corpora: wikisources-pl

text:
11.

Lorm i Judyta zajmowali piętro wspaniałego gmachu w dzielnicy berlińskiego Ogrodu Zoologicznego.

Edgar odżył.

Ład i porządek zapanowały w życiu jego, on zaś przechwalał się swym domem wobec ludzi.

Dyrektor i przyjaciel Dr. Emanuel Herbst gratulował mu wyraźnego odmłodzenia.

Przedstawił Judycie tych, którzy mieli dlań wartość, ona jednak wydała o wszystkich niemal ostry, ujemny sąd.

Pycha wahnschaffenowska odstraszyła życzliwych, a podziw budzący Lorm, dla świętego spokoju, poddał się.

Tylko Emanuela Herbsta nie dał sobie wydrzeć.

Gdy Judyta szydziła z jego kaczego chodu, brzydoty, cienkiego głosu i niemiłego sposobu mówienia, powtarzał stale:

— Znam Herbsta od lat dwudziestu przeszło.

To, co cię w nim razi, jest mi tak miłe, jak zalety jego, których nie znasz.

— Jest więc uosobieniem cnót wszelakich! — powiedziała.

— Mnie jednak nudzi straszliwie.

— Trzeba się oswoić z tem — odparł — że ludzie nie są po to na świecie, by nas bawić.

Ty stoisz stronniczo na stanowisku luksusu i praktyczności.

Ja zaś cenię w człowieku zaletę wyższą nad piękność i manjery arystokratyczne, a mianowicie solidność.

W zawodzie swym mam ciągle do czynienia z ludźmi nie uznającymi tego obowiązku obywatelskiego, którym jest słowność.

To wprost mierzi.

Dlatego też jestem niesłychanie wdzięczny Herbstowi za to, że każde zamienione między nami: tak, lub: nie, ma ważność pisanego kontraktu.

Judyta zrozumiała, że musi odnośnie do Herbsta zmienić taktykę.

Stała się tedy uprzejmą i brała teraz udział w fachowych rozmowach o autorach, sztukach, aktorach, powodzeniach i klęskach.

Ale jednocześnie nie schodziły jej z myśli rachunki krawcowej, kucharki, oraz całe, tak odmienne, przepadłe dziś życie dawne.

W takich chwilach miewała w oczach nienawistne błyski.

Nieraz chodziła gniewnie po pokojach, spozierając z obrzydzeniem po niezliczonych zwierciadłach, potrzebnych Lormowi, wczoraj kupionych dywanach, wystawnych meblach i obrazach, bezwartościowych drobiazgach, fotografjach, przyozdobach, książkach i z całym pietyzmem przechowywanych pamiątkach.

Nie mieszkała nigdy w domu czynszowym, gdzie.

nad głową i pod nogami inni ludzie wiedli swój wstrętnie marny żywot.

Z goryczą nadsłuchiwała tych odgłosów, czując się poniżoną, koszarowością obecnej egzystencji.

Nie było też nic miłego czekać każdego ranka na wstanie z łóżka męża i pana.

Musiała dbać, by mu niczego nie zbrakło do śniadania, stać na uboczu, dopóki nic załatwią swych spraw fryzjer, masażysta, szofer, posłaniec z teatru i sekretarka.

Następnie znowu musiała wyczekiwać aż wróci z próby, wyczerpany, głodny.

Chciał mieć jedzenie smakowite i dostatnie, a połykał wszystko, niby żer pospolity.

Potem trzeba było chronić go od gwaru i wizyt, oraz telefonowania obcych ludzi w czasie, gdy uczył się roli, udzielać informacyj, odmawiać zaproszeń, pozbywać się natrętów, lub uspakajać zniecierpliwionych.

Wszystko ciążyło jej bardzo, ale panowała nad sobą jak wówczas, kiedy jej przekłuto szpilką ramię.

Emanuel Herbst był bacznym obserwatorem, mistrzem niemal w rozpoznawaniu ludzi, toteż zaraz uświadomił sobie stosunek wzajemny małżonków.

— Rzecz jasna, — mówił sobie, — Edgar nie dał jej tego, na co miała nadzieję.

