corpora: sejm

text:
(NR 253)

Nr 4568/VI kad.

11.01.2011 r.

ISSN 1230–7289

Tekst bez autoryzacji

3

TEKST BEZ AUTORYZACJI

Nr 4568/VI kad.

11 stycznia 2011 r.

posłów: Ryszarda Kalisza (SLD), przewodniczącego Komisji i Beaty Kempy

(PiS), zastępcy przewodniczącego Komisji, przeprowadziła:

– wysłuchanie publiczne w odniesieniu do rządowego projektu ustawy

innych ustaw (druk nr 3655).

W posiedzeniu udział wzięli: Krzysztof Kwiatkowski minister sprawiedliwości wraz ze współpracow-

nikami, Andrzej Seremet prokurator generalny wraz ze współpracownikami, Stanisław Dąbrow-

Rady Sądownictwa wraz ze współpracownikami, Andrzej Zwara prezes Naczelnej Rady Adwokackiej

wraz ze współpracownikami, Irena Kamińska przewodnicząca okręgu łódzkiego Stowarzyszenia Sę-

dziów „Themis” wraz ze współpracownikami, Maciej Strączyński prezes Stowarzyszenia Sędziów

Sędziów Sądów Rodzinnych wraz ze współpracownikami, Jerzy Stępień przedstawiciel Forum Oby-

watelskiego Rozwoju, Michał Pałka przedstawiciel Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Referendarzy

Sądowych, Małgorzata Bednarek przewodnicząca Niezależnego Stowarzyszenia Prokuratorów „Ad

vocem”, Henryk Haak, Danuta Drosler członkowie Krajowej Rady Prokuratury, Andrzej Sobótka

przewodniczący Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów wraz ze współpracownikami,

Jerzy Jachnik przedstawiciel Stowarzyszenia Przeciw Bezprawiu – Organizacji Pożytku Publiczne-

go, Adam Bodnar sekretarz zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Andrzej Martuszewicz

przewodniczący Krajowej Rady Kuratorów, Mariusz Gózd przedstawiciel Związku Zawodowego Pro-

kuratorów i Pracowników Prokuratury RP wraz ze współpracownikami oraz przedstawiciele środowi-

ska prawniczego.

riatu Komisji w Biurze Komisji Sejmowych.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Witam ministra sprawiedliwości, pana Krzysztofa Kwiatkowskiego wraz z osobami

towarzyszącymi, witam I prezesa Sądu Najwyższego, pana Stanisława Dąbrowskiego,

także z osobami towarzyszącymi, witam pana prokuratora generalnego Andrzeja Se-

remeta i towarzyszące mu osoby, przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa i jej

członków, a także wszystkich państwa.

Mamy bardzo wiele zgłoszeń do dyskusji.

Prawie wszyscy zgromadzeni na sali chcieliby

zabrać głos.

W tej chwili odczytam państwu przepisy regulaminu dotyczące wysłuchania pu-

blicznego.

Proszę się stosować do ewentualnych zarządzeń przewodniczącego.

Po pierwsze,

punktów porządku, tak też jest.

Po trzecie, przewodniczący Komisji ustala kolejność oraz

4

NR 4568/VI KAD.

KOMISJA SPRAWIEDLIWOŚCI I PRAW CZŁOWIEKA 11.01.2011

Nie chciałbym już teraz zakładać, że każde wystąpienie ma mieć 2 czy 3 minuty, ale

bardzo proszę, aby wystąpienia były merytoryczne.

Mówimy o zmianie ustawy – Prawo

i chciałbym, abyśmy dzisiaj porozmawiali merytorycznie o tych przepisach, założeniach

i stanie polskiego sądownictwa.

Nie wyznaczam maksymalnego czasu wystąpienia, ale

proszę, aby wystąpienia były merytoryczne.

Gdyby okazało się, że nam się to bardzo

przedłuża, to zastrzegam sobie prawo do zastosowania tego przepisu.

Na posiedzeniu, podczas którego przeprowadza się wysłuchanie publiczne, podmiot

bądź osoba, która się zgłosiła i której udzielono głos, może wystąpić tylko raz.

Nie ma

głosów ad vocem ani komentarzy.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach przewod-

rze udział w wysłuchaniu publicznym, może na posiedzeniu tym złożyć do protokołu

tekst niewygłoszonego podczas posiedzenia wystąpienia.

Teksty niewygłoszone są ozna-

ga udostępnieniu w systemie informacyjnym Sejmu.

Jest też przepis, który stanowi, że przepis ten stosuje się wobec podmiotów, które

chaniu, z tym że złożenie tekstów niewygłoszonych może nastąpić tylko do dnia wy-

słuchania publicznego.

Wszystko to, co dotyczy wysłuchania publicznego zostanie za-

mknięte z chwilą, gdy ogłoszę zamknięcie tego posiedzenia Komisji.

Przystępujemy do wysłuchania publicznego.

Projekt, nad którym debatujemy, jest

projektem rządowym, a rząd w pracach nad projektem reprezentuje minister Krzysztof

Kwiatkowski.

Projekt jest wszystkim znany.

Jako pierwszemu udziale głosu prezesowi

Sądu Najwyższego, panu sędziemu Stanisławowi Dąbrowskiemu.

I prezes Sądu Najwyższego Stanisław Dąbrowski:

Zacznę od usprawiedliwienia, że nie będę do końca na dzisiejszym wysłuchaniu, na tak

doniosłej debacie.

Wynika to nie z braku zainteresowania, ale z faktu, iż wcześniej mia-

łem zaplanowane zebranie wszystkich pracowników Sądu Najwyższego, na którym mu-

szę być obecny.

dzisiaj debacie na wysłuchaniu publicznym, jest projektem obszernym.

Wiele z tych roz-

wiązań przygotowanych przez projektodawców należy ocenić pozytywnie.

Biorąc pod

uwagę słowa pana przewodniczącego o znacznej liczbie osób, które chcą dziś wystąpić

oraz dyscyplinie czasowej, nie będę mówił o rozwiązaniach, które należy ocenić pozy-

tywnie.

Ograniczę się do tych elementów projektu, które budzą wątpliwości.

Zacznę od wskazania, że już w toku procesu legislacyjnego nastąpiły dwa uchybienia pro-

ceduralne, w moim przekonaniu dość poważne.

Po pierwsze, wbrew stwierdzeniu zawar-

temu w uzasadnieniu projektu nie został on przedstawiony mi, jako I prezesowi Sądu Naj-

wyższego, do zaopiniowania.

To uchybienie postaram się naprawić.

Projekt oczywiście znam

i w najbliższym czasie prześlę Wysokiemu Sejmowi obszerne pisemne uwagi do projektu.

Drugie istotne uchybienie proceduralne wiąże się z pierwszym czytaniem projektu.

Zgod-

nie z art. 37 ust. 1 regulaminu Sejmu projekty ustaw regulujący ustrój władz publicznych

powinny podlegać pierwszemu czytaniu podczas posiedzenia plenarnego Sejmu.

Tymcza-

sem projekt ten był czytany w Komisji.

Niczego nie ujmując Komisji Sprawiedliwości i Praw

Człowieka, obawiam się, że jest to uchybienie dość istotne i mam wątpliwości, czy dzisiejsze

wysłuchanie publiczne może naprawić to uchybienie.

Co do meritum, projekt przewiduje wiele zmian, ja ograniczę się do kilku punktów,

które oceniam krytycznie.

Szereg zmian dotyczy nadzoru administracyjnego nad sądami

powszechnymi.

W istocie, mimo liczby tych zmian, niewiele się zmienia merytorycznie.

Dotychczasowy nadzór zwierzchni zostanie zastąpiony nadzorem zewnętrznym.

Nie chcę

na ten temat mówić zbyt długo.

Oczywiste jest, że wobec wyroku Trybunału Konstytu-

cyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r. nadzór administracyjny Ministra Sprawiedliwości nad

sądami powszechnymi jest uprawniony.

W każdym razie nie ma tu niezgodności z kon-

5

stytucją.

Nie oznacza to jednak, że nadzór ten można formować dowolnie.

Trzeba wziąć

pod uwagę fakt, że nadzór Ministra Sprawiedliwości nad sądami powszechnymi, a więc

nadzór władzy wykonawczej nad władzą sądowniczą, jest wyjątkiem od konstytucyjnej

zasady przewidującej, iż sądy są władzą niezależną i odrębną od innych władz.

Skoro jest

to wyjątek dopuszczony przez Trybunał Konstytucyjny, to nie można zbyt niefrasobliwie

konstruować przepisu ustawy.

Poważne wątpliwości budzą więc te przepisy, które tylko

przykładowo określają środki nadzoru zewnętrznego.

Katalog ten, ze względu na wyjąt-

kowość uprawnień Ministra Sprawiedliwości, powinien być zamknięty.

Druga wątpliwość wiąże się z przepisem, który uprawnia Ministra Sprawiedliwości

do uszczegółowienia nadzoru w drodze rozporządzenia.

Również ze względu na wyjąt-

kowość uprawnień Ministra Sprawiedliwości nie powinno być blankietowego przepi-

su dającego możliwość regulacji w drodze rozporządzenia.

Przepisy dotyczące nadzoru

mogą nawet wzbudzić wątpliwości, co do ich konstytucyjności.

Powiedziałbym, że znaczny niepokój budzą inne rozwiązania projektu, zwłaszcza doty-

czące rozdziału kompetencji między prezesów sądów a dyrektorów sądów.

Dyrektorzy sądów

zyskują znaczne uprawnienia.

Na tyle znaczne, że można będzie mówić o dwuwładzy w są-

dach.

Prezes sądu będzie w istocie tylko zwierzchnikiem służbowym sędziów, referendarzy

sądowych i asystentów sędziów.

Natomiast zwierzchnikiem służbowym wszystkich urzędni-

ków i pracowników obsługi sądu będzie dyrektor sądu.

W ostatniej wersji dokonano pewnej

poprawki, która została przyjęta przez rząd.

Formalnie przyjęto, że zwierzchnikiem służbo-

wym dyrektora sądu jest prezes tego sądu, z tym że to zwierzchnictwo jest czysto formalne,

ogranicza się do takich uprawnień, jak np. decydowanie o urlopie dyrektora sądu.

Jednak

prezes sądu nie ma nic do zarządzania personelem urzędniczym.

Taki dualizm zarządzania sądami być może sprawdza się w bogatych krajach, w któ-

rych niezależnie od ogólnej administracji sądowej są biura przy poszczególnych sędziach,

jak biura poselskie poszczególnych posłów.

Obawiam się, że ze względu na stopień za-

możności Polski takie rozwiązanie przez wiele jeszcze lat nie będzie do przyjęcia.

W re-

zultacie może się okazać, że dualizm władzy w sądach będzie bardzo dysfunkcjonalny.

Będą wymagać porozumienia prezesa sądu i dyrektora sprawy codzienne, np. jeżeli

trzeba będzie ad hoc zwiększyć zatrudnienie w jakimś wydziale na skutek wzmożone-

go napływu spraw lub choroby pracowników, jeżeli trzeba będzie znaleźć protokolanta

z innego wydziału, to we wszystkich tych sprawach konieczna będzie decyzja dyrektora

sądu.

Wydaje się, że z rozsądnym zarządzaniem ma to niewiele wspólnego.

Kwestią budzącą istotne wątpliwości jest sprawa reformy Krajowej Rady Sądow-

nictwa.

Dotyczy ona zarówno funkcjonowania Rady, jak też sposobu wyboru członków

Krajowej Rady Sądownictwa spośród sędziów.

Proponuje się stworzenie swoistej „rady

bis”, obok Krajowej Rady Sądownictwa, czyli tzw. komisji konkursowej.

Ma ona oceniać

kandydatów na sędziów i przedstawiać Krajowej Radzie Sądownictwa tych kandydatów

wedle przyjętego przez siebie rankingu od najlepszego do najsłabszego.

Biorąc pod uwa-

gę to, że dotychczas nikt nie oceniał działań Krajowej Rady Sądownictwa, można mieć

wątpliwości co do sensowności proponowanej zmiany.

Niezależnie od tego projekt wywołuje poważne wątpliwości konstytucyjne.

Można

domniemywać, że projektodawcy uważają, że ustanowiony przez ustrojodawcę konsty-

tucyjnego skład Krajowej Rady Sądownictwa jest wadliwy, ponieważ w jej składzie nie

ma przedstawicieli innych zawodów prawniczych.

Istotnie, nie ma, ale naprawa tego

w drodze ustawy zwykłej, przez tworzenie „rady bis” z udziałem przedstawicieli innych

zawodów, budzi poważne wątpliwości.

Jeżeli konstytucja jest wadliwa, to trzeba zmienić

konstytucję, a nie obchodzić ją.

Zmiany dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa nie dotyczą tylko komisji konkurso-

wej.

Proponuje się zmianę składu Rady przez zmniejszenie liczby członków wywodzą-

cych się z Sądu Najwyższego, z dwóch członków do jednego, co jest dla mnie dziwne,

choćby z tego względu, że w okresie 20 lat funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa

jej członkowie wywodzący się z Sądu Najwyższego, śmiem powiedzieć, byli członkami

wybitnymi i wnosili wybitny wkład w pracę Rady.

Dlaczego więc zmniejszać tę liczbę?

Projektodawcy zamierzają też zmienić sposób wyboru członków Krajowej Rady Sądow-

nictwa.

Tu mam wątpliwości przede wszystkim, co do ﬁlozoﬁi reprezentowanej przez pro-

6

jektodawców.

Zdają się oni widzieć Krajową Radę Sądownictwa przede wszystkim jako or-

gan typu quasi-samorząd sędziowski, który ma dbać o interesy sędziów i dlatego wszystkie

apelacje w Polsce powinny być reprezentowane w Krajowej Radzie Sądownictwa.

Jest więc

propozycja, aby nie wybierać członków Rady spośród sędziów sądów powszechnych przez

ogólnopolskie zebrania sędziów, lecz wybierać po jednym w każdej apelacji.

Rzeczywiście,

wówczas każda apelacja będzie mieć reprezentację w Krajowej Radzie Sądownictwa.

Tylko

trzeba się zastanowić, jakie zadania stoją przez Krajową Radą Sądownictwa.

Nie ma ona stać

na straży partykularnych interesów poszczególnych apelacji.

W takim przypadku istotne by-

łoby, aby każda apelacja była reprezentowana, aby z żadnej apelacji nie było dwóch członków

Rady, zaś z innej żadnego.

Ale przecież zadania Krajowej Rady Sądownictwa ustala konsty-

tucja w art. 186.

Zgodnie z nim Krajowa Rada Sądownictwa ma być strażnikiem niezależno-

ści sądów i niezawisłości sędziów, a to nie są wartości regionalne, które wymagają tego, aby

nie pominąć w składzie jakiejkolwiek apelacji.

Dlatego ﬁlozoﬁawekslującazadaniaKrajowej

Rady Sądownictwa z tych określonych przez ustrojodawcę konstytucyjnego na zadania qu-

asi-samorządowe musi spotkać się ze sprzeciwem.

Następną, niezwykle delikatną sprawą jest kwestia okresowych ocen sędziów.

Wbrew sta-

nowisku wielu sędziów uważam, że sędziowie powinni podlegać ocenom.

Co do tego nie mam

wątpliwości.

Niemniej sprawa jest niesłychanie delikatna ze względu na ogromne znacze-

nie niezawisłości sędziowskiej.

System ocen powinien być tak skonstruowany, żeby w żaden

sposób nie zagrażał niezawisłości sędziowskiej.

Zdecydowanie wypada więc spod możliwości

oceny cała dziedzina dotycząca swobodnej oceny dowodów sędziego i wykładni prawa.

Co

powinno być kontrolowane?

Punktualność sędziego, jego kultura na sali rozpraw, termino-

wość czynności wykonywanych przez sędziego, ale to trzeba w ustawie konkretnie zapisać,

Nie jest to szczegółowo opisane w projekcie, natomiast wymyślono monstrualny sys-

tem procedur.

Na tle okresowych ocen sędziów projektodawcy chcą stworzyć nowy sys-

tem procesowy.

Od negatywnej oceny ma być odwołanie do Krajowej Rady Sądownictwa

z pewną możliwością uchylenia tej oceny i przeprowadzenia ponownej, a z faktu odwo-

łania do Krajowej Rady Sądownictwa i z przepisów o KRS wynika, że będzie jeszcze

trzecia instancja – odwołanie do Sądu Najwyższego.

Obawiam się, czy jest sens dyskusji

nad ocenami, bo przy tym ujęciu proceduralnym może to być przepis martwy o tyle, że

oceny sędziów będą grzecznościowe, gdyż każdy rozsądny sędzia-wizytator, zdając sobie

sprawę z faktu, że potem musiałby stawać i składać wyjaśnienia przed Krajową Radą

Sądownictwa i Sądem Najwyższym, na wszelki wypadek wystawi oceny „grzecznościo-

wo-letnie” i w ten sposób „góra urodzi mysz”.

Chciałbym powiedzieć jeszcze o dwóch sprawach.

Projekt przewiduje zmiany struk-

turalne sądów.

Z ubolewaniem trzeba stwierdzić, że ze struktury sądów wypadły bar-

dzo ważne wydziały rodzinne.

Mają one w Polsce duży dorobek, ponad trzydziestoletni,

a biorąc pod uwagę poprzedników, czyli wydziały dla nieletnich, tradycja sięga okresu

międzywojennego.

Jest wyspecjalizowana kadra sędziów.

Szczególne znaczenie wydzia-

łów rodzinnych jest w sytuacji, gdy nie tak dawno z woli parlamentu wiele decyzji do-

tyczących rodziny w pierwszej instancji przeniesiono na szczebel administracyjny.

Spo-

tkało się to zresztą z dużymi wątpliwościami opinii publicznej.

Tłumaczono wówczas, że

zawsze w tych delikatnych sprawach dotyczących rodziny będzie kontrola sądowa.

Je-

żeli wydziały rodzinne zostałyby zlikwidowane i sprawami rodzinnymi zajmowaliby się

sędziowie niewyspecjalizowani z wydziałów cywilnych, to istnieje niebezpieczeństwo, że

kontrola będzie iluzoryczna i rodzina zostanie oddana swoistym „jugendamtom”.

Słyszałem kilkakrotnie, że pan minister Kwiatkowski deklarował, że jego zamiarem

nie jest likwidacja wydziałów rodzinnych i że wydziały te będą nadal funkcjonować.

W takim razie, po co w ustawie kasować wydziały rodzinne, jako funkcjonujące obok

wydziałów cywilnych i karnych, i tworzyć niepokój nie tylko w środowisku sędziow-

skim, ale też niepokój społeczny?

Chciałbym powiedzieć jeszcze o drobnej sprawie, która z pewnością jest do naprawie-

nia.

Projektodawcy przewidują w art. 1 pkt 15 projektu nowe brzmienie art. 22 określa-

jącego uprawnienia prezesów sądów.

W pkt 2 tego artykułu przyznaje się dobrą kompe-

tencję prezesom, zobowiązując ich do analizy orzecznictwa pod względem jednolitości.

7

To dobry pomysł, gdyż jednolitość orzecznictwa jest istotną wartością.

Zobowiązuje się

prezesów sądów do analizy orzecznictwa i informowania sędziów o wynikach tej anali-

zy.

Co do informowania sędziów, to wydaje mi się, że obieg informacji w sądach powinien

być tak zorganizowany, żeby nie potrzeba było specjalnej informacji ze strony prezesa,

a wszyscy sędziowie znali na bieżąco orzecznictwo kolegów, wiedząc zwłaszcza o roz-

czuwania nad jednolitością orzecznictwa powołany jest Sąd Najwyższy.

To jedno z głów-

nych zadań Sądu Najwyższego.

W mojej ocenie jest to najsłabszy punkt w działalności

Sądu Najwyższego.

Prosiłbym Wysoką Komisję, bo wniosków tu stawiać nie mogę, o do-

pisanie w art. 22, chyba w ust. 2, że prezes sądu w razie stwierdzenia istotnych rozbież-

ności w orzecznictwie informował I prezesa Sądu Najwyższego o tych rozbieżnościach.

Wówczas można będzie podjąć działania w kierunku usunięcia rozbieżności i podjąć

uchwałę przez Sąd Najwyższy mającą moc zasady prawnej.

Na koniec chcę podzielić się pewną reﬂeksją podsumowującą.

Zprojektu, azwłaszcza

uzasadnienia do projektu wynika, że projektodawcy uważają, iż niedostateczna jest efektyw-

ność sądów powszechnych, co przede wszystkim wyraża się w sprawności postępowania.

Z tą

diagnozą można się zgodzić.

Rzeczywiście, efektywność jest niezadowalająca, z różnych przy-

czyn.

Jedną z przyczyn jest fakt, że w ciągu ostatniego dwudziestolecia liczba spraw w sądach

wzrosła ponad sześciokrotnie, z 2 mln w 1989 r. do ponad 12 mln w ubiegłym roku.

Oczywi-

ście liczby spraw nie zmniejszymy, jest raczej tendencja do rozszerzania kognicji sądów.

Jest

to zrozumiałe ze względu na sposób rozpoznawania spraw przez sąd i ze względu na przy-

mioty sądu, czyli jego niezawisłość i niezależność, skłaniających do przekazywania sądom co-

raz to nowych obszarów.

Trzeba więc szukać skutecznych środków na poprawę efektywności

pracy sądów, ale obawiam się, że to co proponują projektodawcy to żadne lekarstwo.

Pacjent

nie zostanie uzdrowiony, a będą skutki uboczne.

Poszukuje się środków poprzez reformo-

wanie Krajowej Rady Sądownictwa, która działa wzorowo, przez zwiększenie nadzoru nad

sędziami, ale to wszystko nie wpłynie pozytywnie na efektywność.

Widzę to w ten sposób, że

bolączką sądów jest nie tyle złe zarządzanie sądami, jako jednostkami organizacyjnymi, co

złe zarządzanie sprawami.

A złe zarządzanie sprawami nie jest z winy sędziów, ale spowo-

dowane jest procedurami.

Procedury mamy takie, jakie mamy, są wynikiem braku zaufania

do sędziów.

Ustawodawca, tworząc procedury cywilnoprawne czy karnoprawne, stara się

możliwie pomniejszyć dyskrecjonalną władzę sędziów, jakby starał się chronić strony przed

sędziami.

Po drugie, zwłaszcza w procesie cywilnym skonstruowano takie instytucje, które

prowadzą do tego, iż rola sędziego to rola biernego arbitra, który właściwie ma przyglądać

się walce stron.

Proces jest czysto kontradyktoryjny.

Walka stron toczy się aż do wyczerpania

inwencji, a czasem do ich wyczerpania ﬁzycznego.

Stronyczęstoniewiedząażdoogłoszenia

wyroku, a nawet do odczytania uzasadnienia, czy udowodniły fakty, które chciały udowod-

nić, czy te fakty są rzeczywiście istotne itd.

Stąd po wyroku niezadowalającym strony jest

dużo rozgoryczenia kierowanego także w stronę sądu, który jest o tyle bez winy, że musi

kierować się procedurami, a te przewidują bierny charakter sądu.

W procesie cywilnym nawet przeprowadzenie dowodu z urzędu jest niemożliwe, chy-

ba że w wyjątkowych wypadkach.

Należy to zmienić.

To sędzia powinien być gospoda-

rzem procesu.

Prawdopodobnie od tego należałoby zacząć proces, że sędzia siada ze

stronami traktowanymi jako partnerzy sądu i wspólnie ustalają, co w tym procesie trze-

ba zrobić, jakie fakty udowodnić, jaka jest podstawa prawna roszczenia itp.

Po takich

wstępnych ustaleniach proces można by racjonalnie kontynuować.

Wtedy efektywność

postępowań byłaby wyższa.

To w proceduralnych zmianach należy szukać środków na poprawę efektywności,

a nie w większym nadzorowaniu sędziów przez władzę wykonawczą.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Chciałem powiedzieć, że teraz wystąpi prokurator, ale przecież prokurator

generalny, pan Andrzej Seremet jeszcze do niedawna był sędzią.

Oddaję panu głos.

Prokurator generalny Andrzej Seremet:

Pozwolę sobie krótko zabrać głos, w części omawianej dziś zagadnień.

Z oczywistych

przyczyn istota dyskusji dotyczy „konstytucji sądów” i odnosi się do działalności są-

8

dów powszechnych, nie zaś bezpośrednio do funkcjonowania prokuratury, której jestem

przełożonym.

Zatem tylko w części, która może mieć zastosowanie do funkcjonowania

prokuratury, pozwolę sobie przedstawić kilka uwag.

Dotyczyć to będzie problemu ocen okresowych prokuratorów, które w projekcie usta-

jest uregulowane szczegółowo w odniesieniu do prokuratury, choć w nieco inny sposób niż

w odniesieniu do sędziów.

Nigdy nie byłem entuzjastą ocen okresowych.

W wypowiedziach

publicznych podczas ubiegania się o urząd Prokuratora Generalnego formułowałem swo-

je stanowisko wstrzemięźliwie, nie dyskredytowałem konieczności, istoty, idei oceny oraz

form i instrumentów oceny prokuratora.

Jednak model ocen okresowych, który proponu-

je się w projekcie ustawy w moim przekonaniu nie spełni zakładanego celu.

Nie ma chyba

wątpliwości co do tego, że celem jest umożliwienie prawidłowej, rzetelnej oceny poziomu

profesjonalnego prokuratora, przy czym na taką ocenę składają się w moim przekonaniu nie

tylko umiejętności ściśle zawodowe, ale także postawa etyczna oraz postawa wobec stron,

czyli zagadnienia składające się na istotę etosu służby prokuratora.

Model ocen okresowych w projekcie ustawy nie spełni tych założeń, przede wszyst-

kim z tego powodu, że ugrzęźnie on w zastrzeżeniach, obwarowaniach i warunkach,

które składają się na możliwość jego funkcjonowania.

Mam na myśli to, o czym wspo-

minał już I prezes Sądu Najwyższego, a mianowicie niesłychanie rozbudowany system

kontrolny ocen, a przede wszystkim konieczność zaangażowania znacznych zespołów

ludzkich do badania prokuratorów.

Jeśli uświadomimy sobie, że czteroletni okres wska-

zany w ustawie, jako propozycja częstotliwości formułowania ocen, jeśli uświadomimy

sobie, że istnieją możliwości skrócenia tego okresu, gdy prokurator ubiega się o stano-

wisko, jeśli uświadomimy sobie, że istnieją w tej chwili instrumenty kontroli pracy pro-

kuratorów, a mam na myśli wizytacje, lustracje, a także istnieje konsekwencja w postaci

postępowania dyscyplinarnego, to mam wrażenie dublowania tych instrumentów.

Trzeba zauważyć, że obecnie w nowej ustawie o prokuraturze zawarto model kon-

kursowy ubiegania się o wyższe stanowiska w prokuraturze, który zawiera w sobie

konieczność dokonywania określonych ocen poziomu pracy prokuratora, także takich

ocen, których – jak sądzę – oczekuje się w tym projektowanym modelu.

Myślę, że uzasadniona jest konkluzja, że proponowany system ocen okresowych

dubluje instrumenty obecnie uznane w ustawie o prokuraturze.

Czy te instrumenty

są wystarczające i prawidłowe w ich określeniu ustawowym i czy rzeczywiście dobrze

funkcjonują w praktyce – na tak postawione pytanie odpowiadam „nie”.

Wymagają one

doskonalenia, szczególnie jeśli chodzi o tryb konkursowy zaledwie zarysowany w usta-

wie o prokuraturze, wymagający dopracowania.

Teraz zmagamy się na forum Krajowej

Rady Prokuratorów z pierwszymi zgłoszonymi kandydaturami, z ich oceną, z doko-

nanymi już wizytacjami i ocenami wyznaczonych przeze mnie wizytatorów.

Możemy

sformułować już pierwsze wnioski – dostrzegam konieczność precyzyjnego określenia

zakresu i sposobu dokonywania takiej wizytacji poprzez wskazanie takich kryteriów,

jakich dopracowała się Krajowa Rada Sądownictwa.

Gdy uświadomimy sobie istnienie

tych mechanizmów i spojrzymy na proponowany model ocen okresowych, to możemy

zauważyć, że znaczna część pracy prokuratorów będzie poświęcona wizytacjom i kon-

trolom.

Będziemy kontrolować się nawzajem, a ten czas służby powinien być poświęco-

ny na realizację podstawowych zadań prokuratury.

Idea ocen okresowych nie spełni tych oczekiwań i takie własne stanowisko wobec

tych założeń przedstawiam.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Głos zabierze teraz pan sędzia Antoni Górski, przewodniczący Krajowej Rady

Sądownictwa.

Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Antoni Górski:

O tym, jak doceniamy wagę dzisiejszego spotkania i wysłuchania publicznego świad-

czy najlepiej fakt, że Krajowa Rada Sądownictwa, której mam zaszczyt przewodniczyć,

przerwała obrady i stawiła się tu właściwie in corpore.

Nie będziemy tylko biernymi słu-

9

chaczami, ale większość kolegów chce zabrać głos merytoryczny w tej dyskusji.

Uspra-

wiedliwia to fakt, że poruszę tylko kwestie ogólne, związane z oceną tego projektu.

Musimy sobie uświadomić najpierw, że w niespełna dziesięcioletnim okresie obowiązywa-

nia tej ustawy były 43 nowelizacje tej ustawy.

Jak na ustawę o tematyce ustrojowej, to już

sam ten fakt budzi poważne zastrzeżenia i wątpliwości.

Poprzednie nowelizacje były różne

– niektóre były konieczne i wynikały ze zmian otoczenia prawnego, jak np. jedna z ostatnich

wymuszona była likwidacją instytucji asesora sądowego, ale część nowelizacji była wynikiem

doraźnych pomysłów natury często politycznej.

Powstaje zatem zasadnicze pytanie – czy

ta 44. nowelizacja proponowana w tym projekcie należy do nowelizacji koniecznych czy też

wnosi nowe rozwiązania?

Pytanie jest o tyle zasadne, że jest to nowelizacja niesłychanie sze-

roka i głęboko ingerująca w dotychczasową treść ustawy.

Jestem przekonany, że z punktu widzenia prawidłowej legislacji należałoby raczej

opracować nową ustawę, niż przedstawiać projekt tak głęboko wchodzący w materię

dotychczasowej ustawy.

Mamy jednak projekt i nad nim dyskutujemy.

Mam zatem następne pytanie – w jakim kierunku najogólniej zmierza ten projekt?

Trzeba powiedzieć, że uzasadnienie w tym zakresie jest bardzo enigmatyczne i ogólni-

kowe.

Można je streścić w jednym zdaniu: projekt zmierza do poprawienia istniejącego

stanu rzeczy.

Dlatego też koncepcji tej ustawy trzeba poszukiwać w analizie poszczegól-

nych proponowanych rozwiązań.

Jak mawiano w dawnych czasach, jeśli przymyślić się do tych propozycji, to konklu-

zja jest jedna i to dosyć zaskakująca: projektodawcy upatrują remedium na poprawę

istniejącego stanu, w tym na przebudowę struktury sądownictwa, w znacznym zwięk-

szeniu roli czynnika biurokratycznego.

Nie ma tam bowiem jasnego przesłania, że pro-

jekt zmierza w kierunku – o czym pewnie trudno marzyć – zwiększenia roli samorządu

sędziowskiego, ale dajmy temu spokój, ale np. w kierunku tego, iż prezes sądu apelacyj-

nego wraz z samorządem jest prawdziwym gospodarzem.

Tę niepokojącą moją tezę chciałbym zilustrować przykładami, o których mówił już

pan prezes Dąbrowski, ale powiem o tym w skrócie.

Fakt poświęcenia tak dużej uwagi

instytucji nadzoru, która ex deﬁnitione, jest kwestią biurokracji, to potwierdzenie tej

tezy.

Wystawianie szkolnych cenzurek sędziom to także wysiłek organizacyjny w sferze

niemerytorycznej.

Dyrektor sądu i wybitne wzmocnienie jego roli.

W projekcie dyrektor

staje się autonomicznym przedstawicielem Ministra Sprawiedliwości w sądzie.

To do

niego prezes sądu będzie zgłaszać się z wnioskami o sprawy kadrowe mające dotyczyć

zatrudnienia, rozmieszczenia kadry urzędniczej itd.

Z punktu widzenia nie tylko instytucji, którą reprezentuję, rozwiązaniem iście kuriozal-

nym – przepraszam za tak ostre sformułowanie – jest pomysł powołania komisji konkur-

sowej.

Ma się składać z 26 osób wybieranych prawie w większości przez te same podmioty,

co dotychczasowi członkowie Rady.

Ma ustalać listę kandydatów do zawodu sędziowskiego.

Chcąc zastosować analogię w tej materii, najłatwiej jest sformułować pomysł, aby przy Sej-

mie powołać 460-osobową komisję, która przygotowywałaby państwu projekty ustaw.

Innego

porównania, które oddawałoby niestosowność tego pomysłu, nie widzę.

stowarzyszenia sędziowskie, a także bardzo liczne – co podkreślam – zgromadzenia sędziów

krytycznie wyrażają się o tym projekcie ustawy.

W imieniu Krajowej Rady Sądownictwa pod-

trzymuję tę krytyczną ocenę, choć oczywiście muszę podkreślić, że są tam drobne, a nawet

istotniejsze zmiany zmierzające w dobrym kierunku.

Jeden z kolegów podjął się przedsta-

wienia pozytywów dostrzeżonych przez Krajową Radę Sądownictwa.

Na koniec dwie sprawy dotyczące sposobu procedowania nad tą ustawą.

Dyskusja

nad tym projektem rzeczywiście była szeroka i trwała długo.

Zakończona została jed-

nak w złym stylu.

Spotykaliśmy się kilkakrotnie w zespołach w ministerstwie, docho-

dziliśmy do pewnych uzgodnień kompromisowych i nagle zdecydowano o skierowaniu

projektu do Sejmu, w zasadzie bez uwzględniania porozumień, do których już dochodzi-

liśmy.

Taki sposób procedowania jest zaskakujący i nie najlepiej świadczy o obyczajach.

Drugą kwestię poruszałem podczas poprzedniego posiedzenia Komisji, a którą podjął

na początku pan prezes Dąbrowski.

To kwestia przestrzegania prawa w świątyni, gdzie

się prawo stanowi.

Napisaliśmy do pana marszałka, przedstawiając stanowisko kwestio-

10

na posiedzeniu plenarnym Sejmu.

Otrzymaliśmy długą odpowiedź, z której wynika, że

zdaniem pana marszałka chodzi tu o ustawę, która reguluje nie tylko ustrój, ale i wła-

ściwość sądów, a przez właściwość autor tego pisma rozumie procedurę, czyli postępo-

wanie.

Przecież nie muszę mówić, że takie rozumienie tej ustawy jest niewłaściwe, taka

interpretacja jest nie do przyjęcia.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Teraz przedstawiciel kolejnej grupy uczestników spraw sądowych, pan prezes

Naczelnej Rady Adwokackiej Andrzej Zwara.

Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Andrzej Zwara:

Mam dosyć niewdzięczną rolę, ponieważ nie jest z państwa korpusu zawodowego, nie-

mniej jednak samorząd adwokatów chroni przede wszystkim wolności oraz prawa oby-

watelskie i my postrzegamy pracę sędziów z punktu widzenia trzech fundamentalnych

wartości – niezależności, niezawisłości i jakości pracy sądu.

