text:
Prokurator Alicja Horn

Rozdział 6

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Rozdział 6

Sala Sądu Okręgowego pełna była po brzegi.

Publiczność szczelnie wypełniła ławki, przy stole prasy brakło miejsca i niektórzy sprawozdawcy stojąc robili notatki.

Za stołem sędziowskim ustawiono dużo krzeseł, zajętych teraz przez wielu sędziów, nie biorących udziału w rozprawie, członków prokuratury, wyższych urzędników z Ministerstwa Sprawiedliwości i wybitnych prawników.

Dziś z miejsca oskarżyciela publicznego po raz pierwszy przemawiać miała kobieta - podprokurator Alicja Horn.

Sensacja ta była spotęgowana faktem, że sprawa Zygmunta Orczyńskiego po trzech dniach rozprawy przedstawiała się równie zagadkowo, jak i na samym początku śledztwa.

Przewód sądowy nie zdołał ustalić ani winy oskarżonego, ani jego niewinności i wyrok równie dobrze mógł opiewać na długoterminowe, może nawet dożywotnie więzienie, jak i uwolnić od kary tego przystojnego, o tragicznym wyrazie twarzy, młodego człowieka.

Przewodniczący rozprawy prezes Turczyński odezwał się krótko:

- Głos ma pani prokurator.

Alicja Horn wstała.

Salę zaległa zupełna cisza.

Ogarnęła wzrokiem gęsto stłoczone głowy, setki par oczu wpatrzonych w nią, zaciekawionych, chciwych, natrętnych.

Nie miała jednak tremy.

Gdy odezwała się, głos jej zabrzmiał czysto i metalicznie:

- Wysoki Sądzie!

Jeden z panów obrońców nie bez słuszności zaznaczył, że brak w tej sprawie jakichkolwiek dowodów winy oskarżonego Orczyńskiego.

Istotnie, nie mamy dowodów materialnych, nie mamy też naocznych świadków zbrodni.

Jedynym dowodem jest psychika oskarżonego, jedynym świadkiem strasznego czynu jest on sam.

Świadek ten odmawia nam zeznań, które byłyby dostatecznie wiarygodne.

Musimy zatem wydobyć je wbrew jego woli.

Przewód sądowy dał nam możność poznania tego człowieka.

Wiemy, że w życiu był zawsze zimny i wyrachowany, że głównym motorem jego działań był pieniądz.

I nagle, przed czterema miesiącami, zmienia się nie do poznania.

Dlaczego?...

Dlaczego spotkawszy na swej drodze naiwną, ubogą dziewczynę, dziewczynę, nie odznaczającą się ani urodą ani inteligencją, oświadcza się jej i robi wszystko, by ślub przyśpieszyć?

Nie z miłości przecież, bo wiemy, że ani na chwilę nie zerwał z kochanką.

Nie z miłości, bo sam w dniu ślubu kpi z "sentymentalnego osła Borkiewicza" w rozmowie z Puszkowskim.

Nie z miłości, bo matka zamordowanej miała przecież jej list, pełen rozpaczy, list, który w niewykryty sposób zaginął właśnie po wizycie Orczyńskiego w domu teściowej.

- Oczywiście, mógł nie wiedzieć o milionowym spadku amerykańskim, lecz tylko mógł!

A to jeszcze nie znaczy, że nie wiedział!

Po cóż upierał się przy sporządzeniu intercyzy ślubnej?

Jeżeli chodziło mu o zabezpieczenie żony na wypadek własnej śmierci, wystarczyłby zwykły testament.

Lecz Orczyński, człowiek zamożny, żąda intercyzy, która gwarantowałaby mu dziedziczenie majątku żony, nie posiadającej jeszcze wówczas nic poza hipoteką i skromniutką biżuterią.

Oskarżony Orczyński nie należy do ludzi, którzy nie wiedzą co i po co robią.

- Wysoki Sądzie!

Niepodobna sobie wytłumaczyć też pobudek, dla jakich ten człowiek, nienawidzący manifestowania czułostkowości, człowiek nie utrzymujący życia towarzyskiego, nagle po ślubie zaczął demonstracyjnie obnosić się ze swymi uczuciami do żony, składać wraz z nią wizyty u najdalszych znajomych i obsypywać żonę, niekochaną żonę, podarkami - podczas gdy nawet dla kochanki zdobywał się tylko na jeden prezent w roku!

- W aktach sprawy znajduje się list oskarżonego do dyrektora firmy, której był prokurentem.

W liście tym Orczyński usprawiedliwiając się z tego, że tak długo załatwia umowę na dostawy, pisze:

"Nie umiem nic robić na "aby zbyć".

Mój system polega na dokładnym zbadaniu terenu, poznaniu ludzi, ustawieniu figurek na szachownicy, na drobiazgowym opracowaniu planu i na wyczekaniu najodpowiedniejszego momentu.

Wówczas dopiero działam.

Dzięki temu nawet w drobnych transakcjach zawsze wygrywam, a tu przecież chodzi o przeszło trzysta tysięcy.

Gruby kusz, wart miesiąca solidnej roboty".

- Wysoki Sądzie, tutaj kusz wynosił półtora miliona złotych i wart był czterech miesięcy solidnej roboty!...

Przez ławy publiczności przeszedł głośny szmer.

Adwokaci pochylili do siebie głowy i coś szeptali.

Podprokurator Alicja Horn zrobiła pauzę i zaczęła znowu.

- A robota ta była precyzyjna.

Oskarżony zmienił mieszkanie nie dla własnej profesji, lecz za radą lekarza.

Opowiadał wszystkim, że lekarz stanowczo radził jego żonie przenieść się na przedmieście, gdzie jej wątłe płuca nie będą narażone na wchłanianie takiej ilości kurzu.

Prawda.

Doktor Baranowski potwierdził przed sądem tę swoją radę, lecz stanowczo utrzymywał, że nie było potrzeby wynoszenia się na przedmieście, i że tylko na pytanie Orczyńskiego powiedział: - owszem, radziłbym, jeżeli to państwu różnicy nie robi.

- I oto oskarżony Orczyński, nie znoszący jazdy tramwajem, a żałujący sobie na taksówki, sprzedaje swoje mieszkanie na Senatorskiej i kupuje inne, aż na Wierzbnie.

On, nie cierpiący chodzenia po schodach, dla niekochanej żony, dla drobnego niedomagania jej płuc, decyduje się na mieszkanie aż na piątym piętrze!

Kiedy właściciel kamienicy proponuje mu takie samo mieszkanie na drugim, Orczyński upiera się przy piątym.

Czystsze powietrze - powiada.

Zamieszkuje w niewykończonym domu, naraża się na wiele, bardzo wiele niewygód.

Zapytuję: cóż go tam pociąga?

Zniżyła głos, i skandując każde słowo, odpowiedziała na swoje pytanie:

- Pociąga go czarna przepaść windy...

Pociągają go otwarte, niczym nie osłonięte paszcze framug wiodących do pustej, czterdziestometrowej studni, zakończonej betonowym dnem!

Jeżeli ktoś znajdzie się na progu czarnego otworu na piątym piętrze, wystarczy lekko go pchnąć!

Nie ma dlań ratunku!

Napełni czarną studnię rozpaczliwym krzykiem i runie w dół, a na twardym dnie betonu legnie krwawą miazgą!

- Oskarżony słyszał ten krzyk, oskarżony widział tę miazgę już wtedy, gdy klęczał na stopniach ołtarza!

Podniosła rękę do góry i zawołała przejmującym głosem:

- Wsłuchiwał się w jej głos, przysięgający mu miłość i głos ten zmienił się w jego uszach w krzyk śmierci, patrzył na biel ślubnej sukni i widział krew!

Człowieku!

Tyś już wtedy był mordercą!...

Salę zaległa śmiertelna cisza.

Oskarżony zerwał się z ławy, na twarzy białej jak papier wystąpiły krople potu.

Otworzył usta, jakby chciał coś powiedzieć, wyciągnął ręce, zatoczył się i upadł na ziemię...

Zemdlał.

Gdzieś z kąta rozległ się spazmatyczny śmiech.

Ktoś krzyknął: - Boże!...

Kilka osób zbliżyło się do zemdlonego, skropiono mu twarz wodą.

- Zarządzam piętnastominutową przerwę - zabrzmiał drżący głos przewodniczącego.

Sąd wyszedł.

Sala opustoszała.

Oskarżonego wyniesiono do pokoju dla podsądnych, dokąd też zaraz udali się adwokaci.

Pozostała tylko Alicja Horn.

Coś notowała na wąskim pasku papieru.

Mechanicznie wstała, gdy ostro zabrzmiał dzwonek.

Sędziowie zajęli swoje miejsca, wprowadzono oskarżonego.

Wciąż był blady, lecz z jego twarzy znikła już maska bólu.

Usta zaciśnięte były w ironicznym uśmiechu.

- Wysoki Sądzie! - zabrzmiał znów metaliczny głos podprokurator Alicji Horn.

- Przewód sądowy wykazał, że oskarżony Orczyński wprawdzie nigdy nie był karany, lecz zamieszany był wielekroć w sprawy wręcz brudne.

Nadto szereg małych i nikczemnych podłostek, z których zawsze umiał się wykręcić, ukazuje nam jego spryt, precyzyjny chłód, spryt o zawsze rozległej maszynerii.

Mówiła dalej o zeznaniach świadków, o protokole wizji lokalnej, o sposobie reagowania oskarżonego w różnych wypadkach i w danym.

Głos jej napełniał metalicznym drganiem salę.

Wszystkie oczy przylgnęły wzrokiem do jej pięknych, nieprawdopodobnie bogatych rysunkiem ust, z których padały słowa bezlitosne, ciężkie, zabójcze.

Ci, którzy po to przyszli na rozprawę, by przyjrzeć się tej kobiecie, podobno niezwykle pięknej, widzieli teraz przed sobą jakąś groźną i daleką boginię.

Czuchnowski, zaszyty w kącie, dosłownie drżał całym ciałem.

Napełniło mu pierś jakieś przerażenie, jakiś lęk, jakby chęć ucieczki od nowego wizerunku tej, którą tak kochał.

Kurczył się za każdym razem, gdy głowa Alicji odwracała się ku sali i kiedy przesuwały się po ławach publiczności płomienne, czarne oczy.