Była pewne, że go może codziennie obierać, jak cebulę, ciągle natrafiając na nowy pokład, coraz to inny i interesujący.

Toby było odszkodowaniem za poniesioną ofiarę.

Tymczasem on jest zawsze taki sam, zmienia tylko kostjumy i szminki.

Napełnia puste naczynie coraz nową treścią, sam jeno skromnie służąc sprawie, ona zaś ma mu to za złe, a im bardziej go czyni winnym, tem większą staje się jej władza.

Jego w dodatku nuży owo zacieśnianie się do przyjemnostek, słodyczy i ułatwień życia powszedniego, a czuje jak dawniej pociąg do swobody bezkresnej, nie chcąc słyszeć o łańcuchach i strażniku.

To rozważanie napełniło troską Emanuela Herbsta.

Nieraz wspominała Judyta sen swój, jak to leżąc obok ryby, biła ją rozwścieklona chłodem, mokrych, śliskich łusek, opalizujących na grzbiecie.

Leżała jednak dalej przy rybie, biła ją, zaś ryba była coraz to pokorniejszą i stawała się coraz to bardziej jej własnością.

Nieustannie myślała nad tem, że jest biedna, zubożała, zależna i niezaopatrzona.

Dręczona tem zwierzyła się raz gospodyni, która rzekła ze zdziwieniem:

— Wszakże pan, poza pensją osobistą pani, daje dwa tysiące miesięcznie na dom.

Po cóż tedy trapić się takiemi myślami.

Spojrzała na nią podejrzliwie.

Wogóle podejrzywała każdą osobę przez siebie opłacaną i na samą wzmiankę o pieniądzach miała wrażenie, że ją okradziono.

Pewnego dnia zrobiła kucharce, czwartej już z rzędu, awanturę o dwanaście kawałków cukru, z których nie mogła się wyrachować i usłyszała słowa, jakich nikt jej dotąd powiedzieć nie śmiał.

Sekretarka zapodziała raz gdzieś kluczyk.

Gdy go wreszcie znaleziono, rzuciła się Judyta do szuflady, by zbadać, czy nie brak papieru listowego, ołówków i piór.

Gospodyni kupiła dwadzieścia metrów płótna, po cenie, rzekomo, zbyt wysokiej.

Judyta wzięła dorożkę, kosztującą więcej niż spodziewany zysk na cenie i tak długo dręczyła kupca, aż wreszcie opuścił.

Opowiedziała to wieczór z triumfem Lormowi.

Jakoś zapomniał pochwalić, ona zaś wstała obrażona od stołu, zamknęła się u siebie i legła do łóżka.

Zawsze się kładła ile razy miała, zdaniem swem, powód do gniewu.

Zapukał zlekka, prosząc o wpuszczenie.

Wytrzymała go dobrą chwilę, by poczuł skruchę, potem otwarła drzwi.

Polem raz jeszcze opowiedziała o swym bohaterskim czynie, on zaś słuchał z porywającem zaciekawieniem.

— Jesteś istnym skarbem — rzekł w końcu, gładząc jej dłoń i policzek.

Natomiast zdarzało jej się wydać na przedmiot pożądany sumę, dziwnie nieproporcjonalną do żmudnych oszczędności codziennych.

Zobaczywszy na wystawie kapelusz, suknię, czy jakąś ozdobę, wchodziła i bez targu składała żądaną kwotę.

Pewnego dnia zaszedłszy do hali aukcyjnej natrafiła na licytację małej czarki w starowiedeńskim stylu.

Był to przedmiot niepozorny, ale znawcy zachwycali się.

Uwagę Judyty zwróciła nie sama czarka, ale wysokie oferty, stanęła do licytacji i pobiła współzawodników.

Wróciwszy w podnieceniu, pobiegła prosto do pracowni Lorma.

Siedział, wraz z Emanuelem Herbstem przy kominku i rozmawiali poufnie.

Nie bacząc na obecność dyrektora, rozwinęła porcelanową czarkę i rzekła przystępując cło męża:

— Popatrz Edgarze, co mi się udało złapać.

