corpora: wikisources-pl

text:
AKT PIĄTY.

Józwowicz.

(wchodzi czytając depeszę) „Rezultat dotychczas wiadomy: Józwowicz głosów 613, Husarski 604.

Godzina 10-ta: Józwowicz 700, Husarski 700.

Godzina 11-ta: Józwowicz 814, Husarski 750.

Walka zacięta.

Ostateczny rezultat będzie wiadomy o trzeciej” (patrzy na zegarek).

Józwowicz.

— Jerzy.

Józwowicz.

Ty tutaj!

Jerzy.

Cofasz się jak przed widmem.

Józwowicz.

Przecie to dziś?

Jerzy.

Prosto ztąd jadę na plac.

Mam jeszcze godzinę czasu.

Pojedynek odbędzie się w Dąbrowie na gruntach Miliszewskich, zatém niedaleko.

Józwowicz.

Zablizko ztąd.

Jerzy.

Miliszewski jako świadek nalegał.

Zresztą od tego ty jesteś, żeby wiadomość tu przyszła jak najpóźniéj.

Józwowicz.

Wszakże doktor Krzycki będzie według umowy na placu?

Jerzy.

Tak jest!

Proś go jeszcze raz, by mi przysłał wiadomość natychmiast.

Sambym wam towarzyszył, ale muszę być tu.

Jerzy.

Bardzo słusznie.

Jeśli zginę....

Józwowicz.

Nie przypuszczaj z góry.

Jerzy.

Są ludzie przeklęci przez los w godzinie urodzenia, dla których jedyném odkupieniem jest śmierć.

Ja do takich ludzi należę.

Myślałem o wszystkiem długo i spokojnie.

Bóg widzi, że więcéj się życia lękam niż śmierci.

Niema dla mnie wyjścia, bo jeśli nawet nie zginę, powiedz mi co będzie wówczas, co mnie czeka, gdy zabiję człowieka, którego ona kocha?

Powiedz mi?

Będę żył bez niéj i przeklinany przez nią.

Czy wiesz, że kiedy wspomnę na moje położenie, kiedy pomyślę o tém co się stało, to zdaje mi się, że jakiś zły duch wmięszał się między nas i tak poplątał wszystko, że tylko śmierć rozplątać te węzły może.

Józwowicz.

Pojedynek często się kończy raną, skaleczeniem.

Jerzy.

Zelżyłem Drahomira ciężko i takiéj obelgi rana nie zmywa.

Wierz mi, że jeden z nas zginąć musi.

Ale przychodzę mówić o czém inném.

Słucham cię.

Jerzy.

Prawdę mówiąc, ponieważ nie wiem, czy za godzinę żyć będę, przyjechałem popatrzeć jeszcze na nią, bo... bo ją kocham nad wszystko w świecie.

Byłem może dla niéj zaszorstki, zanieszczęśliwy, zagłupi, ale... kochałem.

Oto niech Bóg, który teraz patrzy w serce moje, potępi mnie na zawsze, jeślim nie pragnął jéj szczęścia.

Jak mnie tu widzisz, tak w téj chwili jéj żal mi najwięcéj i cierpię bardzo, gdy myślę o jéj przyszłości.

Słuchaj!

czy zginę, czy nie, ona stracona dla mnie; nie ożeni się z nią i Drahomir, bo nie może się żenić z kobiétą, której zabił narzeczonego.

Z nas trzech, ty jeden zostaniesz przy niéj, strzeż jéj, czuwaj nad nią.

Oddaję ją, mój skarb jedyny jaki miałem, w twoje uczciwe ręce.

Józwowicz.

(spokojnie) Spełnię wszystko czego żądasz.

Jerzy.

A teraz, ponieważ mogę zginąć, chcę zginąć jak chrześcianin.

Jeśliś miał do mnie urazę, jeślim względem ciebie kiedy zawinił, przebacz mi! (ściskają się za ręce — Jerzy wychodzi).

(sam) Tak!

Z nas trzech, ja jeden zostanę przy niéj.

Antoni — Józwowicz.

(wbiegając szybko) Człowieku, czyś ty zwaryował!

Tam każda chwila droga, a ty tu siedzisz.

Sprawa chwieje się, porozlepiano nowe afisze, stronnicy Husarskiego łapią ludzi za poły.

Na Boga, jedźże ze mną.

Dorożka czeka na dole.

Czegoże ty tu siedzisz?

Józwowicz.

Muszę tu zostać.

Nie pojadę za nic w świecie, nie pojadę.

Niech się dzieje co chce.

Antoni.

A!

przysięgam, jeślim ja się tego spodziewał!

Pokaż się choć na chwilę, a wygrasz na pewno!

Mnie już płuc i głosu nie staje.

Czyś się wściekł?

Tam za niego pracują, wrzeszczą, a ten się przyczepił do spódniczki i siedzi.

Pięknego posła wybieramy.

Józwowicz.

Antoni!

Choćbym tam miał przepaść, krokiem się nie ruszę.

Nie mogę i nie pojadę.

Antoni.

...

Tak?...

Józwowicz.

Tak jest!

Antoni.

A!

no, to rób co chcesz.

Dobrze!

winszuję (chodzi po pokoju, po chwili wkłada ręce do kieszeni i staje przed Józwowiczem).

Co to wszystko znaczy?

To znaczy, że muszę tu być.

W téj chwili Drahomir z Pretwicem stoją naprzeciw siebie z bronią w ręku.

Gdyby wiadomość doszła o tém niespodzianie do księżniczki, mogłaby ją życiem przypłacić.

Antoni.

Strzelają się?

Józwowicz.

Na śmierć i życie.

Za chwilę będzie tu wiadomość, który z dwóch zginął (chwila milczenia).

Antoni.

Józwowicz!

kto to wszystko zrobił?

Józwowicz.

Ja!

Zgniotłem tych co mi stawali w drodze, i zgniotę zawsze.

Masz mnie, jakim jestem.

Antoni.

A no, jeśli tak, to i mnie już nie spieszno.

Czy wiesz co ci powiem?

Józwowicz.

Usuń się na chwilę, księżniczka tu nadchodzi (otwiera drzwi bocznego pokoju) Wejdź tam.

Mój doktorze, co się tu dzieje w tym domu?

Józwowicz.

O co pani pyta?

Stella.

Pan Jerzy przyszedł do mnie jakiś wzruszony i żegnał się ze mną; prosił mnie, bym mu przebaczyła, jeśli kiedy względem mnie zawinił.

Józwowicz.

(n. s.)

Głupiec sentymentalny!

Stella.

Mówił mi, że może na kilka dni zmuszony będzie wyjechać.

Mam przeczucie, że coś ukrywacie przedemną.

Co to znaczy, doktorze?

Nie dręczcie mnie dłużéj.

Taka już jestem biédna, że doprawdy, należy mi się trochę litości.

Józwowicz.

Niech pani się o nic nie troszczy.

Cóżby się dziać mogło.

Przywidzenie, czyste przywidzenie.

Opieka serc troskliwych otacza panią.

Zkąd takie dziwne przypuszczenia?

Niech pani teraz wróci do siebie i nie przyjmuje nikogo.

Za chwilę nadejdę.

Stella.

Więc naprawdę niéma nic złego?

Józwowicz.

Ależ co znowu!

Proszę mi wierzyć, że potrafiłbym usunąć wszystko, coby groziło szczęściu pani.

(podając mu rękę) O!

panie Stanisławie, szczęście to rzecz zbyt trudna, niechby tylko spokój nas nie opuszczał (chce odchodzić przez pokój, w którym jest Antoni).

Józwowicz.

Tędy, księżniczko.

W tamtym pokoju czeka ktoś na mnie.

Za chwilę przyjdę do pani.

Proszę nie przyjmować nikogo.

Antoni!

(Księżniczka odchodzi).

Antoni — Józwowicz — późniéj Służący.

Antoni.

Jestem.

Biédne, biédne dziecko!

Józwowicz.

Dla niéj nie mogę odjechać.

Muszę tu być i nie puszczać do niéj wieści z nieszczęściem, bo to mogłoby ją zabić.

Antoni.

Jakto?

więc ty, wiedząc o tém, narażasz ją jednak?

Kochasz ją i poświęcasz dla siebie?

Józwowicz.

(gorączkowo) Kocham ją i muszę ją mieć, choćby ten dom zwalił się nam na głowy.

Antoni.

Człowieku, ty mówisz jak nieprzytomny,

Józwowicz.

Człowieku, ty mówisz jak niedołęga, nie jak mężczyzna.

W ustach macie pełno frazesów i siły, a nie umiecie spojrzeć w oczy faktom.

Kto śmie powiedzieć: nie masz prawa się bronić?

Antoni.

(po chwili) Bądź zdrów!

Józwowicz.

Dokąd idziesz?

Antoni.

Wracam do miasta.

Józwowicz.

Jesteś ze mną, czy przeciw mnie?

Antoni.

Jestem uczciwym człowiekiem.

Służący.

(wchodzi) Posłaniec przyniósł list z Miliszewa.

Józwowicz.

Dawaj.

Odejdź! (rozrywa pieczątkę, i czyta).

„Pojedynek odbył się.

Pretwic nie żyje” (po chwili) A a!....

Antoni.

Nim odejdę, winienem ci odpowiedź, boś mnie pytał, co znaczy, że się oddalam.

Służyłem ci wiernie jak pies, bom wierzył w ciebie.

Ty umiałeś mnie użyć, a może i zużyć.

Wiedziałem, żem był narzędziem, ale ja o takie rzeczy nie dbam; jednakże teraz...

Józwowicz.

Teraz opuszczasz sprawę?

Antoni.

O, ty mnie nie znasz.

Cobym robił na świecie, gdybym ją opuścił.

A zresztą, czy sądzisz, że sprawa to ty jeden?

Ja nie opuszczę jéj dlatego, żem się zawiódł na tobie.

Ale chodzi mi o co innego.

Byłem tak głupi, żem się do ciebie przywiązał, a teraz żal mi tego, bo jako człowiekowi prywatnemu, muszę powiedzieć ci: przebrałeś miarę, na złe użyłeś téj siły, która jest w tobie.

O!

wiem, wiem, możeby dla mnie korzystniéj było nie mówić ci tego; może czepiać się ciebie, to przyszłość dla takiego odrapańca jak ja, który niebardzo ma co w domu dać jeść żonie i dzieciom.

Ale nie mogę!

dalibóg, nie mogę!

Goły jestem i goły zostanę, niech więc przynajmniéj mam czyste sumienie.

Ot co!

Byłeś mi tak blizki jak i żona i dzieci, bliższym jeszcze!

od dziś jesteś tylko cyfrą polityczną.

ale w przyjaźni, szukaj kogo innego.

Wiesz, żem ja nie skrupulat; człowiek się ociera o ludzi i nie jedno w sobie zetrze: tyś jednak przebrał miarę.

Niech mnie powieszą, jeśli nie wolę kochać ludzi niż ich tłuc.

Mówią, że uczciwość i polityka to co innego.

Gdzieindziéj, tak!

Ale u nas te rzeczy musisz połączyć.

Dlaczego to nie mają iść razem?

Ja nie opuszczam naszéj sprawy, ale z naszéj przyjaźni kwita, bo kto mówi, że kocha ludzkość, a czai się i wali podstępem ludzi po łbie.

ten jest kłamcą, rozumiesz?

Twojéj przyjaźni nie będę ciągnął przemocą, ale posłuchaj mnie poraz ostatni.

Jeśli zacznie się dla mnie czas klęsk, to zacznie się od tego, że tacy ludzie jak ty, przestaną mnie rozumieć.

Oto mojemu losowi, moim prawom do szczęścia, mojéj przyszłości człowiek ten, który zginął, wszedł w drogę nagle, ślepo, fatalnie i zabrał mi wszystko.

Wszedł uzbrojony w dostatki, nazwisko, stosunki i całą tę broń niezwalczoną, którą daje fortuna i urodzenie.

Com miał przeciw niemu?

z czém mogłem walczyć?

co przeciwstawić jego potędze?

Nic, prócz tego, co jest bronią nowych ludzi, tę trochę inteligencyi zdobytej krwawą pracą i wysileniem.

Oto wypowiedział mi głuchą wojnę.

Broniłem się.

Czém?

Bronią, jaką mi dała natura.

Gdy nadepczesz robaka, nie bierz mu za złe, że się broni żądłem, bo niema czém inném się bronić.

Gdy masz usunąć kamień leżący na drodze, usuwaj jak chcesz.

To prawo ludzkie!

Tak jest!

postawiłem wszystko na jednę kartę i wygrałem, ale to nie ja, to rozum zwyciężył siłę, nowy czas dawne wieki.

I ty mi to bierzesz za złe?

Czego chcesz?

jam wierny zasadzie; tylko że wy się cofacie, ja nie!

To jedna strona, a druga?

Dla mego szczęścia potrzeba mi téj kobiety, bo ją kocham!

dla moich celów, jéj majątku i stosunków.

Dajcie mi taką broń w ręce, a ja spełnię i przeprowadzę wszystko!....

Czy ty rozumiesz, jaka olbrzymia praca, jakie wielkie cele i plany przedemną?

Chcecie, bym rozbił mur ciemnoty, zacofania, lenistwa, żebym tchnął życie w to co zwiędło: ja wołam środków!

Nie macie!

Więc ja je zdobędę lub zginę.

Ale co?

Tym wielkim celom, tym wielkim planom, téj jasnej przyszłości, nietylko mojéj, ale ogólnej, staje w drodze jeden panek, jeden błędny rycerz, jeden awanturnik, którego całą zasługą, że urodził się z herbem, i ja nie mam prawa go zgnieść?

I wy chcecie bym upadł głową do jego wielmożnych nóg, bym mu wszystko poświęcił?

Nie!... nie znacie mnie!

Dość sentymentów.

Trzeba siły, i ja ją mam, i utoruję sobie i wam drogę, choćbym miał setki takich Pretwiców podeptać.

