) Czy pan zażywasz?

REJENT

Cokolwiek.

na oczy. (znowu, jak wyżej, robi usiłowania; po chwili) Więc zgoda.

ŻEGOCINA

Za pozwoleniem. (kicha po nadaremnym wysileniu) Zgoda.

REJENT

(kichnąwszy potężnie)

I pakt zawarty. (całuje ją w rękę)

ŻEGOCINA

Do śmierci!


corpora: wikisources-pl

text:
blekot i blegot, blekotać i blegotać, blekotliwy, blegotliwy i blegot, ‘jąkała’ r. 1500, zresztą ‘plotkarz’ (blegot); blekot to samo co ‘szalej, bielon’: »plecie, jakby się blekotu objadł« (p. biel).

Prasłowo, czes. blekotati, ‘paplać’, słowień.

blekotati, ‘jąkać się’, ale jeszcze ogólniejsze jest blekati, u wszystkich innych Słowian o ‘beku owiec, bydła’, niby dalsze urobienie od ble- w blejati, cerk., na całem Południu i na Rusi, blějat’; dźwiękonaśladowcze, powtarza się podobnie np. w niem. blöjen, blöcken, grec.

blēchaomai.


text:
Podróż do środka Ziemi

Rozdział XXII

Juliusz Verne

Przez nową galeryę poczęliśmy na dół zstępować; Hans wedle przyjętego zwyczaju szedł naprzód.

Zaledwieśmy uszli sto kroków, gdy profesor przybliżywszy swa lampę do ściany podziemia, zawołał:

– Otóż i pokłady pierwotne, jesteśmy na dobrej drodze; idźmy, idźmy śmiało naprzód!

Gdy ziemia w pierwszych dniach istnienia świata stygła powoli, stopniowe zmniejszanie się jej objętości porobiło na skorupie liczne rozpadliny, pęknięcia i otwory.

Galerya, którą przechodziliśmy, była właśnie jedną ze szczelin tego rodzaju, a liczne przejścia i zakręty, czyniły ją labiryntem prawdziwym, w którym się nie łatwo było oryentować.

W miarę jak schodziliśmy niżej, coraz wyraźniej odznaczały się warstwy składające grunt pierwotny, który geologia uważa za podstawę skorupy mineralnej; składa się on z trzech rozmaitych warstw, to jest iłołupków, gnejsów i łupków mikowych spoczywających na twardej i niewzruszonej skale, która zowią granitem.

Żaden zapewne mineralog nie znajdował się w lepszych i cudowniejszych okolicznościach, dla zbadania natury na miejscu.

To czego sonda, owo niedołężne narzędzie, nie mogła wydobyć z wnętrza na powierzchnię kuli ziemskiej, to powiadam, my oglądaliśmy na własne oczy i dotykaliśmy tego własnemi rękami.

Przez piętra łupków mieniących się pięknemi zielonemi barwami, wiją się metaliczne żyłki miedzi i manganu, z drobnemi śladami platyny i złota.

Myślałem o tych bogactwach zakopanych w głębi ziemi, z których chciwość ludzka nigdy korzystać nie będzie.

Wstrząśnienia i przewroty w pierwszych dniach egzystencji świata dokonane, do takiej głębokości zapędziły te skarby, że ich ztamtąd przemysł ludzki żadnem narzędziem wydobyć nie potrafi.

Po łupkach następowały warstwowej budowy gnejsy, zwracające na siebie uwagę regularnością i jednostajną równoległością swych płytów, a dalej rozłożone w dużych blaszkach, których blask naturalny podwyższa jeszcze mika biała.

Światło przyrządów Ruhmkorfa odbite o ścianki masy skalistej, łamało się pod różnemi kątami – i wyobrażałem sobie, że podróżuję gdzieś przez wyżłobione góry dyamentowe, do wnętrza których promienie słońca wpadały ze swem światłem jaskrawem.

Około szóstej godziny wieczorem, blask ten zmniejszał się coraz widoczniej, a w końcu znikł zupełnie; ściany przybrały barwę krystaliczną, lecz ciemną; mika coraz wyraźniej mieszała się z feldspatem i kwarcem, formując właściwą skałę, to jest kamień najtwardszy, wytrzymujący na sobie ciężar czterech piętr pokładów kuli ziemskiej.

Znajdowaliśmy się jakby zamurowani wśród obszernego więzienia granitowego.

Była ósma godzina wieczorem.

Wody brak ciągły.

Ja cierpiałem straszne pragnienie; stryj szedł naprzód bez ustanku, ciągle nadstawiając ucha, czy nie dosłyszy gdzie szmeru jakiego strumyka.

Ale nic dotąd!

Tymczasem nogi odmawiały mi posłuszeństwa cierpiałem jednak nie chcąc skargą zatrzymywać stryja nie mającego wiele czasu do rozporządzenia, Lecz nareszcie sił mi zbrakło, upadłem na ziemię wołając:

– Ratujcie mnie!

umieram!

Stryj przybiegł do mnie, popatrzył załamując ręce rozpaczliwie, a nareszcie wybąknął ten straszny; ponury frazes:

„Wszystko skończone!”

Dalej już nic nie słyszałem i nie widziałem co się w koło mnie dzieje.

– Gdym na nowo otworzył oczy, spostrzegłem moich dwóch towarzyszy obwiniętych w kołdry, leżących na ziemi.

Czy spali? – nie wiem – lecz ja nie mogłem do snu zmrużyć powiek.

Cierpiałem strasznie, tem okropniej, że nie widziałem żadnego środka ratunku.

Ostatnie wyrazy profesora brzmiały mi w uszach złowieszczem echem.

„Wszystko skończone”, bo w takim stanie osłabienia, nawet powrót na ziemię był niepodobnym.

Przebyliśmy półtorej mili wskroś skorupy ziemskiej.

Zdawało mi się, że masa ta całym swym ciężarem wspiera się na moich barkach, że nie jestem w możności poruszyć się ani obrócić na mojem granitowem łożu.

Tak upłynęło kilka godzin.

Głębokie, grobowe milczenie panowało naokoło; żaden głos nie przedarł się przez te mury, z których najcieńszy miał pięć mil grubości.

Leżąc tak napół zemdlony, posłyszałem nagle szmer jakiś.

Ciemno było w tunelu; wytężyłem wzrok i zdawało mi się, że Islandczyk nasz odchodził z lampą elektryczną w ręku.

– Gdzież on idzie? – pomyślałem – chciałżeby nas opuścić?

Stryj zasypiał głęboko; chciałem krzyczeć, lecz głos zamarł mi w piersiach, nie mogąc się przedrzeć przez usta spieczone.

Ostatni raz światełko błysnęło mi w oczach, ostatni odgłos ciężkiego stąpania doleciał uszu moich.

– Hans opuszcza nas – wołałem – Hans!

Hans!

Wymawiałem te wykrzykniki, ale sam w sobie – głos mój nie wydobył się na zewnątrz.

Jednak po chwili zastanowienia wstydziłem się mej podejrzliwości względem człowieka, który całem swem postępowaniem nie dał mi nigdy do tego powodu.

Odejście jego nie mogło być ucieczką – nie szedł w górę, ale owszem niżej się jeszcze spuszczał – nie mógł mieć przeto żadnego złego zamiaru.

To rozumowanie uspokoiło mnie trochę, inne zupełnie myśli zajęły mą wyobraźnię.

Hans był tak spokojnym człowiekiem!

jakiś ważny widocznie powód skłonił go do przerwania spoczynku.

Czyżby chciał odkryć co nowego?

Czyżby w nocy usłyszał szmer jakiś, który do mego nie doszedł ucha?