To dotyczy w codziennym

życiu obywatela.

Chciałbym zwrócić uwagę tylko na dwie kwestie i namawiam państwa posłów oraz

pana ministra sprawiedliwości do przemyślenia projektu w tych obszarach, do zasta-

nowienia się, czy te rozwiązania nie idą zbyt daleko, czy nie są zbyt radykalne.

Chodzi

o budowę modelowego systemu dwuwładzy w sądach.

Obawiamy się, mówiąc w imieniu

naszych klientów, że taki radykalny model dwuwładzy może doprowadzić do dziwnych

sytuacji, a mianowicie prezes sądu stanie się petentem u dyrektora sądu.

Dyrektor, któ-

ry będzie kierować się interesem ekonomicznym w zakresie zarządzania majątkiem, nie

do końca będzie przedkładać niezależność i niezawisłość oraz jakość wymiaru sprawie-

dliwości nad te sprawy ekonomiczne.

Prosimy pana ministra, aby się nad tym pochylić.

Nie chcielibyśmy, aby jakość rozpraw sądowych była uzależniona od tego, czy sędzia

otrzymał od dyrektora sądu wystarczającą ilość papieru, ołówków czy laptop.

Przepra-

szam, że to mówię, ale to nas, jako reprezentantów obywateli, najbardziej interesuje.

Nasz samorząd borykał się przez dłuższy czas, a sądy na to czekały, z kwestią rękoj-

mi wykonywania zawodów.

Powiem tylko krótko, że ten system ocen powoduje, że oba-

wiamy się, iż sędziowie mogą wiele czasu poświęcać tym rozległym procedurom systemu

ocen, a także iż system ocen może stać się polem gier personalnych w sądach.

Może

zacząć zagrażać, przepraszam za to określenie, niezawisłości korpusu sędziowskiego.

Przepraszam, że wypowiadam się w tym duchu, ale robię to w imieniu obywatela, któ-

rego interesuje przede wszystkim niezależność, niezawisłość i jakość pracy sądu.

Proszę spojrzeć np. na art. 37h.

Prezesi sądów apelacyjnych składają zgodnie z nim

roczne sprawozdanie.

W § 2 napisano, że jeżeli wykaże się, że nie podjęli należytych

działań w zakresie usunięcia uchybień w działalności administracyjnej sądu, to minister

może odmówić przyjęcia tego sprawozdania, a dwukrotna odmowa przyjęcia sprawozda-

nia powoduje, że przyjmuje się, iż prezes rażąco nie wywiązał się ze swoich obowiązków.

Tu prezesów sądów obciąża się odpowiedzialnością za to, na co zgodnie z ustawą nie

będą mieć żadnego wpływu.

Dyrektor zawini, a zapłaci za to prezes sądu apelacyjnego.

Przepraszam za te uwagi.

Nie czujemy się, jako adwokaci, kompetentni do wypowia-

dania się w sprawach sędziów, ale prosimy jeszcze raz, aby dogłębnie zbadać, czy ten ra-

dykalny model dwuwładzy w sądach nie będzie w jakimś sensie zagrażać niezależności,

niezawisłości i jakości pracy sędziów.

Prosimy, aby państwo posłowie wzięli pod uwagę

ten głos w toku dalszych prac nad projektem.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu panią sędzię Irenę Kamińską ze Stowarzyszenia Sę-

dziów „Themis”, natomiast przygotuje się pan Maciej Strączyński.

Przewodnicząca okręgu łódzkiego Stowarzyszenia Sędziów „Themis” Irena Kamińska:

Zgadzam się z opinią wygłoszoną podczas ostatniego posiedzenia Komisji przez jednego

z moich kolegów, że ten projekt jest jak beczka miodu zepsuta niejedną kroplą dziegciu.

Jest tu wiele rozwiązań dobrych, ale niektóre są nie do zaakceptowania.

11

wisłość sądów, jako instytucji, jest jedną z wartości konstytucyjnych chronionych podobnie

jak niezawisłość sędziów.

Jakie instrumenty ma Minister Sprawiedliwości, żeby wywierać

wpływ na prezesów sądów apelacyjnych, którzy zgodnie z proponowanym projektem nad-

zoru mają sprawować nadzór zewnętrzny nad podległymi im sądami?

Może odwołać znie-

nacka prezesa sądu w trakcie kadencji albo może mu nie dać, poprzez dyrektora, środków

na odpowiednie gospodarowanie, aby sędziowie mieli dobre warunki pracy, aby prezes sądu

i prezes sądu apelacyjnego nie obawiali się, że nieodpowiednie zachowanie zdaniem ministra

spowoduje, mówiąc kolokwialnie, jakąś biedę w sądzie.

Zwróćmy uwagę na sposób odwołania prezesa sądu apelacyjnego.

Jest tam wprawdzie

pewne zabezpieczenie polegające na uzyskaniu pozytywnej opinii KRS, bo negatywna

wyklucza takie zwolnienie, ale jest ono wyłączone w sytuacji rażącego naruszenia obo-

wiązków.

Pomijam kwestię, że jest to pojęcie nieostre i na dobrą sprawę można w nie

włączyć różne sprawy, ale przede wszystkim za rażące niewywiązywanie się z obowiąz-

ków uważa się dwukrotne nieprzyjęcie sprawozdania składanego przez prezesa sądu

apelacyjnego.

Wobec tego wystarczy, że minister dwukrotnie nie przyjmie sprawozdania

i może zwolnić prezesa sądu apelacyjnego.

To z pewnością instrument, który zagraża

niezależności sądu, jako instytucji.

Wróćmy do warunków ﬁnansowych,jakiemożestworzyćministersądomokreślonejape-

lacji albo ich nie stworzyć.

Dyrektorowi sądu, a instytucja menadżera w sądach działa od

wielu lat ku obopólnemu zadowoleniu, bo prezesi zostali zwolnieni z uciążliwych obowiąz-

ków, które ich niepotrzebnie zajmowały, podlegają zgodnie z tym projektem urzędnicy sądo-

wi, czyli osoby decydujące także o orzekaniu, o szybkości postępowań i merytorycznej jakości

pracy sędziego.

Jeżeli teraz prezes sądu będzie petentem dyrektora, to niewątpliwie może

się to – w przypadku konﬂiktu–odbićnaniezależnościsąduimerytorycznejjakościorzeka-

nia.

W takim sporze prezes sądu jest bez szans, bo dyrektor sądu zależy tylko od ministra.

Na dowód tego, że w projekcie jest to tak ujęte, przytoczę tylko przepisy dotyczące wyboru

dyrektora sądu.

To najlepiej obrazuje, jak bardzo dyrektor ma być w sądzie „człowiekiem

ministra”.

Organizuje się konkurs na dyrektora, zostaje on wybrany, wysyła się informację

do ministra, po czym okazuje się np., że minister odmawia nam nominowania kandydata wy-

łonionego w wyniku legalnie przeprowadzonego konkursu.

Nie musi tej decyzji uzasadniać.

Prezes sądu ma wtedy do wyboru albo wskazanie kandydata, który uzyskał mniejszą liczbę

głosów, albo ogłoszenie nowego konkursu.

Te dwa instrumenty połączone ze sobą mogą być

takim sposobem nacisku na prezesa apelacji, że moim zdaniem zagraża to poważnie nieza-

wisłości sądów.

Powiem kilka słów na temat ocen sędziów.

Sprawa nie jest prosta, w samym środowi-

sku budzi wiele kontrowersji, bo pewną niewygodą jest fakt, że jeśli sędzia pracuje bez

żadnego uchybienia przez 20 lat, to ta informacja nie znajduje się w jego aktach.

Jeżeli

natomiast popełni jeden błąd, to wytyk znajduje się w aktach.

To chyba nie jest dobrze.

Cieszę się, że przeczytałam w dzienniku „Rzeczpospolita”, że pan minister Kwiatkow-

ski ma zamiar projekt w tym zakresie zmienić.

To bardzo dobra wiadomość.

W ustawie

nie ma bowiem kryteriów ocen, nie ma rozporządzenia wykonawczego, ale kryteria te

nie mogą być w rozporządzeniu, muszą być w ustawie.

Nie ma informacji, jak liczny

ma być korpus wizytatorów, czy mają być odsunięci od orzekania w tym czasie.

Naszym

zdaniem, system ocen nie może być powiązany z systemem nadzoru.

Musi być powiąza-

ny z systemem rozwoju kariery zawodowej, z systemem awansów.

Można wprowadzić

system punktowy, jak w Hiszpanii, zgodnie z którym sędzia w wyniku ocen uzyskuje

bardzo dużą liczbę punktów, przy awansach jest brany pod uwagę w pierwszej kolejno-

ści.

Musi to być motywacją dla rozwoju indywidualnej kariery i umiejętności i powinno

to być brane pod uwagę przy awansach.

Nie może to być tylko kolejny element nad-

zoru, bo sędzia jest nadzorowany nieustannie.

Chodzi raczej o stworzenie pozytywnej

motywacji, a nie o tworzenie kolejnego systemu nacisku i kontroli, który może stać się

zagrożeniem dla niezawisłości z uwagi na brak jasnych kryteriów.

Co do kwestii zwalniania prezesa trzeba poddać kontroli Krajowej Rady Sądownictwa

również zwolnienie go z funkcji z powodu rażącego zaniedbania.

Co do dyrektora sądu

proponowalibyśmy zmienić sposób jego naboru w taki sposób, że jeśli zostanie wybrany

12

w konkursie, to ma zostać dyrektorem, a jeśli będzie jakiś ważny powód, to minister

powinien uprzedzać prezesa sądu w trakcie konkursu, że dany kandydat nie powinien

zostać dyrektorem z przyczyn, które są znane ministrowi, a których nie należy upu-

bliczniać.

Wystarczy dopisać urzędników sądowych do przepisu mówiącego o kompeten-

cjach prezesa sądu, a więc w art. 22 ust. 1 lit. b).

W ten sposób oni także będą podlegli

władzy prezesa sądu.

Wtedy dualizm w jakiś sposób się zlikwiduje.

Ostatnia sprawa dotyczy samorządu sędziowskiego.

W tej ustawie zrobiono coś, o co

wszyscy walczyliśmy i jest bardzo cenne.

Do tej pory sędziowie rejonowi, którzy są solą tej

ziemi, wykonują najcięższą pracę i najmniej zarabiają, na ich barkach spoczywa opanowanie

rosnącego napływu spraw, w zgromadzeniu ogólnym stanowią 1/3 członków.

Poprzez różne

sądu okręgowego, które opiniuje ważne decyzje prezesa sądu okręgowego.

Zostało to zmie-

nione w tym projekcie.

Sędziowie rejonowi uzyskali połowę składu kolegium i połowę składu

zgromadzenia sędziów sądu okręgowego.

To bardzo korzystna zmiana.

Jak powiedział pan sędzia Górski, szkoda że te zmiany są w gruncie rzeczy tak kosme-

tyczne.

Zwróćmy bowiem uwagę na to, kto jest osobą naprawdę w sądzie niezależną, nie-

zawisłą, samorządną, niepodlegającą nikomu?

Jest to prezes sądu, który ma stosunkowo

długą kadencję i który podejmuje decyzje absolutnie samodzielnie.

Decyduje o karierze,

o życiu zawodowym pracowników, ponieważ kolegium ma wyłącznie rolę opiniodawczą.

Jest to naszym zdaniem przyczyna wielu patologii, bo władza demoralizuje, a władza ab-

solutna – jak mówi stare przysłowie – demoralizuje absolutnie.

Skoro w projekcie zostało

zapisane, że negatywna opinia kolegium wyklucza powołanie kogoś na wizytatora, to my

proponujemy, żeby również negatywna opinia kolegium wykluczała powołanie kogoś na

stanowisko funkcyjne.

Przewodniczący wydziału będzie teraz powoływany na kadencję,

będzie na tym stanowisku częstsza zmiana.

Przy braku możliwości awansu do sądu wyż-

szej instancji, bo tak jest obecnie, stanowiska funkcyjne są przedmiotem rozlicznych gier

personalnych.

Jeżeli nie poddamy tego procesu kontroli kolegium, to prezes, który np. nie

powinien być prezesem, może sobie stworzyć dwór, który będzie nagradzany za coś lub

karany takim lub innym przebiegiem kariery zawodowej.

Wydaje się nam, że skoro rozdział czynności w sądzie został poddany w pewnym sen-

sie kontroli kolegium, bo sędzia, który został skierowany do innego wydziału, może się

odwołać od tej decyzji do kolegium, to także rozdział stanowisk funkcyjnych powinien

być poddany takiej kontroli kolegium.

Wtedy dokonane zmiany w kształcie samorządu

miałyby głęboki sens, bo również sędziowie rejonowi zyskaliby pewien wpływ na to, kto

decyduje o ich losie i karierze.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Macieja Strączyńskiego, prezesa Stowarzysze-

nia Sędziów Polskich „Iustitia”.

Przygotowuje się pani sędzia Ewa Waszkiewicz.

Prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” Maciej Strączyński:

Ustawa, o której dzisiaj mówimy, obciążona jest grzechem pierworodnym związanym z sa-

mym źródłem jej powstania.

W styczniu 2008 r. ministrem sprawiedliwości był jeszcze pan

sądów powszechnych.

Zespół ten pracował przez kilka miesięcy.

Latem 2008 r. nagle zespół

zniknął.

Teoretycznie byli w nim członkowie Krajowej Rady Sądownictwa i przedstawiciele

„Iustitia”, ale przestaliśmy być zapraszani, dlatego że przewodniczący zespołu, którym był

wiceminister Jacek Czaja miał w swoich uprawnieniach prawo do zapraszania na posiedze-

nia zespołu tych, których chciał.

Nie musiał wszystkich zapraszać.

Od jesieni 2008 r. rozpoczęły się prace nad ustawą już bez naszego udziału.

Nie

wiedzieliśmy, co się dzieje.

Wszystko okryte było mgłą tajemnicy.

Dopiero w kwietniu

2009 r. zobaczyliśmy gotowy projekt napisany bez nas, w którym były wszystkie rozwią-

zania, które teraz państwo widzą.

Sędziów zmroziło, przystąpiono do działań, przepro-

wadzono ankietę, w której zdecydowaną większość rozwiązań, które za chwilę omówię,

sędziowie odrzucili.

Jednak zaraz po naszych ankietach pan minister Czaja stwierdził,

że kwestia ocen okresowych jest przesądzona, a był to sztandarowy element projektu.

Wiedzieliśmy więc, czego się spodziewać.

13

W 2010 r. prowadziliśmy szerokie rozmowy z panem ministrem Kwiatkowskim.

Nie-

stety, jak to mówił pan sędzia Górski, zakończyły się one tym, że wszystko, co uzgodni-

liśmy gdzieś zniknęło, a tu traﬁł projekt pierwotny.

Mamy więc wszystkie te uchybienia

proceduralne, o których była już mowa, łącznie z tym, że Marszałek Sejmu nie uznał

projektu ustawy za dotyczący ustroju władz państwowych, więc może sądy taką władzą

jego zdaniem nie są.

W tej chwili obradujemy nad tą ustawą, nieskonsultowaną z Krajową Radą Sądow-

nictwa, z Krajową Radą Prokuratorów i utrzymaną w pierwotnej wersji.

Słyszymy od

pana ministra teraz, że przewidywane są duże zmiany tego projektu, że chce zmienić

jedną część, potem drugą część teraz, w trakcie prac Komisji.

Jakby to wyglądało, gdyby

strona w pozwie napisała: wnoszę pozew, ale jego treść określę później, jak proces będzie

trwać, a może dopiero w postępowaniu odwoławczym, ale na razie nich sąd rozpoczyna

proces i podejmuje decyzje.

Wady ustawy.

Będę mówił tylko o tych najbardziej bulwersujących, które zostały w naj-

bardziej gorący sposób oprotestowane przez środowisko sędziowskie.

O zniesieniu wydzia-

łów rodzinnych była mowa.

Niewątpliwie szerzej powie o tym za chwilę pani sędzia Ewa

Waszkiewicz.

Powiem tylko, że pomysł połączenia wydziałów rodzinnych z wydziałami cy-

wilnymi, to tak jakby ktoś wziął jednostkę czołgów i lotnictwa i zrobił z nich jedną mieszaną

jednostkę wojskową.

Fakt, że jeden i drugi żołnierz ma stopień porucznika nie oznacza, że

jeden umie latać, a drugi strzelać z czołgu.

Są to tak różne procedury i różne postępowania,

że próba łączenia to mieszanie wody z ogniem.

Jednocześnie słyszymy, że wcale nie przewi-

duje się likwidacji wydziałów rodzinnych, więc po co te przepisy?

W nowej ustawie nie ma też wydziałów penitencjarnych i jeszcze czegoś, a jednocze-

śnie jest przepis-wytrych, że można tworzyć inne wydziały.

Po co te zmiany, skoro ma

być tak wiele zmienione tak, aby nic nie zostało zmienione?

Nie ufamy zmianom, które

zakładają, że tak naprawdę nic nie zostanie zmienione, tylko my zmienimy przepisy.

Bez powodu przepisów nikt nie zmienia.

W ustawie są różne ciekawostki.

Zaproponowano np. jednoznaczne stwierdzenie, że

w niektórych wydziałach przewodniczącymi mają być wyłącznie referendarze i ich za-

stępcami też referendarze, ale w tych wydziałach mogą pracować sędziowie, bo sędzia

może wykonywać czynności z zakresu ochrony prawnej, które są przewidziane dla re-

ferendarza.

Np. w wydziale ksiąg wieczystych orzeka sędzia, a jego przełożonym jest

referendarz.

To naruszenie podstawowych zasad funkcjonowania sądów, skoro możliwe

jest poddanie sędziego władzy referendarza.

To nie wymaga komentarza.

Samorząd sędziowski.

Spory trwały dosyć długo, czym jest właściwie omówione już

tu kolegium sądu.

Pytaliśmy autorów projektu, czy kolegium sądu jest organem samo-

rządowym czy organem sądowym.

Usłyszeliśmy, że kolegium sądu nie może być orga-

nem samorządu, ponieważ ma określone uprawnienia, które wiążą się z zarządzaniem

sądem, a organ samorządu sędziowskiego, jak zgromadzenie czy zebranie sędziów, ma

rolę opiniującą, więc kolegium sądu nie może być organem samorządu.

Zaczęliśmy więc

szukać, gdzie są uprawnienia kolegium sądu do decydowania, ale ich nie ma.

Z jednej

strony udaje się, że kolegium sądu ma jakieś uprawnienia decyzyjne i dlatego musi być

traktowane nie jako organ samorządu, a z drugiej strony deklasuje się kolegium do roli

wyłącznie opiniującej.

To jest proces stopniowy, trwał wiele lat, bo pamiętamy czasy,

kiedy kolegium miało uprawnienia decyzyjne, ale potem w kolejnych zmianach ustawy

stopniowo odbierano kolegium sądu wszystkie uprawnienia decyzyjne i przekazywano je

w ręce prezesa sądu.

Kolegium może już tylko opiniować, o niczym nie decyduje.

Mamy

nawet do czynienia z takimi sytuacjami, że kolegium nie ma praktycznie wpływu na

funkcjonowanie sądu.

Przewodniczącym kolegium ma być z urzędu prezes, a jednocze-

śnie ustanawia się pseudoprezesa w osobie najstarszego rangą członka kolegium, który

ma mieć decydujący głos, gdy opiniuje się decyzje prezesa.

Czy zamiast tych kombinacji

nie prościej jest wprowadzić funkcję wybieranego przewodniczącego kolegium?

Zgromadzenia sądów.

Był nawet projekt, aby znieść zgromadzenie sądu okręgowe-

go, a więc najliczniejszą i najczęściej spotykającą się grupę samorządu sędziowskiego.

Ograniczono za to maksymalnie ich uprawnienia.

Dowiadujemy się, że zgromadzenie

14

ogólne wykonuje zadania określone w ustawie, a poza tym wysłuchuje informacji preze-

sa o działalności sądu i wyraża opinię.

Zniknęły wszystkie uprawnienia zgromadzeń.

W zamian za to mamy wspaniale rozwinięty nadzór administracyjny.

Zatrzymałbym

się w kwestii tego nadzoru nad jednym rozróżnieniem.

Są tu jakby dwie sfery nadzoru –

nadzór polegający na zapewnieniu warunków techniczno-organizacyjnych i majątkowych

funkcjonowania sądu, czyli kwestię techniczną i tu nie mam zastrzeżeń oraz właściwy tok

wewnętrznego urzędowania sądu bezpośrednio związany z wykonywaniem jego zadań.

Za

pierwszy nadzór odpowiadać ma dyrektor, za drugi – prezes.

Prezes odpowiada za właściwy

tok wewnętrznego urzędowania sądu bezpośrednio, związany z wykonywaniem jego zadań,

ale nie ma tu uprawnień.

O tym, jakich zatrudnia się pracowników decyduje dyrektor, podob-

nie jak o tym, czy się ich zatrudnia lub zwalnia.

Dyrektorzy mają istnieć tylko w niektórych

sądach.

Z sądów rejonowych, które spełniają kryterium powołania dyrektora, jest dziś 37.

W 85 sądach dyrektorzy są fakultatywni, a w 105 nie wolno ich powołać.

W przypadku 105

sądów, gdzie dyrektora nie będzie, prezes sądu rejonowego będzie jeździć 100 km do stolicy

okręgu, aby pana dyrektora poprosić np. o zwolnienie jego sekretarki, ponieważ źle pracuje,

a pan dyrektor powie, że nie ma czasu, bo rozmawia z ministrem.

Tak ma wyglądać funk-

cjonowanie sądów zarządzanych przez dyrektorów.

Jednocześnie prezes sądu ma ponosić

odpowiedzialność za funkcjonowanie sekretariatu, na którego kształt kadrowy prawie nie

będzie mieć wpływu.

Wewnętrzny nadzór administracyjny.

Przeczytam coś państwu: „wewnętrzny i ze-

wnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością administracyjną sądów w zakresie

kresu ochrony prawnej”.

Ten potworek to proponowany tytuł rozdziału w ustawie.

To

prawie preambuła, tylko mało zrozumiała.

Jeżeli wnikniemy w te przepisy o nadzorze,

to okaże się, że wewnętrzny nadzór prezes może powierzyć wizytatorowi, a nawet re-

ferendarz może być wizytatorem i kontrolować sędziów, bo zakazu tu nie ma.

Osoby

sprawujące nadzór mają prawo wglądać w czynności sądu, żądać wyjaśnień, usunięcia

uchybień, być obecne na rozprawie i m.in. badać sprawność postępowania.

Tam, gdzie

zaczyna się postanowienie o odroczeniu rozprawy, to już jest orzeczenie, to wchodzenie

w sferę orzeczniczą.

Być może niekiedy zasadne, ale nie jest to nadzór administracyjny.

W ramach nadzoru administracyjnego, badamy zasadność orzeczeń sądu.

Poza tym w ramach tegoż nadzoru administracyjnego mamy w ustawie wizytacje,

lustracje, a przecież to w ramach tych wizytacji sędzia ma być poddawany ocenie okre-

sowej, która jest następnym punktem ustawy.

Wniosek jest prosty – wizytacje i oceny

okresowe mają być elementem nadzoru administracyjnego nad niezawisłymi ponoć są-

dami.

A przecież wszystkie te przepisy powinny pełnić służebną rolę w stosunku do

procedur.

Najpierw trzeba ustalić odpowiednie procedury, które umożliwią sprawne

postępowanie, odpowiednie zmiany w kodeksach postępowania, a dopiero potem do tej

procedury można dopisywać przepisy o funkcjonowaniu sądu.

Zgłosiliśmy poprawki dotyczące procedur karnych.

Zostały one podsumowane przez

komisję kodyﬁkacyjną funkcjonującą przy Ministrze Sprawiedliwości stwierdzeniem

– „nie zasługują na aprobatę”.

Przeważnie nie ma tu uzasadnienia.

Wydawałoby się, że

zacząć należy właśnie od tego.

Powoływanie prezesa.

Dziś prezesa powołuje się w ten sposób, że zgromadzenie sądu

ma tu swoiste prawo weta.

Może odrzucić proponowanego kandydata.

Ministrowi przy-

sługuje prawo do przekazania sprawy Krajowej Radzie Sądownictwa, jednakże gdy ta

podzieli stanowisko sędziów, to osoba wskazana przez ministra nie może być powo-

łana na prezesa.

W projekcie nie ma takiej możliwości, aby sędziowie sprzeciwili się

powołaniu określonej osoby na stanowisko prezesa sądu.

Wprawdzie prezesa proponuje

zgromadzenie, ale minister może obie kandydatury odrzucić.

Potem po raz drugi, po raz

trzeci – tak długo aż sędziowie wskażą tego, kogo minister sobie z góry upatrzył.

Można

zażądać, aby kandydatów było więcej.

Można zrobić to w inny sposób, ale to jednoznacz-

nie wskazuje, że to minister będzie mieć decydujący głos, ponieważ jest w stanie sku-

tecznie ominąć stanowisko sędziów.

Może ich zmusić do tego, aby tak długo wybierali

kandydata aż traﬁ się ten, którego sobie upatrzył.

15

Tak wybrany prezes skupi się na nadzorowaniu sędziów, bo zabierze się mu wpływ

na administrację sądową.

Będzie odwoływalny w prosty sposób – za rażące naruszenie

obowiązków.

To nieostre określenie umożliwia odwołanie prezesa czy dyrektora bez ja-

kichkolwiek opinii.

Właściwie nie wiadomo, po co starać się o to, aby na funkcję prezesa

był wybrany ten czy inny kandydat, skoro minister może go w każdej chwili odwołać.

Jedną z kwestii, które akceptowaliśmy generalnie w tej ustawie, a jest ich sporo, jest

tryb powoływania sędziów przez Krajową Radę Sądownictwa.

Inaczej wygląda to jed-

nak w przypadku opiniowania kandydatów na sędziów w zgromadzeniach.

Po pierw-

sze, sędziowie rejonowi zostają przeniesieni z opiniowaniem do sądów apelacyjnych,

gdzie większość sędziów ich nie zna i nie wie, jakimi są sędziami.

Ustawa dba przy tym

o to, aby nie wiedzieli tego, ponieważ opinie o sędziach i kandydatach na stanowisko

sędziowskie mają być wyłożone tylko w sądach okręgowych.

Członkowie zgromadzenia

sądów rejonowych nie będą mieli jak się z nimi zapoznać, choć oczywiście sędzia może

przyjechać, a w tym celu odwołać wokandę, tylko czy przełożeni mu na to pozwolą?

Brak wiedzy to nie gwarancja obiektywizmu.

Taką gwarancją jest pełna wiedza, a nie

ustawianie procedur powoływania sędziów tak, żebyśmy głosując w zgromadzeniach

mieli jak najmniejszy dostęp do opinii o kandydacie.

Następny pomysł – w razie zwolnienia stanowiska minister podejmuje decyzję, co

z tym stanowiskiem zrobić.

Tylko że może ją podjąć za 5 lat, bo nie ma żadnych termi-

nów.

Może utrzymywać stanowiska w zawieszeniu latami.

Są to szczegóły, ale takich

szczegółów w tym projekcie jest pełno.

Kolejny pomysł sprawił, że sędziowie załamali wręcz ręce.

Dotyczy obowiązkowych co-

rocznych, pięciodniowych szkoleń sędziów w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Ta szkoła nie jest w stanie zorganizować nawet jednodniowych szkoleń dla sędziów w cią-

gu roku, a tu ktoś wpada na pomysł, że sędzia ma spędzać w tej szkole 5 dni, w Lublinie

lub w Krakowie.

To jest po prostu niewykonalne.

Likwidujemy szkolenia okręgowe, a może

chodzi o to, żeby Krajowa Szkoła Sądownictwa była czapą dla szkoleń okręgowych?

Czy te

szkolenia mają podlegać dyrektorowi, aby tam ktoś czuł się potrzebny, bo gdy ktoś organizu-

je szkolenie w okręgu, to podlega jemu i jego szkole, przez co szkoła jest dowartościowana?

Szkoła jest bardzo lubianą przez władzę instytucją.

Wszyscy pamiętamy, jak w transakcji

wiązanej z asesorami sądowymi uchwalano tę ustawę, bo gdyby nie uchwalono ustawy doty-

czącej szkoły, to wszyscy asesorzy wylądowaliby na bruku.

Oceny okresowe – najważniejsza sprawa.

Chciałbym, aby była jasność.

Wypowiada-

my się tylko na temat tego projektu ustawy.

Nie będziemy się wypowiadać na temat

innego projektu, ponieważ go nam nie przedstawiono, bo nie wiemy, czy go opracowa-

no.

Nie może tak być, że do Sejmu wnosi się projekt z tytułem i informacją, że resztę

napisze się w Komisji.

W tej chwili mamy propozycję ocen, która jest dla sędziów nie

do przyjęcia.

Oceniać ich mają wizytatorzy, których potrzeba bardzo wielu.

Dobiera się

sędziów w stanie spoczynku, którzy być może powoli zaczynają zapominać, jak to było,

gdy sami orzekali.

Coraz mniej sędziów sądzi, coraz więcej ocenia innych.

Niesłychanie

niejasno określony jest zakres kontroli, której podlega sędzia w trakcie oceny okreso-

wej.

Nie uwzględnia to takich kwestii, jak olbrzymie różnice w obciążeniach sądów, jak

specyﬁka wydziałów, jak sytuacja poszczególnych sędziów.

Wszystko to ma się znaleźć

gdzieś w przepisach wykonawczych, których nie znamy, których nie napisano i które

w każdej chwili mogą nas zaskoczyć.

Do tego dochodzi „wspaniały” pomysł szkolnych cenzurek dla sędziów.

Są to cztery

oceny – od pozytywnej do negatywnej.

Powiedzmy po prostu: piątka, czwórka, trójka

i dwójka, jak to kiedyś było w szkole.

Kolejny pomysł – aby sędzia, który otrzyma ocenę

negatywną, dalej orzekał, tyle tylko że ukarze się go bez postępowania dyscyplinarnego

obniżeniem wynagrodzenia.

Kto chciałby, aby jego sprawę rozpatrywał sędzia z oceną

negatywną?

Ktoś wpadł więc na pomysł, że utajni się te oceny.

Już widzę te sceny, gdy

dziennikarz podchodzi do sędziego i pyta, jaką miał ocenę, a gdy nie chce powiedzieć,

dziennikarz stwierdza, że widocznie nie ma się czym chwalić.

Czy takiego sądownictwa

chcemy?

Czy tak to ma wyglądać?

Przecież to naraża sędziego na szantaż.

Realnie oba-

wiamy się sytuacji, w których sędzia zacznie pracować pod wizytatora, a nie zgodnie

z własnym przekonaniem, żeby dostać tylko pozytywną ocenę.

16

Nie odżegnujemy się od oceniania naszej pracy.

Jesteśmy oceniani cały czas.

Z mojego

osobistego punktu widzenia to ten przepis mnie cieszy, bo zamiast co roku mieć szczegó-

łową wizytację, będę ją mieć raz na cztery lata.

Nikt z nas nie boi się tego, ale przepisy

muszą być napisane w sposób rzetelny, konkretny, uporządkowany, akceptowany przez

środowisko, które ma być oboma stronami tego procesu.

Tu mamy klasyﬁkację i na koń-

cu ciekawostkę – sędziowie administracyjni, z których grona wywodzi się pan minister

Jacek Czaja, nie będą podlegać ocenie.

Zmiana sposobu wyboru Krajowej Rady Sądownictwa.

Jeden przedstawiciel na ape-

lację.

Do czego to zmierza?

Do zniesienia jedynego parlamentu polskiego sądownictwa,

którym jest zgromadzenie przedstawicieli zbierającego się raz na dwa lata.

Może uchwa-

lić jeszcze coś nieprzyjemnego, więc padł pomysł, żeby je rozwiązać.

Komisja konkursowa.

W zasadzie nie muszę mówić nic.

Wszystko powiedział pan

przewodniczący Antoni Górski, który w trakcie długotrwałych rozmów, podobnie jak

pan sędzia Dąbrowski, konsekwentnie podkreślali, że ten pomysł jest niekonstytucyjny

i z pewnością próba uchwalenia takiej ustawy skończy się wizytą w Trybunale Konsty-

tucyjnym.

My nieśmiało mówiliśmy, że staniemy obok Krajowej Rady Sądownictwa.

Te-

raz słyszymy, że podobno minister chce się z tego wycofać.

Czy naprawdę trzeba było to

w takiej wersji wysyłać do Sejmu, aby teraz tu to przerabiać?

Jaka jest konkluzja?

Po pierwsze, mamy do czynienia z nowelizacją, która wprowa-

dza tyle złego, że przysłoni to wszystko, co jest w niej dobre.

Dobre regulacje naprawdę

w niej są.

Po drugie, jeżeli ktoś chce nowelizować w tak szeroki sposób ustawę noweli-

zowaną już kilkadziesiąt razy z różnym skutkiem, bo siedem razy Trybunał Konstytu-

cyjny odsyłał już nowelizacje do kosza, stwierdzając że są niekonstytucyjne, ku radości

sędziów, to musi dostrzec, że ta ustawa nie zdaje egzaminu i trzeba się zabrać za pi-

sanie nowej ustawy ustrojowej dotyczącej sądów polskich, jak to było ustalone jeszcze

w 1989 r., przy Okrągłym Stole.

Był tam „podstolik” dotyczący sądownictwa.

Miała zo-

stać uchwalona ustawa, która obejmie wszystkie polskie sądy, miał to być taki kodeks

ustroju sądów.

Gdzie on jest?

Ile razy będziemy jeszcze łatać ustawę, która w ciągu 10

lat wykazuje coraz to kolejne błędy, a teraz chce się zrobić w niej trzęsienie ziemi.

Siedem organizacji prawniczych, bo tyle zdążyło się zebrać, podpisało oświadczenie,

w którym nie tylko domaga się podjęcia prac nad nową ustawą, ale też wykazuje go-

towość współdziałania.

Nie uciekamy od problemów tej ustawy, ale chcemy, aby było

to opracowywane z nami.

Mieliśmy mnóstwo deklaracji Ministra Sprawiedliwości, któ-

ry od wielu miesięcy wielokrotnie powtarza, jak bardzo liczy się ze zdaniem sędziów,

pracowników wymiaru sprawiedliwości.

Teraz pan minister ma okazję to udowodnić,

wycofując nieudany projekt ustawy i podejmując prace nad nową ustawą, która będzie

dobrze napisana od początku do końca, z udziałem wszystkich zainteresowanych stron.

Może też pan minister tego nie zrobić, wierząc w siłę głosów koalicji w Sejmie i wycho-

dząc z założenia, że konsultacje się skończyły.

Jeśli jednak tak pan minister zrobi, to

proszę więcej nie powoływać się na to, że liczy się pan ze zdaniem sędziów.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Proszę o głos panią sędzię Ewę Waszkiewicz, przewodniczącą Stowarzyszenia Sędziów

Sądów Rodzinnych.

Do głosu przygotowuje się pan Jerzy Stępień.

