corpora: openbooks

text:
Max Dauthendey

(W moje oczy — popiół prószy…)

tłum.

Stefan Napierski

W moje oczy — popiół prószy,

Zlepione na brzmienia uszy,

Wichrze, głazy, o!

drzewa,

Wasza mowa nie śpiewa,

Na ziemi słyszę i niebie

Zdziczałego, głodnego siebie.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Bezpieka w innym wydaniu

Wiesław Gałązka

rozmowa

Bezpieka w innym wydaniu

Z szefem Delegatury Urzędu Ochrony Państwa

we Wrocławiu,

ppłk dr Ryszardem Nowakowskim

rozmawia Wiesław Gałązka

* * *

Foto Marek Grotowski

— Zdejmowanie odium otaczającego milicję i SB rozpoczęło się od zmiany nazw i selekcji kadr.

Z opinii niektórych środowisk wnioskuję, że we Wrocławiu operacja ta bardziej skupiała się na zmianie liternictwa.

Jak pan się czuje jako nowy szef Urzędu?

Podobno przywieziono pana w teczce?

Do tej przenośni bardziej pasuje wojskowy chlebak.

— Zostały powołane komisje kwalifikacyjne.

Ich skład jest znany.

Były one najbardziej reprezentatywne, jak można sobie to wyobrazić.

We Wrocławiu mieliśmy 2 posłów, senatora, przedstawiciela społeczeństwa a właściwie „Solidarności”, przedstawiciela związków zawodowych, był komendant wojewódzki policji i ja.

Prace komisji postępowały dość zgodnie, powiedziałbym jednogłośnie.

Zdawaliśmy sobie sprawę, że jakie nie byłyby werdykty, zawsze przez kogoś mogły być one uznane za niesprawiedliwe.

Weryfikowaliśmy, rozpatrując ewentualną szkodliwość społeczną dotychczasowej działalności funkcjonariuszy, ich stosunek do ludzi i ewentualną przydatność do pracy w UOP.

Należy pamiętać, że weryfikacja pozytywna nie oznaczała automatycznego zatrudnienia w Urzędzie.

Tu już decydowałem ja.

Jeżeli chodzi o mnie, to propozycję objęcia stanowiska szefa UOP we Wrocławiu otrzymałem od ministra Kozłowskiego zanim jeszcze stanął on na czele resortu.

Przypuszczam, że minister uwzględniając moje kwalifikacje zawodowe i moralne chciał, by delegaturą wrocławską kierował profesjonalista mogący zmienić styl pracy.

Osobiście uważam, że jestem w stanie to zagwarantować.

— Według ministra Kozłowskiego redukcja w resorcie była tak gwałtowna, że np. w wywiadzie połowa miejsc jest nie obsadzona.

Czy prawdą jest, że z 400 weryfikowanych funkcjonariuszy SB odeszło we Wrocławiu tylko 37, a więc niecałe 10 proc.?

A ilu nie stanęło w ogóle do weryfikacji?

— Z tego, co wiem, weryfikacji nie poddało się 4 pracowników SB.

Funkcjonariuszy niektórych działów technicznych również nie weryfikowano, lecz ich kierownictwo stanęło przed komisją.

Ogółem oceniła ona 431 osób.

Z tego 227 negatywnie, 204 pozytywnie.

Od decyzji odwołało się 201.

Komisja centralna zaleciła, by rozpatrzyć ponownie 161 funkcjonariuszy, dając im niejako wotum zaufania.

Nie zgodziliśmy się na to, uważając, że w takim przypadku powinna ona sama rozstrzygnąć problem.

Jeżeli więc jej decyzja zostanie podtrzymana, to faktycznie odrzuconych będzie ok. 50-60 osób.

Spośród tych ewentualnie pozytywnie zweryfikowanych 161 funkcjonariuszy, większość ma nadzieję na zatrudnienie w Urzędzie.

U mnie nie mają żadnych szans, gdyż nie dysponują niezbędnymi, z mojego punktu widzenia kwalifikacjami.

Wielu znajdzie zatrudnienie w policji.

Oficjalnie 57 z nich ma poparcie związków zawodowych i z dnia na dzień ta liczba wzrasta.

Zaznaczę tu, że komisja nie była w stanie uchwycić wszystkich danych.

Sprawdzaliśmy, gdzie kto pracował, na jakim stanowisku, czym się zajmował.

Posiadaliśmy konkretne informacje.

Z początku przecież całe społeczeństwo było przeciw SB.

Później, w trakcie działania komisji, okazywało się, że nawet ci, którzy internowali, byli aktywni w zakładach pracy, zwalczali opozycję i w ten czy inny sposób szkodzili ludziom, nagle mają jakieś poparcie społeczne.

Listy polecające od „Solidarności”, księży, związków zawodowych itp.

Dziś prawda zaczyna się rozmywać.

— Jaki procent pozostałych po weryfikacji pańskich pracowników jest po naukach w ZSRR?

Minister Kozłowski twierdzi, że nie widzi możliwości współpracy z takimi osobami.

— Mam jednego pracownika, który przeszedł w 1982 roku pięciomiesięczny kurs w Moskwie i jednego po dwóch miesiącach nauki w Leningradzie.

Posiadają oni określoną wiedzę dotyczącą środków i technik prowadzenia określonych działań.

Rozpatrując wszystkie za i przeciw, uznałem, że takich ekspertów u siebie w urzędzie mieć muszę.

— Czy nie obawia się pan, że nie zweryfikowani funkcjonariusze SB i MO mogą zasilić przestępczość zorganizowaną lub wspomóc agentury?

Pomijając stronę etyczno-moralną, są pewnie wśród nich fachowcy, bo odeszli chyba najaktywniejsi w utrudnianiu życia wczorajszym opozycjonistom.

Czy oznacza to, że pozostali ci, którzy mieli gorsze efekty pracy?

— Zaraz zaraz.

Nie chodzi o to, kto wyleciał, lecz kto został przyjęty do UOP.

Tworząc nową strukturę zatrudnienia w delegaturze, oparłem się głównie na pracownikach kontrwywiadu.

Byli oni weryfikowani przez komisję.

Zatrudniłem z nich około 30 proc. starając się wybrać najlepszych fachowców.

Jeżeli popełniłem jakąś pomyłkę kadrową, to jest ona najłatwiejsza do wychwycenia.

Nie sądzę, żeby którykolwiek z nie zweryfikowanych pracowników dawnej SB myślało[1] o rozwązywaniu[2] swoich problemów życiowych drogą wejścia w kolizję z prawem.

Obecny zakres zainteresowań UOP, a więc: wywiad, kontrwywiad, walka z terroryzmem, przestępczością narkomanii oraz ochrona tajemnicy służbowej, nie może być utożsamiany z dawną działalnością SB.

Stąd osoby te nie stanowią zagrożenia dla naszej pracy.

Gdyby takie przypadki miały miejsce, zainteresujemy się nimi.

— Czy także w podległym panu urzędzie prowadzone jest prokuratorskie śledztwo w sprawie inwigilacji obecnych posłów wywodzących się z opozycji?

— Nie.

— Janusz Korwin-Mikke ocenia, że 2/3 pracowników organów ścigania są skorumpowane.

Czy weryfikacja kadr MSW dotyczyła także nieuczciwości funkcjonariuszy?

— Był to jeden z problemów rozpatrywanych przez komisje weryfikacyjne.

W tym zakresie nikomu nic nie zarzucono.

Wykryte wcześniej przypadki nieuczciwości zostały objęte śledztwem i naturalnie z góry wykluczało to nawet możliwość stawiania przed komisją.

— Lenin powiedział, że państwo, w którym policjant zarabia więcej od nauczyciela, jest państwem policyjnym.

Obecnie wypada wierzyć, że i u nas poprawią się uposażenia pedagogów, ciągle jeszcze mniejszych od pensji posterunkowych.

A jakie są zarobki pańskich podwładnych?

— Podam ostatnią średnią z sierpnia: 1 350 tys. zł.

Proszę samemu ocenić, czy to dużo, czy mało w stosunku do charakteru pracy.

Podkreślę, że prawie każdy funkcjonariusz w UOP ma wyższe wykształcenie cywilne, a wielu do tego wyższe resotrowe[3].

Poza tym większość etatów oficerskich podnosi ogólną średnią zarobków w delegaturze.

— Obecnie macie zajmować się także antyterroryzmem.

Czy posiadacie własne wyspecjalizowane grupy na podobieństwo zachodnioniemieckiej GSG-9?

— Przypisane nam zwalczanie terroryzmu polega głównie na działalności rozpoznawczej i informacyjnej.

Określamy źródła zagrożenia, natomiast fizyczną ich likwidacją zajmować się będą grupy specjalne policji.

Jak będą one ustawione — okaże się w przyszłości.

— Czy istnieją jakieś konflikty pomiędzy UOP i policją?

— Praktycznie rzecz biorąc, w tej chwili jesteśmy jakby na garnuszku policji, gdyż fundusz MSW był przeznaczony w tym roku przede wszystkim dla niej.

Było wprawdzie powiedziane, że majątek SB przejmie UOP, a tylko nadwyżki przekaże policji, ale to jest teoria.

Wiem, że w niektórych miastach komendanci policji przejęli całkowicie ten majątek i urzędy muszą powoli go wyszarpywać.

Sądzę, że takie konflikty od stycznia zanikną, gdyż UOP będzie miał własny fundusz.

We Wrocławiu ta współpraca układa mi się bardzo dobrze, choć to właśnie od policji zależy wiele w sprawach np. remontu naszej siedziby.

Obecnie nie można sobie pozwolić na całkowite rozłączenie tych instytucji.

Zabezpieczenie techniczne będzie na razie wspólne.

Żądanie od władz miejskich np. osobnych garaży dla naszych samochodów, przysporzyłyby im kłopotów i podwajało koszty.

Tak więc opinie dotyczące naszego priorytetu są przejaskrawione.

W niczym nie jesteśmy lepsi od policji.

— Nigdzie na świecie obywatele nie ufają swym tajnym służbom, gdyż ze względu na charakter pracy sprzeciwiają się one społecznej kontroli.

I zawsze mają coś do ukrycia.

Nie proszę więc, by przekonywał mnie pan, że teraz już uzyskacie uznanie społeczne.

— Opinia społeczna, że UOP to „bezpieka” w innym wydaniu, oparta jest na tym, że znaczna część funkcjonariuszy dawnej SB została u nas zatrudniona.

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że wykształcenie pracownika naszych służb wymaga 2-3 lat.

Nie możemy na ten okres zawiesić działalności i powiedzieć np. obcym agentom: „Panowie, poczekajcie, zanim się nie urządzimy”.

Nam są potrzebni zawodowcy.

Dążyłem do tego, by wśród tych ludzi, z których mogłem wybierać — wybrać najlepszych.

Różne instytucje społeczne chciałyby mieć kontrolę nad nami.

To, że jesteśmy suwerenni to nie moja decyzja, ale uważam, że tak powinno być.

Tego typu służba musi być niezależna od różnych układów.

Jesteśmy apolityczni.

Nasi pracownicy nie mogą należeć do żadnej partii i nie mogą u nas działać związki zawodowe.

Obecnie nie ma problemu ze zdobywaniem informacji, tylko z ich nadmiarem i analizą.