Antoni.

Nie, Józwowicz!

Tyś zawsze robił ze mną coś chciał, ale teraz nie pobijesz mnie.

Póki chodziło o przekonania, jam był z tobą; aleś ty zaczepił jakąś zasadę większą od ciebie i odemnie, i trwalszą i niezmienną.

Ty mi tego nie wytłómaczysz i sam strzeż się.

Lada powód, a jako człowiek runiesz z całą twoją energią.

To siła większa niż twoja; strzeż się, bo z nią przegrasz!

Zasady, kochanku, się zmieniają, ale prosta uczciwość zawsze jednaka.

Rób co chcesz, ale strzeż się.

Co u dyabła!

krew ludzka się mści, to także prawo natury.

Ty mnie pytasz, czy ja cię opuszczam?

Może radbyś, by ci zostawić wolność strzelania do ludzi z za płota, gdy ci to będzie dogadzało.

Nie, bratku!...

Odtąd rozpoczyna się między nami ścisły rachunek, bo nie możemy ci ufać.

Musisz nam zdać rachunek!

Będziesz posłem, ale jeśli myślisz, że my tobie, nie ty nam służyć będziesz, to się mylisz.

Cóżeś to ty sądził?

że szczeble téj drabiny po któréj się drapiesz, składają się z łajdaków?

Hola!

My, cośmy cię zrobili posłem, my, w których uczciwość nie wierzysz podobno, będziemy cię teraz strzedz i sądzić.

Jeśli zbroisz, to zetrzemy cię w proch.

Nie sprawa dla ciebie, ale ty dla sprawy.

Wybraliśmy cię, teraz służ!

Józwowicz.

(gwałtownie) Antoni!

Spokojnie!

Wieczorem masz się stawić w mieście przed wyborcami.

Do widzenia.... panie Józwowicz!... {wychodzi).

Józwowicz.

(sam) Ten jest piérwszy....

Józwowicz — Jan — Miliszewski.

(ukazuje się w uchylonych drzwiach) Psst!

Józwowicz.

Kto tam jest?

Jan.

To ja, Miliszewski.

Czy doktor sam?

Józwowicz.

Wejdź pan!

No i cóż?

Jan.

Skończone.

Ach, doktorze!

nie żył i pięciu minut.

Kazałem odwieźć ciało do Miliszewa do kościoła.

Józwowicz.

Wszak matki pana niéma?

Jan.

Wyprawiłem ją do miasta.

Dziś są wybory, a mama nie wié, że ja się cofnąłem, więc będzie czekać na wieczorne dzienniki w nadziei, że moje nazwisko znajdzie między wybranymi.

Józwowicz.

Nikt po drodze nie widział?

Jan.

Boję się, że zobaczą krew.

Krwawił po drodze okropnie.

Józwowicz.

Dziwna rzecz!

Strzelał jak mistrz!

Jan.

Doktorze, on umyślnie dał się zabić.

Przecie tam byłem, widziałem doskonale: nie położył nawet palca na cynglu.

On wcale nie chciał Drahomira zabić.

Sześć kroków, taka blizka meta.

Oh!

to okropnie patrzyć na cudzą śmierć! — naprawdę wolałbym sam zginąć.

Strzelali na komendę: raz!

dwa!

trzy!

słyszymy strzał, ale jeden.

Lecimy, Pretwic postąpił dwa kroki i ukląkł, chciał mówić: krew rzuciła mu się ustami; potém wziął pistolet i strzelił w bok.

Myśmy już stali wkoło, a on powiada do Drahomira: „Łaskęś mi zrobił, dziękuję.

To życie do ciebie należało, boś je uratował.

Przebacz — powiada — bracie!” powtórzył jeszcze raz: „Daj rękę” i zaczął konać.... (obciera chustką pot z czoła).

Drahomir rzucił mu się na piersi....

O, doktorze!

doprawdy to okropne.

Biédna panna Stella!

co się z nią stanie teraz?

Józwowicz.

Cicho!

na miłość boską, przy niéj ani słowa!

Ona chora.

Jan.

Będę milczał.

Józwowicz.

Opanuj pan wzruszenie.

Jan.

Kiedy nie mogę nóg opanować, bo się podemną trzęsą.

Ciż — Książę wsparty na ramieniu Stelli i pani Czeska.

Książę.

Myślałem, że tu i Pretwic jest z wami.

Józwowicz, gdzie jest Pretwic?

Nie wiem.

Stella.

Czy panu nie mówił dokąd wyjeżdża?

Czeska.

(do Jana) Co panu jest, panie hrabio, pan taki blady.

Jan.

O, wcale nie.

To z gorąca.

Książę.

Józwowicz!

Mówił mi Pretwic....

Drzwi otwierają się nagle, wbiega hrabina Miliszewska.

Hrabina

Jean!

gdzie mój Jean?

O Boże, co się dzieje!

Co za okropność!

Józwowicz.

(biegnąc ku niéj żywo) Milcz pani!

Co się stało?

Hrabina

Więc to nie ty zabiłeś Pretwica?

nie tyś się pojedynkował?

Józwowicz.

Milcz pani.

Kto zabity, pani?

Hrabina

Więc to Drahomir?

Steluniu droga, Drahomir zabił Pretwica!

Stella.

Za-bił!

Boże!

Boże!

co się dzieje!...

Józwowicz.

Księżniczko!

to nieprawda!

Stella.

Zabił? (słania się i pada).

Józwowicz.

Zemdlała!... wynieśmy ją do sypialni.

Książę.

Dziecko moje!

Czeska.

Steluniu!...

(Książę i Józwowicz wynoszą Stellę, Hrabina i Czeska idą za niemi).

Jan.

(sam) O, to okropne!

wyprawiłem mamę umyślnie do miasta.

Któżby się spodziewał, że wróci... (we drzwiach ukazuje się hrabina) Mamo, jakże księżniczka?

Hrabina

Doktor ją cuci.

Dotychczas się nie rozbudziła.

Jean, wyjeżdżajmy ztąd.

Jan.

(z rozpaczą) Nie wyjadę.

Po co mama wróciła z miasta?

Hrabina

Po ciebie.

Dziś wybory, zapomniałeś.

Jan.

Ja nie chcę być posłem!

Po co mama powiedziała tu o śmierci Pretwica?

Ciż — Józwowicz.

Hrabina i Jan.

(razem) Co tam?

co tam?

Józwowicz.

Tam, niéma już co robić.

(W pałacowej kaplicy odzywa się sygnaturka).

Jan.

(z przestrachem) Co to?

dzwonek w kaplicy?

(Józwowicz podchodzi naprzód sceny i siada).

Ciż — Podczaski.

Podczaski.

(wpadając nagle) Zwycięztwo na całej linii!

Deputacya tu jest!

(Głosy za sceną): „Niech żyje!

niech żyje!”

Podczaski.

Wygrana!

niech żyje!

Józwowicz.

....

Przegrałem strasznie!...

KONIE


corpora: CEN

text:
Konsorcjum europejskich firm wygrało przetarg na plan architektoniczno-inżynieryjny i budowę ośrodka badań nad fuzją jądrową, tj. reaktora ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor).

Jest to jeden z największych tego typu przetargów w Europie.

Umowa warta około 150 mln. euro została podpisana 13 kwietnia między Fusin for Energy (F4E), zleceniodawcą, a wykonawcą, firmą Engage.

Engage tworzą: brytyjska firma Atkins, francuskie Assystem i Iosis, oraz hiszpańska Empresarios Agrupados.

Architekci i inżynierowie będą asystowali F4E na całym etapie powstawania ośrodka, od projektowania po odbiór budynków.

Umowa obejmuje zaplanowanie i budowę 29 z 39 budynków ośrodka, wraz z infrastrukturą i instalacjami dostarczającymi energię elektryczną.

Budowa ma zająć 1,7 miliona roboczogodzin na przestrzeni 8 lat potrzebnych na zaprojektowanie i wzniesienie zabudowań.

W szczycie fazy projektowej jednocześnie będzie współpracowało ponad 230 inżynierów i projektantów.

F4E podpisała również umowę z francuską firmą Apave na koordynację i konsultacje prawne związane z bezpieczeństwem i higieną pracy.

Na podstawie kontraktu wartego 9 mln. euro Apave będzie nadzorowała fazę projektową w wymienionych aspektach.

ITER będzie bowiem musiał spełniać francuskie zasady bezpieczeństwa dla budynków zwykłych i związanych z energetyką jądrową.

Projekt budowy reaktora wykorzystującego fuzję jądrową jest wspólnym przedsięwzięciem siedmiu stron: Chin, Indii, Japonii, Korei Południowej, Rosji, Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej (reprezentowanej przez Europejskie Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Realizacji Projektu ITER i Rozwoju Energii Termojądrowej).

W 2005 roku zgodziły się one na wspólną budowę reaktora-tokamaku, o mocy cieplnej 500MW, we francuskim Cadarche.

Unia Europejska wyłoży na projekt 4/11 kwoty 12,8 miliarda euro potrzebnej na budowę reaktora; Japonia, 2/11; pozostałe strony po 1/11 kosztów.

Będzie to drugi najdroższy projekt naukowy na świecie, kosztem ustępujący jedynie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Prace pod budowę ITER w Cadarache rozpoczęły się w styczniu 2007.

Reaktor ma zacząć działać w latach 2016-2018.

Początkowo będzie generował energię z wodoru, a po roku 2026, z trytu i deuteru.

W tokamaku 0,5 g mieszanki deuter-tryt będzie podlegało ściśnięciu i podgrzaniu do temperatury ok. 100 000 000 K za pomocą pola magnetycznego o indukcji 13,5 tesli, wytworzonym przez prąd o natężeniu 46000 A, płynący przez 18 nadprzewodzących cewek.

Przez około 1000 sekund w tokamaku ma być gromadzona energia 41 GJ.

ITER ma być prototypem fuzyjnych reaktorów mających generować moc elektryczną 3000-4000 MW.


text:
187.

Nieoględności dola jest taka:

Sprowadzi kogo w bezdroże,

To wtedy, lada komar pokraka,

Bo mu w tem wilk dopomoże.


text:
Cohen Augustyn Hermann, syn bogatego bankiera żydowskiego, ur. 10 List.

1821 w Hamburgu.

Obdarzony wielkim talentem muzycznym, w 12 roku życia dawał koncert publiczny na fortepianie.

R.

1834 udał się do Paryża z matką, gdzie się kształcił pod Lisztem i został ulubieńcem salonów paryzkich.

Odbył podróż artystyczną po Europie, zbierał i marnował wielkie sumy pieniędzy na życie, wszystkim namiętnościom oddane.

Uproszony przez księcia Neya (w Maju 1847), aby przewodniczył w kościele St. Valere chórowi amatorów, w czasie błogosławieństwa poczuł żywe bardzo, niewypowiedziane poruszenie w duszy.

C. czuł odrazę do księży, poszedł wszelako do jednego kapłana, aby z nim porozmawiać o stanie swojej duszy.

W Ems d.

8 Sierp. t. r. łaska dokonała jego nawrócenia.

„W czasie podniesienia (pisze sam w liście do Ratisbona) św. Hostji, poczułem naraz cisnące się do moich oczu potoki łez.

Ciężar nieprawości moich przygniatał duszę i począłem moją spowiedź przed Bogiem.“ Wróciwszy do Paryża, 28 Sierp, przyjął chrzest; d.

16 Lipca 1849 udał się do Agen, do karmelitów ścisłej obserwancji, prosząc o przyjęcie do zakonu.

W nowicjacie w Brausey oczekiwał na dyspensę rzymską, której mu wszelako pierwotnie, ze względu pewno na jego poprzednie życie, odmówiono, a którą otrzymał dopiero później na wstawienie się jenerała zakonu.

R.

1851 wyświęcony na kapłana, okazał się wielkim kaznodzieją: owocem żarliwej jego wymowy były liczne nawrócenia, pomiędzy innemi Bauera, żyda malarza z Wiednia (późniejszego kapelana cesarskiego w Paryżu).

Założył klasztor w Bagneres i w Londynie, gdzie był przełożonym, dopóki go cierpienie oczów nie zmusiło do powrotu do połudn.

Francji.

W Listop.

1870 przybył, wraz z dominikaninem Mathieu de Comte, do Berlina, prosząc o pozwolenie opatrywania duchowych potrzeb jeńców francuzkich w Spandau.

Tam zaraził się ospą czarną i umarł 20 Stycznia 1871 roku.

N.


text:
W Warszawie 1 września 2009 został zaprezentowany pierwszy seryjnie produkowany samochód elektryczny Mitsubishi iMiEV.

Podczas oficjalnej wizyty Osamu Masuko, prezesa Mitsubishi Motors Corporation został przedstawiony nowy model samochodu z napędem elektrycznym z bliska.

Mitsubishi Motors Corporation wprowadził samochody elektryczne i-MiEV jako część swojego planu zmniejszania globalnego ocieplenia oraz zmniejszenia zależności od paliw kopalnych.

Samochód i-MiEV, oparty na miniaucie "i", jest napędzany akumulatorem litowo-jonowym o dużej pojemności oraz niewielkim silnikiem elektrycznym o dużej mocy, zastępującym tradycyjny układ napędowy.

Konstrukcja tego malutkiego auta jest innowacyjna, ponieważ silnik umieszczono w nim przed tylną osią, ale pod tylnymi siedzeniami, co właściwie nie zdarza się w autach czterodrzwiowych, czy czteromiejscowych.

Dzięki temu, przestrzeń pasażerska urosła do znacznych rozmiarów niespotykanych w tej klasie samochodów.

W modelu iMiEV jest zastosowany napęd elektryczny.

To oznacza umieszczenie baterii w przestrzeni pod tylnymi siedzeniami, a także pod podłogą, tak by rozkład masy był lepszy, a silnika elektrycznego między przednimi kołami.