Lorm nie zaświecił dotąd.

Lubił mrok rozjaśniony blaskiem kominka, chociaż była to tylko wielkomiejska imitacja płonących kłodzin drzewa.

Ożywiona i rozradowana Judyta wyglądała powabnie w oświetleniu czerwonych połysków.

Lorm wziął czarkę, obejrzał ją uprzejmie, wzdął trochę usta i rzekł:

— Ładniulka.

Twarz Herbsta pokryła się niezliczonemi zmarszczkami ironji.

— Ładniutka? — odparła gniewnie.

— Czyż nie widzisz, że jest to małe arcydzieło, marzenie, rzecz urocza i niezmiernie rzadka?

Znawcy tracili zmysły.

Dałam za nią tysiąc ośmset marek, a współzawodników ogarnęła wściekłość...

Ładniutka? — roześmiała się szyderczo.

— Oddaj mi ją, ściskasz zanadto palcami.

— Uspokój się, droga moja! — powiedział łagodnie.

— Teraz widzę, że jest to rzecz subtelna.

Ale Judyta czuła się urażoną i to bardziej milczącemi kpinami Herbsta, niż głośną nieznajomością rzeczy, okazaną przez męża.

Odrzuciła głowę i wybiegłszy z pracowni, trzasnęła drzwiami.

W chwilach gniewu, zachowywała się potrosze ordynarnie.

Milczeli obaj przez chwilę.

Potem przygnębiony Lorm, rzekł z uśmiechem usprawiedliwienia:

— Marzenie... tysiąc ośmset marek... no, no... ona jest jeszcze bardzo dziecinna.

Herbst jął szorować językiem tylną ścianę zębów, co mu dawało wyraz starego oseska i powiedział po chwili:

— Powinienbyś jej wyjaśnić co to jest tysiąc ośmset marek.

— Nie zrozumie! — zaręczył Lorm.

— Ona umie liczyć tylko fenigi.

Człowiek, który pływał długo po oceanie, nie orjentuje się w odległościach, będąc przeniesiony, na niewielkie jezioro.

Dziwne są kobiety! — westchnął, uśmiechnął się i rzekł:

— Dyrektorze, sznapsika!

Herbst pokiwał smutnie głową Cezara i odrzekł:

— Czemu dziwne.

Są takie, lub owakie i trzeba je odpowiednio traktować, nie łudząc się co do materjału danego.

Naprzykład, podkowa nie jest kawałkiem krzywej brzeziny.

Mimo, że ma także kształt łuku, nie starczy ci sił, by ugiąć stal, a jeśli nałożysz cięciwę, będzie luźna i nie wyrzuci strzały.

Ano, dawajcie tego sznapsika.

— Wzamian za to, można z podkowy zrobić świetną stal damasceńską! — odrzucił wesoło, nalewając kieliszki.

— Brawo!

Dobra odpowiedź, jesteś bystry jak Richelieu.

Twoje zdrowie!

— Mianujesz mnie kardynałem Richelieu, ja zaś ciebie ojcem Józefem.

Przepyszna rola.

Zdrowie twoje, szara eminencjo!


corpora: openbooks

text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Koniec wieku

Przekleństwo?…

Tylko dziki, kiedy się skaleczy,

złorzeczy swemu bogu, skrytemu w przestworze.

Ironia?…

Lecz największe z szyderstw czyż się może

równać z ironią biegu najzwyklejszych rzeczy?

Wzgarda…

Lecz tylko głupiec gardzi tym ciężarem

którego wziąć na słabe nie zdoła ramiona,

Rozpacz?

…

Więc za przykładem trzeba iść skorpiona,

co się zabija, kiedy otoczą go żarem?

Walka?…

Ale czyż mrówka rzucona na szyny

może walczyć z pociągiem, nadchodzącym w pędzie,

Rezygnacja?…

Czyż przez to mniej się cierpieć będzie,

gdy się z poddaniem schyli pod nóż gilotyny?

Byt przyszły?…

Gwiazd tajniki któż z ludzi ogląda,

kto zliczy zgasłe słońca i kres światu zgadnie?

Użycie?