Wnioski i ich wykorzystanie należą do centrali.

Występując oficjalnie mamy funkcję informacyjną.

O użyciu przez nas środków technicznych, jeżeli jest taka potrzeba, decyduje Prokurator Generalny.

Oczywiście, zawsze będą istnieć poglądy, że takie służby jak nasza działają na pograniczu prawa.

Nie można jednak zakładać, że funkcjonariusze UOP wyalienują się ze społeczeństwa i będą superodporni psychicznie na to, jaka będzie na nich ciążyć opinia.

(7 września 1990 r.)

Przypisy


corpora: sejm

text:
Potrzeba i cel zawarcia Protokołu

Charakterystyka gospodarki Wielkiego Księstwa Luksemburga

1.

Informacje ogólne

1.

1.

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

Wielkie Księstwo Luksemburga leży w samym centrum Europy Zachodniej, pomiędzy Belgią, Francją i Niemcami.

Utworzone jako niepodległe państwo na mocy Traktatu Londyńskiego z 19 kwietnia 1839 r.

Luksemburg liczy ok. 502 tys. mieszkańców (1 stycznia 2010 r.), z czego 285,7 tys. stanowią Luksemburczycy.

Pozostałą grupę 216,3 tys. stanowią obcokrajowcy.

Gęstość zaludnienia Wielkiego Księstwa wynosi ok. 194 osób/km2.

Liczba oficjalnie zarejestrowanych Polaków od 2004 r. stale rośnie i 1 stycznia 2010 r. wynosiła 2488 osób.

Obszar Wielkiego Księstwa zajmuje 2 586 km2 (granica lądowa około 356 km).

Pod względem wielkości Luksemburg klasyfikowany jest wśród trzydziestu najmniejszych państw świata.

Stolicą Wielkiego Księstwa jest miasto Luksemburg.

Państwo podzielone jest na trzy dzielnice administracyjne (Luksemburg, Diekrich i Grevenmacher), 12 kantonów i 118 gmin.

W Luksemburgu obowiązują trzy języki urzędowe: luksemburski, francuski i niemiecki.

Wszystkie akty prawne i dokumenty oficjalne publikowane są w języku francuskim.

2.

System administracyjny

2.

1.

Ustrój polityczny

Luksemburg jest monarchią konstytucyjną z jednoizbowym parlamentem – Izbą Deputowanych.

Głową państwa jest Wielki Książę, posiadający uprawnienia do powoływania rządu i premiera oraz rozwiązywania parlamentu.

Na podstawie Traktatu Wiedeńskiego z 1815 r. dziedziczność tronu została przyznana przedstawicielom dwóch gałęzi rodu Nassau.

Organem doradczym w Luksemburgu jest Rada Stanu.

2.

2.

Władza ustawodawcza

Władza ustawodawcza w Luksemburgu należy do Izby Deputowanych oraz, w ograniczonym stopniu, do Wielkiego Księcia.

Do niedawna żadna ustawa nie miała mocy prawnej, jeśli nie została zatwierdzona przez obie instytucje.

Rolą Wielkiego Księcia było każdorazowe podpisanie i ogłoszenie w formie edyktu aktu przyjętego przez Izbę Deputowanych.

W marcu 2009 r. weszła w życie ustawa zmieniająca artykuł 34 konstytucji i od tej pory Wielki Książę nie zatwierdza już ustaw, a tylko je ogłasza (promulguje).

W skład Izby Deputowanych wchodzi 60 deputowanych, wybieranych na

5-letnią kadencję w wyborach powszechnych.

2.

3.

Władza wykonawcza

Władzę wykonawczą pełni desygnowany przez Wielkiego Księcia premier kierujący pracami rządu.

Wielki Książę jest głową państwa i pełni funkcje reprezentacyjne w kraju i za granicą.

Teoretycznie prawo upoważnia Wielkiego Księcia do swobodnego kształtowania składu rządu, tworzenia ministerstw, mianowania ministrów i sekretarzy stanu.

W praktyce moc podejmowania decyzji przez Wielkiego Księcia jest ograniczona, a obsada stanowisk ministerialnych uzależniona jest od woli premiera.

3.

Sytuacja gospodarcza

3.

1.

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Przemyślana polityka społeczno-gospodarcza Wielkiego Księstwa spowodowała, iż z państwa borykającego się jeszcze do niedawna z konsekwencjami zapaści wywołanej upadkiem zakładów metalurgicznych, przeistoczyło się w jedną z najbardziej rozwiniętych gospodarek o charakterze postindustrialnym.

Obecnie Luksemburg legitymuje się jednym z najwyższych dochodów per capita na świecie –

ok. 80 tys. euro rocznie.

Internacjonalizacja gospodarki Luksemburga spowodowała, iż obecnie ok.

80% dóbr i usług wytwarzanych w tym kraju stanowi przedmiot obrotu zagranicznego.

Proces ten wiąże się z masowym napływem do Luksemburga zagranicznej siły roboczej.

Do państwa liczącego obecnie ok. 500 tys. mieszkańców, każdego dnia przyjeżdża do pracy ponad

150 tys. osób (transfrontaliers, pendlers) z ościennych państw (72 tys. z Francji i po 37 tys. z Niemiec i Belgii).

Czterech na pięciu zatrudnionych w Wielkim Księstwie nie ma narodowości luksemburskiej.

Według danych z 2011 r.

Polacy stanowią w stolicy Wielkiego Księstwa 10. grupę narodową wśród 153 nacji, reprezentowanych w tym mieście.

Kryzys finansowy odbił się dosyć istotnie na kondycji gospodarczej kraju, dotykając praktycznie każdego obszaru jego ekonomii.

Między innymi w konsekwencji spadku wewnętrznego i zewnętrznego popytu na towary i usługi, PKB Luksemburga obniżyło się w 2009 r. o 4%.

W rezultacie stopa bezrobocia w 2009 r. wzrosła do 5,7%.

Tab. 1 Główne wskaźniki makroekonomiczne

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011 -prognoza

Ludność (w tys.)

455,0

459,5

476,2

483,8

493,5

502,11)

b.d.

PKB (w mld €)

30,3

31,5

32,0

32,6

37,2

37,2

38,3

PKB (dynamika w %)

4,0

6,1

4,5

0,7

-4,0

3,01)

3,01)

PKB na 1 mieszkańca (w tys. €)

64,2

66,7

67,3

75,0

76,12)

79,82)

84,32)

Deficyt /nadwyżka w relacji do budżetu(w % PKB)

0,03)

1,43)

3,73)

3,03)

-0,73)

-4,43)

b.d.

Dług publiczny w relacji do budżetu(w % PKB)

6,8

6,2

6,71)

13,61)

14,51)

19,22)

b.d.

Inflacja (w %)

2,5

2,7

2,3

3,4

0,4

3,01)

1,62)

Bezrobocie (w %)

3,0

3,7

4,3

4,7

5,7

6,22)

7,02)

Eksport (w mln €)

10 319,41)

11 306,91)

11 848,61)

11 890,41)

9 162,51)

9 819,41)*

b.d.

Import (w mln €)

14 187,11)

15 644,11)

16 311,01)

17 290,31)

13 370,71)

14 047,91)*

b.d.

FDI z zagranicy (w mld €)

b.d.

b.d.

194,3

90,8

160,0

32,2**

b.d.

FDI w Luksemburgu (w mld €)

b.d.

b.d.

139,6

70,6

140,3

28,2**

b.d.

Dane wg:

1.

Statec

2.

Eurochambers

3.

Eurostat

* Z wyłączeniem grudnia 2010

** Z wyłączeniem ostatniego kwartału

3.

2.

Główne sektory gospodarki Luksemburga

Wielkie Księstwo jest jednym z 10 najważniejszych centrów finansowo- -bankowych na świecie, udostępniającym szeroki wachlarz nowoczesnych usług i instrumentów finansowych, m.in. w obszarze prywatnej bankowości (private banking), finansów korporacyjnych (corporate finance), obligacji hipotecznych, funduszy inwestycyjnych i emerytalnych oraz ubezpieczeń.

Luksemburg zajmuje pierwsze miejsce w zakresie private banking w strefie euro, oraz jest uznawane za drugie po USA centrum funduszy inwestycyjnych na świecie.

Sektor bankowy Luksemburga liczy obecnie ok.

150 banków i 100 instytucji ubezpieczeniowych o międzynarodowym charakterze.

Kolejnym sektorem, w którym specjalizuje się wiele firm z Luksemburga, jest branża spedycyjno-logistyczna.

Przedsiębiorcy luksemburscy stanowią ok. 1/3 wszystkich światowych firm tej branży i zatrudniają ok. 8 tys. wysokowykwalifikowanych pracowników.

Jedną z gałęzi sektora transportowo-logistycznego jest transport morski.

Pozbawiony dostępu do morza Luksemburg aspiruje obecnie do roli jednego z najwygodniejszych reżimów prawnych dla rejestracji statków morskich.

Aktualnie, pod luksemburską banderą pływa ponad 200 statków, a około 300 przedsiębiorstw związanych z transportem morskim jest zarejestrowanych w tym kraju.

Oblicza się, że w sektorze logistyczno-transportowym powstaje ok. 5 – 7% PKB Luksemburga.

Z uwagi na rolę Luksemburga jako jednego z najważniejszych centrów finansowo-bankowych i logistyczno-transportowych, stale goszczącego liczne rzesze międzynarodowych ekspertów, w Luksemburgu bardzo dynamicznie rozwija się turystyka biznesowa, obejmująca m.in. branżę hotelową, konferencyjną i restauracyjną.

Zgodnie z danymi Ministerstwa ds. Turystyki Luksemburga, turystyka biznesowa przynosi państwu dochody trzykrotnie wyższe niż turystyka urlopowa.

W rezultacie udział turystyki biznesowej w tworzeniu PKB wyniósł w 2010 r. 8,3%.

Kolejnym ważnym dla gospodarki Luksemburga sektorem są międzynarodowe usługi telekomunikacyjne.

Według danych rządowych, tworzą one 5% PKB tego kraju.

Jedną z „wizytówek” tego sektora jest firma SES, która zajmuje się umieszczaniem na orbicie geostacjonarnej Ziemi satelitów telekomunikacyjnych (Astra) i ich eksploatacją.

Charakterystyka głównych sektorów gospodarki Luksemburga byłaby niepełna bez uwzględnienia do niedawna jeszcze głównego filaru gospodarki narodowej Wielkiego Księstwa – przemysłu metalurgicznego.

W wyniku przekształceń własnościowych najbardziej znaczącą firmą w tej branży, w skali daleko przekraczającej ramy tego kraju, jest ArcelorMittal.

Największe przedsiębiorstwo przemysłowe Luksemburga zamknęło

w 2010 r. swój bilans zyskiem w wysokości 2,9 mld USD.

Luksemburg jest członkiem wszystkich znaczących organizacji o charakterze wielostronnym: systemu ONZ, WTO, OECD, UE etc.

W ramach Unii Europejskiej obecny premier rządu Luksemburga, Pan Jean-Claude Juncker, zajmuje bardzo istotną funkcję przewodniczącego Eurogrupy.

3.

5.

Relacje gospodarcze z UE

Luksemburg jest jednym z 6 państw-założycieli Wspólnot Europejskich.

