corpora: wikisources-pl

text:
Atton v.

Haiton II, bp Wercelli (Atto v.

Haito Vercellensis), od r. 945—960.

Dla djecezji swej zebrał, z soborów i dekretaljów, statuta p. t.

Capitulare, podzielone na 100 rozdziałów.

Napisał także De pressuris ecclesiasticis, w trzech częściach: 1a De judiciis episcoporum, 2a De ordinationibus eppor.

3a De facultatibus ecclesiarum, — i Epistolas XI.

Wydał to wszystko d'Achery, Spicileg.

t.

8 (ed.

nova t. I), a powtórzył Carol.

Burontius del Signore, z dodaniem Expositionis 9 epistolar.

S. Pauli, w Attortis Vercell.

Opera, Vercellis.

1768 (2 t. f.

z rycinami).

X. W. K.


text:
Archelaus, syn Heroda W. i samarytanki Malthaki, wychowany w Rzymie.

Po śmierci ojca, cesarz August powierzył mu rządy Idumei, Judei i Samarji, z tytułem ethnarchy.

Po 10 latach panowania, za okrucieństwa, zwłaszcza względem Samarytanów, został pozbawiony swego urzędu (6 r. po Chr.); dobra mu skonfiskowano, a on sam na wygnaniu skończył życie w Viennie, w Gallji (Joseph.

Antt.

I.

17.

De Bello l. 1 et 2).

Przybrany ojciec Pana Jezusa, wiedząc o okrucieństwie Archelausa, po powrocie z Egiptu schronił się nie do Judei, lecz do Nazaret, w Galilei.

Mat.

2, 22.

23.

X. W. K.


text:
Atton św. (Atto Vallumbrosanus, Adto Pacensis), zak. św. Benedykta, zwany także Auctus, Actus, Actius; z opata Vallisumbrosae posunięty na biskupa w Pistoja (Pistoria) r. 1133, † 1153.

Napisał Żywot św. Jana Gwalberta, † 1073 (Vita S. Joan.

Gualberti), fundatora tejże kongregacji (ap.

Mabillon, Acta SS.

Ord.

S. Ben.

saec.

VI par.

II; ap.

Bolland.

Act.

SS.

12 Julii; osobno zaś wyd.

D. Thesaurus, Romae 1612); Vitam Bernardi Uberti, opata tegoż klasztoru, kardynała i biskupa Parmy (Affo, Vita di S. Bernardo degli Uberti, Parma 1788).

Ob. Bolland.

1. c.

22 Maji, t.

V cf. t. VII.

Ughelli, Italia sacra t. III s. 496.


corpora: openbooks

text:
Pieśń pogrzebowa poległemu rycerzowi

Tego pamięć wiecznie droga,

Kto od strzały poległ wroga,

Kupi śmiercią za krew, blizny

Łaskę nieba, żal Ojczyzny.

Już nie wstaniesz, wodzu młody,

Ni na łowy, ni na gody,

Szabla w polu nie zaświeci —

Wolny sokół niech odleci.

Twa mogiła dla nauki,

Przetrwa wnuków naszych wnuki,

I z latami w każdej wiośnie,

Coraz wyżej, wyżej wzrośnie.

Będą śpiewać twoje czyny,

W naszej ziemi nasze syny,

I po bojach, w błogą chwilę

Wieszać zbroje na mogile.

-----


Kandydaci do S łu ż by W ięz iennej i P oli c ji w św iet le badań psychologi cz nych

Postprint of Surma A., Basińska B. Kandydaci do Służby Więziennej i Policji w świetle badań psychologicznych.

Przegląd Więziennictwa Polskiego, Volumen 19, 1998, pp.

42-51.

Kandydaci do Służby Więziennej i Policji w świetle badań psychologicznych Surma Agata1, Basińska Beata2 1Poradnia Psychologiczna Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej Zarządu Służby Zdrowia MSWiA w Gdańsku; 2Zakład Ergonomii i Eksploatacji Systemów Technicznych, Wydział Zarządzania i Ekonomii, Politechnika Gdańska Przegląd Więziennictwa Polskiego, Volume 19, 1998, pp.

42-51.

Streszczenie: Celem studium była próba określenia jaki jest profil osobowościowy kandydatów do Służby Więziennej i czy przyszli funkcjonariusze więziennictwa różnią się pod względem cech psychospołecznych w porównaniu do kandydatów do Policji.

Postawiono hipotezę o zgodności profili osobowości u kandydatów do obu typów służb oraz o ich podobnych możliwościach intelektualnych.

Zastosowano następujące metody: do oceny procesów intelektualnych zastosowano Test Ravena, podtesty Słownik i Podobieństwa ze Skali Inteligencji Wechsler - Bellevue dla Dorosłych; do oceny zdolności koncentracji uwagi i szybkości uczenia się użyto Testu Liczbowego; profil osobowości oceniano za pomocą testu MMPI (polska adaptacja Matkowskiego).

W wyniku procesu selekcji, 40 kandydatów do Służby Więziennej (średni wiek 26,6 lat) i 41 kandydatów do służby w Policji (średni wiek 21,5 roku), uzyskało pozytywną ocenę psychologiczną o przydatności do służby Średni profil osobowości mierzony testem MMPI kandydatów do Służby Więziennej i Policji nie różnił się, poza skalami depresji i introwersji społecznej.

Nie stwierdzono różnic w poziomie procesów intelektualnych kandydatów do obu służb.

Natomiast czynniki socjologiczne różnicowały ubiegających się o przyjęcie do obu służb.

Kandydaci do Służby Więziennej, w porównaniu do kandydatów do Policji, byli starsi wiekiem, lepiej wykształceni, częściej pozostawali w związkach małżeńskich i mieszkali w małych miastach.

Prawidłowo wyselekcjonowany kandydat do Służby Więziennej posiada predyspozycje do tego rodzaju pracy, ale jego umiejętności powinny być rozwijane w systemie szkoleń.

Słowa kluczowe: osobowość, MMPI, intelekt, czynniki psychospołeczne, Służba Więzienna, Policja

WPROWADZENIE Badania nad funkcjonariuszami Służby Więziennej należą do rzadkości.

Znacznie popularniejsza jest tematyka osób naruszających prawo, ich sposób funkcjonowania w społeczeństwie i w sytuacji izolacji więziennej.

Wydaje się jednak ważne poznanie osób, które decydują się na trudną pracę w bezpośrednim kontakcie z osobami skazanymi, jakimi cechami osobowości charakteryzują się, jakie są ich predyspozycje, jakimi motywami kierują się przy podjęciu pracy.

W polskiej literaturze problematyką wpływu służby na osobowość funkcjonariuszy zajmował się Ciosek (1995).

Cechy psychospołeczne pracownika Służby Więziennej to przede wszystkim odpowiedzialność, opanowanie, konwencjonalność, solidność, bycie konsekwentnym, jak również skłonność do zahamowań utrudniająca osiągnięcie harmonii i ładu społecznego, niepokój, lękliwość, poczucie niezaspokojenia oraz dążenie do utrzymania stabilizacji.

Są oni ambiwalentni w ocenie swojej roli i pozycji społecznej, spostrzegają siebie jako agresywnych, rywalizujących, krytycznie nastawionych do otoczenia i siebie, nie zawsze dobrze kontrolujących swoje emocje.

Według Schuergera (por. Ciosek, 1995) dominujące cechy psychologiczne oficerów Służby Więziennej to wysoka samokontrola, niski niepokój oraz introwersja, ponadto dla oficerów płci męskiej: inteligencja i konserwatyzm, a dla oficerów płci żeńskiej: większa submisja i mniejsza podejrzliwość.

Długi staż pracy (więcej niż 11 lat) wiązał się z większą konwencjonalnością, uporządkowaniem, docenianiem poczucia bezpieczeństwa (Ciosek, 1995).

Zauważono również różnice pomiędzy osobami zadowolonymi ze służby a nieusatysfakcjonowanymi.

Funkcjonariusze zadowoleni z pracy w więziennictwie bardziej cenią sobie ambicję, uznanie społeczne, przejawiają większe uznanie dla racji kary pozbawienia wolności oraz są bardziej przekonani o jej pozytywnych skutkach psychologicznych i społecznych.

Natomiast niezadowoleni z pracy cenili sobie bardziej pogodę wewnętrzną, posiadanie uzdolnień, mieli niższy poziom akceptacji mniejszości dewiacyjnych i przypisywali więźniom więcej cech negatywnych.

Niewątpliwy jest stres związany z rolą zawodową i charakterem pracy oraz z odbiorem tej roli w społeczeństwie.

Sprzeczność tkwiąca w pełnionej roli polega na trudności w pogodzeniu realizacji dwóch nakazów: humanitarnego traktowania więźniów i utrzymania dyscypliny oraz porządku w zakładzie penitencjarnym.

Na to nakłada się konflikt między pragnieniem dokładnego realizowania poleceń a potrzebą utrzymania pewnego marginesu swobody w sposobie postępowania z więźniami.

Funkcjonariusze posiadają świadomość niezgodności celu wychowania z represyjną siłą izolacji i jej negatywnymi skutkami.

Zasady organizacyjne służby takie jak paramilitarność, hierarchiczne podporządkowanie,

autokratyczny styl kierowania i zarządzania zakładem mogą przyczyniać się do występowania takich zjawisk jak służalczość czy karierowiczostwo.

System zmianowy w pracy narusza rytm biologiczny pracownika, powodując zaburzenia snu, zaburzenia somatyczne (zwłaszcza układu sercowo - naczyniowego i trawiennego) oraz wykonywanie obowiązków w sytuacji podwyższonego ryzyka z zagrożeniem własnego bezpieczeństwa (sytuacje buntu) stwarza szczególne wymagania bycia odpornym na stres.

Negatywna percepcja społeczna więziennika jako osoby niewrażliwej, brutalnej, skorumpowanej i posiadającej nieograniczoną władzę jest dodatkowym i znacznym źródłem stresu.

Doniesienia te wskazują, jak ważny jest odpowiedni nabór i selekcja kandydatów do Służby Więziennej pod względem predyspozycji psychospołecznych.

Profesjonalizm i fachowość są podstawowymi cechami warunkującymi skuteczność systemu penitencjarnego.

W duńskim systemie penitencjarnym (Szczepaniak, 1995) model funkcjonariusza kładzie nacisk na doświadczenie życiowe, niekaralność, sprawność fizyczną, wykształcenie.

Profil osobowości odpowiada cechom wymaganym na stanowiskach menedżerskich.

Oczekuje się od kandydata umiejętności rozwiązywania problemów, elastyczności, dociekliwości, podejmowania decyzji, zdolności rozwiązywania konfliktów interpersonalnych oraz gotowości do permanentnego kształcenia się.

Z drugiej strony należy uwzględniać cechy warunkowane przez charakter służby czyli umiejętność podporządkowania się, dokładnego wykonywania poleceń, systematyczność i znaczna odporność na stres.

Problem badawczy Celem badania była próba odpowiedzi na pytanie jaki jest profil osobowościowy kandydata do Służby Więziennej i czy przyszli funkcjonariusze różnią się pod względem cech psychospołecznych w porównaniu z kandydatami do służby w Policji.

Postawiono hipotezę o zgodności profili osobowości u kandydatów do obu typów służb oraz o ich podobnych możliwościach intelektualnych.

Za zgodnością wyników przemawia fakt, że w obu przypadkach rozważamy przydatność do pracy w instytucji totalnej, o paramilitarnym charakterze, która cechuje się umundurowaniem, uzbrojeniem, hierarchią stopni służbowych i bezwzględnym posłuszeństwem służbowym, wiążącym się z autokratycznym stylem kierowania i koniecznością całkowitego wykonywania poleceń przełożonych.

Poza tym jest to praca stresogenna, co warunkuje konieczność posiadania przez kandydatów takich cech jak: stabilność emocjonalna, zrównoważenie, odporność na stres, umiejętność podporządkowania się i przystosowania do wymagań otoczenia.

Uwzględniono również czynniki społeczne będące źródłem motywacji do podjęcia pracy w Służbie Więziennej.

Dotyczyło to pochodzenia (czynnik wykształcenia ojca), wykształcenia, doświadczenia zawodowego oraz miejsca zamieszkania.

METODY I BADANA GRUPA W badaniu wzięło udział 40 kandydatów do Służby Więziennej (średni wiek 26,6 lat) i 41 kandydatów do służby w Policji (średni wiek 21.5 roku), którzy uzyskali pozytywną ocenę psychologiczną o przydatności do służby.

Badaniem objęto wyłącznie mężczyzn.

Przeprowadzono je w Poradni Psychologicznej Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej Zarządu Służby Zdrowia MSWiA w Gdańsku w 1996 roku.

Do oceny procesów intelektualnych zastosowano Test Ravena, podtesty Słownik i Podobieństwa ze Skali Inteligencji Wechsler - Bellevue dla Dorosłych.

Ponadto użyto Testu Liczbowego w celu określenia zdolności koncentracji uwagi i szybkości uczenia się.

Profil osobowości oceniano za pomocą testu MMPI (polska adaptacja Matkowskiego).

Kandydaci wypełniali ponadto kwestionariusz osobowy.

Badania wykonywano w sposób grupowy, a po wypełnieniu kwestionariuszy przeprowadzono indywidualną rozmowę z każdym z kandydatów.

Do analizy statystycznej uzyskanych wyników wykorzystano program komputerowy STATISTICA 5.0.

WYNIKI Profil testu MMPI pozytywnie zakwalifikowanych w badaniu psychologicznym kandydatów do Służby Więziennej i do służby w Policji nie różnił się istotnie, poza skalą depresji (więziennicy M = 19.7, policjanci M = 18.4, p = 0.05) oraz introwersji społecznej (więziennicy M = 22.6, policjanci M = 20.4, p = 0.03).

Wyniki poszczególnych skal nie odbiegały w obu grupach od przeciętnych wyników populacji polskiej (tabela 1).

Tabela 1.

Średnie wyniki uzyskane przez kandydatów do Służby Więziennej i do Policji w teście MMPI Skala Służba Więzienna Policja Poziom istotności WS+K* Teny SD WS+K* Teny SD ?

10.5 - 7.3 8.9 - 6.4 n.s.

L 7.8 71 2.9 8.9 75 2.4 n.s.

F 5.1 37 2.3 5.1 37 2.9 n.s.

K 17.8 66 4.6 18.4 66 4.1 n.s.

Hipochondria (Hp) 12.7 47 2.2 12.6 47 2.4 n.s.

Depresja (D) 19.7 44 2.6 18.4 42 2.8 0.05 Histeria (Hy) 20.7 50 3.7 20.2 49 2.7 n.s.

Psychopatia (Pd) 21.5 46 3.4 21.7 46 3.5 n.s.

Paranoja (Pa) 8.2 44 2.4 7.9 42 2.1 n.s.

Psychastenia (Pt) 23.4 39 2.7 23.2 39 3.1 n.s.