Przewodnicząca Stowarzyszenia Sędziów Sądów Rodzinnych w Polsce Ewa Waszkiewicz:

Na wstępie chciałam powiedzieć w imieniu Stowarzyszenia Sędziów Sądów Rodzinnych

w Polsce, że popieram wszystkie te uwagi, które zgłosił przed chwilą przewodniczący

Stowarzyszenia „Iustitia”.

Reprezentując środowisko sędziów rodzinnych w Polsce, ale także mając na względzie

dobro rodziny polskiej i naszych dzieci, apeluję w ich imieniu do posłów Rzeczypospolitej Pol-

skiej o zaniechanie prac nad projektem nowelizacji, o odrzucenie go i podjęcie prac nad no-

wym projektem ustawy, z udziałem wszystkich organizacji pozarządowych reprezentujących

trzecią władzę w Polsce.

Wyrażam stanowczy sprzeciw wobec projektu likwidacji przepisu

art. 12 § 1 pkt 3 projektu ustawy, który mówi o obligatoryjności istnienia wydziału rodzinne-

go i nieletnich w obecnej ustawie.

Przepis ten powinien pozostać taki, jak do tej pory.

Jeżeli

przepis ten zostanie wykreślony, zostanie podważona obligatoryjność istnienia wydziałów

17

rodzinnych, zmierzać to będzie do tego, że wszystkie sprawy z zakresu prawa rodzinnego

i nieletnich zostaną przekazane do wydziałów cywilnych.

Ustawa zakłada, że będą tylko dwa wydziały w sądach rejonowych – wydział cywil-

ny i wydział karny.

Burzy to porządek prawny, prowadzi do całkowitej dezorganizacji

w sądach rejonowych, pozbawione jest jakichkolwiek podstaw merytorycznych, pomi-

ja prawo obywatela do rozpoznawania jego spraw w miejscu najbliższym miejsca za-

mieszkania przez wyspecjalizowaną kadrę sędziów.

Jest to poważnym zagrożeniem dla

porządku prawnego, godzi w interes wymiaru sprawiedliwości.

Zagraża dobru dzieci

i rodzin, co w konsekwencji wywoła nieodwracalne negatywne skutki społeczne i będzie

prowadzić do dalszego obniżenia zaufania obywateli do organów wymiaru sprawiedli-

wości.

Spowoduje chaos i przewlekłość postępowań w sprawach rodzinnych i nieletnich,

narażając tym samym Polskę na wiele procesów w Trybunale Sprawiedliwości i ogrom-

ne koszty, które będzie musiał pokryć Skarb Państwa.

Projekt nie został poprzedzony analizą następstw w jakimkolwiek zakresie.

Nie zbadano

rzetelnie skutków, które ta ustawa wywoła dla innych resortów współpracujących z sądami

rodzinnymi.

Projekt z 13 listopada 2008 r., a więc projekt pierwotny, nie został przesłany

do zaopiniowania Stowarzyszeniu Sędziów Sądów Rodzinnych, które jest drugim stowarzy-

szeniem sędziowskim działającym w Polsce od 1987 r. i które należy do Międzynarodowego

Stowarzyszenia Sądów dla Nieletnich i Rodziny działającego od 1908 r. na świecie.

Projekt jest w wielu przepisach sprzeczny z konstytucją.

Powinien być generalnie

odrzucony, aby nie kompromitować tych, którzy go stworzyli.

Projekt jest sprzeczny

nego rozpoznawania sprawy bez zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i nieza-

wisły sąd, a więc przez sędziego wyspecjalizowanego o takich kwaliﬁkacjach i predyspo-

zycjach, których wymaga rozpoznawana sprawa.

Sądy rodzinne zajmują się sprawami

osób, które z uwagi na stan zdrowia, wiek czy inne losowe okoliczności są szczególnie

uprawnione do ochrony i pomocy sądowej.

To zaś powinno skłaniać do doskonalenia

modelu i właściwej pracy sądów rodzinnych, nie zaś do faktycznej ich likwidacji.

Nawet planowane niebawem wydanie, w trybie art. 20 ust. 4 obecnej ustawy – Pra-

wo o ustroju sądów powszechnych, rozporządzenia o przekazaniu spraw należących do

kompetencji wydziału rodzinnego i dla nieletnich jednemu sądowi rejonowemu w za-

kresie właściwości więcej niż jednego sądu rejonowego działających w tym samym okrę-

gu, prawo to ogranicza, a wręcz eliminuje.

Projekt jest sprzeczny również z art. 71 i 73

Konstytucji RP, które mówią o tym, że państwo polskie powinno się kierować w swojej

polityce dobrem rodziny i zapewniać ochronę praw dziecka, a to może być zagwaranto-

wane przede wszystkim poprzez szybką i skuteczną decyzję sędziego rodzinnego.

Często

jest konieczność jej podjęcia w ciągu 24 godzin, co wynika z niektórych ustaw.

Koniecz-

ne są odpowiednie kwaliﬁkacje sędziego rodzinnego znającego się m.in. na psychologii

dziecięcej.

Czy kwaliﬁkacje, które są konieczne np. przy wysłuchaniu małoletniego czy

też jego przesłuchaniu, może zapewnić sędzia cywilny, niczego mu nie ujmując, który

obarczony jest wieloma innymi sprawami z zakresu prawa cywilnego?

Czy będzie w sta-

nie odłożyć wszystko i zająć się sprawą dziecka lub rodziny, czy będzie w stanie przesłu-

chać nieletniego w pierwszej kolejności i ocenić jego motywy postępowania?

Ile lat musi

upłynąć, aby rzeczywiście wyszkolić sędziów-cywilistów i jakie będą tego koszty?

Ochrona dziecka i dobro rodziny to także czynności wykonawcze, które należą do

kompetencji sędziego rodzinnego.

Czuwa on nad prawidłowością wykonania orzeczenia

wydanego przez siebie i ocenia, czy nie zachodzi konieczność zmiany środka, orzecze-

dzienna współpraca sędziego rodzinnego z kuratorem rodzinnym, z ośrodkiem pomocy

społecznej, ze szkołą, ośrodkiem adopcyjno-opiekuńczym, psychologami, pedagogami,

schroniskami i zakładami dla nieletnich, czy też policją – to wszystko ma w swojej kom-

petencji sędzia rodzinny na danym terenie.

Czy sędzia rodzinny, któremu doda się spra-

wy cywilne będzie mieć na to czas?

Następny, art. 77 ust. 2 Konstytucji RP mówi, że ustawa nikomu nie może zamykać

drogi sądowej.

W mentalności społeczeństwa sprawy rodziny i dzieci rozpoznaje sąd ro-

dzinny.

Przeniesienie tych spraw do wydziałów cywilnych stworzy przekonanie ogólno-

18

społeczne, że nie mają gdzie się zwrócić ze swoimi kłopotami i problemami rodzinnymi.

Czy zatem nie jest to zamknięcie tym ludziom drogi do sądu?

Trzeba pamiętać, że sądy

rodzinne mają szczególnie usługowy charakter, są dla ludzi, a nie dla sędziów.

Chcę,

żeby była jasność – Stowarzyszenie nie występuje tylko w obronie sędziów rodzinnych,

jak to niektórzy twierdzą, ale przede wszystkim w obronie rodzin i dzieci oraz respek-

towania ich praw w Polsce.

Przedstawiłam państwu w skrócie, jak dalece projekt ustawy mija się z konstytucją

i jak bardzo jest szkodliwy społecznie.

Czy rzeczywiście godzenie w dobro dziecka i ro-

dziny jest celem projektodawcy?

Na pewno nie godzi to w sędziów rodzinnych, oni sobie

poradzą w wydziałach cywilnych czy karnych.

Jest na to wiele przykładów, ale jakim

kosztem społecznym to się odbędzie?

Projektodawcy w uzasadnieniu do projektu nie przedstawili żadnej merytorycznej

i logicznej argumentacji, która stanowiłaby przeciwwagę dla uchybień i niezgodności,

które państwu przedstawiłam, bo cóż to za powód, że są małe sądy z małą liczbą sędziów

orzekających.

To właśnie tam specjalizacja jest najbardziej potrzebna, a dostępność do

sędziego rodzinnego wręcz konieczna.

To on działa na tym terenie i pomaga ludziom,

dzieciom, rodzinom.

Następny argument projektodawców to uelastycznienie kadry, czyli

innymi słowy likwidacja specjalizacji.

Dziś orzekam w wydziale karnym, jutro w cywil-

nym, a pojutrze rozpoznaję sprawy z zakresu prawa rodzinnego.

Takie uelastycznienie

grozi poważnym schematyzmem, autorytaryzmem i ogólnikowością, a w efekcie nie tyl-

ko podważa zaufanie społeczne do wymiaru sprawiedliwości, ale także godzi w niezawi-

słość sędziowską.

Projektodawca zaś zapewnia, że nie chodzi o likwidację specjalizacji,

tylko o likwidację wydziału, więc jak to się ma do argumentu pod nazwą uelastycznienie

kadry?

Może w najbliższej przyszłości spotkamy się z pomysłem likwidacji specjalizacji

w środowisku lekarskim w ramach uelastycznienia kadr?

Kolejny argument projektodawców to podniesienie jakości orzecznictwa.

Chyba

wszyscy wiemy, że jeśli jestem specjalistą od wszystkiego, to znaczy że moja wiedza jest

powierzchowna.

Czy o takich sędziów nam chodzi?

Mamy nadzieję, że szanowni państwo posłowie zastanowią się nad tymi kwestiami

i odpowiedzą sobie na te pytania, choćby po to, aby z czystym sumieniem podjąć decyzję,

społecznymi likwidacji wydziałów rodzinnych i dla nieletnich w Polsce, a także zażądają

od projektodawcy merytorycznie uzasadnionych i logicznych argumentów dla tego po-

mysłu.

Najlepiej byłoby, gdyby odrzucili państwo ten projekt, aby nie kompromitować

bardziej tych, którzy go ﬁrmują.

Na zakończenie chcę zaznaczyć, że Stowarzyszenie na przełomie czerwca i lipca

2010 r. wystąpiło do wszystkich prezesów sądów rejonowych z zapytaniem, jak oceniają

projekt likwidacji wydziałów rodzinnych w swoich okręgach.

Otrzymaliśmy 170 odpo-

wiedzi, ponieważ pytaliśmy tylko drogą e-mailową z krótkim, siedmiodniowym termi-

nem na odpowiedź.

Wszystkie odpowiedzi były negatywne dla pomysłu likwidacji.

Pre-

zesi przedstawili wiele rzeczowych argumentów.

Na marginesie trzeba dodać, że prezesi

sądów rejonowych to nie sędziowie rodzinni, ale najczęściej sędziowie karni lub cywilni.

Mam nadzieję, że na ten temat szczegółowo będzie mógł się wypowiedzieć członek za-

rządu głównego Stowarzyszenia, prezes sądu w Radomsku, Przemysław Janicki.

Jeszcze raz apeluję, aby zastanowili się państwo nad projektem ustawy.

Nie burzmy 33-let-

niego zakorzenionego systemu sądownictwa rodzinnego, którego zazdroszczą nam na całym

świecie.

Wszyscy przedstawiciele krajów, z którymi miałam okazję rozmawiać, pytają o szcze-

góły, o to, jak to zorganizować, aby u nich również takie wyspecjalizowane sądownictwo ist-

niało.

Niemcy już do tego doszli i w tej chwili przekazali sprawy rodzinne sądom rodzinnym.

A my idziemy w odwrotnym kierunku.

Wydaje się, że to za duża szkoda społeczna.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Jerzego Stępnia z Fundacji Forum Obywatel-

skiego Rozwoju.

Przygotowuje się pan Michał Pałka.

19

Przedstawiciel Forum Obywatelskiego Rozwoju Jerzy Stępień:

Helsińska Fundacja Praw Człowieka oraz Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwo-

ju przygotowały wspólne stanowisko do projektowanej nowelizacji.

O przedstawienie

szczegółów tego stanowiska poproszę pana dr Bodnara z Helsińskiej Fundacji Praw

Człowieka.

Ja zaś chcę wypowiedzieć kilka bardzo ogólnych uwag, które zrodziły się

w trakcie naszych prac, a w których brali udział nie tylko przedstawiciele obu fundacji,

ale także Międzynarodowej Komisji Prawników.

Jest to środowisko z boku obserwujące

prace nad ustrojem sądów powszechnych, jednak merytorycznie kompetentne.

Na początek chcę zauważyć, że z różnego rodzaju badań prowadzonych w różnych

częściach świata wynika, że nie ma prawie żadnej korelacji między rozwojem gospodar-

czym a poziomem edukacji, wykształcenia, natomiast jest bardzo silna korelacja pomię-

dzy rozwojem gospodarczym a stanem praworządności w danym państwie.

Da się to

zrozumieć.

Jeśli ludzie są przekonani, że sądy działają opieszale, nie wydają wyroków

sprawiedliwych, akceptowanych, to nawet ci, którzy mają wyższy poziom wykształcenia

potraﬁąznaleźćsposóbnato,żebyutrudnićwydanieorzeczenia,np.zobowiązującegodo

sądy działają szybko i skutecznie, poziom dyscypliny w życiu gospodarczym jest inny.

Wyniki tych badań powinny nam coś powiedzieć.

Jeżeli szukamy barier rozwoju cy-

wilizacyjnego naszego kraju, to przede wszystkim na to powinniśmy zwrócić uwagę.

Jedną z tych barier jest brak odpowiedniego poziomu sądownictwa.

Dostrzegają to prze-

cież wszyscy.

Mieliśmy doskonałą okazję to zmienić 10 lat temu, w 2001 r., gdy do Sejmu

wpłynęły propozycje dość daleko idących regulacji w zakresie sądownictwa powszech-

nego.

Okazało się jednak, że opór środowiska, także politycznego, był tak wielki, że

w gruncie rzeczy nie doszło do istotnej reformy sądownictwa.

Reforma była rozłożona

na 10 lat.

Mówię to z punktu widzenia sprawozdawcy niektórych rozstrzygnięć w Try-

bunale Konstytucyjnym.

Teraz wchodzilibyśmy akurat w końcowy etap budowania no-

wego obrazu sądownictwa w Polsce.

Nie stało się tak, przegapiliśmy doskonałą okazję.

Nie mówię już o tym, że przegapiliśmy także okazję w 1989-1990 r.

Być może dla-

tego, że wtedy nie istniała spójna koncepcja zbudowania sądownictwa od podstaw.

Od

ponad 20 lat mamy nowe warunki ustrojowe, natomiast jeśli chodzi o kształt sądow-

nictwa, to postęp jest naprawdę niewielki.

Gdy w Trybunale Konstytucyjnym w 2006 r.

odkryliśmy wszyscy, że instytucja asesora sądowego jest instytucją niekonstytucyjną,

uświadomiliśmy sobie, że kilkanaście lat żyliśmy z mniemaniem, że wszystko jest w po-

rządku.

Widać więc, jak wiele jest tu do zrobienia.

Byłoby lepiej, gdyby pojawiła się całościowa koncepcja rozwiązań związanych z funk-

cjonowaniem sądownictwa, ale na razie tak się nie dzieje.

Trzeba uświadomić sobie

także, że są węzłowe zagadnienia, do których powinno się mieć wyraźnie określony

stosunek, ponieważ węzłowe zagadnienia decydują o kształcie całości.

Można się mylić

w szczegółach, można je poprawiać, ale jeśli popełni się błędy w zagadnieniach węzło-

wych, to nie ma mowy o sensownych rozwiązaniach.

Węzłowe zagadnienia to przede wszystkim to, kto ma prowadzić nadzór nad sądownic-

twem powszechnym.

Czy ma to być nadzór I prezesa Sądu Najwyższego, czy też nadzór Mini-

stra Sprawiedliwości?

Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu wyraźnie powiedział, że

jest możliwa jedna i druga konstrukcja, ale powinniśmy zastanowić się, co będzie rozwiąza-

niem optymalnym.

Po drugie, jaka powinna być kariera sędziego, w jaki sposób powinni być

rekrutowani kandydaci do zawodu sędziego?

Wydawało się nam, że orzeczenie o asesorach

sądowych stworzy podstawy i możliwość dla rozwiązania tej kwestii, ale tak się nie stało.

Bardzo istotną rzeczą jest także fakt ze wszystkich przestrzeni życia publicznego,

że musi gdzieś następować rozdział pomiędzy funkcjami decyzyjnymi a zarządczymi,

menadżerskimi.

Długo nie byliśmy w stanie tego zrozumieć w odniesieniu do struktur

politycznych i administracyjnych we władzy wykonawczej.

Na szczęście mamy ustawę

o służbie cywilnej, choć niedoskonałą, ale coś w tej przestrzeni zostało zrobione.

Nie

wyobrażam sobie, aby Trybunał Konstytucyjny mógł dobrze funkcjonować, gdyby na

czele administracji Trybunału nie stał urzędnik, który naprawdę zna się na zarządza-

niu.

Szef Kancelarii Trybunału Konstytucyjnego, tak jak Szef Kancelarii Sejmu czy

Kancelarii Senatu, to standard współczesnego demokratycznego państwa.

Nie bardzo

20

rozumiem, dlaczego nie można wprowadzić tego wyraźnego rozróżnienia sfer, aby uzy-

skać końcowy pozytywny efekt?

Nie jesteśmy także przeciwnikami ocen sędziów.

Przecież oceny istnieją już dzisiaj.

System ocen sędziów nie zmienił się właściwie od czasu sprzed 1989 r.

Jeśli nie widzie-

liśmy dotychczas absurdu tej sytuacji, to najwyższy czas, aby zdać sobie teraz z tego

sprawę.

Podkreślam jeszcze raz, że ważne jest deﬁniowanie węzłowych zagadnień dla ustroju

sądownictwa powszechnego.

Dopiero wówczas podejmuje się decyzje, co do rozwiązań

szczegółowych.

Życzę państwu owocnej pracy nad tym projektem.

Jest to jakaś propozy-

cja i wielokrotnie tu podkreślano, że są tam też dobre rozwiązania.

Warto się nad nimi

pochylić i popracować.

Niemniej jednak jest tu także wiele kwestii, które budzą nasze

zaniepokojenie.

O przedstawienie tych spraw poproszę właśnie pana dr Bodnara w od-

powiednim momencie.

Przewodnicząca poseł Beata Kempa (PiS):

Dziękuję.

Proszę pana Michała Pałkę z Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Referendarzy

Sądowych.

Przygotuje się pani Małgorzata Bednarek.

Przedstawiciel Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Referendarzy Sądowych Michał Pałka:

W imieniu mojej organizacji chciałbym przekonać Wysoką Komisję do przyjęcia wnio-

sku o odrzucenie omawianego rządowego projektu ustawy.

Postanowiłem ograniczyć się

do uwag natury ogólnej, zaś szczegółowe uwagi do projektu pozwolę sobie złożyć do

protokołu, jako wystąpienie niewygłoszone.

Niektóre z projektowanych zmian rzeczywiście odpowiadają potrzebom, dotyczy to np.

trybu wyłaniania kandydatów na urząd referendarza.

Część propozycji jest godnych po-

parcia.

Jednak są one w pakietach z rozwiązaniami złymi, obarczonymi poważnymi wa-

dami.

Są też luki w tej ustawie.

Pozostawiono np. zupełnie nieuregulowaną kwestię doko-

nywania ocen kwaliﬁkacyjnych referendarzy sądowych.

Na marginesie chcę wspomnieć,

że nasza organizacja nie jest także za takim rozwiązaniem, aby sędzia podlegał służbowo

referendarzowi.

Naszym zdaniem należy kierować wyłącznie referendarzy do wydziałów

wieczystoksięgowych i rejestrowych, aby sędziowie po prostu tam nie pracowali.

Przejdę do ogólnych uwag.

Kardynalnym błędem tego projektu jest to, że jest on próbą

zbudowania domu począwszy od dachu.

Wszyscy zgodzimy się z tym, że normy ustrojowe

mają charakter służebny względem norm proceduralnych.

Należy więc dostosowywać ustrój

sądów do procedur sądowych, a nie na odwrót.

Biorąc to pod uwagę, uzasadnienie, zgodnie

z którym projekt ma być odpowiedzią na społeczne niezadowolenie z opieszałości i nieudol-

ności sądów, przemawia właśnie za rozpoczęciem reformy od procedur, a nie od omawianego

dziś projektu.

Jest on bardzo szeroki, jest to budowanie konstrukcji, które nie odpowiadają

naszym zdaniem koniecznym zmianom w zakresie procedur sądowych.

Długotrwałość postępowań wynika raczej z wysokiego stopnia ich formalizacji, któ-

ry zmusza sądy do wielu czynności bezproduktywnych.

Chcę jednak przestrzec przed

fetyszyzowaniem kontroli i nadzoru w sądownictwie.

Jeżeli tak bardzo rozbudujemy

ten system, to doprowadzi to do udaremnienia czegoś takiego, co nazywa się praktycz-

ną mądrością funkcjonariusza sądu.

Może to spowodować kazuistyczne trzymanie się

procedur, co w konsekwencji prowadzi do spowolnienia, a nie do przyspieszenia tempa

rozpatrywania spraw.

Procedury sądowe w Polsce wymagają gruntownej naprawy i dopiero po ustaleniu,

w jaki sposób należy usprawnić procedury, stanie się jasne, jak należy zorganizować

sąd, aby rozwiązania proceduralne mogły funkcjonować efektywnie.

Dla przykładu, do

momentu rozstrzygnięcia kwestii, jaki katalog spraw zostanie powierzony do rozstrzy-

gania przez referendarzy sądowych, a jest to kwestia przepisów procesowych, trudno

będzie uregulować pozycję referendarza w ustroju sądów.

Decydując się na przekazanie projektu tej ustawy do dalszych prac, udzielicie pań-

stwo zgody na wprowadzenie regulacji nie tylko wadliwych i niezgodnych z konstytucją,

ale także takich, które trzeba będzie niedługo zmienić, bo okażą się jeszcze bardziej niż

dziś niedostosowane do realiów pracy w sądzie.

Naszym zdaniem, reformę sądownictwa

należy rozpocząć od procedur, ponieważ to one, a nie przepisy ustrojowe, są naprawdę

21

narzędziem komunikacji pomiędzy sądem a obywatelem.

Przepisy ustrojowe są nato-

miast narzędziem komunikacji tylko wewnątrz aparatu władzy państwowej.

Wywierają

owszem wpływ na standard obsługi obywatela, ale zaledwie pośredni.

Udzielając popar-

cia temu projektowi, który daje prymat ustrojowi nad procedurą, zagłosują państwo za

koncepcją zakładającą, że sąd ma być nastawiony przede wszystkim na potrzeby biuro-

kracji, zaś na obywatela dopiero w drugiej kolejności.

W jaki sposób reforma procedur ma wpłynąć na kształt przyszłej ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych?

Naszym zdaniem bardzo ważnym problemem jest do-

określenie podziału kompetencji procesowych pomiędzy funkcjonariuszami sądu, tzn.

sędziów, referendarzy sądowych, asystentów sędziów i urzędników.

Te zmiany doprowa-

dzą w konsekwencji do zmiany charakteru pracy każdej z tych kategorii funkcjonariu-

szy, co doprowadzi z kolei do tego, że inaczej trzeba będzie ich pracę ewoluować, inaczej

nadzorować.

Zmienią się realia powoływania na urząd sędziego.

Zmieni się nawet liczba

etatów w poszczególnych kategoriach funkcjonariuszy.

Zmiany w podziale kompeten-

cji powinny doprowadzić do stopniowego zmniejszenia liczby etatów sędziowskich, a to

z oczywistych powodów musi być rozłożone w czasie i doprowadzić do zwiększenia licz-

by etatów referendarzy i asystentów.

Zatem przewidziana w znanej nam wersji projektu

komisja konkursowa, okaże się nie tylko niezgodna z konstytucją z powodu wkraczania

w kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa, ale też zbędna, gdyż liczba powołań na

urząd sędziego będzie mniejsza niż obecnie.

Może się okazać, że zbudowany na począt-

ku inwestycji dach nie pasuje do reszty budynku.

Na koniec chcę wyrazić głębokie przekonanie, że w procesie reformowania sądow-

nictwa nie można liczyć na łatwy i szybki sukces.

To nie jest obszar, w którym przy

minimalnym nakładzie czasu i wysiłku można uzyskać medialny sukces wymieniany

na kapitał polityczny.

Warunkiem powodzenia jakichkolwiek wysiłków reformatorskich

jest to, aby ośrodki polityczne odważyły się wreszcie powiedzieć społeczeństwu, że jest

to proces rozłożony w czasie, wymagający podejścia całościowego, a nie zmian wybiór-

czych.

Uważamy, że ten proces należy rozpocząć już dzisiaj, ale nie projektem, o którym

rozmawiamy.

Rząd, parlament, prezydent i organizacje pozarządowe, nie tylko praw-

nicze, powinni skupić się wokół wspólnej pracy, której idee wyrażało hasło Okrągłego

Stołu.

My tę ideę popieramy i deklarujemy swoją pomoc.

W obecnych warunkach tak szerokie nowelizowanie starej ustawy – Prawo o ustroju są-

dów powszechnych, nie wydaje się celowe.

Należałoby stworzyć nową ustawę od początku.

Przewodnicząca poseł Beata Kempa (PiS):

Tekst niewygłoszony można złożyć do prezydium.

Dziękuję.

Proszę teraz panią Małgo-

rzatę Bednarek z Niezależnego Stowarzyszenia Prokuratorów „Ad vocem”.

Przygoto-

wuje się pan profesor Henryk Haak.

Przewodnicząca Niezależnego Stowarzyszenia Prokuratorów „Ad vocem” Małgorzata

Niezależne Stowarzyszenie Prokuratorów „Ad vocem” brało udział w piątek w posie-

dzeniu siedmiu stowarzyszeń sędziowsko-prokuratorskich, lecz także działających w są-

downictwie stowarzyszeniach referendarzy i asystentów sądowych.

Jako takie poparło

oświadczenie ogólne tego gremium, którego celem jest odrzucenie projektu ustawy, jako

szkodliwej, która spowoduje dysfunkcję sądownictwa.

Stowarzyszenie „Ad vocem”,

mając doświadczenie przy nowelizowanej ustawie o prokuraturze i jej funkcjonowaniu

w praktyce, podziela stanowisko sędziów, że gdy ten projekt ustawy będzie procedowa-

ny – choć nie chcielibyśmy, aby był – spowoduje to, że w dalszych pracach dojdzie do

diametralnych zmian treści lub efektem będzie dysfunkcjonalność sądów.

prokuratorów, ale chciałabym również zwrócić uwagę na coś istotnego, także z pozy-

cji prokuratury i prokuratorów.

Uderzyła mnie tu próba nowelizacji ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych w zakresie odejścia od specjalizacji w sądach, nazywając

to w sposób ogólny.

Z tym boryka się przecież prokuratura, która w swoich przepisach

nie ma rozwiązań, które umożliwiałyby specjalizację prokuratorów, co powoduje, że pro-

kurator, jako specjalista od wszystkiego, niekoniecznie musi być specjalistą w dziedzi-

22

nie, w której przyszło mu prowadzić postępowanie przygotowawcze.

Odejście od specja-

lizacji w sądach spowoduje obniżenie pracy sędziów, którzy – podobnie jak prokurato-

rzy – nie będą mogli podchodzić do sprawy zgodnie ze znanymi już sobie procedurami,

lecz będą musieli się uczyć.

Zdaję sobie sprawę z tego, że prawo jest tą dziedziną życia,

której jedna osoba nie jest w stanie opanować.

Wymaga to daleko idącej specjalizacji

i to nie tylko w zakresie obowiązującym teraz, lecz w o wiele szerszym w odniesieniu do

sędziów i prokuratorów.

Nie sposób poznać każdej dziedziny prawa na tyle, aby w mery-

toryczny sposób, z szeroką wiedzą z zakresie danej gałęzi prawa orzekać.

Są to główne elementy oceny ustawy.

Podzielam stanowisko prezesa Sądu Najwyż-

szego w zakresie zagrożeń wynikających ze zmian w funkcjonowaniu Krajowej Rady

Sądownictwa, w zakresie usytuowania prezesów sądów w aspekcie dyrektorów admini-

stracyjnych w sądownictwie.

Chciałabym wyrazić pewne zdziwienie faktem, że w uzasadnieniu do projektu usta-

wy wskazano, iż projekt konsultowano ze środowiskiem prokuratorów.

Nie otrzymali-

śmy projektu do konsultacji, ale jesteśmy w dobrym towarzystwie, skoro nawet I Prezes

Sądu Najwyższego nie dostał projektu do zaopiniowania.

Z tego co wiem, w pracach

nad tą ustawą nie brały udziału także związki zawodowe działające w prokuraturze.

To powoduje, że teraz jest masa krytycznych uwag w stosunku do tych uregulowań.

W odniesieniu do ocen okresowych chcę powiedzieć wprost, zaprzeczając pogłoskom, że

prokuratorzy czy sędziowie nie są oceniani, że mamy dokładnie te same uregulowania

w obu ustawach.

Jest cały zespół możliwości prawnych oceny prokuratora, co cztery

lata przeprowadzane są wizytacje, są przeprowadzane lustracje w zakresie przedmio-

tu, gdzie możliwa jest ewentualnie zła praca lub sprawdzenie praktyki w danym typie

postępowań.

Ponadto prokuratorzy mają jeszcze nadzór służbowy.

Wprowadzenie ko-

lejnego systemu ocen prokuratora bez określenia pozostałych kwestii dotyczących ocen

prokuratora spowoduje dysfunkcjonalność prokuratury.

Proszę zauważyć, co wynika z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w zakresie

regulaminu powszechnego jednostek urzędowania.

Wynika z niego wprost, że na szcze-

blu prokuratur apelacyjnych tworzone są aż trzy wydziały niemerytoryczne – nadzoru,

wizytacji i ocen okresowych oraz wydział organizacji pracy.

Są to wydziały, w odróżnie-

niu od sądu, w których pracują prokuratorzy niewykonujący innych merytorycznych

zadań.

Zajmują się nadzorowaniem lub wizytacjami i lustracją.

Proszę zauważyć, że

sędziowie-wizytatorzy sądzą.

Nawet prezesi sądów prowadzą postępowania.

W proku-

raturze tego nie ma.

Skoro są tworzone tego typu wydziały, świadczy to o tym, że zakres

zadań nałożonych na poszczególne jednostki prokuratury jest tak duży, że wymaga od-

sunięcia danego prokuratora od prowadzenia spraw merytorycznych do dokonywania

ocen lub nadzoru nad pracą prokuratorów.

To już teraz świadczy o tym, że gros prokura-

torów w ogóle nie wykonuje swoich czynności prokuratorskich i o tym, że prokuratura,

zamiast przerzucić siły i środki na sprawność postępowania przygotowawczego, musi

się skupiać na wewnętrznej kontroli działalności.

To moim zdaniem odwrócenie pojęć.

Organizacyjność działań prokuratury powinna być raczej nakierowana na prowa-

dzenie postępowań przygotowawczych, gdzie jest rzeczywisty problem z przewlekłością

tych postępowań.

Potem przewlekłość postępowań przerzuca się na referenta sprawy

w niedowładzie organizacyjnym prokuratur rejonowych, bo ich to w głównej mierze do-

tyczy.

To rozwiązanie pogłębi problem znacznie.

nia projektu w zakresie ocen okresowych.

Mamy tu przepisy, które są niedookreślone.

Ocena pracy prokuratora nie powinna być uregulowana aktem niższego rzędu.

Co bę-

dzie, jeśli Minister Sprawiedliwości zastrzeże sobie, że osoba o określonych poglądach

politycznych nie ma prawa w danym momencie uzyskać oceny pozytywnej?

Mamy tak

dalece ogólne oceny, że możliwa jest potem tego typu regulacja prawna.

Niedookreślone

zasady przyznawania ocen naruszają niezależność prokuratorów.

Jeżeli prokurator nie

będzie mieć jasnych kryteriów ustawowych, to może on podlegać pewnym naciskom

przy podejmowaniu decyzji.

Oceny okresowe wkraczają w meritum.

Jak to się ma do niezależności prokuratora,

do sztandarowej zasady prokuratury?

Ocena w żaden sposób nie wpłynie na niezależ-

23

ność prokuratorów, wręcz odwrotnie – spowoduje, że prokuratorzy będą mogli opierać

swoje decyzje na tym, co powie osoba wizytująca lub oceniająca w osobie przełożonego.

Mechanizm odwołań polega na odwołaniu do wyższych instancji w prokuraturze

lub ciała samorządowego.

Uważam, że ocena okresowa prokuratorów nie powinna być

w żaden sposób oceną, od której odwołanie będzie przysługiwać do innego przełożone-

w odróżnieniu od sądów.

Stowarzyszenie opowiada się za odrzuceniem w całości tego projektu ustawy, gdyż

jest on szkodliwy pod każdym względem – pod względem niezawisłości i niezależności

sądów, niezależności prokuratorów, a przede wszystkim wprowadza chaos i dysfunk-

cjonalność sądu, jak też prokuratury.

Mam nadzieję, że decydującym w tej kwestii nie

zależy na tym, aby prokuratura czy sąd zajmowały się same sobą, lecz aby rozstrzygały

ważkie sprawy społeczne, ludzkie.

Przewodnicząca poseł Beata Kempa (PiS):

Dziękuję.

Proszę pana profesora Henryka Haaka.

Przygotuje się pani Danuta Drosler.

Członek Krajowej Rady Prokuratury Henryk Haak:

nowelizacja art. 12 ustawy.

Ma ona w istocie doprowadzić do likwidacji sądownictwa

rodzinnego.

Tymczasem proszę zwrócić uwagę na fakt, że mamy art. 18 Konstytucji RP,

który przewiduje, że pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej znajduje się mał-

żeństwo, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo.

Konsekwencją tej ochrony przysługu-

jącej na mocy art. 18 Konstytucji RP jest pomoc przysługująca rodzinie, a szczególnie

podmiotowi wymagającemu ochrony, którym jest dziecko.

W naszym kręgu cywilizacyjnym, gdy chodzi o ochronę praw przewidzianych w konstytucji,

szczególne miejsce zajmuje ochrona sądowa.

W jej ramach zapisano w art. 45 Konstytucji RP pra-

wo do sądu.

Jeżeli ma być ono istotnie realnie realizowanym prawem, musi być prawem do rozpo-

znania sprawy przez wyspecjalizowanego sędziego, tzn. takiego, który ma określone kwaliﬁkacje,

odpowiednie dyspozycje, jakich wymaga dana rozpoznawana sprawa.

Myślę, że usytuowanie określonych praw w konstytucji, także prawa do sądu, po-

likwidacji sądownictwa rodzinnego, a co więcej – naruszeniem konstytucji byłoby to, że

decyzja w sprawie istnienia sądów rodzinnych pozostawałaby w gestii władzy wykonaw-

czej.

W tym miejscu chcę z całą mocą podkreślić jedno – mamy art. 20 ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych, który przewiduje, że dopiero po zasięgnięciu opinii Kra-

jowej Rady Sądownictwa, w drodze rozporządzenia minister może przekazać jednemu

sądowi rodzinnemu rozpoznawanie spraw z właściwości np. dwóch sądów.

Mogą istnieć

takie ważne sytuacje, które to usprawiedliwią i uzasadnią.