…

Ależ w duszy jest zawsze coś na dnie,

co wśród użycia pragnie, wśród rozkoszy żąda.

Cóż więc jest?

Co zostało nam, co wszystko wiemy,

dla których żadna z dawnych wiar już nie wystarcza?

Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza

człowiecze z końca wieku?

…

Głowę zwiesił niemy.

-----


text:
Apostolicae Sedis Gratia, z łaski Stolicy Apostolskiej, formuła, jakiej biskupi używają w swych pismach i stawiają ją przed tytułami swego urzędu.

Chociaż już Leon W., Papież, wymagał (Ep.

79, do cesarza Marcjana), aby biskupi, z zezwoleniem i zatwierdzeniem Stolicy Apostolskiej, godność biskupią przyjmowali, Papieże jednak nigdy nie nakazywali im powyższej formuły używać (Binterim, Denkwürdigkeiten, t.

I cz.

2 s. 152).

Weszła ona zwyczajem.

Św. Bonifacy, apostoł Niemiec, tytułował się Servus Apostolicae sedis.

W r. 1008 Heribert, arcybiskup koloński, nazywa się: Indignus Christi et clavigeri ejus seruus; Eberhard II, biskup bambergski, w r. 1152 pisze: Divina et Apostolica gratia.

Ta formuła, co do znaczenia, jest ta sama co: Dei et Apostolicae sedis gratia, a tej ostatniej biskupi stale od XII wieku używają.

Myli się więc Tomassin, gdy twierdzi (De nova et vet.

eccl. discipl. parte I. l. 1 c.

60), że biskup Cypru w 1251 pierwszy dopiero użył tego tytułu.


text:
Juliusz Słowacki

Prowadził mnie na bardzo ciemne wężowisko…

Urywek

Prowadził mnie na bardzo ciemne wężowisko

I rzekł: «To miejsce było proroka kołyską,

Proroka… o którym już dziś nie gada sława;

Ta w błotach wyspa… wyspą jest i zwie się Jawa,

A ten człowiek, który był wierny lokaj pański,

Od wyspy był nazwany w proroctwie Jawański…»

Tu mi wydobył starą i żółtą kronikę

W skórze cielęcej… i żab głośną harmonikę

Uciszywszy… bo ducha miał moc i potęgę

Mojżeszową… otworzył zapyloną księgę

I czytał...

-----


text:
141.

Tak mówi mądrość wschodnia pełna chwały:

— O!

posłuchajcie wierni!

Strawionej ogniem cierni

Sparzy się węgiel, gdy jest rozgorzały,

Ochłodły zaś, poczerni.


text:
←Akt trzeci Hamlet

Akt IV

Musi być powód; winniśmy go dociec.

Gdzie syn twój, pani?

KRÓLOWA

do Rozenkranca i Gildensterna

Tamci odchodzą.

KRÓL

Dzieje z Hamletem?

KRÓLOWA

Szaleje jak morze

Kto z nich silniejszy.

Usłyszawszy szelest

Poza obiciem, w niepohamowanym

Zapędzie dobył szpady i wołając:

"Szczur!

", przebił szpadą owdzie ukrytego

Nieszczęśliwego starca.

KRÓL

Co za wściekłość!

Zagraża wszystkim, mnie i tobie samej.

Niestety!

jakież zadośćuczynienie

Wymazać zdoła ten krwawy postępek?

Moja to, moja wina, bo przezorność

Nakazywała mi wcześnie wziąć w kluby,

Poskromić tego młodego szaleńca;

Ale kochałem go, tak go kochałem,

I jak ktoś brzydką dotknięty chorobą,

Chcąc ją zataić, pozwoliłem złemu

KRÓLOWA

Złożyć w ustroniu ciało zabitego,

Przy czym szaleństwo jego, jako ruda

Drogiego kruszcu zmieszanego z podłym,

Szlachetną stronę ukazało: płakał

Nad tym, co zrobił.

KRÓL

Wyjdźmy stąd, Gertrudo,

Prędzej niż słońce szczyty gór ozłoci,

Całej powagi i zręczności użyć

Na ubarwienie i uniewinnienie

Tego niecnego czynu.