Z racji niewielkich rozmiarów pojazdu, nie ograniczy on w żaden sposób przestrzeni dla pasażerów wewnątrz auta.

Żeby uzyskać jeszcze lepszy rozkład masy i obniżyć środek ciężkości, dach samochodu wykonano ze szkła, a wszystkie elementy, które się do tego nadawały, wymieniono na odpowiedniki z lżejszych materiałów.

Dach będzie można zdjąć, by delektować się jazdą w słoneczne dni, ale równie rozsądne może być pozostawienie go na swoim miejscu w czasie dobrej pogody, bo zostały na nim umieszczone panele słoneczne, które ładują akumulatory.

Wyposażony w silnik elektryczny o mocy 64 KM miejski Mitsubishi iMiEV posiada zasięg 160 km na jednym ładowaniu.

Należy zaznaczyć, że nie moc w silnikach elektrycznych ma największe znaczenie, ale maksymalny moment obrotowy, który wynosi 180 Nm (niutonometr).

Samochód zaprezentowany w Polsce, został przystosowany do europejskich przepisów bezpieczeństwa, co świadczy o tym, że jest to wersja produkcyjna.

Sprzedaż detaliczna elektrycznego Mitsubishi o zerowej emisji CO2 ruszy w kwietniu 2010 r.

Cena auta to 4,5 miliona jenów (równowartość ok. 35 tys. euro), wynika głównie ze względu na koszt baterii.

Dzięki rządowym dopłatom na zakup ekologicznych pojazdów na rodzimym rynku Mitsubishi udało się obniżyć cenę do ok. 24 tys. euro.

Europejska wersja Mitsubishi i-MIEV zadebiutuje pod koniec przyszłego roku.

Nowe Mitsubishi nie rozwiąże wszystkich problemów związanych ze zanieczyszczeniem środowiska, ale z pewnością pozwoli uwolnić wielkie miasta od części trujących gazów.

Nawet biorąc pod uwagę produkcję energii w elektrowni, emisja CO2 stanowi 1/3 emisji standardowego pojazdu tej klasy zasilanego benzyną.


text:
Jak prognozują analitycy, żywność do października zdrożeje średnio o ponad 10 procent.

Według analityków, wzrost cen na polskim rynku poza przyczynami lokalnymi, jak susza, załamanie w hodowli trzody chlewnej czy wzrost cen spowodowany programem produkcji biopaliw ma też przyczyny globalne.

Jedną z nich jest spekulacja –według gazety Asian Times tylko w Azji w ciągu ostatnich 6 miesięcy w operacje na rynku żywności, znacznie podwyższające jej ceny zaangażowane zostało około 40 mld dolarów z środków funduszy inwestycyjnych.

Jak pisze Guardian spekulacja na rynkach żywnościowych na wielką skalę rozwija się także w Europie Zachodniej i w USA, gdzie działają głównie fundusze hedgingowe usiłujące odbić sobie środki stracone na rynku nieruchomości, a zwłaszcza na rynku subprime.

Gazeta ocenia iż w spekulacje na rynku żywności w ciągu ostatnich kilku miesięcy zostały zaangażowane kapitały o wartości nawet 100 mld dolarów.


text:
Rozdział XVI.

Gdy wylali Anieli siedm czasz na ziemię, na morze, na rzeki, na słońce, na stolec bestyi, na Euphrates i na powietrze, wiele złego się wszczęło na ziemi zatem.

I słyszałem głos wielki z kościoła, mówiący siedmi Aniołom: Idźcie, a wylejcie siedm czasz gniewu Bożego na ziemię.

2 I wyszedł pierwszy i wylał czaszę swą na ziemię: i stała się sroga i zła rana w ludziach, którzy mieli cechę bestyi, i w tych, którzy się kłaniali obrazowi jéj.

3 I wylał wtóry Aniół czaszę swą na morze, i stała się krew jakoby umarłego: a każda dusza żywa zdechła w morzu.

4 I wylał trzeci Aniół czaszę swą na rzeki i źródła wód: i stała się krew.

5 I słyszałem Anioła wód mówiącego: Sprawiedliwyś jest, Panie!

któryś jest, i któryś był, Święty, któryś to osądził.

6 Iż krew świętych i proroków wylali, i dałeś im krew pić; bo godni są.

7 I słyszałem drugiego od ołtarza mówiącego: Tak, Panie, Boże wszechmogący!

prawdziwe i sprawiedliwe sądy twoje.

8 I wylał czwarty Aniół czaszę swą na słońce: i dano mu jest gorącem trapić ludzi i ogniem.

9 I upaleni byli ludzie upaleniem wielkiem i bluźnili imię Boże, który ma zwierzchność nad temi plagami; a nie[1] czynili pokuty, aby mu chwałę dali.

10 I wylał piąty Aniół czaszę swą na stolicę bestyi: i stało się królestwo jéj zaćmione, i żwali języki swoje od boleści.

11 I bluźnili Boga niebieskiego od boleści i ran swoich, a nie[2] pokutowali od uczynków swoich.

12 I wylał szósty Aniół czaszę swą na ową wielką rzekę Euphrates i wysuszył wodę jéj, aby zgotowana była droga królom od wschodu słońca.

13 I widziałem z ust smokowych i z ust bestyi i z ust fałszywego proroka trzy nieczyste duchy nakształt żab.

14 Albowiem są duchy czartów, czyniące znaki, i wychodzą do królów wszystkiéj ziemie, zgromodząć je na walkę na dzień wielki wszechmogącego Boga.

15 Oto idę jako złodziéj: Błogosławiony, który czuje i strzeże szat swoich, aby nie chodził nago, i nie oglądano sromoty jego.

[3]

16 I zgromadzi je na miejsce, które zowią po Żydowsku Armagedon.

17 I wylał siódmy Aniół czaszę swą na powietrze, i wyszedł głos wielki z kościoła od stolice, mówiący: Stało się.

18 I stały się błyskawice i głosy i gromy, i stało się wielkie trzęsienie ziemie, jakie nigdy nie było, odkąd ludzie byli na ziemi, takowe trzęsienie, tak wielkie.

19 I stało się miasto wielkie na trzy części, i miasta poganów upadły, i Babilonia wielka przyszła na pamięć przed Bogiem, aby jéj dał kubek wina zapalczywości gniewu jego.

20 I wszelka wyspa uciekła, i góry się nie znalazły.

21 I wielki grad jako centnar spadł z nieba na ludzi: i bluźnili ludzie Boga dla plagi gradu, iż bardzo wielka była.

↑ t. j. dosłownie: a nie upamiętali się.

↑ Wyż.

3, 3.

Matth.

24, 42.

44.

Luk.

12, 39.

40.

2.

Kor.

5, 3.


text:
Wzrastająca wartość mieszkań oraz pozytywne trendy na giełdzie papierów wartościowych spowodowały, że co piąty Szwed w wieku ponad 20 lat jest dziś milionerem.

"Milioner" zdefiniowany jest jako osoba, która posiada ruchomości i nieruchomości warte - po odjęciu długu - więcej niż milion koron szwedzkich.

Dane, na rok 2005, pochodzą od Centralnego Szwedzkiego Urzędu Statystycznego (Statistiske Centralbyrån, SBC)

Im starszy Szwed, tym bogatszy.

Wśród szwedzkich emerytów już co trzecia osoba jest milionerem.

Tendencję tę widać również w przeciętnych zarobkach:

* osoby w przedziale wiekowym 20-29 lat: 177.000 SKK (72.500 PLN)

Jeden milion koron szwedzkich to w przybliżeniu 410 tysięcy złotych polskich.


text:
Dziś w Łodzi otwarto największa na świecie fabrykę Gillette.

Gillette zdecydował się na inwestycję w Łodzi, bo miasto leży w centrum Polski, przy planowanym przecięciu autostrad.

Budowa trwała dwa lata i kosztowała amerykański koncern Procter&Gamble 120 milionów euro.

Fabryka zajmuje prawie 93 tys metrów kwadratowych i ma produkować rocznie 1,5 miliarda maszynek.

Produkty trafiać będą na rynek środkowo-europejski oraz Bliskiego Wschodu i Afryki.

Fabryka zatrudnia na razie 650 pracowników ale docelowo 2 tysiące osób znajdzie tam pracę.


text:
CXII.

OCTONARIUS.

Boże mój, o Boże mój, tożeś jest cierpliwy,

Gdy cię ja gniewam grzesząc, tyś z łaską chętliwy.

Gdy śmierci prze złość szukam, tyś zdrowie dać chciwy.

Boże mój, ojce łaski, cóż człowiek złośliwy 5

Możeć oddać za dzięki, gdyś tak lutościwy?

Twa dobroć niech cię sławi, chwały tobie wieczne

Niech wszytkie dni me[1] dają i siły serdeczne.

Przypisy

↑ moje.


QSR – Edycja Polska Przegląd Socjologii Jakościowej Tom I, Numer 1 – Grudzień 2005 Krzysztof T. Konecki Uniwersytet Łódzki, Polska Wizualne wyobrażenia.

Główne strategie badawcze w socjologii wizualnej a metodologia teorii ugruntowanej.

Abstrakt W artykule omówiono cztery główne strategie badawcze używane w socjologii wizualnej z użyciem fotografii: (1) fotografowanie jako podstawowe działanie badacza plus analiza materiałów wywołanych; (2) fotografie jako materiały zastane, przedstawiające określone obiekty o znaczeniu społecznym; (3) fotografie jako materiały zastane powiązane z materiałami wywołanymi, to jest z narracjami i komentarzami dokonanymi przez respondentów odnośnie pokazywanych im zdjęć; (4) użycie fotografii jako dowodu podpierającego wnioski, lub jako ilustracji dla wniosków uzyskanych z badań, w których głównymi danymi empirycznymi są teksty werbalne lub liczby.

W odniesieniu do tych strategii przeanalizowano możliwości wykorzystania obrazu fotograficznego w jakościowej strategii badawczo – analitycznej zwanej metodologią teorii ugruntowanej.

Słowa kluczowe socjologia wizualna, metodologia teorii ugruntowanej, fotografia, pojęcia uczulające, kontekst odkrycia.

Wprowadzenie Fotografie są obecnie rzadko wykorzystywane w badaniach socjologicznych, choć tradycja ich używania, zarówno jako dokumentów ‘udowadniających’ pewne tezy, jak i materiałów analitycznych, istnieje już od przełomu wieku XIX i XX.

W American Journal of Sociology pomiędzy rokiem 1896 a 1916 opublikowano 31 artykułów, w których użyto fotografii jako ilustracji bądź jako materiału dowodowego dla jakichś tez socjologicznych.

Od 1914 roku, wraz ze zmianą redaktora, zmieniła się polityka pisma i w celu promowania bardziej ‘obiektywnych’, statystycznych raportów nie drukowano artykułów posługujących się fotografią (Holliday, 2000: 504).

Mimo tej radykalnej zmiany polityki w tym jednym, ale niezwykle wpływowym socjologicznym piśmie, prezentowanie rozpraw socjologicznych było nadal związane z wizualizacją przedstawianych hipotez.

Prawie od samego początku istnienia socjologii jako nauki akademickiej używano fotografii jako materiału empirycznego i ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 42

analitycznego, choć częściej wizualne metody reprezentacji i zapisu oraz analizy danych stosowano w antropologii kulturowej.

Fotografii używano jako instrumentu społecznej analizy, szczególnie w zaangażowanej reformistycznie socjologii (zob. Becker, 1974: 3).

Cywilizacja obrazu, w jakiej obecnie żyjemy, w coraz większym stopniu wymaga metod badawczych używających ‘obrazu’, a w konsekwencji także metod prezentacji i interpretacji danych oraz wniosków badawczych, gdzie bardzo ważną role pełnią określone ‘wizualne wyobrażenia’ pojęć oraz hipotez.

Czym jest, zatem, socjologia posiłkująca się fotografią lub nagraniem wideo, lub inną wizualną i elektroniczną formą obrazu jako metodą badawczą?

Czym jest, w konsekwencji użycia takich technik badawczych, socjologia wizualna?

Socjologia, z powodu silnych związków tradycją fenomenologiczną i społecznym konstrukcjonizmem, według S. Golda (1997: 3) jest dobrze dostosowana do zrozumienia, w jaki sposób różnorodne grupy ludzi interpretują wizualne wyobrażenia zgodnie z ich społecznym położeniem i społecznym kontekstem.

Tak też można byłoby określić cele socjologii wizualnej, która jawi się w tym kontekście jako ‘socjologia jakościowa’, to jest używająca w badaniach empirycznych jakościowych metod pozyskiwania danych, ponadto dotyczy to również metod analizy danych i ich interpretacji.

Socjologia wizualna wydaje się być szczególnie dostosowana do badań działania, interakcji i procesów komunikacyjnych oraz interpretacyjnych.

Dlatego też jej zastosowanie w ramach tak zwanej socjologii interpretatywnej i interakcjonistycznej wydaje się czymś oczywistym.

Jeśli założymy, iż świat społeczny jest konstruowany w interakcjach poprzez definicje sytuacji i uzgodnienia tych definicji przez wchodzących w interakcje ludzi, to kontekst i naoczność, współobecność i cielesność wydają się łatwe do wizualizacji.

Typowe definicje sytuacji i motywy działań mogą być odczytywane z gestów, spojrzeń, ulokowania w przestrzeni fizycznej, rekwizytów, obiektów z otoczenia fizycznego sfotografowanych osób.

Badacz terenowy jest zwykle blisko obserwowanych osób, grup i sytuacji.

Używanie metody obserwacji, a więc i obrazu, będącego narzędziem obserwacji, do analizy takich sytuacji jest, zatem, niezbędne.

Obraz pozwala łatwiej i bardziej szczegółowo zinterpretować kontekst działania podmiotu.

Interpretacja, interakcja, działanie, jako trzy podstawowe pojęcia socjologii interpretatywnej, mogą być rozszyfrowane przy pomocy unaocznienia określonych kontekstów i znaczeń działań oraz interakcji w obrazie, na przykład fotograficznym lub nagraniu wideo.