Bardzo ważną rolę w zakresie współpracy gospodarczej, obrotów handlowych i wymiany usług z zagranicą pełni tzw. Wielki Region.

Składa się z niemieckich regionów Nadrenii, Mozeli, Saary i Mozy, francuskiego departamentu Lotaryngii, belgijskiej prowincji Luksemburg i Wielkiego Księstwa.

Ten znaczący w skali Europy euroregion obejmuje powierzchnię 65 401 km2 i jest zamieszkiwany przez blisko 12 mln obywateli 4 państw.

Ze względu na związki historyczno-cywilizacyjne, komplementarność struktur ekonomicznych i ożywiony ruch ludności, związany głównie z bardzo chłonnym rynkiem pracy w Luksemburgu, Wielki Region charakteryzuje się wysokim poziomem wzajemnej wymiany gospodarczej, usługowej i osobowej.

4.

Dwustronna współpraca gospodarcza

4.

1.

Wymiana handlowa

Dwustronna współpraca gospodarcza pomiędzy Polską a Luksemburgiem oparta jest na dwóch filarach: wymianie handlowej i zagranicznych inwestycjach bezpośrednich (FDI).

Biorąc pod uwagę obroty handlowe w ostatnich 4 latach (2007 – 2010) należy zauważyć, iż ich wielkość jest relatywnie skromna (vide tab. 2).

Obroty

2007

2008

2009

2010

Wielkość

Dynamika

Wielkość

Dynamika

Eksport

121,1

100

280,8

231,9

Import

187,4

100

221,4

118,1

Tab 2.

Wielkość i dynamika obrotów handlowych między Polską a Luksemburgiem

(w mln eur i %) w latach 2007 – 2010

Źródło: INSIGOS (www.insigos.mg.gov.pl)

W ubiegłych latach, z wyjątkiem 2008 r., Polska odnotowywała ujemne saldo w tej wymianie, W 2009 r., w wyniku kryzysu finansowo-

-gospodarczego, wzajemne obroty uległy znacznemu obniżeniu.

W sumie, wielkość i dynamika handlu między Polską a Luksemburgiem osiągają niskie wartości i nie odzwierciedlają potencjału gospodarczego obu stron.

Analiza struktury towarowej polsko-luksemburskiej wymiany handlowej w latach 2009 i 2010 oraz w I kw.

2011 r. wskazuje, iż w naszym eksporcie do Luksemburga dominują pozycje o relatywnie niskim stopniu przetworzenia (ponad 50%).

Są to wyroby przemysłu chemicznego i metalurgicznego.

W imporcie Polski z Luksemburga dominują z kolei wyroby metalurgiczne, sięgające w 2010 r. nawet 75% przywozu z tego kierunku.

Dobra wyżej przetworzone w strukturze towarowej importu z Luksemburga zajmują podobną pozycję jak w przypadku eksportu z Polski do tego kraju.

4.

2.

Inwestycje

Wielkość polskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych (FDI) w ostatnich latach plasuje Luksemburg na drugim miejscu po Szwajcarii, wśród najważniejszych partnerów Polski w tym obszarze.

Polskie FDI w Luksemburgu nie mają charakteru produkcyjnego, lecz portfelowy.

Są to zatem inwestycje w papiery wartościowe.

Według danych NBP, Luksemburg znajduje się wśród 5 krajów UE – obok Niderlandów, Niemiec, Francji i Włoch – których inwestycje w Polsce stanowią 83% całości FDI.

Na opracowanej przez PAIiIZ liście głównych inwestorów zagranicznych w Polsce znajdują się 22 firmy z udziałem kapitału luksemburskiego, o wartości przekraczającej 1 mln USD.

Największymi inwestorami luksemburskimi w Polsce są: ArcelorMittal, Goodyear Luxemburg, Avon Luxembourg Holdings, Best Eastern Plaza Hotels International, Empik Centrum Investments.

Największy koncern luksemburski ArcelorMittal, realizując w Polsce ambitny program rozwojowy, dokonał istotnych inwestycji w 4 zakładach: Siemianowicach Śląskich, Sosnowcu, Dąbrowie Górniczej i Krakowie.

ArcelorMittal jest największym producentem stali w Polsce, zatrudniającym ponad 10 tys. pracowników.

Zarząd firmy uznaje inwestycje w polskie huty za najbardziej rentowne na świecie.

5.

System podatkowy Luksemburga

5.

1.

Podatek dochodowy od osób prawnych

System podatkowy Luksemburga w zakresie osób prawnych co do zasady można określić jako klasyczny.

Dochód podlega opodatkowaniu najpierw na poziomie spółek, a następnie na poziomie ich wspólników, przy czym wspólnicy będący osobami fizycznymi mogą skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania 50% dywidendy, a będący osobami prawnymi z 50% lub 100% zwolnienia.

Luksemburskie spółki osobowe są transparentne podatkowo.

Obecnie podstawowa stawka CIT w Luksemburgu wynosi 21% (22%

do 1 stycznia 2009 r.), jednak wraz z obowiązkową 5% opłatą na rzecz funduszu pracy efektywna stawka podatkowa w Wielkim Księstwie wynosi 22,05%.

Całkowite obciążenie podatkiem dochodowym osób prawnych działających na terenie miasta Luksemburg (wraz z 6,75% podatkiem lokalnym) wynosi 28,80%.

Standardowo dywidendy podlegają w Luksemburgu 15% stawce zryczałtowanego podatku dochodowego u źródła.

Oprócz wspólnego dla państw UE zwolnienia z opodatkowania podmiotów kwalifikowanych, istnieje możliwość zwolnienia z opodatkowania 50% wartości dywidend.

Wypłaty zysku związane z likwidacją spółki nie podlegają opodatkowaniu.

Fundusze inwestycyjne korzystają w Luksemburgu ze zwolnienia z opodatkowania.

Reguły dotyczące opodatkowania dywidend dotyczą również odsetek od obligacji, których wysokość jest uzależniona od zysku ich emitenta.

Nie podlegają opodatkowaniu zwykłe odsetki płacone na rzecz rezydentów oraz należności licencyjne.

System podatkowy Luksemburga oferuje przedsiębiorcom wiele preferencji podatkowych, obejmujących przykładowo: zwolnienie z opodatkowania 80% dochodów pochodzących z praw własności intelektualnej, szczególne zasady amortyzacji wybranych kategorii składników majątkowych, specjalne ulgi związane z wydatkami inwestycyjnymi, 8-letnie zwolnienie z opodatkowania nowych inwestycji przemysłowych, ulgi dla inwestycji audio-wizualnych, inwestycji typu venture capital, podmiotów inwestycyjnych typu SICAR oraz podmiotów sekurytyzacyjnych typu SV.

5.

2.

Podatek dochodowy od osób fizycznych

Osoby fizyczne podlegają w Luksemburgu opodatkowaniu według 17. stopniowej skali podatkowej, ze skrajnymi progami 8% (dla zagregowanego w ciągu roku dochodu podatnika mieszczący się w przedziale między 11,265 a 13,173 euro) oraz 39% (dla dochodów powyżej 41,197 euro).

Krótka charakterystyka Protokołu

Artykuł 1 Protokołu wprowadza zmianę w Artykule 10 Konwencji dotyczącym opodatkowania dywidend.

Obecna Konwencja przewiduje opodatkowanie dywidend u źródła wg stawek 5% (przy 25% udziale w kapitale spółki wypłacającej dywidendę) oraz 15% w pozostałych przypadkach.

Protokół wprowadza zwolnienie z opodatkowania dywidend u źródła w przypadku posiadania co najmniej 10% w kapitale spółki wypłacającej przez nieprzerwany 24-miesięczny okres poprzedzający dzień wypłaty dywidend.

Powyższa zmiana dostosowuje przepisy Konwencji do przepisów wewnętrznych obu krajów, będących wynikiem implementacji dyrektywy 90/435/EWG w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich.

Artykuł 2 Protokołu modyfikuje brzmienie Artykułu 11 ust. 2 Konwencji dotyczącego opodatkowania odsetek.

Wprowadza stawkę 5% podatku pobieranego u źródła, dotychczas Konwencja przewidywała stawkę 10%.

Zmiana zgodna jest z aktualną polską polityką w zakresie podatków pobieranych u źródła, analogiczne stawki zamieszczono również w szeregu innych umów podatkowych renegocjowanych w okresie ostatnich kilku lat.

Artykuł 13 Konwencji (artykuł 4 Protokołu zmieniającego), dotyczący miejsca opodatkowania zysków z przeniesienia własności majątku, uzupełniono w Protokole o tzw. „klauzulę nieruchomościową”, tj. Art. 13 ust. 4 w nowym brzmieniu.

Zapis ten, wzorowany na aktualnym brzmieniu Modelowej Konwencji OECD, ma na celu wprowadzenie tej samej reguły dotyczącej miejsca opodatkowania dochodu w odniesieniu do zysków z tytułu bezpośredniego przeniesienia własności majątku nieruchomego, oraz do zysków z przeniesienia własności praw udziałowych w spółce, której majątek składa się głównie z majątku nieruchomego.

Zgodnie z przedmiotową zasadą situs, dochód uzyskany bezpośrednio i pośrednio z majątku nieruchomego powinien podlegać opodatkowaniu wyłącznie w państwie położenia nieruchomości lub spółki majątku nieruchomego.

Pozostawiając metodę wyłączenia z progresją jako generalną metodę unikania podwójnego opodatkowania, Protokół (w artykule 5) przewiduje poszerzenie katalogu wyjątków od tej reguły.

Do zakresu stosowania metody proporcjonalnego odliczenia, obejmującego na podstawie dotychczasowego brzmienia Konwencji wyłącznie dochody z odsetek i należności licencyjnych, Protokół włącza również dochody z tytułu dywidend (art. 10), zysków przedsiębiorstwa (art. 7), przeniesienia własności majątku (art. 13), oraz wolnych zawodów (art. 14).

Powyższe kategorie dochodów są często wykorzystywane w planowaniu międzynarodowych operacji i struktur, mających na celu uniknięcie, odroczenie lub zminimalizowanie opodatkowania.

Mając na uwadze okoliczność, iż Luksemburg oferuje przedsiębiorcom szeroki wachlarz bardzo korzystnych zachęt podatkowych, w tym wielu instytucji prawnych o charakterze hybrydowym, wskazane jest objęcie wymienionych dochodów reżimem metody proporcjonalnego odliczenia.

Metoda ta pozwala odliczyć od podatku należnego do zapłacenia w Polsce, kwotę podatku zapłaconego w Luksemburgu, co jest istotne w przypadku zwolnienia określonego dochodu z opodatkowania w Luksemburgu.

Metoda odliczenia, w odróżnieniu do metody wyłączenia z progresją, nie wyłącza określonych dochodów z opodatkowania na terytorium Polski, które to wyłączenie może prowadzić, w przypadku nieosiągania przez podatnika dochodów z innych źródeł w Polsce, do podwójnego nieopodatkowania określonego dochodu.

Metoda odliczenia, zwana również metodą kredytu podatkowego, skutecznie chroni podatników przed podwójnym opodatkowaniem tego samego dochodu, lecz znacznie ogranicza możliwości instrumentalnego, tj. bez rzeczywistego uzasadnienia gospodarczego, stosowania postanowień niniejszej Konwencji w celu uniknięcia lub zminimalizowania opodatkowania.