Schizofrenia (Sc) 23.3 38 3.9 23.2 38 3.9 n.s.

Mania (Ma) 18.4 42 2.9 18.9 43 2.5 n.s.

Introwersja społeczna (SI) 22.6 39 5.9 20.5 36 4.5 0.03 Legenda: *WS+K – wyniki surowe z dodaną poprawką K Przeciętny kandydat do Służby Więziennej przedstawiał się jako dobrze przystosowany społecznie, ufający we własne możliwości, z zaspokojonymi potrzebami bezpieczeństwa, wytrwały w dążeniu do zaplanowanych celów, odpowiedzialny, efektywny, o realnym stosunku do rzeczywistości.

Zwykle był sumienny i rozważny.

Charakteryzował się skłonnością do podporządkowania się, akceptował autorytety, był ostrożny i konwencjonalny w działaniu, kontrolujący swoje zachowanie.

Z drugiej strony określał siebie jako rywalizującego, impulsywnego, podkreślał własną niezależność, ale unikał otwartego współzawodnictwa.

Rzadko otwarcie wyrażał swoje uczucia, był trudny do zmotywowania.

Jego tendencje do przystosowywania się dążyły w kierunku submisyjności i uległości.

Natomiast przeciętny kandydat do służby w Policji jawił się jako bardziej aktywny, pełny optymizmu i wiary w siebie, ze skłonnościami do nadmiernej autoprezentacji.

Był bardziej niż przyszły więziennik ekstrawertywny i towarzyski.

Sam aktywnie poszukiwał sytuacji , w których mógłby współzawodniczyć z innymi.

Jego zachowanie może wzbudzać pewną wrogość ze strony otoczenia, ze względu na możliwe problemy z kontrolą i skłonnością do działań nie uwzględniających konsekwencji swoich zachowań.

W wyniku analizy stwierdzono, iż skale kontrole L (więziennicy M = 71 tenów, policjanci M = 75 tenów) i K (więziennicy i policjanci M = 66 tenów) znajdują się na dość wysokim poziomie.

Świadczy to przede wszystkim o dyssymulacji w kierunku dobrego przystosowania się, o chęci zaprezentowania się w lepszym świetle i ukazania siebie jako osobę przestrzegającą norm społeczno - moralnych, śmiałą i pewną siebie, zdecydowaną i pewną w działaniu.

Zjawisko to w sytuacji starania się o pracę jest naturalne, lecz niestety, obniża wartość diagnostyczną testu.

Sprawność intelektualna badanych kandydatów była w obu grupach na tym samym poziomie i kształtowała się w górnej granicy przeciętnej (M = 73,3 centyli) dla kandydatów na więziennika oraz wyższej niż przeciętna (M = 75.6 centyli) dla przyszłych policjantów.

Obie grupy osiągnęły przeciętny wynik w badaniu zdolności koncentracji uwagi, szybkości uczenia się, zasobu słownictwa i umiejętności poprawnego wypowiadania się na piśmie oraz zdolności myślenia abstrakcyjnego (tabela 2).

Tabela 2.

Średnie wyniki uzyskane przez kandydatów do Służby Więziennej i do Policji w Teście Ravena, Teście Liczbowym oraz w podtestach Słownik i Podobieństwa Skali Inteligencji Wechsler-Bellevue dla Dorosłych Zmienna Służba Więzienna Policja Poziom istotności Test Ravena M =50.3 WP = 73.7 centyli` M = 50.8 WP = 75.6 centyli n.s.

Test Liczbowy 5.9 sten 6.4 sten n.s.

Słownik WP = 11.1 WP = 10.6 n.s.

Podobieństwa WP = 11.4 WP = 11.0 n.s.

Legenda: WP – wynik przeliczony Analiza danych socjologicznych (tabela 3) wykazała, że większość kandydatów do Służby Więziennej jest żonatych (57%) o wykształceniu średnim zawodowym (70%), zamieszkałych w małym mieście (50%), wywodzącym się z rodzin, w których ojciec posiadał zawodowe wykształcenie (41%).

W chwili starania się o pracę w więziennictwie posiadali zatrudnienie (50%) albo byli bezrobotni (43%).

Natomiast kandydaci do Policji w większości byli kawalerami (76%), o wykształceniu średnim zawodowym (81%), zamieszkałymi na terenie Trójmiasta (49%), pochodzących z rodzin, gdzie ojcowie mieli wykształcenie średnie (44%).

W momencie selekcji do pracy w Policji posiadali zatrudnienie (42%) lub byli absolwentami szkoły (34%).

Tabela 3.

Dane socjologiczne kandydatów do Służby Więziennej i do Policji Zmienne Służba Więzienna Policja N % N % Miejsce zamieszkania Trójmiasto 9 23 15 49 Miasto do 100 tys. 20 50 20 36 Wieś 11 27 6 15 Pochodzenie społeczne wykształcenie ojca Podstawowe 2 7 5 12 Zawodowe 12 41 12 29 Średnie 9 31 18 44 Wyższe 6 21 4 10 Zatrudnienie Absolwent 3 7 14 34 Bezrobotny 17 43 10 24 Pracujący 20 50 17 42 Stan Cywilny Kawaler 17 43 31 76 Żonaty 23 57 10 24 Podsumowując, osoby starające się o pracę w Służbie Więziennej są lepiej wykształcone, starsze, przez co można wnosić, że posiadają większe doświadczenie zawodowe i są bardziej dojrzałe społecznie.

Często do podjęcia służby w Służby Więziennej skłania je trudna sytuacja na rynku pracy, niskie poczucie stabilizacji zawodowej lub bezrobocie.

Wyżej wymienioną służbę wybierają kierując się motywami ekonomicznymi (stałość zatrudnienia, stabilność pracodawcy, dość dobre i systematycznie otrzymywane wynagrodzenie).

Natomiast głównym motywem znacznie młodszych i mniej doświadczonych przyszłych policjantów jest oferowana ścieżka kariery w zawodzie czyli praca w warunkach zmiennych, pozbawiona monotonii, o podwyższonym stopniu ryzyka zawodowego (zaspokojenie potrzeby stymulacji), ponadto praca w zespole, w którym istnieje możliwość wykazania się sukcesami oraz współpracy z innymi.

Wnioski 1.

Średni profil osobowości badanych kandydatów do Służby Więziennej i Policji nie różnił się, poza skalami depresji i introwersji społecznej.

2.

Nie stwierdzono różnic w poziomie rozwoju intelektualnego badanych kandydatów do obu służb.

Mieści się on na granicy inteligencji przeciętnej i wyższej niż przeciętna.

3.

Czynniki socjologiczne różnicowały kandydatów do określonego typu służby.

Kandydaci do Służby Więziennej byli starsi wiekiem, lepiej wykształceni, pozostawali w związkach małżeńskich i mieszkali w małych miastach.

DYSKUSJA Dobre zrozumienie warunków służby w Służby Więziennej umożliwia określenie wymagań kwalifikacyjnych.

Polańska (1995) określa kwalifikacje jako nagromadzony przez kandydata do pracy zasób wiedzy fachowej, doświadczenia i umiejętności oraz jako cechy osobowościowe.

Przy decyzjach o doborze kandydatów należy wziąć pod uwagę wymagania kwalifikacyjne sformułowane w każdej ze sfer jako niezbędne, pożądane i niepożądane.

Te ostatnie są bardzo ważne, szczególnie w odniesieniu do cech osobowości.

Selekcja na stanowiska w Służbie Więziennej musi być z założenia selekcją negatywną, w celu odrzucenia osób, które mogły by nie sprawdzić się w warunkach służby oraz wyborem najlepszych kandydatów posiadających nie tylko niezbędne, ale i pożądane cechy, zgodne ze schematem wymagań kwalifikacyjnych.

Na pierwszym miejscu należy uwzględniać standardy kwalifikacyjne warunkowane przez organizację totalną jaką jest więzienie, a następnie kryteria dotyczące zachowań, zdolności i parametry osobowościowe.

Analizując wyniki badania można zauważyć, że kandydat na policjanta jest bardziej ekstrawertywny, szybciej i skuteczniej nawiązuje kontakty z ludźmi, a także jego napęd psychoruchowy i zapotrzebowanie na stymulację są wyższe niż u przyszłego więziennika.

Jest to zgodne z wymaganiami zawodowymi.

Podczas pracy policjant znacznie częściej kontaktuje się z nieznanymi mu ludźmi, często jest zmuszony do zainicjowania kontaktu oraz jest bardziej mobilny.

Natomiast funkcjonariusz Służby Więziennej stale przebywa w otoczeniu tych samych osób: współpracowników i skazanych, oraz w jednym, odizolowanym miejscu, przez co warunki pracy są zdecydowanie dużo bardziej monotonne.

Wynika z tego, że zapotrzebowanie na stymulację może być cechą różnicującą kandydatów.

Ważną sprawą, a wydaje się w zbyt małym stopniu ocenianą w warunkach testowych, jest sposób reagowania na sytuacje zagrażające i odporność na stres.

Badania nad stresem wykazały, że możliwości adaptacyjne zależą od poziomu reaktywności i indywidualnego doświadczenia.

Niski poziom reaktywności (rozumianej jako cechy temperamentu) sprzyja pracy w warunkach ekstremalnego stresu z punktu widzenia ładunku stymulacyjnego (Klonowicz, 1984).

Osoby nisko reaktywne przejawiają tendencję do aktywnego stylu

samoregulacji, podejmują silnie angażujące zachowania, które prowadzą do likwidacji rozbieżności między wymaganiami środowiska a możliwościami człowieka.

Osoby te cechuje też większa wytrwałość w działaniu, ekstrawersja, silny typ układu nerwowego, niski poziom neurotyczności oraz niskie natężenie lęku (Eliasz, 1974; Evans, 1985).

Neurotyczna struktura osobowości jest częstą przyczyną niekompetencji w służbie.

Dowódców wojskowych, posiadających taką osobowość, cechowała motywacja ukierunkowana nie na osiąganie sukcesu, ale na unikanie niepowodzenia, neurotyczna potrzeba potwierdzania własnej męskości, nadmierna potrzeba dominacji i uznania, problemy z kontrolą własnych, agresywnych impulsów (Dixon, za Terelak, 1995).

Ponadto posiadanie niekorzystnych cech osobowości determinuje pojawianie się określonych emocji w sytuacji stresu i w konsekwencji zmiany w czynnościach poszczególnych układów fizjologicznych, które mogą prowadzić do wystąpienia chorób psychosomatycznych takich jak zaburzenia układu krążenia (choroba wieńcowa, nadciśnienie) czy układu trawiennego (choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy) (Maciejczyk, Terelak, 1985).

W naszym badaniu kandydaci do pracy w służbie penitencjarnej prezentowali cechy świadczące o dobrym przystosowaniu społecznym i prawidłowo zintegrowanej osobowości.

Posiadali życiowe doświadczenie, a praca w Służbie Więziennej wiązała się z ich awansem społecznym w stosunku do rodziny generacyjnej.

Byli w odpowiednim stopniu ekstrawertywni, odpowiedzialni, sumienni i rozważni oraz dobrze akceptujący autorytety i submisywni, o niskim poziomie lęku, pozbawieni cech neurotycznych.

Profil ten predysponuje ich do pracy w warunkach wymagających i trudnych.

Jednakże tendencje do skrytości w wyrażaniu uczuć, potrzeba rywalizacji, ale jednocześnie unikanie otwartego współzawodnictwa mogą być w przyszłości przyczyną negatywnych zmian osobowości, zaburzeń psychosomatycznych i obniżania się odporności na stres w toku służby.

W związku z tym wydaje się celowe dokładniejsze określanie preferowanych przez kandydatów strategii radzenia sobie ze stresem.

Taką możliwość daje przeprowadzana rozmowa indywidualna.

W bezpośrednim kontakcie z kandydatem można ocenić jego styl radzenia sobie w sytuacji wymagającej mobilizacji.

Sama procedura rozmowy kwalifikacyjnej jest symulacją warunków stresowych.

Ponadto osoby wcielone do Służby Więziennej będą pogłębiały swoje umiejętności poprzez szkolenia przygotowujące do pełnienia stałej służby.

Dobre funkcjonowanie i utrzymanie się w służbie wymaga od pracowników stosowania odpowiednich strategii radzenia sobie w celu zlikwidowania dysonansu poznawczego w wielu aspektach.

Wiadomym jest fakt, że warunki w więzieniach nie pozwalają w pełni osiągnąć planowanej resocjalizacji.

Przekonanie o niskiej zasadności

izolacji więziennej skazanych podważa ważność służby i pracy w tej instytucji oraz zwiększa dyskomfort psychiczny wskutek przekonania o nieprzydatności społecznej wykonywanej pracy.

W taki sposób spostrzegali swoją pracę niezadowoleni z niej funkcjonariusze.

Wiara, że praca w więzieniu ma sens oraz posiada pozytywne skutki psychologiczne i społeczne pozwala na utrzymanie komfortu psychicznego i satysfakcję z pracy (por. Ciosek 1993).

Zatem dobre przystosowanie do realizacji celów służby wymaga umiejętności koncentracji na korzystnych cechach systemu penitencjarnego przy jednoczesnym minimalizowaniu jego negatywów.

Prawidłowo wyselekcjonowany kandydat do Służby Więziennej posiada predyspozycje do tego rodzaju pracy, ale jego umiejętności powinny być rozwijane w systemie szkoleń.

Nota o autorach Agata Surma (†2011) - absolwentka psychologii Uniwersytetu Gdańskiego, psycholog w Poradni Psychologicznej Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej Zarządu Służby Zdrowia MSWiA w Gdańsku, odpowiedzialna za selekcję kandydatów do służb MSWiA oraz SW, prowadzi badania kliniczne i poradnictwo dla funkcjonariuszy.

Beata Basińska - psycholog kliniczny, absolwentka psychologii Uniwersytetu Gdańskiego, asystent w Zakładzie Ergonomii i Eksploatacji Systemów Technicznych Wydziału Zarządzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej w Gdańsku, zajmuje się tematyką selekcji kadr i funkcjonowaniem w warunkach stresu.

BIBLIOGRAFIA Ciosek M. (1995).

Człowiek w obliczu izolacji więziennej.

Gdańsk: Wydawnictwo Archidiecezji Gdańskiej „Stella Maris”.

Eliasz A. (1974).

Aktywność (reaktywna i sprawcza) a styl samoregulacji.

W: J. Strelau (red.).

Rola cech temperamentalnych w działaniu (s. 117-144).

Wrocław-Warszawa: Ossolineum.

Evans A. (1985).

Personality and stress.

Personality and Individual Differences, 7, 251-253 Klonowicz T. (1984).

Reaktywność a funkcjonowanie człowieka w różnych warunkach stymulacyjnych.

Wrocław-Warszawa: Ossolineum.

Maciejczyk J., Terelak J. (1985).