- Gildensternie!

Wchodzą Rozenkranc i Gildenstern.

Hamlet w szaleństwie zabił Poloniusza

Idźcie, wynajdźcie go, przemówcie grzecznie

I każcie ciało zanieść do kaplicy.

Spieszcie się, proszę was.

Wychodzą Rozenkranc i Gildenstern.

Zgromadzim naszych najlepszych przyjaciół

Jak to, co czynić zamierzamy.

Może

Takim, sposobem potwarz, której poszept

Z jednego krańca świata do drugiego

Szparko jak działo do tarczy przenosi

Zatruty pocisk, minie nas i tylko

Nieczułe zrani powietrze.

Pójdź, luba!

Inny pokój tamże.

Wchodzi Hamlet.

Bezpiecznie schowany.

ROZENKRANC

za sceną

Hamlecie!

Książę Hamlecie!

HAMLET

Przychodzim cię zapytać, mości książę,

Gdzieś podział trupa?

HAMLET

Złączyłem go z prochem,

Z którym najbliższe miał powinowactwo.

ROZENKRANC

Byśmy go mogli przenieść do kaplicy.

HAMLET

Nie sądźcie tego.

ROZENKRANC

Czego, mości książę?

HAMLET

ROZENKRANC

Maszli mnie, książę, za gąbkę?

HAMLET

ROZENKRANC

Nie rozumiem tego, mości książę.

HAMLET

ROZENKRANC

HAMLET

GILDENSTERN

Jak to czymś?

HAMLET

Wychodzą.

Jak niebezpieczne jest pozostawienie

Tego młodzieńca na wolności, sami

Widzimy teraz, niestety, zbyt jasno.

Nie nam tu jednak wypada surowe

Stosować środki.

On ma zachowanie

Tam zwykle bywa ważona na szali

Nie wina, ale kara winowajcy.

Trzeba dlatego, ażeby to nagłe

Jego wysłanie wydało się krokiem

Od dawna ułożonym!

Złe gwałtowne

Gwałtownym tylko leczy się lekarstwem

Lub żadnym.

Wchodzi Rozenkranc.

I cóż?

ROZENKRANC

Gdzie złożone ciało,

Wydobyć z niego nie mogliśmy, panie.

KRÓL

Gdzież on jest?

ROZENKRANC

Czeka na rozkazy waszej

Królewskiej mości w przyległym pokoju,

Pod strażą.

KRÓL

Niechaj wejdzie.

ROZENKRANC

Gildensternie,

Wprowadź tu księcia.

Wchodzą Hamlet i Gildenstern.

KRÓL

Hamlecie, gdzie Poloniusz?

HAMLET

Na kolacji.

KRÓL

Na kolacji?

gdzie?

HAMLET

KRÓL

Niestety!

HAMLET

KRÓL

Co przez to rozumiesz?

HAMLET

KRÓL

Gdzie Poloniusz?

HAMLET

KRÓL

do kilku osób z orszaku

HAMLET

Będzie czekał, aż przyjdziecie.

Wychodzi kilka osób z orszaku.

Hamlecie, własne twoje bezpieczeństwo,

Którego pragniem, tak jak opłakujem

To, coś uczynił, wymaga, ażebyś

Czyn ten niezwłocznym opłacił wyjazdem.

Wskazujeć drogę do Anglii.

HAMLET

Do Anglii?

KRÓL

Tak jest, Hamlecie.

HAMLET

Dobrze.

KRÓL

Będzie dobrze,

Hamlecie; gdybyś widział moje chęci!

HAMLET

KRÓL

Jam przywiązany twój ojciec, Hamlecie.

HAMLET

Matko!

Wychodzi.

KRÓL

Na okręt; niechaj odpłynie dziś jeszcze,

Przygotowane już i przewidziane

Wszystko, co będzie wam potrzebne.

Spieszcie,

Spieszcie, nie tracąc czasu.