Z kolei w dodanym do Artykułu 24 ustępie 1 lit. c) oraz ustępie 2 lit. c) została zawarta regulacja umożliwiająca obu Umawiającym się Państwom przejście z metody wyłączenia na metodę odliczenia, zwana klauzulą switch-over.

Umieszczenie tej klauzuli w Konwencji ma na celu udostępnienie państwu rezydencji środka zapobiegania przypadkom nieopodatkowania określonych kategorii dochodów.

Klauzula została oparta o treść odpowiedniego zapisu Konwencji Modelowej OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku.

Ze względów technicznych (polska wersja językowa zawierała odmienną kolejność przepisów od wersji francuskiej, co znacznie utrudniało zapisanie poprawnych odniesień w Protokole zmieniającym Konwencję) zastąpiono cały Artykuł 24 Konwencji nowym artykułem o ujednoliconym brzmieniu.

Protokół zmieniający (w artykule 6) przewiduje również nową treść artykułu 27 Konwencji, w którym uregulowano kwestie wymiany informacji w sprawach podatkowych.

Zmiana ma usprawnić wymianę informacji podatkowych, które mogą mieć istotne znaczenie dla administracji i stosowania ustawodawstwa wewnętrznego w zakresie podatków, które obejmuje Konwencja, w tym informacji, które mogą mieć istotne znaczenie dla określenia, wymiaru i poboru podatków w odniesieniu do osób podlegających takim podatkom, dla windykacji i egzekucji zaległości podatkowych, dochodzenia w sprawach podatkowych lub ścigania w sprawach przestępstw podatkowych, w odniesieniu do tychże osób.

Nowe brzmienie artykułu 27 stanowi implementację znowelizowanych w 2005 r. postanowień Konwencji Modelowej OECD.

Zgodnie z projektem, zakres wymiany informacji w sprawach podatkowych przestanie być ograniczony do podatków, o których mowa w Konwencji, lecz zostanie rozszerzony na wszystkie informacje, w stosunku do których można przewidywać ich istotne znaczenie we wszelkich sprawach podatkowych.

Ponadto, do Konwencji zostanie dodany zapis umożliwiający wymianę informacji w sytuacjach, gdy informacja, o którą wnioskuje jedno z Umawiających się Państw, nie jest wymagana przez drugie z Umawiających się Państw dla jego wewnętrznych potrzeb podatkowych oraz o regulacje dotyczące wymiany informacji bankowych na żądanie drugiego Umawiającego się Państwa.

Artykuł 29 Konwencji (w artykule 7 Protokołu zmieniającego) otrzymał nowe brzmienie „Postanowienia różne”, w którym zawarto klauzulę wyłączającą stosowanie przywilejów tej Konwencji w odniesieniu do dochodów z tytułu sztucznych struktur (limitation of benefits).

Celem tego zapisu jest zabezpieczenie, aby zapisy Konwencji nie były wykorzystywane przez polskich rezydentów w agresywnym planowaniu podatkowym, klauzulę oparto o koncepcję rozwiniętą przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości np. orzeczenie ETS 196/04 ws.

Cadburry Schweppes.

Dotychczasowy przepis Artykułu 29 Konwencji dotyczący spółek holdingowych został usunięty z uwagi na wyeliminowanie tego reżimu prawnego z regulacji wewnętrznych Luksemburga.

Artykuł 8 Protokołu zmieniającego dodaje „dodatkowy Protokół” do Konwencji, gdzie strony porozumiały się w kwestii stosowania i interpretacji odpowiednich zapisów Konwencji:

– w odniesieniu do Artykułu 27 (wymiana informacji) Protokół wyjaśnia, iż wymiana informacji będzie prowadzona wyłącznie „na żądanie”, co oznacza brak zobowiązania Umawiających się Państw do prowadzenia tzw. automatycznej i spontanicznej wymiany informacji podatkowych.

Dalsze postanowienia dodatkowego Protokołu do Konwencji określają elementy wniosku o dostarczenie informacji, których dostarczenie przez stronę wnioskującą jest niezbędne w celu wykazania „istotnego znaczenia informacji” dla stosowania zapisów Konwencji lub prawa wewnętrznego.

Zapis ten został oparty na standardowym zapisie Modelowej Umowy OECD o wymianie informacji w sprawach podatkowych i funkcjonuje w szeregu zawartych w ostatnim okresie umowach o wymianie informacji podatkowych,

– w odniesieniu do Artykułu 29 – strony uzgodniły, iż postanowienia nowego Artykułu 29 znajdą zastosowanie do wszelkich praw, rozporządzeń lub praktyk administracyjnych, które zostaną uznane przez Grupę Kodeksu Postępowania Unii Europejskiej (opodatkowanie przedsiębiorstw) za szkodliwą konkurencję podatkową.

W takim przypadku, podmioty utworzone na podstawie takich praw lub praktyk zostaną automatycznie wykluczone z możliwości uzyskania korzyści umownych.

Zamieszczenie niniejszego zapisu ma na celu ochronę interesów polskiego Skarbu Państwa w przypadku wprowadzenia szkodliwych rozwiązań w systemie podatkowym Luksemburga,

– w odniesieniu do postanowień Konwencji – na wniosek strony luksemburskiej zamieszczono zapis stwierdzający, iż postanowienia Konwencji nie dotyczą prawodawstwa Unii Europejskiej oraz wynikających z nich praw Umawiających się Państw.

Powyższe oznacza, iż Konwencja nie narusza zwolnień podatkowych przyznanych na podstawie rozwiązań unijnych.

Skutki wejścia w życie Protokołu

Podmioty prawa krajowego, których dotyczy Protokół

Tryb związania Rzeczypospolitej Polskiej Protokołem

08/15r


text:
Antykamera, przedsionek, przedpokój.

Monitor warszawski, wychodzący za czasów Stanisława Augusta, pisze: „Złoto teraz nie tylko w pokojach świeci, już nawet i do antykamer przechodzi.


corpora: CEN

text:
Dodatkowe 50 miliardów dolarów - o taką kwotę zostanie powiększona pomoc krajów G8 dla państw afrykańskich - zapowiedzieli podczas spotkania w szkockim Gleneagles przywódcy siedmiu najbogatszych państw świata i Rosji.

Efektem spotkania jest także zwiększenie pomocy dla Autonomii Palestyńskiej o przeszło 3 miliardy dolarów i anulowanie części długów wobec najbiedniejszych państw kontynentu afrykańskiego.

Przywódcy gospodarczych mocarstw chcą także, by upowszechnić w Afryce dostęp do leków na AIDS.

Pomoc mają otrzymać głównie te państwa, których rządy nie łamią praw człowieka.

Kolejne spotkanie państw G8 odbędzie się w listopadzie tego roku.


text:
Aleksandr Miedwiediew, wiceprezes rosyjskiego koncernu Gazprom, 23 maja ostrzegł w wywiadzie dla Financial Times przed podkopywaniem przez Polskę i inne państwa wschodnioeuropejskie polityki Unii Europejskiej.

"Nie chce ingerować w praktyki stosowane przez Wspólnotę Europejską ani sposób koordynowania jej polityki (...) ale sądzę, że na niektóre kwestie o znaczeniu ogólnoeuropejskim negatywny wpływ mają kraje, które nie dbają o rozwiązanie problemów całej Europy, tylko zmierzają w egoistycznych i bardzo dziwnych kierunkach" – powiedział Miedwiediew.

Podkreślił, że wspólnej polityce nie pomaga zablokowanie negocjacji między Rosją i UE w sprawie nowego porozumienia o partnerstwie i współpracy, ani "nieracjonalna krytyka" Gazociągu Północnego.

Polska blokuje rozmowy w sprawie PCA z powodu rosyjskiego embarga na import polskiego mięsa, występuje też przeciwko budowie gazociągu, który omijałby jej terytorium.

Miedwiediew domaga się od Niemiec, które przewodniczą w tym roku G8, o kontynuowanie postępów poczynionych podczas ubiegłorocznego przewodnictwa Rosji.


text:
Edward Leszczyński

W nocy

Dziwno mi, dziwno.

W takt zegar klekoce —

noc w moje szyby patrzy ślepą twarzą —

na stole świeca mdłym światłem migoce.

Tak dziwnie!

Cienie jak skrzydła się ważą.

Cicha zaduma bierze mię za ręce,

żałość spogląda w me oczy przesmutne;

snują się jakieś wspomnienia dziecięce,

plączą się w duszy dźwięki bałamutne.

Dziwno mi, dziwno!

oto teraz płynę

w wieczność — tam — mroki — nie dojrzeć przystani.

Sercem wsłuchany w idącą godzinę

czekam — — na kogo? — jak ta chwila rani!

—

Wszystko tak proste i takie zawiłe,

tak niesłychane w swym tajemnym sensie,

tak odchodzące na wieki — w mogiłę —

tak bliskie oczom — niby łza na rzęsie.

Któż łzy przypomniał?

— — Zda się tu przytomne

są jakieś twarze, czyjeś oczy smętne — —

To było dawno — dziś jeszcze — — zapomnę — —

— Zegar godziny wydzwania natrętne.

— —


text:
cynozura, gwiazdozbiór, z łac. tak nazwany, a później (17. wiek) i ‘przepowiednia’, ‘prognostyk’, jeśli pomyślne; z grec.

kynos urē, ‘psi ogon’.


text:
←Tom III Rozdział dziewiąty Faraon

Tom III

Rozdział dziesiąty

Bolesław Prus Tom III Rozdział jedenasty→

Rozdział dziesiąty

- Rozumiem - odparł władca - to robota świętego Mefresa!...

Ileż jesteśmy im winni?

- Z pięćdziesiąt tysięcy talentów.

- Pięćdziesiąt tysięcy talentów mamy spłacić w ciągu dwu lat!... - powtórzył faraon.

- No, a co jeszcze?...

- Podatki wpływają bardzo opieszale - mówił skarbnik.

- Od trzech miesięcy dostajemy zaledwie czwartą część tego, co nam się należy...

- Cóż się to stało?...

Skarbnik był zakłopotany.

- Słyszałem - rzekł - iż jacyś ludzie tłomaczą chłopom, że za panowania waszej świątobliwości mogą nie płacić podatków...

- Oho!

ho... - zawołał śmiejąc się Ramzes - owi jacyś ludzie wydają mi się bardzo podobnymi do dostojnego Herhora...

Cóż to, chce on mnie zamorzyć głodem?...

Czymże pokrywacie wydatki bieżące? - spytał.

- Z rozkazu Hirama pożyczają nam Fenicjanie - odpowiedział skarbnik.

- Wzięliśmy już ośm tysięcy talentów...

- A kwity dajecie im?

Faraon w tym miejscu uśmiechnął się i zakończył:

- Dziś wezwałem was, abyście mi pomogli zwołać to zgromadzenie stanów, i oto, co wam rozkazuję:

Ty, dostojny Semie, wybierzesz mi trzynastu kapłanów i trzynastu nomarchów...

Ty, pobożny Pentuerze, sprowadzisz z różnych nomesów trzynastu rolników i trzynastu rzemieślników...