Zachwyt i strach zwarły się w mózgu Czuchnowskiego w nie dający się rozerwać węzeł.

Tymczasem Alicja kończyła swą mowę krótkim wywodem prawniczym, żądała zastosowania paragrafu 455 kodeksu karnego, a wobec niezwykle obciążających okoliczności uwzględnienia artykułu 15 przepisów przechodnich.

Czuchnowski odetchnął, gdy usiadła.

Zaczęły się mowy obrońców.

Jeden z sąsiadów Czuchnowskiego zwrócił się doń szeptem: - Przepraszam pana, ale czy pan nie wie, jaką karę przewidują te paragrafy?

- Nie wiem - odparł doktor.

Pochylił się ku nim jakiś pan w średnim wieku:

- Paragraf 455 za morderstwo żony przewiduje od dziesięciu do piętnastu lat ciężkiego więzienia - objaśnił - a piętnastka z przepisów przechodnich to podwyższenie kary aż na dożywocie, albo nawet na tamten świat!

Jakaś pani informowała sąsiadkę, że wie od policjanta, że oskarżony, jak go ocucili z omdlenia, wcale nie chciał z nikim gadać, nawet do swoich adwokatów nie odezwał się słowem.

Czuchnowski przecisnął się i wyszedł na korytarz zapalić papierosa.

Gdy wrócił na salę, mówił już drugi adwokat.

Później krótko replikowała Alicja.

Z kolei oskarżonemu przysługiwało prawo ostatniego słowa.

Wstał zimny, spokojny, opanowany, podniósł głowę i powiedział cicho, ale dobitnie:

- Przyznaję się do popełnienia morderstwa na osobie mojej żony Felicji.

Proszę o karę śmierci.

Zapanowało głuche milczenie.

Niespodziewane przyznanie się winowajcy zrobiło wstrząsające wrażenie, które odbiło się na wszystkich twarzach.

Tylko prokurator Alicja Horn siedziała nieruchomo.

Nie była zaskoczona: jedyny świadek zbrodni musiał przemówić i przemówił.

Sąd udał się na naradę.

Oskarżonego wyprowadzono.

Salę napełnił gwar rozmów.

Jeden z obrońców zbliżył się do Alicji:

- Niebezpiecznym jest pani przeciwnikiem.

Pani mowa była imponująca.

Bałbym się dostać w ręce pani.

Uśmiechnęła się do niego niemal zalotnie:

- Czyż moje ręce są tak okropne?

Adwokat spojrzał na jej długą, rasową rękę o subtelnych, lekko zaróżowionych palcach i potrząsnął głową:

- Pani wie, że są piękne.

Za piękne, jak na prokuratora.

- A jednak boi się ich mecenas?...

Zajrzał jej w oczy i westchnął:

- Boję się.

Robią na mnie takie wrażenie, jak wzrok węża na...

Szukał porównania.

- Na gazelę? - podpowiedziała.

Machnął ręką:

- Gdzież tam, po prostu na starego muła.

Alicji skłonił się woźny i zameldował, że pan prokurator Martynowicz prosi do siebie.

Na korytarzu ujrzała w tłumie doktora Czuchnowskiego.

Był skulony i blady.

Niedostrzegalnie wzruszyła ramionami i udała, że go nie widzi.

Czuchnowski spostrzegł ją, gdy już znikała za drzwiami.

Spojrzał na zegarek i mruknął:

- Z Łęczyckim to tak zawsze.

Umówi się i nie przychodzi.

Mylił się jednak, bo mecenas Łęczycki z grubą teką przepychał właśnie swój równie gruby tułów wśród publiczności, szukając doktora.

Okazało się, że bronił właśnie w apelacyjnym i sprawa przeciągnęła się dłużej, niż przypuszczał.

- Ale nie żałuję tego, bo wygrałem gruuuby proces.

Kapnie mi z tego paręnaście tysiączków.

No, cóż jesteś taki przybity, Władku?

Czyżby twoja narzeczona zblamowała się?

Czuchnowski nic nie odpowiedział.

- No, nie martw się, stary - pocieszał go Łęczycki - o ile wiem z gazet i od kolegów, sprawa tego Orczyńskiego była jasna: żadnych dowodów, uniewinnienie murowane.

Ale to nic.

I tak musimy dziś oblać debiut pani Alicji, no i moją wygraną.

Kiedy wyrok?

- Nie wiem.

Ma być wkrótce.

Istotnie, nie upłynęło wiele czasu, a dzwonek zawiadomił wszystkich, że sąd wchodzi.

Sala zapełniła się znowu po brzegi.

Wśród zupełnej ciszy przewodniczący odczytał wyrok: dożywotnie ciężkie więzienie.

Oskarżony nie drgnął nawet.

Wychodząca publiczność napełniła korytarze gwarem głośnych dyskusji.

Przyjaciele czekali na Alicję - tak, jak było umówione - na dole w sieni.

Łęczycki wypytywał o szczegóły rozprawy, doktor niechętnie odpowiadał.

Zdumienie adwokata nie miało granic.

- Żebym wiedział, psiakość - klął z zacięciem - to bym się postarał o przesunięcie mego terminu.

Coś niesłychanego!

Żeby taki cyniczny numer zemdlał!

Psiakość!

W jej przemówieniu musiało być, do diaska, wiele ekspresji, hm, sugestywności...

- I okrucieństwa - cicho dodał Czuchnowski.

- Ach, ty sentymentalny staruszku - roześmiał się mecenas - przecież to był zbrodniarz!

- Tak, bez kwestii.

- I stało się zadość sprawiedliwości!

Z tego, co mówisz, miarkuję, że gdyby nie mowa pani Alicji, wypuszczono by łotra na wolność.

- Ja nic nie mówię - bronił się Czuchnowski - ja sam nie wiem właściwie...

Ale mnie w tym wszystkim coś po prostu przeraża.

- Furda, chłopie!...

- Ja rozumiem... ale...

- Mój drogi Władku, jakże ty możesz być lekarzem?

A jak trzeba pacjentowi nogę uciąć, to co?

Albo, dajmy na to...

Nie dokończył.

Po schodach szybkim, elastycznym krokiem schodziła Alicja.

- Jestem głodna - powiedziała wesoło, witając się z nimi - zabieram was do siebie na obiad, a właściwie na kolację.

No, chodźmy.

Wyszli na ulicę.

- Winszuję pani - mówił mecenas - sukces niezwykły, jak na debiut.

Co mówię, niezwykły!

Triumf, zwycięstwo na całej linii!

Serdecznie winszuję.

- Straszne jednak to - ze smutkiem westchnął doktor Czuchnowski - że człowiek do końca życia będzie gnił w więzieniu.

- Zwariowałeś?! - spojrzał nań z irytacją mecenas Łęczycki.

- Władek, mecenasie - lekceważącym tonem powiedziała Alicja - powinien zostać franciszkaninem.

- Po pierwsze - irytował się Łęczycki - nie będzie do śmierci gnił w więzieniu, bo przychodzą wciąż różne amnestie, przychodzą redukcje kary za przyzwoite odsiadywanie ciupy itd.

Więc posiedzi jakieś dziesięć lat i już.

A po drugie, mój drogi, cóż do ciężkiego pioruna!

Szuja ostatniego gatunku, padalec, ohydny zbrodniarz!...

Gdyby go na pal wbito, jeszcze nie byłoby dla niego dość.

Sam zresztą prosił o karę śmierci.

- Ale przecież przyznał się - oponował Czuchnowski.

- Tak, przyznał się, lecz tylko dzięki pani Alicji.

Gdyby go nie zdemaskowała, pewno zostałby w ogóle zwolniony.

- Nie przeczę.

Lecz to właśnie mnie przybija, że dzięki Alicji.

Alicja wybuchnęła śmiechem.

Łęczycki zaś zatrzymał się na środku chodnika i rozłożył bezradnie ręce.

- Panowie - powiedziała Alicja ze złośliwym błyskiem oczu - dla uczczenia mojej pierwszej wiktorii mam zamiar spędzić dziś wieczór wesoło.

- Brawo! - zawzięcie przytaknął Łęczycki - brawo, pani Alicjo.

Tym lepsza się zdarza racja biby, że i ja dziś właśnie wygrałem piękny proces.

Czuchnowski nie odezwał się ani słowem.

Pojechali taksówką.

Podczas drogi Alicja opowiadała mecenasowi o przebiegu rozprawy, o gratulacjach, jakie złożyli jej koledzy i o pochwale prokuratora Martynowicza.

Julki jeszcze nie było w domu.

Odrabiała dziś lekcje z dwiema koleżankami.

Zaraz po obiedzie wyszła i miła wrócić przed dziewiątą.

Dowiedzieli się tego z kartki, zostawionej na stole.

Józefowa bowiem kończyła właśnie popołudniową porcję pacierzy i za skarby świata nie powiedziałaby ani słowa.

Jej zwiotczałe i pomarszczone wargi poruszały się drobnym falującym ruchem, mówiąc nabożne słowa, ale gdy podawała obiad, z jej złośliwych spojrzeń nietrudno było odgadnąć niezadowolenie z powodu tak znacznego spóźnienia się pani na obiad.

Jakże - pieczeń wyschła, a jabłka w cieście wystygły.

Nie zepsuło to natomiast apetytu ani Alicji, ani Łęczyckiemu.

Tylko doktor był pochmurny, co zdawało się napełniać jego narzeczoną tym zajadlejszą wesołością.

Zanim wypili kawę, była ósma.

Na kolację iść stanowczo się nie opłacało.

- Wiecie co? - zaproponował Łęczycki - pani Alicja przebierze się, my obaj na szczęście jesteśmy w czarnych marynarkach, pojedziemy do kina na Marlenę Dietrich, a później na lumpę do "Argentyny"!

Co?...

- Dobry pomysł.

Film podobno wyborny, a o tej "Argentynie" słyszałam, że tam świetnie się bawią.

- A ja słyszałem - odezwał się Czuchnowski - że właśnie piekielne nudy.

- Były!

Były, przyjacielu - z miną znawcy odparł mecenas - teraz kupił tę budę jeden Amerykanin i on dopiero pokazał, jak się powinno takie rzeczy robić.

Pierwsza klasa!

Amerykanie mają to wyczucie interesu!...

- Więc pojedziemy - zdecydowała Alicja - tylko zaczekamy na małą.

Muszę ją ucałować na dobranoc.