Sleep deprivation and the psychological cost of decision making.

Polish Psychological Bulletin, 16, 4, 293-299.

Polańska A. (1995).

Ekonomia pracy w zarządzaniu.

Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Szczepaniak P. (1995).

Pobyt delegacji więziennictwa polskiego w Danii.

Przegląd Więziennictwa Polskiego, 4-5, 126.

Terelak J. (1995).

Stres psychologiczny.

Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta.


text:
Biesiada, posiedzenie wesołe przy napitku i potrawach, uczta, cześć, bankiet, lusztyk, gody, godowanie, ucztowanie, zabawa.

Lud wiejski nazywa biesiadą każdą uroczystość rodzinną, a mianowicie wesela i chrzciny, w których starym zwyczajem cała wieś bierze udział, tak jak dawniej po domach szlacheckich całe sąsiedztwo; stary bowiem obyczaj był wspólny całemu narodowi.

Uczta miała ściślejsze niż biesiada znaczenie i dlatego pod wyrazem uczta będą podane opisy dawnych uczt.

O biesiadach mawiano: l) Kiedy siedzisz przy biesiadzie, nie myśl o żadnej zwadzie.

2) Biesiada rzadka bez błazna (Rysiński).

3) Biesiada sucha - (tyle) co pijany bez piwa (Knapski).

4) Bogatego pokuta - ubogiego biesiada (Knapski).

5) Siedem - biesiada, dziewięć - zwada.

Przysłowie to oznacza, że lepiej mniej mieć gości a dobranych, niż liczną hałastrę.

W broszurze: „Co nowego albo dwór" (Trztyprztycki, r. 1650) znajdujemy podobne zdanie:

Gdzie kilka siędzie, tam bywa biesiada,

Gdzie kilkanaście, tam prędzej zwada.

Kochowski we „Fraszkach" (r. 1674) pisze:

Ktoś wyłożył!

biesiadę, że bies siada na niej:

Wierzę, jeżeli bankiet sprawi kto w otchłani.

Podworzecki pisze znowu: „Wina po biesiadach, kędy bies siada, pilnują".

Biesiada w znaczeniu przenośnem znaczyła pożytek z pracy własnej, jak również chwilę wesołości i śmiechu; Górnicki np. w „Dworzaninie" powiada o Zygmuncie I: „Król miał niemałą biesiadę, dworując (żartując sobie) z tych, którzy się o ten żart gniewali".


text:
4.

Krystjan został w Christiansruh.

Spadły obfite śniegi.

Rok miał się ku końcowi.

Nie przyjmował nikogo i nie odpowiadał na zaproszenia przyjaciół.

Święta Bożego Narodzenia miał spędzić u rodziców, w Wahnschaffeburgu, ale przeprosił i nie pojechał.

Christiansruh przeszło na wyłączną jego własność od czasu pełnoletności.

Tutaj zgromadził wszystkie swe dzieła sztuki, plastyki, obrazy, minjatury, a zwłaszcza kolekcję tabakierek.

Handlarze przysyłali mu katalogi, a na znaczniejszych aukcjach miewał zawsze swego męża zaufania.

Dawał mu zlecenia telegraficzne i niebawem otrzymywał tu puchar kryształowy, to serwis z meisseńskiej porcelany, to znów szkic węglowy van Gogha.

Ale obejrzawszy nabytek, doznawał rozczarowania.

Nie było to tak rzadkie i cenne, jak się spodziewał.

W ten sposób kupił raz Biblję z XVI wieku, drukowaną na pergaminie, z barwnymi inicjałami wewnątrz, a okutą w srebro na okładce.

Kosztowała czternaście tysięcy marek i mieściła ex libris kurfirsta Augusta Saskiego.

Przejrzał ją z zaciekawieniem, nie bacząc treści, obcej mu zgoła i nic nie mówiącej.

Radował się tylko świadomością, jak jest rzadka i cenna.

Zaraz atoli zapragnął czegoś jeszcze rzadszego i cenniejszego, niż ta księga.

Każdego ranka karmił ptaki.

Wychodził przed portal, mając w dłoni koszyczek z okruszynami, a one zlatywały się ze wszystkich stron, znały go bowiem i porę uczty.

Głodne były, on zaś przyglądał się jak gorliwie dziobią.

Na len widok zapominał pragnień swoich.

Pewnego dnia, przybrany w strój myśliwski ruszył w las i strzelił zająca.

Gdy zwierzę leżało przed nim z oczyma mgłą zaszłemi, nie śmiał go tknąć.

Mimo że upolował przedtem i nabił mnóstwo zwierza, uczuł teraz wstręt do lego rodzaju zabawki i zoslawił na ziemi lup, do którego zaraz zleciały się z wrzaskiem kruki.

W przechadzkach swych przechodził często przez wieś, odległą o kwadrans drogi od parku christiansruheńskiego.

Na końcu wsi, przy gościńcu, stała leśniczówka.

Kilka razy dostrzegł mimochodem w oknie twarz młodzieńca, która go zainteresowała.

Wydało mu się, że pamięta rysy.

Musiał to być Amadeuszs[1], syn leśnika Yossa.

Jako sześcioletni chłopiec bywał czasem na leśniczówce.

Christiansruh zostało wybudowane później dopiero.

Ojciec Krystjana dzierżawił lu wówczas polowanie i za każdym razem przebywał przez dni kilka na leśniczówce.

Amadeusz bywał w tym czasie jego towarzyszem zabaw.

Oblicze budzące wspomnienie młodości było blade, o zapadłych policzkach, miało prosie wąskie wargi, a głowę okrywały gładkie, bardzo jasne włosy.

Lśniąco szlifowane szkła okularów, przez refleks światła sprawiały wrażenie, że oczu nie posiada.

Krystjan dziwił się, że młodzieniec dzień po dniu całemi godzinami siedzi u okna i patrzy tępo na gościniec.

Tknęła go wyraźnie owa tajemnica, moc jakaś sięgnęła doń z głębi.

Raz spotkał wójta, tuż u bramy parku.

Krystjan przystanął, pozdrawiając.

— Czy żyje jeszcze leśnik Voss? — spytał.

— Nie.

Leśnik zmarł przed trzema łaty! — odparł wójt.

— Ale wdowa jego mieszka dalej na leśniczówce.

Zostawiono jej dwie izby.

Obecny leśnik jest kawalerem i wdowa mu nie zawadza.

Pan pyta pewnie ze względu na Amadeusza, który zjawił się tu znowu nagle, choć nikt nie wie dlaczego...

— Cóż się z nim dzieje? — badał Krystjan.

— Miał zostać księdzem i studjował w seminarjum katolickiem w Bambergu.

Miał jaknajlepszą opinję, nauczyciele chwalili go i sławili, otrzymywał stypendja i spodziewano się cudów po nim.

Ubiegłej zimy został przez przełożonego polecony jako wychowawca dyrektorowi banku, tajnemu radcy Ribbeckowi.

Słyszał pan zapewne to nazwisko.

Tajny radca to wielka ryba.

Dwaj chłopcy, których miał wychowywać Voss, mieszkają w Halbertsroda, dobrach w górnej Frankonji, a rodzice zrzadka jeno odwiedzają dzieci.

Jest to zresztą podobno małżeństwo nieszczęśliwe.

Wszystko było z pozoru w największym porządku, a wszyscy sądzili, że niczego nie brak Amadeuszowi, wobec przyrodzonych uzdolnień jego i przy takich opiekunach.

Nagle zjawił się tu z manatkami, siedzi po całych dniach w izbie, nie wdaje się z nikim, nie zaziera do książki, cięży oczywiście slarej malce swojej, a gdy doń przemówić, warczy jak zły pies.

Niesłychane rzeczy zdarzyć się musiały w Halberlsroda.

Nie sposób dojść sprawy, czasem tylko wypływa pogłoska, czy podejrzenie, że zajść coś miało jakoby z radczynią.

— Wszakże leśnik miał jednego jeszcze syna? — przerwał gadule Krystjan, w którym obudziły się wspomnienia wczesnej młodości:

— Tak jest! — odparł wójt.

— Miał jednego jeszcze syna, imieniem Dylrycli, a był on głuchoniemy.

— Tak, był głuchoniemy! — potwierdził Krystjan.

— Zmarł w czternastym roku życia! — zauważył wójt.

— Była to śmierć zagadkowa zresztą.

Wieczór, w uroczystość sedańską poszedł przyjrzeć się watrom na górach, a nazajutrz znaleźliśmy jego ciało w stawie gminnym.

— Utonął?

— Zapewne musiał utonąć! — odparł wójt.

Krystjan skinął mu głową i przekroczywszy bramę, ruszył ku domowi.


corpora: CEN

text:
Komisja Europejska wyraża swoje zadowolenie wobec porozumienia w sprawie dostaw gazu.

Porozumienie miedzy Rosją a Ukrainą zostało zawarte minionej nocy.

Jose Manuel Barroso, przewodniczący Komisji Europejskiej, powiedział: "Powinno to wreszcie pozwolić na wznowienie dostaw gazu rosyjskiego do Unii Europejskiej".

Jose Manuel Barroso dodał również: "Wielu obywateli państw Unii Europejskiej zostało narażonych na niebezpieczeństwo z powodu braku i sytuacja ta trwała zbyt długo".

Barroso podkreślił również to, że porozumienie było możliwe dzięki czeskiej prezydencji oraz Komisji Europejskiej.

Istnieje pewne prawdopodobieństwo, że dostawy gazu zostaną wznowione już dziś.

Premier Czech Mirek Topolanek powiedział: "Już nic nie stoi na przeszkodzie, aby Rosja mogła wznowić dostawy gazu".

Z kolei premier Władimir Putin oświadczył: "Wznowimy dostawy przez Ukrainę, kiedy tylko zespoły międzynarodowych kontrolerów znajdą się w punkcie, gdzie gazociąg przekracza granicę rosyjsko-ukraińską oraz tam, gdzie dociera do granicy ukraińsko-unijnej".


text:
XIV.

BOGARODZICA.

GŁOS.

Nigdym ja ciebie, ludu, nie rzuciła,

Nigdym ci mego nie odjęła lica,

Ja — po dawnemu — moc twoja i siła!

LUD.

...

Bogarodzica!...

GŁOS.

Rzeszom ja twoim skróś zmierzchów hetmanię,

Jako w zaranie.

Przed tobą idę i przy tobie stoję

Z bojowem hasłem, z piór orlich szelestem,

A kiedy ducha bierzesz na pierś zbroję,

Tarczą ci jestem...

I w klęsce nawet w blask odziewam złoty

Poległe roty.

Sztandar ja niosę, ponad ziemię wzbity,

Iżby go oczy gasnące widziały,

A iżby znak mój powiewał w błękity,

Jak za dni chwały.

Sztandar ja niosę, a nie puszczam z ręki,

Mimo wiek męki.

A choć go dzisiaj wiatr nie żenie chyży,

Co orły białe porywał na boje,

Choć poczerniały u mogił, u krzyży

Proporce moje,

Lecz żołnierzowi sztandar, i zwinięty,

Drogi a święty.

Żołnierze sąście zawołania mego

I mej chorągwi towarzysze wierne,

A poprzez wieki rubieży mych strzegą

Duchy pancerne...

Żołnierze sąście, sąście kość orłowa

Rycerzy słowa!

A ja was wiodę i stawiam, gdzie trwoga

Przez sioła, grody a przez ziemie rolne...

I tak sprawuję zdane mi przez Boga

Hetmaństwo polne...

Od mej buławy idzie rozkazanie

Szumem po łanie.

A ja was wiodę — niewiasty i męże,

Na mury fortec i za twierdzy bramy,

Bo choć dziś insze bronie i oręże,

Lecz bój — ten samy!

A przebojowan musi być i będzie

W mojej komendzie.

Ten tylko bowiem lud upada w cienie,

Który sam sobie nie dochował wiary,

Temu, co stracił sztandaru widzenie,

Na nic sztandary!

Mocnym i wiernym duchom ja przywodzę

W wolności drodze.

A wy się czujcie, nie jak luza[1] marna,

Co krzykiem trwogi przed bojem wybucha,

Lecz jako zwarta chorągiew i karna,

Na żołdzie ducha,

I jak rycerstwo, któremu hetmani

Niebieska Pani.

Tak, odnowione jest zaprzysiężenie

Hetmaństwa mego i rycerskiej wiary,

A teraz — wznieście nad groby i cienie

Światła sztandary,

Scheda wy moja i moja dzielnica!

LUD.

Przypisy

↑ Luza — służba obozowa, ciury.


text:
Ministerstwo skarbu odrzuca ugodę z Eureko - takie stanowisko trafiło dziś do Sądu Rejonowego w Warszawie.

Informację potwierdził też rzecznik prasowy ministerstwa skarbu, Marcin Mazurek.

Potwierdzam, że przekazaliśmy odpowiedź.

Ministerstwo Skarbu Państwa nie widzi możliwości zawarcia ugody na warunkach zaproponowanych przez Eureko.

Naszym zdaniem propozycje Eureko trudno nazwać ugodą - powiedział Mazurek.

Eureko nie komentuje odpowiedzi ministerstwa skarbu - poinformowała Monika Wincenciak z firmy Compress, prowadzącej obsługę prasową Eureko.

Do jutra resort skarbu miał zająć stanowisko w sprawie ugody z Eureko - taki termij wyznaczył ministerstwu sąd podczas rozprawy, która odbyła się 4 stycznia.

Sprawa dotyczy wniosku Eureko, które chce zawrzeć ugodę ze Skarbem Państwa, żądając jednocześnie sprzedaży pakietu 21% akcji PZU do końca czerwca, wprowadzenia tej firmy na giełdę oraz 6 miliardów zł odszkodowania.

Poprzednia rozprawa została odroczona na wniosek pełnomocnika ministerstwa skarbu w związku z odwołaniem ministra Andrzeja Mikosza.

Sąd dał wówczas resortowi skarbu czas na odpowiedź, a kolejny termin rozprawy wyznaczono na 8 lutego.

Eureko jest obecnie właścicielem prawie 33% akcji PZU.

Po uzyskaniu odpowiednich zgód zamierza sfinalizować kupno kolejnych 3,13% akcji PZU od funduszu Manchester Securities Corporation.

Gdyby firma uzyskała kolejne akcje od Skarbu Państwa, koncern byłby właścicielem większościowym polskiego ubezpieczyciela.


text:
Björnstjerne Björnson

Pył

tłum.

nieznany

Droga z miasta, do Skogstadu, starego majątku ziemskiego rodziny Atlungów, w którym ponad lesistem wybrzeżem rzeki, przecinającej grunta, znajdowało się wiele znacznych fabryk, w zwykłych okolicznościach, nie trwała dłużej, niż dwie godziny, przy dobrej sannie jednak, zaledwie godzinę.

Szosa ciągnęła się wzdłuż fiordów.