Fotografia, jak i każdy inny obraz, jako materiał empiryczny wymaga odczytania.

Odczytanie, tak jak widzenie obrazu, staje się jego interpretacją (Magala, 2000; Olechnicki, 2003: 213 – 276; por. także Harper, 1994: 407 - 408).

Interpretacja ta może odbywać się na wielu poziomach/wymiarach (Ferrarotti, 1993: 88).

Pierwszy wymiar to wymiar estetyczny dotyczący pewnych konwencji artystycznych użytych do przedstawienia fotografowanego obiektu.

Jest on rzadko sytuowany w centrum zainteresowań socjologów, choć może się tak stać, gdy analizujemy społeczno historyczne uwarunkowania konwencji fotografowania i gdy socjologowie zajmują się fotografią jako sztuką (zob. Becker, 1982; Becker 2002: 341 – 343).

Drugi wymiar to wymiar socjo-psychologiczny, w którym interpretacje dotyczą poziomu subiektywnego i interpersonalnego, gdy interesują nas motywy działań ludzi i ich definicje sytuacji.

Trzeci wymiar to wymiar historyczno-kontekstualny, gdzie aspekt czysto indywidualny zostaje umiejscowiony w procesie historycznym i gdzie następuje synteza aspektu idiograficznego z nomotetycznym (Ferrarotti, 1993: 88).

Czwarty wymiar, który można według nas dodać, to wymiar kulturowy, gdzie pewne idiomy reprezentacji określonych fotografowanych obiektów znajdują odzwierciedlenie, nie zawsze świadomie zamierzone, w analizowanych fotografiach ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 43

(por. Goffman, 1979).

Piąty wymiar, według nas, to wymiar czysto społeczny, gdzie interpretacja cech położenia społecznego fotografowanych ludzi lub społecznych znaczeń fotografowanych obiektów staje się centrum analizy socjologicznej (por. Becker, 1982).

Socjologia zainteresowana byłaby głównie poziomem piątym, czwartym, trzecim i drugim.

Właśnie taka kolejność oddaje relewancję zainteresowań socjologicznych.

Choć wszystkie te wymiary często są analizowane jednocześnie lub w różnej sekwencji działań badacza, z powodu ich związku ze sobą i wzajemnego warunkowania i wpływania na siebie.

Należy także pamiętać, że fotografie, na przykład fotografie prywatne, zawsze odnoszą się do pewnego meta-wymiaru, to jest temporalności.

Fotografie są przedłużeniem lub ‘protezą pamięci’.

Pozwalają zachować określony moment czasowy zachowując określoną sytuację.

Fotografując, tworzymy określony obraz w teraźniejszości dla przyszłości z tego, co wkrótce będzie przeszłością (Konecki, 2005: 162 – 163).

Fotografia staje się również historycznym świadectwem podejścia do czasu.

Fotografia XIX-wieczna dotyczyła na przykład czasu publicznego, zawierała pewną konwencję przedstawiania czasu i przemijania narodu, grup ludzi, natury lub gatunku ludzkiego w ogóle.

Amatorska fotografia wieku XX przedstawiała czas indywidualny lub rodzinny, kontinuum pamięci jednostki, jej przewidywania odnośnie przyszłości i trwania, generalnie tego, co H. Bergson nazywał durèe (Walker, Kimball Moulton 1989: 158).

Wyraźne ślady tej tendencji obserwujemy także w XXI wieku.

Fotografowanie jako działanie a fotografia jako przedstawianie Jak używamy fotografii w socjologii?

Oto najważniejsze i najogólniej przedstawione strategie badawcze z użyciem fotografii: 1.

fotografowanie jako podstawowa i celowa strategia badawcza; 2. użycie fotografii przedstawiających określone obiekty o znaczeniu społecznym do analizy jako materiałów zastanych; 3.

fotografie jako materiały zastane powiązane z materiałami wywołanymi, to jest z narracjami i komentarzami werbalnymi dokonanymi przez respondentów odnośnie pokazywanych im zdjęć; 4.

użycie fotografii jako dowodu podpierającego wnioski lub jako ilustracji dla wniosków uzyskanych z badań, w których głównymi danymi były teksty werbalne lub liczby i reprezentacje statystyczne danych, gdzie trzy powyższe strategie badawcze mogą być również użyte.

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 44

Strategie socjologii wizualnej Rodzaj materiałów empirycznych Wpływ badacza na uzyskanie danych empirycznych 1.

Aktywne fotografowanie jako podstawowa technika badawcza wywołane wpływ duży 2.

Analiza fotografii jako materiałów zastanych zastane wpływ mniejszy 3.

Połączenie strategii pierwszej i drugiej wywołane i zastane wpływ zbalansowany 4.

Fotografia jako wtórny instrument perswazji i ilustracji wniosków i hipotez wywołane i zastane W zależności od celu badacza (dowód podpierający lub ilustracja) Tab. 1.

Strategie socjologii wizualnej z użyciem fotografii.

(Źródło: opracowanie własne) 1.

Fotografowanie osób, grup i sytuacji przez badacza może być strategią badawczą w socjologii jakościowej.

Chodzi tutaj o określone, świadome i celowe działanie badacza, to jest użycie aparatu fotograficznego w celu uzyskania określonych materiałów wizualnych w danym projekcie badawczym, zazwyczaj w badaniach terenowych.

Tak widział zadanie fotografii dokumentalnej w socjologii jeden z twórców socjologii wizualnej o proweniencji symboliczno-interakcjonistycznej, Howard S. Becker.

Dla niego socjologiczna wiedza i teoria daje kontekst dla wywołania i interpretacji wizualnych dokumentów życia społecznego: Teoria socjologiczna czy to teoria wysoce abstrakcyjna, czy też dotycząca jakiegoś empirycznego zjawiska, jest zbiorem pojęć pozwalających zrozumieć fotografowane sytuacje.

Teoria wskazuje nam czy obraz zawiera informacje bądź jakąś wartość, czy komunikuje coś, co jest warte zakomunikowania.

Teoria dostarcza kryteriów pozwalających oddzielić wartościowe dane i wypowiedzi od tych bezwartościowych, niepowiększających naszej wiedzy o społeczeństwie (Becker, 1974: 12).

Praca terenowa badacza – socjologa używającego fotografii ma dać odpowiedzi na pytania stawiane przez teorię socjologiczną.

Teoria poprzedza tutaj badanie i sugeruje wyraźnie, co mamy badać.

Fotografie są socjologiczną dokumentacją odpowiedzi na określone pytania ‘teorii socjologicznej’ (por. Gold, 1994; Harper, 1994).

Badacz jest tutaj wiedziony pytaniami i sugestiami z określonej teorii socjologicznej, co może spowodować sytuację, w której dane empiryczne tracą swą potencję dla generowania nowych propozycji teoretycznych.

Sugestii wywiedzionych z teorii socjologicznej/socjologicznych można uniknąć i zachować ‘kontekst odkrycia’, jeśli pytania badacza będą powstawały w trakcie długotrwałych badań terenowych.

Odpowiedzi na te pytania, powstałe dzięki pomocy fotografii świadomie i celowo wykonanych przez badacza w trakcie badań, są wówczas wmontowane w użycie różnych metod i technik badawczych (na przykład ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 45

obserwacji, wywiadu nieustrukturalizowanego) i nie stanowią ilustracji wcześniej zapisanych w zastanej teorii pytań i również implicite zawartych w niej odpowiedzi.

W badaniach terenowych możemy użyć, co najmniej dwóch, fotograficznych technik badawczych: ‘fotograficznej listy tematycznej’ (shooting scripts); ‘wywiadu z użyciem fotografii’ (photo-elicitation interview, Suchar, 1997: 34; Harper 1994: 410; Collier, 1967; Olechnicki, 2003: 171-186; Koseła, 1989).

Obydwu tych technik dotyczy, według Ch. Suchar’a, tak zwana zasada ‘pytań i odpowiedzi’ (interrogatory principle of photography).

Potencjał dokumentowania rzeczywistości nie jest zawarty w samej fotografii, jest on zawarty raczej w interakcyjnym procesie, podczas którego fotografie są używane jako sposób poszerzania pytań lub uzyskiwania odpowiedzi na określone pytania badacza.

‘Fotograficzna lista tematyczna’ jest to lista tematów (lub pytań badacza), które mogą być zbadane przy pomocy informacji dostarczonych w wykonanych fotografiach.

Jeśli pytania te są “wyłączone” z badań terenowych bądź je poprzedzają i/lub pochodzą bezpośrednio z teorii socjologicznych, mogą być oczywiście sugerujące i potwierdzać to, co badacz chciał uzyskać, co nie zawsze odbywa się w sposób świadomy.

Lista tematyczna powinna wynikać z obserwacji i wywiadów przeprowadzonych w trakcie badań terenowych.

Choć oczywiście, czysta metoda indukcyjna jest niemożliwa i często trzeba czerpać inspiracje z wielu różnorodnych źródeł (Suchar, 1997: 37).

Suchar użył tej techniki (jak również ‘wywiadu z użyciem fotografii’ – patrz poniżej, podpunkt b) w badaniach nad procesem wizualizacji cech położenia społecznego w obiektach architektonicznych i wystroju zewnętrznym domów i ogrodów.

Fotografie i ich interpretacje ukazały, że stylizacja i renowacja zewnętrzna budynków na modłę wiktoriańską, a także używanie określonej ikonografii i sztuki w zewnętrznych ozdobach domów, ogrodzeń i bram miało tworzyć ‘nowobogackim’ wizerunek pochodzenia z klas wyższych (Suchar, 1997: 42 – 52).

Jeśli sięgniemy do historii fotografii dokumentalnej i socjologicznej zarazem, to tego typu strategii używał August Sander fotografując przedstawicieli różnych klas społecznych.

Użył on pewnego konstruktu teoretycznego (stratyfikacji społecznej), by przedstawić typowe portrety przedstawicieli różnych klas społecznych w Niemczech na początku poprzedniego wieku (Ferrarotti, 1993: 82-83, 86).

Karnacja skóry, ubrania, materiał ubrania, nakrycie głowy sfotografowane w różnych sytuacjach, odświętnych i roboczych pozwoliło przedstawić wizualnie strukturę społeczną.

‘Wywiady z użyciem fotografii’ jest to technika użycia fotografii, zazwyczaj wykonanych przez badacza i pokazania jej respondentowi w czasie wywiadu, jako pretekstu do zadawania określonych pytań dotyczących społecznego, kulturowego i zachowaniowego wymiaru życia badanych osób i grup (Ferrarotti, 1993: 34; Gold 1994: 330).

Badacz wykorzystuje fotografie, by uzyskać informacje, opinie i interpretacje dotyczące fotografowanych obiektów.

Podobnie w tej sytuacji ważne jest, by technika ta była jedną z wielu użytych przez badacza w trakcie badań terenowych i by badacz, używający aparatu fotograficznego jako narzędzia badawczego, kierował się procedurami używanymi w badaniach terenowych.

Chodzi tutaj o jednoczesne zbieranie danych i ich analizę, która pozwala stawiać pytania i dawać wskazówki do dalszego fotografowania (zob. Becker, 1974: 12-14).

2.

Natomiast czym innym jest użycie fotografii (wykonanych przez kogoś innego), na przykład prywatnych fotografii, w określonym projekcie badawczym jako materiałów zastanych w celu odpowiedzi na określone pytania badacza.

Badacz zbiera wówczas fotografie u badanych osób, by móc albo wzbogacić swój opis etnograficzny badanej zbiorowości, albo uzyskać materiał do poszerzenia analizy i interpretacji już sformułowanych na podstawie badań terenowych wniosków, albo ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 46

użyć zdjęć fotograficznych jako materiału dowodowego pomocnego w weryfikacji postawionych hipotez.

Wówczas, to nie samo fotografowanie jest strategią badawczą, a zbieranie i analiza fotografii wykonanych już wcześniej przez kogoś innego, nie badacza.

Można oczywiście zbierać fotografie od osób, które wykonały je wcześniej, nim badacz rozpoczął badanie lub zanim zwrócił się do nich z prośbą o udostępnienie wizualnych materiałów.

Fotograficzne materiały zastane mogą też znajdować się w miejscach ogólnie dostępnych, jak na przykład prasa, czasopisma, publikowane albumy fotograficzne, muzea, galerie czy też strony internetowe (zob. Brower, 2005; Konecki, Potomska, 2002; Goffman, 1979).

E. Goffman (1979) znajdował fotografie do swych analiz “prezentacji płci” w czasopismach; były to fotografie reklamowe, które dostarczały mu materiału do analizy pewnych stereotypowych scenariuszy prezentacji określonych sytuacji oraz kategorii społecznych.

Poprzez porównywanie i zestawianie wielu przedstawień wizualnych w fotografiach reklamowych (metoda porównywania) analizował typowe przedstawienia płci w kontekście społecznym i kulturowym.

Można tutaj odkryć wzorce prezentacji fotografowanych obiektów, a także wzorce prezentacji zachowań określonych kategorii społecznych (np. kobiet) i zrekonstruować ich tło społeczno-kulturowe.

Tego typu analiza materiałów zastanych niweluje wpływ badacza, który poprzez sporządzenie ‘fotograficznej listy tematycznej’ lub dobór określonych fotografii do ‘wywiadu z użyciem fotografii’ mógłby świadomie wpływać na uzyskanie określonych wyników badań bądź ich interpretacji, które posiadał lub sformułował już wcześniej zanim badanie terenowe zostało zakończone.

3.

Fotografie jako materiały zastane mogą być powiązane z materiałami wywołanymi, to jest z narracjami i komentarzami dokonanymi przez rozmówców odnośnie pokazywanych im zdjęć.

Analiza albumów fotograficznych jako materiałów zastanych i towarzyszących im wypowiedzi w badaniach Walker i Kimball Moulton (1989) miała taki właśnie charakter.