Minister Sprawiedliwości ak-

tualnie w kilku wypadkach korzysta z tej możliwości.

Jeżeli zatem minister dysponuje

tego typu narzędziem, to po co nowelizacja w tym zakresie?

stąpiła kodeksowa nobilitacja sądownictwa rodzinnego poprzez zmianę Kodeksu postę-

powania cywilnego, do której doszło stosunkowo niedawno, bo w 2009 r.

Znowelizowano

wówczas Kodeks postępowania cywilnego, stanowiąc w art. 569, że sądem opiekuńczym

jest sąd rodzinny.

To przecież nobilitacja kodeksowa sądownictwa rodzinnego.

Proszę Wysoką Komisję o uwzględnienie także kolejnych kwestii.

Idea sądownictwa

rodzinnego nie narodziła się w Polsce, lecz już w końcu XIX wieku w Stanach Zjedno-

czonych Ameryki Północnej.

To tam w 1914 r. w stanie Ohio doszło do założenia pierw-

szego sądu rodzinnego.

Za przykładem USA poszły inne państwa.

Obecnie w sposób

doskonały rozwija się sądownictwo rodzinne w takich państwach, jak choćby Japonia,

Francja, Niemcy.

Także w Polsce dorobkiem naszej myśli prawniczej jest to, że po kil-

kudziesięcioletnim okresie działań, zaczynając od sądownictwa dla nieletnich poprzez

1978 r. i tworzenie pierwszych sądów rodzinnych, doszło do ukształtowania określone-

go modelu sądownictwa rodzinnego, modelu wychodzącego z bardzo istotnego założenia

– podłożem idei sądownictwa rodzinnego jest to, żeby wszystkie sprawy dotyczące danej

rodziny były rozpoznawane przez określonych sędziów, a jeśli to możliwe przez jedne-

24

go sędziego.

Wychodzi się z prostego założenia, że z jednego zdarzenia mogą wynikać

podstawy do wielorakiej ingerencji sądu.

Jeżeli w rodzinie mamy do czynienia z rodzi-

cami-alkoholikami, to z jednej strony może z tego wynikać potrzeba inicjowania działań

z zakresu ustawy o przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a z drugiej strony uzasadnia to

ingerencję w sferę władzy rodzicielskiej.

To, czego się doczekaliśmy, odpowiada w isto-

cie optymalnemu modelowi sądownictwa rodzinnego, jaki jest przyjmowany na świecie.

Model ten zakłada, że wszystkie sprawy mają być skupione w rękach jednego wyspe-

cjalizowanego sędziego, bo cechą charakterystyczną sądownictwa rodzinnego ma być,

że sędzia rodzinny ma być sędzią posiadającym niejako podwójne wykształcenie.

Samo

wykształcenie prawnicze ma tu nie wystarczać.

Musi to być też wykształcenie z zakresu

psychologii, pedagogiki itd., nie mówiąc już o osobowości sędziego rodzinnego.

Myślę, że trafnie zostało to ujęte w Japonii.

Stwierdzono tam, że sędzią sądu rodzin-

nego może być mianowana osoba „mająca dość entuzjazmu, kompetencji i posiadająca

odpowiednie wykształcenie, by zajmować się sprawami rodzinnymi i sprawami nielet-

nich”.

Gdy chodzi o model sądownictwa rodzinnego, ważne są jeszcze dwie kwestie.

Sę-

dziowie rodzinni muszą mieć łatwy dostęp do wyspecjalizowanych podmiotów służących

pomocą, jak zespół biegłych, rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne.

Wreszcie śmiem twierdzić, że nie byłoby takiego prawidłowego jak obecnie funk-

cjonowania sądownictwa rodzinnego, gdyby nie rzesza wzorowo funkcjonujących kura-

torów rodzinnych, których rola w ramach postępowania rodzinnego przed sądem jest

niezwykle istotna.

Kurator rodzinny nie tylko ma do wykonania określone działania

w toku postępowania, także inicjując określone postępowanie, ale gdy spojrzymy na po-

stępowanie wykonawcze, jest on organem wykonawczym.

To on wykonuje orzeczenia

dotyczące np. odebrania dziecka.

W sytuacji, kiedy coraz częściej w naszym społeczeń-

stwie dostrzegamy zjawiska patologiczne, mamy likwidować to, co stanowi dorobek pol-

skiej myśli prawniczej, co jest w sposób szczególny potrzebne społeczeństwu?

Nieporozumieniem jest to, że w uzasadnieniu projektu mówi się, że nadal dostrzegamy

specjalizację sędziów.

W kartach sędziego jest miejsce na wpisanie, w czym się specjalizuje.

Nieporozumieniem jest to, że możemy mówić o wyspecjalizowanych sędziach, ale nie o wy-

specjalizowanych wydziałach.

Sędziowie specjalizujący się w określonej tematyce muszą

mieć określone ramy organizacyjne, a ma je stwarzać sąd rodzinny, wydział rodzinny i nie-

letnich, którego specyﬁka polega m.in. na terytorialnym podziale pracy.

Kiedy dawno temu

zaczynałem pracę jako asesor sądowy, zwrócono mi uwagę, że 1/3 pracy sędziego rodzinnego

to rozpoznanie sprawy, a 2/3 to jej wykonanie.

Nadal zwraca się w pełni zasadnie uwagę na

to, że praca sędziego rodzinnego to nie tylko praca orzecznicza.

Jeżeli sędzia rodzinny ma

być skuteczny, ma realizować to, co wynika z konstytucji, to musi zajmować się również okre-

śloną działalnością pozaorzeczniczą, także w zakresie współpracy z powiatowymi centrami

pomocy społecznej i innymi placówkami.

Te osiągnięcia polskiego sądownictwa w żadnym razie, co podkreślam z całą mocą,

nie mogą zostać zniweczone przedstawionym projektem.

Jeżeli sądy rodzinne mają

spełnić swoje zadanie, muszą mieć gęstą sieć, nie mogą być odległe od obywatela.

Nie

może być dostatecznych racji dla tego, aby likwidować lub tylko umożliwić likwidację

sądów rodzinnych.

Ostatnia kwestia, dewiza przyświecająca wielu.

Tworzyć prawo i stosować prawo,

znaczy służyć.

Byłoby bardzo dobrze, gdyby projektodawcy zechcieli na to zwrócić uwa-

gę, że także ich praca jest służbą i obecnie chodzi nie o likwidację sądownictwa rodzin-

nego, ale o to, aby niejednokrotnie z pokorą, z troską pochylić się nad potrzebami wielu

ludzi ułomnych, biednych, którzy z przeróżnych przyczyn potrzebują naszej pomocy

i ochrony.

Pochylenie to powinno polegać na doskonaleniu sądownictwa rodzinnego,

a nie na jego likwidacji.

Przewodnicząca poseł Beata Kempa (PiS):

Dziękuję.

Proszę panią Danutę Drosler z Krajowej Rady Prokuratury.

Proszę o przygo-

towanie się pana Macieja Czubaka.

25

Członek Krajowej Rady Prokuratury Danuta Drosler:

Właściwie wszystko to, co jest przedmiotem zainteresowania Krajowej Rady Prokura-

tury zostało już tu dzisiaj powiedziane.

Kwestia dotyczy bowiem, zdaniem Rady, dwóch

podstawowych spraw.

Po pierwsze, Krajowa Rada Prokuratury rozpoczęła swoją dzia-

łalność w dniu 21 września ubiegłego roku.

Rządowy projekt ustawy skierowany został

do Sejmu w dniu 25 listopada ub.r.

Z przykrością należy stwierdzić i czynię to w imieniu

własnym i całej Rady, a także w imieniu środowiska prokuratorskiego, że projekt ten

nie został nie tylko niezaopiniowany przez Krajową Radę Prokuratury, ale w kształcie,

w jakim został skierowany do prac w Komisji, nie został nam przedstawiony.

Stosownie do przepisu art. 24 ustawy o prokuraturze, Krajowa Rada Prokuratury

jest strażnikiem niezależności prokuratorów.

Zostało to wyartykułowane jako podsta-

wowe zadanie Rady.

Pozostałe przepisy składające się na kognicję Krajowej Rady Pro-

kuratury to instrumentarium, przy pomocy którego Rada ma funkcję strażnika nieza-

leżności prokuratury.

Jak można mówić, że Krajowa Rada Prokuratury może to zadanie

należycie wykonywać, jeżeli nie skierowano do niej projektu ustawy, który tak diame-

tralnie wkracza w sferę niezależności prokuratorów?

Niezależność prokuratury, jakby

o tym nie pisać, to wypadkowa niezależności prokuratorów.

Ustawa dotyczy w przeważającej mierze sędziów i ich problemów.

Podzielamy poglą-

dy państwa sędziów wyartykułowane dziś na tej sali.

Utożsamiamy się z nimi i życzymy

państwu, aby zostały rozwiązane po waszej myśli.

Jeśli chodzi o prokuratorów, ustawa w przeważającej mierze dotyczy ocen okresowych.

Z prawdziwą satysfakcją ja i dwaj towarzyszący mi koledzy z Krajowej Rady Prokuratury

wysłuchaliśmy wypowiedzi prokuratora generalnego.

Podzielamy w pełni pogląd, że nie ma

potrzeby wprowadzania okresowych ocen przy tak rozbudowanym instrumentarium oceny

pracy prokuratorów.

Przecież prokuratorzy są w zasadzie permanentnie poddawani kontro-

li.

Pierwsza to kontrola sądu, nie tylko ta instancyjna, nie są to tylko czynności sądów w po-

stępowaniu przygotowawczym, ale przecież wyrok sądu aż do jego uprawomocnienia się,

poprzez środki nadzwyczajne, jest oceną pracy prokuratora, którego głównym zadaniem jest

prowadzenie śledztwa lub jego nadzorowanie.

Kolejne instrumenty to rozbudowany system

lustracji, wizytacji, nadzoru służbowego i instancyjnego, zadania opracowywane w harmo-

nogramie.

Po co mnożyć instrumenty oceniające?

Jeśli ktoś chce awansować, to przepisy

ustawy wyraźnie mówią, że musi być poddany ocenie.

Wszyscy kandydaci na prokuratorów do funkcji prokuratora generalnego i wszyscy

politycy oraz media mówią, że podstawową bolączką prokuratury jest przewlekłość pro-

wadzonych postępowań.

W tej sytuacji myślę, że wszystkie siły należałoby skierować

na prowadzenie postępowań.

Jeśli jednak zostaną przyjęte rozwiązania proponowane

w projekcie, to liczba oceniających niemalże zrówna się z liczbą ocenianych, jeżeli ich

wręcz nie przerośnie.

Zdaniem Krajowej Rady Prokuratury nie ma sensu wprowadza-

nie tego typu rozwiązań, jakie zawarto w projekcie.

Jak powiedziałam, Krajowa Rada

Prokuratury jest strażnikiem niezależności i nie może nie zauważyć swoistej hipokryzji

– z jednej strony jednym z organów nadzoru i oceny pracy prokuratorów jest nadzór

służbowy, jest bezpośredni przełożony, a z drugiej strony tego przełożonego wyposaża

się w prawo dokonywania oceny pracy prokuratorów.

Grozi to tym, że prokuratorzy

będą stosować swoistą formę strajku włoskiego, będą pracować tak, żeby zadowolić

przełożonego, żeby wszystkie kartki były ponumerowane i wszystkie akty zszyte, aby

zmieścić się z instruktażem w ramach śledztwa, ale nie będą dbać o meritum, o materię

śledztwa.

Jak można wychować odważnego, niezależnego prokuratora, który w każdym

kontakcie służbowym z bezpośrednim przełożonym będzie wiedział, że dzisiaj to on nie

godzi się z moją wersją postępowania i oceną kończącą, ale za rok to ja dokonam jego

oceny.

Tym chciałabym wystąpienie zakończyć.

Zastanówmy się, czy ta ustawa ma budować prokuraturę odważną i niezależną, czy

projekt ocen okresowych ma budować postawy prokuratorów, którzy mają rozglądać się

naokoło i zastanawiać, co jest dla niego korzystniejsze?

26

Przewodnicząca poseł Beata Kempa (PiS):

Dziękuję.

Teraz pan Maciej Czubak z Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sę-

dziów.

Przygotowuje się pan Jarema Sawiński.

Przedstawiciel Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów Maciej Czubak:

Na wstępie chcę zaznaczyć, że asystenci sędziów z dużymi nadziejami oczekiwali rządo-

wego projektu nowelizacji przepisów ustrojowych wymiaru sprawiedliwości.

Od dawna

wskazywaliśmy Ministerstwu Sprawiedliwości, że status prawny asystentów jest nieja-

sny, a zasady wynagradzania tej grupy zawodowej pracowników budzą wątpliwości, co

do zgodności z niektórymi normami konstytucyjnymi.

Chodzi przede wszystkim o zasa-

dę równości oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP określający wymogi, jakie musi spełnić

delegacja ustawowa.

Przy tej okazji pragnę poinformować państwa, że wczoraj został złożony wniosek

ka prowadzącego kancelarię adwokacką w Przemyślu, który reprezentuje w tej sprawie

Związek Zawodowy Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości RP.

Niesprawiedliwe zasady wynagradzania asystentów niedostosowane do wymagań kwali-

ﬁkacyjnych stawianych kandydatom do tego zawodu iczynności, jakie wykonują wsądach

znalazły swój negatywny wyraz w braku chętnych do tego zawodu.

Przypomnę, że jeszcze

niedawno w sądach w całym kraju było ok. 400 wakatów na stanowiskach asystentów.

Z te-

go, co wiem sądy w dalszym ciągu borykają się z brakiem chętnych do pracy w tym zawodzie,

a wakaty nadal należy liczyć w setkach.

Mieliśmy więc nadzieję, że w ślad za podwyższe-

niem wymagań kwaliﬁkacyjnych dla kandydatów do tego zawodu, które dokonało się pod

kierownictwem obecnego Ministra Sprawiedliwości, pójdą systemowe zmiany dotyczące

wynagrodzenia asystentów sędziów.

Przypomnę, że aby zostać asystentem nie wystarczy

legitymować się dyplomem ukończenia studiów prawniczych, trzeba również skończyć odpo-

wiedni rodzaj aplikacji, a ponadto należy stanąć do konkursu, który jest swoistym rodzajem

wy projekt ureguluje w sposób kompleksowy instytucję asystenta sędziego, wynagrodzenia

zostaną ujednolicone, a zasady kształtowania tych wynagrodzeń zostaną oparte na jasnych

kryteriach w podobny sposób, w jaki kształtowane jest wynagrodzenie kadry należącej do

szeroko pojętego pionu orzeczniczego.

Nasze postulaty znalazły zrozumienie także w opiniach podmiotów niezależnych.

Chodzi mi przede wszystkim Rządowe Centrum Legislacji, które opowiedziało się za

uregulowaniem kwestii wynagradzania asystentów sędziów wyłącznie w ustawie.

Zna-

leźliśmy także poparcie strony rządowej, ale niestety nie Ministra Sprawiedliwości, lecz

Ministerstwa Gospodarki, które również opowiedziało się za ukształtowaniem wyna-

grodzeń asystentów w podobny sposób jak wynagrodzeń orzeczników, a więc odmiennie

niż proponuje to Minister Sprawiedliwości.

Chce on, aby wynagrodzenia asystentów

były powiązane z poziomem wynagrodzeń urzędników sądowych.

Powyższe postulaty zostały w części dla nas najważniejszej pominięte.

Ze zdziwie-

niem i dezaprobatą przyjęliśmy zaproponowane przez stronę rządową nowe zasady, na

podstawie których mają być kształtowane wynagrodzenia asystentów.

Wprawdzie pro-

ponuje się zlikwidowanie zróżnicowania wynagrodzeń asystentów z uwagi na szczebel

sądu, ale proponowane przepisy w dalszym ciągu przewidują, że wynagrodzenia asy-

stentów nie będą tej samej wysokości.

Wbrew opinii Rządowego Centrum Legislacji kwe-

stia kształtowania wynagrodzeń asystentów nie będzie przedmiotem wyłącznie materii

ustawowej, lecz tak jak obecnie wynagrodzenie będzie ustalać kwotowo w rozporządze-

niu minister sprawiedliwości na podstawie zasad określonych w delegacji ustawowej.

Naszym zdaniem, nieuzasadnione jest również wskazanie w proponowanej delegacji

ustawowej kryteriów, w oparciu na których ma być ustalane wynagrodzenie zasadnicze.

Chodzi przede wszystkim o pierwsze kryteria, czyli rodzaj i charakter czynności wy-

konywanych przez asystenta oraz poziom wynagrodzenia urzędników sądowych.

Jeśli

chodzi o pierwsze z tych kryteriów, to chcę państwu przypomnieć, że asystenci sędziów

wykonują czynności, które szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Sprawiedli-

wości, niezależnie od tego, w jakim sądzie pracują, czynności te są tożsame.

Asystenci

27

wykonują czynności pomocnicze wobec sędziów i to przede wszystkim od tych ostatnich

zależy, jakie konkretnie czynności zostaną zlecone do wykonania.

Niezrozumiałe jest też powiązanie wynagrodzeń asystentów z wynagrodzeniami urzędni-

ków sądowych.

Nowela w tej części razi wewnętrzną sprzecznością.

Dlaczego bowiem prze-

widuje się z jednej strony, że asystenci będą, obok sędziów i referendarzy, podlegli bezpośred-

nio prezesowi sądu, jako kadra pionu orzeczniczego, zaś wynagrodzenia asystentów będą

powiązane z kadrą urzędniczą podlegającą bezpośrednio dyrektorowi sądu?

Nowelizacja

w dalszym ciągu nie będzie więc spełniać standardów konstytucyjnych.

Widać też rozdźwięk między projektem a jego uzasadnieniem.

Z uzasadnienia wynika

bowiem, że zamiarem projektodawcy jest likwidacja nierówności płacowych pomiędzy

asystentami zatrudnionymi w sądach apelacyjnych, okręgowych i rejonowych.

Niestety,

z proponowanych zmian wynika, że nadal wynagrodzenia asystentów będą zróżnicowa-

ne, ale tym razem w zależności od rodzaju i charakteru czynności, które wykonują.

Negatywną opinię wyrażamy również wobec proponowanych ocen okresowych sę-

dziów.

Szczegółowo w tej kwestii wypowiadały się osoby reprezentujące środowisko

sędziowskie.

Pragniemy zaznaczyć, że wielu asystentów sędziego kandyduje na stano-

wisko sędziego i chciałoby tę służbę sędziowską pełnić w sposób niezależny od jakich-

kolwiek nacisków, w tym ze strony organów władzy wykonawczej.

Krytycznie należy także odnieść się do propozycji utworzenia komisji konkursowej,

organu, który zgodnie z projektem ma uchwalać listę kandydatów na wolne stanowiska

sędziowskie zawierającą imiona i nazwiska kandydatów oraz liczbę porządkową wskazu-

jącą na miejsce na liście.

Naszym zdaniem, utworzenie tego podmiotu budzi wątpliwości

konstytucyjne, gdyż organ ten wkracza w sferę uprawnień przysługujących wyłącznie

Krajowej Radzie Sądownictwa.

Z drugiej strony, skoro z projektu wynika, że opinia ko-

misji konkursowej ma mieć dla Rady jedynie pomocnicze znaczenie, to utworzenie tego

organu jest całkowicie zbędne i pochłaniać będzie dodatkowe koszty.

Powoływanie się

przez projektodawców na konstytucyjną zasadę dostępu do służby publicznej, a w tym

wypadku dostępu do służby sędziowskiej, która ma być realizowana zgodnie z zamierze-

niami właśnie poprzez utworzenie komisji konkursowej, nie jest uzasadnione.

Nie moż-

na przecież winić Krajowej Rady Sądownictwa za to, że do zawodu sędziowskiego nie

garną się masowo przedstawiciele wolnych zawodów prawniczych.

Główną przyczyną

takiego stanu są warunki pracy i płacy, które oferowane są sędziom obecnie, a które nie

mogą konkurować z warunkami płacowymi proponowanymi na wolnym rynku usług

prawniczych.

Wprowadzenie komisji konkursowej nie spowoduje, że do pracy w wydzia-

łach karnych zaczną się garnąć adwokaci czy radcowie.

Z drugiej strony, zastanawiające jest, w jak instrumentalny sposób projektodawcy powo-

łują się na konstytucyjną zasadę równego dostępu do służby publicznej, nie dostrzegając przy

tym, że inne proponowane przez nich rozwiązania sprzeczne są z tą zasadą.

Dlaczego bowiem

zgodnie z projektem z konkursu na stanowiska referendarza sądowego i asystenta sędziego

mają być zwolnione osoby, które ukończyły aplikację ogólną w Krajowe Szkole Sądownictwa

i Prokuratury?

Z takiego zwolnienia nie będą już mogły skorzystać osoby, które ukończyły

aplikację sądową i prokuratorską na starych zasadach oraz kandydaci, którzy ukończyli apli-

kację adwokacką, radcowską czy notarialną.

Rozumiemy, że chodzi tu o roztoczenie przez

Ministerstwo Sprawiedliwości pewnego parasola ochronnego nad osobami z Krajowej Szko-

ły Sądownictwa i Prokuratury, ale naszym zdaniem polityka kadrowa musi być realizowa-

na przede wszystkim zgodnie z zasadami konstytucyjnymi.

To dziwne, że osoba po rocznej

aplikacji ogólnej miałaby pierwszeństwo przed osobą, która przez trzy lata była na aplikacji

sądowej i zdała egzamin sędziowski na starych zasadach.

Biorąc pod uwagę te wszystkie argumenty, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asysten-

prac mających formę okrągłego stołu dla wymiaru sprawiedliwości.

Doprowadzą one do

uchwalenia ustawy ustrojowej sądownictwa, która będzie zgodna z konstytucją, szcze-

gólnie z zasadą trójpodziału władz, i nie będzie wymagać ciągłych nowelizacji.

Nowe-

lizacja tak ważnej ustawy o charakterze ustrojowym, przeprowadzana właściwie bez

konsultacji społecznych, nie powinna być uchwalona, gdyż skutki przekładać się będą

na jakość stanowionego prawa.

Dodam tylko, jeśli chodzi o konsultacje, że o aktual-

28

nym projekcie dowiedzieliśmy się ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Dzięki naszej czujności obecny projekt nie zawiera już na szczęście zmiany przepisów

na stanowiska asystenta i referendarza.

Dowiadywanie się o tak istotnych zmianach ze

strony internetowej ministerstwa jest dużym nieporozumieniem.

Pracownicy wymia-

ru sprawiedliwości nie powinni dowiadywać się o planowanych zmianach systemowych

z informacji medialnych czy ze strony internetowej.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Pan sędzia Jarema Sawiński zabierze głos jako pierwszy po przerwie.

Ogła-

szam piętnastominutową przerwę, do godziny 15.15.

Chcę jeszcze państwa uprzedzić,

że będę zmuszony wprowadzić zasady ograniczenia czasu wystąpień do 5 minut.

Ogłaszam przerwę.

[Po przerwie]

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Wznawiam obrady.

Kontynuujemy wysłuchanie publiczne w spawie projektu ustawy

Proszę o zabranie głosu pana sędziego Jaremę Sawińskiego z Krajowej Rady Są-

downictwa.

Członek Krajowej Rady Sądownictwa Jarema Sawiński:

Na jednym z ostatnich posiedzeń Krajowa Rada Sądownictwa podzieliła tematykę doty-

czącą projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo sądów powszechnych i każdy z człon-

ków Krajowej Rady Sądownictwa, który zapisał się dziś do głosu, omówi właściwe za-

gadnienie.

Mojej osobie przypadł w udziale fragment dotyczący samorządu sędziowskie-

go oraz wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa.

Na początku chcę podkreślić, że nastąpiła pewna pozytywna zmiana w porównaniu

z pierwotnym projektem, a mianowicie nie jest już tak, że zgromadzenia apelacyjne

będą opiniowały kandydatów do sądów rejonowych, tylko będą to czyniły zgromadzenia

w sądach okręgowych.

Ponadto zgromadzenia w sądach okręgowych będą składały się

w połowie z sędziów sądów rejonowych i w połowie z sędziów sądów okręgowych.

Tak

zakłada projekt.

Na tym kończą się jednak pozytywne zmiany dotyczące samorządu.

W dalszym ciągu projekt przewiduje tworzenie zgromadzeń apelacyjnych.

Tych zgroma-

dzeń ma być jedenaście.

Jeżeli zajrzymy do kompetencji tych zgromadzeń, to zauważymy, że

posiadają one trzy zasadnicze uprawnienia.

Pierwsze z nich to możliwość odwoływania dy-

rektora, ale to nie jest element, który mnie interesuje w moim wystąpieniu.

Dwie pozostałe

kompetencje dotyczą opiniowania kandydatów na sędziów okręgowych i sędziów apelacyj-

nych – to jest podstawowa kompetencja tego zgromadzenia.

Przysługuje mu jeszcze pra-

wo wyboru jednego członka Krajowej Rady Sądownictwa, przy czym, jak wskazuje nazwa,

cyjnych jest jedynie przedstawieniem opinii o kandydatach.

Z jakim kuriozum mamy tu do

czynienia?

Najłatwiej wyjaśnić to na przykładach.

Rozpatrzmy następującą sytuację: mamy

trzy sądy okręgowe: sąd zielonogórski, sąd poznański i sąd koniński oraz kandydata do sądu

okręgowego w Zielonej Górze.

W skład zgromadzenia apelacyjnego wchodzi 40 sędziów ape-

lacyjnych, 40 sędziów okręgowych i 40 sędziów rejonowych.

Jak znam życie, to zgłoszone-

go kandydata z Zielonej Góry będzie znało 10 osób, maksymalnie 15 i będzie to już dużo.

W związku z tym nasuwa się pytanie, po co ma się zbierać zgromadzenie i opiniować tego

kandydata?

Dlaczego nie pozostawić tej kompetencji w rękach zgromadzeń ogólnych sądów

okręgowych?

Tam zarówno sędziowie okręgowi, jak i sędziowie rejonowi z tego okręgu znają

kandydata i mogą o nim coś konkretnego i rozsądnego powiedzieć.

Jeżeli chodzi o opiniowanie kandydatów na sędziów apelacyjnych, to posługując się

tym samym przykładem, załóżmy, że kandydat na sędziego apelacyjnego pochodzi z są-

du okręgowego w Koninie.

Jest on znany najwyżej 10 osobom, a sędziowie rejonowi nie

mają o kandydacie w ogóle zielonego pojęcia, a jest ich jedna trzecia w składzie zgroma-

dzenia.

Podobnie sędziowie okręgowi, których też jest jedna trzecia, praktycznie nic nie

wiedzą o tym kandydacie.

Można więc zadać pytanie, po co tworzy się to zgromadzenie

29

ogólne?

Odpowiedź jest jasna.

Tylko i wyłącznie dlatego, żeby raz na cztery lata zgroma-

dzenie ogólne wybrało jednego kandydata, który ma stać się członkiem Krajowej Rady

Sądownictwa.

Jedynie w ten sposób możemy sobie jednoznacznie odpowiedzieć na tak

postawione pytanie.

Podczas pierwszego posiedzenia Komisji poświęconego projektowi niniejszej ustawy

powiedziałem, że proponowane regulacje to wyraz braku zaufania – w moim przekona-

niu – ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości do Krajowej Rady Sądownictwa, funkcjo-

nującej w tym czasie, w tym kształcie i w tym zakresie.

Osobiście nie rozumiem i nie

podzielam tego braku zaufania.

Nie wiem, dlaczego tak się dzieje.

Krajowa Rada Są-

downictwa opiniuje olbrzymie liczby wniosków o powołanie na stanowiska sędziowskie,

najczęściej spośród referendarzy i asystentów i wypełnia tę rolę – według mnie – do-

skonale.

Nie ma takiej sytuacji, żeby którakolwiek apelacja była w jakikolwiek sposób

pomijana przez Krajową Radę Sądownictwa, żeby sprawy tej apelacji były odkładane

na bok w celu przyspieszenia spraw z apelacji osób, które są członkami Krajowej Rady

Sądownictwa.

Takiej sytuacji nie ma.

Ręczę za to, podobnie jak mogą za to poręczyć

wszystkie moje koleżanki i koledzy z Krajowej Rady Sądownictwa.

Kolejna sprawa, do której się odniosę, to proponowany skład zgromadzeń apelacyj-

nych.

Modelowo skład zgromadzeń powinien liczyć trzy razy po czterdziestu sędziów, to

znaczy 40 sędziów apelacyjnych, 40 okręgowych z okręgów wchodzących w skład apela-

cji oraz 40 przedstawicieli sądów rejonowych.

Jeżeli weźmiemy pod uwagę dużą apela-

cję, np. apelację wrocławską, to może się okazać, że proporcjonalność udziału sędziów

rejonowych w tym zgromadzeniu będzie niewielka, ponieważ na terenie apelacji wystę-

pują duże sądy liczące kilkadziesiąt osób i sądy malutkie liczące zaledwie kilka osób.

Możemy mieć do czynienia z sytuacją, że żaden przedstawiciel małego sądu rejonowego

nie wejdzie w skład zgromadzenia apelacyjnego.

Co więcej, mamy do czynienia z próbą

dostosowania planu jedenastu członków Krajowej Rady Sądownictwa, pochodzących

z jedenastu apelacji do funkcjonującego obecnie modelu dwudziestu pięciu członków

Rady.

Oznacza to, że trzeba będzie komuś zabrać, żeby to jedno dodatkowe miejsce

przeznaczone dla sądów powszechnych wydobyć.

Dotąd jest bowiem ośmiu przedstawi-

cieli z poziomu okręgu i dwóch przedstawicieli z poziomu apelacji.

Czyim kosztem się to

odbywa?

Kosztem Sądu Najwyższego.

Mówił o tym zarówno I prezes Sądu Najwyższe-

go oraz pan Antoni Górski – przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa.

Z związku

z powyższym nie mogą się z tym pogodzić członkowie Krajowej Rady Sądownictwa.

Nie

mówię tego jako sędzia Sądu Najwyższego czy choćby jako sędzia sądu apelacyjnego.

Mówię to jako sędzia sądu okręgowego.

Z całą mocą stwierdzam, że wiedza, doświad-

czenie i zakres wiadomości, które posiadają sędziowie Sądu Najwyższego, są absolutnie

niezbędne w pracach Krajowej Rady Sądownictwa.

Nie wyobrażam sobie pomniejszenia

ich reprezentacji bez uszczerbku dla dobrego funkcjonowania Rady.

Na koniec kilka uwag dotyczących pieniędzy.

Wprawdzie dżentelmeni o pieniądzach nie

mówią, ale wolno to robić, jeśli chodzi o pieniądze publiczne, a więc pieniądze nas wszyst-

kich.

W uzasadnieniu projektu nie przewiduje się żadnych skutków ﬁnansowych,amówisię

wręcz, że w związku z realizacją projektu ustawy wystąpią oszczędności.

Niestety, nie będzie

tak w dziedzinie, którą omawiam.

Zgromadzenie apelacyjne nie będzie się zbierać, tak jak

przewiduje projekt raz do roku, ale kilka, a nawet kilkanaście razy w roku, w celu zaopi-

niowania kandydatów na sędziów okręgowych.

Oznacza to wypłatę delegacji oraz sytuację,

że zebranych 120 sędziów nie będzie w stanie w tym czasie orzekać, ponieważ bierze udział

w zgromadzeniu.

Jest to realna starta dla wymiaru sprawiedliwości.

Jeżeli przeliczymy to na

dniówki, to można mówić o 1000 rozpraw w skali roku, które nie odbędą się w danej apelacji.

Jedynym powodem tej sytuacji będzie istnienie nowego, kompletnie niepotrzebnego – w na-

szym przekonaniu – zgromadzenia apelacyjnego.

Ostatnia kwestia, to ważność podejmowanych uchwał.

Dotychczas do podjęcia uchwa-

ły przez zgromadzenie potrzeba większości trzech czwartych członków zgromadzenia.

Projekt zakłada zmianę, tzn. do podjęcia uchwały wystarczy połowa obecnych.

Jest to

zupełnie niezrozumiałe.

Połowa obecnych to zdecydowanie zbyt mało.

Zgromadzenia

opiniują w sprawach niezwykle ważnych, dotyczących awansu zawodowego sędziów.

30

Trudno zakładać, że połowicznie zgromadzenie podejmie realną, skuteczną i jedynie

słuszną decyzję.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Bezprawiu.

Przedstawiciel Stowarzyszenia Przeciw Bezprawiu – Organizacji Pożytku Publicznego

Jerzy Jachnik:

Chcielibyśmy przedstawić punkt widzenia obywatela, czyli drugiej strony ławy sędziow-

skiej.

To nie jest tak, jak państwo mówicie.

Do tej pory w jednym wystąpieniu, pana

profesora Stępnia, usłyszeliśmy słowo „obywatel”.

Posłużyła się nim także pani sędzia

Kamińska.

Najbardziej krytykowany przez zabierających głos jest system ocen.

I słusznie.

Ten sys-

tem powinien być krytykowany.

Zgadzamy się ze stanowiskiem wszystkich instytucji, które

podkreślały, że najpierw powinny być określone narzędzia służące do kontroli, czyli innymi

słowy należy przygotować odpowiednie procedury.

Procedury te muszą zawierać i przewi-

dywać to, co sędzia ma robić.

Jak ministerstwo widzi kontrolowanie kultury sędziego, jego

odnoszenia się do uczestników postępowania?

Tego skontrolować się nie da.

A jak państwo

chcecie kontrolować prawdziwość protokołu?

Tego też nie da się skontrolować.

Problem zaczyna się od tego, o co walczymy od 5 lat, tzn. od chwili utworzenia sto-

warzyszenia, a co powinno państwu i uczestnikom postępowania sprawę ułatwić.

Otóż

naszym zdaniem rozprawy i posiedzenia powinny być nagrywane, tylko nie tak, jak pro-

ponuje pan minister, ale powinno to pełnić funkcję kontrolną.

Oznacza to, że protokół

jest sporządzany, a rozprawa jest nagrywana równolegle i jeśli pojawią się jakiekolwiek

wątpliwości odnośnie do treści protokołu, wówczas osoba zainteresowana wnosi o spro-

stowanie, dokonuje się odsłuchania nagrania i mamy sprawę wyjaśnioną.

Koszt przed-

sięwzięcia jest minimalny.

Potrzebne są jedynie odtwarzacze mp3 i płyty CD.

Płytę prze-

chowuje się do czasu zakończenia postępowania lub dwa lata dłużej, gdyby pojawiła się

jakaś skarga.

To jest tak proste i oczywiste, że trudno uwierzyć, że nikt nie chce tego

dostrzec.

Po co wydawać 250 mln zł na nagłośnienie sal, jeżeli za dwa lub trzy lata głos

będzie przekładany elektronicznie na protokół?

Sprzeciwiają się państwo zarówno nagrywaniu, jak też upublicznianiu ocen drogi

zawodowej.

Chcę powiedzieć, że jako stowarzyszenie zwróciliśmy się do prezesa sądu

o podanie dróg zawodowych określonych sędziów.

Dostaliśmy odmowę.