Doktor niecierpliwie kręcił się na krześle, wreszcie wyrzucił z siebie:

- A mnie się zdaje, że komu jak komu, ale tobie, Alu, nie wypada pokazywać się w takich lokalach.

- A to dlaczego? - spojrzała nań niechętnie Alicja.

- No, na takim nocnym dancingu - zaśmiał się nieprzyjemnie - prokurator?

- Władku, nie zawracaj głowy.

Jestem takim samym człowiekiem, jak i każdy inny.

Mój drogi, nie sądź, że dla swego urzędu zamierzam stać się archaniołem.

- Tak - upierał się - ale właśnie dziś... po tej strasznej sprawie i po tym wyroku...

- Oj, Boże, jaki on nudny.

Mecenas klepnął go po kolanie:

- Nie bądźże ciotką, do diaska.

Ministrowie chodzą do knajp...

- No, dobrze, dobrze - bronił się Czuchnowski - jeżeli Alę nie razi ten kontrast nocnego lokalu z wyrokiem dożywotniego więzienia, to cóż?...

Jednak nie zapominajcie, że we wszystkich niemal pismach zamieszczono jej fotografię i że zjawienie się prokuratorki Horn zwróci uwagę całej publiczności!...

Alicja skinęła głową.

- Tu masz rację.

- I tego można uniknąć - zawołał Łęczycki.

- W "Argentynie" są loże położone znacznie ponad poziomem sali i osłonięte.

Możemy przejść wprost z szatni na górny korytarz.

Spojrzał na zegarek.

- Jeszcze za wcześnie, ale za godzinkę zadzwonię i poproszę o zarezerwowanie loży.

Znam osobiście tego Winklera, on mi to załatwi.

- To ten Amerykanin? - zapytała Alicja.

- Tak.

Polak, ale urodzony i wychowany w Ameryce.

Wróciła Julka i ze śmiechem wpadła wprost do jadalni w botach, w futerku i w aksamitnym bereciku, w którym było jej tak ślicznie.

Jej oczy iskrzyły się, zarumieniona buzia promieniała.

- Alu!

Alu! - zawołała - nie masz pojęcia, co miałam za emocje!

Dzień dobry panu, dzień dobry doktorku.

Wyobraź sobie, że... ale panowie nie będą się śmiać?

- Nie będziemy, któż by się odważył?! - zapewnił z powagą mecenas.

- Otóż, ledwo pożegnałam się na rogu Śniadeckich z Kurką...

- Z kim?

- Kurka to jedna moja koleżanka.

Ledwo się z nią pożegnałam, a tu zbliża się do mnie taki młody i bardzo, no bardzo elegancki facet, w takim, wiesz, brązowym futrze, uchyla kapelusza i bardzo poważnie pyta: - Czy pani nie wie czasem, która godzina?

- Oczywiście, powiadam, krótko: - Nie wiem.

- Myślę, że tak wypadało, nie?...

A on wówczas, wyobraź sobie, wyciąga taki cieniutki, cieniutki złoty zegarek i powiada: - To ja pani powiem, jest za dziesięć ósma...

To łotr, co?...

- No, i cóż dalej?

- Rozśmieszył mnie, bo taki sprytny.

A zęby, powiadam ci, miał białe, że no!

Widziałam, bo uśmiechał się, szelma, że mnie nabrał.

I powiada: - A widzi pani, że jestem bardziej od niej uprzejmy, więcej - powiada - bo gotów jestem uprzejmość swoją posunąć aż do tego, by nie napastować już pani i odejść - ale - powiada - wiem, że pani sprawiłoby to przykrość, dlatego też poświęcę się i kawałeczek panią odprowadzę.

- To bezczelny!

Co?...

- A cóż ty, stałaś i słuchałaś? - z niezadowoleniem zapytała Alicja.

- Alu, jak możesz nawet tak myśleć?

Wcale nie słuchałam.

Obaj panowie wybuchnęli śmiechem.

- Nie słuchałaś, ale pamiętasz każde słowo.

- No, przecież uszu sobie zatkać nie mogłam.

- Więc cóż mu odpowiedziałaś?

- Oczywiście, powiedziałam, że pójdę sama i że to jest bardzo brzydko zaczepiać kobiety na ulicy.

To on powiada, że rzeczywiście, że zawsze był tego samego zdania, że takich co zaczepiają kobiety on sam obiłby laską (wcale nie miał laski), ale że ja przecież nie jestem kobietą, tylko aniołem (uważasz?!), a on nie jest takim, co zaczepia, tylko bardzo samotnym i nieszczęśliwym sierotą, a sierotami i wdowami trzeba się opiekować, że jeżeli go odpędzę w daleką, zimną dal, to pójdzie z rozpaczy upić się, a jak tylko się upije, to go później głowa boli, a ja nie wyglądam na taką, co chciałaby cierpień bliźniego i tak gadał, że pojęcia nie macie.

- No, ty oczywiście nie odpowiadałaś mu wcale?

- Iiii...

Bardzo mało.

Doktor Czuchnowski skrzywił się i powiedział:

- Bardzo źle, panno Julko.

Należało zwrócić się do policjanta i poprosić, by uwolnił panią od natręta.

- Kiedy on wcale nie był taki natrętny - z oburzeniem zaprzeczyła Julka.

- Taki przystojny brunet z małymi wąsikami.

Inżynier, pracuje w fabryce czekolady!

Nigdy nie wiedziałam, żeby do robienia czekolady potrzebni byli inżynierowie.

Prawda?

- Rzeczywiście, po prostu kłamał.

- I ja mu tak powiedziałam, a on wówczas zaczął mi dowodzić, że są potrzebni do kontroli maszyn i do organizacji pracy i czegoś tam jeszcze i opowiadał, jak się robi czekoladę i czy ja lubię czekoladę, bo jeżeli lubię, to on mi może przysłać bardzo dużo, bo jego to prawie nic nie kosztuje i odprowadził mnie pod sam dom i chciał się przedstawić, ale ja powiedziałam, że nie i idę tu do babci, bo babcia chora jest na tyfus i żeby poczekał kilka minut, to wyjdę i pójdziemy na spacer.

- Juleczko! - ze zgrozą zawołała Alicja.

- Poczekajże!

Otóż, wchodzę na schody (a on powiedział, że dobrze, że będzie czekał, ale po tym tyfusie to mu się od razu mina zmieniła), wchodzę na schody i patrzę przez okno ukradkiem, a mój facet wieje!...

Aż się kurzy!...

Klasnęła w ręce i śmiała się do rozpuku.

- Dobrze mu dałam bobu, co?

- Tak, Julko - odezwała się Alicja - ale na przyszłość stanowczo proszę cię, byś nie pozwalała się zaczepiać.

Absolutnie sobie tego nie życzę.

Pomówimy zresztą o tym obszerniej jutro.

Jakże ci lekcje dziś poszły?

- Dziękuję, dobrze.

Pytali mnie z łaciny i z matematyki.

Ach, Alu, a nic mi nie mówisz, czy ten proces skończył się?

- Tak, skończył się.

- I co?...

- Został skazany na bezterminowe więzienie.

- Panno Julko - bolesnym głosem powiedział doktor - któż to widział pół godziny grzać się w futrze i botach...

- Zapomniałam - roześmiała się i wybiegła do przedpokoju.

Czuchnowski i Łęczycki asystowali Julce przy kolacji, podczas gdy Alicja przebierała się.

Mecenas załatwił telefonicznie lożę w "Argentynie" i o wpół do dziesiątej pojechali do kina na Marlenę Dietrich.

Julka, gdy wyjeżdżali, pluskała się w łazience i pożegnali ją przez drzwi.

- Stanowczo, Alu - powiedział doktor, gdy wsiedli do taksówki - powinnaś krócej trzymać Julkę.

Z jej pobudliwością i temperamentem o nieszczęście, nie daj Boże, nietrudno.

- Przyznaję ci rację.

Chociaż umiem docenić jej silnie rozwinięte ośrodki hamujące i roztropność, jednak przygody w rodzaju dzisiejszej nie zlekceważę.

Film rzeczywiście był interesujący i miał szereg momentów o wysokiej wartości artystycznej.

Najmniej podobał się Czuchnowskiemu:

- Nie interesują mnie postacie patologiczne - mówił.

- W sztuce chcę mieć ludzi żywych i normalnych.

- Przeciętnych, chciałeś powiedzieć? - zapytał mecenas.

- Chociażby, byle takich, jakich spotykamy w życiu.

Alicja wzruszyła ramionami:

- Mój przyjacielu, a czy w życiu często spotykamy ludzi niepatologicznych?

Niemal każdy ma większe lub mniejsze zniekształcenie psychiczne...

Ale dajmy temu spokój.

Władek jest zły - zwróciła się do Łęczyckiego - że idziemy do "Argentyny" i dlatego wszystko mu się nie podoba.

Na Hortensję było tak blisko, że poszli pieszo.

W przeciwieństwie do olbrzymich reklam neonowych, opiewających zalety "Argentyny" na wszystkich wielkich arteriach miasta, istnienie samego lokalu na Hortensji zdradzał tylko mały szyldzik alabastrowy z rytymi na nim literami: "Argentyna".

We dnie napis ten był zupełnie niewidoczny, dopiero o dziesiątej zapalały się ukryte za alabastrem kolorowe lampki i wówczas występował napis.

Po szerokich, marmurowych schodach, zasłanych puszystym, białym dywanem, wchodziło się do hallu, stąd zaś bocznymi schodami do lóż.

Służba witała mecenasa Łęczyckiego jak starego znajomego.

Lożę, oczywiście, zarezerwowano, i to całe szczęście, bo już teraz nie było ani jednej wolnej.

Orkiestra murzyńska w białych smokingach grała bostona.

Loża była tak osłonięta, że z sali, położonej o trzy prawie metry niżej, niepodobna było do niej zajrzeć.

Natomiast Alicja widziała wszystko.

Urządzenie sali przypominało okrągły podwórzec hiszpańskiego pałacu, loże - okratowany balkon, porośnięty winem.

Służba w strojach argentyńskich kowbojów uwijała się z brzękiem ostróg między niskimi, masywnymi stolikami.

Publiczności było jeszcze niewiele, lecz wciąż jej przybywało.

- No, jak się pani podoba ta buda? - zacierał ręce Łęczycki.

- Owszem, bardzo tu miło.