Mamy zatem tutaj połączenie zbierania materiałów zastanych, które pierwotnie zostały wykonane w innych celach niż badawcze, z komentarzami dotyczącymi tych materiałów wypowiedzianymi w reakcji na pytania badacza.

Albumy posiadają określoną wewnętrzną logikę, odnoszą się zawsze do czasu i przemijania.

Technika interpretacyjna zawartości albumu fotograficznego opiera się na podstawowym założeniu, że każdy album jest tematyczną całością i znaczenie każdego pojedynczego zdjęcia jest w jakiś sposób związane z opowieścią, która jest opowiadana przy pomocy całego zestawu zdjęć (Walker, Kimball Moulton, 1989: 171).

Tematyczna jedność albumu ujawnia się zwykle poprzez narrację towarzyszącą oglądaniu albumu.

Można zatem powiedzieć, że ta technika analityczna obejmuje tak zwaną ‘indukcyjną rekonstrukcję’ narracji (inductive reconstruction), by odkryć kontekst interpretacji dla każdej fotografii (Walker, Kimball Moulton, 1989: 171).

Należy zatem zawsze, według Walker i Kimball Moulton, zdiagnozować z jakiego typu albumem mamy do czynienia.

Na przykład może to być album rodzinny, album zapisu określonych zdarzeń (ślubu, wakacji, podróży), album autobiograficzny, album obrazujący specyficzne zainteresowania autora (na przykład hobby).

Każdy rodzaj albumu (i jednocześnie wynikający z niego główny temat) wywołuje odmienną narracyjną formę.

Każdy rodzaj albumu i jego temat jest także innym kontekstem dla interpretacji poszczególnych, zawartych w nim fotografii.

Trzeba pamiętać, że album fotograficzny jest strukturalną jednością, całością znaczeniową i to właśnie ona umożliwia interpretację znaczeń pojedynczych fotografii (Walker, Kimball Moulton, 1989: 180).

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 47

Fotografie uzyskują swe znaczenia w konkretnym kontekście ich prezentacji (Becker, 1995).

Znaczenie konkretnej fotografii zależy od tego, gdzie jest prezentowana, na przykład czy w muzeum, czy też w codziennej gazecie, co jest pod nią podpisane i co o niej do tej pory napisano oraz powiedziano, jakie inne wizualne obiekty są obok niej obecne, co myślą, czują i jakie doświadczenia posiadają obserwujący daną fotografię (Becker, 1995).

Wówczas ta sama fotografia może być postrzegana w muzeum jako dzieło sztuki, w gazecie jako fotografia dziennikarska, a w publikowanym albumie fotograficznym jako fotografia dokumentalna.

Miejsca prezentacji to ‘bezpośrednie konteksty’, czyli wszystko to, co dotyczy dialogu o danej sytuacji, dialogu w interakcji plus bezpośrednie fizyczne otoczenie, w którym ten dialog jest prowadzony (Scheff, 1990: 199).

W tym przypadku dotyczy to wewnętrznego lub zewnętrznego dialogu, będącego interpretacją danej fotografii.

Kontekst określa znaczenie fotografii, a jeśli jest on słabo określony, wówczas sami obserwatorzy, bazując na swych doświadczeniach, konstruują kontekst i jednocześnie znaczenie danej fotografii.

Obserwatorzy budują wówczas tak zwany ‘poszerzony kontekst’, który jest wszystkim tym, co zdarzyło się do tej pory, mogło się zdarzyć lub może się zdarzyć później.

Wymiar wewnętrznej i subiektywnej świadomości (w tym przeszłych doświadczeń) oraz zewnętrznego otoczenia fizycznego danego kontekstu interakcji jest zatem niezwykle ważny w wypracowywaniu określonej definicję sytuacji (Scheff, 1990: 199).

W naszym przypadku dotyczy to przypisanego danej fotografii znaczenia i interpretacji tego, co przedstawia.

Prywatna i amatorska fotografia jest nie tylko dokumentem życia codziennego, ale jest także pewną formą sztuki.

Jest ona bowiem pewną formą artystycznej ekspresji.

Można oczywiście badać odbiór i recepcję tej wizualnej sztuki (zob. Liben, Szechter, 2002), ale ważniejsze jest potraktowanie jej ‘twórców’ i odbiorców jako uczestników pewnego procesu tworzenia i użytkowania swych wytworów (Becker, 2002).

Odbiorcy sztuki, w tym przypadku fotografii, nie są biernymi odbiorcami wizualnych wyobrażeń twórcy, ale są zaangażowani w pewną interakcję i działanie z innymi uczestnikami określonych społecznych światów lub grup społecznych.

Howard S. Becker proponuje ostatnio badanie zastanych obrazów, fotografii, wraz z towarzyszącymi im działaniami i społecznymi użyciami (Becker, 2002: 341-343).

Podobnie uważa D. Harper (1994: 408-409) twierdząc, że użycie fotografii w badaniach socjologicznych jest możliwe tylko w czasie długiego i intensywnego procesu badań terenowych (zob. także Konecki, 2005: 128-165).

Wówczas dopiero można dokładnie zobaczyć i zrozumieć własne ‘soczewki’ kulturowe przez które oglądamy inne kultury, bądź grupy społeczne.

Jeśli fotografia jest konstrukcją, a fotografowanie konstruowaniem pewnej rzeczywistości wizualnej, to tylko długie przebywanie z badanymi i użycie wielu metod badawczych umożliwia zrozumienie ich działań oraz działań samego badacza.

Badacz jest tutaj odbiorcą – analitykiem zastanych danych fotograficznych, ale także ich aktywnym poszukiwaczem oraz często inspiratorem i wykonawcą określonych fotografii.

Jego wpływ na uzyskiwane dane wydaje się być tutaj w korzystnej metodologicznie równowadze.

Wówczas mamy z pewnością do czynienia z połączeniem metody analizy wizualnych materiałów zastanych i towarzyszących im działań, które podlegają już procesowi obserwacji i analizy w ramach jakiegoś szerszego badawczego projektu, gdzie naturalnie dokonuje się triangulacja metodologiczna i triangulacja danych (Konecki, 2000: 85-86).

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 48

4.

Czwartą strategią jest użycie fotografii jako dowodu podpierającego wnioski lub jako ilustracji dla wniosków uzyskanych z badań, w których głównymi danymi badawczymi są teksty werbalne lub liczby.

Trudno powiedzieć, iż jest to strategia badawcza (jest to głównie strategia prezentacji danych), ale na pewno może być ona strategią poboczną w różnych badaniach, kiedy na przykład badacz-analityk chce urozmaicić swoje dowody na uzyskany opis etnograficzny lub pragnie zwizualizować swoje wnioski badawcze również z innego rodzaju badań, na przykład ilościowych (Gold, 1994: 330, 351-363; Becker, 1982: 334-335, 323-324; Konecki, 1992; Harper, 1997).

Fotografie poszerzają i kontekstualizują niewizualne dane empiryczne, są także niejako ‘portretem’ lub ‘obrazem’ głównych pojęć, które badacz używa lub typów idealnych.

Fotografie mają niejako potwierdzić słuszność wniosków badacza i zasadność użycia określonych pojęć.

D. Harper użył fotografii lotniczych, by potwierdzić, a także rozszerzyć wnioski z badań terenowych (w tym ilościowych) dotyczących społecznej struktury farm mleczarskich w USA (Harper, 1997: 63-64).

W wielu książkach antropologicznych, ale też socjologicznych, mamy przedstawione fotografie określonych rytuałów, typowych sytuacji, typowych interakcji, typowych kategorii społecznych z badanego lub analizowanego środowiska społecznego.

Fotografie te mają swoje podpisy, często są to cytaty z książek.

Nie wiemy jednak w jaki sposób te fotografie znalazły się w sprawozdawczym tekście czy były analizowane, jaka istnieje relacja pomiędzy tym, co reprezentują, a badaną i opisaną werbalnie rzeczywistością społeczną.

Należy pamiętać, że fotografia może być użyta w sposób, który niekoniecznie oddaje rzeczywistość i to często nie z powodu zamierzonej fabrykacji (co też może się zdarzyć), ale z powodu braku zrozumienia przez odbiorcę kontekstu powstania lub celu zamieszczenia obrazu w danym tekście.

Często fotografie to tylko ilustracje urozmaicające wywody socjologów używających metod jakościowych, choć może istnieć również ukryty, niekoniecznie świadomy motyw dodatkowego wizualnego dowodzenia i uwiarygadniania wniosków lub nawet wizualnego potwierdzania obecności badacza w egzotycznych i trudno dostępnych dla czytelnika miejscach.

Metodologia teorii ugruntowanej a wizualizacja pojęć Jedną z lepiej opracowanych jakościowych strategii analityczno-badawczych jest metodologia teorii ugruntowanej.

Zastanówmy się teraz przez chwilę nad możliwosciami zastosowania “wizualnych metod badawczych” w tej metodologii.

Czym jest stosowana w naukach społecznych, metodologia teorii ugruntowanej?

W wielkim skrócie można powiedzieć, że metodologia ta polega na budowaniu teorii [średniego zasięgu] w oparciu o systematycznie zbierane dane empiryczne (Glaser, Strauss, 1967: 1-2; Glaser, 1978: 2).

Teoria (pojęcia, ich własności, hipotezy i konstrukty teoretyczne, będące zbiorem integrowanych hipotez) jest tutaj zatem pochodną analiz danych empirycznych.

Propozycje teoretyczne nie są więc budowane metodą logiczno-dedukcyjną w oparciu o wcześniej przyjęte aksjomaty bądź założenia, jak ma to miejsce na przykład w teoriach T. Parsona czy R. Mertona.

Teoria wyłania się tutaj w trakcie długotrwałych i systematycznie prowadzonych badań terenowych, z danych empirycznych, które bezpośrednio odnoszą się do obserwowanej części rzeczywistości społecznej.

Hipotezy, pojęcia i własności pojęć są budowane w trakcie badań empirycznych oraz w trakcie badań są modyfikowane i weryfikowane.

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 49

Budowanie teorii jest więc ściśle związane z samym długotrwałym procesem badawczym.

Zaleca się by badacz-analityk wchodząc na swój teren badawczy maksymalnie ograniczył prekonceptualizację swoich zamierzeń badawczych.

Ponadto twórcy metodologii teorii ugruntowanej traktują budowanie teorii jako proces, nie jest to więc weryfikacja wcześniej zbudowanych hipotez na podstawie później zebranych danych.

Zbieranie danych, budowanie hipotez i ich weryfikacja nie są wyraźnie rozdzielone w czasie, jak ma to miejsce w tradycyjnych badaniach, ale są procedurami, które wzajemnie wielokrotnie się przeplatają w trakcie długiego procesu generowania teorii (generation of theory).

Pojęcia budowane są poprzez ciągłe porównywanie danych, własności kategorii i samych kategorii.

Poprzez metodę porównywania cyzeluje się kategorie, wysycając je własnościami i ostatecznie definiując je.

Troską badacza-analityka jest to, by kategorie były ściśle związane z danymi i ‘pracowały’, czyli pozwalały zrozumieć i wyjaśniać opisywane zjawiska.

Pojęcia bedące pochodną dobrze wysyconych kategorii, jak również cała teoria, powinna być ugruntowana w danych empirycznych.

Związek kategorii i pojęć z danymi empirycznymi jest tutaj niezwykle silnie podkreślany.

Pojęcia powinny posiadać swój “uczulający” charakter, to znaczy powinny w wyobraźni odbiorcy dać się łatwo odnosić do empirycznych desygnatów.

Widzimy w tej metodologii wyrażne wpływy symbolicznego interakcjonizmu, gdzie akcentuje się w naukach społecznych potrzebę rozumienia społecznego świata.

A jest to możliwe głównie dzięki pojęciom “uczulającym” i wyjaśnieniom opartym na pojęciach i hipotezach ugruntowanych w obserwacji konkretnych empirycznych kontekstów (Blumer, 1954; 1969).

Jeśli przyjmiemy, że metodologia teorii ugruntowanej jest strategią badawczą i analityczną, w której staramy się ograniczyć wstępne założenia i prekonceptualizację na rzecz wzmocnienia empiryczno-analitycznego ‘kontekstu odkrycia’ (zob. Konecki, 2000: 27) to należy się zastanowić, która z powyższych jakościowych strategii badawczych stosowanych w socjologii wizualnej jest najlepiej do niej dostosowana?

Otóż sądzimy, że każda z powyższych strategii może być użyta w ramach metodologii teorii ugruntowanej, jeśli zachowane zostaną jej podstawowe reguły, między innymi reguła ograniczania prekonceptualizacji we wczesnych fazach badań i ograniczenie wpływu pytań, które pochodzą z już istniejących teorii socjologicznych, oraz zachowanie ścisłego związku pomiędzy kategoriami a ich indukcyjnie wywiedzionymi własnościami, przy zastosowaniu metody ciągłego porównywania oraz wysycania kategorii własnościami.

Fotografie mogą nam pomóc w procedurze teoretycznego wysycania kategorii (theoretical saturation).

Własności te mają swe odpowiedniki w obserwowanych działaniach i wypowiedziach, które mogą zostać określone jako wskaźniki danych konceptualnych elementów czy to własności, czy bardziej ogólnych pojęć.

Wizualne wyobrażenia tych wskaźników uzyskane przy pomocy fotografii pomagają zrozumieć relację pomiędzy wskaźnikami i pojęciami, a także wzbogacić wskaźnikowo daną własność i w konsekwencji pojęcie (Becker, 1974: 20-21).

Przedstawianie kategorii czy pojęć przy pomocy wizualizacji fotograficznej nie zawsze jest możliwe, jednak takowa próba daje badaczowi pewną wskazówkę czy pojęcie zachowuje swą ‘uwrażliwiająca’ czytelnika potencję.