Tutmozis dostarczy trzynastu oficerów i trzynastu szlachty, a książę Hiram zajmie się tym, ażebym miał trzynastu kupców.

- Chcesz pieniędzy?

- Wcale nie.

Chcę żenić się...

- Ty?... - zawołał faraon.

- Któraż kobieta zasłużyła u bogów na podobne szczęście?

- Jest to piękna Hebron, córka najdostojniejszego nomarchy tebańskiego - Antefa... - odparł śmiejąc się Tutmozis.

- Jeżeli wasza świątobliwość raczysz oświadczyć mnie tej czcigodnej rodzinie...

Chciałem powiedzieć, że moja miłość dla was zwiększy się... ale dam spokój, bo skłamałbym...

Faraon poklepał go po ramieniu.

- Oby sprawdziły się słowa waszej świątobliwości!... - szepnął arcykapłan.

- Ty jeszcze chcesz mi coś powiedzieć - rzekł Ramzes widząc, że jego religijny zastępca ociąga się z pożegnaniem.

Miałżebyś, panie, odwagę - zakończył arcykapłan - wznosić u nas budowle asyryjskie, naśladować naród, którym Egipt brzydzi się i pogardza?...

Ramzes zamyślił się.

Pomimo wykładu Sema i teraz sądził, że jednak pałace asyryjskie są piękniejsze od egipskich.

Ale tak nienawidził Asyryjczyków, że jego serce poczęło się chwiać.

- W takim razie - odparł - zaczekam z budową świątyni i mego grobu.

Wy zaś mędrcy, którzy jesteście mi życzliwi, obmyślcie plany takich gmachów, które by imię moje przekazały najdalszym pokoleniom.

"Nieludzka duma wypełnia duszę tego młodzieńca!..." - rzekł do siebie arcykapłan i smutny pożegnał faraona.

góra strony


text:
Bogedain (Bogdan) Bernard, suffragan wrocławski, bp Hebronu in p. inf., szlązak.

Arcybiskup Dunin sprowadził go do swojej djecezji i mianował dyrektorem seminarjum nauczycielskiego w Paradyzu, gdzie założył on szkołę normalną polską.

Wraz z Kotzolfem i Klonowskim, muzykami, wydał Śpiewy nabożne dla użytku archidjecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej.

Pełniejszy, bo przeszło 500 pieśni polskich zawierający Chorał, ułożony do grania na organach i śpiewania, zebrał 1854 r.

W czasie rewolucyjnego ruchu 1848 i 1849 ks. Bogedain był radcą rejencyjnym w Opolu na Szląsku; dla przeciwdziałania agitacji rewolucyjnej pomiędzy ludem założył ludowy tygodnik: Gazeta wiejska dla Górnego Szląska.

Gazeta ta rozpoczęła się z początkiem 1849 r.

Obrany deputowanym na sejm, trzymał tam stronę porządku i prawa.

Roku 1850 we Wrześniu ustało wydawnictwo gazety, a za to tém gorliwiej zajął się ks. B. podniesieniem języka polskiego w szkołach szląskich.

Znalazł się jednak w radzie rejencyjnej ks. Barthel, który dopatrzył oddzielny język górno-szląski i obstawał za zaprowadzeniem w szkołach tego języka, nie zaś polskiego.

Po śmierci Daniela Latuszka, suffragana wrocławskiego, biskup Förster wybrał na jego następcę ks. Bogedaina, ze względu, że w djecezji tej jest połowa mówiących po polsku.

Prekonizowany w Rzymie 21 Gr.

1857 r., konsekrowany w Wrocławiu d.

9 Maja 1858 r. przez ks. arcyb.

gniezn.

Przyłuskiego, w asystencji biskupów Förstera i Stefanowicza, suff. poznańskiego.

Um.

17 Wrz.

1860 r. w Pless.


text:
Józef Czechowicz

pieśń

wieczorze seledynowy łuku pachnący

o wieczorze jaskółek

turkusy chryzolity rubiny beryle

wśród wizji dawno już czułem

ślubny śpiew nocy

zamknięty w wielkie motyle

o

pachnący wieczorze podaj dłoń

sypie się zmięte powietrze popiołem

do kin przez zapasowe drzwi wbiegają konie

i włosy równo ucięte nad czołem

a ot i różowy dom

i deszcz drobny idzie między buki

seledynowym łukiem

skręcają się jak muskuł elipsy ciemności półzmroku

wąska jest brama

w chłodnej kośbie zapachów

schody i rząd świeczników wiodą cię na zachód

czy ty czy inny w sennych gwiazd otoku

ucz się seledynowymi okrętami kłamać

o wieczorze

o

sierpniowe święto

do kolan dziewczętom

sięgające grą jak morze

jak morze

-----


text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Przez turnie, pustki…

Przez turnie, pustki wiatr ściga mgły,

ściga niechwytne nad wodną toń — —

o serce ludzkie, ścigaj swe sny,

przez turnie, pustki je goń.

Ścigaj niechwytne twoje sny-mgły,

aż cię ból zdejmie i żal i gniew,

goń je, aż z ciebie wytrysną łzy,

wytrysną łzy, wytryśnie krew…

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dagmara Deska, Paweł Kozioł, Marta Niedziałkowska


text:
Betleem święte!

miasteczko wsławione

← Kolędy

Betleem święte!

miasteczko wsławione,

Tyś przez Proroków z dawna ogłoszone:

Według proroctwa Micheaszowego,

Posiadasz Boga w maluczkiej osobie:

O jakże wdzięcznie brzmią Anielskie pienia,

Wyśpiewujące hymny uwielbienia.

Tych więc Aniołów i my naśladujmy,

Uczcijmy z niemi, z niemi się radujmy,

Wołając: witaj o Panie nad Pany,

Przez twych proroków zdawna obiecany.

Izaijaszu I wesel się wraz z nami,

Coś przejrzał duchem, my widzim oczami:

Oto Panienka porodziła Syna

Nie znając męża, jak wdzięczna nowina.

I Baruch wiernych przyszłym cieszył cudem,

Że Bóg na ziemi z swym zamieszka ludem:

Pełniąc nadzieję, którą tęsckność słodził,

Izaijaszu!

coś za ludem prosił,

I głos do Pana zastępów podnosił,

By dał Baranka nam panującego,

Pójdź do Betleem, tam masz złożonego.

Co Patryarchom poprzysiągłeś Panie,

Że ze krwi onych Messyjasz powstanie:

Toś dzisiaj zjścił, gdyś Dawida plemię,

Uczcił synostwem Zbawiciela ziemię.

Pójdź pokolenie Judy witaj Pana,

Złóż mu twe berło, padnij na kolana:

Bo oto woła Bóg Jakóba mową,

Że wszystkich ludów Chrystus będzie głową.

Już się proroctwo Dawida spełniło,

Gdy ode wschodu trzech Królów przybyło,

Z wielkiemi dary, nizkiemi pokłony,

U nóg dzieciątka składają korony.

Dziś więc do Pana przybliżmy się społem,

Cześć mu oddajmy i uderzmy czołem,

Wołając: Panie zmiłuj się nad nami,

A nie racz gardzić naszemi prośbam


text:
Hans Christian Andersen

Z jednego gniazda

tłum.

Cecylia Niewiadomska

Pięć ziaren grochu leżało w jednym strąku.

Wszystkie były zielone, więc zdawało im się, że cały świat powinien być zielony.

To bardzo naturalne.

Strączek rósł, ziarna także: mieściły sie w nim, jak mogły, ustawiwszy się też w jednym szeregu.

Słońce świeciło i ogrzewało strączek, deszcz go obmywał.

Stawał się też coraz większy i błyszczący, jasny w dzień, ciemny w nocy, jak wypada.

Ziarna też stawały się z każdym dniem większe, poważniejsze i coraz bardziej zamyślone, bo nie miały nic innego do roboty.

— Czyż tu wiecznie siedzieć będziemy? — zapytało jedno na koniec.

— Stwardniejemy od takiego ciągłego siedzenia.

Tak dłużej być nie może!

Upływały jednak tygodnie, a nic się nie zmieniło, tylko ziarnka pożółkły, i strączek był żółty.

— Cały świat będzie żółty — rzekło jedno, i było to bardzo trafne spostrzeżenie.

Nagle uczuły jakieś gwałtowne wstrząśnienie: oderwano strączek od łodyżki, przez chwilę ręka ludzka ściskała go w zamkniętej dłoni, potem w towarzystwie wielu innych strączków znalazł się w ciemnej kieszeni.

— Zaraz nam otworzą — powiedziały ziarnka, i zgadły.

— Teraz zobaczymy, które z nas najdalej poleci w świat — odezwało się ziarnko najmniejsze.

— Teraz się to okaże.

— Co się stać ma, to się stanie — rzekło drugie.

— Bóg nad nami.

Trrr! — strączek się otworzył i wszystkie pięć ziarnek ujrzały światło dzienne.

Leżały w ręku chłopca, który im się przypatrywał, a następnie oznajmił, że będą doskonałe do jego pukawki.

To mówiąc, wsypał je wszystkie od razu i wystrzelił.

— Lecę w świat!

Doścignij mnie, jeżeli możesz! — zawołało jedno ziarnko.

— Ja do słońca polecę!

To jest także strączek i właśnie taki, jakiego pragnąłem dla siebie.

— My spać pójdziemy — szepnęły dwa inne i potoczyły się na ziemię.

— Ja niewiele potrzebuję — rzekło piąte i, wzleciawszy w powietrze, upadło w szparę deski pod oknem poddasza, gdzie było trochę ziemi i mchu zielonego, który otulił gościa.

Zatem leżało znowu w niewoli.

— Złe przemija — szepnęło.

W izdebce pod dachem mieszkała uboga kobieta, która zarabiała jako najemnica, więc wychodziła codziennie od rana, paliła ludziom w piecach, myła i sprzątała, gdyż była pracowita i silna.

W pokoiku zostawała jednak jej córeczka, dziecko wątłe i słabowite, a od roku tak słabe, że prawie nie podnosiło się z łóżka.

— Pójdzie za siostrą — smutnie powtarzała matka, która niedawno jeszcze miała dwoje dzieci, lecz Bóg jedno jej zabrał, może dlatego, aby ulżyć jej w ciężkiej pracy.

Chora dziewczynka sama w ubogiej izdebce przez cały dzień leżała, gdyż nie miała siły się podnieść.

A matka musiała pracować.

Wiosenny ranek zaświtał na świecie wesoły i słoneczny, złociste promienie zajrzały na poddasze przez maleńkie szybki, jakby chciały zobaczyć, czy ludzie śpią jeszcze.

Biedna kobieta właśnie wychodziła z domu.

— Mamo — rzekła dziewczynka patrz-no, co to do nas zagląda w okno takie jasne i zielone?

Tam, przez najniższą szybę!

O, wiatr nim porusza!

Były to małe, zielone listeczki, które wyrosły z ziarnka grochu, ukrytego pod mchem w szparze deski.

— Skąd ono się tu wzięło? — mówiła kobieta.

— Będziesz miała teraz za oknem ogródek, który cię rozweseli nieraz i zabawi.

I przysunęła łóżko dziecka do okienka, aby lepiej widziało młodą, zieloną roślinkę, ciekawie zaglądającą przez szybę.

Potem wyszła na dzień cały.