Podano moc zimnych zakąsek, koniak, wermut i czerwone wino.

- Gorącej kuchni tu nie prowadzą - objaśnił mecenas - głównie ze względu na zapach potraw, ale pomimo to bywa w "Argentynie" gorąco.

Wyjrzał na salę i dodał:

- O, niech pani zobaczy - w tej loży nad fontanną teraz nie ma nikogo, ale koło pierwszej zjawi się Powiniecki.

Nie było jeszcze wypadku, by nie wywołał awantury...

- Winszuję - wzruszył ramionami Czuchnowski.

- Właśnie, że bardzo się cieszę - na złość mu zaakcentowała Alicja.

- A tam - ciągnął mecenas - koło baru, widzi pani tego z goździkiem w klapie?...

- Widzę...

- To major szwoleżerów, baron Szegenyj, Węgier, ale w naszej służbie.

Jak się trochę urżnie, śpiewa węgierskie piosenki, a głos ma kolosalny.

- Jak to - irytował się Czuchnowski - i pozwalają tu na takie wybryki?

- A dlaczego nie?

Ty byś chciał cmentarz zrobić z nocnego lokalu, czy trupiarnię?

Właśnie wybornie, że ludzie się tu bawią.

- A to kto? - zapytała Alicja.

- Który?

- Ten blondyn, co rozmawia z Węgrem.

- Aaaa!... - ucieszył się mecenas - to jest właśnie właściciel "Argentyny" i jej główny magnes, dyrektor Winkler.

- Ten Amerykanin?...

- Tak.

Podoba się pani?

- Owszem, niebrzydki.

Dlaczego pan pyta?

Mecenas Łęczycki roześmiał się szeroko.

- Dlatego, pani Alicjo, że wszystkie kobiety za nim szaleją!

O, niech pani spojrzy po stolikach.

Widzi pani?

Wszystkie główki zwrócone są w stronę tego szczęściarza.

Alicja wzruszyła ramionami:

- Przykro mi, mecenasie, że mogło panu bodaj przez chwilę wydawać się, że należę do typu kobiet "szalejących" za kimkolwiek.

Jedzmy.

- Dobrze, jedzmy - skapitulował Łęczycki.

- Zresztą Winkler obchodząc loże odwiedzi nas.

Może koniaczku?

- Dziękuję - ponuro odsunął swój kieliszek Czuchnowski.

Alicja spojrzała nań zimno.

- Władku, jeżeli masz poświęcać się i psuć nam nastrój, to lepiej idź spać.

Nie jestem przyzwyczajona do znoszenia czyichkolwiek fum.

Wypiła duszkiem kieliszek i zwróciła się do mecenasa:

- Więc powiada pan, że ten właściciel odwiedza loże?

- Tak, proszę pani, ma taką zasadę, że wszystkich swoich gości zna osobiście.

Zobaczy pani, jaki to miły człowiek.

"Miły człowiek" nie dał na siebie długo czekać.

Po kilku minutach kotara odchyliła się i usłyszeli za sobą niski, głęboki głos:

- Dobry wieczór państwu.

Czy nie przeszkodzę, jeżeli podziękuję drogiemu panu mecenasowi za popieranie "Argentyny"?

- Ależ, kochany dyrektorze, proszę, proszę - zawołał, wstając Łęczycki.

- Czy pani pozwoli?...

Pan Winkler, pani Horn...

- Czuchnowski - mruknął pod nosem doktor, podając przybyłemu rękę.

Ten, nie czekając na zaproszenie, usiadł przy stole:

- Nie nudzą się państwo?

Teraz jeszcze pustawo, ale za pół godziny zaczynają się tak zwane produkcje artystyczne.

Jak się pani podoba u mnie? - zwrócił się do Alicji.

- Bardzo... przyjemny lokal - przyjrzała się dyrektorowi uważnie i pomyślała, że już gdzieś, kiedyś, na pewno go widziała.

Tak, tak, zaraz... było to bodaj w jakiejś cukierni.

- Wydaje mi się, że kiedyś już widziałam pana - powiedziała, jakby na usprawiedliwienie swego milczenia.

- Z całą pewnością - roześmiał się Drucki - poznałem panią już przed kwadransem, z dołu.

- W cukierni na Nowym Świecie? - zapytała - kilka miesięcy temu?

- Tak.

Byłem wówczas tak niezgrabny, że strąciłem ze swego stolika popielniczkę.

- Prawda, prawda! - uśmiechnęła się.

- Pamiętam.

Nawet wówczas odniosłam wrażenie, że pańska twarz nie jest mi obca.

- Zaraz! - zawołał Łęczycki - i ja pamiętam.

Byliśmy wówczas w tym samym komplecie.

- Aha? - zdziwił się Drucki - więc to pan, mecenasie pstrykał wówczas czeczotkową papierośnicą?...

O, jest corpus delicti?

Śmieli się wszyscy, oprócz doktora, który udawał, że jest zajęty przecieraniem szkieł.

Zamienili jeszcze kilka zdań i Drucki wstał:

- Czy pozwolą państwo, że jeszcze raz ich odwiedzę?

Alicja skinęła uprzejmie głową, a Łęczycki hałaśliwie upominał go, by tylko nie zapomniał.

Widzieli go następnie, jak wchodził do lóż naprzeciwko, jak chodził po sali i wesoło witał się ze wszystkimi.

Tymczasem rozpoczęły się "atrakcje".

W kolorowych reflektorach tańczyła trójka zgrabnych, muskularnych chłopców, później na tanecznym ringu zjawiła się signorita Fiametta i w nieprawdopodobny sposób wyginała niemal nagie ciało w akrobatycznym tańcu.

Po hucznych oklaskach znowu publiczność zapełniła ring zbitą masą, drgającą w takt "rumby".

Czuchnowski pod wpływem wypitego alkoholu stał się rzewny i ze łzami w oczach błagał Alicję, by mu przebaczyła.

Tak gorliwie przy tym zapewniał, że już będzie wesoły, że aż się całkiem rozpłakał.

Alicja śmiała się serdecznie, patrząc na jego minę i na żywy kontrast w osobie Łęczyckiego, który przytupywał i z fantazją zagarniał czuprynę.

Setki różnobarwnych baloników napełniły salę.

Gwar buchał z dołu, z lóż rzucano kwiaty w tańczących.

I znowu były dwa występy: trzy tancerki przebrane za myszki fleischerowskie, Mickey i przekomiczny niedźwiedź (oczywiście aktor), grający na saksofonie i tańczący taniec marynarski.

Gdy z kolei rozpoczął się dancing, w loży Alicji zjawiła się egzotycznie ubrana kwiaciarka i położyła przed nią pęk białych róż.

Czuchnowski przestraszył się, a mecenas wydobył banknot stuzłotowy.

- Dziękuję - dygnęła kwiaciarka - ale to od dyrekcji.

- Jakże to - zastanowił się po jej wyjściu doktor - prezenty?

Alicja odsunęła kwiaty, lecz mecenas podał je jej znowu:

- Niechże pani weźmie, tu jest taki zwyczaj, że paniom rozsyła się kwiaty.

Alicja wzięła róże i powiedziała:

- Wspaniałe.

A pachną!

Ten pański znajomy, mecenasie, zrujnuje się, jeżeli wszystkim paniom rozsyła takie luksusowe kwiaty.

- Nie ma obawy - usłyszała za sobą niski głos - rodzaj i piękność kwiatów dostosowuje się bowiem zawsze, proszę pani, do urody moich klientek.

Przyjrzała mu się.

Wyraz twarzy miał poważny i rzeczowy, taki, jakby załatwiał w tej chwili handlowy interes.

Nie zauważyła nic, co wyglądałoby na poufałość ze strony tego Amerykanina i dlatego powiedziała:

- Dziękuję panu.

Przepiękne róże.

Dużo też pan rozsyła takich bukietów co wieczór?

- Takich? - zrobił minę, jakby się namyślał.

- Hmm...

O ile mnie pamięć nie zawodzi... odkąd wprowadziłem ten zwyczaj, taki jest pierwszy...

Alicja nic nie odpowiedziała, natomiast Łęczycki, lubiący stawiać rzeczy konkretnie, zaopiniował:

- Wcale się temu nie dziwię.

Do diaska!

Niech się panu nie zdaje, dyrektorze, że powiedział pan komplement o jotę lepszy, niż zrobiłoby to pierwsze z brzegu lustro.

Straszny hałas w loży nad fontanną i wybuch ogólnego śmiechu na sali odwrócił ich uwagę.

Widok był niezwykły: elegancki, młody człowiek w smokingu, trzymany za nogę przez kilka osób, a zwieszony przez parapet loży głową w dół, usiłował dosięgnąć do strumienia fontanny trzymanym w ręku damskim pantofelkiem i nabrać wody.

Tylko Alicja zauważyła, że dyrektor Winkler wybiegł.

Tymczasem, po kilku nieudanych próbach, młodzieńcowi udało się zaczerpnąć wody i ogłuszające brawa zagłuszyły orkiestrę.

- Idiota! - skrzywił się Czuchnowski.

- Szampana! - zawołał Łęczycki.

- Szampana! - powtórzyła Alicja.

- Państwo rozkażą? - skłonił się kelner, podając kartę.

- Pozwoli pani, droga pani Alicjo - pochylił się ku niej z miną znawcy mecenas - że wypijemy "Nexy" sec?

- Doskonale!

- Zamrozić butelkę "Nexy" - kiwnął na kelnera, a gdy ten ukłoniwszy się wychodził, zatrzymał go.

- Czekaj pan!

Zamrozić dwie!

Jak szaleć, to szaleć!

W płaskich kryształach zapienił się pachnący płyn.

Na sali nagle zapanowała cisza i usłyszeli głos dyrektora Winklera:

- Proszę państwa!

Dzisiaj bawimy się w koty!

- Co?

Co?... rozległy się pytania.

- Bawimy się w koty!

Nie jest to mój wynalazek, ale przecież tak dobry, jakby to był mój własny!

- Brawo!

Brawo! - posypały się oklaski.

- Jak to w koty?

- Proszę państwa!

W Yacht_clubie na Filipinach jest zwyczaj, że orkiestra gra pewne tango, a wszyscy obecni miauczą!

- Brawo!

Brawo!

Miauczeć!

- Proszę państwa!

Tylko miauczeć w rytmie!