Jeśli ci przyjaźń moja pożądana

Moją potęgę, i gojąc dotychczas

Blizny zadane duńskim mieczem, trwożne

Wszechwładnej woli mojej, która w listach,

Zaklinających cię o tę przysługę,

Wyraźnie żąda od ciebie niezwłocznej

Śmierci Hamleta.

Wypełnij to, Anglio,

Wychodzi.

Duńskiego króla; powiedz mu, że wskutek

Przyrzeczeń, jakie od niego otrzymał,

Jeżeli jego królewska mość będzie

Należną czołobitność.

Tak mu powiedz.

ROTMISTRZ

Oznajmię mu to, panie

FORTYNBRAS

Naprzód!

z wolna!

Czyje to wojska, rotmistrzu?

ROTMISTRZ

Norweskie.

HAMLET

Gdzie one idą?

ROTMISTRZ

Ku granicom Polski.

HAMLET

Kto ma nad nimi dowództwo?

ROTMISTRZ

Synowiec

Starego króla, Fortynbras.

HAMLET

Czy pochód

Lub pewnej części tylko?

ROTMISTRZ

Prawdę mówiąc

I bez dodatków, idziemy zagarnąć

Żaden nam inny nie przyjdzie pożytek.

Za parę mendli dukatów nie chciałbym

Nie przyniósł ani nam, ani Polakom,

Gdyby był w czynsz puszczony.

HAMLET

W takim razie

Polacy pewnie bronić go nie będą.

ROTMISTRZ

HAMLET

Wartoż tracić

Parę tysięcy dusz i dziesięć razy

Tyle dukatów za taki psi ogon?

Jest to, zaprawdę, ślepy wrzód pokoju

I pomyślności, który wewnątrz pęka

Dlaczego człowiek umiera.

Dziękujęć,

Mości rotmistrzu.

ROTMISTRZ

Bóg z wami, panowie.

Wychodzi.

ROZENKRANC

Pójdziemyż dalej, mości książę?

HAMLET

Zaraz

Służyć wam będę.

Idźcie trochę naprzód.

Leniwej zemście mej bodźca dodaje!

Czymże jest człowiek, jeżeli najwyższym

Jego zadaniem i dobrem na ziemi

Jest tylko spanie i jadło?

Bydlęciem,

Szczerym bydlęciem.

Ten, co nas obdarzył

Tak dzielną władzą myślenia, że może

Rozumem zwany, aby w nas jałowo

Zwierzęcej, bydła godnej niepamięci,

Czy trwożliwego i drobiazgowego

Przewidywania, które ściśle biorąc,

A tylko jedną mądrości.

Doprawdy,

Mówię do siebie: trzeba to uczynić,

Przykłady, wielkie jak świat, stoją przecie

I tak zasobne, pod wodzą takiego

Młodego księcia, który, zapalony

Szlachetną żądzą sławy, lekceważy

Ukrytą szalę wypadków i chętnie,

Co jest doczesne i przemijające,

Na sztych wystawia hazardom zagładzie,

Za co?

za marną łupinę orzecha.

Prawdziwie wielkim być to nie wojować

O byle głupstwo bez wielkiej przyczyny,

Lecz wielkomyślnie o źdźbło nawet walczyć,

Ja, który ojca zgon, zhańbienie matki

Śpiąco przepuszczam?

gdy oto ze wstydem

Widzę przed sobą bliską śmierć dwudziestu

Tysięcy ludzi, którzy dla chimery,

Aby wywalczyć nikczemną piędź ziemi

Ani dość darni, by skryła mogiły

Tych, co polegną.

Bądź odtąd zażartą,

O wolo moja, albo wzgardy wartą!

Wychodzi.

Nie chcę jej widzieć.

HORACY

Natarczywie prosi

KRÓLOWA

Cóż jej jest?

HORACY

Ciągle wspomina o ojcu,

Słyszała, mówi, że świat krzywo idzie;

Nie określają niczego, jednakże

Zastanawiają; podnosi je słuchacz

I zszywa podług kroju własnych myśli;

Każdy zaś wyraz jej, obok wyrazu

Jej twarzy, ruchów i postawy, takie

Czyni wrażenie, że można by myśleć,

I bardzo smutna.