Próba ‘sfotografowania’ bądź oddania przy pomocy fotografii jakiegoś pojęcia może być dobrym sprawdzianem na to, czy dane pojęcie jest ‘pojęciem uczulającym’, to znaczy czy może wywoływać ‘znaczący’ obraz, pobudzać rozumienie określonych zjawisk przez stosowne ilustracje (Blumer, 1954: 7).

Rozumienie odbywa się tu poprzez odniesienia danego pojęcia do indywidualnych doświadczeń i wyobrażeń jednostki (odbiorcy, czytelnika teorii).

Sprawdzian fotograficzny/wizualny byłby tutaj ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 50

próbą skontrolowania dopasowania (fit) pojęć, a w konsekwencji całej teorii, do danych empirycznych, będących reprezentacją okreslonego zjawiska.

Szczególnie dotyczy to kategorii in vivo, które pochodzą z terenu badawczego i często są zakorzenione w języku i wizualnych wyobrażeniach badanych osób.

Fotografie mogą też być podstawą dla generowania pojęć uczulających.

Posłużmy się tutaj przykładem kategorii in vivo “siła tradycji”.

Wykonałem w roku 2005. serię fotografii procesji Bożego Ciała w Łowiczu (zob. fotografie nr 1-9, Załącznik Nr 1).

W trakcie późniejszej analizy wygenerowałem kategorię “siła tradycji”.

Fotografie wskazują na bardzo ważne empiryczne fakty, stające się podstawą formułowania własności kategorii.

Zdjęcia pokazują, iż siła tradycji jest związana z rytuałami i procesem socjalizacji małych dzieci do obyczajów regionalnych i religijnych zarazem, dotyczy to zarówno socjalizacji chłopców i dziewczynek w wieku przedszkolnym (fot. 1 i 2), szkolnym (fot. 3) oraz nastolatków (fot. 4).

Siła tradycji związana jest także z niezwykle ważną rolą kościoła i religii w społeczeństwie polskim (fot. 5, 6), w społecznościach lokalnych, a szczególnie w warstwie chłopskiej (fot. 7, 9).

Siła tradycji to także powiązanie religii i tradycji walki o niepodległość (fot. 8 to fotografia kombatantów).

Z pietyzmem odtwarzane stroje regionalne, ozdoby i akcesoria, które stają się ważnym elementem uczestnictwa w rytuale religijnym, wskazują na siłę tradycji (zob. sznury korali na fotografii 9).

Analizując fotografie widzimy dokładnie własności naszej kategorii, która może stać się pojęciem uczulającym, jeśli zdecydujemy się je zdefiniować przy pomocy wyżej ukazanych obserwacji wskazujących na okreslone własności pojęcia.

Najlepiej byłoby zatem użyć tutaj określonych strategii i metod kierując się pytaniami badacza, które powstają w trakcie badań terenowych i towarzyszących im analiz.

Posiłkując się strategią pierwszą i fotograficznymi technikami badawczymi, na przykład tematyczną listą fotograficzną czy wywiadem z użyciem fotografii, należy techniki te umiejscowić w szerszym kontekście procesu badawczo-analitycznego.

Nie mogą one tutaj być użyte bez fazy eksploracyjnej badań, ani też ich treść nie może zostać skonstruowana we wstępnej fazie badań, na podstawie istniejących już teorii socjologicznych.

Podobnie uważa D. Harper (1994: 408-409) twierdząc, że użycie fotografii w badaniach socjologicznych jest możliwe tylko w trakcie długiego i intensywnego procesu badań terenowych.

Wówczas dopiero można dokładnie zobaczyć i zrozumieć własne ‘soczewki’ kulturowe, przez które oglądamy inne kultury bądź grupy społeczne.

Jeśli fotografia jest konstrukcją, a fotografowanie konstruowaniem pewnej rzeczywistości wizualnej, to tylko długie przebywanie z badanymi i użycie wielu metod badawczych (triangulacja metodologiczna) umożliwia zrozumienie ich działań oraz działań samego badacza.

Należy pamiętać o olbrzymiej pracy terenowej wykonanej przez prekursorów fotografii w badaniach etnograficznych zanim użyli oni fotografowania jako techniki badawczej, a fotografii jako danych empirycznych (Bateson, 1942; Mead, 1975).

Antropologowie ci badali kulturę ludu na wyspie Bali dziesięć lat zanim podjęli próbę analizy wizualnej badanych tematów, to jest między innymi orientacji przestrzennej, rytuałów przejścia, procesów uczenia, relacji rodziców i dzieci, relacji pomiędzy rodzeństwem i tym podobnych.

Po czym wykonali około 25 000 fotografii, które skatalogowali, przeanalizowali i posegregowali według określonych tematów badawczych.

Segregacja na grupy tematyczne była wykonana w ten sposób, że pozwalała spojrzeć na dany problem z wielu perspektyw lub pozwalała zobaczyć sekwencję z jaką określone wydarzenie rozwijało się w czasie.

Antropologowie wyjaśniali kulturowe znaczenie określonych przedstawień na fotografiach prezentując swe badania jednocześnie przy pomocy tekstu pisanego i wizualizacji określonych tematów.

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 51

Technicznie rzecz ujmując, używając metodologii teorii ugruntowanej i techniki fotografii socjologicznej w badaniach terenowych, powinniśmy wykonać sześć niżej opisanych działań badawczych: 1.

Przygotować fotograficzną listę tematyczną, to jest dyspozycje do wykonania fotografii określonych obiektów, osób, sytuacji, a także interakcji w różnych kontekstach, by móc je później porównywać.

Dyspozycje są konsekwencją określonych pytań badacza, które powstają w trakcie długotrwałych badań terenowych (sic!).

Pamiętajmy, że metoda ciągłego porównywania jest jedną z podstawowych metod analitycznych w metodologii teorii ugruntowanej.

Umożliwia ona rekonstruowanie wzorów i typów idealnych, a w konsekwencji również definiowanie pojęć i ich łączenie w hipotezy.

2.

Po przygotowaniu listy tematycznej wykonujemy zdjęcia.

Należy dokładnie opisać kontekst (czas i miejsce), w którym wykonywaliśmy fotografię.

Umożliwi to określenie czynników sytuacyjnych, które ewentualnie mogłyby mieć wpływ na to, co i jak ostatecznie sfotografowaliśmy.

3.

Następnie oznaczamy (katalogujemy) poszczególne filmy lub pliki (jeśli zdjęcia wykonujemy aparatem cyfrowym).

Określony katalog jest oznaczony symbolem odnoszącym się do danego pytania z listy tematycznej.

4.

Następnie opisujemy wykonane fotografie w każdym katalogu tak, by powstała jakaś forma narracji (tekst), nadająca się do kodowania otwartego.

To właśnie tekst werbalny powstały na bazie obrazów fotograficznych jest materiałem do późniejszego kodowania otwartego i selektywnego.

5.

Kodujemy opisy fotografii w sposób otwarty (por. Suchar, 1997: 37-38).

Uzyskujemy w ten sposób kody/etykiety dla konkretnych fragmentów opisów wykonanych fotografii.

Możemy dzięki nim porównywać uzyskany materiał oraz użyć go do konstrukcji kategorii i ich wysycania.

Następnie przechodzimy do dalszego etapu konstruowania koncepcji teoretycznych według metodologii teorii ugruntowanej, to jest do ‘kodowania koncentrycznego’ (axial coding; j.w.: 40, zob. także Konecki, 2000, rozdział drugi).

Analizując związki i uwarunkowania występowania określonych kategorii piszemy noty teoretyczne na temat relacji pomiędzy wybranymi kategoriami, szukamy związków przyczynowych, współwystępowania, wpływów jednych kategorii na inne i kontekstów występowania działań opisanych przy pomocy nazw tychże kategorii.

Rezultatem pisania not teoretycznych i metodologicznych mogą być także powroty badacza w teren, by ponownie wykonać jakieś fotografie (lub zebrać fotografie wykonane wcześniej przez kogoś innego), pozwalające odpowiedzieć na wyłaniające się w trakcie analiz danych pytania badacza.

Badacz wykonuje następne fotografie kierując się zasadą ‘teoretycznego pobierania próbek’ (zob. Konecki, 2000: 31-32; Becker, 1974: 15), gdzie wyłaniająca się w trakcie badań i analiz teoria jest wskazówką co do tego, jakie grupy porównawcze, konteksty interakcyjne ‘pobierać’ i jak dużo ich potrzeba dobrać, by wykonać analizę porównawczą.

Próbki te stają się obiektami do sfotografowania.

Technika wywiadu z użyciem fotografii (Collier, 1967; Olechnicki, 2003) może być użyta w metodologii teorii ugruntowanej w podobny sposób, to jest zapis narracji i komentarzy określonych fotografii jest kodowany, analizowany i staje się podstawą pisania not teoretycznych i kodowania koncentrycznego.

Najsłabiej dostosowaną strategią do tego typu badań i analiz wykonanych przy pomocy metodologii teorii ugruntowanej jest oczywiście strategia czwarta, choć należy pamiętać, że jest to strategia raczej prezentacji danych i dotyczy głównie wzmocnienia siły perswazyjnej tejże prezentacji.

Natomiast strategia trzecia łączy ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 52

zalety względnej neutralności danych zastanych z możliwością uzyskania interpretacji tych danych u bezpośrednich użytkowników fotografii lub ich autorów.

Może być ona niezwykle efektywną w generowaniu nowych kategorii, ich wysycania, a także kontroli interpretacji tego, co jest na fotografiach przedstawiane.

Wydaje się ona najlepiej dostosowaną strategią badawczą w sytuacji zastosowania w badaniach i analizach metodologii teorii ugruntowanej.

Tej strategii badawczej użył autor niniejszego artykułu (Konecki, 2005: 128-165) w badaniach nad społecznym światem właścicieli zwierząt domowych.

Przypuszczano na podstawie wywiadów swobodnych i narracyjnych, że wiele aspektów interakcji pomiędzy ludźmi i zwierzętami nie jest uświadamianych (na przykład mimowolne, bezrefleksyjne, ale znaczące gesty) i są one tylko zdawkowo relacjonowane w wywiadach.

Badacz postanowił zatem użyć techniki socjologii wizualnej, to jest fotografii, do zbadania tego problemu.

Było to niejako teoretyczne pobranie próbek odnośnie komunikacji niewerbalnej i jej ewentualnych funkcji w interakcjach i w budowaniu więzi pomiędzy zwierzętami i właścicielami.

Poproszono zatem niektórych właścicieli o dostarczenie wcześniej już wykonanych przez nich fotografii zwierząt domowych w różnych sytuacjach.

Ponadto poproszono o napisanie, co najmniej na jednej stronie, odpowiedzi na dwa pytania: 1.

Dlaczego wykonuję zdjęcia zwierzętom domowym?

2.

Co po wykonaniu tych zdjęć robię z nimi?

Następnie dokonano analizy formalnej fotografii pod kątem środków behawioralnych, materialnych i społecznych, jakich używano do konstrukcji prezentacji swych zwierząt na fotografiach przeznaczonych do użytku prywatnego.

Okazało się, że relacje pomiędzy właścicielami i ich rodzinami a zwierzętami są przedstawiane na fotografiach w ramie tak zwanej antropomorfizacji partykularnej, która odnosi się do nadawania imion zwierzętom oraz do postrzegania własnych zwierząt jako wyjątkowych i podkreślania własnego wpływu na socjalizację zwierząt i posiadanie przez nich cech ‘ludzkich’.

Rama ta jest budowana przy pomocy środków behawioralnych (komunikacji niewerbalnej) takiej jak: obejmowanie, spoglądanie, wzajemne wpatrywanie się, całowanie, wspólne przebywanie w przestrzeni prywatnej właścicieli i tym podobnych.

Zwierzę jest niejako członkiem rodziny i jest umiejscawiane zazwyczaj w roli i pozycji dziecka.

Pobłaża mu się tak, jak pobłaża się dziecku, ma ono dostęp do prywatnych miejsc właściciela, to jest do łóżka, kuchni, biurka, biblioteki.

Na fotografiach zwierzęta często są trzymane na rękach i obejmowane według tego samego wzorca behawioralnego jak trzymane są małe dzieci.

Fotografie pokazują ponadto, że kategoria antropomorfizacji partykularnej zwierząt domowych daje się zwizualizować i że ma charakter “uczulający” (patrz fotografie, Załącznik Nr 2).

Sprawdzian pokazuje nam, iż ewentualne zdefiniowanie pojęcia nie spowoduje zbytniego “wyabstrahowania” go z kontekstów życia codziennego.

Analiza formalna fotografii umożliwiła zatem dotarcie do wymiaru niewerbalnego, w którym budowana jest więź ze zwierzęciem.

To z kolei zwróciło naszą uwagę na wymiar cielesności w budowaniu więzi społecznej oraz jaźni, a także samego społecznego świata i stało się zaczynem dla stricte teoretycznego kodowania i rozważań dotyczących problemu interakcji symbolicznej i konstruowania jaźni.

Jednak te rozważania teoretyczne zawsze były związane z badaniami empirycznymi i wnioskami z nich płynącymi, zaś dopiero po ich analizie dokonywano pewnych uogólnień i stawiano hipotezy.

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 53

Zakończenie Generalnie brak popularności socjologii wizualnej wiąże się z technicznymi trudnościami prezentacji jej dorobku w środowisku naukowym.

Naukowe pisma socjologiczne niechętnie drukują artykuły z fotografiami, ze względu na koszty, ale także ze względu na głęboko zakorzenione w środowisku założenie, że wizualne wyobrażenia przynależą do dziedziny sztuki bądź nauk o kulturze, używających tak zwanych ‘miękkich’ metod, a ‘twarde’ i obiektywne metody badawcze oparte są na niewerbalnym materiale i dowodzie popartym analizą ilościową i statystyczną.