Jadąc z miasta, po prawej stronie miałem fiord, po lewej pagórkowato rozłożone pola, a między niemi rozrzucone wille i dwory, wśród drzew, krzewów i kwiecia.

Te pagórki dalej przerastały w góry, okalające drogę, która tutaj stawała się coraz pustszą i trudniejszą do przebycia, az w końcu, daleko w głąb fiordu nie było już nic widać, jeno las i las.

Ow las jodłowy należał właśnie do posiadłości Skogstad, fabryki zaś, rozstawione ponad rzeką, wyrabiały materyały drzewne, i przetwarzały je na papier.

Rodzina Atlungów, pierwotnie francuzka, za czasów Hugonotów przybyła na północ, jako pochodząca ze stanu niskiego; przez małżeństwa połączyła się ze starą, arystokratyczną rodziną Atlungów, i z czasem przybrała ich nazwisko.

Jechałem z przyjemnością.

Niedawno upadł śnieg.

Śród białego krajobrazu, powietrza przesiąkniętego atmosferą śnieżną, fiord wydawał się zupełnie czarnym.

Drugi brzeg był niedaleko, ponad nim wznosiły się wysokie skały, obecnie też ubielone.

Skoro tylko wjechałem w las, zapanował on całkowicie nad memi myślami.

Na sosnach pokładły się wielkie płaty śniegu; przeważnie jednak pokryta nim była część wschodnia; pozostało jednak tyle jeszcze drzew nieosypanych, że cały las w swej białej szacie, lśnił ciemnozielonym blaskiem; tu i ówdzie wychylała się uparcie gałąź zupełnie zielona.

Wkrótce ukazał się i właściwy Skogstad i podwórzec.

Rzeka szemrała zdaleka, w oddali widniał szereg czerwonych dachów zabudowań.

Po obu stronach podwórza stały domy robotnicze, oddzielone lasem lub parkiem.

Odwróciłem się teraz od mego towarzysza podróży — fiordu, i zajeżdżałem do dworu.

Tam, gdzie się park kończył, zaczynał się ogród, a wzdłuż niego przechodziła mniej więcej równa droga.

Niegdyś był i tutaj las, ale po nim pozostały tylko resztki, tworzące po obu stronach prześliczną aleję, jednakże wielkie, stare drzewa gdzieniegdzie już dały się zastąpić młodemi, a ten zagajnik był tak gęsty, że dwór, do którego dojeżdżałem, chwilami znikał mi z oczu zupełnie.

Ale baśń śnieżna i tu szła za mną.

II

Wrażenia, jakie daje nam natura odgrywają dużą rolę w oczekiwaniu tego, co ma nastąpić.

Kobietę, ową jasnowłosą, którą niegdyś widziałem, i którą za chwilę miałem ujrzeć, wyobraziłem sobie w bieli.

Po raz ostatni spotkałem ją przed dziewięciu laty w Dreznie, w jej podróży poślubnej.

Nosiła ona wówczas czysto suknie błękitne, nie widziałem jej nigdy w białej i nawet przypuszczam, że nie byłoby jej w tym kolorze do twarzy, a jednak teraz widziałem ją całą spowitą białością.

Pamiętałem ją dobrze, a szczególniej sytuacyę, w jakiej ich najczęściej widywałem: ona stała przy pianinie i śpiewała, on jej akompaniował; to, co śpiewała, pewnie było też „białe”, jakieś hymny szczęścia i radości.

Była córką duchownego; przyjeżdżali właśnie z probostwa, z sielanki ślubnej.

Na probostwie słyszałem o nich dość często, a przy spotkaniu niejednokrotnie ponawiano prośbę, ażebym odwiedził ich, gdy będą w tej okolicy.

I teraz właśnie do nich jechałem.

Główny budynek we dworze, znany jest w Norwegii, jako jeden z największych; żaden z Atlungów nie zadawalniał się tem, co zbudował jego poprzednik, i w ten sposób dom, wraz z każdem nowem pokoleniem wzrastał i wydłużał się.

Ostatnią przybudowę dokonał już obecny właściciel, i nowe skrzydło było zmodernizowanym gotykiem.

Budynek główny otaczały inne domy w półkole.

Lawirowałem tedy pomiędzy zabudowaniami, aż wysiadłszy z sanek, dotarłem do drzwi wejściowych gotyckiego skrzydła.

W całym domu nie ujrzałem żywej duszy, ani nawet psa.

Czekałem chwilę napróżno, a potem wszedłem na kurytarz, gdzie zdjąłem kapelusz i palto, a ztamtąd już trafiłem do jasnego, dużego przedpokoju.

I tu nie było nikogo, ale posłyszałem już zmięszane głosy: dwa dziecinne i jeden kobiecy, albo dwa kobiece i jeden dziecinny, tego rozpoznać nie mogłem, poznałem za to od razu pobożną pieśń amerykańską, którą śpiewali, znaną w całym kraju: skarga małej dziewczynki, która każdemu jest przeszkodą, tylko nie Bogu w niebie, który przygarnia do siebie wszystkie, nieszczęśliwe dzieci.

Skarga ta brzmiała trochę obco w tym jasnym pokoju, urządzonym z wyszukanym gustem.

Zapukałem do drzwi i wszedłem do jednej z najpiękniejszych bawialni, jakie kiedykolwiek w kraju widziałem.

Roztaczał się stąd cudowny widok na fiord i była ślicznie urządzona.

Stylowe meble stały na dywanach brukselskich, marmurowe biusty i posągi wspierały się na wspaniałych konsolach.

Dźwięki owej pieśni księżycowej, snuły się tu po kątach; chodziły one z ust kobiety i dwóch chłopców, z których starszy mógł mieć lat około siedmiu, młodszy sześć niespełna.

Na odgłos moich kroków, kobieta zwróciła spojrzenie ku drzwiom i ździwiona przestała śpiewać.

Dzieci siedziały odwrócone ku oknu, więc wejścia mego nie zauważyły i śpiewały dalej.

Starszy chłopczyk podobny był do rodziny ojca, młodszy do matki, obu jednakże obdarzyła ona swemi wielkiemi, cudnemi oczyma.

Starszy miał twarzyczkę podłużną, wysokie czoło, rudawe włosy, i piegowatą buzię, jak ojciec.

Cała postać młodszego, podobną była do matki, figura nieco naprzód pochylona, a głowa, dla utrzymania równowagi w tył przegięta, skutkiem czego usta nawpół otwarte, no i te same, szare, pytające oczy, jasne włosy, spadające w lokach na czoło, jak u niej.

Obserwacye te robiłem, gdy dzieci, ujrzawszy mnie, podeszły do stołu, a kobieta, która wraz z niemi śpiewała, powstała, i zbliżyła się do mnie, widocznie nie wiedząc dobrze, czy jestem jej znajomym, czy też obcym.

Gdy jednak usłyszała moje nazwisko, wyznała z uśmiechem, że widziała moją fotografię w albumie z podróży poślubnej swoich państwa.

Objaśniła mnie też, że Atlung jest w fabrykach i dopiero na obiad przyjdzie do domu, to jest za godzinę, a żona jego poszła do domków robotniczych, ażeby odwiedzić pewnego staruszka, leżącego na łożu śmiertelnem.

Opowiadała mi to wszystko dźwięcznym, miękkim głosem, przypatrując mi się badawczo.

Ja zaś nie przypuszczałem nigdy, ażebym mógł ujrzeć zstępującą z ram twarz Madonny Carla Dolci, i dlatego przypatrywałem się jej również badawczo.

Osada głowy, profil, a nadewszystko oczy i brew, delikatność rysów i cały wyraz — prawdziwy Carlo Dolce!

Wyszła, zostawiając mnie z chłopcami, którymi zająłem się natychmiast.

Starszy miał imię Antoś i umiał chodzić na rękach, młodszy Sztorm; malec właśnie opowiedział mi to o swoim bracie i o wielu innych jeszcze, cudownych rzeczach; najwidoczniej uwielbiał go i podziwiał.

Starszy opowiadał mi znów o braciszku, że dostał dziś od ojca w skórę; Stina poskarżyła się ojcu: Stiną nazywała się żywy Carlo Dolci.

Po tym, niezbyt dyplomatycznym wstępie do znajomości, stali już obaj przy mnie i opowiedzieli obaj razem to, co ich obecnie do najwyższego stopnia zadziwiało: W jednym z dworów robotniczych, mieszka Janek, to jest mieszkał, bo właśnie teraz jest już u Pana Boga.

Codzień prawie, bawił się tu z niemi na podwórzu, im też wolno było często chodzić do niego, i jak mogłem wnosić z opowiadania, wizyty te dla chłopców były ziemią obiecaną i rajem.

Pewnego wieczoru, przed dwoma tygodniami, mały Janek właśnie o zmroku miał wracać do domu; to było zanim spadł śnieg, a w parku był staw taki czarny i taki lśniący.

Chciał przejść przez niego, bo mu było bliżej, ale tego samego dnia wyrąbali właśnie w nim dziurę, do połowu ryb potrzebną i zapomnieli ją oznaczyć, no i mały Janek wpadł w nią.

Słyszano na podwórzu krzyk dziecka, ale nie zwracano na to uwagi, bo wiele dzieci krzyczy na podwórzu.

Mały Janek zniknął, nikt nie wiedział gdzie, a gdy znów lód wyrąbali na stawie, to go tam znaleźli.

Ale chłopcom nie było wolno go zobaczyć, za to byli na pogrzebie razem z dziećmi ze szkoły.

Nie pochowali go w kaplicy, jak dziadka i babcię, tylko na cmentarzu.

O, to było prześlicznie!

pan nauczyciel śpiewał basem, stary kasztan wiózł Janka; leżał w biało pomalowanej trumnie, którą ojciec kazał z miasta przywieźć, a na trumnie były wieńce, które uwiła mama ze Stiną.

Wszystkie dzieci dostały ciastka i jagody, przed pogrzebem, a na pogrzebie śpiewali wszyscy właśnie to samo, co dzieci przed chwilą.

Stina ich tego nauczyła.

Janek był bardzo biedny, ale teraz już mu dobrze, bo jest u Pana Boga, a w ziemi tylko trumna się została.

A co jest w trumnie?

Tak, tam niema prawdziwego Janka, bo teraz jest zupełnie inny Janek; aniołki z nieba przyszły, do niego, do stawu ze wszystkiem, co odtąd mieć już będzie, tak, że nie potrzebował nawet marznąć w wodzie.

To daleko, daleko ładniej być z aniołkami w niebie, niż tu na ziemi.

Tak, to prawda, Stina tak powiedziała.

Ona też wolałaby tam być i tylko dla mamusi nie odchodzi, bo wtedy mama byłaby taka sama.

Właśnie w tej chwili ukazała się Stina, prosząc dzieci, by z nią odeszły.

Na lewo od pokoju, w którym siedziałem, drzwi stały otworem.

Sądząc po półkach z książkami, domyśliłem się, że to biblioteka.

Miałem wielką ochotę przekonać się, jakie książki czytał ojciec tych dzieci, jeżeli wogóle coś czytał.

Pierwsza, jaką dostrzegłem na biurku obok listów, ksiąg rachunkowych i wzorów tkanin fabrycznych, była dziełem przyrodniczem Bain'a.

W pierwszych rzędach na półkach, stały dzieła innych angielskich przyrodników.

Wziąłem pierwsze lepsze do ręki i przekonałem się, że istotnie jest czytane.

To się zgadzało z tem, co o Atlungu słyszałem.

W tej chwili odezwały się dzwonki sanek.

Postawiłem książkę na właściwem miejscu i szybko opuściłem bibliotekę.

Tymczasem weszła do domu pani jego i stanęła przedemną.

III

Widok mój sprawił pani Atlung widoczną przyjemność, podeszła do mnie szybko, podała mi obie ręce i patrzyła tak długo w oczy, aż jej źrenice napełniły się łzami.

Sprowadziło je niewątpliwie wspomnienie poślubnej podróży, tych najpiękniejszych pewnie chwil w jej życiu.

Po co jednak łzy?

Nie, nieszcześliwą być nie mogła; została tak bardzo tą samą, co niegdyś, że, gdyby nie bardzo nieznaczna tusza, nie dopatrzyłbym najmniejszej zmiany.

Wyraz twarzy ten sam, niewinny i pytający.

Nawet włosy tak samo falowały dokoła przechylonej głowy; i tak samo usta były napół otwarte.

Wyglądasz pani tak, jakbyś nic nie przeżyła od chwili, gdyśmy się po raz ostatni widzieli, — były pierwsze moje słowa.

Spojrzała na mnie z uśmiechem i usiedliśmy tuż koło drzwi biblioteki.

Opowiedziałem przyczynę mej podróży i otrzymałem podziękowanie, że nareszcie pamiętałem o niej.

Oddałem ukłony od rodziców, o których przez chwilę rozmawialiśmy.

Opowiadała mi, że właśnie myślała o ojcu, tak bardzo byłaby pragnęła mieć go dziś przy sobie, bo właśnie wraca od umierającego człowieka.

To mówiąc, przybrała moją ulubioną pozę, oparłszy głowę nieco przechyloną na ręce i utkwiwszy oczy w sufit; mały palec od czasu do czasu przytykała do dolnej wargi.

Nie patrzała na mnie, pytając, lub odpowiadając, chyba że ją coś specyalnie zajęło.

— Czy pan wierzysz w nieśmiertelność? — spytała nagle; zdumiony tem zapytaniem, spojrzałem na nią i znowu dostrzegłem łzę, spływającą po twarzy, i inne po niej zapełniające oczy.

Odczułem w tej chwili, że pytanie to jest tylko dalszym ciągiem jej myśli i że dotyczyło sposobu myślenia jej męża; to też odparłem zapytaniem:

— Co sądzi mąż pani o nieśmiertelności?

— Nie wierzy w śmiertelność indywidualności, — odparła; — odradzamy się w naszem otoczeniu, czynach, a szczególniej w dzieciach, ale uważa taką nieśmiertelność za wystarczającą.

Patrzała w dal, jak przedtem, załzawionym wzrokiem; ale w głosie jej nie drgała najmniejsza nuta niezadowolenia lub goryczy.

— A więc pani mówi o takich rzeczach z Atlungiem?

— Dziś już nie.

— W Dreznie wydawało mi się, że państwo mają jednakie przekonania…

— Był wówczas pod wpływem mego ojca, a prawdę powiedziawszy, nie wierzę, żeby sobie zupełnie jasno zdawał z tego sprawę.

To tak zwolna przychodziło.

— Tak, dostrzegłem parę książek, które teraz znalazły miejsce w tych rzędach.

— Tak, Albert zmienił się.

Powiedziała to zupełnie spokojnie, tylko mały paluszek dotykał ust nerwowo.

— A któż się zajmuje wychowaniem dzieci? — spytałem.

Zdawało mi się, że nie ma ochoty odpowiedzieć na to pytanie, przez grzeczność jednak odparła:

— Nikt.