Wieczorem dziewczynka wesoło ją witała.

— Wiesz, mamo — rzekła – pewno wyzdrowieję wkrótce.

Słońce tak ślicznie dzisiaj tu świeciło, tak nas ogrzewało troskliwie.

Groszek mi w oczach wypuszcza listeczki, rozwija się i rośnie, i ja tak samo czuje w sobie nowe siły i chyba niedługo już wstanę.

— Dałby Bóg — rzekła matka, ale temu nie wierzyła.

Wetknęła jednak patyczek za deskę, aby młoda roślinka, która tak wesołe nasuwała myśli jej choremu dziecku, miała się o co oprzeć.

Potem przywiązała cienkie sznureczki do ramy okienka, by miała poczem piać swoją łodyżkę ta dobra pocieszycielka samotnicy.

Groszek rósł szybko, dziewczynka codziennie opowiadała matce o jego piękności, o nowych listkach.

— Doprawdy, zakwitnie! — zawołała pewnego ranka ucieszona kobieta, która już sama zaczynała wierzyć, że jej dziecko odzyska zdrowie.

Widziała, że od chwili, gdy groszek zajrzał przez małe okienko, chora ożywiła się ogromnie, a od kilku dni sama siadała na łóżku, żeby lepiej widzieć maleńki ogródek z jednego ziarnka grochu.

W kilka dni później była niedziela i pogoda.

Dziewczynka wstała z łóżka i usiadła przy otwartem oknie na krzesełku przy ciepłych promieniach słońca, a jasne jej oczy z radością i pieszczotą patrzyły na białe, śliczne kwiatki grochu.

Na koniec wstała z krzesła, oparła się o ramę okna i całowała, kwiaty i listeczki ukochanej roślinki.

Była wtedy bardzo szczęśliwa.

— Bóg ją tu dla nas posiał — rzekła matka.

— Chciał nam dać poznać, że o nas pamięta.

— I uśmiechnęła się także do kwiatka.

A co się stało z innomi groszkami?

Jeden upadł na dach, i gołąb go połknął; jeden upadł na ścieżkę i został zdeptany, potem kury go zjadły; jeden potoczył się w krzaki, ciepło mu tam było pod suchemi liśćmi i wilgotno, więc namókł i wypuścił kiełek, żeby rosnąć — tymczasem śnieg spadł i zmarniał biedaczek od chłodu.

Ostatni wpadł do wody, napił się jej bardzo wiele i był niezmiernie dumny ze swojej wielkości, aż w końcu pękł.

Żadne ziarnko się nie zmarnowało, gdyż nic się nie marnuje na tym świecie, każde przyniosło komuś choć mały pożytek, lecz groszek na poddaszu był zwiastunem szczęścia.

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Natalia Mazan, Aleksandra Sekuła


text:
Grota w Magurze[1] i dolina Jaworzynka.

Do osobliwości tatrzańskich należy wspaniała grota w Magurze; wymaga ona 7 lub 8 godzin czasu, aby ją obejrzeć, udając się z Zakopanego.

Ulżyć sobie można przez podjechanie na wózku do ujścia Jaworzynki w górze nad kuźnicami, lecz bez przewodnika na tę wycieczkę puszczać się nie można, bo trudno trafić do groty z opowiedzenia.

— Minąwszy kuźnice poza dworem przebywa się Bystrą po moście, i zwraca się drogą na prawo ku południowi.

Od razu wchodzimy w prześliczną, uroczą dolinkę, lasem zarosłą, z potokiem toczącym się szumnie po głazach granitowych, a skały wśród drzew sterczące uzupełniają piękność tego pieścidełka tatrzańskiego.

Wkrótce wychodzi się z wąwozu fantastycznego na otwartą dolinę Jaworzynkę, gdzie są szałasy krowie i owcze, szopy na siano (3462′[2]) i t. d.

Wschodni bok doliny stanowi goły i smutny z tej strony Boczań, dalej taki sam Opaleniec, zachodni zaś lesisty grzbiet tworzy Czoło Jaworzyńskie (3780′[3]), co znów jest wschodnią ścianą dolinki Goryczkowej.

Idąc powoli w górę po wapieniach koło strumyka, dochodzi się do miejsca, gdzie dolina Jaworzynka rozgałęzia się; jedną odnogą podchodzi pod Kopę Królową, drugą skręcając ku zachodowi koło grzbietu zwanego gładkiém Jaworzyńskiém (4326′[4]) ciągnie się po pod Magurę.

Prawą t. j. zachodnią stroną tego grzbietu wiodą dwie drogi niby jezdne, jedna wyższa prowadzi do bogatych tu kopalń żelaza, druga niższa wród lasu na dolinę Magury, po której toczy się potoczek, znać burzliwy po deszczu, bo ma nasypy piaskowe szerokie.

Powyżej na zachód jest polana, dalej drożyna prowadzi po nad dzikiem łożyskiem potoku, a doszedłszy do miejsca, gdzie się kończy las a zaczyna kosodrzewina, wchodzi się nieznacznie na zygzakowatą ścieżkę kamienistą, która wiedzie pod same turnie Magury.

Trochę to zmudna droga, zwłaszcza po deszczu, bo śliska a bystra aż po sam otwór groty, lecz dla każdego dostępna, choć sięga wysokości koło 4300′[5].

Po wyspinaniu się to po piargach, to po kamieniach wśród trawy i napociwszy się dosyć, stajemy przed wejściem do groty.

Jest ono zawalone głazami w roślinność ustrojonemi, że tylko lewą stroną się wygodnie wchodzi do wnętrza tej jamy, której środek zalegają skały porozwalane, zastępują dalszą drogę, lecz minąwszy je, nastają ciemności i pieczara się na dwie strony rozdziela, tworząc osobne groty.

Chcąc je obejrzeć, trzeba mieć Grota w Magurze Zakopiańskiej.

ze sobą światło.

Dokąd się ciągną te pieczary, nie wiem, bo nie zapuszczałem się dalej wązkiemi otworami, najeżonemi stalaktytową formacyą, po której ścieka ciecz biała wapienna, nazwana przez górali mlekiem kamienném.

Znajdowane tu liczne kości mają pochodzenie z niedźwiedzi, sarn i jeleni[6], z czego wnosi się, że te pieczary służyły za legowisko niedźwiedziom, dokąd sobie łupy znosiły.

O ile na oko sądzić mogłem, to ta wspaniała grota wysoka jest na 40 stóp[7], a rozległa w szerz 50[8] wzdłuż kolo 100 stóp[9], nie wliczając w to jej rozgałęzień.

Zeszedłszy po zwiedzeniu groty na drużynę a obejrzawszy się ku południowi, widać czerwonawe usypiska, jest to ruda wybornego żelaza.

Kopalnie, zwane w Tatrach baniami, ciągną się głęboko, lecz wywóz rudy po strasznej drodze, którą każdy ulewny deszcz coraz bardziej niszczy, każe podziwiać zręczność górskiego ludu, że wózka nie roztrzepie i koniąt nie pozabija.

Robotników w bani twarda jest i ciężka bardzo praca, a przy pierwiastkowych przyborach górniczych jeszcze grożąca śmiercią przez zasypanie, przynosi im nader nędzną nagrodę.

Opowiadano mi, że pracujący krwawo cały dzień motyką 30 lub 40 cent. zarabia, jeśli natrafił na bogatszą rudę, a jeśli ruda chuda, to i 10ma centami biedak się zaspokoić musi za swój trud.

Cały zysk z nędzy górali ciągną właściciele kopalń pp.

Chomolacze[10], z ukosa patrząc na gości, co przebywając u stóp Tatr, lepszego zarobku dostarczają ludowi.

Powrót z groty prędki, bo prawie ciągle na dół i nie źle prowadzi droga do samego Zakopanego.

Przypisy

↑ obecnie: Jaskinia Magurska

↑ 1094 m

↑ 1195 m

↑ 1367 m

↑ ok. 1400 m; w rzeczywistości główny otwór jest położony na wysokości 1460 m n.p.m.

↑ Kości te należały do niedźwiedzi jaskiniowych, a także lwów i hien jaskiniowych.

↑ 13 m

↑ ponad 15 m

↑ ponad 30 m

↑ właśc.

Homolacse


text:
Adwent, łacińskie adventus, Przyjście Pańskie: czas cztero, lub około czterotygodniowy przed świętem Bożego Narodzenia.

Dawniej adwentem sam dzień Bożego Narodzenia zwano, odkąd się i rok kościelny zaczynał; a to już dla tego, że w tym czasie przypada zimowe przesilenie dnia z nocą, albo też raczej, że dzień ten, 25 Grudnia, był przyjściem na świat słońca sprawiedliwości, dniem narodzenia się Jezusa Chrystusa.

W tém znaczeniu, mszał mozarabski i Lanfranc w swoich ustawach, niedziele poprzedzające Boże Narodzenie nazywają dominicae ante Adventum.

Hymny św. Ambrożego, ułożone na Boże Nar., noszą też tytuł: de adventu Domini.

Advent się liczył i liczy w różnych kościołach różnie: w wielu miejscach zaczynał się na drugi dzień po św. Marcinie, ztąd pozostał zwyczaj dawnych ucztowań na gęsi pieczonej; dzisiaj od tego czasu poszczą na wschodzie, a na zachodzie w kościele medjolańskim i w niektórych zakonach św. Franciszka.

W powszechnym Kościele dziś się zaczyna adwent od niedzieli bliższej św. Andrzeja, a jeśli to święto przypadnie w niedzielę, niedziela ta będzie pierwszą adwentu.

Co się tyczy postu, w niektórych miejscowościach i u nas, na wzór greckiego kościoła, siedm dni w adwencie poszczą, niektórzy dziewięć, lecz z prawa tylko obowiązują środy i piątki, na miejsce zniesionych przed świętami wigilji, przez breve Piusa VI w r. 1775, tu przeniesione.

Z pierwszą niedzielą adwentu, wedle rachuby powszechnej, zaczyna się rok kościelny, jak widać ze mszału i brewiarza rzymskiego.

Cztery niedziele adwentu są jakby cztery tysiące lat świata starożytnego, względem przyjścia Messjasza: w tym duchu ułożone jest całe na ten czas nabożeństwo.

Na Podlasiu w czasie adwentu, zwłaszcza wieczorem i rano, młodzież wiejska wybiera na ligawkach proste lecz przejmujące tony.

Zwyczaj ten zdaje się mieć stosunek z onemi słowy pisma: Canite tuba Sion; a lud nasz rzewnie tłumaczy sobie, że się w adwencie sąd ostateczny, na kazaniach i ewangeljach przypominany, kiedyś odbędzie, i że te ligawki przypominają trąbę archanielską.

W wielu też stronach naszego kraju jest chwalebny zwyczaj, że każdy prawie w ciągu adwentu będzie u spowiedzi, jak na wielkanoc i że za ustaniem wesołych rozrywek, wszyscy się pobożnym rozmyślaniom oddają.

Pierwsze ślady adwentu spotykamy w jednej z ustaw soboru saragoskiego w r. 380; wyraźniejsze jednak dowody jego starożytności pochodzą z V i VI wieku.

X. S. J.


text:
Bolesław Prus

Kamizelka

Niektórzy ludzie mają pociąg do zbierania osobliwości kosztowniejszych lub mniej kosztownych, na jakie kogo stać.