Może to jednak budzić pewne zdziwienie, bowiem trudno sobie obecnie wyobrazić wiele dyscyplin naukowych (natural sciences), takich chociażby jak fizyka, astronomia, biologia, bez użycia fotografii (Becker, 1995).

Nawet XIX-wieczna zoologia, mająca wielki wpływ na obecny kształt nauk społecznych, używała do analizy fotografii zwierząt i ludzi (zob. Darwin, 1872: 44, 149, 181, 202-203, 250, 255, 264, 300).

Może się to wkrótce w socjologii zmienić, bowiem dużą szansą dla socjologii wizualnej jest Internet i profesjonalne pisma internetowe, gdzie można łatwiej i taniej zamieścić fotografie, a także nagrania wideo (Holiday, 2000: 519).

Socjologia wizualna może wzbogacić dorobek teoretyczny współczesnej socjologii, dostarczając danych do analizy, które są odzwierciedleniem przywiązania współczesnej cywilizacji do przedstawiania obrazu, jako strategii perswazji, manipulacji, autoprezentacji, temporalnych przedstawień oraz widocznych oznak cech położenia klasowego.

Metodologia socjologii wizualnej rozwinęła swe techniki i strategie badawcze i nie odbiega w swym zaawansowaniu od metodologii jakościowej, której jest nieodłącznym elementem.

Umożliwia ona odkrywanie nowych aspektów życia społecznego, niekoniecznie omówionych w werbalnie i abstrakcyjnie zorientowanych i nieugruntowanych w empirii teoriach socjologicznych.

Bardzo ważnym argumentem na rzecz użycia socjologii wizualnej w badaniach socjologicznych jest to, że za jej pomocą możliwa jest analiza komunikacji niewerbalnej i jej roli w tworzeniu więzi społecznej.

Socjologia współczesna jest bardzo zorientowana “językocentrycznie”, co zawdzięczamy wpływom wielkich teoretyków naszej dyscypliny (por. Mead, 1975: 99), oznacza to, że założenie o podstawowej roli języka w tworzeniu jaźni oraz, w konsekwencji, więzi społecznej, powoduje nacisk na użycie określonych metod badawczych.

Gest wokalny, ponieważ jest słyszalny dla nadawcy i może na niego oddziaływać, jest zaczątkiem języka: Przełomowe znaczenie języka dla rozwoju doświadczenia ludzkiego polega na tym, że język jest bodźcem wpływającym tak samo na osobę mówiącą, jak i na osobę słuchającą (jw.: 99).

Możliwe jest to dzięki pojawieniu się symboli, to jest języka właściwego dla komunikacji ludzkiej.

Symbol znaczący u Meada zostaje więc utożsamiony ze słowami języka.

Problem antropogenezy sprowadza się w istocie do problemu powstania języka ludzkiego (Ziółkowski, 1981: 38).

Ten pogląd jest ciągle decydujący o użyciu określonych metod badawczych w naukach społecznych.

Badamy wypowiedzi i teksty pisane wyrażone w języku możliwym do werbalizacji.

Techniki zbierania danych najczęściej używane w socjologii współczesnej opierają się na danych językowych (werbalnych), udowadniających jakieś tezy ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 54

socjologiczne.

Techniki te to: wywiad kwestionariuszowy, wywiad swobodny, wywiad narracyjny, różnego rodzaju ankiety i tym podobne.

Techniki te pomijają bardzo ważny wymiar tworzenia więzi społecznej jakim są emocje oraz związane z nim różne aspekty funkcjonowania naszej cielesności, przede wszystkim przestrzeni (Hall, 2005), komunikacji niewerbalnej (Scheff, 1990), o znaczeniu której dla tworzenia ludzkiej tożsamości wspominał już K. Darwin (1872: 56, 311-347).

Ten pogląd jest już od wielu lat zaakceptowany w naukach społecznych, choć nie zawsze odzwierciedlony wystarczająco w uwzględnieniu w badaniach socjologicznych wymiaru komunikacji pozawerbalnej, przestrzeni oraz symboliki wizualnej światów społecznych.

Socjologia wizualna, używająca fotografii i nagrań wideo, jest niezbędną częścią socjologii, mającej uchwycić pełną panoramę danych pomocnych w analizie symbolicznej interakcji i emocjonalnych, a w konsekwencji i cielesnych uwarunkowań powstawania więzi społecznej, jaźni a również samego społeczeństwa.

Ponadto w odkrywaniu nowych teorii strategie socjologii wizualnej mogą odegrać niebagatelną rolę pomagając w: 1. konstruowaniu pojęć uczulających, 2. poszerzając spektrum terenowych technik badawczych, 3. umożliwiając poszerzenie kontekstu odkrycia (serendipity; zob. Konecki, 2005, Aneks 1) o dane pochodzące z komunikacji niewerbalnej i symboli wizualnych.

Te ostatnie rzadko mogły być właściwie uwzględnione i przeanalizowane przy użyciu technik badawczych o werbalnym i ilościowym nastawieniu.

Bibliografia Bateson, Gregory, Margaret Mead (1942) Balinese Character: A Photographic Analysis.

New York, New York Academy of Sciences.

Becker, Howard S. (1974) “Photography and Sociology.”

Studies in the Anthropology of Visual Communication 1: 3-26.

------, (1982) Art Worlds.

Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.

------, (1986) Doing Things Together.

Evanston: Northwestern University Press.

------, (1990) “Art World Revisited.”

Sociological Forum 5(3): 497-502.

------, (1995) “Backup of Visual Sociology, Documentary Photography, and Photojournalism: It''s (Almost) All a Matter of Context.”

Visual Sociology 10(1-2): 5-14.

------, (2002) “Studying the New Media.”

Qualitative Sociology 25(3): 337-343.

Blumer, Herbert (1954) “What is Wrong with Social Theory?”

American Sociological Review 19: 3-18.

------, (1969) Symbolic Interactionism: Perspective and Method.

Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Brower, Matthew (2005) “Trophy Shots: Early North American Photographs of Nonhuman Animals and the Display of Masculine Prowess.”

Society and Animals 13(1): 13-32.

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 55

Collier, John (1967) Visual Anthropology: Photography as a Research Method.

New York: Holt, Rinehart and Winston.

Darwin, Charles (1872) The expression of the emotions in man and animals.

London: John Murray.

Hall, Edward (2005) Ukryty wymiar.

Warszawa: Muza.

Harper, Douglas (1994) “On the Authority of the Image.

Visual Methods at the Crossroads.”

S.

403-412 w Handbook of Qualitative Research, (Red.) N.

Denzin, Y. Lincoln.

London, New Delhi, Thousand Oaks: Sage ------, (1997) “Visualizing Structure: Reading Surfaces of Social Life.”

Qualitative Sociology 20(1): 57-77.

Holliday, Ruth (2000) “We’ve been framed: visualizing methodology.”

The Sociological Review 48(4): 503-521.

Konecki, Krzysztof (1992) W japońskiej fabryce.

Społeczne i kulturowe aspekty pracy i organizacji przedsiębiorstwa.

Łódź: Instytut Socjologii UŁ.

------, (2000) Studia z metodologii badań jakościowych.

Teoria ugruntowana.

Warszawa: PWN.

------, (2005) Ludzie i ich zwierzęta.

Symboliczno-interakcjonistyczna analiza społecznego świata zwierząt domowych.

Warszawa: Scholar.

Konecki, Krzysztof i Kamila Potomska (2002) “Archetypy i symbole w reklamie.”

Marketing i Rynek 7: 16-21.

Koseła, Krzysztof (1989) “Wywiad z interpretacją fotogramów.”

S.

167-182 w Poza granicami -socjologii ankietowej, (Red.) A. Sułek, A. Wyka.

Warszawa: Wyd.

Instytutu Socjologii UW.

Liben Lynn, Lisa Szechter (2002) “A Social Science of the Art: An Emerging Organizational Initiative and an Illustrative Investigation of Photography.”

Qualitative Sociology 25(3): 385-408.

Magala, Sławomir (2000) Szkoła widzenia, czyli świat w subiektywie aparatu fotograficznego.

Wrocław: Biblioteka Format-u.

Mead, George, Herbert (1975) Umysł, osobowość, społeczeństwo.

Warszawa: PWN.

Newbury, Darren (1997) “Talking about Practice: photography students, photographic culture and professional identities.”

British Journal of Sociology of Education 18(3): 421-434.

Olechnicki, Krzysztof (2003) Antropologia obrazu.

Fotografia jako metoda, przedmiot i medium nauk społecznych.

Warszawa: Oficyna Naukowa.

Scheff, Thomas (1990) Microsociology.

Discource, Emotion, and Social Structure.

Chicago: The University Press.

Suchar, Charles (1997) “Grounding Visual Research In Shooting Scripts.”

Qualitative Sociology 20(1): 33-55.

Walker, Andrew L., Moulton Kimball Rosalind (1989) “Photo Albums: Images of Time and Reflections of Self.”

Qualitative Sociology 12( 2):155-182.

Ziółkowski, Marek (1981) Znaczenie, interakcja, rozumienie.

Warszawa: PWN.

©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 56

Fot.

3.

Przypisywanie zwierzętom roli dzieci (b) Fot.

4.

Teoretyczne pobieranie próbek (również w odmiennych kulturach, Tokyo, 2005) i ciągłe porównywanie Fot.

5.

Cielesność i komunikacja niewerbalna – dotyk (a) ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 61

Fot.

6.

Cielesność i komunikacja niewerbalna – dotyk a „rola dziecka” (b) Fot.

7.

Cielesność i komunikacja niewerbalna - lizanie (c) Fot.

8.

Cielesność i komunikacja niewerbalna – przytulanie (d) ©20055 QSR Tom I Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej www.qualitativesociologyreview.org 62


corpora: openbooks

text:
Tryumfy Króla niebieskiego

Tryumfy Króla niebieskiego

Zstąpiły z nieba wysokiego,

Pobudziły pasterzów,

Dobytku swego stróżów,

śpiewając, śpiewając:

Chwała bądź Bogu w wysokości,

A ludziom pokój na niskości;

Narodził się Zbawiciel,

Dusz Odkupiciel,

Na ziemi, na ziemi.

Zrodziła Maryja Dziewica

Wiecznego Boga bez rodzica,

By nas piekła pozbawił

A w niebieskich postawił

Pałacach, pałacach.

Pasterze w podziwieniu stają,

Tryumfu przyczyną badają;

Co się nowego dzieje,

Że tak światłość jaśnieje,

Nie wiedząc, nie wiedząc.

Że to Bóg, gdy się dowiedzieli,

Swej trzody w polu odbieżeli,

Spiesząc na powitanie

Do Betlejemskiej stajnie

Dzieciątka, Dzieciątka.

Niebieskim światłem oświeceni,

Pokornie przed Nim uniżeni,

Bogiem Go być prawdziwym

Sercem a afektem żywym

Wyznają, wyznają.

I które mieli z sobą dary,

Dzieciątku dają za ofiary:

Przyjmij, o Narodzony,

Nas i dar przyniesiony

Z ochotą, z ochotą.

A potem Maryi cześć dają,

Za Matkę Boską ją uznają

Razem z ojcem mniemanym,

Józefem mianowanym,

Serdecznie, serdecznie.

-----


text:
Akta Męczeńskie, Akta Świętych.

Akta męczeńskie (Acta Martyrum) nazywają się protokóły posiedzeń sądowych, odbywanych przeciw chrześcjanom, o wiarę swoją oskarżonym przed trybunałami pogańskiemi.

Obejmują one pytania i propozycje sędziego, odpowiedzi chrześcjanina, wyrok przeciw niemu; dodają pospolicie rodzaj śmierci i mąk poprzednich; wreszcie wiadomość o zwłokach męczennika.

Dla chrześcjan żyjących były one cennemi pomnikami, pobudzającemi ich wiarę i męztwo.

To też starali się miéć je zawsze, po wszystkich miejscach.

W aktach śś.

Taracha, Proba i Andronika (ap.

Ruinart) czytamy: „że wszystkie pisma o wyznaniu ich (t. j. protokóły sądowe) musieliśmy zebrać od pewnego Sebastusa, jednego z siepaczy, i za dwieście denarów wszystko to przepisaliśmy“.

Podobnież za pieniądze przepisał Walerjusz Acta S. Pontii (ap.

Bolland.

14 Martii).

Niekiedy sami pisarze sądowi, gdy byli tajemnymi chrześcjanami, albo im sprzyjali, przepisywali protokóły sądowe i ofiarowywali je kapłanom lub biskupom w darze (Acta S. Genesii Arelat.

ap.

Bolland.

25 Augusti).

Sami też chrześcjanie, podczas takich procesów, wciskali się do izb sądowych i towarzyszyli męczennikom aż do ostatniego tchnienia; poczém spisywali wszystko (ob.

św. Ignacy); nawet kobiety w tłum się wciskały (Acta S. Febroniae, ap.

Bolland.

25 Junii).

Czasem też sami męczennicy w więzieniu spisywali swe cierpienia (św. Djonizy Aleksandr., ap.

Ruinart).

Dzieje śś.

Perpetuy i Felicyty spisane były tym sposobem i uzupełnione przez jednego ich powiernika (Orsi, Dissert. apologet.

in Acta SS.

MM.

Perpet.

etc., Florent.

1728).

Najstaranniej o tém myślano w Rzymie, gdzie św. Klemens I Pap.

podzielił miasto na 7 cyrkułów i w każdym z nich ustanowił notarjusza do spisywania dziejów męczeńskich.

Św. Fabjan Pap.

(† 250 r.) tych notarjuszów poddał siedmiu subdjakonom, którzy mieli sprawdzać opisy przez nich dokonane (Martyria probare.

Cf. Sausay, Martyrol.

Gallic.

prefat.) i tak sprawdzone dopiero dawano kościołom do czytania i przechowywania.

(Anastasii Bibl.

Lib.

Pontific.

in Clemen.

n. 5. in Antero, in Fabian).