Nasze wystąpie-

nie było oparte na przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Dopiero, gdy

poskarżyliśmy się do ministerstwa, uzyskaliśmy takie dane.

Nie oszukujmy się.

Praw-

nik to zwód elitarny.

Prawnicy kończą określone uczelnie i wszyscy się znają.

Niejedno-

krotnie są to przyjaciele, a nawet pary.

Dlatego dziś nie wiemy na sali sądowej, kto jest

prokuratorem, a kto sędzią i jakie są relacje pomiędzy nimi?

Chcemy to wiedzieć.

Podobnie, jeżeli chodzi o system ocen.

Odnośnie do tej sprawy mam pytanie następu-

jące: po co przeprowadzać oceny i tworzyć biurokrację w stosunku do sędziów, na któ-

rych nie ma żadnych skarg?

Po co ich kontrolować?

Powinni oni dostawać co roku ocenę

maksymalną.

Natomiast, jeżeli mamy skargi, na przykład na złe zachowanie sędziego

lub chamstwo na sali – co też się zdarza – wówczas odsłuchuje się płytę z nagraniem

i przyjeżdża wizytator, ale nie z danego sądu, w którym pracuje sędzia, na którego jest

skarga, bo wówczas konserwuje się układ „kolesiostwa”.

Wizytator powinien być z inne-

go sądu.

Kontrola zaczyna się od tego, że przychodzi on incognito na salę rozpraw.

Sama

kontrola jest oczywiście niezapowiedziana, a kończy się tym, że notatki wizytatora tra-

ﬁają do przewodniczącego sądu.

To jest prawdziwa kontrola.

W innych przypadkach

Teraz chciałbym odnieść się do kwestii płacowych.

Uważamy, że dobrzy sędziowie

powinni zarabiać co najmniej dwa razy więcej, niż wynoszą ich pensje dziś.

Ale, naszym

zdaniem, źli sędziowie zarabiają dziś zbyt dużo.

Podstawowa kwestia to jak rozstrzy-

gnąć, którzy sędziowie są dobrzy, a którzy źli.

Trzeba ich ocenić.

Można to przeprowa-

dzić na podstawie dokumentów.

Tym dokumentem jest wyłącznie nagranie.

Nie ma

innej metody, żeby ruszyć sprawy środowiska do przodu.

31

W projekcie ustawy jest zapisane, że sprawy są rozpoznawane jawnie.

Chcę powie-

dzieć, że jako stowarzyszenie bardzo często bywamy na rozprawach w różnych sądach

i w różnych częściach Polski, jako obserwatorzy.

Muszę stwierdzić, że przypadki usunię-

cia z sali przedstawicieli stowarzyszenie przez sędziów nie należą wcale do rzadkości.

Pada argument, że posiedzenia są tajne.

Pytam, z jakiej ustawy to wynika?

Nie ma

takiej ustawy.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Zwracam panu uwagę, że czas wystąpienia dobiega końca.

W takim razie przechodzę do konkluzji, powiem tylko jedno zdanie na temat admini-

stracji.

Przychylam się do opinii, że w sądach mamy do czynienia z dwuwładzą.

Mało

tego, mamy do czynienia z upolitycznieniem sądów i niebotycznym rozdęciem admini-

stracji.

Łatwo sobie wyobrazić, że jeśli w każdym sądzie będzie dyrektor administracyj-

ny, który odpowiada za urzędników, to będzie on stosował polityczne kryteria doboru.

Zatrudnione osoby będą miały dostęp do akt, również akt prokuratorskich, które sąd

poddaje kontroli instancyjnej.

Pozostałe tezy mojego wystąpienia oddam do protokołu.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Informuję, że wszystkie pisma i wystąpienia do protokołu składa się do prze-

wodniczącego Komisji.

W tej chwili głos zabierze pan dr Adam Bodnar reprezentujący Helsińską Fundację

Praw Człowieka, zaś przygotowuje się pan Andrzej Martuszewicz.

Sekretarz zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka Adam Bodnar:

powszechnych.

Uważamy, że wymiar sprawiedliwości ma o wiele więcej problemów niż

te, które próbuje rozwiązać ta nowelizacja.

Mam tu na myśli problem kognicji sądów,

niewystarczający rozwój arbitrażu i mediacji, zmianę sposobu zarządzania sądami itd.

W naszej opinii, przedłożona nowelizacja, oprócz tego, że rozwiązuje zaledwie część pro-

blemów, to niesie ze sobą szereg niepokojących rozwiązań, a sam projekt nowelizacji jest

dobrą ilustracją poważnego problemu, którym jest sposób stanowienia prawa w Polsce.

Jeżeli chodzi o oceny okresowe, to stoimy na stanowisku, że powinny one być doko-

nywane, ale nie w tej formie, która jest przewidziana przez proponowaną nowelizację.

Wczoraj na stronach internetowych naszej organizacji opublikowaliśmy raport, który

pokazuje i analizuje rozwiązania przyjęte w innych państwach.

Jeżeli ocena okresowa

ma istnieć, to powinna ona przede wszystkim służyć sędziemu i być dla niego narzę-

dziem poprawiania efektywności pracy umożliwiającym wzrost kompetencji.

Tak więc

ocena powinna pomagać w pracy, a nie mieć charakteru administracyjno-nadzorczego,

a tak wygląda to obecnie na gruncie proponowanej ustawy.

Dobrze, że Ministerstwo

Sprawiedliwości dostrzegło problem i zaproponowało zmianę, tylko w tej sytuacji czuję

się trochę nieswojo komentując zmianę, która nie jest już popierana przez resort.

Drugą kluczową sprawą jest kwestia dyrektora sądu.

Uważamy, że rozdział funkcji

administracyjnych i orzecznictwa jest jak najbardziej słuszny.

Stoimy jednak na stano-

wisku, że jeśli powołamy dyrektora administracyjnego, to powinien on podlegać preze-

sowi sądu.

Przeanalizowałem, jak to wygląda w Sądzie Najwyższym, NSA i Trybuna-

le Konstytucyjnym.

I tak, osoby pełniące funkcje administracyjne, np. szefa kancelarii

Trybunału Konstytucyjnego, podlegają bezwzględnie prezesowi Trybunału.

Można tu

użyć argumentu, że nowelizacja w przedłożonym kształcie przypomina sytuację, w któ-

rej dyrektor generalny podlegający Ministrowi Sprawiedliwości powinien być nadzoro-

wany przez Prezesa Rady Ministrów.

Nie sadzę, żeby Minister Sprawiedliwości godził

się na takie rozwiązanie.

Jeżeli chodzi o zmiany w zakresie struktury sądów, to kierunek myślenia przewidu-

jący istnienie dwóch wydziałów obowiązkowych i kilku dodatkowych, tworzonych fakul-

tatywnie w zależności od potrzeby, jest dobrym kierunkiem.

Ale jeśli zgodzimy się z tym

32

kierunkiem rozumowania, to zastanawiając się nad sądami okręgowymi dziwi, że na

poziomie tych sądów nie są wymieniane sądy rodzinne.

Skoro na poziomie sądów okrę-

gowych wymieniane są wydziały gospodarcze i wydziały pracy i ubezpieczeń społecz-

nych, to wydaje się, że logicznie byłoby, gdyby znalazły się tam też wydziały rodzinne.

Za takim rozwiązaniem był już prezentowany szereg argumentów we wcześniejszych

wypowiedziach.

Nie mamy większych uwag, co do nadzoru nad działalnością administracyjną sądów,

do kompetencji i do powoływania prezesów sądów, wiceprezesów oraz przewodniczą-

W sprawie samorządu sędziowskiego stoimy na stanowisku, że nie jesteśmy właściwą

stroną dla opiniowania jego organizacji.

Według nas jest to sprawa, która powinna być pozo-

stawiona sędziom, którzy najlepiej znają swoje środowisko i wiedzą, co jest im potrzebne.

Odnosząc się do propozycji związanych z procedurą powoływania nowych sędziów, to

chciałbym zauważyć, że nowelizacja przewiduje komisję konkursową.

Jest to niezgodne

z konstytucją, na co zresztą zwracano uwagę ministerstwu już w maju 2009 r.

Wydaje

się, że ministerstwo dostrzegło ten problem, ponieważ mniej więcej od połowy ubiegłego

roku toczyła się dyskusja na temat powoływania specjalnego zespołu w ramach KRS, do

którego dołączałoby się przedstawicieli Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady

Radców Prawnych, w celu opiniowania kandydatów wywodzących się z innych, niesę-

dziowskich środowisk prawniczych.

Co więcej, ten projekt znalazł się w senackim pro-

jekcie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz istnieje stanowisko Rady Ministrów

z 1 grudnia 2010 r., w którym akceptuje się to rozwiązanie.

Zakładając, że ministerstwo

idzie w tym kierunku, uważam, że jest to dobry kierunek, szkoda natomiast, że dysku-

tujemy na temat komisji konkursowej, która jest już chyba pomysłem nieaktualnym.

Jeżeli chodzi o kwestie statusu referendarzy i asystentów sędziów, to wydaje mi się,

że niepokoić może powiązanie funkcji referendarza i asystenta sędziego z funkcjono-

waniem Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury.

Powstaje pytanie, jak to będzie

działało w praktyce?

Jak będą miały się do siebie procedury konkursowe i nominacja

poprzez listę kwaliﬁkacyjną dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury

po ukończeniu aplikacji ogólnej?

Zastanawiając się nad kwestią asystentów sędziów,

zdziwiło mnie, że ministerstwo nie odniosło się do kwestii kwaliﬁkacji, które są wy-

magane od osoby, która chciałaby zostać asystentem sędziego.

Zgodnie z obowiązujący-

mi regulacjami o wiele łatwiej jest zostać asystentem sędziego w Sądzie Najwyższym,

Trybunale Konstytucyjnym, czy w Naczelnym Sądzie Administracyjnym niż w sądzie

powszechnym.

Dzieje się tak, dlatego że brak jest wymogu ukończenia aplikacji i zda-

nia odpowiednich egzaminów zawodowych.

Moim zdaniem, właściwe uregulowanie tej

sytuacji jest bardzo ważną rzeczą, gdyż w przypadku braku odpowiednich kandydatów

startujących w konkursach na asystentów sędziów sędziowie nie będą mieli odpowied-

niej pomocy, a to przekłada się bezpośrednio na funkcjonowanie sądów.

Ostatnia rzecz, ale mająca kluczowe znaczenie, to przepis w projekcie o obowiązku

doskonalenia zawodowego sędziów.

Jest to zgodne z obecną tendencją zarówno w ad-

wokaturze, jak i w samorządzie radców prawnych, która przewiduje stały obowiązek

dokształcania się.

Ale pojawić się może pytanie, dlaczego następuje centralizacja dosko-

nalenia zawodowego w ramach Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury?

Jest to

bardzo niepokojące.

Analizując ustawę, można wywnioskować, że w sytuacji gdyby sę-

dzia pojechał np. do Akademii Prawa Europejskiego w Trewirze, gdzie przeszedłby do-

datkowe szkolenia, to nie mógłby on w ten sposób zrealizować nałożonego nań obowiąz-

ku dokształcania się, ponieważ nie odbyłby szkolenia w Krajowej Szkole Sądownictwa

i Prokuratury.

Wydaje mi się, że właściwym rozwiązaniem byłoby zapożyczenie systemu

od adwokatury lub radców prawnych, stworzenie systemu punktowego i przeliczanie

punktów za odpowiednie studia podyplomowe i szkolenia.

Nasze stanowisko jest dostępne na stronach internetowych i przekazaliśmy je do

prezydium Komisji.

33

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Krajowej Rady Kuratorów.

Przewodniczący Krajowej Rady Kuratorów Andrzej Martuszewicz:

Sędziowie wiedzą, jak powinien wyglądać wymiar sprawiedliwości, dlatego mój głos jest

jedynie wsparciem dla sądownictwa rodzinnego.

Jako kuratorzy czujemy się do tego

uprawnieni, ze względu na znajomość sytuacji społecznej naszych podopiecznych i ich

rodzin.

Wypowiadam się również jako członek zarządów Towarzystwa Przyjaciół Dzieci

i Polskiego Towarzystwa Penitencjarnego.

Jeżeli patrzymy na drogę życiową, analizując akta poważnych przestępców, to za-

wsze gdzieś w ich przeszłości, w okresie dzieciństwa lub młodości, znajdziemy błędy

popełnione w stosunku do nieletnich, albo zetkniemy się z błędną oceną sytuacji do-

konaną przez instytucje.

Każdy z nas, kto ma dzieci, jest narażony na utratę kontaktu

z własnym dzieckiem.

Wówczas do akcji powinni wkroczyć fachowcy.

Nie jest tak, że ta

ustawa nie stanowi rzeczywiście zagrożenia likwidacją sądownictwa rodzinnego.

Nie

tworzy też takich warunków na przyszłość, żeby ta specjalizacja mogła funkcjonować

w sposób właściwy.

Jako członek różnych organizacji obserwują młodzież na co dzień.

Konia z rzędem

temu, kto potraﬁ we współczesnej szkole odróżnić, w sytuacji tzw. fali, kto jest spraw-

cą, a kto oﬁarą.

Nie zrobi tego źle przygotowany kurator i niewyspecjalizowany sędzia.

W grudniu 2009 r. odbyła się w Sejmie konferencja z okazji 90-lecia kurateli sądowej

w Polsce.

Przerodziła się ona w apoteozę sądownictwa dla nieletnich.

Wszyscy prelegen-

ci podkreślali, że w 1918 r., gdy trwała jeszcze powojenna zawierucha, a nasze państwo

dopiero raczkowało, to jednym z pierwszych aktów marszałka Piłsudskiego było podpi-

sanie rozporządzenia w sprawie funkcjonowania sądownictwa dla nieletnich i powoła-

nia kuratorów sądowych.

Współcześnie zapominamy o podstawowych sprawach, które

dotyczą naszej młodzieży i naszych dzieci.

Nie każdy może dogadać się z młodymi ludź-

mi, nie każdy może zrozumieć, co się dzieje z młodym człowiekiem na sali przesłuchań

lub rozpraw.

Kończąc chcę powiedzieć, że mój głos jest jedynie wskazaniem, że próba zmargina-

lizowania sądownictwa rodzinnego jest szkodliwa.

Należy tworzyć właściwą atmosferę

wokół sądownictwa rodzinnego, a nie próbować spychać je na margines.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Głos zabierze pan Mariusz Gózd reprezentujący Związek Zawodowy Prokura-

torów i Pracowników Prokuratury RP.

Mariusz Gózd:

W maju ubiegłego roku, w sali, w której się obecnie znajdujemy, odbyła się konferencja

poświęcona przyszłości prokuratury po rozdziale stanowisk Prokuratora Generalnego

i Ministra Sprawiedliwości.

Padło wtedy na tej sali wiele słów i wiele obietnic, że będzie

inaczej i lepiej.

Ja w swoim wystąpieniu porównałem wówczas prokuraturę do kwiatka,

o którym mówi piosenka pod tytułem „Córka poety” powstała w latach 70-tych ubiegłe-

go wieku.

Piosenka mówi o tym, jak tata uczcił przyjście na świat córki poematem jak

kwiat, ale zgodnie ze słowami piosenki „szyszka to także jest kwiatek”.

Niestety nadal

mamy jedynie szyszkę, która butwieje nam od 1985 r.

Można by skierować pod adresem Sejmu i rządu pytanie o to, jak długo jeszcze będziecie

na naszej todze przyszywać kolejną łatę, w postaci kolejnej poprawki do starej ustawy o pro-

kuraturze?

Jest coś takiego jak duch prawa.

Przesądza on, gdy wczytamy się we wszelkie

intencje ustawodawcy, o tym, jak traktowana jest dana ustawa.

I tak jest z ustawą o pro-

kuraturze.

Nad prokuraturą krąży jeszcze duch komuny i nie przegonimy go, dopóki nie

napiszemy zupełnie nowej ustawy o prokuraturze.

Od tego należałoby zacząć.

Poprawka do ustawy o prokuraturze, wobec próby naprawiania ustroju sądów po-

wszechnych, jest w zasadzie niewielka.

Generalnie, oprócz paru drobnych kwestii do-

tyczy głównie ocen okresowych.

Jako związek zawodowy stawiamy od lat pytanie, jak

mamy oceniać ludzi, jeżeli nie potraﬁmy przeprowadzić zwyczajnej, prostej etatyzacji,

34

aby móc ocenić, czy ktoś jest odpowiednio obciążony obowiązkami, czy też nadmiernie?

A być może ma wręcz za mało obowiązków.

Od tego należy zacząć, jeżeli chcemy oceniać

kogokolwiek, czy dobrze wykonuje swoją pracę.

Tego w prokuraturze nie zrobiono.

Na przepisy dotyczące oceny prokuratorów należałoby też popatrzeć pod kątem tego,

co daje nam ta ocena.

Biorąc pod uwagę przepisy ustawowe i przepisy rozporządzenia,

widać tylko kij, natomiast brak jest marchewki.

Owszem, w przypadku słabej oceny

możemy przedłużyć prokuratorowi okres pracy w ramach posiadanej stawki, tzn. nie

przejdzie on do następnej stawki awansowej.

Nie widać natomiast żadnego systemu

zachęt, który wskazywałby, że dobra ocena pozwoli prokuratorowi szybciej awansować,

będzie ścieżką prowadzącą go na delegację do wyższej jednostki organizacyjnej.

Jeżeli

mamy zamiar karać, to umiejmy także wynagradzać.

Obecny stan przypomina mi zna-

ny z psychologii termin wzmocnienia pozytywnego, tyle że w naszym przypadku działa

on dokładnie odwrotnie.

Nagrodą jest brak kary.

Jest to efekt działania ducha starej

ustawy, która tak właśnie była konstruowana – jako bat na prokuratorów.

Przepisy rozporządzenia w dużej mierze powodują, że ocena niektórych prokurato-

rów będzie czystą ﬁkcją.

Pracuję od lat w nadzorze kryminalnym i zajmuję się trudnymi

sprawami, takimi jak: pranie pieniędzy, afery paliwowe czy też afery związane ze zło-

mem na obszarze całej mojej apelacji.

Mam w nadzorze sprawę, z której już zostały wy-

łączone dwie duże spawy, w której już skierowano kilka aktów oskarżenia, a generalnie

ma ona 10 wątków, tak że skończy się taką liczbą aktów oskarżenia.

Akta sprawy liczą

obecnie 1000 tomów i występuje tam ponad 100 podejrzanych.

Jak wizytator, w ciągu

siedmiu dni, dokona oceny takiej sprawy?

Ja tę sprawę znam, bo co 6 tygodni wizytuję

tę jednostkę i patrzę, co prokurator zrobił w tym czasie.

Jestem od tego, żeby skontro-

lować, czy zrobił to dobrze, i żeby mu pomóc, jeżeli takiej pomocy wymaga ode mnie

w kwestii interpretacji pewnych dowodów, czy też w kwestii kwaliﬁkacji prawnych.

Przepisy, które nakazują wizytatorowi skontrolować 12 spraw prokuratora w cią-

gu 7 dni, czynią ocenę tego prokuratora czystą ﬁkcją.

Prawdopodobnie skończy to się

w ten sposób, że wizytator przyjdzie do mnie i powie, żebym mu pokazał swoje notatki,

w których opisywałem danego prokuratora przez ostatnie lata w ramach prowadzonego

śledztwa, ponieważ on sam, jako wizytator nie będzie w stanie ﬁzycznie zapoznać się ze

zgromadzonymi w śledztwie materiałami.

Nie komentuję błędów redakcyjnych, chociażby takich, jak pomylenie formularzy

w załącznikach.

Na przykład w załączniku nr 1 pisemna opinia bezpośredniego prze-

łożonego do okresowej oceny pracy prokuratora jest powiązana z typowym arkuszem

oceny wizytatora.

Możemy się oceniać, ale nie w taki sposób.

Tym bardziej, że praca prokuratora, co

było już dziś podkreślane, jest oceniana wielokrotnie i na wielu płaszczyznach.

I ostat-

nie pytanie: kto da osobom oceniającym prawo do oceniania?

Ja walczyłem przez lata

z szefem i nie wygrałem, ponieważ on mi podkreślał wszystkie wyrazy, w których łączy-

łem „nie” z rzeczownikiem odczasownikowym, ponieważ twierdził, że to jest czasownik

i „nie” piszemy rozłącznie.

Obecnie ten człowiek miałby oceniać moją umiejętność wy-

sławiania się i pisania?

Być może wizytatorzy powinni zdawać egzaminy z języka pol-

skiego certyﬁkujące ich kompetencje do oceniania innych prokuratorów.

Założenia proponowanej nowelizacji, realizowane w opisany sposób nie są dobry-

mi założeniami.

Pomijam fakt, ze opisane w projektach przeprowadzenie konsultacji

ze związkami zawodowymi nie miało miejsca.

Nie przeprowadzono żadnej konsultacji,

mimo że rzecz dotyczy warunków pracy i płacy.

Żadnych konsultacji nie przeprowadzo-

no także ze stowarzyszeniami prokuratorskimi.

Ponieważ w dzisiejszym posiedzeniu z powodu choroby nie może wziąć udziału, jako

przedstawiciel związków zawodowych, mój kolega Adam Roch, pozwolę sobie jego przy-

gotowane na piśmie stanowisko przekazać na ręce przewodniczącego Komisji.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Sędziów „Themis”.

35

Przedstawiciel Stowarzyszenia Sędziów „Themis” Anna Korwin-Piotrowska:

W związku z zawartą w projekcie zmianą struktury organizacyjnej, chciałabym przed-

stawić następujące dane.

Załatwienie jednej sprawy w Sądzie Rejonowym w Oleśnie,

o obsadzie 6 sędziów, kosztuje budżet 162 zł.

Załatwienie jednej sprawy w Sądzie Rejo-

nowym w Opolu, o obsadzie 53 sędziów, kosztuje ponad 300 zł.

Jedna sprawa w Nysie,

przy obsadzie 21 sędziów – 222 zł.

Inny mały sąd, przy obsadzie 19 sędziów – 237 zł,

jeszcze inny mały sąd to koszt 285 zł.

Tak więc koszty wahają się od 162 zł w najmniej-

szym sądzie do ponad 300 zł w sądzie największym.

Jeżeli chodzi o obciążenie orzeczników, czyli sędziów i referendarzy w tych samych

sądach, to wygląda ono następująco: Sąd Rejonowy Olesno – 3000 spraw na jednego

sędziego rocznie, Sąd Rejonowy Opole – 1100 spraw.

Podobnie wyglądają załatwienia

spraw w tychże sądach.

Pytanie brzmi: jak te dane uzasadniają tezę, że małe sądy są

nieefektywne?

Być może tak jest, ale prosiłabym o rzeczową, ekonomiczną analizę, któ-

ra pokaże, że powyższe twierdzenie jest prawdziwe i że reforma struktury organizacyj-

nej przyniesie oczekiwane skutki, które zapisano w uzasadnieniu projektu.

Jeśli prawdziwa jest teza, że zasadniczą przyczyną niesprawności sądów w długo-

trwałości postępowań sądowych jest istnienie małych sądów, generujących bardzo dużą

liczbę stanowisk funkcyjnych, to chciałabym wypowiedzieć się w następujący sposób.

W Polsce mamy 320 sądów rejonowych.

Pośród nich 3 sądy mają obsadę 4 sędziów, 24

sądy składają się z 7 sędziów lub mniej, 90 sądów ma obsadę poniżej 10 sędziów.

Ze

strony Stowarzyszenia „Themis” mamy propozycję, żeby zlikwidować te 3 małe sądy,

jeżeli stanowią one faktycznie problem dla polskiego wymiaru sprawiedliwości.

Do tego

nie potrzeba żadnej zmiany prawa o ustroju sądów powszechnych.

Wystarczy rozporzą-

dzenie ministra zaopiniowane przez Krajową Radę Sądownictwa.

Być może należałoby

także zlikwidować kilka innych sądów o obsadzie pięcioosobowej.

Jeżeli taki ruch miał-

by rozwiązać problemy, to my, jako Stowarzyszenie, jesteśmy za.

Odnośnie do argumentu o nadmiernej liczbie stanowisk funkcyjnych oczekiwaliby-

śmy, żeby przestano nas epatować twierdzeniem, że są półosobowe wydziały, na do-

datek obsadzone przez przewodniczącego.

Spójrzmy na to inaczej.

Możliwe, że liczba

stanowisk funkcyjnych stanowi problem.

Należy jednak zauważyć, że w każdym sądzie

okręgowym znajduje się stanowisko kierownika szkolenia.

Takie stanowisko jest także

w każdym sądzie apelacyjnym.

Kierownik pobiera dodatek funkcyjny, czasami przekra-

czający wysokość dodatku prezesa sądu rejonowego.

Po co istnieją te stanowiska, skoro

działa Krajowa Szkoła Sądownictwa, która przejęła w zasadzie całość funkcji szkolenio-

wych?

Skoro są dyrektorzy, którzy zajmują się organizacją szkoleń od strony material-

nej, zapewnieniem miejsca na szkolenia, zawieraniem umów z wykładowcami, to czy

naprawdę sędziowie muszą się zajmować przygotowywaniem szkoleń?

Projekt ustawy

utrzymuje jednak stanowiska kierowników szkoleń, a nawet przydziela im specjalne

miejsce, bo ich powoływanie będzie opiniowane przez kolegium sądu.

Przyjrzyjmy się strukturze zastępców przewodniczących wydziałów.

Są to stanowi-

ska funkcyjne, które można zlikwidować, prawdopodobnie bez żadnej szkody dla funk-

cjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Wystarczy jedno bądź dwa zarządzenia ministra,

który w tym zakresie, w obecnym kształcie ustroju sądów powszechnych, sprawuje nad-

zór nad działalnością administracyjną prezesów.

Można to zrobić szybko i nie potrzeba

do tego żadnej reformy ustrojowej sądów.

W prawie każdym sądzie okręgowym są tworzone i funkcjonują wydziały wizytacyjne.

Podobnie jest w sądach apelacyjnych.

Jednocześnie zakłada się likwidację wydziałów rodzin-

nych.

Wejście omawianego projektu w życie nie przyniesie żadnych korzyści w postaci efektu

ekonomicznego i reformy struktury organizacyjnej oprócz tego, że spowoduje likwidację wy-

działów rodzinnych i ksiąg wieczystych w sądach rejonowych oraz wydziału penitencjarnego

w sądach okręgowych.

Wszystkie inne wydziały pozostaną, ponieważ powstały na podstawie

innych zarządzeń i jako takie, zgodnie z art. 21 przepisów przejściowych, będą funkcjonować

do czasu wejścia w życie nowych zarządzeń ministra sprawiedliwości.

Aby zreformować sądownictwo pracy, gospodarcze i inne, nie potrzeba omawianego

projektu ustawy.

Minister Sprawiedliwości może przeprowadzić zmiany w oparciu o po-

siadane dziś kompetencje.

Zamiast tego przekonuje nas, że poprawa nastąpi w wyniku

36

likwidacji wydziałów rodzinnych.

Sprzeciwiamy się temu stanowczo, ponieważ przypo-

mina to próbę likwidacji pogotowia ratunkowego w oparciu o argument, że lekarze ze

szpitala na pewno sobie poradzą sami.

Po co więc chce się likwidować wydziały rodzinne?

Otóż po to, żeby je w znacznej

części odtworzyć.

Stanowi to jedynie ogromny koszt i niesie ze sobą całkowitą dezorga-

nizację sądów, ale przerzuconą na nas, sędziów.

To sędziowie będą musieli te wydziały

najpierw zlikwidować, poprzepisywać wszystkie sprawy, aby później pisać wnioski do

ministra w sprawie utworzenia nowych sądów.

W związku z powyższym, jeśli naprawdę występuje racjonalna potrzeba zlikwidowa-

nia takiego lub innego wydziału rodzinnego, to proponujemy zapis ustawowy, że mini-

ster ma prawo łączyć obszary, ale niech nie doprowadza do automatycznej likwidacji

320 wydziałów rodzinnych i wydziałów ksiąg wieczystych po to, by później odtworzyć je

w liczbie ok. 300.

Jest to zbędny koszt.

W kwestii dyrektora sądu nasze stanowisko jest następujące.

Menedżera mamy

w sądzie od 10 lat.

Gdyby to stanowisko było panaceum na sprawność postępowań są-

dowych, to aktualnie powinniśmy być przykładem dla innych.

Tak niestety nie jest.

Żeby odciążyć sędziów od czynności administracyjnych wystarczy właściwa organizacja

pracy, zwolnienie ich od windykacji należności sądowych i czynności księgowych.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Głos zabierze pan Roman Kęska, wiceprzewodniczący Krajowej Rady Są-

downictwa.

Wiceprzewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Roman Kęska:

Krajowa Rada Sądownictwa, opiniując we wrześniu 2009 r. nieostateczną jeszcze – jak

o zmianie innych ustaw, ograniczyła się do wniesienia szeregu uwag o charakterze kry-

tycznym.

Przychylam się do tych uwag, jako członek Krajowej Rady Sądownictwa, nie-

mniej jednak chciałbym powiedzieć kilka słów na temat rozwiązań, które idą w projek-

cie we właściwym kierunku.

Wspominał o nich pierwszy prezes Sądu Najwyższego, ja

zaś mówię o nich nie dlatego, żeby chwalić za wszelką cenę, ale w celu ustosunkowania

się do proponowanych regulacji.

Ograniczę się do kilku spraw, choć właściwych regulacji

dotykających działalności sądów jest w projekcie więcej.

Projekt przewiduje ustawowe zagwarantowanie sędziemu prawa do odwołania się od za-

kresu czynności wyznaczonego przez prezesa.

Dobrą praktyką wielu prezesów sądów było

i jest wysłuchanie kolegium i przychylenie się do odwołania sędziego od proponowanego za-

kresu czynności.

Jeżeli zastrzeżenia sędziego były słuszne, prezes je uwzględniał.

Projekt

ustawy przewiduje możliwość odwołania się przez sędziego do kolegium.

To bardzo dobrze,

tylko w projekcie jest przepis, że chodzi o kolegium sądu apelacyjnego.

W apelacjach, jak wia-

domo, funkcjonuje wiele sądów, także rejonowych, więc sądzę, że jest to niepotrzebna praca

dla kolegiów sądów apelacyjnych.

To nie są organy, które powinny rozpatrywać tego typu

sprawy.

Moim zdaniem, odwołania powinny zostać przekazane kolegiom sądów okręgowych.

Przypomnę, że kolegia sądów apelacyjnych zajmują się m.in. oceną oświadczeń majątko-

wych, co jest dla nich dużym wysiłkiem.

Tak więc zmiana idzie w dobrą stronę, tylko myślę,

iż zawyżono rangę organu, który miałby rozpatrywać zastrzeżenia.

Jeżeli chodzi o delegowanie sędziów, jest to zmiana w dobrym kierunku.

Prezesi są-

dów apelacyjnych będą mogli delegować sędziów na okres do 6 miesięcy.

Wprawdzie

prezesi lepiej znają potrzeby sądów okręgowych i apelacyjnych, ale ta propozycja dopro-

wadzi właściwie do zmarginalizowania instytucji delegacji.

Nie przewiduje się delegacji

do sądu wyższej instancji.

W uzasadnieniu podaje się częściowo słuszne argumenty, ta-

kie jak to, iż delegowanie określonego sędziego daje mu większe szanse w ubieganiu się

o awans do tego sądu.

Uważam, że rezygnacja z delegacji pionowych jest nieuzasadnio-

na.

Wystarczyłoby sprawę nieco ucywilizować, to znaczy prezes musiałby ogłaszać, że

jest zapotrzebowanie na sędziów delegowanych i wówczas każdy zainteresowany sędzia

mógłby się zgłosić, a kolegium określonego sądu oceniłoby, czy zgłaszające się osoby

nadają się do delegowania i w jakiej kolejności.

37

Na pełną aprobatę zasługuje propozycja dodania do ustawy – Prawo o ustroju są-

dów powszechnych rozdziału o trybie rozpoznawania skarg i wniosków.

Skargi na treść

orzeczeń są zmorą sądów.

Absorbują one zarówno prezesów, jak i wizytatorów tylko po

to, żeby mogli odpisać, że po zapoznaniu się z aktami sprawy nie są w stanie zmienić

prawomocnego wyroku.

W tym uregulowaniu przewidziano również, że jeśli w jakiej-

kolwiek skardze pojawi się wniosek o pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności dyscy-

plinarnej, to skarga powinna traﬁć do zastępcy rzecznika dyscyplinarnego.

Nie podoba

mi się to, ponieważ może okazać się, że pojawi się skarga na treść orzeczenia, na którą

nie będziemy mieli obowiązku odpowiadać, ale będziemy mieli obowiązek przesłania jej

do zastępcy rzecznika dyscyplinarnego.

Wydaje się, że chyba należałoby tu wprowadzić

jakąś zmianę w tej regulacji.

Kolejna kwestia to nałożenie na prezesów sądów okręgowych i apelacyjnych obowiąz-

ku niezwłocznego zawiadamiania o wolnym stanowisku sędziowskim.

Po pierwsze nie

wiadomo, co oznacza niezwłoczne zawiadamianie.

Lepszy byłby termin, a poza tym my-

ślę, że taki sam obowiązek należałoby nałożyć na Ministra Sprawiedliwości, ponieważ

moim zdaniem większość opóźnień wynikała z tego, że w Ministerstwie Sprawiedliwo-

ści oceniano, czy wolne stanowisko powinno pozostać w danym sądzie, czy też przenieść

je gdzie indziej.

Pozostałą część mojego wystąpienia przekażę do protokołu.

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana prokuratora Jacka Skałę ze Związku Zawodo-

wego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP.

Jacek Skała:

Czytając listę osób zgłoszonych do wysłuchania, zauważyłem z radością, że ﬁguruje na tej

liście pan minister Krzysztof Kwiatkowski.

Moja radość była jeszcze większa, gdy w rubryce

dotyczącej interesu prawnego, którego ma bronić pan minister, przeczytałem: „niezawisłość

sądów”.

Do pełni szczęścia zabrakło mi jedynie niezależności prokuratury.

Dobrze, że mini-

ster sprawiedliwości był na sali, ponieważ wszyscy obecni podczas pierwszego czytania w Sej-

mie wiedzą, jak słabo racji rządu bronił przedstawiciel ministra.

Wszyscy widzieli i słyszeli,

jak przedstawiciele środowisk sędziów i prokuratorów poddali projekt druzgocącej krytyce,

a pan minister Czaja oddał plac bez walki.

Pytanie: dlaczego?

Otóż został pokonany siłą ar-

gumentów.

Obecnie nadszedł czas, aby siła argumentów, które niestety odbijają się od mini-

sterialnego muru, traﬁładopańipanówposłów.

Mówiąc o milczeniu ze strony ministerstwa podczas pierwszego czytania, miałem na my-

śli fakt, że pan minister Czaja nie odniósł się nawet do padających z sali zarzutów o wpro-

wadzanie Komisji w błąd, w szczególności odnośnie do faktu przeprowadzenia szerokich

konsultacji społecznych dotyczących projektu.

Dziś wiemy, że te konsultacje były całkowitą

ﬁkcją.

Faktem jest, że przez kilka miesięcy trwały uzgodnienia pomiędzy „Iustitią” iKRS

a ministerstwem.