Kto wykaże najwięcej muzykalności, oryginalności i znajomości prawdziwej kociej muzyki, otrzyma ten oto order Złotego Kota pierwszej klasy!

Uwaga!

Zaczynamy!

Orkiestra uderzyła mocnym akordem i popłynęła cicha, namiętna melodia.

- Miauuu - odezwał się cieniutki głosik kobiecy.

- Miau! - odpowiedział mu przy końcu frazy chrapliwy głos męski.

Buchnęła fala śmiechu, lecz amatorzy miauczenia opanowali sytuację.

Kto żyw, rozdzierał się wniebogłosy, prychał, furczał, orkiestra zeszła do roli dyskretnego akompaniamentu, wśród miauczących stopniowo następowała selekcja i zabawa szła coraz sprawniej.

Czuchnowski zdjął okulary i szeroko otwartymi oczyma krótkowidza ze zdumieniem obserwował salę.

Łęczycki literalnie wisiał na parapecie i miauczał, jak opętany.

Alicja też wyjrzała na dół.

W środku ringu na taborecie stał Winkler i z pasją dyrygował, niczym kapelmistrz.

Właśnie w tej chwili spojrzał ku ich loży i przywitał utkwione w sobie oczy Alicji łobuzerskim uśmiechem i przeciągłym koloraturowym miauknięciem.

Cofnęła się i przyciskając do ust zmiętą serwetkę zamiauczała.

Nie mogła wytrzymać!

Nastrój udzielał się przemocą.

Roześmiała się sama z siebie: miauczący prokurator!

A to ładna historia!

Wypiła kieliszek szampana duszkiem.

Trochę kręciło się jej w głowie.

Co za pyszna zabawa!...

Tango się skończyło, lecz na gremialne, a hałaśliwe żądanie publiczności, powtórzono je jeszcze raz, po czym przez aklamację przyznano order Złotego Kota ogromnemu, siwemu panu, jak się okazało, angielskiemu dyplomacie, który rzeczywiście był mistrzem w tym koncercie.

Aktu dekoracji dokonała z wyboru odznaczonego młodziutka, miniaturowa brunetka - jak objaśnił Łęczycki - żona znakomitego automobilisty Winiarskiego.

Musiała wspiąć się na palce, by dosięgnąć butonierki laureata.

Ten wygłosił krótkie przemówienie po angielsku i z dostojną miną zajął miejsce przy swoim stoliku.

Zagrano bluesa i ring znowu zapełnił się tańczącymi.

Alicja spojrzała na zegarek i z żalem stwierdziła, że już czwarta.

Czas było jechać do domu.

Uregulowali rachunek, przy czym Alicja wyjątkowo zgodziła się nie zapłacić swojej trzeciej części.

Łęczycki upierał się, że on funduje, a jeżeli nie pozwolą mu zapłacić całości, przyniesie mu to pecha w sądzie.

- Jak Boga kocham - zaklinał się - ile razy nie obleję wygranego procesu, tyle razy przegrywam następną sprawę, jak amen w pacierzu!...

Była w tak świetnym humorze, że nie spierała się o to.

Odwieźli najpierw zasypiającego Czuchnowskiego, później mecenas odprowadził Alicję.

- No, pani Alicjo - powiedział z przechwałką, żegnając ją przed bramą - warto było pójść do "Argentyny"?

Co?

- Bardzo wesoło spędziłam czas.

Od dawna nie bawiłam się tak dobrze.

- Ba!

Ten Winkler umarłego by rozruszał!

Bajeczny, prawda?

- Dobranoc, mecenasie - podała mu rękę - dziękuję i dobranoc.

Na palcach przeszła do swego pokoju, szybko rozebrała się, zapaliła gaz w łazience, umieściła róże w kryształowym wazonie i po chwili wahania postawiła je przy łóżku.

Już świt był na dworze.


corpora: wikisources-pl

text:
Sen srebrny Salomei

Akt piąty

Juliusz Słowacki

Sala we dworze regimentarskim, przybrana posępnie jak na sądownictwo - oświecona jarzącym światłem.

Wchodzi Księżniczka z orszakiem panien respektowych, bogato ustrojona.

KSIĘŻNICZKA

Jaki jęk na dziedzińcach!

Jak płaczą mołodyce!

Klną stepowe księżyce

I słońce i rwą włosy.

Ile krwi w Ukraińcach,

Tyle teraz tu rosy

Wyleje się na kwiaty:

Astry, gwoździki, róże.

Gdym wyszła na podwórze,

Zobaczyłam i katy

Okropne i czerwone,

Nie wiem, skąd przywiezione.

-

Ach!

a ze mną co będzie?

Czy jak srebrne łabędzie

Spłynę na krwi czerwieni?

Czyli mi się odmieni

Ten skrwawiony poranek

W wieczór słodkiej tęsknoty,

Cichy, księżycem złoty,

Tak miły dla kochanek!

A dla pijaków panów

Tak wesoły po wojnie!

Świecący tak spokojnie

Dla starych kurhanów!

A dla dziś osądzonych

Mogił świeżo czerwonych

Taki pełny spoczynku!

-

Włos mam w listkach barwinku,

A chociaż z wróżek szydzę,

Taką się dzisiaj widzę,,

Jakąm się, ach!

widziała

W przyszłych myśli szafirze,

Kiedym dziesięć lat miała,

A dumkarz grał mi dumki na lirze.

Wchodzi Regimentarz, Leon.

Sekretarz sądu i orszak Szlachty.

REGIMENTARZ

Czemuś, moja panno, dziś nie w czerni?

W dzień tak straszny, tu, gdzie kryminały

Będę sądził Towarzysze pancerni,

Zasiadajcie Żupan widziałem dziś biały -

Gdy go zrzucę, to będzie czerwony

Kazać w cerkwi uderzyć we dzwony

I wprowadzić tu herszty rzezunie.

Zasiada na krześle Polscy wojacy wprowadzają okutego w łańcuchy Semenkę i kilku z naczelników rzezi.

JEDEN Z CHŁOPÓW

kłaniając się

Daruj, pane!

Taj czart niechaj splunie

Czarną krew, co my z panów wylały.

Taj bądź ty nam jak car biały,

Bądź litośny.

REGIMENTARZ

Bóg to widzi!

nie mogę.

Uderzyliście w trąby na trwogę,

Zapaliliście wioski i dwory,

Świat was widział jak krwawe upiory

Tańcujące w pożarach, ohydni!

Niech wam Pan Bóg po śmierci rozwidni

Piorunami i drogę pokaże

Ja ni mogę - ja was śmiercią ukarzę,

Jako wężom jad czarny odbiorę,

A na waszą udaną pokorę

Nie uważam.

- Ściąć im łby i w kawały

Poćwiertować

CHŁOPY

Taj szczob bisy proklały

Twij dom czarny.

REGIMENTARZ

Egzekwować ich zaraz.

do Semenki

A ty?

SEMENKO

Ze mną nie będzie ambaras -

Cienką szyję mam

REGIMENTARZ

Słuchaj, Semenko.

Jak ty jeszcze tu niedawno

Mój chleb jadł!

SEMENKO

Taj mi niestrawno.

REGIMENTARZ

A dzisiaj pod kata ręką?

Pod ręką sprawiedliwości?

SEMENKO

Taj proszę ja jegomości

O śmierć, a nie o naukę.

REGIMENTARZ

Znałem cię za śmiałą sztukę,

Lecz za takie diable szczenię

Nie mógłbym nigdy osądzić.

Jak ty mógł tak rozporządzić

Buntem?

I takie płomienie

Zapalić?

SEMENKO

Jak?

- Sercem, panie

REGIMENTARZ

Syna ty mego, gałganie,

Jak smok uwiodłeś na zgubę

SEMENKO

Oj dzieciątko twoje lube!

Jemuż to i rosa szkodzi!

Nie czart no on czarty wodzi.

Szczob ja jego miał był oczy,

Jego serdeczną przynętę:

Byłby ja wiódł życie święte,

Uciekł z nią do Pawołoczy.

Byłby ja gdzieś o hetmanach

Śnił na trawie, na kurhanach;

Choćby przyszło pod Kozyrą

Zostać w Siczy tabuńczykiem

Albo lud obchodzić z lirą; -

Byle nie być niewolnikiem,

Nie żyć sercem przez połowę;

A położyć dumną głowę

Na kochanki wierne łono,

Że ja nie z tą się koroną,

Co twój syn, urodził, panie, -

Toż ja za to na majdanie

Stał jak czart w pożarach czarny:

A dziś ty mi pan, bezkarny,

W domu twoim zetniesz głowę, -

No zobaczysz ciało zdrowe,

Żyły, jak krwią jasną trysną;

No, zobaczysz, jak się ścisną

Moje zęby, a nie zgrzytną;

No zobaczysz twarz błękitną,

A nie strachem śmierci bladą;

No rozporzesz przed gromadą

I rozedrzesz na dwie szmaty:

Taj poznasz, że ja chłop z chaty,

A nie tchórz na dokumentach.

REGIMENTARZ

Myśl teraz o sakramentach.

SEMENKO

Pan Bóg bez tego oczyści.

REGIMENTARZ

Cherubinowie ogniści

Najczystsze duchy uwodzą.

Lecz kto stoi aż do końca

Pod aniołów takich wodzą,

Ten zaprawdę niewart słońca.

Semenko, ty Boga bliski,

Zamódlże się teraz w duchu.

-

Zakneblować jemu pyski,

Nogi zostawić w łańcuchu,

Zawiesić mu kir na czoło,

Ręce wznieść, słomą okręcić

I całego oblać smołą;

Potem przez księdza poświęcić

I czarną figurą smolną

Podparłszy, gdy zechce się walić,

Na samym wierzchu - zapalić

I przez wieś prowadzić wolno

Jako świecznik zapalony;

A ciągle niech biją w dzwony,

Póki zgore świeca,

Okropna ludu gromnica,

Świecąca buntu trupowi.

Wyprowadzają Semenkę.

KSIĘŻNICZKA

do regimentarza

Ach strach mię przeleciał mrowi!

Panie!

REGIMENTARZ

Cicho mi bądź, dziewko,

Bo ci żupana podszewką

Krwawą zamaluję usta.

KSIĘŻNICZKA

Ach blada jestem jak chusta!

Jaka to czarna godzina!