Ja także posiadam zbiorek, lecz skromny, jak zwykle w początkach.

Jest tam mój dramat, który pisałem jeszcze w gimnazjum na lekcjach języka łacińskiego…

Jest kilka zasuszonych kwiatów, które trzeba będzie zastąpić nowymi, jest…

Zdaje się, że nie ma nic więcej oprócz pewnej bardzo starej i zniszczonej kamizelki.

Oto ona.

Przód spłowiały, a tył przetarty.

Dużo plam, brak guzików, na brzegu dziurka, wypalona zapewne papierosem.

Ale najciekawsze w niej są ściągacze.

Ten, na którym znajduje się sprzączka, jest skrócony i przyszyty do kamizelki wcale nie po krawiecku, a ten drugi, prawie na całej długości, jest pokłuty zębami sprzączki.

Patrząc na to od razu domyślasz się, że właściciel odzienia zapewne co dzień chudnął i wreszcie dosięgnął tego stopnia, na którym kamizelka przestaje być niezbędna, ale natomiast okazuje się bardzo potrzebny zapięty pod szyję frak z magazynu pogrzebowego.

Wyznaję, że dziś chętnie odstąpiłbym komu ten szmat sukna, który mi robi trochę kłopotu.

Szaf na zbiory jeszcze nie mam, a nie chciałbym znowu trzymać chorej kamizelczyny między własnymi rzeczami.

Był jednak czas, żem ją kupił za cenę znakomicie wyższą od wartości, a dałbym nawet i drożej, gdyby umiano się targować.

Człowiek miewa w życiu takie chwile, że lubi otaczać się przedmiotami, które przypominają smutek.

Smutek ten nie gnieździł się we mnie, ale w mieszkaniu bliskich sąsiadów.

Z okna mogłem co dzień spoglądać do wnętrza ich pokoiku.

Jeszcze w kwietniu było ich troje: pan, pani i mała służąca, która sypiała, o ile wiem, na kuferku za szafą.

Szafa była ciemnowiśniowa.

W lipcu, jeżeli mnie pamięć nie zwodzi, zostało ich tylko dwoje: pani i pan, bo służąca przeniosła się do takich państwa, którzy płacili jej trzy ruble na rok i co dzień gotowali obiady.

W październiku została już tylko – pani, sama jedna.

To jest niezupełnie sama, ponieważ w pokoju znajdowało się jeszcze dużo sprzętów: dwa łóżka, stół, szafa…

Ale na początku listopada sprzedano z licytacji niepotrzebne rzeczy, a przy pani ze wszystkich pamiątek po mężu została tylko kamizelka, którą obecnie posiadam.

Lecz w końcu listopada pewnego dnia pani zawołała do pustego mieszkania handlarza starzyzny i sprzedała mu swój parasol za dwa złote i kamizelkę po mężu za czterdzieści groszy.

Potem zamknęła mieszkanie na klucz, powoli przeszła dziedziniec, w bramie oddała klucz stróżowi, chwilę popatrzyła w swoje niegdyś okno, na które padały drobne płatki śniegu, i — znikła za bramą.

Na dziedzińcu został handlarz starzyzny.

Podniósł do góry wielki kołnierz kapoty, pod pachę wetknął dopiero co kupiony parasol i owinąwszy w kamizelkę ręce czerwone z zimna, mruczał:

— Handel, panowie… handel!…

Zawołałem go.

— Pan dobrodziej ma co do sprzedania? — zapytał wchodząc.

— Nie, chcę od ciebie coś kupić.

— Pewnie wielmożny pan chce parasol?… — odparł Żydek.

Rzucił na ziemię kamizelkę, otrząsnął śnieg z kołnierza i z wielką usilnością począł otwierać parasol.

— A *fajn* mebel!… — mówił.

— Na taki śnieg to tylko taki parasol…

Ja wiem, że wielmożny pan może mieć całkiem jedwabny parasol, nawet ze dwa.

Ale to dobre tylko na lato!…

— Co chcesz za kamizelkę? — spytałem.

— Jake kamyzelkie?… — odparł, zdziwiony, myśląc zapewne o swojej własnej.

Ale wnet opamiętał się i szybko podniósł leżącą na ziemi.

— Za te kamyzelkie?…

Pan dobrodziej pyta się o te kamyzelkie?…

A potem, jakby zbudziło się w nim podejrzenie, spytał:

— Co wielmożnego pana po take kamyzelkie?!…

— Ile chcesz za nią?

Żydowi błysnęły żółte białka, a koniec wyciągniętego nosa poczerwieniał jeszcze bardziej.

— Da wielmożny pan… rubelka! — odparł roztaczając mi przed oczyma towar w taki sposób, ażeby okazać wszystkie jego zalety.

— Dam ci pół rubla.

— Pół rubla?… taky ubjór?…

To nie może być! — mówił handlarz.

— Ani grosza więcej.

— Niech wielmożny pan żartuje zdrów!… — rzekł klepiąc mnie po ramieniu.

— Pan sam wi, co taka rzecz jest warta.

To przecie nie jest ubjór na małe dziecko, to jest na dorosłe osoby…

— No, jeżeli nie możesz oddać za pół rubla, to już idź.

Ja więcej nie dam.

— Ino niech się pan nie gniewa! — przerwał mięknąc.

— Na moje sumienie, za pół rubelka nie mogę, ale — ja zdaję się na pański rozum…

Niech pan sam powie: co to jest wart, a ja się zgodzę!…

Ja wolę dołożyć, byle to się stało, co pan chce.

— Kamizelka jest warta pięćdziesiąt groszy, a ja ci daję pół rubla.

— Pół rubla?…

Niech będzie już pół rubla!… — westchnął wpychając mi kamizelkę w ręce.

— Niech będzie moja strata, byle ja z gęby nie robił… ten wjatr!…

I wskazał ręką na okno, za którym kłębił się tuman śniegu.

Gdym sięgnął po pieniądze, handlarz, widocznie coś przypomniawszy sobie, wyrwał mi jeszcze raz kamizelkę i począł szybko rewidować jej kieszonki.

— Czegóż ty tam szukasz?

— Możem co zostawił w kieszeni, nie pamiętam! — odparł najnaturalniejszym tonem, a zwracając mi nabytek dodał:

— Niech jaśnie pan dołoży choć z dziesiątkę!…

— No, bywaj zdrów! — rzekłem otwierając drzwi.

— Upadam do nóg!…

Mam jeszcze w domu bardzo porządne futro…

I jeszcze zza progu, wytknąwszy głowę, zapytał:

— A może wielmożny pan każe przynieść serki owczych?…

W parę minut znowu wołał na podwórzu: „Handel!

handel!…” — a gdym stanął w oknie, ukłonił mi się z przyjacielskim uśmiechem.

Śnieg zaczął tak mocno padać, że prawie zmierzchło się.

Położyłem kamizelkę na stole i począłem marzyć to o pani, która wyszła za bramę nie wiadomo dokąd, to o mieszkaniu stojącym pustką obok mego, to znowu o właścicielu kamizelki, nad którym coraz gęstsza warstwa śniegu narasta…

Jeszcze trzy miesiące temu słyszałem, jak w pogodny dzień wrześniowy rozmawiali ze sobą.

W maju pani raz nawet — nuciła jakąś piosenkę, on śmiał się czytając „Kuriera Świątecznego”.

A dziś…

Do naszej kamienicy sprowadzili się na początku kwietnia.

Wstawali dość rano, pili herbatę z blaszanego samowaru i razem wychodzili do miasta.

Ona na lekcje, on do biura.

Był to drobny urzędniczek, który na naczelników wydziałowych patrzył z takim podziwem jak podróżnik na Tatry.

Za to musiał dużo pracować po całych dniach.

Widywałem nawet go i o północy, przy lampie, zgiętego nad stolikiem.

Żona zwykle siedziała przy nim i szyła.

Niekiedy spojrzawszy na niego przerywała swoją robotę i mówiła tonem upominającym:

— No, już dość będzie, połóż się spać.

— A ty kiedy pójdziesz spać?…

— Ja… jeszcze tylko dokończę parę ściegów…

— No… to i ja napiszę parę wierszy…

Znowu oboje pochylali głowy i robili swoje.

I znowu po niejakim czasie pani mówiła:

— Kładź się!…

Kładź się!…

Niekiedy na jej słowa odpowiadał mój zegar wybijając pierwszą.

Byli to ludzie młodzi, ani ładni, ani brzydcy, w ogóle spokojni.

O ile pamiętam, pani była znacznie szczuplejsza od męża, który miał budowę wcale tęgą.

Powiedziałbym, że nawet za tęgą na tak małego urzędnika.

Co niedzielę około południa wychodzili na spacer trzymając się pod ręce i wracali do domu późno wieczór.

Obiad zapewne jedli w mieście.

Raz spotkałem ich przy bramie oddzielającej Ogród Botaniczny od Łazienek.

Kupili sobie dwa kufle doskonałej wody i dwa duże pierniki, mając przy tym spokojne fizjognomie mieszczan, którzy zwykli jadać przy herbacie gorącą szynkę z chrzanem.

W ogóle biednym ludziom niewiele potrzeba do utrzymania duchowej równowagi.

Trochę żywności, dużo roboty i dużo zdrowia.

Reszta sama się jakoś znajduje.

Moim sąsiadom, o ile się zdaje, nie brakło żywności, a przynajmniej roboty.

Ale zdrowie nie zawsze dopisywało.

Jakoś w lipcu pan zaziębił się, zresztą nie bardzo.

Dziwnym jednak zbiegiem okoliczności dostał jednocześnie tak silnego krwotoku, że aż stracił przytomność.

Było to już w nocy.

Żona, utuliwszy go na łóżku, sprowadziła do pokoju stróżową, a sama pobiegła po doktora.

Dowiadywała się o pięciu, ale znalazła ledwie jednego, i to wypadkiem, na ulicy.

Doktór, spojrzawszy na nią przy blasku migotliwej latarni, uznał za stosowne ją przede wszystkim uspokoić.

A ponieważ chwilami zataczała się, zapewne ze zmęczenia, a dorożki na ulicy nie było, więc podał jej rękę i idąc tłumaczył, że krwotok jeszcze niczego nie dowodzi.

— Krwotok może być z krtani, z żołądka, z nosa, z płuc rzadko kiedy.

Zresztą, jeżeli człowiek zawsze był zdrów, nigdy nie kaszlał…

— O, tylko czasami! — szepnęła pani zatrzymując się dla nabrania tchu.

— Czasami?

To jeszcze nic.

Może mieć lekki katar oskrzeli.

— Tak… to katar! — powtórzyła pani już głośno.

— Zapalenia płuc nie miał nigdy?…

— Owszem!… — odparła pani, znowu stając.

Trochę się nogi pod nią chwiały.

— Tak, ale zapewne już dawno?… — pochwycił lekarz.

— O, bardzo… bardzo dawno!… — potwierdziła z pośpiechem.

— Jeszcze tamtej zimy.

— Półtora roku temu.

— Nie…

Ale jeszcze przed Nowym Rokiem…

O, już dawno!

— A!…

Jaka to ciemna ulica, a w dodatku niebo trochę zasłonięte… — mówił lekarz.