Wypracowano nawet pewne wspólne rozwiązania.

Natomiast pod obrady

Rady Ministrów i do Sejmu traﬁła wersja projektu zokresu przed rozpoczęciem rozmów.

Pomimo wyraźnego apelu ze strony prokuratorskiego związku zawodowego do rozmów nie

włączono reprezentantów związku.

Nie włączono, pomimo iż nowela do ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych dotyka newralgicznych aspektów dotyczących funkcjonowa-

nia prokuratury.

W szczególności chodzi o sferę niezależności w związku z proponowanym

przez ministerstwo systemem ocen okresowych.

Należy wyrazić nadzieję, że w toku dalszych prac głos środowiska prokuratorskiego

odegra ważną rolę.

Ten głos jest tym istotniejszy, że czerpie z doświadczenia prokuratu-

ry w związku z reformą rozdzielającą urzędy Prokuratora Generalnego i Ministra Spra-

wiedliwości, którą przeprowadzono na początku 2010 r.

O ile samo rozdzielenie funkcji

wychodziło naprzeciw postulatom opinii publicznej i prokuratorów, o tyle sama refor-

ma okazała się dotkliwą porażką.

Porażkę poniosło Ministerstwo Sprawiedliwości, jako

projektodawca reformy.

W szczególności chodzi o to, że nie pokuszono się o stworzenie

nowej ustawy o prokuraturze.

W efekcie obowiązujący aktualnie akt prawny wywodzi

się z epoki realnego socjalizmu i to w najgorszym wydaniu, bo bezpośrednio po stanie

38

wojennym.

W związku z powyższym pytam, czy Ministerstwa Sprawiedliwości, zatrud-

niającego setki urzędników, nie było stać na przygotowanie nowej ustawy o prokuratu-

rze i nowej ustawy o ustroju sądów powszechnych?

Od pierwszych dni funkcjonowania urzędu Prokuratora Generalnego ujawniały się man-

kamenty przeprowadzonej reformy.

Zaprzepaszczono okazję do stworzenia obudowanego sil-

nymi gwarancjami niezależności i apolityczności urzędu prokuratora generalnego.

W efekcie

pozycja Prokuratora Generalnego wśród organów państwowych nie gwarantuje należytej

realizacji zadań w zakresie ochrony prawa, zwłaszcza zwalczania przestępczości.

Prokurato-

rowi Generalnemu brakuje nie tylko instrumentów pozwalających na współtworzenie aktów

prawnych dotyczących funkcjonowania prokuratury, ale przede wszystkim autonomii bu-

dżetowej, bez której trudno mówić o niezależności.

W rezultacie, jak pokazały doświadczenia

2010 r. jest on klientem polityków, u których musi zabiegać ośrodki na działalność prokura-

tury, czy też niezbędne nowelizacje aktów prawnych.

Można zatem powiedzieć, że w reformie prokuratury niestety zabrakło politykom

ściśle sprecyzowanej wizji prokuratury, a przede wszystkim konstytucjonalizacji pro-

kuratury, co nie nastąpiło pomimo upływu dwudziestu lat od dokonanej transformacji

ustrojowej.

Dodatkowo zabrakło także wyobraźni odnośnie do przeprowadzenia pew-

nych rozwiązań szczegółowych, o których nie miejsce szerzej wspominać.

Wystarczy

przypomnieć jedynie brak przepisów przejściowych dla obecnych asesorów prokura-

torskich przed wejściem na rynek pierwszych absolwentów Krajowej Szkoły Sądów

i Prokuratury, efektem którego było wręczanie im wypowiedzeń umów o pracę.

Innym

przykładem bałaganu legislacyjnego było wprowadzenie nowych struktur nadzorczych

w prokuraturach apelacyjnych – wydziałów ocen okresowych.

Było to tym bardziej ku-

riozalne, że ocen tych dotychczas nie przyjęto.

Wczoraj media naśmiewały się z tego

absurdu, tytułując materiał „Wydziały do spraw, których nie ma – absurd w polskiej

prokuraturze”.

Utworzenie tych wydziałów to nic innego, jak drenaż kasy państwowej,

podobnie jak wysłanie w stan spoczynku byłych prokuratorów Prokuratury Krajowej,

wśród których znalazły się osoby, które ledwie ukończyły trzydziesty rok życia.

Kierując się tymi doświadczeniami, środowisko prokuratorskie reprezentowane

lem o niepowielanie błędów, które popełniono przy okazji reformy prokuratury.

Aby

osiągnąć ten cel niezbędne jest wypracowanie nowej konstytucji polskiego sądownictwa,

nie zaś przyjęcie kolejnej nowelizacji ustawy o ustroju sądów.

Tworzenie tej konstytu-

cji powinny poprzedzić realne, a nie ﬁkcyjne konsultacje.

W konsultacjach tych winni

wziąć udział przedstawiciele wszystkich środowisk prawniczych, w tym prokuratorzy.

Dlatego podzielamy pogląd o konieczności zwołania okrągłego stołu, którego zadaniem

będzie stworzenie nowoczesnego wymiaru sprawiedliwości.

Przy tym stole nie może za-

braknąć miejsca nie tylko dla sędziów i prokuratorów, ale także przedstawicieli palestry,

radców prawnych i świata nauki.

Przy tym stole, co jest oczywiste, powinni także za-

siąść politycy, którzy znają i czują problemy wymiaru sprawiedliwości, a także potraﬁą

przekazać słuszne oczekiwania społeczne obywateli pod adresem sądownictwa.

Jeżeli chodzi o samych sędziów i prokuratorów, to szczególną uwagę należy zwrócić

na konieczność udziału w pracach praktyków, którzy na co dzień biorą odpowiedzial-

ność za swoje decyzje na sali sądowej lub w gabinecie prokuratorskim.

Nie da się bo-

wiem stworzyć dobrego prawa wyłącznie w oparciu o cenną, ale niestety niewystarcza-

jącą wiedzę sędziów i prokuratorów zatrudnionych na ministerialnych etatach.

Korzystając z okazji przyjętej przez Komisję formuły wysłuchania publicznego, chciałbym

zadać publicznie projektodawcy kilka pytań, licząc na udzielenie odpowiedzi.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Panie prokuratorze, informuję, że minął czas pana wypowiedzi.

Do końca posiedzenia

ma pan możliwość sformułowania pytań na piśmie i załączenia ich do protokołu.

Proszę o zabranie głosu pana sędziego Przemysława Janickiego ze Stowarzyszenia

Sędziów Sądów Rodzinnych.

39

Członek Stowarzyszenia Sędziów Sądów Rodzinnych Stanisław Janicki:

Sala kolumnowa, w której znajdujemy się obecnie, gościła już zarówno kuratorów z oka-

zji 90-lecia kurateli w Polsce, prokuratorów czy też sędziów rodzinnych z okazji świę-

towania 30-lecia działalności sądów rodzinnych.

Były w związku z tym odznaczenia,

był patronat najwyższych władz i inne wyróżnienia.

Aż dziwne, że w projekcie ustawy

– Prawo o ustroju sądów powszechnych zapomniano o tym wszystkim, co działo się tak

niedawno w sejmowej sali kolumnowej.

W dzisiejszym wysłuchaniu publicznym, zdaniem Stowarzyszenia Sędziów Sądów

Rodzinnych w Polsce, koniecznym jest przedstawienie stanowiska prezesów sądów re-

jonowych uzyskanego na skutek realizacji pkt 1 uchwały XII Kongresu Stowarzyszenia

Sędziów Sądów Rodzinnych z dnia 17 czerwca 2010 r.

Uchwała ta zobowiązywała za-

rząd do wystąpienia do prezesów sądów rejonowych o wyrażenie oceny o projekcie usta-

się do wydziałów rodzinnych.

Treść wystąpienia była bardzo konkretna.

Jej brzmienie

było następujące: „W związku z przewidywaną możliwością likwidacji wydziałów ro-

dzinnych i nieletnich i wprowadzeniem, jako zasady, tworzenia w sądach rejonowych

i okręgowych tylko dwóch wydziałów: cywilnego i karnego, uprzejmie proszę o odpo-

wiedź, czy powyższa zmiana organizacyjna wpłynie korzystnie na funkcjonowanie po-

wierzonego Pani/Panu sądu i usprawni załatwianie spraw z zakresu prawa rodzinnego

i nieletnich, czy też może spowodować negatywne skutki dla wykonywania zadań wy-

miaru sprawiedliwości?”.

W wyniku tego wystąpienia uzyskano odpowiedzi z szeregu

sądów, bardzo dużych, małych i średniej wielkości zlokalizowanych w różnych miejsco-

wościach w całym kraju.

Można powiedzieć, że reprezentacja respondentów wynosiła

100% pod względem zróżnicowania polskich sądów.

Trzeba stanowczo podkreślić, że

w udzielonych odpowiedziach 170 prezesów sądów stwierdziło, że nie widzi możliwości

właściwej organizacji pracy dla wykonywania zadań wymiaru sprawiedliwości bez wy-

odrębnionych wydziałów rodzinnych w powierzonych im sądach.

Wśród wielu wątków

odpowiedzi, często bardzo obszernych, prezesi sądów powoływali się na akty prawne

wskazujące na potrzebę istnienia wyodrębnionego sądownictwa rodzinnego.

Także moi przedmówcy wskazywali wcześniej na regulację konstytucyjną, która wy-

maga takiego sądownictwa.

Takie obowiązki po stronie państwa przewiduje także Kon-

wencja praw dziecka.

Ankietowani prezesi sądów wskazywali również na zróżnicowane

unormowania dla spraw będących w kognicji sądów rodzinnych, podkreślali, że to nie

tylko Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie tylko ustawa o postępowaniu w sprawach nie-

letnich jest w zakresie kognicji tych sądów, ale istnieje wiele ustaw około kodeksowych,

są ustawy natury medycznej oraz dotyczące przeciwdziałania patologiom społecznym,

którymi sądy rodzinne mają się zajmować.

Tych ustaw jest bardzo dużo, stanowią one

zbiór niezwykle obszernej materii prawnej, w której muszą obracać się sędziowie.

Prezesi wskazywali także na szczególny charakter spraw rozpatrywanych przez

sądy rodzinne.

Sprawy te wymagają często podejmowania działań natychmiastowych.

Podnoszono również kwestię istotnego zróżnicowania obowiązków przewodniczących

wydziałów rodzinnych, kierowników i urzędników sekretariatu wydziałów rodzinnych

w stosunku do przewodniczących, kierowników i urzędników innych wydziałów orzecz-

niczych.

Podkreślano nadzór sędziów rodzinnych nad sposobem realizacji wydanych

orzeczeń i współpracy z organami pomocniczymi.

Zwracano uwagę na pozaorzecznicze

obowiązki zespołów sędziowsko-urzędniczych wydziałów rodzinnych, na współdziałanie

sądów rodzinnych z instytucjami państwowymi i organizacjami społecznymi, na kwali-

ﬁkację sędziów rodzinnych, na negatywne, mogące zaistnieć, konsekwencje likwidacji

wydziałów rodzinnych dla organizacji pracy sądów.

Zasygnalizowano możliwość wystą-

pienia ujemnych skutków społecznych w efekcie likwidacji wydziałów rodzinnych.

Dokument, który jest szczegółowym opracowaniem odpowiedzi prezesów sądów zło-

żę do protokołu, a na koniec wystąpienia chciałem zwrócić uwagę na bardzo istotną

czynność, która jest wykonywana przez sędziów rodzinnych.

Chodzi tu o tzw. posiedze-

nia wykonawcze, na które są często wzywane określone rodziny.

Posiedzenia te służą

otwarciu procesu resocjalizacji.

Orzeczenia w sądzie rodzinnym i dla nieletnich są jedy-

nie kluczem do długotrwałych postępowań wykonawczych.

40

Dziękuję.

Z zabrania głosu zrezygnował pan Łukasz Bojarski, w związku z tym proszę teraz

o zabranie głosu panią Ewę Barnaszewską, reprezentującą Krajową Radę Sądownictwa.

Członek Krajowej Rady Sądownictwa Ewa Barnaszewska:

Chcę krótko zabrać głos na temat opinii Krajowej Rady Sądownictwa odnośnie do dy-

rektorów sądu i struktury organizacyjnej sądu.

Dziś powiedziano już tutaj wiele na ten

temat, więc nie chciałabym się powtarzać, ale poruszając kwestię zmian dotyczących dy-

rektorów odniosę się do jednego zdania z uzasadnienia, w którym proponowane zmiany

pozycji dyrektorów sądów wynikają jakoby z konieczności stworzenia w sądzie stano-

wiska menedżera.

To rozwiązanie jest bardzo często podkreślane medialnie.

Mówi się,

że sądom potrzebny jest sprawny menedżer.

Chcę więc zauważyć, że sądy menedżera

już posiadają.

Od 10 lat dyrektor sądu, kierownik ﬁnansowy jest menedżerem sądu

z ogromnym zakresem obowiązków.

Czy ten zakres obowiązków trzeba zwiększać?

W moim przekonaniu proponowane zmiany to nic innego, jak tylko dowód braku zaufa-

nia do prezesów sądów.

W czym są gorsi prezesi sądów od dyrektorów sądów i kierowników

ﬁnansowychwzakresiekierowaniapracownikamiinnyminiżsędziowie,referendarzeiasy-

stenci?

Prezesi sądów odpowiadają za kształt sądu i za prawidłowe wykonywanie najważ-

niejszych funkcji sądowych.

To prezesi powinni decydować, kto i gdzie będzie zatrudniony,

a kto będzie zwolniony.

Dlaczego mają to robić dyrektorzy?

Czy są lepiej wykształceni w tej

dziedzinie od prezesów sądu?

Dyrektorzy to ekonomiści, posiadający wiedzę, której prezesi

sądów nie mają w zakresie zarządzania majątkiem Skarbu Państwa.

Prezesi sądów są kształ-

ceni w dziedzinie gospodarowania zasobami ludzkimi i to oni powinni decydować, gdzie ma

być zatrudniona określona osoba.

Poza tym, o tym kto jest zatrudniony, ilu pracowników jest

zatrudnionych i za jakie wynagrodzenie stanowią odpowiednie przepisy.

Prezesi nie robią

nym nam corocznie przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

O zatrudnieniu decydują konkur-

sy, które są regulowane przez odpowiednie przepisy.

Wysokość wynagrodzenia pracownika

wynika z określonych tabel, i tylko w tych granicach mogą poruszać się prezesi decydując

o zatrudnieniu.

Brak zaufania do prezesów wynikający z rozszerzenia kompetencji dyrekto-

rów może spowodować sytuację, w której władza w sądzie przesunie się zdecydowanie w ręce

dyrektora, a prezesi będą odpowiedzialni jedynie za funkcjonowanie sądów, nie mając żad-

nych instrumentów, żeby władzę dobrze sprawować.

Prezesi sądów nie posiadają faktycznie żadnego wpływu na dyrektora sądu.

Faktem jest,

że nowa wersja projektu ustawy przewiduje, w zakresie rozmieszczenia pracowników, poro-

zumienie dyrektora z sądem, ale nie mówi nic o tym, jakie są konsekwencje, gdy tego porozu-

mienia nie będzie.

Czy na bazie braku tego porozumienia prezesi mają inicjować procedurę

odwoływania tego dyrektora?

Przecież nie o to chodzi.

Nie zależy nam na wojnie z dyrektora-

mi, ale na prawidłowej i sprawnej pracy sądów dla dobra obywateli.

Zmiany dotyczące dyrek-

torów spowodują jeszcze większą dwuwładzę.

Obecna sytuacja jest dobra i zaakceptowana,

natomiast pozbawienie prezesów władzy nie prowadzi do niczego dobrego.

Jeszcze krótko odniosę się do struktury organizacyjnej.

Aktualnie obowiązujące prze-

pisy dają Ministrowi Sprawiedliwości możliwości takiego zorganizowania pracy sądów,

że wystarczają one całkowicie do zapewnienia ich właściwego działania.

Ministerstwo

Sprawiedliwości wykorzystuje te możliwości, choćby likwidując małe wydziały i likwi-

dując sądy, w których wielkość wpływu jest tak znikoma, że dalsze ich pozostawanie

w strukturze sądownictwa nie ma żadnego uzasadnienia.

Prawidłowe wykorzystywanie

istniejących przepisów wystarcza do właściwej reformy struktury organizacyjnej sądów.

Dlatego nie widzę potrzeby, żeby kolejna ekipa dokonywała zmiany.

Poza tym w projek-

cie ustawy nie ma odpowiedzi na podstawowe pytanie: ile to wszystko kosztuje?

Projekt

nie przewiduje żadnych kosztów, ale koszty będą i to duże, zarówno w wymiarze ﬁnan-

sowym, jak i organizacyjnym.

Spowodują one ograniczenie sprawności pracy sądów.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

nia „Iustitia”.

41

Członek zarządu Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” Bartłomiej Przymusiński:

Chciałbym zaznaczyć, że moje stanowisko jest także stanowiskiem Stowarzyszenia Sę-

dziów Polskich „Iustitia”, w którym sprawuję funkcję członka zarządu.

Podzielam sta-

nowisko i poglądy sędziów, którzy wypowiadali się przede mną, a w moim wystąpieniu

chciałbym zwrócić uwagę na jeden zasadniczy element, a mianowicie na kwestię możliwo-

ści wyboru organu, który sprawuje nadzór administracyjny nad sądami powszechnymi.

Projekt ustawy utrzymuje zasadę, że wspomniany nadzór będzie sprawowany przez

Ministra Sprawiedliwości, ale jednocześnie, w naszej ocenie, zwiększa zakres tego nad-

zoru poprzez wprowadzenie ocen okresowych.

Dzięki systemowi ocen minister uzyskuje

dodatkowe narzędzia, które może wykorzystać przy sprawowaniu nadzoru administra-

cyjnego.

Co prawda projektodawca twierdzi, iż nadzór ten będą sprawować sędziowie-

-wizytatorzy, jednakże nie można nie zauważyć, że wizytatorzy mają być powoływani

przez prezesów sądów, którzy z kolei podlegają Ministrowi Sprawiedliwości i będą przez

niego rozliczani ze sposobu nadzoru administracyjnego.

Uważamy, że nadszedł czas, żeby podjąć poważne zagadnienie, którym jest powierze-

nie nadzoru administracyjnego pierwszemu prezesowi Sądu Najwyższego.

Jakie to mia-

łoby zalety?

Proszę zwrócić uwagę na dotychczasową historię sprawowania nadzoru ad-

ministracyjnego przez Ministra Sprawiedliwości.

Jeżeli weźmiemy pod uwagę okres po

przemianach ustrojowych, to nadzór jest sprawowany przez ministra nieprzerwanie od

20 lat.

Jakie mamy tego efekty?

Wciąż słyszymy narzekania na to, jak funkcjonują sądy.

Częściowo zresztą są to narzekania uzasadnione.

Czy przypadkiem nie świadczy to,

iż minister sobie nie radzi i nie potraﬁ sprawować należycie nadzoru właścicielskiego?

Minister Sprawiedliwości jest politykiem i zmiany na tym stanowisku zachodzą bardzo

często.

W odróżnieniu, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego nie jest politykiem, a jego

kadencja trwa 6 lat.

Przekazanie nadzoru administracyjnego Pierwszemu Prezesowi

Sądu Najwyższego zapobiegłoby być może obserwowanym przez nas historiom, w któ-

rych jeden minister tworzy sądy grodzkie, a drugi je likwiduje.

Jeden minister powołuje

sądy 24-godzinne, inny je likwiduje.

Obecnie minister Kwiatkowski chce likwidować

część małych sądów, a być może za dwa lata inny minister uzna, iż sądy powinny być

bliżej obywatela i będzie takie sądy tworzył.

Chciałbym też zwrócić uwagę na to, kto będzie pełnił funkcję sędziego – wizytatora.

„Iustitia” postulowała, aby wizytatorami zostawali sędziowie powoływani przez Pierw-

szego Prezesa Sądu Najwyższego, co naszym zdaniem gwarantuje, że w sprawowaniu

nadzoru da się utrzymać jednolitość, która pozwoli wyeliminować regionalizmy zdarza-

jące się w orzecznictwie sądów.

Jednak minister chce utrzymać zasadę, że wizytatorzy

będą powoływani w poszczególnych apelacjach i w tychże apelacjach będą przeprowa-

dzać wizytację.

Zamierzenie to stoi w sprzeczności z celem, który chce osiągnąć mini-

ster, czyli likwidacją regionalizmów orzeczniczych.

Powoływanie wizytatorów przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wzmocniłoby za-

ufanie do ich kompetencji i pozwoliłoby na ukształtowanie korpusu wizytatorów o wysokim

poziomie merytorycznym.

Obecnie bywa z tym różnie.

Zdarza się, że wizytatorem zostaje

sędzia z kilkuletnim stażem.

Taki sędzia miałby wystawiać ocenę koledze, który za stołem

sędziowskim orzeka od 20 lat i często ma większe doświadczenie i większą wiedzę.

Dlatego

uważamy, ze wizytatorów powinien powoływać Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

Proponowany system ocen ma nie dotyczyć meritum orzeczeń wydawanych przez

sędziów, lecz tzw. miękkich umiejętności typu: jak sędzia odnosi się do stron, czy jest

punktualny.

Naszym zdaniem wszystkie oceny sędziów będą w tym zakresie podobne.

Wizytator, żeby móc wystawić ocenę, będzie musiał pojawić się na sali rozpraw.

W takiej

sytuacji nawet sędzia, który na co dzień nie zachowuje się być może do końca właściwie,

jeżeli dostrzeże wizytatora, to nie będzie zachowywał się w sposób naganny.

W związku

z tym ocena okresowa będzie przede wszystkim skupiała się na tym, który sędzia roz-

patruje więcej spraw.

Rozpocznie się wyścig pomiędzy sędziami o to, kto wyda więcej

wyroków.

Nieważne, czy będą one słuszne, czy też nie.

Meritum nie podlega bowiem

ocenie.

Sąd nie jest fabryką śrubek i dlatego uważamy, że omawiany projekt jest niedo-

pracowany, a wobec tego, że Minister Sprawiedliwości nie zgadza się na to, żeby nadzór

42

nad sądami przekazać Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, jesteśmy zdania, że

projekt należy odrzucić.

Konieczne jest rozpoczęcie prac nad prawdziwą reformą sądownictwa, a nie nad

szukaniem tematów zastępczych.

Prawdziwa reforma to ograniczenie kognicji sądów

i zmiany w systemie odwoławczym.

To są prawdziwe wyzwania, które należy podjąć.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Pani sędzia Witczyńska, która miała zabrać teraz głos, scedowała to na pana

Wiktora Pibera.

W związku z tym zapraszam do zabrania głosu pana sędziego Wiktora

Pibera ze Stowarzyszenia Sędziów „Themis”.

Członek Stowarzyszenia Sędziów „Themis” Wiktor Piber:

W swoim krótkim wystąpieniu chciałbym pokazać grzech zaniechania w omawianym projek-

cie, co może zabrzmi nieco dziwnie, jeśli weźmie się pod uwagę jak obszerny jest to projekt.

jest omijany szerokim łukiem, a ma zasadnicze znaczenie dla sądów i sędziów.

Mam

na myśli art. 83 ustawy.

„Czas pracy sędziego jest określony wymiarem jego zadań”

– tak brzmi ten przepis.

Jest on bardzo krótki i konkretny.

Tego samego dnia, co ustawa

istą pragmatyką służbową dla funkcjonariuszy publicznych związanych z wymiarem

sprawiedliwości, a mianowicie ustawa o kuratorach sądowych.

Art. 13 ust. 1 tej ustawy

brzmienia czymś się różnią?

Nie.

Problem polega na tym, że o ile w ustawie o ustroju sądów powszechnych art. 83 koń-

czy się na jednym zdaniu, o tyle w ustawie o kuratorach sądowych to zdanie to dopiero

początek.

Podkreślam, że te ustawy były uchwalane tego samego dnia.

Art. 13 ust. 3

ustawy o kuratorach sądowych stanowi, że Minister Sprawiedliwości określi standardy

obciążenia pracą kuratora zawodowego w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii

kie i prawidłowe wykonywanie orzeczeń sądu.

Takie rozporządzenie istnieje od 2003 r.,

a kuratorzy zostali podzieleni zgodnie ze specjalizacją zawodową na kuratorów zawodo-

wych dla dorosłych i kuratorów zawodowych obciążonych pracą kuratora rodzinnego.

Kurator dla dorosłych ma łącznie 120 spraw, a kurator rodzinny ma takich spraw 100

i więcej mieć nie może.

W Polsce istnieją sądy, w których jedni sędziowie mają w referacie

700 spraw, a inni 70.

O tym, że nie są to gołosłowne twierdzenia świadczy fakt, że Minister-

stwo Sprawiedliwości dysponuje takimi danymi od wielu lat i co więcej, informuje nas, jako

sędziów, o tych strukturalnych nieprawidłowościach.

Istnieje oddzielna komórka organiza-

cyjna – Biuro Analiz i Etatyzacji Sądownictwa Powszechnego, która tym się zajmuje i posia-

da szczegółowe informacje.

Niestety ta wiedza nie przynosi żadnych efektów.

Jak w projekcie ustawy ma wyglądać realizacja obowiązku stałego podnoszenia przez sę-

dziów kwaliﬁkacji zawodowych iobowiązku uczestnictwa wszkoleniu idoskonaleniu zawo-

dowym organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, jeśli są sędziowie,

którzy orzekają 3 razy w tygodniu, 12 razy w miesiącu i mają kilkaset spraw, a główny na-

cisk kładzie się na sprawność postępowania i załatwianie jak największej ilości spraw?

Jeśli

w ocenie okresowej sędziów w art. 106a, §1 pkt 1 na pierwszym miejscu stawia się sprawność

i efektywność w podejmowaniu czynności i postępowaniu w podejmowaniu przydzielonych

spraw, to jak sędzia ma podnosić swoje kwaliﬁkacje?

Ministerstwo nie czyni nic, żeby po-

prawić sytuację, a przynajmniej brak efektów takowych działań.

W Warszawie działają sądy,

w których sędziowie mają w referacie ponad 700 spraw.

Na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości znajdują się wyniki statystycz-

ne za I półrocze 2010 r.

Liczba spraw wzrosła o 700 tysięcy, a planuje się, że wszystkich

spraw będzie ok. 14 milionów.

Z całym szacunkiem, ale nie możemy stać się niewolni-

kami olbrzymiej liczby spraw, bo jeśli ich ilość wzrośnie do 100 milionów, to nadal będą

musiały być rozpatrzone przez tę samą grupę sędziów.

Chcę zwrócić uwagę na jeszcze jeden przepis sformułowany przez Krajową Radę

Sądownictwa, zawierający zbiór zasad etyki zawodowej sędziów.

Paragraf 8 regulujący

43

zasady pełnienia służby stanowi, że we wszystkich przydzielonych sprawach sędzia ma

obowiązek podejmować czynności bez zwłoki.

Czy to jest w ogóle możliwe?

I ostatnia uwaga odnośnie do ocen.

W przypadku oceny pozytywnej z wyróżnieniem

może ją uzyskać sędzia, który w całym okresie objętym oceną wyróżnił się w wypełnia-

niu obowiązków przy dużym obciążeniu pracą i dużej złożoności rozpoznanych spraw.

Oznacza to, że w sądzie, w którym jest 70 spraw nie mamy do czynienia z dużym obcią-

żeniem, a tym samym sędzia nigdy nie będzie mógł uzyskać pozytywnej oceny z wyróż-

nieniem.

Projekt ustawy zawiera takie lapsusy.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Katarzyna Zawiślak:

Przygotowałam nieco dłuższe wystąpienie, ale ze względu na ograniczenia czasowe peł-

ny tekst przekażę do protokołu, a teraz ograniczę się do kilku spraw.

Proponowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości remedium na bolączki wymia-

ru sprawiedliwości mają być oceny okresowe pracy sędziego, które resort sprawiedliwości

umieścił na czele planów legislacyjnych na 2011 r., i których wejście w życie zostało przesą-

dzone przed rozpoczęciem konsultacji ze środowiskiem sędziowskim.

Pomysł ten wzburzył

sędziów, albowiem sugeruje, iż za stan sądownictwa powszechnego odpowiadają głównie oni,

a do sukcesu reformy wystarczające jest wprowadzenie mechanizmów zmuszających ich do

rzetelnej pracy.

Rzeczywistość jest jednak bardziej skomplikowana niż zakładają to refor-

matorzy.

Sędziowie z każdym rokiem borykają się z coraz większą ilością spraw.

Muszę tu

podać konkretne liczby, bo one obrazują, jak lawinowo rośnie liczba prowadzonych spraw.

W 1993 r. do sądów wpłynęło ponad 4,5 miliona spraw.

Dziesięć lat później do sądów wpły-

nęło ponad 9,5 miliona spraw.

Kolejne lata to dalsza tendencja wzrostowa.

W 2009 r. zano-

towaliśmy wpływ 11.897 tys. spraw, a sądy załatwiły 12.081 tys. spraw.

W przeciągu dwóch

dekad odnotowaliśmy wzrost wpływających spraw o 150%.

O taki sam procent wzrosła też

liczba spraw załatwionych przez sądy.

Niestety wzrost liczby sędziów nie był tak samo dyna-

miczny.

W rezultacie w niektórych sądach sędziowie są obciążeni ponad miarę i stale pracu-

ją w wymiarze czasu znacznie przekraczającym cywilizowane standardy.

Wątpliwe jest, aby

tę sytuację rekompensowała im ocena pozytywna z wyróżnieniem, w zamierzeniu twórców

projektu możliwa do osiągnięcia wyłącznie przy dużym obciążeniu pracą sędziego i przy du-

żej złożoności rozpoznawanych przez niego spraw.

Rzeczywista reforma powinna zmierzać w kierunku uwolnienia sędziego od zbędnych

czynności, które z powodzeniem mogliby wykonywać referendarze sądowi, asystenci,

czy też wykwaliﬁkowani pracownicy sekretariatu.

Głównym zadaniem Ministerstwa

Sprawiedliwości powinno być przeciwdziałanie powstawaniu oaz niwelowanie istnie-

jących dysproporcji w obciążaniu poszczególnych jednostek wymiaru sprawiedliwości

i orzekających w nich sędziów.

Uchwalenie projektu zmian ustawy ustrojowej nie doprowadzi do rozwiązania żad-

nego z istotnych problemów, z którymi boryka się sądownictwo powszechne.

Wbrew za-

łożeniom utrwala on istniejący, niewydolny system.

Jego twórcom zabrakło wizji albo

po prostu nie było woli politycznej żeby rzeczywiście zreformować sądownictwo.

Źró-

międzywojennym i, co znamienne, z niewielkimi zmianami sprawdzały się w poprzed-

nim systemie.

Także u progu transformacji ustrojowej nie było wyraźnej wizji, czym

ustrojowej odbudowy nie podjęto także w kolejnym dwudziestoleciu, nawet przy oka-

zji wejścia w życie konstytucji, czy powołania sądownictwa administracyjnego, którego

ustrój został oparty w dużej mierze na odmiennych założeniach.

Zadowolono się doraź-

nym poprawianiem poszczególnych jego elementów w ponad 40 nowelizacjach.

W mię-

nia regulacji do standardów Unii i obowiązujących w niej zaleceń.

W końcu, w wyniku

instytucję asesora sądowego, stanowiącego jeden z ﬁlarów systemu.

44

Czy potrzebna jest zapaść sądownictwa powszechnego, aby wreszcie rozpocząć rze-

czową dyskusję nad optymalnym kształtem wymiaru sprawiedliwości?

Niewątpliwie

wprowadzenie w życie noweli przygotowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości zno-

wu odsunie w czasie trud podjęcia zreformowania systemu.

Właśnie dlatego omawiany

projekt nie powinien zostać uchwalony.

Na potrzebę opracowania projektu nowej ustawy, a nie na jej kolejną zmianę, wska-

zała również Rada Legislacyjna przy Prezesie Rady Ministrów.

W swojej opinii Rada

krytycznie oceniła projekt, zarzucając mu m.in., że nie przedstawiono ani jednego aktu

wykonawczego, co stanowiło naruszenie zasad legislacji.

Tak istotny zarzut pozostaje

w części nadal aktualny.

Brak jest bowiem projektu aktu wykonawczego dotyczącego

ocen okresowych.

Co więcej, z wypowiedzi prasowych wynika, że ministerstwo zapo-

wiada modyﬁkację proponowanych rozwiązań odnoszących się do oceniania sędziów,

w toku dalszych prac legislacyjnych.

Dlaczego te zmiany nie zostały wprowadzone za-

nim skierowano projekt do Sejmu?

Czyżby chodziło o obejście wymogów stawianych

procesowi legislacyjnemu, w tym konieczności ponownego przeprowadzenia konsultacji

i uzyskania opinii Rady Legislacyjnej?

W tym przypadku mamy do czynienia nowelą ustrojową dotyczącą organów sprawujących

wymiar sprawiedliwości.

Nie godzi się, aby w taki sposób reformować sądownictwo.

W dniu 26 sierpnia 2009 r. ukazało się zamówienie publiczne Ministerstwa Sprawie-

dliwości pod nazwą „Diagnoza struktury organizacyjnej sądownictwa”, będące zada-

niem w szerszym projekcie zatytułowanym „Modernizacja sposobu świadczenia usług

przez wymiar sprawiedliwości”.

Realizacja zamówienia, kosztującego ok. 700 tys. zł,

miała być pierwszym etapem projektu, a jej celem jest przygotowanie rzetelnej diagnozy

określającej stan zarządzania i działania sądów powszechnych oraz rekomendacji do-

tyczących wprowadzenia zmian doskonalących, zgodnych z celami projektu.

Z powyż-

szego wynika, że przygotowując projekt nowelizacji Ministerstwo Sprawiedliwości nie

dysponowało fachową wiedzą i diagnozą obecnego stanu wymiaru sprawiedliwości oraz

takimi wnioskami dotyczącymi kierunków zmian, które powinny stanowić podstawę do

opracowania i wdrożenia rozwiązań służących osiągnięciu celów reformy.

Zdrowy rozsą-

dek i dbałość o ﬁnanse publiczne podpowiadają, że należy wstrzymać się z reformowa-

niem sądownictwa do czasu uzyskania opracowań, na które wydano tak dużo środków,

nawet jeżeli są to przede wszystkim środki unijne.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Proszę o zabranie głosu pana Waldemara Żurka z Krajowej Rady Sądownictwa.

Członek Krajowej Rady Sądownictwa Waldemar Żurek:

Mam niewdzięczną rolę, ponieważ będę mówił o ocenach sędziów w imieniu Krajowej

Rady Sądownictwa.

Właściwie wszystko dziś na ten temat zostało już powiedziane.

Chciałbym zwrócić uwagę na nieco inny aspekt.

Wszyscy sędziowie go znają, ale warto

przypomnieć go tym osobom, które na tej sali nie są sędziami.

Sędziowie ocen się nie boją.

Jesteśmy permanentnie kontrolowani.

Teraz zwracam

się do osób, które mówiły o nagrywaniu rozpraw.

Dodatkowy system, który zostanie

wprowadzony i będzie kontrolował sędziów, tak naprawdę spowoduje wydłużenie pro-

wadzenia spraw.