REGIMENTARZ

Sąd się od drugich zaczyna,

A zakończy się na sobie

Wiedzcie zaś, że to, co robię

W imieniu swoim i syna,

Z aniołów idzie nakazu,

Którym nie tylko wyrazu

Wnętrznego trzeba od ludzi,

Lecz i kształtu, co żal budzi,

Skruchą serce zadawalnia,

A przed sądem już aniołów uwalnia.

Szkolny mój niegdyś kolego,

Przyjacielu, dziś nieżywy,

Tyś był zawsze sprawiedliwy,

Sądź mnie i syna mojego.

Zaprawdę!

obaśmy winni!

Ja twojej, człowieku, zguby,

A on hańby: - my istynni

Zabójce twojej rodziny.

Choć w tobie już żadne szruby

Martwej ręki nie poruszą,

Weź ten miecz ognisty duszą,

Jeśli to uczynić zdolna,

I na karki spuść nam z wolna,

I każ odnieść na swój cmentarz.

Boś ty wielki regimentarz,

Sędzia Pana Boga święty;

A my, twoje delikwenty,

Leżym w prochu - zetnij!

zetnij!

-

Lecz co mówię?

przebacz, stary.

Ja wiem, żeś ty pełen wiary,

Od nas czyściej żył, szlachetniej.

-

Czy ja cię nie znam, człowieku?

Starego druha i kuma?

Czy ja nie wiem, co trup duma?

Trup, jednego ze mną wieku,

Trup, jednego ze mną serca,

Jak ja niegdyś śmiały, butny,

Jak ja teraz blady, smutny,

Na tym krześle zamyślony.

Wstaje i mówi do przytomnych.

Panowie!

ja nie morderca -

Oto boleścią szalony

Rzucam się w okropnej męce

Przyjacielowi na ręce

Czy nie widzicie?

że ściska,

Ta twarz jego smętna, cicha,

Patrzcie, niby słońcem błyska.

Wzywam was wsszystkich na świadki,

Że to jak twarz smętna matki,

Nie twarz, która sądem grozi

JEDEN ZE SZLACHTY

Ten trup powietrze zamrozi

Daje znak i wynoszą umarłego.

A ty, nasz Regimentarzu,

Ze smętnych myśli otrzeźwij

I z żywymi staw się rzeźwiéj.

REGIMENTARZ

Coraz więcej na cmentarzu

Mogił, a śmierć ciągle kosi

I tam wszystko się przenosi.

A tu coraz puściej co dnia;

I dla nowego przychodnia

Coraz obszerniej przy stole

Sumnienie zaś w sercu kole.

I to najgorsza z boleści!

Najstraszniejsza!

jak widzicie;

Gdy człowiek łez w oczach nie zmieści,

Smutku nie dożuje skrycie;

Ale żal otwarcie głosi,

Na zimne kamienie pada

I o przebaczenie prosi;

A śmierć mu nie odpowiada,

Cichą będąc tajemnicą.

Więc tak, pogodziwszy siebie

Z tą jasną duchów różycą;

Która pośmiertny na niebie

Kościół osłonecznia nieco;

By się oczy ducha pasły

Blaskiem serc, które tu zgasły,

A w anielskiej róży świecą: -

Wiem i to, że mi koniecznie

Z światem się godzić należy;

I biec razem, jak czas bieży,

Bo stanąć jest niebezpiecznie.

-

Jakoż pogrzebowe świeczki

Gęstym zagasiwszy płaczem,

Afektów będę tłumaczem

Mego syna dla księżniczki.

KSIĘŻNICZKA

Otóż znów spod rysiej burki

Szlacheckie pokazał ucho.

REGIMENTARZ

Mogęż cię imieniem córki

Powitać?

Mogęż z otuchą

Wnosić, że mi jedynaka

Uszczęśliwisz?

KSIĘŻNICZKA

Ja niezmienna.

REGIMENTARZ

I cóż?

KSIĘŻNICZKA

Ja zawsze jednaka.

REGIMENTARZ

Zgadzasz się?

KSIĘŻNICZKA

Jestem kamienna,

Nieskruszona.

REGIMENTARZ

Pókiż tego?

KSIĘŻNICZKA

Aż pierścienia czerwonego

Dostanę

REGIMENTARZ

Dalejże, synu!

Pierścień z jasnego rubinu

Wypal na bielutkiej dłoni

Pocałunkiem, aż się skłoni

Być twoją

LEON

Mój ojcze drogi,

Pozwól, żeć uścisnę nogi

I powiem także tej pani

Pokornie, żem nie jest dla niéj

Dzisiaj nic więcej prócz brata

I sługi - bo także muszę

Odejść od krwawego świata

I za tamtej pani duszę,

Przysypany od popiołów,

Odpokutować w klasztorze.

Bo moje serce nie może,

Przeklęte raz przez aniołów,

Ofiarować się nikomu.

REGIMENTARZ

Jakiś czar na moim domu.

Lękam się, że runie w gruzy.

KSIĘŻNICZKA

To jest coś na kształt rekuzy.

Na kształt grochowego wieńca.

REGIMENTARZ

do syna na boku

Patrz na nią - w zorzach rumieńca

Stoi, na pół zagniewana,

Jak miesiąc srebrno-różana;

W koronie ze złotych szpilek,

Na których siadają kwiatki

Jak przy motylku motylek;

A spodem buk i bławatki

Ciemności rzucają silne,

Alabastrom lic przychylne,

Szmaragdom oczu zazdrośne,

Rubinom ust nie szkodzące.

Patrz, te piersi, dwa miesiące

W staniku ze złotej lamy.

Dwa słońca, dwa kręgi głośne,

Które - gdy jej ust słuchamy -

One do ust niosą głosy,

Jak harfy sercem dotknięte.

Patrz na jej leciuchne włosy,

Spod zieleni Na te wcięte,

A pełne tajemnych zacisz

Gorsy, te łabędzie chody

Patrz i pomyśl, co ty tracisz!

Na Boga!

gdybym był młody,

Pomyślałbym o tym dwa razy.

KSIĘŻNICZKA

Ach senne moje obrazy

Biorą kształt.

Wchodzi Wernyhora w płaszczu dziada, z lirą

REGIMENTARZ

Czemu tu gwary

Ucichły jak wroni skwir?

Co to za siwy dziad stary?

Wygląda jak dawny król lir.

-

Parobku, z jakiej ty chaty?

WERNYHORA

Z mohił, panie.

REGIMENTARZ

Bardzo wierzę,

Boś podobny do upiora.

WERNYHORA

Ja stepowy Wernyhora.

REGIMENTARZ

Szukają ciebie rycerze.

WERNYHORA

Rycerze błądzą po drodze,

Ja sam na słowo przychodzę.

REGIMENTARZ

Więc jesteś mi w domu święty.

Siadaj, staruszku, na ławie.

SWERNYHORA

Za żadne ja dyjamenty

Z wami długo nie pobawię,

Nie usiądę tu na ławie

Jako człowiek z wami bratni;

Bo ja lirny król ostatni

Pójdę duchy jak żurawie

Odprowadzać do hetmanów.

Słyszeli wy, jak z kurhanów

Dobył ja stepowej liry?

Jakie płacze, jakie skwiry

Wron i orłów słychać było,

Gdy ta lira, pod mogiłą

Ręką Lacha zakopana,

Odezwała'ś spod kurhana

W blask miesiąca czerwonego;

Jak córka do ojca swego,

Jak zaklęta upiornica,

Jako Lachów niewolnica,

Jak duch srebrny do księżyca.

A gdy ja rozkopał doły

I przytulił ją na ręku,

Słyszał jej duch, cały w brzęku

Jak pierś u brzęczącej pszczoły -

A gdy otrząsł z niej popioły

I w klawisz ręką zatętnił:

To się ja sam aż zesmętnił,

Usłyszawszy pierwsze granie,

I rozpłakał na kurhanie

Jakby w księżycowym raju.

-

Wże ja teraz ne zahraju,

Pany!

- Idę w sen, na ciszę!

Oj liro twoje klawisze,

Gdzieś ze srebra dawniej lane,

Nogą pieśni wydeptane

Jakby stare sęki drzewne

I kamienie przedcerkiewne,

I zapadłe w dół mogiły:

Świadczą, że pieśni chodziły

Po klawiszach, pieśni chyże!

I siadały na sen w lirze,

W krąg siadały pieśni tłumy;

Posążnice - stare dumy,

Piorunnice - stare krzyki,

Szumki lotu - konie kare,

Szumki płaczu - dum słowiki,

Błyskawice - myśli stare,

Rusałczanki - dzwony szklanne;

Smętne dumy podkurhanne

Kędyś aż od Zaporoża.

Taj dla wszystkich dom uprzejmy -

Siądą w lirze jak na sejmy;

A pośrzodku Duma Boża,

Krwią Chrystusa purpurowa,

Siedzi jakby dum królowa

I radzi świat podbić cały -

Darujcie, pany - ja biały

Dziad ot ja trochę szalony.

Może co złego powiedział?

-

REGIMENTARZ

Zagrałeś nam w dziwne tony,

Jakbyś na kurhanie siedział.

Czego chcesz?

Tłumacz jaśniej.

WERNYHORA

Pane - ot, po krwawej waśni,

Gdyś ty ludu krwią czerwony,

Przyszedł ja ci w moje dzwony

Zagrać głucho, tuż nad uchem,

I pożegnać ciebie duchem

Mego ludu.

REGIMENTARZ

Gdzież idziecie?

WERNYHORA

Ot ja, panie, miał na świecie

Jeden futor gdzieś pod borem,

Dom bez złota, adamaszków;

I trzy brzozy pełne ptaszków,

I trzy źródła pod futorem,

Jak ze srebra tarcze lane,

Jak kąpiele rusałczane.

Taj póki lud był szczęśliwy,

Póki duch żył - ja był żywy -

Teraz - pane, Boh ze mnoju!

-

REGIMENTARZ

Czegóż ty chcesz?

WERNYHORA

Ot w pokoju

Rozstać się z wami, panicze,

Jeszcze spojrzeć wam w oblicze,

Aby zapamiętać długo

Duchom, szczo was proklinaje

REGIMENTARZ

Moj staruszku, czas nastaje,

Że nie będąc naszym sługą

Możesz cicho zostać z nami

WERNYHORA

Szczo?

ja, batku? - trup z trupami?

REGIMENTARZ

do szlachty

Dumny szelma!