— Nikt?

— Albert chce, żeby i nadal tak było.

— Ależ droga pani, jeśli się ktoś nie zajmuje nawet dziećmi, uczy je tylko czytać i pisać, to przecież opowiada im to i owo.

— Tak, jak ktoś chce; a właściwie robi to Stina.

— A więc to dzieje się tylko jakby przypadkowo?

— Zupełnie przypadkowo, — odparła prawie obojętnie.

Opowiedziałem jej w krótkich słowach rozmowę moją z dziećmi o aniołkach, o drugiem życiu, i zapytałem jej, czy to aprobuje.

— Tak, czemu nie?

— Spojrzała na mnie z przedziwną niewinnością, ale ponieważ nie zaraz jej odpowiedziałem, zwolna twarzyczka jej pokrywać się zaczęła rumieńcem.

— Jeżeli trzeba im opowiadać coś koniecznie, to przynajmniej coś takiego, co pobudza ich dziecinną wyobraźnię…

— Ależ to burzy rzeczywistość, droga pani, i równa się, przytłumianiu ich zdolności umysłowych.

— Czyli, że doprowadza je do obłędu?

— No, jeżeli nie to, to w każdym razie przeszkadza właściwemu kierunkowi rozwoju.

— Nie rozumiem pana.

— Jeżeli pani uczy dzieci, że życie doczesne nie jest niczem wobec przyszłego, że istnienie niczem, wobec szczęścia nieistnienia, że człowiekiem być, jest o wiele mniej, niż aniołem, że życie o wiele mniej warte od śmierci — w takim razie nie jest to właściwa droga objaśnienia dzieciom, jak mają pojmować życie, kochać je, jak pojmować swoje obowiązki obywatelskie, pracy, miłości ojczyzny.

— Ach, tak pan to rozumie, to już później się zrobi.

— Później, jak już cały ten *pył* pokryje ich duszę?

Pani Atlung zamyśliła się głęboko.

— Dlaczego pan używasz wyrazu „pył?”

Wyobrażam sobie zaraz, coś, co już było, minęło, a teraz uwolnione z więzów rozprasza się i osiada na wszystkich pustych miejscach.

— Zamilkła na chwilę.

— Czytałam o pyle, że trujące materye z zepsutych przedmiotów zbiera i roznosi je; ale tego chyba pan nie masz na myśli?

Nie rozumiałem, co chciała przez to powiedzieć.

— To zależy, odparłem, na co pył pada.

U ludzi zdrowych, powoduję mgłę, posępność, tak że zasłania jasność spojrzenia.

Jeżeli zaś pyłu nikt nie otrząśnie, gromadzi się on spokojnie na cale grubości, aż machina nie może już iść dalej.

Zwróciła się żywo do mnie:

— Jakże pan na tę myśl wpadłeś?

czy widziałeś ile tu leży pyłu?

Tu, wszędzie?…

Wyznałem, że zauważyłem.

— A jednak Stina nic innego nie robi, tylko obkurza, i ja w pierwszych czasach naszego małżeństwa nic innego nie robiłam.

Nie rozumiem tego.

W domu mojej matki ciągle słyszałam o kurzu.

W koło ojca nawet chodziła z mokrą ścierką.

Irytował się okropnie, że psuje mu książki i papiery, a ona twierdziła, że nikt tyle, co on, pyłu nie sprowadza.

Zaledwie opuścił swój gabinet już była ze ścierką i szczotką; potem przyszła kolej na mnie.

Twierdziła, że ja jestem jak ojciec, za sobą kurz wlokę i nigdy nie umiem, nic dobrze okurzyć.

Tem wiecznem okurzaniem byłam tak zmęczoną, że wyszedłszy za mąż, uważałam za raz, że nie potrzebuję sama okurzać i mogę to innym pozostawić, ale tu myliłam się jednak.

Teraz dałam spokój.

To już nic nie pomoże.

Widocznie nie mam zdolności do obchodzenia się z pyłem.

Po chwili, ciągnęła dalej, zasunąwszy się głębiej w fotel:

— Że też pan musiał także o kurzu mówić!

— Nie dotknąłem pani przecież?

— Czyż pan może to przypuszczać?

— I najnaturalniejszym w świecie tonem dodała:

— Człowiek, który przeżył dziewięć lat z Albertem, nie może się już nigdy czuć dotkniętym.

Czułem się zakłopotany.

Po co się u licha mieszałem w nieswoje rzeczy.

Zamilkłem.

I ona siedziała, a raczej wpół leżała, nic nie mówiąc.

W końcu jednak usłyszałem słowa, jakby z oddali płynące:

— Ale pył motyla jest jednak piękny, i po długiej chwili, półgłosem wypłynęło na usta jej pytanie:

— Łamanie się promieni… rozmaite łamanie promieni… — zatrzymała się nagle, nadstawiła ucha i wstała; usłyszała kroki Atlunga w przedpokoju.

I ja też wstałem.

IV

Drzwi otwarły się szeroko i wszedł wysoki, szczupły mężczyzna w obszernem ubraniu, noszącem na sobie ślady pracy w fabrykach.

Przymrużył zlekka oczy, ujrzawszy mnie i po chwili uśmiech zagościł na długiej twarzy.

Prześliczne białe zęby zalśniły i zawołał szczerze ucieszony:

— Więc to pan, doprawdy?

Uścisnął mi obie ręce, a potem objął żonę i dodał:

— Jak to miło, Amelio, nieprawdaż?

Przypomina nam nasze piękne drezdeńskie czasy.

I potem serdecznie mnie pytał o zdrowie, o podróż, w końcu zaczął opowiadać, chodząc po pokoju, o swoich zajęciach, przyczem dotykał coraz to jakiegoś przedmiotu, i brał go do ręki, i trzymał, nie tak, jak my, w palcach, ale całą dłonią.

Żona wyszła tymczasem i wkrótce wróciła, zapraszając nas do stołu.

Ale w tej właśnie chwili Atlung podchodził do pianina, gdzie leżały otwarte nuty.

Zaczął grać, a potem wiersz za wierszem śpiewać długą pieśń.

Żona przypomniała mu o jedzeniu, gdy skończył.

— Amelio, spróbujmy ten duet, — poprosił ją, i zaczął akompaniament.

Uśmiechnęła się do mnie, stanęła jednak przy nim i zaczęła śpiewać.

Głosy ich, sopran z barytonem, doskonale się zlewały, i dopełniały.

Kto przez chwilę choćby nie mógł zrozumieć, w jaki sposób zeszło się tych dwoje ludzi, wystarczyło aby posłuchał ich śpiewających.

Nie było w ich śpiewie siły, ani szkoły, ani opracowania pojedyńczych tonów i akordów, ale odczuwać się dawało doskonałe odczucie i harmonia melodyi.

Głosy zlewały się w jeden ton, roztaczając dokoła szczególny urok.

I śpiewali wiersz za wierszem, a czem dłużej trwała pieśń, tem doskonalej.

Kiedy nareszcie skończyli i przeszliśmy do sali jadalnej, a pan domu oddalił się, aby dać Stinie klucz do piwnicy, zauważyłem w oczach pani Atlung tylko cichy, piękny wyraz zadowolenia.

Zasiedliśmy do stołu, a po chwili zjawił się Atlung z piwnicy, dokąd musiał sam się udać, tak zabrudzony, żeśmy oboje parsknęli śmiechem.

Zmieniwszy ubranie i umywszy się zasiadł nareszcie do stołu, i jadł prędko i żarłocznie, a nasyciwszy pierwszy głód, spytał o chłopców: zjedli już, bo nie mogli tak długo czekać.

— Czy pan widział dzieci?

— Tak, odparłem, i wtrąciłem parę słów, o ich naturalnej prostocie i o podobieństwie do obu rodzin.

— To źle, — wtrącił Atlung, — że obie rodziny mają stosunkowo zanadto rozwiniętą wyobraźnię.

Jest coś miękkiego w tych charakterach i to właśnie odziedziczyli nasi chłopcy.

Przed dwoma tygodniami np. odegrał się tu smutny dramat.

Towarzysz zabaw naszych chłopców utopił się w stawie rybnym.

Co dzieci z tej historyi, naturalnie przy pomocy Stiny, zrobiły, to jest istotnie niepojęte.

Dziś jeszcze o tem myślałem; właściwie nic nie powiedziałem, bo w gruncie rzeczy to dość zabawne i nie chciałem Stinie robić wymówek, ale jednak to było okropnie głupie.

Stanowczo, Amelio, lepiej będzie oddać ich do szkoły, niż pozwolić, aby poddawali się tak wszelkim wrażeniom.

Żona nie odpowiedziała.

O jedzeniu znów zapomniał.

Po chwili wziął kęsek, ale w sekundę już nie pamiętał, że go trzyma na widelcu.

I tak przy obiedzie siedzieliśmy przeszło godzinę, przyczem Atlung rozbierał i cytował Spencera „O wychowaniu”, nie bacząc na to, że ja zadałem mu pytanie, czy go czytał, z czego wnosić należało, że sam chyba również przestudyowałem go dokładnie.

Punkt po punkcie cytował ustępy z książki i robił przytem swoje uwagi.

Między innemi te, że jeśli według Spencera nauka o wychowaniu powinna być wprowadzoną do szkół, jako jeden z najważniejszych przedmiotów, to jednakże, bardzo wielu nie zdobędzie talentu wychowywania dzieci, bo to stanowczo jest talentem, który bardzo niewiele osób istotnie posiada.

On ze swojej strony chciał, jak tylko dzieci będą już dość duże, posłać je do pewnej pani, która, zdaniem jego, talent ten posiada.

Mówił o tem, jakgdyby to była rzecz oddawna postanowiona.

Zdziwiłem się, że nie mówiła mi nic o tem, gdyśmy przed przyjściem męża, mówili o wychowaniu dzieci.

Naraz Atlung chwycił za zegarek i przypomniał sobie, że musi się jeszcze spotkać z Hartmanem, swoim dysponentem, przeprosił mnie i wybiegł.

Droga do miasta, końmi, z wypoczynkiem, trwać musiała kilka godzin; przypuszczałem, że zostanę nie w porę, i postanowiłem pożegnać się po kawie.

Pani Atlung przeprosiła mnie, że musi zaglądnąć do kuchni, a ja chciałem się trochę rozejrzeć po podwórku.

Na schodach doszedł mnie głośny śmiech dzieci, a za nim w ślad wymysł taki, że nie mogło mi się w głowie pomieścić, żeby mógł być przez dzieci pomyślany, a cóż dopiero głośno na podwórzu wypowiedziany.

Najprzód wymówił go starszy, a za nim młodszy.

Chłopcy stali na dworze, a wymysł ów tyczył się dziewczynki, stojącej w szopie i zajętej oczyszczaniem sani.

Po chwili chłopcy krzyknęli drugi wymysł, gorszy jeszcze, niż poprzedni, a potem posypały się coraz gorsze wymyślania, którym towarzyszyły wybuchy śmiechu.

Jasnem było, że im ktoś trzeci podpowiadał.

Dziewczynka milczała, spoglądając tylko na kogoś, co stał po za nimi w remizie.

Ztamtąd doleciały mnie drwinki; i Atlung wyszedł ubrany, prowadząc swego konia.

Chłopcy, ujrzawszy ojca przelękli się bardzo, bo nagle uprzytomnili sobie te szkaradne wymysły, właściwie po to wypowiadane, aby komuś trzeciemu oddać złą przysługę.

Ojciec krzyknął głośno:

— Poczekajcie, niech tylko wrócę do domu, dostaniecie porządne rózgi.

Wsiadł w sanie i zaciął konia.

W przejeździe dostrzegł mnie i skinął mi przyjaźnie głową.

Chłopcy stali przez chwilę, jak skamienieli.

Poczem starszy biedz zaczął, jak tylko mógł najszybciej, a młodszy za nim, wołając z płaczem:

— Czekaj, Antoś, czekaj, zabierz Storma z sobą!

I zniknęli za szopą, ale długo jeszcze słyszałem płacz młodszego.

V

Straciłem humor i chciałem się pożegnać.

Ale kiedy wszedłem do pokoju, pani domu siedziała na wygodnym fotelu w bawialni; zaledwie się pokazałem, zagadnęła mnie:

— Co pan myśli o Wychowaniu Spencera?

Czy pan sądzi, że teorye jego można zastosować do praktyki?

Nie chciałem wdawać się w dyskusyę na ten temat i dlatego odparłem tylko:

— Praktyka męża pani, nie jest w każdym razie w zgodzie ze Spencerem.

— Praktyka mego męża?

— O ile mi się zdaje nie ma żadnej.

Uśmiechnęła się.

— Pani zdaniem, nie troszczy się o dzieci?

— O, w tym względzie podobny jest do wszystkich innych mężczyzn, — bawią się oni tylko czasem dziećmi, albo je biją, jeśli zrobią coś takiego, co im się nie podoba.

— Pani sądzi, że oboje małżonkowie jednako są odpowiedzialni za dzieci.

— No, naturalnie.

Ale mężczyźni i tu zrobili sobie podział taki, jak im się podobało.

Pragnąłem odejść.

Spojrzała na mnie ździwiona i spytała mnie, czy nie chciałbym przynajmniej napić się wpierw kawy?

— Ale prawda, — dodała — przecież pan tu niema nikogo, z kim mógłby porozmawiać.

Nie była ona pierwszą zamężną kobietą, która czyniła przeciw mężowi ukryte wycieczki.

— Pani stanowczo nie ma powodu mówić do mnie w ten sposób.

— Istotnie; proszę mi darować.

Odpowiedź brzmiała trochę ponuro; jeśli się nie mylę pani domu była bliską płaczu.

— Usiadłem tedy przy niej i zacząłem:

— Mam to uczucie, droga pani, że pani potrzebuje z kimś pomówić, ale ja się do tego nie nadaję.

— Czemu? — spytała.

— Jeżeli już nie z innego powodu, to choćby dla tego, że taka rozmowa musi mieć ciąg dalszy, bo daje wiele do myślenia, a ja muszę dziś odjechać.

— A czy pan nie może powrócić?

— Czy pani życzy sobie tego?

Zamilkła na chwilę, poczem odparła zwolna:

— W zasadzie znam w życiu tylko jedno wielkie pragnienie, a to do spełnienia go, może mi być właśnie potrzebny powrót pana.

— O cóż idzie, droga pani?

— Tego powiedzieć panu nie mogę o ile nie otrzymam obietnicy powrotu.

— W takim razie przyrzekam pani.

— Dziękuję.

Przysunąłem się do niej i wziąłem ją za rękę.

— Co pani cięży?

— Nie, nie teraz.

Jak pan powróci.

Musi nam pan dopomódz, o ile pan będzie uważał to za dobre.

— Naturalnie.

Przecież ja w wielu wypadkach myślę tak, jak Atlung.

On będzie się liczył z pani argumentami.