Weszli do domu.

Pani z trwogą zapytała stróża: co słychać? — i dowiedziała się, że nic.

W mieszkaniu stróżowa także powiedziała jej, że nic nie słychać, a chory drzemał.

Lekarz ostrożnie obudził go, wybadał i także powiedział, że to nic.

— Ja zaraz mówiłem, że to nic! — odezwał się chory.

— O, nic… — powtórzyła pani ściskając jego spotniałe ręce.

— Wiem przecie, że krwotok może być z żołądka albo z nosa.

U ciebie pewnie z nosa…

Tyś taki tęgi, potrzebujesz ruchu, a ciągle siedzisz…

Prawda, panie doktorze, że on potrzebuje ruchu?…

— Tak, tak!…

Ruch jest w ogóle potrzebny, ale małżonek pani musi parę dni poleżeć.

Czy może wyjechać na wieś?

— Nie może… — szepnęła pani ze smutkiem.

— No — to nic!

Więc zostanie w Warszawie.

Ja będę go odwiedzał, a tymczasem — niech sobie poleży i odpocznie.

Gdyby się zaś krwotok powtórzył… — dodał lekarz.

— To co, panie? — spytała żona blednąc jak wosk.

— No, to nic.

Mąż pani wypocznie, tam się zasklepi…

— Tam… w nosie? — mówiła pani składając przed doktorem ręce.

— Tak… w nosie!

Rozumie się.

Niech pani uspokoi się, a resztę zdać na Boga.

Dobranoc.

Słowa doktora tak uspokoiły panią, że po trwodze, jaką przechodziła od kilku godzin, zrobiło się jej prawie wesoło.

— No, i cóż to tak wielkiego! — rzekła, trochę śmiejąc się, a trochę popłakując.

Uklękła przy łóżku chorego i zaczęła całować go po rękach.

— Cóż tak wielkiego! — powtórzył pan cicho i uśmiechnął się.

— Ile to krwi na wojnie z człowieka upływa, a jednak jest potem zdrów!…

— Już tylko nic nie mów — prosiła go pani.

Na dworze zaczęło świtać.

W lecie, jak wiadomo, noce są bardzo krótkie.

Choroba przeciągnęła się znacznie dłużej, niż myślano.

Mąż nie chodził już do biura, co mu tym mniej robiło kłopotu, że jako urzędnik najemny nie potrzebował brać urlopu, a mógł wrócić, kiedy by mu się podobało i — o ile znalazłby miejsce.

Ponieważ gdy siedział w mieszkaniu, był zdrowszy, więc pani wystarała się jeszcze o kilka lekcji na tydzień i za ich pomocą opędzała domowe potrzeby.

Wychodziła zwykle do miasta o ósmej rano.

Około pierwszej wracała na parę godzin do domu, ażeby ugotować mężowi obiad na maszynce, a potem znowu wybiegała na jakiś czas.

Za to już wieczory spędzali razem.

Pani zaś, aby nie próżnować, brała trochę więcej do szycia.

Jakoś w końcu sierpnia spotkała się pani z doktorem na ulicy.

Długo chodzili razem.

W końcu pani schwyciła doktora za rękę i rzekła błagalnym tonem:

— Ale swoją drogą, niech pan do nas przychodzi.

Może też Bóg da!…

On tak się uspokaja po każdej pańskiej wizycie…

Doktór obiecał, a pani wróciła do domu jakby spłakana.

Pan też, skutkiem przymusowego siedzenia, zrobił się jakiś drażliwy i zwątpiały.

Zaczął wymawiać żonie, że jest zanadto o niego troskliwa, że on mimo to umrze, a w końcu zapytał:

— Czy nie powiedział ci doktór, że ja nie przeżyję kilku miesięcy?

Pani zdrętwiała.

— Co ty mówisz? — rzekła.

— Skąd ci takie myśli?

Chory wpadł w gniew.

— Oo, chodźże tu do mnie, tu!… — mówił gwałtownie, chwytając ją za ręce.

— Patrz mi prosto w oczy i odpowiadaj: nie mówił ci doktór?

I utopił w niej rozgorączkowane spojrzenie.

Zdawało się, że pod tym wzrokiem mur wyszeptałby tajemnicę, gdyby ją posiadał.

Na twarzy kobiety ukazał się dziwny spokój.

Uśmiechała się łagodnie, wytrzymując to dzikie spojrzenie.

Tylko jej oczy jakby szkłem zaszły.

— Doktór mówił — odparła — że to nic, tylko że musisz trochę wypocząć…

Mąż nagle puścił ją, zaczął drżeć i śmiać się, a potem machając ręką rzekł:

— No, widzisz, jakim ja nerwowy!…

Koniecznie ubrdało mi się, że doktór zwątpił o mnie…

Ale… przekonałaś mnie…

Już jestem spokojny!…

I coraz weselej śmiał się ze swoich przywidzeń.

Zresztą taki atak podejrzliwości nigdy się już nie powtórzył.

Łagodny spokój żony był przecie najlepszą dla chorego wskazówką, że stan jego nie jest zły.

Bo i z jakiej racji miał być zły?

Był wprawdzie kaszel, ale — to z kataru oskrzeli.

Czasami, skutkiem długiego siedzenia, pokazywała się krew — z nosa.

No, miewał też jakby gorączkę, ale właściwie nie była to gorączka, tylko — taki stan nerwowy.

W ogóle czuł się coraz zdrowszy.

Miał nieprzepartą chęć do jakichś dalekich wycieczek, lecz — trochę sił mu brakło.

Przyszedł nawet czas, że w dzień nie chciał leżeć w łóżku, tylko siedział na krześle ubrany, gotowy do wyjścia, byle go opuściło to chwilowe osłabienie.

Niepokoił go jeden szczegół.

Pewnego dnia kładąc kamizelkę uczuł, że jest jakoś bardzo luźna.

— Czybym aż tak schudł?… — szepnął.

— No, naturalnie, że musiałeś trochę zmizernieć — odparła żona.

— Ale przecież nie można przesadzać…

Mąż bacznie spojrzał na nią.

Nie oderwała nawet oczu od roboty.

Nie, ten spokój nie mógł być udany!…

Żona wie od doktora, że on nie jest tak znowu bardzo chory, więc nie ma powodu martwić się.

W początkach września nerwowe stany, podobne do gorączki, występowały coraz silniej, prawie po całych dniach.

— To głupstwo! — mówił chory.

— Na przejściu od lata do jesieni najzdrowszemu człowiekowi trafia się jakieś rozdrażnienie, każdy jest nieswój…

To mnie tylko dziwi: dlaczego moja kamizelka leży na mnie coraz luźniej?…

Strasznie musiałem schudnąć i naturalnie dopóty nie mogę być zdrowym, dopóki mi ciała nie przybędzie, to darmo!…

Żona bacznie przysłuchiwała się temu i musiała przyznać, że mąż ma słuszność.

Chory co dzień wstawał z łóżka i ubierał się, pomimo że bez pomocy żony nie mógł wciągnąć na siebie żadnej sztuki ubrania.

Tyle przynajmniej wymogła na nim, że na wierzch nie kładł surduta, tylko paltot.

— Dziwić się tu — mówił nieraz, patrząc w lustro — dziwić się tu, że ja nie mam sił.

Ależ jak wyglądam!…

— No, twarz zawsze łatwo się zmienia — wtrąciła żona.

— Prawda, tylko że ja i w sobie chudnę…

— Czy ci się nie zdaje? — spytała pani z akcentem wielkiej wątpliwości.

Zamyślił się.

— Ha!

może i masz rację…

Bo nawet… od kilku dni uważam, że… coś… moja kamizelka…

— Dajże pokój! — przerwała pani — przecież nie utyłeś…

— Kto wie?

Bo, o ile uważam po kamizelce, to…

.

— W takim razie powinny by ci wracać siły.

— Oho!

chciałabyś tak zaraz…

Pierwej muszę przecież choć cokolwiek nabrać ciała.

Nawet powiem ci, że choć i odzyskam ciało, to i wtedy jeszcze nie zaraz nabiorę sił…

— A co ty tam robisz za szafą?… — spytał nagle.

— Nic.

Szukam w kufrze ręcznika, a nie wiem… czy jest czysty.

— Nie wysilajże się tak, bo aż ci się głos zmienia…

To przecież ciężki kufer…

Istotnie, kufer musiał być ciężki, bo pani aż porobiły się wypieki na twarzy.

Ale była spokojna.

Odtąd chory coraz pilniejszą zwracał uwagę na swoją kamizelkę.

Co parę zaś dni wołał do siebie żonę i mówił:

— No… patrzajże.

Sama się przekonaj: wczoraj mogłem tu jeszcze włożyć palec, o — tu…

A dziś już nie mogę.

Ja istotnie zaczynam nabierać ciała!

Ale pewnego dnia radość chorego nie miała granic.

Kiedy żona wróciła z lekcji, powitał ją z błyszczącymi oczyma i rzekł bardzo wzruszony:

— Posłuchaj mnie, powiem ci jeden sekret…

Ja z tą kamizelką, widzisz, trochę szachrowałem.

Ażeby ciebie uspokoić, co dzień sam ściągałem pasek i dlatego — kamizelka była ciasna…

Tym sposobem dociągnąłem wczoraj pasek do końca.

Już martwiłem się myśląc, że się wyda sekret, gdy wtem dziś…

Wiesz, co ci powiem?…

Ja dziś, daję ci najświętsze słowo, zamiast ściągać pasek musiałem go trochę rozluźnić!…

Było mi formalnie ciasno, choć jeszcze wczoraj było cokolwiek luźniej…

No, teraz i ja wierzę, że będę zdrów…

Ja sam!…

Niech doktór myśli, co chce…

Długa mowa tak go wysiliła, że musiał przejść na łóżko.

Tam jednak, jako człowiek, który bez ściągania pasków zaczyna nabierać ciała, nie położył się, ale jak w fotelu oparł się w objęciach żony…

-– No, no!… — szeptał — kto by się spodziewał?…

Przez dwa tygodnie oszukiwałem moją żonę, że kamizelka jest za ciasna, a ona dziś naprawdę sama ciasna!…

No… no!…

I przesiedzieli tuląc się jedno do drugiego cały wieczór.

Chory był wzruszony jak nigdy.

— Mój Boże! — szeptał całując żonę po rękach — a ja myślałem, że już tak będę chudnął do… końca.

Od dwu miesięcy dziś dopiero, pierwszy raz, uwierzyłem w to, że mogę być zdrów.

Bo to przy chorym wszyscy kłamią, a żona najwięcej.

Ale kamizelka — ta już nie skłamie!…

*

Dziś patrząc na starą kamizelkę widzę, że nad jej ściągaczami pracowały dwie osoby.

Pan — co dzień posuwał sprzączkę, ażeby uspokoić żonę, a pani co dzień — skracała pasek, aby mężowi dodać otuchy.

„Czy znowu zejdą się kiedy oboje, ażeby powiedzieć sobie cały sekret o kamizelce?…” — myślałem patrząc na niebo.

Nieba prawie już nie było nad ziemią.

Padał tylko śnieg taki gęsty i zimny, że nawet w grobach marzły ludzkie popioły.

Któż jednak powie, że za tymi chmurami nie ma słońca?…

-----