WERNYHORA

Ja szalony -

Może ja głupstwo powiedział

Przez dziedziniec wasz czerwony

Jam szedł i drogi nie wiedział,

Choć dwór widział odemknięty;

Aż mi jeden człowiek ścięty

Poswetył łbem aż do sieni

KSIĘŻNICZKA

zbliżając się

Ojcze!

Ach my przerażeni

Twymi słowy, wszyscy smutni.

Zagraj nam lepiej na lutni

Jaką piosenkę z księżyca.

WERNYHORA

Szczo heto za anhełyca?

-

Ach ja do niej idąc w lesie

Szedł jak gdyby w interesie.

-

Panno, nie chodź mi od boku,

Bo mi widy jakieś w oku

Błyszczą, serce drga jak struna.

-

Ja odzyskał sen widuna

Patrząc w lice tego dziecka.

-

Kto ty?

Czy ty Wiśniowiecka?

Czy pamiętasz tego dziada,

Co, bywało, tobie gada

Śród pasieki dumy stare?

Co, bywało, ciebie senną

Na łóżeczko pod kotarę

Nosi i tam jak kamienną,

Uśpioną dumami kładzie?

Czy pamiętasz, co ja w sadzie

Wróżył tobie na dzień ślubny?

Że to ludu mego zgubny

Będzie dzień jak pożar krwawy

A w pożarach żywa świeca,

A koło niej lud ciekawy,

A ona aż w twarz księżyca

Tryskająca krwią czerwoną,

Aż na twoje tryśnie łono?

KSIĘŻNICZKA

Ach pamiętam, i cóż dalej?

WERNYHORA

Taj gromnica, gdy się spali

Pod szablicą pana Sawy,

Przyjdzie i franciszkan krwawy,

Pasem się krwi przewiązawszy

Niosąc pierścień jeszcze krwawszy.

KSIĘŻNICZKA

Ach pamiętam franciszkana!

Widzę nawet jego rysy.

WERNYHORA

A potem drużka ubrana

W srebrne, podśnieżne narcysy

Przyjdzie, drużka, trupie ciało

KSIĘŻNICZKA

Ach, pamiętam drużkę białą!

WERNYHORA

A co pierwej?

KSIĘŻNICZKA

Ach nie pomnę!

WERNYHORA

Przed mężem - księdzem - i druhną?

KSIĘŻNICZKA

Ach jakieś blaski ogromne!

Dary świecące jak próchno,

Ślubne moje podarunki!

WERNYHORA

Podobna ty do widunki!

Wszystko sen i prawda szczera!

Pierwej moja srebrna lira

Rozbita i odemknięta

Wyrzuci te dokumenta,

Ktore ja krył, póki sądził,

Że Sawa będzie hetmanem.

-

A teraz ja rozporządził

Wszystkim, nad czym ja był panem,

Lirą, pieśnią, wychowanką,

I hetmanem, i hetmanką;

Taj wychodzę z szlachty proga,

Jak wszedł - a nie bez łez, pany!

Bo ja z wami chleb łamany,

Od jednego dany Boga,

Długo jadł - aż zęby stracił.

Bogdaj Pan Bóg wam zapłacił

Za jadło i za gościnę

REGIMENTARZ

Gdzież idziesz?

WERNYHORA

Na Ukrainę.

KSIĘŻNICZKA

Czy to prawda, że po ciebie

Koń jakiś biały przyleci?

Koń, co po mogiłach grzebie,

Okiem rubinowym świeci;

Jakiś dziwny koń piekielny,

Mówią, że koń nieśmiertelny.

WERNYHORA

Ja nie wiem, tak pieśni głoszą.

KSIĘŻNICZKA

Gdzież takie konie unoszą,

Powiedz!

Bo ja będę wiodła

Długo za tobą oczami -

Bo mi w oczy sypnął skrami,

Smutkiem napełnił nieznanym;

Ten koń, z lirą grającą u siodła,

I z dumkarzem zapomnianym

Ulatujący na wieczność.

Czy tam jaka pół-słoneczność

W tych mogiłach?

czy tam ciągłe strachy?

WERNYHORA

Każdy kwiat ma swe zapachy,

Każdy duch swój wid półjasny,

Każde serce swój strach własny,

Każdy orzeł lot przedlotny;

A ja wiem, że ja samotny,

Jak ty głoskiem to wywiodła;

Przez piekielnego rumaka

Porwan wściekły - bez czapraka,

Z lirą grającą u siodła,

Umarłe trzaskając kości

Polecę w niespokojności,

W strachu, w żalu, ale w mocy.

Aż kiedyś - gdy na godzinie

Stanie miesiąc o północy;

to koń znowu z siodła skinie

Mego ducha na kurhany.

Taj znów zagra dziad z powagą,

Taj znów jęknie - a kto zna go,

A kto słyszał poza światem,

Pryde - w łańcuch żurawiany,

Pryde - lirą tchnąć jak kwiatem,

Pryde - z serca pić jak z czary,

Pryde - z piersi czerpnąć wiary,

Pryde - iskry wziąć z ogniska.

-

Ten dziad, co tu lirę ciska

Jak fałszywą sorokówkę;

Taj z trupami na wędrówkę

Wietrznym koniem teraz pędzi,

Naprowadzi wam łabędzi

I rycerzy, i hetmanów.

Taj śłuchajte - gdy z was, panów,

Budut' trupy - budut' hłazy:

Taj gdy się wasz trup trzy razy

Pod mogiłą, rwąc do sławy,

Znów przewróci na bok krwawy;

I pomyśli, nędzarz Boży,

Że i piorun nie otworzy

I nie zdejmie wieka z truny;

Taj świat przeklnie i pioruny: -

To jak stanę ja, dziad rzewny,

Jak mu ręce łzą uroszę,

Po żebracku jak poproszę;

Jak ja lirę upokorzę

I na sercu mu położę,

I do czoła mu przycisnę;

I przeszłością w oczy błysnę,

Starych dum nasypię w uszy:

Klnę się na duch!

że się ruszy

Taj swą twarzą księżycową

Spojrzy na was jak upiory

Otóż macie moje słowo,

Macie dumę Wernyhory.

A stepowe gdzieś miesiące

Wiedzą - o czym ja nie wiedział;

Czemu ja przez usta klnące

Wam przekleństwa nie powiedział.

KSIĘŻNICZKA

Stój. - więc Polska?

WERNYHORA

Dziad, panienko Ja nic nie wiem

KSIĘŻNICZKA

Mówią, że kopiec grobowy,

Gdzie ty zaśniesz pod modrzewiem,

Zniknie?

WERNYHORA

Moja panno miła,

Mówią, że zniknie mogiła -

Ja nic nie wiem.

czas pokaże.

KSIĘŻNICZKA

Weźże ty ode mnie w darze

Tę zauszniczkę z turkusa;

Jak twój srebrny koń da kłusa

Tu z powrotem, na kurhany;

Czy po wiekach, czy po latach,

To mi, staruszku kochany,

Dasz ten turkus i przypomnisz pasiekę,

Gdzie ja, bywało, na kwiatach

Pod piastunki się opiekę

Uciekałam gdyś ty gadał o marach.

WERNYHORA

Ot panienko młodość w czarach!

A co dziś?

ja człek grobowy!

-

Pany!

wasz dom purpurowy

Niech śpi - i ja spaty budu.

Odchodzi.

KSIĘŻNICZKA

Pierwszy raz, duch tego ludu,

Słyszałam, jak o łzy żebrze.

Dotąd na miesięcznym srebrze,

Malował nic kolorowe.

-

Dajcie mi księżyc na głowę!

Dajcie mi tęczę pod nogi!

Za tym dumkarzem polecę!

-

Ach co widzę?

Sawa, z drogi?

W jakiej on czerwonej rzece

Kąpał się?

figura krwawa!

Wchodzi Sawa w białym żupanie zbryzganym krwią, z pałaszem w ręku.

SAWA

Nie udała się wyprawa.

Przebiegłem stepy, kurhany,

Całe mgieł posępnych morze;

A nigdzie o Wernyhorze

W Ukrainie ani słychu.

-

Co gorsza, że się tu lichu

Diabelskiemu dałem skusić

I chcąc jeden ogień zdusić

Cały oblałem się krwią;

Dlatego z posępną brwią

Stoję tu, mości panowie.

Jadąc przez wioski ulice

Spotkałem żywą gromnicę

Z płomieniskami na głowie,

Ze smołą ogniem kapiącą,

Na mnie w oczy wprost idącą:

Tak że pomimo harapa

Zlękła zdębiła się szkapa;

A ja, rozjuszony złością,

A może też i litością

Wpół pomięszaną z przestrachem,

(Bo nie myślę czynu krasić),

Na koniu szabli zamachem

Chciałem to światło jarzące,

Tę straszną marę zagasić;

I w zamachu uciąłem jej ręce.

-

A to wszystko w smolnym dymie

Stało się, niby w ukryciu,

Przy żałośnych dzwonów biciu:

Tak, że gdym wyleciał z chmury,

To za mną - widmo olbrzymie,,

Ręce podniosłszy do góry,

Biegło, zda się, karku blisko

Lecące pogorzelisko;

Mszczące się samym hororem

Goniło za mną widziadlo

I aż tutaj, pode dworem,

Na piasek złoty upadło,

Wylawszy dwa koralowe

Strumienie co, zda się, piszą

Prześwięte Y Jezusowe

REGIMENTARZ

Dość - bo uszy moje słyszą

Krzyczącą krew.

- Niech kto bieży,

Do łba mu lufę przymierzy

I skończy ciała męczarnie.

Wchodzi Pafnucy przywiązany pasem krwawym mnicha franciszkana.

Cóż to?

czy krwawą latarnię

Duchy postawiły w sieni?

I wpuszczają mi tłum cieni

Skrwawionych do mego domu?

PAFNUCY

W chwilę chłopskiego rozgromu

Szablą Gruszczyńskiego zbrojny,

Szukałem zemsty - jak mściciel:

Aż mi szabli tej właściciel,

Po śmierci, widzę, spokojny,

Zemsty nad ludem zabronił.

-

Jakoż zaraz mię nieznany

Strach ujął, siłęm uronił,

Miecz się giął jak ołowiany;

Chłopstwo mię porwało srogie

I poznawszy po tonsurze

Za księdza, ciało ubogie

Ustroiło w krwawe róże,

W świętego Franciszka pasy.