— Nie, z mojem zdaniem on się nie liczy, proszę mi wierzyć.

— Więc niech się pani o to postara.

— Nie, tak byłoby najgorzej.

U niego wszystko zależy od usposobienia.

— Ależ proszę pani, przecież widziałem, że was łączy nad wyraz miły stosunek.

— Mój Boże, tak, bawimy się ze sobą często i to nawet bardzo dobrze.

Miałem to uczucie, że nie chce, abym na nią patrzał.

Usunąłem się tedy: tymczasem mrok zapadał coraz głębszy.

— Czy pan sobie przypomina nas w Dreznie?

— Tak.

— Byliśmy młodzi i bawiliśmy się.

Zaręczyć się — to było bardzo interesujące; a wyjść za mąż, mieć swój dom, jeszcze bardziej.

Mieć dzieci jednak — mniej.

I oto siedzę tu w domu, którym nie potrafię rządzić i mam dzieci, które żadne z nas chować nie umie, przynajmniej Atlung.

— Przecież pani ma pomoc?

— To jest właściwie mojem nieszczęściem.

Chciałem się zapytać, co przez to myśli, gdy drzwi jadalnego pokoju otworzyły się zcicha.

Stina weszła z lampami.

Gdy opuszczała pokój, matka zapytała o dzieci.

Stina odparła że właśnie szukają ich, bo ich niema na podwórzu.

Pani domu nie zwracała uwagi na jej słowa.

— Kto jest Stina? — zapytałem, gdy drzwi się za nią zamknęły.

— O, to bardzo nieszczęśliwe stworzenie; miała ojca pijaka, który ją bił.

Potem dostała męża pijaka, który ją też bił.

Już nie żyje.

— Czy dawno jest już w domu państwa?

— Od chwili, jak spodziewać się zaczęłam pierwszego dziecka.

— Ależ to okropnie smutna towarzyszka dla pani.

— Naturalnie, że nie jest zabawna.

— Byłoby więc lepiej, żeby dom opuściła.

— To byłoby przeciwne tradycyom.

Starsza osoba tu w tej rodzinie musi dzieci doglądać, a ta starsza osoba musi w tej rodzinie do śmierci pozostać.

Zresztą Stina jest dobrą i uczciwą.

Przyniesiono kawę.

Pani Atlung podała mi filiżankę i rzekła:

— Gdy jechałam dziś rano do umierającego człowieka, tamtą stroną parku, wpadło mi na myśl, że śnieg na tych ogołoconych z liści drzewach, przedstawia właściwie najpiękniejszy obraz nadziei nieśmiertelności na ziemi.

Nieprawdaż?

Taki czysty idzie z góry i taki miłosierny.

— Pani sądzi, że on z nieba spada?

— Spada na ziemię.

— To prawda, ale pochodzi też z *ziemi*.

Udawała, że nie słyszy mojej uwagi i ciągnęła dalej:

— Mówiłeś pan przedtem o pyle, ależ ten biały czysty na zmarzniętych gałęziach i na zielonej ziemi, to przecież jak poezya wieczności, tak mnie się przynajmniej wydaje.

— A któż tę poezyę stworzył?

Wielkie jej oczy spoczęły teraz na mnie, ale nie pytająco, lecz stanowczo.

— Jeżeli niema objawienia na zewnątrz, to istnieje ono na wewnątrz.

I każdy, kto tak czuje, posiada je.

Nigdy piękniejszą, niż w tej chwili nie była.

Naraz usłyszeliśmy kroki w przedpokoju.

Atlung powracał, i za chwilę, zmieniwszy ubranie, wchodził do nas.

Spotkał dysponenta swego po drodze i załatwił z nim interesy.

Żona wodziła za nim wzrokiem pytającym.

Albo było jej niemiło, że zbyt wcześnie przyjechał i przerwał nam rozmowę, albo dostrzegła, że jest w złym humorze.

Po chwili opowiedział jej, co zaszło z dziećmi; i że obiecał im rózgi; był wzburzony i w końcu dodał, że czego innego potrzeba, niż rózeg.

Ona stała nieruchoma.

Na twarzy jej malowało się przerażenie.

Obejrzała się po pokoju, jakby oczekiwała czegoś jeszcze straszniejszego.

— Muszę ci to w końcu powiedzieć, Amelio, że jutro dzieci stąd wywiozę, — dodał w końcu.

Zwolna osunęła się na sofę, tak wolno, że zdaje mi się, iż sama nie wiedziała, że siada.

Oczów z niego nie spuszczała.

Czegóś bardziej bezradnego i nieznośliwego nie widziałem jeszcze w życiu.

— Kochasz tak bardzo dzieci, Amelio, że pogodzisz się z tem.

Teraz sama widzisz do czego to prowadzi, że po raz ostatni uległem twoim prośbom.

Zdawało mi się, że jeszcze jedno słowo z jego strony, a zabije ją.

Czyż nie widział tego?

Niewiem, czy odgadła moje współczucie, ale nagle spojrzała na mnie, wyciągnęła do mnie ręce.

Rozpaczliwa prośba leżała w tym ruchu.

Zrozumiałem natychmiast, że to było jej jedynem pragnieniem, w tem chciała odemnie pomocy.

Ukryła twarz w dłoniach i tak siedziała bez ruchu.

Niewiem, czy płakała, zdaje mi się, że się modliła.

On chodził po pokoju, spoglądał na nią, lecz krok jego był coraz pewniejszy.

Drzwi od jadalni otworzyły się zcicha.

Na progu ukazała się Stina, bledsza jeszcze niż przedtem.

Przystanął i Atlung.

— Co się stało, Stino? — zapytał.

Nie odpowiedziała zaraz, spojrzała tylko na swoją panią, która podniosła głowę.

— Chłopcy… — zaczęła i zatrzymała się.

— Co chłopcy? — powtórzyli oboje.

— Niema ich, ani na podwórzu, ani na placu.

Szukaliśmy wszędzie i w fabrykach.

— Gdzie widziano ich ostatni raz? — zawołał Atlung.

— Majerowa mówiła, że widziała, jak chłopcy wybiegli z płaczem z parku, kiedy pan obiecał im rózgi.

— Staw! — wymknęło mi się z ust.

To nie był wyrzut, o nie, to był okrzyk rozpaczy.

— Stino! — krzyknął Atlung.

Był to krzyk najboleśniejszy, jaki kiedykolwiek słyszałem, i wybiegł nagle, a za nim żona, wołając go po imieniu.

— Przynieście latarnie, — zawołał do ludzi w jadalni.

Wyszedłem i ja, i wziąwszy kapelusz, zwróciłem się do Stiny.

— Chodź ze mną i pokaż gdzie to jest.

Bez odpowiedzi, nieświadoma może swych czynów, poszła naprzód ze złożonemi jak do modlitwy dłońmi, szepcząc półgłosem słowa:

— Boże litościwy!

Jezusie zlituj się nad nami!

Boże miłościwy!

Tak przeszliśmy podwórze, i popędzili przez ogród do parku.

Zimno nie było, tylko śnieg padał.

Jak we śnie szedłem śród mgły śnieżnej, za tą wysoką, modlącą się postacią.

Zkąd mi przyszło do głowy, żeby wskazać na staw, niewiem, ale w takich razach ustaje wszelki rozsądek.

Przypomniała mi się rozmowa z dziećmi o aniołkach i o biednym Janku.

A jeżeli nie poszły nad staw, to może są gdzieindziej; przyjaciel ich Janek, miał dostać dziś skrzydła i pójść do swego ojca; siedzą więc gdzie może pod jakiem drzewem i czekają, a w takim razie zmarznąć mogą.

I widziałem przed sobą dwoje dzieci, nie mogących powrócić do domu.

Zwierzyłem się Stinie z moich myśli, lecz szepnęła mi tylko rozpaczliwie:

— Módl się pan ze mną, módl się pan!

— O co mam się modlić?

Żeby chłopcy umarli i poszli do nieba i zostali aniołami?

Spojrzała na mnie przerażona, odwróciła się, i kroczyła już dalej w najgłębszem milczeniu.

Szliśmy przez las, drogą prowadzącą do stawu o ile uprzytomniłem to sobie z opowiadania małego Janka, zanim dotarliśmy do niego, musieliśmy przejść większą część parku, do miejsca, w którem rozlewał się strumień i urządzona była grobla; żeby znów dojść do stawu, trzeba było przejść groblę.

Stina szła wciąż naprzód, a przeszedłszy groblę i zobaczywszy oboje rodziców na tem samem miejscu, uklękła i płakała.

Ogarnął mnie żal szczery.

Z za lasu doszły nas głosy ludzi, nadchodzących z latarkami.

— Niema dziury w stawie! — zapewnił nareszcie głos Atlunga, a w ślad za nim, usłyszeliśmy okrzyk Stiny:

— Niechaj Pan Bóg będzie pochwalony!

Nad groblą jednak oboje małżonkowie stali bez ruchu, trzymając się w objęciach.

Pobiegłem do nich.

Pani Atlung obejmowała ramionami szyję męża, a on stał ku niej pochylony.

Zatrzymałem się nieopodal, bo coś do siebie szeptali.

Dopiero oprzytomnieli, widząc światło latarni.

— Co teraz robić?

Gdzie szukać? — odezwał się Atlung.

Zbliżyłem się i powtórzyłem znów rodzicom moje przypuszczenie, czy nie siedzą gdzie, pod jakiem wielkiem drzewem i czekają na litościwych aniołów.

Atlung zwrócił się tymczasem do ludzi, stojących koło grobli i zapytał, czy dzieci miały jakie płaszczyki, gdy ich ostatni raz widziano.

Odparli przecząco, jak również że i czapeczek nie widzieli na ich główkach.

Śród ludzi słychać było głośny płacz i łkanie.

Było ich tam ze dwudziestu.

Atlung zawołał.

— Musimy cały park przeszukać, i okolicę; zaczniemy od placów roboczych.

Spojrzałem przed siebie.

Masy drzew, pokrytych śniegiem, czyniły wrażenie lasu skamieniałego.

— Krzyknij głośno! — prosiła Atlunga żona.

Uszedł kilka kroków.

Wśród ciszy rozległ się głos jego:

— Antosiu!

Stormie!

Chodźcie do tatki, i do mamy.

Tatko już się nie gniewa!

Poruszyło się powietrze, czy spadł śnieg ostatni właśnie i pochylił gałąź, czy ktoś się zbliżył do niej zbytnio — dość, że Atlungowi w odpowiedzi spadł tuż płat biały z wielkiej gałęzi i głuchy łoskot jak echo zadźwięczał w całym lesie.

Gałąź, oswobodzona od ciężaru podniosła się szybko i istny tuman śniegu powstał ponad nami, przy wstrząśnieniu tem bowiem, wszystkie gałęzie zrzucać zaczęły z siebie białe ciężary.

Rozległ się chrzęst i szelest dokoła nas, i zanim zdążyliśmy zdać sobie sprawę z tego, co się dzieje, naraz sąsiednie drzewo zrzuciło śnieg ze wszystkich swych gałęzi.

Ciśnienie powietrza było tak silne, że dwa, pięć, sześć, dziesięć, dwadzieścia drzew z gwałtownym hałasem oswobadzało się od ciężaru.

Za jedną grupą szły inne, jedne za drugiemi, tuż, koło nas, przed nami, zdala od nas.

Cały las drżał, z oddali dochodził groźny odgłos grzmotu, wszystko dokoła stało w bieli mglistych oparów.

Lęk ogarnął nas początkowo, na odgłos potężnego ryku; zwolna jednak, gdy oddalał się od nas i rósł, potężniał, zapomnieliśmy o wszystkiem.

Drzewa stały znów smukłe, swobodne, cudnie zielone.

My wyglądaliśmy, jak ludzie ze śniegu, wszystkie latarnie pogasły.

Zapaliliśmy jej na nowo i strząsnęli śnieg ze siebie.

— A gdyby tak dzieci ten śnieg przysypał! — z niewymowną trwogą zawołała matka.

Uspokajali ją, że to w żadnym razie zaszkodzić by im nie mogło.

Najwyżej mogły upaść i nie módz iść dalej, w końcu jednak wygrzebałyby się niezawodnie.

Nagle Atlung zawołał:

— Cicho!

Przeszło minutę nikt nie śmiał odetchnąć, nasłuchiwaliśmy, ale nic nie słyszeliśmy, prócz zdala jeszcze szemrzących gałęzi.

Jeżeli dzieci znajdowały się na skraju lasu, to niepodobna było, aby z miejsca, w którem się znajdowaliśmy słyszeli nasze wołania.

Po obu stronach wszak były brzegi strumienia, wyższe od grobli, gdzieśmy się znajdowali.

— Idźmy dalej i szukajmy! — zawołał Atlung wzruszony; lecz zanim ruszyliśmy, prosił o chwilę ciszy i zawołał:

— Antosiu!

Stormie!

Powróćcie do tatki i do mamy!

Odpowiedzi nie było żadnej.

Staliśmy jeszcze przez chwilę w milczeniu.

Cisza.

Wziąwszy żonę pod rękę, z opuszczoną głową puścił się za nami dalej w drogę.

VI

Doszedłszy do skraju lasu, rozdzieliliśmy się, ale w ten sposób, by się módz wzajemnie widzieć i słyszeć.

Zagłębialiśmy się w lesie, ale bardzo wolno, gdyż cały śnieg z drzew leżał teraz pod nami, grubą warstwą, pokrywając dawniej już leżący.

W niektórych miejscach był tak gęsty, że brnęliśmy w nim po kolana.

Kiedyśmy, uszedłszy kawał drogi, zebrali się, ażeby się znów za chwilę rozejść, spytałem, czy to możebne, ażeby dwaj malcy wytrzymali w lesie, gdy się zciemniło.

Lecz na to odpowiedzieli mi wszyscy, że chłopcy byli do tego przyzwyczajeni, że cały dzień, a nawet wieczorem bawili się zawsze w lesie.

Tutaj spotykali innych chłopców, co sobie ze śniegu robili ludzi, budowali fortece, domy, w których często nawet, wewnątrz, ze światłem przesiadywali.

Opowiadania te poddały nam myśl, czy chłopcy przypadkiem i dziś czegoś podobnego nie zrobili i nie poszli szukać swoich przyjaciół.

Ale nikt nie wiedział, w jakiej by to stronie być mogło, ponieważ śnieg upadł bardzo niedawno.

Ruszyliśmy tedy dalej, każde w swoją stronę.

Niespodzianie, kiedy uszedłem kilkadziesiąt kroków, spotkałem się ze Stiną; zbliżyliśmy się do siebie.

Zauważyłem, że była w zupełnie innem usposobieniu.

Spytałem jej o przyczynę.

— O! — odparła, — Bóg tak wyraźnie do mnie przemówił!

Teraz znajdziemy chłopców!

Teraz wiem już, dlaczego to się wszystko stało, wiem tak dokładnie!