Przypomnę, że istnieje kontrola instancyjna, czyli w dużej części spraw

są to trzy instancje, skarga na przewlekłość postępowania, wytyki orzecznicze, wyty-

ki administracyjne, które może dawać prezes, funkcja rzecznika dyscyplinarnego i całe

postępowanie dyscyplinarne, jawne sądy dyscyplinarne, komisja etyki i komisja dyscy-

plinarna działająca przy Krajowej Radzie Sądownictwa, wizytacje, lustracje, Rzecznik

Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Pacjenta, Rzecznik Praw Dziecka, wreszcie kon-

trola mediów, która w naszym państwie jest wyjątkowo silna.

Mówi nam się, że oceny

okresowe funkcjonują w innych państwach europejskich.

Proszę mi wskazać państwo,

które ma tak rozbudowany system kontrolowania sędziów.

Co się z tym wszystkim wią-

że?

Otóż każdy z wymienionych podmiotów domaga się akt postępowania na każdym

etapie kontroli.

Żeby rozstrzygnąć, czy sędzia popełnia błędy trzeba zajrzeć do akt.

Kie-

dyś przyjrzałem się sprawom, które prowadzę i zrozumiałem, dlaczego nabierają prze-

wlekłości.

Akta spraw krążą.

Tam gdzie sprawy są trudne, a wtedy zazwyczaj nie kończą

45

się w przewidywanym przez strony terminie, pojawia się skarga do różnych podmiotów

i akta zaczynają krążyć po kraju.

W tej chwili fundujemy nowy system ocen okresowych, który jest systemem odwoław-

czym, a więc dodajemy nowe ogniwo do łańcuszka krążenia akt po Polsce.

To musi przeło-

żyć się na przewlekłość postępowania.

Krajowa Rada Sądownictwa absolutnie nie akceptuje

ocen cenzurkowych, które będą uśredniane i tak naprawdę nie wniosą nic.

Będą czymś na

kształt konkursu piękności.

W sytuacji, gdy brak jest ustawowych kryteriów oceny sędziego

takie działania prowadzą w odwrotnym kierunku od zamierzonego.

Ocena sędziego, jeśli zo-

stanie wyrażona na piśmie w jakimkolwiek trybie: rozporządzenia lub ustawy, spowoduje, że

każdy będzie miał do niej dostęp w trybie informacji publicznej.

Gwarantuje, że spowoduje to

wzrost liczby wniosków o wyłączenie sędziego.

Czy będą one zasadne i o ile wydłużą sprawę,

to już nas nie będzie interesowało.

Wnioski o wyłączenie będą uzasadniane tym, że w mojej

sprawie ocenia sędzia, który dostał negatywną ocenę.

Czy pójście w stronę rozwoju zawodowego sędziego to dobry kierunek?

Może i tak, ale

najpierw musimy wyrównać obciążenie sędziów w sądach, ażeby rzeczywiście móc realnie

ocenić jak dany sędzia pracuje.

Trzeba doprowadzić do wyrównania obciążenia i dopiero

rozpocząć dyskusję z przedstawicielami stowarzyszeń i organizacji o tym, co tak napraw-

dę drażni obywateli w zachowaniu sędziów.

Przeprowadźmy badania i ankietujmy osoby,

które faktycznie przychodzą do sądów, a nie te, które znają sądy z mediów.

Chciałbym jeszcze poruszyć dwie sprawy, o co zostałem poproszony, w imieniu sę-

dziów wojskowych.

Równolegle z tą ustawą jest procedowana ustawa o ustroju sądów

wojskowych.

Sędziowie zwrócili uwagę, że projekt przewiduje tryb powoływania wizy-

tatorów, gdzie kandydata na wizytatora zgłasza dyrektor Departamentu Sądów Wojsko-

wych, a wybiera go Minister Sprawiedliwości.

Zgłaszamy wniosek, żeby takich wizytato-

rów, jeśli mają już być powoływani wyznaczał Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego.

Kolejna rzecz, która nie była omawiana dotyczy sądów gospodarczych.

Sądy te to oczko

w głowie wielu ministrów, najszybsze sądy w Polsce.

Oczywiście sprawę o niezapłaconą

fakturę może załatwić każdy.

Problem zaczyna się tam, gdzie pojawia się naprawdę

skomplikowana sprawa gospodarcza.

Po jednej stronie mamy przedstawiciela kancela-

rii adwokackiej, który zajmuje się tylko tą problematyką, a po drugiej stronie powinien

stać profesjonalista zajmujący się spawami gospodarczymi.

Ostatnie zdanie odnosi się do sprawy delegacji.

Znosimy stałe delegacje i dajemy rok

na to, żeby wyrównać kolejkę sędziów, którzy orzekają na stałych delegacjach.

Rok to

zbyt krótko.

Nie ma szans na to, żeby załatwić w tym okresie kolejkę sędziów oczekują-

rych sędziowie już nie orzekają, mimo że się zadomowili i wykonywali ciężką pracę.

znowu zdezorganizuje pracę większości tych wydziałów.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

w takim razie zapraszam pana Rafała Puchalskiego ze Stowarzyszenia „Iustitia”.

Członek Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” Rafał Puchalski:

wszechnych jest jedną z największych nowelizacji ustrojowych sądownictwa w Polsce.

Usta-

wa obowiązuje już kilkanaście lat i była w tym czasie nowelizowana 44 razy.

Podstawowy

zarzut, który należy podnieść pod adresem obecnego, rządowego projektu jest taki, że nale-

żało zaprzestać prac nad kolejną nowelizacją i rozpocząć prace nad całkowicie nową ustawą,

po dogłębnym zbadaniu przyczyn przewlekłości postępowań w Polsce, problemów sądownic-

twa, problemów sędziów i problemów stron w postępowaniach sądowych.

Kilka dni temu nasze stowarzyszenie podpisało porozumienie z przedstawicielami innych

środowisk prawniczych, w którym wszyscy wspólnie apelowaliśmy i zwracaliśmy się do sza-

nownych pań i panów posłów o zastanowienie się, czy jest potrzeba tak szerokiej nowelizacji,

która całkowicie zmienia system ustrojowy sądownictwa w Polsce bez wcześniejszego zbada-

nia potrzeb, jakie społeczeństwo przedkłada przed sędziami i sądami.

46

Praktycznie wszystko już dziś zostało powiedziane, dlatego bardzo skrótowo odniosę

się do problematyki, a resztę wystąpienia złożę do protokołu.

Myślę, że należy rozpocząć od postawienia prostego pytania: czy projekt rządowy,

nad którym trwają prace w Komisji jest w ogóle projektem rządowym?

Z medialnych

wypowiedzi wiemy doskonale, że przedłożony państwu projekt ma być nowelizowany,

mają być składane autopoprawki, w których Ministerstwo Sprawiedliwości ma zmie-

niać podejście do ocen okresowych i do szeregu innych rozwiązań, jak choćby likwidacji

dowym, a całość ewentualnej odpowiedzialności za niepowodzenie tego projektu, przed

czym my, jako sędziowie przestrzegamy, spadnie na parlamentarzystów.

To oni będą

odpowiadać za swoistego potworka legislacyjnego, ponieważ jeżeli dojdziemy do zmian,

które ministerstwo proponuje w projekcie, który dopiero co złożyło, to znaczy, że zorien-

towało się, iż ten projekt jest beznadziejny.

Nowelizacje muszą być kompleksowe i muszą uwzględniać wszystkie zagrożenia, które są

widoczne.

Poza tym wszelkie planowane obecnie zmiany sprawiają nieodparte wrażenie na

obserwatorach, że jakość prawodawstwa w naszym kraju nie jest najwyższych lotów.

Zagra-

ża to stabilizacji państwa prawa.

Niezależnie od przyszłej, mglistej zapowiedzi Ministerstwa

Sprawiedliwości trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie, jaka jest potrzeba wprowadzenia no-

wej kontroli pracy sędziów?

Odpowiedź znajdujemy w opublikowanym wczoraj wspólnym

raporcie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka i Forum Obywatelskiego Rozwoju.

Z raportu

wynika, że w Europie znane są trzy modele ocen okresowych.

Należy tu pominąć Anglię,

Walię i Irlandię, gdzie sędziowie nie są okresowo oceniani.

Wynika to ze specyﬁki poziomu

prawodawstwa.

W tych krajach szacunek do zawodu sędziego i jego orzeczeń jest zarówno

po stronie społeczeństwa, jak i klasy politycznej, która nigdy nie kwestionuje w swoich ko-

mentarzach orzeczeń sądów.

Wyrok wydany w imieniu państwa jest wyrokiem i już.

Pol-

ska, wbrew twierdzeniom Ministerstwa Sprawiedliwości należy do bardzo znaczącej grupy

państw unijnych, takich jak Francja, Austria, Belgia, Bułgaria, Węgry, Litwa, Łotwa i Portu-

galia, w których stosuje się model oceny w ramach awansu zawodowego.

Ministerstwo pro-

ponuje przejście na model oceny sędziego w celu podniesienia sprawności działania.

W tym

zakresie można postawić podstawowy zarzut pod adresem Ministerstwa Sprawiedliwości.

Stara się ono, w mojej ocenie, przerzucić na środowisko sędziowskie swoje zaniedbania i wła-

sną nieudolność w zakresie tworzenia systemu prawnego, który będzie sprzyjał społeczeń-

stwu i znacząco wpłynie na poprawę jakości polskiego prawa.

Ministerstw Sprawiedliwości w miejsce podstawowych działań, które powinno wyko-

nać, czyli przygotowania projektu zmian proceduralnych, które są podstawową zmorą

każdego prawa w Polsce woli stosować nową formę oceny okresowej sędziów.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

razie zapraszam do głosu panią Katarzynę Gonerę z Krajowej Rady Sądownictwa.

W ramach podziału materii wśród członków Krajowej Rady Sądownictwa przypadł

mi w udziale głos w sprawie komisji konkursowej.

Jestem w pewnej dyskomfortowej

sytuacji, ponieważ pan minister Krzysztof Kwiatkowski zapowiedział w mediach, że

Ministerstwo Sprawiedliwości wycofa się z komisji konkursowej.

Mimo to, skoro roz-

mawiamy o projekcie w takiej wersji, w jakiej on traﬁł pod obrady komisji chciałabym

powiedzieć parę słów na ten temat.

Nie odważę się mówić o tym, że projekt jest w tym

zakresie niezgodny z konstytucją.

Na ten temat mógłby się wypowiedzieć autorytatyw-

nie jedynie Trybunał Konstytucyjny w przypadku zaskarżenia uchwalonej już ustawy

do Trybunału.

Wówczas kwestia konstytucyjności lub jej braku w proponowanym roz-

wiązaniu podlegałaby dogłębnej i profesjonalnej ocenie.

Chcę zwrócić uwagę na inny aspekt związany z tym projektem.

Przede wszystkim należy przy-

pomnieć, że w Sejmie znajduje się w tej chwili senacki projekt nowej ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa.

Jest to druk sejmowy nr 3364.

Został on wniesiony do Sejmu 16 sierpnia 2010 r.

Projekt ten przewiduje inne rozwiązanie odnośnie do procedury powoływania sędziów niż projekt

będący przedmiotem wysłuchania publicznego.

W projekcie senackim proponuje się wyznaczenie

47

zespołu składającego się od 3 do 5 członków Rady, którego zadaniem byłaby ocena kandydatów na

sędziów i przedstawienie stosownych rekomendacji Radzie.

W przypadku zgłoszenia się kandy-

datów wykonujących dotychczas zawody adwokata, radcy prawnego, notariusza lub zajmujących

stanowisko prokuratora, bądź radcy w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, senacki projekt

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa przewiduje możliwość uczestnictwa w posiedzeniach ze-

społu złożonego z członków Rady przedstawiciela Naczelnej Rady Adwokackiej, Krajowej Rady

Radców Prawnych, Krajowej rady Notarialnej, Krajowej Rady Prokuratury lub prezesa Prokura-

torii Generalnej Skarbu Państwa.

Krajowa Rada Sądownictwa brała udział w pracach legislacyjnych nad senackim projek-

tem nowej ustawy o KRS i w ocenie Rady ta procedura, która jest przewidziana w projekcie

senackim w odniesieniu do powoływania sędziów zapewnia poszanowanie praw przedstawi-

cieli innych zawodów prawniczych.

Był to jeden z motywów wprowadzenia komisji konkur-

sowej, ponieważ w jej skład mieli wchodzić przedstawiciele samorządów zawodowych adwo-

katów, radców prawnych, notariuszy oraz przedstawiciele prokuratury i prezesa Prokurato-

rii Generalnej Skarbu Państwa.

A zatem projekt, który traﬁł zSenatu do Sejmu respektuje

udział przedstawicieli samorządów zawodowych w procedurze nominacyjnej i uwzględnia te

wartości konstytucyjne, które zostały przedstawione w uzasadnieniu projektu dotyczącym

komisji konkursowej.

Sytuacja, w której w pracach zespołu złożonego z członków Krajowej

Rady Sądownictwa mają brać udział przedstawiciele samorządów zawodowych innych za-

wodów prawniczych, ewentualnie przedstawiciele prokuratury lub prokuratorii generalnej

sprzyja przejrzystości procedury powoływania na stanowiska sędziowskie osób, które przy-

zasady równego dostępu do służby publicznej i wyborowi najlepszych kandydatów.

Zadania,

które miała spełnić komisja konkursowa, są wykonane.

Jednocześnie w senackim projek-

cie nowej ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa przewiduje się głos doradczy adwokatów,

radców prawnych, notariuszy i prokuratorów.

Jest to bardzo ważne, bo niejednokrotnie, gdy

kandydują przedstawiciele innych zawodów prawniczych wskazanie na pewne aspekty wy-

konywania przez nich tych zawodów i ich predyspozycje może być bardzo pomocne.

Ponadto

uważamy, że najlepszy z możliwych dobór kandydatów na stanowiska sędziowskie powinien

być przedmiotem troski nie tylko samych sędziów, a także tych członków Rady, którzy nie

są sędziami, ale reprezentują inne zawody prawnicze.

Wymiar sprawiedliwości jest emana-

cją państwa, a państwo jest najwyższym dobrem obywateli.

Tak więc wszyscy, którzy dbają

o zapewnienie zgodnego z prawem, sprawiedliwego i uczciwego działania instytucji państwo-

wych powinni być uwzględniani w procedurach nominacyjnych z głosem doradczym.

Jest to

rozwiązanie słuszne

przedmiotem obrad Rady Ministrów, która nie zgłosiła zastrzeżeń do tych artykułów

– od 25 do 38 w wersji uchwalonej przez Senat i przesłanej do Sejmu – które regulują

procedurę powoływania sędziów.

W związku z powyższym prosiłabym, żeby sejmowa Komisja Sprawiedliwości ze-

chciała uwzględnić to, co wynika z projektu senackiego, ponieważ Krajowa Rada Są-

downictwa uważa ten projekt za spełniający wszystkie wymagania konstytucyjne.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Zapisana do głosu pani Ewelina Rzeplińska-Urbanowicz jest nieobecna, wo-

bec tego oddaję głos panu Andrzejowi Sobótce reprezentującemu to samo Stowarzysze-

nie Asystentów Sędziów.

Przewodniczący Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów Andrzej

Sobótka:

Jestem asystentem sędziego zatrudnionym w Sądzie Rejonowym w Grodzisku Mazo-

wieckim, ponadto jestem przewodniczącym zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia

Asystentów Sędziów.

W uzupełnieniu wcześniejszej wypowiedzi pana Macieja Czubaka

pragnę przedstawić kilka uwag na temat sposobu przeprowadzenia przez Ministerstwo

Sprawiedliwości konsultacji społecznych w sprawie przedmiotowego projektu.

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów otrzymało do zaopiniowania ten

projekt w ramach konsultacji społecznych i w odpowiedzi na pismo Ministerstwa Spra-

48

wiedliwości, przesłało w dniu 5 czerwca 2009 r. uwagi do przedłożonego nam projektu

zmian ustawy w zakresie przepisów dotyczących asystentów sędziów.

Stowarzyszenie

przedstawiało swoje uwagi także w kolejnych pismach oraz podczas spotkania w dniu

3 września 2009 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Jak wynika z analizy projektu

zostały uwzględnione tylko te propozycje stowarzyszenia, które dotyczyły składników

wynagrodzenia.

Projekt, w wersji z dnia 12 października 2009 r., po rozpoznaniu uwag

w ramach konsultacji społecznych, został przekazany stowarzyszeniu wraz z pismem

z dnia 13 października 2009 r.

Niestety kolejnych zmian w projekcie dotyczących asy-

stentów sędziów nie konsultowano z naszym środowiskiem.

Zwłaszcza chodzi o kwestie

związane z kształtowaniem naszych wynagrodzeń, które według najnowszego projektu

przekazanego do Sejmu mają być uzależnione od poziomu wynagrodzeń pionu wspoma-

gającego, czyli sekretarzy sądowych i innych urzędników, a nie od poziomu wynagro-

dzeń sędziów i referendarzy, jak ma to miejsce dotychczas.

Zastrzeżenia odnośnie do sposobu prowadzenia konsultacji społecznych tego projektu

wniosła też Rada Legislacyjna w opinii z dnia 7 grudnia 2009 r.

Rada stwierdziła, że jak wy-

nika z uzasadnienia projektu nowelizacji, nie przedstawiono go do zaopiniowania wszyst-

kim zainteresowanym organom.

Nowelizacja zawierająca reformę wymiaru sprawiedliwości,

w tym zasady dochodzenia do zawodu sędziego, nie została przedstawiona prezydentowi RP.

ciwko Narodowi Polskiemu, mimo iż zawiera wprost regulacje dotyczące prokuratorów tych

instytucji.

Stanowi to naruszenie zasad opracowywania dokumentów rządowych.

Chciałbym przypomnieć, że w wersji przedstawionej do zaopiniowania Radzie Legi-

slacyjnej proponowana treść art. 155 §6 ustawy o sądach powszechnych miała brzmie-

nie odmienne od tego, które zostało zawarte w druku sejmowym nr 3655.

Maksymalne

wynagrodzenie zasadnicze asystenta sędziego było określone w wysokości najniższego

wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego.

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów uważa, że prowadzone przez

Ministerstwo Sprawiedliwości konsultacje społeczne dotyczące projektu zmian ustawy

miały charakter iluzoryczny.

Stowarzyszenie ma świadomość, iż konsultacje społecz-

ne nie polegają na tym, żeby uwzględniać wszystkie uwagi poczynione w ich toku, al-

bowiem powinny stanowić one formę dialogu ze środowiskami, których dotyczą.

Tym

samym Minister Sprawiedliwości, uwzględniając propozycje tych środowisk lub ich nie-

uwzględniając powinien przedstawić w uzasadnieniu merytoryczne argumenty, który-

mi kierował się proponując zmiany.

Niestety, czytając uzasadnienie do projektu zmian

ustawy o ustroju sądów powszechnych nie sposób nie odnieść wrażenia, że Minister-

stwo Sprawiedliwości nie ma argumentów pozwalających na stwierdzenie, dlaczego nie

zostały uwzględnione przedłożone propozycje.

Takie argumenty nie zostały przedsta-

wione.

Nie wiadomo również, dlaczego dochodziło do częstych zmian treści proponowa-

nych przepisów, pomimo zaniechania społecznych konsultacji w tym zakresie.

Zagadką

pozostaje również fakt ignorowania przez Ministerstwo Sprawiedliwości uwag zgło-

szonych do tego projektu podczas konferencji uzgodnieniowej w dniu 10 lutego 2010 r.

Przewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów Michał Boni stwierdził wówczas,

że procedowanie nad projektem dotyczącym tak ważnej materii, a przy tym wpływają-

cym w znaczący sposób na przyszły kształt szeroko pojętego wymiaru sprawiedliwości

jest niedopuszczalne bez zamieszczania informacji na ten temat w biuletynie na stronie

publicznej ministerstwa.

Ponadto podmioty uczestniczące w tej konferencji, takie jak

Minister Finansów, przewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów, Rządowe Cen-

trum Legislacji zgodnie opowiadały się za opracowaniem projektu nowej ustawy zgod-

nie z wytyczną zawartą w §84 zasad techniki prawodawczej oraz art. 2 Konstytucji RP.

Jednocześnie pragnę poinformować, że Krajowa Rada Związku Zawodowego Pracow-

ników Wymiaru Sprawiedliwości RP wyraża sprzeciw wobec projektu ustawy o zmianie

menedżerskiego.

W jej opinii wyposażenie dyrektora sądu w uprawnienia wskazane

w art. 31a §1 w zakresie zwierzchnictwa służbowego i dokonywania czynności z zakre-

su prawa pracy wobec pracowników sądów może zdestabilizować prawidłowe funkcjo-

49

nowanie sądownictwa.

Proponowany przepis spowoduje dualizm zarządzania pracow-

nikiem sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę ponawiam apel o zaniechanie prac nad obecnym projek-

tem ustawy, druk sejmowy nr 3655, i podjęcie inicjatywy w sprawie utworzenia okrą-

głego stołu poświęconego reformom ustrojowym wymiaru sprawiedliwości.

Pozostałe

uwagi merytoryczne przekażę do protokołu.

kim razie pan Emil Szczepanik.

Też nieobecny.

Pani Monika Śliwińska?

Nieobecna.

W takim razie zapraszam do mikrofonu panią Małgorzatę Niezgódkę-Medek z Krajowej

Rady Sądownictwa.

W imieniu Krajowej Rady Sądownictwa odniosę się do kwestii dotyczących modelu nad-

zoru administracyjnego nad działalnością sądów, który został zawarty w tym projekcie.

Była już mowa na ten temat, więc nie chciałabym się powtarzać.

Moim celem jest zwró-

cenie uwagi na bardzo ważny głos, który padł na tej sali z ust sędziego Jerzego Stępnia,

gdy zwracał on uwagę na to, że opracowanie w tym zakresie, jak i w innych istotnych

kwestiach nie zostało poprzedzone rzetelną, głęboką dyskusją.

W uzasadnieniu projektu Rada Ministrów powołuje się na wyrok Trybunału Konstytu-

cyjnego w sprawie K45/07, w którym uznano model nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad

działalnością pozaorzeczniczą sądów za zgodny z konstytucją i osadzony w polskiej tradycji

ustrojowej od 1918 r.

Jednakże nie zwraca się uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny do-

puszczając ten model nie wykluczył wprowadzenia innego modelu.

Jeżeli chodzi o tradycję

ustrojową, to można powiedzieć, że gdybyśmy przeanalizowali okres od 1918 r., to wiele zda-

rzeń historycznych i to zarówno z okresu II Rzeczpospolitej, w szczególności po 1928 r., jak

i z okresu PRL-u, gdy obowiązywało rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 6 lutego

1928 r., a nawet i z ostatniego dwudziestolecia wskazuje na to, że przyjęty model ustrojowy

– jeżeli chodzi o nadzór nad działalnością sądów – nie jest prawidłowy i stwarza pokusę nad-

używania uprawnień do bieżących celów politycznych przez Ministra Sprawiedliwości.

Mi-

nister jest politykiem, który w naszych realiach ostatnich dwudziestu lat zmienia się bardzo

często.

W związku z tym warto rzetelnie pochylić się nad propozycją, żeby połączyć nadzór

judykacyjny nad sądami powszechnymi i wojskowymi sprawowany przez Sąd Najwyższy

z tym, co w projekcie jest ujmowane jako zewnętrzny nadzór administracyjny nad działalno-

ścią sądów, o której mowa w art. 8 pkt 2, który ma być sprawowany przez Ministra Sprawie-

dliwości.

Można dodać, że takie rozwiązanie nie byłoby czymś wyjątkowym w naszym sys-

temie wymiaru sprawiedliwości.

Sprawdza się ono w przypadku sądów administracyjnych,

gdzie działalność administracyjna tych sądów jest nadzorowana przez prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego.

Co do propozycji zawartej w projekcie, to należy zwrócić uwagę, że jeśli chodzi o nadzór,

to utrzymuje on wiodącą pozycję ministra, różnicując jego uprawnienia jako organu nadzor-

czego w zależności od rodzaju nadzorowanej działalności sądu.

Warto podkreślić brak rów-

nowagi w pozycji organów władzy wykonawczej i organów władzy sądowniczej.

Jeśli chodzi

bowiem o działalność administracyjną sądu związaną z czynnościami stricte administracyj-

nymi, którymi zgodnie z projektem ma kierować dyrektor sądu, to nadzór został przypisany

tylko Ministrowi Sprawiedliwości, który ma go wykonywać na zasadach dotyczących kontro-

li zarządczej.

Projekt nie przewiduje w tym zakresie uprawnień dla prezesa sądu.

Co więcej,

mimo że prezes ma na przykład pewne obowiązki związane z kontrolą działalności sekreta-

riatu wydziału, zgodnie z art. 37b, to nie może z wyników takich działań wyciągać żadnych

wiążących wniosków, ponieważ nie może wydawać dyrektorowi żadnych poleceń w obszarze

jego kompetencji.

Jednocześnie w projekcie, zgodnie z art. 41b, prezes sądu, już bez żadnych

wyłączeń jest odpowiedzialny za załatwianie skarg i wniosków, także w tym obszarze, za

który odpowiada dyrektor sądu.

Stwarza się paradoksalną sytuację, w której prezes będzie

odpowiadał za dziedzinę, na którą nie daje mu się żadnego wpływu.

Jeżeli chodzi o możliwość usunięcia źle działającego dyrektora sądu, to chociaż prezes

formalnie kieruje sądem, to także pozbawiono go możliwości odwoływania, czy nawet

50

wnioskowania do ministra w sprawie odwołania dyrektora.

Prezes sądu apelacyjnego

może przedstawić jedynie swoje stanowisko w sprawie odwołania dyrektora.

Do odwo-

łania dyrektora potrzebna jest negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów danej

apelacji, ale nie jest ona wiążąca dla Ministra Sprawiedliwości.

Ostatnia kwestia, na którą chciałam zwrócić uwagę w kontekście braku równowagi

pomiędzy władzą sądowniczą i wykonawczą przy sprawowaniu nadzoru dotyczy odwo-

łania prezesa sądu apelacyjnego.

Jeśli minister uzna, że nadzór nad działalnością sądów

jest sprawowany wadliwie, wystarczy dwukrotna odmowa przyjęcia sprawozdania pre-

zesa, które dotyczy również działalności, na którą prezes nie ma wpływu.

Wydawana

w takim przypadku opinia Krajowej Rady Sądownictwa nie ma charakteru wiążącego.

Proponowane rozwiązania są wątpliwe z punktu widzenia utrzymania równowagi po-

między władzami.

Szczegóły wystąpienia złożę do protokołu.

Dziękuję bardzo.

Wystąpienie pana Rafała Paterskiego zostało złożone na piśmie, a głos

zabierze w tej chwili pani Anna Podubińska.

Nieobecna.

Pani Daria Popłonyk?

Też nie-

obecna.

A pan Paweł Pośpiech?

Również już nieobecny.

Pani Jowita Sikorska?

Nie widzę

na sali.

Pani Aneta Sudomir-Kotz?

Nieobecna.

Pan Arkadiusz Tomczak?

Nie ma.

Pani

Wioletta Tracz-Kowalska?

Nieobecna.

Pan Radosław Tukaj?

Nie ma.

Pan Waldemar

Urbanowicz?

Nieobecny.

Pan Piotr Wangler?

Nie ma.

Pan Filip Wesołowski?

Pani Ur-

szula Wicińska?

Pan Marek Jaskulski.

Jest obecny.

Oddaję panu głos.

Marek Jaskulski:

Do uwag kolegów sędziów, prokuratorów, asystentów, referendarzy kuratorów, stowarzyszeń

społecznych oraz fundacji pragnę dodać i wskazać szereg uchybień wskazanych w projekcie

zmian prawa o ustroju sądów powszechnych.

Moim zdaniem mamy do czynienia z brakiem

dostatecznego przygotowania teoretycznego w dziedzinie teorii prawa, po stronie zespołu mi-

nisterialnego tworzącego projekt ustawy.

Ustawa ta reguluje trzeci ﬁlarnaszegopaństwa,ja-

kim jest sądownictwo powszechne, któremu Konstytucja RP w art. 173 nadała rangę władzy

odrębnej i niezależnej od innych władz.

Ranga ustawy ustrojowej wymagałaby, żeby przepisy

ją określające zostały zapisane w sposób zgodny ze sztuką legislacyjną.

Moim zdaniem zespół

ministerialny nie podołał temu zadaniu, ani wymogom w tym zakresie.

W tym miejscu znajduje uzasadnienie apel o utworzenie okrągłego stołu polskiego

sądownictwa, przy którym powinno znaleźć się miejsce dla teoretyków nauki prawa.

Ilość zarzutów wobec projektu ustawy jest tak wielka, że trudno sądzić, aby ustawo-

dawca racjonalny, którego duch powinien królować przy konstruowaniu tak wiodących

ustaw jak prawo o ustroju sądów powszechnych, zechciał przeniknąć obrady Sejmu,

gdyby ten wadliwy projekt został tam skierowany.

Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka powinna stanąć na straży Sejmu i odrzu-

cić ten projekt, który jest tak wadliwy.

Z wadliwością efektów prac swojego zespołu zda-

je się zgadzać w tej chwili pan minister Krzysztof Kwiatkowski proponując ustępstwa,

rezygnując z komisji konkursowej i innej, jeszcze bardziej nieprzemyślanej koncepcji

w postaci ścieżki rozwoju zawodowego sędziego.

Myślę, że propozycji pana ministra nie

można traktować poważnie.

Są one nieprzygotowane.

Przechodząc do szczegółu, który

interesuje mnie oraz osoby, które zechciały mnie upoważnić do wystąpienia w ich imieniu

pragnę wskazać, że treść proponowanej tzw. oceny okresowej w projekcie zmiany usta-

wy o ustroju sądów powszechnych jest treścią ustawowo pustą, zważywszy jej propono-

wany kształt.

Konstrukcja ta nie odpowiada standardom innych systemów prawnych.

Proponowane kryteria oceny okresowej nie odzwierciedlą merytorycznej oceny pracy

sędziego, która dokonuje się przecież w codziennej pracy orzeczniczej.

Na przykład pro-

jektowany art. 106a i stworzony na jego potrzeby rozdział IIa ustawy o ustroju sądów

powszechnych, kładzie nacisk raczej na efektywność i efektowność sędziego.

W żadnym

z czterech kryteriów oceny w projekcie nie ma takiego kryterium, które pozwala na do-

konanie oceny merytorycznej pracy sędziego.

Wygląda to tak, jakby cały projektowany

rozdział IIa, jak i cała ta koncepcja ustawy miała służyć raczej efektowi PR-owskiemu

i propagandowemu, a nie stworzeniu rzeczywistego systemu ocen.

Odesłanie zapisem

blankietowym proponowanego art. 106f do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

51

jest manewrem niedopuszczalnym.

To, co powinno podlegać w swej istocie regulacji ja-

snej, precyzyjnej, ściśle określonej, poddanej kontroli aktu wyższej rangi chce się ode-

słać do aktu niższego rzędu, jakim jest rozporządzenie, aby w sposób niekontrolowany

doprowadzić do regulacji tej wrażliwej kwestii.

Każda organizacja zaopiniowała negatywnie proponowane zmiany.

Zmiany te są jed-

nak potrzebne.

Od 1989 r. upłynęło już sporo czasu.

Propozycje zmian są niestety nie-

staranne i przygotowane nieprofesjonalnie.

Komisja Sprawiedliwości staje w roli arbitra

pomiędzy wyborem dobrego i złego prawa.

Przykładem złego prawa jest rządowy pro-

jekt zmiany ustawy o ustroju sądów powszechnych.

Konieczne jest zwołanie okrągłego

stołu sądownictwa, przy którym profesjonaliści, przy szerokiej konsultacji społecznej

i przy udziale polityków zechcieliby stworzyć coś, co będzie służyło wielu pokoleniom

Polaków, co będzie nowoczesne, co posłuży nie nam sędziom, ale obywatelom naszego

kraju.

Projektowana ustawa, z uwagi na jej rozliczne błędy może okazać się pomyłką

medialną, a jej efekty mogą rodzić poważne konsekwencje i skutki ﬁnansowe dla kolej-

Stworzenie wydziałów wizytacyjnych pociągnie za sobą konieczność rozbudowania

tych wydziałów i oddelegowania kilkuset sędziów, którzy powinni być na salach rozpraw,

do wykonywania czynności związanych z oceną sędziów.

W tym zakresie przyniesie to

dodatkowe wydatki, ponieważ każda rozbudowa administracji pociąga za sobą wzrost

kosztów.

Początek wydziałów wizytacyjnych był skromny, były to niewielkie struktury,

a obecnie są to całe instytucje zatrudniające dużą liczbę pracowników.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

na.

W takim razie oddaję głos pani Annie Adamskiej-Gallant.

Członek Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” Anna Adamska-Gallant:

Przede wszystkim chciałabym podziękować przewodniczącemu Komisji za umożliwienie

dzisiejszego spotkania tych wszystkich, którym zależy na dobru wymiaru sprawiedliwości,

dzięki czemu możemy w jednym miejscu przeprowadzić dyskusję na temat projektu ustawy

o ustroju sądów powszechnych.

Takiej dyskusji zabrakło.

Prowadzone konsultacje miały po-

zorny charakter i świadczy o tym nie tylko fakt, że do konsultacji zostali zaproszeni jedynie

nieliczni.

Pominięto w nich, niestety, wszystkich, którzy aktywnie uczestniczą w dzisiejszej

debacie.

O pozorności prowadzonych konsultacji świadczy choćby wypowiedź pana ministra

w trakcie jednego ze spotkań roboczych, w którym uczestniczyli przedstawiciele Krajowej

Rady Sądownictwa i przedstawiciele „Iustiti”.

Na tym spotkaniu, wiosna ubiegłego roku,

minister zapowiedział, że projekt zostanie skierowany do Sejmu w takim kształcie, jak on

chce.

Zależy mu na naszym poparciu, nawet jeżeli będą krytyczne uwagi, ponieważ będzie

to lepiej wyglądało.

Myślę, że na pośpiechu i na braku staranności zaważył aspekt medialny.

Zdaję sobie sprawę, że jest to esencja polityki, ale polityk nie może zapominać, że nie chodzi

wyłącznie o wygranie wyborów, ale o dobro społeczne.

Ponieważ wszystko, co chciałam powiedzieć zostało już wyartykułowane pominę odnie-

sienia do poszczególnych zagadnień projektu.

Nadal nie wiemy jednak, jaki jest cel noweliza-

cji ustawy?

W enigmatycznie napisanym uzasadnieniu można wyczytać, że chodzi o to, aby

sądy działały sprawniej.

Akurat projekt ustawy o ustroju sądów powszechnych proponowany

przez ministra nie daje żadnych narzędzi, które pozwalałyby twierdzić, że sądy będą działać

sprawniej.

Takim narzędziem nie są oceny okresowe.

Zwracano już uwagę na brak określe-

nia standardów pracy sędziego, co pozwalałoby na dokonanie porównania.

Takim narzę-

dziem nie jest dyrektor sądu.