-

Bo dziś wiek, że polskie lasy,

Dotąd kwiatkami panieńskie,

Od pszczółek by lutnie brzmiące,

Widzą nagoście męczeńskie,

W czaszkach siekier półmiesiące,

Ręce w płomiennych okowach;

Wszystkie męczeństwa oznaki,

Oprócz złotych słońc na głowach;

Bo te płomieniste ptaki

Później na czołach usiędą,

Gdy się nam duchy podniosą.

-

Takem się ja przed komendą

Sawy, krwi okryty rosą,

Meldował, cierpiąc katowanie.

I miałem to już zasługą,

Że z ran uleczon cudownie,

A pomny, żem Bożym jest sługą -

Widząc tu dwie wielkie głownie

Zgaszone Sawy szablicą;

Nad tą konającą świecą,

Której duch w płomienie spieszył,

Tyle dokazałem słowy,

Że się ten duch purpurowy

Ugiął, a jam go rozgrzeszył.

Tak mi dopomogły duchy,

Że wydobyłem akt skruchy,

Jęk spod smolnego płomienia

I rozkaz, dany oczyma,

Które szukając pierścienia,

Na rękę, co jeszcze się zżyma,

Krwią leje i w prochu się rusza,

Zwróciły moją uwagę.

REGIMENTARZ

Pierścień to wielką ma wagę!

Bo to imię, panno, przymusza

Ponowić ci prośby moje

KSIĘŻNICZKA

A ja zaś przy dumkach stoję.

Sawa z ust ognistych węża

Jak błędny rycerz szalony

Wyrwał ten pierścień dla żony,

A ja z ręki mego męża

Biorąc, będę go nosiła.

REGIMENTARZ

Sawa?

Czyś głowę straciła?

Sawa słuszny kawaler, lecz nowy -

Nie wiem nawet, czy szlachcic herbowy?

KSIĘŻNICZKA

Dla mnie: rycerz ukraiński,

A dla was już: pan Caliński.

Na co dokumenta składam

I te kościelne dowody.

A sama do nóg ci padam

Prosząc przyzwolenia i zgody

Na ślub, który ci oszczędza,

Panie, kościelnych wydatków,

Bo dawno już był dany przez księdza.

REGIMENTARZ

Ty ślubna?

KSIĘŻNICZKA

Lecz na kształt kwiatków

Jeszcze, panie, nie dotknięta.

SAWA

Na co złoży dokumenta.

REGIMENTARZ

do Sawy

Pamiętaj, że z twoją szkodą

Bierzesz gadzinkę nadobną.

-

Caliński był tu podobno

Kiedyś naszym wojewodą?

SAWA

Tak, panie, dla tych szpargałów

Ojca mojego zabito

I te dokumenta skryto

REGIMENTARZ

Życzę wam długich zapałów!

Życzę szczęścia!

- Pij nektary

Z tej złoconej filiżanki,

A z trwogą Cóż to za mary?

Wchodzą dwie Popadianki niosąc za końce prześcieradło białe.

POPADIANKA

My ze stepu popadianki,

Przyszły z srebrnym darem w ręku,

Szczob tebi o brata Semenku

Prosyły

REGIMENTARZ

Na tom ja skałą.

Semenko, wasz brat, nie żyje

POPADIANKI

Odkrywając z prześcieradła śpiącą Salomeę.

Witże, daj ciało za ciało

REGIMENTARZ

Co widzę?

- Białe lilije!

Moja szlachcianeczka trusia?

W srebrnym prześcieradle Salusia?

-

Patrzaj, Lwie dzieciątko miłe!

Ach!

mogiła za mogiłę!

Oddać im zwłoki kozacze.

LEON

Ojcze, puść Niech ją zobaczę.

REGIMENTARZ

Trzymajcie go!

Panie Boże!

On na to patrzeć nie może.

POPADIANKI

Bud' szczasływ że ty nam ciała

Nie odmówił my szczęśliwe

No, choć twa ręka wspaniała,

To my wspanialej wyrosły:

Bo wam dały ciało żywe,

A od was trupa wyniosły.

Wychodzą.

REGIMENTARZ

Co mówicie?

Synu!

synu!

Patrzaj, kolorek rubinu

Wystąpił z ust bladziuteńki -

Jeden paluszek u ręki

Ruszył się - słońce w nią wpływa -

Patrzajcie!

ach żywa !

żywa!

Żywa w moich rękach - o!

widzicie!

Podnosi ją w rękach.

Moje ukochane dziecię!

W rękach moich żyć zaczyna

Bijąca sercem ptaszyna.

SALOMEA

Co się ze mną biedną stało?

Czy ja w gorączce, czy chora?

Wczora usnęłam z wieczora

I śniłam coś biało - biało

Przez te dziewczyny spojona,

W krainie jakiejś bez brzegu,

Gdzie jedna tylko na śniegu

Plama - okropna - czerwona

Ach strach mówić, com ja śniła

REGIMENTARZ

W naszycheś ty rękach była,

Ciągleśmy widzieli śpiącą

Duszkę twoją latającą,

Ciągleśmy, panno, widzieli;

Teraz jaśniej nam!

weselej.

Że jesteś z nami, dziewczyno!

A nim dwie pory przeminą,

Na świętego klnę Franciszka,

Z weselnego pociągniem kieliszka.

LEON

klękając przed Salomeą

Narcysie mój

REGIMENTARZ

Już różowy!

Już nie narcys, ale róża

SALOMEA

Dla mego anioła stróża

Ten wianuszek zdejmę z głowy.

Bo mię skrzydłami osłonił,

Stał ciągle nad moim łożem

I narcysem łoża bronił,

Kiedym ja tam spała - z nożem

Skrytym pod moją poduszką.

REGIMENTARZ

Nie myśl o tym, moja duszko

Wszystko dobrze się skończyło.

A kto tam już pod mogiłą,

Dowiesz się.

- Jesteś sierotą.

-

Aleś moją gwiazdą złotą,

Jesteś moją córką drugą;

A syn mój będzie twym sługą

Choćby na lat sto tysięcy,

Lecz jeśli zechcesz, czym więcéj

Tobie mój chłopczyna będzie.

-

Ot daj mu rękę, bo prosi,

Salomea rzuca się klęczącemu Leonowi na ramiona.

O tak - jako dwa łabędzie,

Jeden na swym grzbiecie nosi

Drugiego głowę w upały;

Tak mi się dziatek dwie pary

Szczęsne za ręce pobrały;

A ja w środku jak dziad stary.

LEON

klękając z Salomeą

Błogosław mi, ojcze, z żoną.

REGIMENTARZ

Chodźcie tu na moje łono.

A za te przestrachy senne,

Dziatki, odprawcie nowennę

Za dusze w czyśćcu będące.

A potem niechaj wam płyną

Słodko miodowe miesiące

I raj utracony winą

Odkwitnie; a ja odnowię

Przez obchody bardzo świetne

Te dwa małżeństwa sekretne,

Które wczoraj bym surowie

Karcił - a dzisiaj pochwalam.

SAWA

do księżniczki

Więc nie jeszcze?

KSIĘŻNICZKA

Nie pozwalam,

Aż tę nowennę odprawię.

SAWA

Gołąbku z tęczonym pasem!

To ja pójdę ku Warszawie

I porwę króla tymczasem!

REGIMENTARZ

A wy się już tam kłócicie!

Sawa czegoś jak dziad żebrze?

KSIĘŻNICZKA

Chce mu się miesiąca w cebrze,

Chce się gwiazdy na błękicie.

REGIMENTARZ

Nie znasz jej - a nie proś ładnie,

To sama ci na nos spadnie.

Sawo, chodźmy do kielicha

Spłukać z ust proch i krwawiznę:

A weźmy i tego mnicha,

Który się bił za ojczyznę;

Obaczym, czy dobrze pije

Pierwsze zdrowie: Salomea niech żyje!

A polećmy kraj i siebie

Tej Salomei na niebie,

Której święto nam przypada

W przedostatnim listopada.

KONIEC


text:
brzoskiew.

Nazwa objęła dwie różne rośliny.

Brzoskiew albo brzoskinia i brzeskinia dawniej, dziś wyłącznie brzoskwinia, jest przestawką z *bersky, łac. persica (malum persicum, 'jabłko perskie') i przez Niemców (Pfirsich, dawniej Pfersich) do Słowian zachodnich przyszło; r. 1500 istniała obok brzeskini nowa pożyczka: ferska, co f niemieckie zachowała.

Druga brzoskiew (pod wpływem owej pierwszej) rz zamiast pierwotnego r przybrała, bo poszła z włos.

brasca, a to z łac. brassica (z celt. bresik), i 'kapustę czarną' oznacza; formy z mylnem rz są już średniowieczne.

U Czechów odwrotnie; dziś dla 'brzoskwini' obowiązuje forma broskew (zamiast starego brzeskew); czy nie pod wpływem polskim, skoro nazwy broskew, 'brassica', nie znają?


text:
Pamiętnik Wacławy

E. Orzeszko

Część czwarta.

* * *

Rozdział XVIII

Rozdział XIX

Rozdział XXI

Rozdział XXII


corpora: openbooks

text:
Ignacy Krasicki

Hymn do miłości ojczyzny

Święta miłości kochanej ojczyzny,

Czują cię tylko umysły poczciwe!

Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,

Dla ciebie więzy, pęta niezelżywe.

Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,

Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe,

Byle cię można wspomóc, byle wspierać,

Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Krasicki Ignacy, Dzieła wybrane.

T.

1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989


text:
221.

— Pątniku bosy, z gołą głową,

W szerścianej włosienicy,

Pątniku bladolicy!

Po cierniach, w noc bezksiężycową,

Dokąd ty dążysz?

Mów mi słowo,

Którem się biją w pierś grzesznicy.

—

— W proporzec patrz i w znak ten Krzyża,

Co, w naszej ciemnej biedzie,

Prześwieca z mgły po przedzie!

Ku niemu krocząc stopa chyża,

Coraz pośpieszniej człeka zbliża

Tam, gdzie go serce wiedzie.

Jako jaskółki z gniazd przy strzesze,

Jak bocian z żerdzi ponad chatą,

Jak, w wiatrach głosząc pieśń skrzydlatą,

Na Wschód żórawi lecą rzesze —

Tak ja, ku Panu memu śpieszę

Na Miłościwe Lato.