I jej oczy Madonny jaśniała jakimś blaskiem niepospolitym, a na delikatną, bladą twarz, wystąpił wyraz zachwytu.

— Cóż to takiego, Stino?

— Był pan poprzednio, względem mnie bardzo surowy, słyszałam co pan mówił pani o mnie; ale ja to panu przebaczam.

Mój Boże, czyż i ja sama nie zgrzeszyłam?

Czyż nie zwątpiłam o Bogu?

Czyż nie szemrałam przeciw Niemu?

O, drogi Jego są cudowne!

Tak jasno to teraz widzę!

— Ale cóż takiego?

— Co?

Pani Atlung od pół roku prosi Boga o jedną tylko łaskę, a my dopomagaliśmy jej w tem: aby dzieci z nią nie rozłączono.

Mąż ciągle jej tem groził.

Gdyby nie nieszczęście dzisiejsze, byłoby się to napewno stało.

Ale Bóg ją wysłuchał, może i ja byłam narzędziem w jego ręku i śmierć małego Janka, tak, napewno.

Czyż pan wątpi o tem?

— Ale jeżeli dzieci rozchorują się, a stanie się to niewątpliwie?

— Wtedy rodzice oboje będą czuwali nad niemi i nigdy już, nigdy nie przyjdzie im do głowy rozstawać się z niemi.

Przekona się wtedy Atlung, że toby ją zabiło.

Bo już dziś to widzi; tak, tak, przysiągł jej to uroczyście.

Mówiła to wszystko szeptem, ale pewnym i stanowczym głosem.

Rozeszliśmy się znowu, lecz spotykaliśmy się częściej, bo przepaść, nad którą szliśmy, uniemożliwiała w tej stronie dalsze poszukiwania.

— Brak mi jeszcze jednego wyjaśnienia, — szepnąłem Stinie.

— Jeżeli kwestya pozostania dzieci przy matce, zależną była od śmierci tego nieszczęśliwego dziecka, Janka, w takim razie i ten wielki spadek śniegu, który przed chwilą widzieliśmy, wchodzić tu w grę musi, tylko nie mogę jeszcze sobie zdać sprawy, w jaki sposób?

— Spadek śniegu?

Ależ to był chyba czysty przypadek?

— A więc istnieją przypadki?

— Tak, — odparła spokojnie.

— Przypadek odgrywa nieraz wielką rolę, ale tu nie zastanawiam się dlaczego?

To przecież wielka łaska Boska, że to, co widzę, widzieć mogę, dlaczegóż mam żądać więcej?

— Co pan myśli z tym śniegiem? — spytała wreszcie zcicha.

— Powiem wam to, Stino.

Pani Atlung, na krótko przed naszem przyjściem do lasu powiedziała mi, że nadzieja nieśmiertelności spada z nieba na nasze dusze, tak samo biało, cicho i miękko, jak śnieg na nagą ziemię.

— O, jakie to piękne słowa!

— A kiedy cały las drżał i strząsał z siebie śnieg, o, proszę, nie gniewajcie się, pomyślałem sobie, że nadzieja nieśmiertelności, tak ze strony pani Atlung, jak waszej, i nas wszystkich opadła w wielkiej trwodze o życie dzieci.

Biegaliśmy ze łzami wściekłości niemal, że dzieci oderwane zostały od życia, albo że wypadki, tu, na ziemi, postawiły je u progu wieczności.

— O mój Boże, tak!

— Ale ludzkość, widzicie, miała nadzieję nieśmiertelności przez wiele tysięcy lat, bo jest starszą, o wiele starszą od chrześcijaństwa, a jednak nie postąpiliśmy naprzód w tym kierunku.

— Tak, tak, masz pan słuszność!

Ktoby to był pomyślał! — odparła i zamyśliła się głęboko.

— Powiedzieliście przedtem, Stino, że byłem surowym względem was, a ja jednak nic innego nie uczyniłem, tylko przypomniałem wam o tej nadziei, którą wpoiliście w chłopców.

Uczyliście ich bo przecież, że jest lepiej, o wiele lepiej u Boga, niż tutaj; że lepiej dostać skrzydła i zostać aniołem; bo to jest najszczytniejsze, co dziecko osiągnąć może.

Tak, że anioły same przyjdą i zabiorą nieszczęśliwe dzieci.

— O, jakże byłam nierozważną, jakże mogłam!

— Czyż nie wierzycie w to sami?

— Naturalnie, że wierzę.

Ale ta myśl, była często w życiu jedyną pociechą dla mnie.

I w sposób wzruszający, opowiedziała mi, że głowa jej nie jest już tak mocną jak przedtem, że tyle cierpiała i płakała, i że jedyną jej pociechą jest właśnie nadzieja na lepsze życie.

Tymczasem rozpaczliwe nawoływania Atlunga powtarzały się od czasu do czasu.

I nagle przypomniały nam one okrutną rzeczywistość, że nie znaleźliśmy jeszcze dotąd dzieci, a czem dłużej to trwało, tem pewniejsi byliśmy, że jeśli ocalimy ich od śmierci, to przynajmniej nie unikną ciężkiej choroby.

Śnieg padał ciągle, tak, że pomimo księżyca ruszaliśmy się jak we mgle.

Naraz śród mgły i ciszy, usłyszeliśmy jakieś głosy, ale to nie był krzyk Atlunga; nie mogłem odróżnić wyrazów, ale zaraz usłyszeliśmy znów jakieś nawoływanie, potem jeszcze i jeszcze inne, i wreszcie ostatni, wyraźny okrzyk:

— Słyszałam płacz ich!

Mówiła to jakaś kobieta.

Pobiegłem, inni za mną, wszyscy w kierunku, w którym głos się odzywał.

Jakkolwiek byliśmy już bardzo zmęczeni tem brnięciem po śniegu, nowe siły wstąpiły w nas teraz i biegliśmy lekko, jak po gładkiej podłodze.

Światło latarni, drgające, oślepiało nas, nikt nie mówił, można było słyszeć krótkie przyspieszone oddechy.

— Cicho!

zawołała jakaś młoda dziewczyna, i zatrzymała się.

Poszliśmy wszyscy za jej przykładem, bo słyszeliśmy już wyraźnie donośny płacz dzieci, które czas dłuższy były same, nikt ich nie słyszał i naraz nadchodziła pomoc.

— O mój Boże! — zawołał jakiś starszy człowiek, który zdawał się płacz ten rozumieć.

Szliśmy dalej, już cokolwiek uspokojeni.

Przeszliśmy staw, i kawał lasu, gdzie drzewa stanowiły równą aleję.

Płacz stawał się coraz wyraźniejszy, a w końcu już usłyszeliśmy zmieszane z nim głosy pieszczotliwe.

Były to głosy matki i ojca.

Oni dotarli pierwsi.

Gdyśmy byli już na miejscu, dostrzegliśmy dwie czarne postacie: oboje rodzice klęczeli, przed dziećmi, tuląc je do swego łona.

Po za niemi leżała cała olbrzymia biała masa, na której chłopcy szukali schronienia.

Gdyśmy się zbliżyli z latarniami, przekonaliśmy się, że dzieci wyglądają okropnie, całe sine, z opuchniętemi rączkami, i twarzami.

Na pieszczoty rodziców nie odpowiadały wcale, tylko płakały i płakały.

Wzruszenie panowało ogólne.

Wszyscy prawie, nie wyłączając mnie, płakali i zawodzili.

Atlung wstał pierwszy i wziął starszego chłopca na rękę, żona zaś młodszego, nie pozwalając się w tem nikomu wyręczyć; i obsypując dziecko pieszczotami.

Potykała się kilkakrotnie, upadła w końcu, lecz żadnej pomocy przyjąć nie chciała.

I spojrzała w niebo, jakgdyby chcąc zapytać, jakże się to wszystko stać mogło.

Stina podniosła dziecko, ktoś inny jej wstać pomógł; chłopiec zaczął znów matki wzywać, lecz mąż wziął i jego i poszedł szybko naprzód, pobiegła za nimi i żona, obsypując dzieci wraz z mężem pieszczotami.

A kiedy ich tak we mgle śnieżnej widziałem płaczących i pocieszających dzieci, pomimowoli dawne myśli zbudziły się w pamięci.

Dwaj biedni malcy chwycili starszych za słowo, ku ich wielkiemu przerażeniu.

Gdybyśmy mieli prawo tak myśleć, to dzieci, choć nam tego powiedzieć nie mogły, szukały rzeczywistości wyższej, nad tą, którą my znamy.

Wierzyły w coś bardziej, niż my, kochającego, w lepsze, niż nasze, życie.

Z tą wiarą, śród śniegu i zimna, cudu oczekiwały.

Gdy grzmot targnął powietrzem, zadrżały może w oczekiwaniu — a tylko przez śnieg zasypane zostały.

Ilu miały poprzedników?

VII

Natychmiast prawie opuściłem Skogstad, nie pożegnawszy się z Atlungami.

Do stacyi dostałem konia.

Śnieg padał jeszcze trochę, ale chmury coraz się rozpraszały i światło księżyca lśniło coraz jaśniej.

Las wyglądał, jak naród złamany i zwyciężony; ciężar, który nosił, większy był niż jego siły.

Stał jednakże cierpliwy, szczyt, przy szczycie, bez końca; to był naród czasów zamierzchłych.

I widziałem w wyobraźni mojej pokolenia zanikłe, śród mgły i pyłu, nie poznające się nawzajem, walczące przeciw sobie, zabijające się minami nawzajem; ale tumany pyłu, zawsze wznosiły się ponad niemi.

I ja widziałem wśród nich wszystkich tych, co rany mieli, co umrzeć musieli.

Dostrzegłem wśród nich, tkliwe, delikatne dusze, które dokonywały rzeczy najszczytniejszych i najpiękniejszych, jak owi duchowni lekarze egipscy, którzy chorych i umierających ratowali od śmierci a na rany kładli lekarstwa mistycznych symboli.

Ale stosunki społeczne, najświeższej nawet, doby ostatniej, widziałem pokryte, grubemi warstwami pyłu.

Uwolnić życie od nich, znaczyłoby zburzyć cały dzisiejszy porządek społeczny.

Obrazy te stawały się coraz bardziej męczące; wypłynęły za to z nich, co tylko przeżyte chwile; słyszałem żałosny, gorzki płacz dzieci, które kochające ramiona unosiły z jednej warstwy pyłu, w drugą, jeszcze większą.

Wydostałem się nareszcie z lasu samego i jechałem wzdłuż niego drogą, prowadzącą do stacyi na górę.

Kiedy stanąłem nareszcie na miejscu i rzuciłem okiem na drzewa, tonęły całe w świetle księżycowem.

Wspaniałym był las w swoim majestacie piękna i powagi.

Widok ten uniósł mnie i obrazy mojej wyobraźni inną przybrały postać.

Marzenie wszystkich ludów, powstałe nieskończenie dawno, w przeszłości zamierzchłej, z przed czasów najdawniejszych dziejów, wyłaniające się w coraz nowych postaciach.

A każda nowa oznacza zagładę poprzedniej; każda młodsza, mniej przez rzeczywistość zasłonięta, pozwala szerzej, swobodniej odetchnąć, aż wreszcie ostatnie marzeń szczątki z czasem w nicość się obrócą.

Kiedyż się to stanie?

Nieskończoność powraca zawsze, a z nią wszystko, co jest niepojęte, ale to już życia nie przytłacza, nie osypuje go pyłem; napełnia raczej pragnieniem oddania się.

Siedziałem znów w saniach, słuchając monotonnego głosu dzwonków.

Usnąłem.

I znów płacz dzieci mieszał się z ich dźwiękiem, i pomimo woli zastanawiałem się, co będzie dalej z dziećmi, i jak niedługo Skogstad podobny stanie się raczej do szpitala.

Jakże inaczej myślałem o tej starej siedzibie, jadąc tutaj.

Przypominałem sobie to wszystko, gdy dwa miesiące później jechałem znowu tą samą drogą z Atlungiem i on opowiadał mi o wszystkiem, co po moim wyjeździe zaszło.

Przez ten czas byłem za granicą, a z nim spotkałem się w mieście.

To zaś, co mi opowiadał, przytaczam mniej więcej swojemi słowami:

Dzieci dostały zapalenia płuc, choroba była niebezpieczna, ale pani Atlung była pewna, że wszystko to, stało się dlatego, ażeby mogła zatrzymać je przy sobie.

W lesie już, mąż jej przysiągł, że ich jej nie odbierze.

Szczęście tedy i spokój zapanować miały w domu.

Zwierzyła się też mężowi, że od pół roku modliła się, aby Jezus w jakikolwiek sposób temu zapobiegł.

Pomoc w tem miała w ojcu i w Stinie.

Wierzyła, iż wkoło niej wszystko sprzymierzyć się w tej modlitwie było powinno.

Tak przekonała Atlunga i zajęła go dziećmi, że nie dostrzegał zupełnie jak, chorą jest biedna żona.

Nie zauważył też tego nikt, z powodu jej niezwykle pogodnego stanu umysłu i napięcia, jakiem tchnęła cała jej dusza.

Widzieli wszyscy, że jest chora i że ma gorączkę, ale o niebezpieczeństwie nikt nie myślał.

Łóżko, w którem leżała matka, przystawili na jej prośbę do łóżeczek dzieci.

Pewnego dnia, Atlung przyszedłszy z fabryki do domu, wszedł prosto do pokoju chorych.

Osoba pielęgnująca ich usnęła, dzieci też spały, a ponieważ żona nie odzywała się do niego, jak zwykle, więc sądził że i ona we śnie odpoczywa.

Pochyliwszy się nad nią z przestrachem zobaczył, twarz jej cudną zalaną łzami.

I teraz dopiero dostrzegł, jak strasznie była zmieniona.

Zachwiał się.

Jakże mógł tego dotąd nie dostrzedz!

— Amelio!

Co tobie? — szepnął.

— Widzę po twojej twarzy, że wiesz dobrze, — odszepnęła.

— Amelio! — zawołał i upadł przed nią na kolana, złamany i zbolały.

— Ja nie tak myślałam, — odparła szeptem, ledwie dosłyszalnym.

— Co takiego?

Amelio?

Oczy jej znów zapełniły się łzami, podniosła na niego swe wielkie cudne oczy.

— Ja nie chciałem ich *tobie* odbierać!

Nie śmiał już o nic pytać, aczkolwiek słów jej nie rozumiał jeszcze.

Przypuszczał, że się podczas jego nieobecności coś stać musiało, co rozstrzygnęło losy jej życia lub śmierci.

Ale rozumiał, że jeżeli natychmiast nie odejdzie, to zabije ją wyrazem swej twarzy; odgadnie wszystko.

Pobiegł do gabinetu i upadł na sofę.

Przywołał Stiny.

— Co się tu dziś rano stało? — spytał.

Stina nie umiała mu nic powiedzieć.

Doktór nie był, miał nadejść później.