Taką samą ostrożność zachowywano i po innych kościołach: w Kartaginie, Smyrnie, Lyonie, Wiennie (w Galii).

Urząd takich notarjuszów nie bardzo był bezpiecznym, gdyż bywały wypadki, że schwytanych na spisywaniu męczeństwa śmiercią karano (Acta SS.

Vincentii et Anastas, ap.

Ruinart).

Acta przepisywano i rozsyłano do innych kościołów, jak tego mamy dowód w aktach św. Andrzeja Apostoła (ob.

Apokryfy), św. Polikarpa, św. Fotyna (Photinus) ap.

Ruinart.

Przy większych prześladowaniach, kiedy najprzód uderzano na biskupów i kapłanów, nie zawsze można było zaraz spisać proces męczeństwa; dopiero gdy wróciła cisza, z pozostałych akt sądowych i opowiadań naocznych świadków układano relację o męczeństwie (np. Acta S. Symphorosae, ap.

Ruinart.).

Z jakiego źródła które akta pochodzą, rozeznać łatwo.

Tam, gdzie pytania i odpowiedzi proste i krótkie, niezawodnie za osnowę służyły akta sądowe, lub protokóły, przez naocznych świadków spisywane.

Amplifikacje zaś, jak np. wyszukane wyrażenia, cytaty Pisma św. i t. p. są dodatkiem redaktorów tychże akt.

Przechowywano Akta MM.

po kościołach, razem z księgami śś. i sprzętami do służby Bożej należącemi, aby w rocznicę męczeństwa (dies natalis) odczytywać je publicznie na zgromadzeniu wiernych, zamiast (późniejszych) panegyryków na cześć tychże śś., jak tego dowodzą epilogi w wielu takich aktach.

(Wywody tego ob.

Ruinarta przedmowę do Acta Martyrum § 5).

Chcąc uwiecznić pamięć św. męczennika, czasem spisywano w krótkości jego męczeństwo na tablicy ołowianej i kładziono z nim do trumny.

Tak uczynił niejaki Cyrus względem św. Leoncjusza, który był umęczony za Wespazjana (ap.

Surium, ad 18 Jun.

Cf.

św. Gregorii Turonen.

De gloria Martyr.

I.

95).

Przy zwłokach św. Walentyna, biskupa padewskiego, znalezieno volumen ołowiany, zwinięty nakształt papieru, zapisany od wewnętrznej strony; ale nie można go było odczytać, gdyż za najmniejszém usiłowaniem w celu rozwinięcia zwoju, ołów się kruszył (Boldetti, Osservazioni sopra i cimiteri.... di Roma, Roma 1720. p.

322).

Skrzętność w zbieraniu i przechowywaniu tych akt, kazałaby się więcej ich spodziewać, aniżeli mamy.

Lecz zważyć trzeba następujące okoliczności: Liczne świadectwa dowodzą, że mnóstwo takich aktów spaliło się w III w.

Poganie widząc, jak gorliwie chrześcjanie pilnowali ksiąg św., wyszukiwali je troskliwie i palili.

Wyrzuca im to Arnobjusz (ob.

ten art. Contra gent. l. IV c. ult.), gdy mówi: „Za cóż nasze pisma zasłużyły na ogień?“ Wiemy także z Euzebjusza (Hist.

Eccl. l. 8. c.

11), że za Maksymjana i Djoklecjana kazano palić śś. księgi; inne podrabiać (ibid.

l. 9. c.

5.

7. cf. l. 1. c.

9.); to samo Genzeryk kazał robić w Afryce (Victor, De persecut.

Vandal.

I, 12).

A nietylko palono znalezione księgi chrześcjańskie, ale jeszcze samo przechowywanie ich było śmiercią karane (Acta SS.

Agapes etc., ap.

Ruinart).

Wreszcie, pomimo największej staranności niekiedy nie możebną było rzeczą spisanie choćby tylko imion męczenników; np. gdy za Djoklacjana tłumami, bez żadnych uprzednich form, tracono chrześcjan.

Oprócz zbiorów takich akt przy kościołach, miewali je i prywatni.

Św. Irena, umęczona r. 304, posiadała w ukryciu w wielkiej liczbie membranas, libros, tabellas, codicillos et paginas scripturarum, quae sunt.... christianorum, qui unquam fuerunt ad hodiernum usque diem (mówił sędzia); musiały tam być przeważnie dzieje śś., bo zdaje się, że za jakie inne traktaty moralne nie byłaby tak gotową życie oddać, jak za te, o których mówił sędzia i miał w ręku, jako corpus delicti.

Od zbiorów, przyszło do dzieł wyłączcie[1] traktujących o męczennikach.

Św. Djonizy Aleks. ułożył krótką historję prześladowania, jakie było w Egipcie za Decjusza (Euseb.

Hist.

Eccl. l. 6. c.

34).

Gdy prześladowania ustały, wziął się do napisania podobnej historji, ale już na większą skalę, Euzebjusz, biskup cezarejski.

Nikt nadeń nie był do tego sposobniejszym.

Znany ze swej gorliwości, z jaką bronił wiary chrześcjańskiej przeciw uczonym poganom, a przytém w łaskach na dworze Konstantyna W., tak ze strony duchowieństwa jak i urzędników cesarskich, miał sobie ułatwione poszukiwania po archiwach kościelnych i rządowych.

Owocem tych jego poszukiwań było dzieło De Martyribus Palaestinae (o męczennikach palestyńskich), wcielone potém przez niego, lub może przez św. Hieronima do Historji kościelnej (w ks. VIII, po rozdz.

XI, następnie 12 rozdziałów).

Dla tego w niektórych wydaniach Hist. kośc.

Euzebjusza, te 12 rozdziałów są wypuszczone.

Drugie dzieło ogólniejsze napisał także Euzebjusz, p. t.

Męczeństw zebranie (Veterum Martyrum conventus, v.

Synagoga Matyriorum), o którém wspomina w swej Hist. kośc. l. 4, c.

15. l. 5. c.

4.

21.

Nie było to Martyrologjum (ob.), ale same akta, lub téż z akt wyciągnięte dzieje śś. męcz.

Bardzo jest prawdopodobną rzeczą, że z niego są fragmenta w Vitae Patrum św. Hieronima.

Miało ono zawierać 12 ksiąg (Acta S. Silvestri ap.

Combefis.

Biblioth. graec.

lat.

Auctarium.).

Dzieło to już w V w. na wschodzie i zachodzie było prawie nieznaném; przynajmniej Eulogjusz, patr. kpol., nie znajdował go ani w archiwach swego kościoła, ani w bibljotekach rzymskich, z wyjątkiem jednego jakiegoś tomu (Opp.

S. Gregor.

M. Epistolar.

l. 8. ep.

29).

Św. Teodor Studyta, opat klasztoru w Konstantynopolu „napotkał wiele akt męczeńskich, zebranych w 12 tomach“ (Epist. ejusd.

II ad Platon, lib.

I); ale nie podaje ich autora.

Być może, że to było dzieło Euzebjuszowe, a prawdopodobniejszém jest, że na nim osnuł swoje dzieło, De actis SS., Symeon Metafrastes (ob.) w X wieku.

Franciszek Bivarius (1627 r.) przy wydaniu Fl. Luc.

Dextri Chronicon (ad.

an.

308) wspomina, że w bibljotece eskurjalskiej, pod Madrytem, znajdują się trzy księgi greckie akt męczeńskich Euzebjusza.

Dotąd jednak nie wiemy, aby kto sprawdził to podanie.

W wiekach średnich mamy ślady, że św. Ceraunjusz, biskup paryzki, † ok. r. 620 (ob.

Bollandist. d.

27 Septembr.), a w Rzymie w IX w.

- Anastazy Bibljotekarz i Jan Djakon (ob.) zbierali akta męczeńskie; lecz oprócz kilku przekładów z grec.

przez Anastazego, nic się z ich prac nie pozostało.

Również nie pozostało ze zbioru Notkera († 912 r.).

Współcześnie z Notkerem (ob.) żył na wschodzie Symeon Metafrastes (ob.), po którym mamy pierwszy pełniejszy zbiór tychże akt.

Odtąd akta męczeńskie łączą się z dziejami wyznawców i innych świętych (wyjąwszy dzieło Ruinarta, o którém niżej powiemy) i powstają Acta Sanctorum.

Do tego rodzaju należy: Mombritii (patrycjusz medjolański, żyjący w XV w.), w pierwszych latach sztuki drukarskiej wydane Sanctuarium, sive Vitae Sanctorum collectae ex codicibus mss. alphabetice.

digestae, w Medjolanie ok. r. 1473, 2 vol.

fol., dzieło nadzwyczaj rzadkie.

W XVI w. to samo przedsięwziął Aloizy Lipomani, bp. Werony (Historia de vitis Sanctorum, Romae 1551—60, 8 vol.

4°, Lovanii 1534, 2 vol.

fol.

i znowu 1568 i 1571).

Zbiór jego powiększył kartuz z Kolonji Wawrzyniec Surjusz, † 1578: De probatis Sanctorum Vitis, partim ex tomis Al. Lipomanii.... partim etiam ex egregiis mss. codicibus.... collectis per Laur.

Surium (Col.

Agrip.

1570—1575, 6 t. fol.

i 1576—81, 7 t., ostatni tom przez Jakóba Mosander dodany, ma rejestra do obu wydań i, pomiędzy innemi dodatkami, Martyrologium Adona...; ed.

3a Coloniae, 1618, 12 t. fol., przedrukowana Venetiis, 1681), gdzie kalendarzowym porządkiem zebrał żywoty świętych w Kościele czczonych, jakie tylko mógł znaleść.

Surjusz zebrał źródła, o ile ówczesny stan krytyki wskazywał najlepsze, za złe mu tylko mają, że te źródła skracał i język ich po swojemu przerabiał.

W każdym razie dzieło jego jest dotąd wielkiego użytku i nieodzownie potrzebne przy tych miesiącach, których Bollandyści nie mają.

Brak krytyki w dziele Surjusza uzupełnił w części Theodoryk Ruinart (ob.), wydaniem Acta primorum Martyrum sincera (1-e wyd.

Paris.

1689).

Obok niego należy zamieścić Stefana Ewodjusza Assemani'ego: Acta SS.

Martyrum Orientalium et Occidentalium (Romae 1748, 2 vol.

fol.), zebrane z dawnych wschodnich rękopismów wakatyńskiej biljoteki[2], i wyłącznie o męczennikach wschodnich traktujące (Occidentales, znaczy tu żyjących na zachód Eufratu).

Domyślają się uczeni, że wiele tych akt pochodzi z zaginionego dzieła Euzebjusza.

Tekst jest tu syryj., z łaciń.

przekładem.

Najzupełniejszym i najcenniejszym, nietylko w literaturze tego rodzaju, ale i w ogóle, jest zbiór Bollandystów (ob.)

Acta SS., rozpoczęty w roku 1643 i teraz jeszcze kontynuowany.

Oprócz tych zbiorów, po większej części ogólnych, są jeszcze: Acta Sanctorum pojedyńczych krajów, jak Acta Sanctorum Belgii selecta ab exordio Ecclesiae ad.

an.

1700 (Brux.

1783—94, 6 t.

f.), wyciąg z Bollandystów, rozpoczęty przez Józefa Ghesquière, a kontynuowany przez Korneljusza Smet i Jana Thysius.

R.

1834 zamierzono dalej prowadzić ten zbiór, lecz zaniechano później.

Również z Bollandystów Acta Sanctorum Ungariae (Tyrnaviae 1743—44, 4°).

Sycylja przed Bollandystami miała: Vitae Sanctorum Siculorum ex antiquis graecis latinisque monumentis, et ut plurimam ex mss. codd. nondum editis collectae a P. Octavio Caietano Soc.

J.

(† 1620).

Opus posthumum, cui perficiendo operam contulit P. Petrus Salernus Soc.

J.

(Panormi 1657, 2 t.

f.).

Irlandja i Szkocja mają Acta SS.

veteris et maioris Scotiae seu Hiberniae Sanctorum insulae, partim ex variis per Europam mss. codd. exscripta, partim ex antiquis monumentis et probatis authoribus eruta et illustrata, opera Joan.

Colgan (tom I tego dzieła zawiera akta śś. z miesięcy: Stycz., Lut.

i Marca, Lovanii, 1645., II zaś ma także tytuł: Acta triadis thaumaturgae seu Divorum: Patricii, Columbae et Brigidae (tamże 1647), — i Thom.

Messingham, Florilegium insulae sanctorum seu vitae et acta Sanctor Hiberniae (Paris.

1624 fol.).

Hollandja ma: Batavia sacra, sive res gestae apostolicorum viror qui fidem Bataviae primi intulerunt (ed.

Hug.

Fr.

van Heussen), Brux 1714, 2 t f.; Niemcy: Christophori Broweri († 1617), Sidera illustrium et.

ss. viror.

qui Germaniam.... olim gestis rebus ornarunt (Moguntiae, 1616, 4°).

Czechy: w Fontes rerum Bohemicarum, które w Pradze wychodzą, zaczęły wydawać Vitae Sanctorum (1872, zesz.

I i II); Austrja: Bertholdi Mellicensis, Sancta et beata Austria, Acta et vitae SS.

Austriae (Aug.

Vindel, 1750 f.); Bavaria sancta et pia, opera Mat.

Raderi (Ingolst.

1581, 2. t.

Monachii, 1615—28, 4 t.

Mają też niektóre zakony akta swoich świętych, np. Acta SS.

Ordinis S. Benedicti (ob.

Mabillon); Sancti Belgi Ordinis Praedicatorum.

Collegit et recensuit Fr. Hyacinthus Choquetius (Duaci, 1618, 8).

Cf. Bollandysci.

— Uwaga.

Ponieważ Akta bierzemy tu w znaczeniu dokumentów źródłowych, przeto umyślnie opuściliśmy opracowania Żywotów śś., bo tych miejsce będzie w art. Żywoty śś.

X. W. K.