Jeżeli twierdzimy, że dyrektor sądu może odciążyć sędziów od

czynności administracyjnych, to ja jako sędzia chcę mieć swojego własnego osobistego dyrek-

tora sądu, który wykona za mnie wszystkie czynności administracyjne, których ja jako sędzia

nie powinnam robić.

Taką rolę powinni spełniać asystenci, ale nie oszukujmy się, z uwagi na

zbyt wysokie wymogi postawione asystentom i zbyt niskie wynagrodzenie asystentów bra-

kuje.

Gdyby asystenci byli wynagradzani tak, jak mają być wynagradzani dyrektorzy sądów

na pewno nie byłoby tego problemu.

Ustawa o ustroju sądów powszechnych wzmacnia nadzór władzy wykonawczej nad

władzą sądowniczą, co jest nieakceptowane w demokratycznym państwie prawa.

Trzeba

52

pamiętać o tym, że tylko silne sądy są w stanie stać na straży wolności obywatelskich.

Słaby sąd na straży wolności obywatelskich oraz wolności osobistej człowieka stał nie

będzie.

Przykładem tego są choćby sądy rosyjskie.

Zgadzam się z tezą, że wymiar sprawiedliwości wymaga zmian.

Te zmiany powinny

zacząć się od zmian proceduralnych, od zmian w zakresie kognicji sądu.

Jako państwo

musimy rozważyć, czy stać nas na to, aby sędzia zajmował się sprawami przysłowiowe-

go „sikania na murek”?

Tego rodzaju sprawy nadal są rozpoznawane przez sądy.

Nie

było żadnej debaty na ten temat, nie proponuje się żadnych zmian, nie bierze się tych

okoliczności w ogóle pod uwagę.

Ogromna różnica pomiędzy politykiem i mężem stanu polega na tym, że dla polityka

najważniejszy jest ponowny wybór i sukces wyborczy jego partii, zaś dla męża stanu

najważniejsze jest dobro jego kraju i przyszłych pokoleń.

Polski wymiar sprawiedliwości

wciąż czeka na męża stanu.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

razie proszę panią Berenikę Barcką.

Też nieobecna.

Zapraszam w takim razie pana

Grzegorza Chmiela.

Nieobecny.

Pani Tatiana Czajkowska?

Złożyła głos do protokołu.

Czy jest pani Barbara Godlewska-Michalak?

Nieobecna.

A pani Agnieszka Golińska?

Też nieobecna.

Oddaję w takim razie głos panu Janowi Kremerowi z Krajowej Rady

Sądownictwa.

Występując jako ostatni już członek Krajowej Rady Sądownictwa, odniosę się w kilu

punktach do wybranych zagadnień.

Po pierwsze projekt przewiduje, że w sądach będą dwa wydziały.

My mówimy cały czas

o wydziałach rodzinnych i słusznie, ale rodzi się następujące pytanie, co powoduje, że w pro-

jekcie nie ma wydziałów ksiąg wieczystych, na informatyzację których Skarb Państwa wydał

duże pieniądze?

Jeżeli już jesteśmy przy ﬁnansach,toprojektstwierdza,żejegoimplementa-

cja nie rodzi skutków ﬁnansowych.

Jeżeli tak, to trzeba zapytać, czy rzeczywiście nie będzie

konieczne zestandaryzowanie prac wizytatorów, czy nie trzeba będzie ich przeszkolić, czy

rzeczywiście ich praca nie będzie generowała żadnych kosztów?

Zwiększenie liczby osób,

które będą prowadziły wizytacje i czas ich pracy musi kosztować.

Nieprawdą więc jest, że

nie wystąpią żadne konsekwencje ﬁnansowe.

Nieporuszamtujużinnych,związanychztym

zagadnieniem trudności organizacyjnych.

Trzeba przy tej okazji odwołać się do stanowiska

Fundacji Rozwoju Obywatelskiego, która bardzo mocno i wyraźnie podkreśla koszty wymia-

ru sprawiedliwości.

Tyle tylko, że sądy i sędziowie nie mają wpływu na cały szereg kosztów

generowanych przez ustawodawcę.

Wypadałoby, żeby nie obciążać sądów generowaniem

tego rodzaju kosztów.

Przykładem takich zbędnych kosztów były sądy grodzkie.

Koszty zo-

stały poniesione, a sądy zostały zlikwidowane i nie przyniosły żadnych wymiernych efektów

poza właśnie kosztami.

Jeżeli chodzi o asystentów, to pomijając problem 6-miesięcznej delegacji asystenta

i braku zgody, pojawia się problem, czy w sytuacji, w której Ministerstwo Sprawiedliwo-

ści ma się wypowiedzieć na temat ogłoszenia etatu asystenta oznacza to, że rezygnuje-

my z utrzymania proporcji pomiędzy ilością sędziów i asystentów?

Kolejny problem, to problem szkoleń.

Nie da się obronić tezy, że Krajowa Szkoła jest

w stanie zapewnić odpowiednie szkolenie dla sędziów.

Było tu już podnoszone, że występują

równoważne, czy też równie ważne szkolenia poza tą szkołą, międzynarodowe, czy choćby

w postaci studiów podyplomowych.

Problem szkoleń dla sędziów i ich organizacji jest uregu-

lowany niespójnie, tzn. powołuje się kierownika do spraw szkoleń z jednej strony, a z drugiej

strony ogranicza się możliwość organizowania szkoleń przez poszczególne sądy.

Następna kwestia to Krajowa Rada Sądownictwa i wybory jej składu.

Do tej pory, raz

na dwa lata, sędziowie z całej Polski poprzez swoich przedstawicieli mieli szansę spo-

tkać się i wymienić opinię.

Chcę powiedzieć, że wybór przedstawicieli do Krajowej Rady

przez poszczególne apelacje nie jest tożsamy z obecną sytuacją.

Obecnie wybiera się

przedstawicieli jako osoby.

Według nowej regulacji wybór będzie dokonywany z urzędu.

Pojawi się problem parytetu.

Apelacja 1500 osobowa i 300 osobowa będzie reprezento-

53

wana tak samo.

Ten problem jest bardzo wyraźny.

W związku z tym postulowałbym,

żeby nie zmniejszać, a wręcz przeciwnie – zwiększać liczbę sędziów Sądu Najwyższego

w Krajowej Radzie Sądownictwa.

Jeżeli chodzi o stanowisko dyrektora sądu.

Rozporządzenie przewiduje, że dyrektor

może otrzymać wynagrodzenie podstawowe od 1800 do 7000 zł.

Jak pogodzić wysokie

kwaliﬁkacje dyrektora z jego podstawowym wynagrodzeniem na poziomie 1800 zł z jed-

nej strony i twierdzeniem, że nie jest on zależny od ministra, który może przyznać mu

pensję w wysokości 7000 zł?

Ostatnia uwaga sprowadza się do tego, czy rzeczywiście jesteśmy w stanie na pod-

stawie tego projektu i jego uzasadnienia odtworzyć to, jak będą funkcjonowały sądy po

wprowadzeniu tych zmian, na przykład za pięć lat?

Wydaje się, że ani projekt, ani jego

uzasadnienie nie dają odpowiedzi na tak postawione pytanie.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Teraz głos zabierze pani Barbara Dolata.

Rezygnuje pani z zabrania głosu.

W takim razie zapraszam panią Agnieszkę Golińską.

Nieobecna.

Pani Sylwia Góźdź?

Nieobecna.

Pani Małgorzata Iwaszuk?

Nieobecna.

Pani Hanna Kaplak-Januszko?

Też

nieobecna.

Pani Marzena Kępińska?

Również nieobecna.

Pan Tomasz Klimko?

Nieobec-

ny.

Pani Anna Knapczyńska?

Też nie ma jej.

Pani Małgorzata Kośmider?

Nieobecna.

Pan Krzysztof Kozłowski?

Jest obecny.

Zapraszam pana do zabrania głosu.

Krzysztof Kozłowski:

Wymiar sprawiedliwości to zbyt poważna sprawa, aby pozostawić ją wąskiemu gronu kilku

osób z ministerstwa, tak jak to miało miejsce dotychczas.

Wymienione osoby skupiały się na

organizowaniu pracy wymiaru sprawiedliwości i jak widzimy po dzisiejsze debacie, zamy-

kały się w tym obszarze, nie dopuszczając głosów z zewnątrz.

Sprawny wymiar sprawiedli-

wości jest dobrem ogólnonarodowym, dobrem nas wszystkich, nie tylko pracujących w tym

wymiarze, nie tylko adwokatów reprezentowanych przez pana przewodniczącego Naczelnej

Rady Adwokackiej, ale także panów ze Stowarzyszenia Przeciwko Bezprawiu, bo w ich wy-

stąpieniach pojawia się głos społeczeństwa, a my nie możemy tego głosu w żadnym stopniu

lekceważyć.

Głosy krytyki płyną z różnych stron, a my powinniśmy zrobić wszystko, żeby

wymiar sprawiedliwości działał w sposób właściwy.

Dla zażegnania kryzysu potrzebna jest

współpraca wszystkich.

Nad problemem należy pochylić się z troską.

Potrzebna jest szeroka

dyskusja i poszukiwanie najlepszych rozwiązań.

Projekty wyglądają pięknie w fazie projek-

tu, ale później często zostają z nich strzępy.

Zwróćmy uwagę, że Ministerstwo Sprawiedliwo-

ści, niestety, nie szuka rady, nie chce słuchać, nie odwołuje się do zbiorowej mądrości.

Lan-

sując projekty wątpliwej jakości, które już na starcie wymagają poprawek, co przyznaje sam

minister Kwiatkowski bez cienia zażenowania.

Ministerstwo poprzez swoją nieustępliwość,

zamiast współpracować dla ogólnego dobra, wywołuje spór ze środowiskiem prawniczym, nie

tylko sędziowskim.

Powstała paradoksalna sytuacja, że teraz w roli sędziów zostali postawieni członko-

wie sejmowej Komisji Sprawiedliwości.

To posłowie będą musieli rozstrzygnąć, kto ma

rację w sporze, który dziś wiedziemy.

Zarysowały się wyraźnie dwa odrębne stanowiska.

Czy rację ma pan minister Czaja, reprezentujący ministerstwo i forsujący swoje pomy-

sły z uporem godnym lepszej sprawy, czy racja leży po stronie 5 tysięcy sędziów, którzy

podpisali list otwarty?

O tym liście jeszcze dziś nie mówiono.

Został on złożony na ręce

Marszałka Sejmu i w innych instytucjach centralnych.

W liście tym 5 tysięcy sędziów

powiedziało „nie” pomysłowi pana Czai.

To zły pomysł na uzdrowienie sądownictwa.

Zaznaczę, że pan Czaja też jest sędzią, a więc stosunek 1:5000 jest różnicą miażdżącą.

Być może rację mają samorządy 16 okręgów sądowych, które nie wierzą już w zdol-

ności reformatorskie ministerstwa i podejmują uchwały o pilnej potrzebie zwołania

okrągłego stołu w sprawie sądownictwa.

Tylko dyskusja pozwoli bowiem na wyjście

z impasu i opracowanie programu ratunkowego.

Nie wierzymy już, że samo minister-

stwo jest w stanie to zrobić.

Komu więc zawierzą posłowie, których intencją jest, jak mniemam stworzenie dobrego

prawa?

Czy uwierzą w mądrość ministerstwa, czy dadzą wiarę mądrości 5 tysięcy sędziów

podpisanych pod listem otwartym, mądrości samorządów sędziowskich, mądrości skupionej

54

w Sądzie Najwyższym, Krajowej Radzie Sądownictwa, w Stowarzyszeniu Sędziów „Iustitia”,

w stowarzyszeniach prokuratorów, referendarzy i asystentów i tym wszystkim ludziom, któ-

rych widzimy wokół, a którzy są autentycznie zatroskani o los wymiaru sprawiedliwości?

Wierzę, że posłowie nie dadzą się zwieść mirażom ministerialnym i odrzucą ten projekt.

Wy-

rażam też nadzieję, że sprawa owych nieszczęsnych projektów ustawy o ustroju sądów po-

wszechnych stanie się przełomem w myśleniu o reformie sądownictwa.

Nadszedł czas, aby

złamać społecznie szkodliwy monopol ministerstwa na tworzenie kształtu organizacyjnego

polskiego sądownictwa.

Centralistyczny system uosabiany przez Ministerstwo Sprawiedli-

wości został skonstruowany w 1928 r.

Wówczas jeżdżono jeszcze bryczkami.

Wygląda na to,

że my nadal chcemy poruszać się taką bryczką.

Nie da się jej przerobić na samochód.

Każda

tego rodzaju próba kończy się żałośnie.

Minęły czasy centralizacji, upadają monopole, zaś

przyszłość organizacji leży w decentralizacji zarządzania.

Żaden, nawet najlepszy minister

i jego urzędnicy nie są w stanie naprawić sądownictwa.

Jedynie dyskusja wszystkich, którym

zależy na tym, żeby sądownictwo było sprawne, tylko okrągły stół poświęcony sądownictwu

może doprowadzić do autentycznej zmiany na lepsze.

Spowoduje to, że panowie ze Stowarzy-

szenia Przeciwko Bezprawiu zmienią nazwę na Stowarzyszenie Popierania Sądownictwa.

Szczegółową analizę stanu obecnego i uzasadnienie potrzeby zmian zawarłem w nie-

wygłoszonej części wystąpienia, którą złożę na ręce przewodniczącego komisji.

Niewy-

głoszony dziś tekst wystąpienia zostanie opublikowany w nr 3 kwartalnika Stowarzy-

szenia Sędziów Polskich „Iustitia” pt. „Czy jest alternatywa dla sędziowskiego samo-

rządu?”.

W przygotowaniu jest druga część zatytułowana „Decentralizacja zarządzania

sądownictwem”.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Zapraszam do zabrania głosu panią Ewę Kruk.

Nieobecna.

W takim razie

proszę pana Rafała Leszczyńskiego.

Rezygnuje pan z zabrania głosu.

Pan Tomasz Lesz-

czyński?

Też rezygnuje.

Pan Jacek Łabuda?

Nieobecny.

Pan Krzysztof Majchrzak?

Jest

na sali.

Oddaję panu głos.

Krzysztof Majchrzak:

Popieram skrócenie aplikacji sędziowskiej przewidziane w art. 8 pkt 4.

Ze względu na

wcześniejsze praktyki w różnych wydziałach nie ma konieczności ponownego ich odby-

wania podczas stażu.

Jednak aplikanci nie powinni utknąć podczas stażu na stanowi-

skach referendarzy, dlatego postuluję wycofanie z art. 1 pkt 2a i b „Zasady przypisania

referendarzom zadań ochrony prawnej”.

Jeżeli referendarze nie wykonają zadań ochro-

ny prawnej mogą ocaleć etaty sędziowskie.

Najczęściej spotykanymi pracownikami

sądu, na co wskazuje nazwa instytucji, powinni być sędziowie.

Załatwienie jakichkol-

wiek spraw w sądzie przez osoby na innych stanowiskach, jest odbierane przez intere-

santów jako wystąpienie sytuacji nietypowej, szczególnych okoliczności.

Klienci wolą

obsługę przez niezawisłych sędziów, dlatego należy odradzać sędziom i prokuratorom

przechodzenie na stanowiska referendarzy.

powinien być wniosek sędziego albo prokuratora, czyli osoby chcącej uzyskać ocenę.

Skala

ewentualnej oceny mogłaby być jednostopniowa, obejmować wynik pozytywny.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Czy jest pani Aleksandra Marek-Ossowska?

Nie ma.

Pan Krystian Markie-

wicz?

Jest obecny.

Proszę pana o zabranie głosu.

Krystian Markiewicz:

Wygłoszę kilka uwag na temat stosunku władzy wykonawczej do władzy sądowniczej.

Ta sprawa pojawiła się już dziś przy okazji kwestii nadzoru.

Zwrócił na to uwagę m.in.

pan profesor Stępień.

Wiadomo, jak brzmiało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego i nie pora nad nim

dyskutować.

Możliwe są trzy modele ukształtowania stosunków pomiędzy władzą

wykonawczą i sądowniczą: administrację wymiaru sprawiedliwości wykonuje władza

wykonawcza – i ten model mamy obecnie w naszym kraju, administrację wymiaru

sprawiedliwości realizuje władza sądownicza, administracja wymiaru sprawiedliwości

55

jest podzielona pomiędzy władzę wykonawczą i sądowniczą.

W Europie kształtuje się

to w bardzo różny sposób.

Na przykład w Holandii, ze względu na zasadę równowagi

władz, koncepcja w myśl której ministerstwo rozliczałoby sędziów z działań organiza-

cyjnych nie była do przyjęcia z konstytucyjnego punktu widzenia, i dlatego utworzono

Radę Sądownictwa.

Myśląc intuicyjnie o trzeciej władzy, mówimy o niezależności sądów i niezawisłości sę-

dziów.

Jest to nie tylko konstytucyjna zasada, ale także prawo człowieka i obywatela wyra-

żone wyrażonym w podstawowych aktach prawa międzynarodowego.

Dzieje się tak, dlatego

że władza sądownicza jest powiązana z ochroną praw jednostki.

Nie czas i miejsce, by anali-

zować szczegółowo obecną regulację.

Ustawa zawiera jednak wiele przepisów odnoszących

się do nadzoru, mnożąc niepotrzebnie jego rodzaje.

Trafna jest ocena o niespójności i o we-

wnętrznym pęknięciu ustawy w tym zakresie, o czym wspominało wielu znakomitych praw-

ników, sędziów i prezesów Sądu Najwyższego.

Dziwi wielce, że głos najlepszych jurystów

w Polsce nie jest słuchany przez projektodawców.

Od właściwej organizacji nadzoru zależy

status sędziów, ich nieusuwalność i niezawisłość, a co za tym idzie bezstronny wymiar spra-

wiedliwości.

Tę fundamentalną kwestię należy sobie uświadomić.

W obecnym i proponowanym kształcie ustawy o ustroju sądów powszechnych nie

została zasadniczo zmieniona struktura podmiotowa nadzoru.

Organizacja nadzoru ad-

ministracyjnego w zakresie, w jakim go powierza go prezesom i sędziom delegowanym

nie wpływa na krytyczną ocenę regulacji.

Warto przy tej okazji zwrócić uwagę na istotę

ustaleń dotyczących zjawiska delegowania sędziów do pracy w ministerstwie.

W czyn-

nościach administracyjnych sędziowie delegowani do ministerstwa nie są niezawiśli i są

takimi funkcjonariuszami ministerstwa jak wszyscy jego pozostali urzędnicy.

Trafne jest

stwierdzenie, że powierzenie tym osobom nadzoru nie ratuje sytuacji, co do niezależno-

ści sądów.

Powstaje pytanie, czy postulat przekazania nadzoru w ręce prezesów sądu,

z możliwością odwołania się przez zainteresowanych sędziów do kolegium sądów, jest do

zaakceptowania?

Obecne usytuowanie prezesów sądów jest dość mocno krytykowane,

z uwagi na przemożny wpływ ministerstwa na ich powoływanie i funkcjonowanie.

Nie brak głosów, że ustawową rolą prezesa sądu jest raczej rola delegata Ministra Spra-

wiedliwości w celu administrowania danym sądem, niż rola czynnika reprezentującego sę-

dziów danego sądu.

Podobna krytyka dotyczy obecnego kształtu kolegium sądów.

Jak widać

zapewnienie jego prawidłowego funkcjonowania bez opracowania całościowej koncepcji usta-

wy dotyczącej sądownictwa.

Nie sądzę, aby bez powołania komisji na podobieństwo istnieją-

cych komisji kodyﬁkacyjnej prawa cywilnego ikomisji kodyﬁkacyjnej prawa karnego udało

się taki akt opracować.

Brak aktywności w tym zakresie prowadzi do mało optymistycz-

nych konstatacji.

Możliwe są co najmniej dwa powody takiego stanu rzeczy.

Albo uznano,

że problem organizacji sądownictwa nie jest na tyle skomplikowany i istotny, by powierzyć

go gronu osób cieszących się autorytetem i dysponujących potrzebną wiedzą merytoryczną,

albo przyjęto, że ma on charakter wybitnie polityczny i argumenty merytoryczne nie mają

decydującego znaczenia.

Chyba nikt sobie nie wyobraża, że reformowalibyśmy gruntownie

Kodeks cywilny lub Kodeks postępowania cywilnego i nie byłoby to wcześniej przedmiotem

opracowań komisji kodyﬁkacyjnejprawacywilnego.

Od dawna wiadomo, że dobra organizacja sądownictwa jest założeniem należytego

stosowania prawa.

Niedawny postulat środowisk sędziowskich o powołanie okrągłego

stołu nie spotkał się, jak do tej pory, z odzewem ze strony pozostałych władz.

Już w dwudziestoleciu międzywojennym krytykowano ministerialny system nadzoru

i wskazywano, że jest logiczne, aby naczelny nadzór nad wszystkimi sędziami i sądami

sprawował Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

Taki postulat jest popierany obecnie.

Nadzór sprawowany przez Prezesów sądów w Sądzie Najwyższym i w sądach admini-

stracyjnych przynosi o wiele lepsze efekty.

Nie budzi on żadnych wątpliwości konstytu-

cyjnych.

Model nadzoru w sądach administracyjnych należy uznać za wzorcowy.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Miś?

Pani Maria Motylska-Kucharczyk?

Nie widzę zgłoszenia.

Pan Wiesław Nejman?

56

Nieobecny.

Pani Anna Podubińska?

Nie widzę zgłoszenia.

Pani Daria Popłonyk?

Pani

Jowita Sikorska?

Pani Ewelina Wolny?

Pani Hanna Wołąsiewicz?

Pani Katarzyna Wrę-

czycka?

Pan Konrad Wytrykowski?

Pan Cezary Zalewski?

Wszyscy nieobecni.

Czy ktoś z państwa zgłosił się w trybie przewidzianym dla wysłuchania publicznego

i nie został dopuszczony do głosu?

Zgłosił się pan Bogdan Goczyński.

Rzeczywiście jest

pan na liście.

Oddaję panu głos.

Był pan zaznaczony jako występujący.

Przepraszam, to

chyba jakaś prowokacja.

Bogdan Goczyński:

Tak, to chyba prowokacja, do tego stopnia, że kiedy z jednym z członków prezydium

Komisji chciałem kiedyś zrobić wywiad i zobaczył moje pytania, to nie odpowiedział już

na mojego e-maila.

Na początku chcę powiedzieć, że popieram pomysł pana ministra dotyczący likwida-

cji sądów rodzinnych, chociaż zapewne z zupełnie innych przyczyn.

W jednym zdaniu powiem coś o sobie.

Jestem dziennikarzem, wolontariuszem.

Od

5 lat śledzę bardzo uważnie to, co dzieje się w wymiarze sprawiedliwości ze względów

osobistych.

Jako dziennikarz prowadziłem wiele spraw.

Współpracuję z pismem inter-

netowym „Afery prawa” oraz z Porozumieniem Rawskim i innymi stowarzyszeniami

obrony praw ojców.

To, co się dzieje w wymiarze sprawiedliwości można w tej chwili

nazwać jedynie terrorem prokuratorsko-sądowym.

Na moje stwierdzenia posiadam po-

twierdzenie w obszernej dokumentacji i z żadnego z nich się nie wycofam.

Mam bardzo

charakterystyczny dokument, który pokazuje, jak się ustawia sprawy i fabrykuje oskar-

żenia.

Załączę go do protokołu.

Dyskutowanie nad tą ustawą jest pozbawione sensu.

Obecnie w Trybunale Konstytucyj-

nym jest poważna skarga konstytucyjna w sprawie wyeliminowania przedstawicieli obywa-

telskich z wymiaru sprawiedliwości, z orzekania w sprawach karnych.

Została złożona ponad

5 miesięcy temu, ale Trybunał Konstytucyjny tak przestraszył się tej sprawy, że do tej pory nie

zdecydował, czy w ogóle przyjąć skargę do rozważenia.

Jeśli skarga zostanie uwzględniona,

to wymiar sprawiedliwości będzie wymagać kompleksowej reorganizacji i wszelkie dyskusje

na temat nadzoru sędziów i ich ocen będą pozbawione sensu.

Trzeba będzie zmienić system

orzekania i formę procesu, żeby nie trwał on pięć lat przy sfabrykowanych oskarżeniach,

jak w mojej sprawie, lecz aby sąd załatwiał to w ciągu tygodnia, jak to jest w szanującym się

wymiarze sprawiedliwości w krajach anglosaskich.

Sędziowie z Anglii, Irlandii czy Walii są

wymieniani jako przykład rzetelności.

Wymiar sprawiedliwości, jak powiedziałem wcześniej, wymaga kompleksowej refor-

my w kierunku społecznej kontroli nad sądownictwem i prokuraturą.

Obecnie w wy-

miarze sprawiedliwości regularnie fabrykuje się oskarżenia i dokonuje się oszustw w ce-

lu przejmowania majątku, skłócania ludzi i rozbijania rodzin.

Jestem bardzo dobrym

przykładem rozbijania rodzin.

Od pięciu lat sądy rodzinne nie pozwalają mi spotkać się

z moimi córkami, podczas gdy mam pełnię władzy rodzicielskiej.

Mam uwagi szczegółowe do projektu ustawy.

Do projektu dołączone jest zapewnienie

nie zabrakło natomiast stwierdzenia o zgodności projektu z Konstytucją RP.

Mam wie-

le wątpliwości natury konstytucyjnej.

Po pierwsze, napisano, że sądy wykonują różne

zadania z zakresu ochrony prawnej.

Według mnie i prawdopodobnie nie tylko według

mnie, sądy powinny służyć do wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych i rozstrzy-

gania sporów w sprawach cywilnych.

Inne sprawy powinny być wyjęte z kompetencji

sądów.

Sądy nie są od administrowania tym krajem, a w tej chwili regularnie przejmują

władzę administracyjną.

Nie są do tego powołane.

Zakres kompetencji sądów powinien

być ściśle określony do wymienionego wyżej.

Należy dodać, że obecna władza sądowa nie ma żadnej legitymacji demokratycznej

i dlatego nie powinna ingerować w sfery przewidziane dla innych władz.

Odnośnie do przekazania sądom innych zadań z zakresu ochrony prawnej, mam

uwagę na temat obecnego stanu administrowania księgami wieczystymi.

Ten system

jest bardzo podatny na korupcję.

Chciałbym zaproponować system, który jest prakty-

kowany w krajach anglosaskich, gdzie istnieją tytuły własności.

W Polsce nie ma tytułu

57

własności, są tylko wypisy z ksiąg wieczystych.

Tytuły własności powinny być w posia-

daniu właścicieli.

Dopiero przekazanie oryginału byłoby równoważne z przekazaniem

nieruchomości.

Powinien istnieć oddzielny urząd – rejestr duplikatów tytułów własno-

ści, w którym rejestrowałoby się wszystkie transakcje.

Powinno to być wyjęte z kom-

petencji sądów.

Sądy nie są do administrowania.

W ten sposób kwestia referendarzy

sądowych, którzy pracują w wydziałach ksiąg wieczystych i kwestia podlegania ich pre-

zesom sądów byłyby zupełnie nieistotne.

Kolejna sprawa to przewodnictwo sędziów w komisjach wyborczych.

To ewidentne

nadużycie niezgodne z konstytucją.

Jest to kumulacja władzy, narusza zasadę trójpo-

działu władz.

W krajach o dużej tradycji demokratycznej przedstawiciele władzy mają

zakaz wkraczania do lokali wyborczych.

Np. w USA policja jest instruowana, żeby trzy-

mać się z daleka od lokali wyborczych.

U nas ludzie posiadający już olbrzymią władzę

sprawują nadzór nad procesem wyborczym.

Jest to niedopuszczalne.

Sędziowie tworzą samorząd sędziowski.

Mam bardzo poważne wątpliwości, co do

konstytucyjności tych przepisów.

To dziwny pomysł, żeby sędziowie tworzyli samorząd.

Instytucja samorządu powinna być dla obywateli, a tu mówimy o ludziach sprawują-

cych władzę, którzy zrzeszają się w celu posiadania jeszcze większej władzy.

To pomył-

ka.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że konstytucja wprost zabrania przynależności sę-

dziów do związków zawodowych i partii politycznych.

Pomysł istnienia samorządu jest

próbą obejścia tego zakazu.

Zakaz ten jest regularnie obchodzony przez Stowarzyszenie

„Iustitia”, które dziś bardzo prominentnie było reprezentowane tutaj, a także przez

Stowarzyszenie Sędziów Sądów Rodzinnych.

Chcę też powiedzieć o biegłych.

Ta kwestia nie została w ogóle ujęta w projekcie usta-

dziowie mają monopol na powoływanie biegłych.

Lista biegłych jest ustala przez prezesa

sądu okręgowego.

Stwarza to olbrzymie możliwości korupcyjne.

Fabrykowanie oskar-

żeń i ustawianie spraw, m.in. przy udziale biegłych, jest normą w polskich sądach.

Nie

jest to tylko mój wymysł.

Istnieje raport Transparency Internacional z czerwca 2007 r.,

jest tam wiele konkretnych opisów.

Nawet dzisiaj dostałem sms w sprawie pani psycho-

log, która regularnie wystawia fałszywe opinie na temat klientów, z którymi nigdy nie

miała kontaktu.

Robi to pod dyktando i te preparowane opinie stają się podstawą wy-

roku, m.in. w mojej sprawie.

Jest to pani Ewa Moroczkaniec z listy Sądu Okręgowego

w Gliwicach.

W tej chwili dostałem sms w sprawie człowieka z Lublińca.

Znam cztery

takie przypadki, a prawdopodobnie jest to wierzchołek góry lodowej.

Sądy przyjmują za dobrą monetę fałszywe obdukcje.

Znam lekarzy w Warszawie,

którzy bez zażenowania przygotują obdukcję na życzenie.

Chcę powiedzieć nie tylko o psychologach, ale także o psychiatrach.

Tajemnicą Poliszy-

nela jest, że istnieje sieć psychiatrów sądowych, którzy na życzenie prokuratury przygo-

towują opinie mające spowodować zamknięcie zdrowych i niewinnych ludzi w zakładach

psychiatrycznych.

Przeszedłem przez to.

Na mojej stronie internetowej są nazwiska takich

psychiatrów.

Są to psychiatrzy ze szpitala przy ul. Nowowiejskiej w Warszawie, ze szpita-

la w Pruszkowie.

Znam przypadek, gdy człowiek nie był o nic oskarżony i był absolutnie

zdrowy, a zdołał sobie załatwić zaświadczenie od dobrego psychiatry.

Mimo to policja „zdjęła

go” z drogi pod pretekstem zaśnieżenia samochodu i na siłę chciała go zamknąć w szpitalu

psychiatrycznym.

Tego typu rzeczy dzieją się przy udziale wymiaru sprawiedliwości, a my

mówimy tu o procedurach i o niezawisłości.

Wymiar sprawiedliwości jest opanowany przez

struktury przestępcze i należy to nazwać po imieniu.

Kilka uwag odnośnie do sądownictwa rodzinnego.

Według mnie sądy rodzinne nale-

ży skasować, ale reforma powinna przede wszystkim polegać na tym, że cały personel

należałoby zwolnić wraz z personelem pomocniczym.

Ci ludzie są tak skorumpowani

moralnie i widzimy to po wypowiedziach na tej sali, że dyskusja dotyczy tylko proce-

dur, paragrafów itd., a nie mówi się o meritum sprawy.

Powinien nastąpić nowy wybór

przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, a głównym kryterium powinna być absolutna

uczciwość.

W tej chwili sędzia może być kompletnym łajdakiem i oszustem i nic mu się

nie dzieje.

Wszystkie oszustwa mają miejsce z pełną wiedzą Ministerstwa Sprawiedli-

wości i też Krajowej Rady Sądownictwa.

Mówiłem przed chwilą, że tytuły własności

58

powinny być trzymane w oddzielnym rejestrze, poza kontrolą sądową.

Typowy sposób

przejęcia nieruchomości jest to tzw. numer na zły adres.

Robi się sprawę zaocznie oﬁe-

rze ataku, wysyła się zawiadomienie na zły adres, żeby człowiek nic o tym nie wiedział,

a następnie przejmuje się jego majątek.

Ja sam padłem oﬁarą takiego ataku i znam wie-

le innych takich przypadków.

Sędzią, który takie rzeczy robił, jest sędzia Adam Skow-

ron z sądu w Tarnowskich Górach.

Cały Wydział IV Cywilny Sądu Okręgowego w War-

szawie to specjaliści od robienia takich rzeczy.

Sędzia Kącka, która była opisana m.in.

w „Gazecie Polskiej”, zajmuje się takimi rzeczami.

Głos z sali:

Panie przewodniczący, czy obrażanie sędziów jest wyłączone spod limitu czasowego?

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Nie, pilnuję czasu.

Ma pan jeszcze 20 sekund.

Bogdan Goczyński:

Właściwie już kończę.

Chcę powiedzieć jeszcze kilka zdań na temat ławników.

Może paść

odpowiedź, że moja skarga konstytucyjna będzie uwzględniona i instytucję ławników

w Polsce należy przywrócić.

W tej chwili funkcjonowanie ławników jest tak zorganizo-

wane, żeby ich zdyskredytować, aby nie mieli nic do powiedzenia.

W długim procesie

na każdą rozprawę potraﬁ być powoływany inny zespół ławników.

Chodzi o to, aby ci

ludzie byli kompletnymi ﬁgurantami uzależnionymi od sędziów.

Za to dostają pieniądze

i dobiera się emerytów.

Powinna być ława przysięgłych, a ławnicy powinni być dobiera-

ni losowo z szerokiej populacji.

Przewodniczący poseł Ryszard Kalisz (SLD):

Dziękuję.

Zabrały głos wszystkie osoby, które znajdują się na liście.

Czy ktoś z państwa

dokonał zgłoszenia zgodnie z prawem i nie został przeze mnie wymieniony?

Pan?

Pro-

szę o nazwisko.

Pan Jan Koszałka?

Nie ma pana na liście.

Na początku posiedzenia

odczytałem regulamin wysłuchania publicznego.

Do głosu mogą być dopuszczone tylko

osoby, które zostały zgłoszone w trybie przewidzianym regulaminem Sejmu.

Muszę kie-

rować się tym regulaminem.

Informuję pana, że w tej chwili sekretariat Komisji dorę-

czył mi informację, że pan dokonał zgłoszenia i został wezwany do uzupełnienia braków

formalnych, ale w odpowiednim czasie nie uzupełnił pan danych.

Przykro mi, ale prawo

jest prawem.

Jeśli nie otrzymał pan takiego wezwania, proszę złożyć odpowiednie pismo

do sekretariatu.

W tej chwili nie ma pana na liście i nie mogę robić wyłomu od zasady.

Obowiązuje nas regulamin Sejmu.

Czy ktoś z państwa złożył zgodnie z prawem zgłoszenie do wystąpienia podczas wy-

słuchania publicznego i nie otrzymał głosu?

Nie ma zgłoszeń.

Informuję państwa, że

w tej chwili kończymy wysłuchanie publiczne.

Jest to ostateczny termin na złożenie

wystąpień na piśmie.

Czy przed zamknięciem posiedzenia Komisji członkowie Komisji

mają jakieś wnioski?

Nie ma wniosków.

59

Teksty

niewygłoszo