Poznał sam i wybuchnął płaczem.

W dużym pokoju usłyszał swoje własne łkanie, i zadrżał całem ciałem.

Czuł to dobrze teraz, że odtąd sam tu teraz siedzieć będzie i tygodniami całymi słyszeć to łkanie.

I w bezmiernej tęsknocie ujrzał jej obraz przed sobą: szła ku niemu, taka biała i tłómaczyła mu czego nie rozumiał.

Modliła się żarliwie i gorąco, aby jej Pan Bóg z dziećmi nie rozłączył, teraz wysłuchaną została, ale okrutnie, bo je ze sobą w krainę śmierci zabierze.

Dlatego mówiła, że nie tak myślała, że nie chciała ich z *nim* rozłączać.

Nad ranem chora usnęła i uspókoiła się po bardzo ilnej gorączce w nocy.

Zbudziwszy się, była bardzo osłabiona.

Leżała z zamkniętemi oczyma.

Podano jej jedzenie, odsunęła je.

Pod wieczór gorączka zwiększyła się.

Przeniesiono ją, z porady lekarza, do drugiego pokoju.

Wydało się jej, że niosą ją do raju i cichutko nucić poczęła psalm.

Nad ranem znów usnęła, lecz wkrótce nastąpiły jakieś straszne bóle, a potem już tylko jeszcze straszniejsza walka ze śmiercią.

Atlung trzymając ją za rękę, czuwał przy niej aż do ostatniego tchnienia.

Nazajutrz doktór oświadczył mu, że dzieci wyszły z wszelkiego niebezpieczeństwa.

Atlung nie rozdzielał dotąd dzieci od matki, ani na chwilę; podczas choroby ich czuł razem z nią, że żyć będą.

I teraz, kiedy matka miała być z niemi rozłączona, inne uczucie — radości, zniknęło, a raczej ogarnęło go przerażenie, że i tu się pomyliła nieszczęśliwa.

Zdawało mu się, że ona żyje i może widzieć, że wszystko jest tylko pomyłką.

Na dworze spotkaliśmy obu czarno ubranych chłopców, bladych i mizernych.

Atlung zaprowadził mnie do grobów familijnych do kaplicy.

Zdjęliśmy kapelusze i podeszliśmy do trumny, w najgłębszem milczeniu, i w niemem skupieniu opuściliśmy kaplicę.

Powietrze było ciepłe i łagodne.

Las pysznił się już zielonością pod ostatniemi płatami śniegu, zdala fiord pachniał świeżością.

W powietrzu czuć było Maj, chociaż znajdowaliśmy się zaledwie w połowie zimy.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Björnstjerne Björnson, Pył, nakł. i druk Piotra Laskauera i s-ki, 1905.


text:
buńczuk, znamię tureckie, (ogony końskie na drzewcu; ich liczba godność wskazuje), z turec.

bunczuk, 'znamię'; od Małej Rusi do nas, a buńczuczny, buńdiuczny, buńdziuczyć się, przeniesiono na 'zawadjaków'.


text:
Adam Mickiewicz

Koza, kózka i wilk

Z Lafontaine'a

Sąsiadka koza, ta co to rozwódka,

Z rodu Ostrożanka, a tak rześka czołem,

Że umie łeb za łeb rozmówić się z wołem,

I nie da lada wilku brać się do podbródka,

Wczoraj w las idąc zbierać na domu potrzebę

Rokitę czy łupią skórkę,

Na gospodarstwie zostawiła córkę,

Której jest na imię Bebe.

A że młodym osobom pod niebytność matki

Rozliczne grożą przypadki,

Nakazuje dziecku srogo:

«Nie ruszać mi za próg nogą

I nie przyjmować nikogo, nikogo.

Jest tu wilk w okolicy; mam go w podejrzeniu,

Że zamyśla o czem brzydkiem;

Pilnujże drzwi, aż wrócę i dam znak kopytkiem,

Wołając cię po imieniu:

Bebe!

Lepiej że zgrzeszym ostrożności zbytkiem,

Niż gdyby miało kiedy być przysłowiem trzodzie:

Mądra koza po szkodzie».

O wilku mówiono w izbie,

A wilk tuż siedział na przyzbie;

Podsłuchał.

Matka z domu, a on wnet do córki:

Stuk i puk we drzwi komórki.

Wilk zwykle wyciem łaje albo grozi;

Lecz gdy prosić ma potrzebę,

Nieźle udaje śpiew kozi;

Więc jako mógł najkoziej odezwał się: «Bebe!

Otwórz!».

A kózka na to: «Przepraszam, nie można,

Mamy nie masz, jestem sama».

On znowu: «Bebe, otwórz, to ja, mama».

Na to znów kózka ostrożna:

«Głos wprawdzie matczyn; ale czyś ty matka

Jak mogę wiedzieć, gdy zamknięta klatka?

Podejdźże tu i przez to pod progiem korytko

Pokaż mi na znak kopytko».

Wilk odszedł, klnąc Bebe i mać jej z ruska brzydko.

Ta bajka jest po całym świecie znana z treści;

Lecz żeby ją dać poznać polskiej płci niewieściej,

Udawajmy, że wzięta z francuskiej powieści.

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dziubi, Dorota Kowalska, Aleksandra Sekuła


text:
Jean Moréas

Niech precz rzucą te lilie…

tłum.

Bronisława Ostrowska

Niech precz rzucą te lilie i tych róż wybuchy

I niech pieśnie i fletnie cichną w dali mrąc.

Niech nic nie zbudzi szału pośród ciszy głuchej

Na kwawym nieboskłonie zachodzących żądz.

O, nie dysz ku mnie wonią mrącego oddechu!

O, nie świeć pochodniami płomienistych ócz!

Bo płonę jako nocna ćma w ich złotym śmiechu,

W ogniu gwiazd obłąkanych za pomroką tucz.

O, nie kuś mnie już więcej twą chciwą pieszczotą,

W której palę się ogniem i od mrozu drżę!

Nie pój warg tych przewonnych ambrozyją złotą:

Niech me serce zasypia, niech me serce mrze…

Me serce tak spoczywa, jak pustelnik w trumnie,

Chroniąc się pod błękitny wyrzeczenia krzyż…

Żalem nędznego szczęścia nie mąć bezrozumnie,

Nie zakłócaj pogody rozgrzeszenia cisz.

-----


text: Cyc, spolszczenie wyrazu holenderskiego sits, tkanina bawełniana, biała lub kolorowa, zwana obecnie perkalem, w końcu XVIII wieku pod nazwą cycu weszła, w powszechne użycie na spódnice i suknie kobiece, firanki i pokrycie mebli.


text:
— Anastazy II, Papież, nastąpił po Gelazym r. 496.

W liście do cesarza Anastazego, ujął się za prześladowanymi i dwa poselstwa w tym celu wysłał do cesarza.

Niektórzy robią mu zarzut, iż eutychjanom sprzyjał nad miarę i że imię kacerza Akacjusza, patryarchy konstanytnopolit., przywrócić kazał w dyptychach kościelnych.

To zdaje się błędem, bo imię tego Akacjusza dopiero r. 519 wykreślono, zaś Anastazy II tylko przez 22 miesiące był Papieżem i um.

498 r., nadto, do cesarza w Konstantynopolu podał wyraźną prośbę, o wykreślenie imienia Akacjusza z ksiąg kościelnych


text:
←Niedziela Pamiętnik pani Hanki

Piątek

Od czterech dni nie zaglądałam do pamiętnika.

Od czterech dni siedzimy z Jackiem w Hołdowie.

Jesteśmy sami.

To jakby drugi nasz miodowy miesiąc.

Niestety, nie potrwa długo.

Jacek za parę dni musi wracać do Warszawy.

Pocieszam się tylko tym, że jutro przyjedzie Toto, a w niedzielę Halszka, którą zaprosiłam na wakacje.

Prawdę mówiąc zrobiłam to głównie dlatego, by nie pojechała na lato do Szkocji.

Jej mąż jest tak skąpy, że gdy tylko usłyszał moje zaproszenie, oświadczył, że o Szkocji mowy nie ma.

Toto kupił nową wspaniałą maszynę i będzie mnie uczył szoferowania.

W gruncie rzeczy to zupełnie miły chłopak.

I przy tym taki śmieszny!

Napisał mi, że we wrześniu wybiera się do Mandżurii na tygrysy, jeżeli do tego czasu nie wybuchnie wojna.

Mężczyźni są niesłychanie dziecinni.

Odpisałam mu, że jest to niepotrzebne, gdyż nigdy nikomu nie wspomnę o tych stemplach na tygrysich skórach.

W Hołdowie jest ślicznie.

Posiedzę tu do końca lipca, a na cały sierpień pojadę do Spaa lub Ostendy.

Życie jest piękne.


text:
CECYLJA WALEWSKA.

* * *

KOBIETA POLSKA W NAUCE

WYDAWNICTWO TOWARZYSTWA ZAWODOWEGO

KSZTAŁCENIA KOBIET

* * *

1922

SKŁAD W GŁÓWNEJ KSIĘGARNI WOJSKOWEJ

========== WARSZAWA, NOWY-ŚWIAT 67.

==========

Zakłady Graficzno-Wydawnicze „Książka“

Warszawa, ul. Moniuszki № 11.

Tel.

190-93.

* * *

Dlaczego powstała ta książka?...

Ktoś przybyły świeżo z Anglji przyniósł tragiczną wiadomość o nagłym zgonie Marji Czaplickiej i na jednem z polityczno-społecznych zebrań zażądał uczczenia zmarłej przez umieszczenie biografji jej w całej naszej prasie.

— Kto to był?

Czem się odznaczyła? — spytała mnie po cichu jedna z wybitnych kobiet polskich, doktór medycyny i znana działaczka społeczna.

Kim była i co zrobiła Marja Czaplicka?

Pytania tego rodzaju ze strony najinteligentniejszych sfer naszego społeczeństwa dawały się słyszeć niejednokrotnie i w sprawie innych uczonych naszych, jak dr. Józefy Joteyko, dr. M. Stefanowskiej, dr. Dobrzyńskiej-Rybickiej i t. p.

Gdy pisma nasze przepełnione są sprawozdaniami z występów drugo a nawet trzeciorzędnych aktorek w każdej nowej roli, a ilustracje same starają się o portrety ich, — najkrótsza wzmianka, dotycząca prac uczonych naszych, napotyka na góry trudności: zabiegać o nią trzeba jak o łaskę, świadczoną najczęściej w imię osobistych stosunków z daną redakcją.

O dłuższych notatkach niema mowy: albo leżą miesiącami w tekach redakcyjnych odnośnych działów, albo też obcinane są z punktu, aby nie zabierać miejsca sensacyjnym wiadomościom o najulubieńszych perfumach lub fasonie sukien uwielbianych div sezonu, których nazwiska są na ustach wszystkich.

Co zrobił dla świata jakiś mól książkowy?

Niech się troszczą o to pokrewni mu duchem manjacy.

Jeżeli macochą jest prasa dla świata uczonych wogóle, to stosunek ten wzmaga się, gdy chodzi o kobietę.

Milczy o nich nietylko literatura bieżąca, ale i organy, które z natury rzeczy winny dawać żądane wyjaśnienia.

Próżno szukamy nazwisk dr. Joteyko, dr. Stefanowskiej i innych w encyklopedjach naszych.

Niema ich, mimo że działalność uczonych trwa blisko od pół wieku i mimo że wiedzą o nich obcy z almanachów belgijskich, francuskich, niemieckich.

Zebrane materjały rzucam w świat, aby zrozumiało społeczeństwo, ile sił zapoznanych ma w swem łonie i, zrobiwszy rachunek sumienia, zapytało siebie, czy sprawiedliwe są organy, kontrolujące duchowy jego dorobek?

Broszura moja niech będzie hasłem i bodźcem do dalszych badań.

Poświęcam ją tym przodownicom naukowego wyzwolenia kobiet, które przez krew i łzy, po zwałach kamieni szły do świątyń wiedzy: tym, które padały u progu z wyczerpania i tym, które dźwigały się, idą, iść będą, by stwierdzić prężną żywotność intelektu, dążącego do niewiadomych jeszcze przeznaczeń...

C. W.

Warszawa, 13 października 1921.


text:
Jean-Marc Bernard

De profundis

tłum.

Stefan Napierski

Z jamy czarnej, z rowu głębi

Wznosimy dziurawe dłonie,

W których bagnet krwawy płonie,

O, Panie, jak lot gołębi!

Ognia rdza, posuchy skaza

Spaliła skronie, jak wióry;

Zwalono na nie wichury

Fal, płomieni i żelaza!

Widzisz nas w skorupie błota,

Uschłych, jak proch, co się kruszy…

Lecz czyś oglądał loch duszy,

Dojrzał podmuch, co migota?

Wydrążyły nas boleści,

Kres w majakach się oddala,

Oto zalewa nas fala,

Jako rozbitków bez cześci.

Oświeć serce, co przetrwało

W szańcu, gdzie woda bulgoce,

Rozedrzyj leje i noce

Strasznymi skrami zapału!

Wypłać żołd boską zapłatą,

Którym glina skleja rany.

Martwym daj sen nieprzespany:

Panie!

zasłużyli na to.

-----


text:
Trwa hossa na światowych giełdach.

Dobra passa nie ominęła także i Polski.

Na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (NYSE) w środę, 18 października, najstarszy indeks giełdowy – Dow Jones Industrial Average (DJIA) – ustanowił nowy rekord wszechczasów.

Na zakończenie sesji giełdowej indeks Dow Jones zamknął się na poziomie 11 992,68 pkt; wzrastając o 0,36 % ustanowił nowe maksimum.

Indeks nie zdołał pokonać kolejnego psychologicznego oporu – 12 000 pkt., ale w czasie sesji indeks notował już 12 049,51 pkt.

Dow Jones po raz pierwszy został opublikowany 26 maja 1896 roku.

Składał się wtedy z akcji 12 spółek.

Podczas pierwszej publikacji kurs indeksu wyniósł 40,94 punktów.

14 listopada 1972 roku Dow Jones osiągnął po raz pierwszy poziom 1.000 punktów, a 29 marca 1999 roku przekroczył 10.000 punktów.

Najwyższą wartość osiągnął 14 stycznia 2000 roku – 11.722,98 punktów i gdyby nie zamach na World Trade Center i Pentagon 11 września 2001, nie musielibyśmy czekać 6 lat na przebicie 12.000 pkt.

Również na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych najstarszy indeks giełdowy – WIG – ustanowił nowy rekord wszechczasów.

Na zakończenie sesji giełdowej indeks WIG zamknął się na poziomie 47 651,00 pkt wzrastając o 1,79 %.

Nie zawiódł inwestorów giełdowych także indeks WIRR, który osiągnął rekordową wartość – 11.066,51 pkt.

Czy na święta bożonarodzeniowe czeka nas Rajd świętego Mikołaja?