KRÓLOWA

Muszę z nią pomówić;

Mogłaby bowiem złym ludziom dać powód

Do niebezpiecznych przypuszczeń.

Niech wnijdzie.

Horacy wychodzi.

Chora ma dusza każdą rzecz powszednią

Złowrogich następstw sądzi przepowiednią,

Jak głupio w trwodze występek przesadza,

Horacy wprowadza Ofelię.

OFELIA

Gdzie jest ozdoba majestatu Danii?

KRÓLOWA

Czego chcesz, luba Ofelio?

OFELIA

śpiewa

Po czym ja cię poznam teraz,

O kochanku mój?

Płaszcz pielgrzymi, kij, sandały,

Twójże to jest strój?

KRÓLOWA

Niestety, kochane dziewczę, co znaczy ten śpiew?

OFELIA

Czy tak?

nie, pani; posłuchaj tylko:

śpiewa

Zmarł, opuścił nas;

U nóg Jego darń zielona,

W głowach zimny głaz.

Och!

Och!

KRÓLOWA

Ależ, Ofelio.

OFELIA

Proszę cię, pani, słuchaj,

śpiewa

Król wchodzi.

KRÓLOWA

Ach, patrz, mój mężu.

OFELIA

Na całunie kwiat;

Choć go łzy nie opłakały,

Na mogiłę padł.

KRÓL

Jak się masz, śliczna panienko?

OFELIA

Dobrze;

KRÓL

Marzy jej się o ojcu.

OFELIA

Dzień dobry, dziś święty Walenty.

Młodzieniec snem leży ujęty,

Poskoczył kochanek, wdział szaty,

Drzwi rozwarł przed swoją jedyną

I weszła dziewczyna do chaty,

Lecz z chaty nie wyszła dziewczyną.

KRÓL

Nadobna Ofelio!

OFELIA

Dajmy pokój przysięgom; zaraz skończę:

Bezbożność to wielka; Bóg widzi,

Jak wielka w mężczyznach bezbożność!

Cny młodzian się tego nie wstydzi,

Gdy tylko nastręczy się możność.

Wszak nimeś cel życzeń otrzymał,

Przysiągłeś się ze mną ożenić!

I byłbym był słowa dotrzymał,

Lecz trzeba ci było się cenić.

KRÓL

OFELIA

Wychodzi.

KRÓL

Horacy wychodzi.

Której śmierć ojca źródłem.

O Gertrudo!

Że kiedy kogo nawiedzają smutki,

To nigdy luzem, a zawżdy gromadnie.

Naprzód zabójstwo jej ojca, następnie

Wyjazd twojego syna, nieszczęsnego

Sprawcy własnego swojego wygnania;

Głuche szemranie ludu, uprzedzone

I złem brzemienne żywiącego myśli

Z powodu śmierci cnego Poloniusza,

Którego skore pochowanie było

Niedorzecznością z naszej strony; teraz

To biedne dziewczę, wyzute z szlachetnej

Władzy rozumu, bez której jesteśmy

Lalkami tylko albo zwierzętami;

Nareszcie, i to jedno tyle waży

Co tamto wszystko, brat jej potajemnie

Powraca z Francji, karmi się zdumieniem,

Donosicielom, którzy jadowite

Wieści z uszczerbkiem naszym, przeciw którym

Zastanowienie, ubogie w dowody,

Wypadków, na kształt kilkuramiennego

Zabójczą ranę mi zadaje.

Zgiełk zewnątrz.

KRÓLOWA

Przebóg!

Cóż to za hałas?

Wchodzi jeden z Dworzan.

KRÓL

Hola!

Szwajcarowie!

Gdzie oni?

Niechaj drzwi pilnie obsadzą.

Skąd ten zgiełk?

DWORZANIN

Chroń się, miłościwy królu,

Ocean, z łoża swojego wybiegły,

Nie chłonie z większą gwałtownością nizin,

Jako Laertes na czele powstańców

Przeszłość zatarta, zapomniany zwyczaj,

Te słów hamulce i wszelkiej swawoli,

Słychać wołanie: "Wybierajmy króla!

Laertes królem!"

Czapki, dłonie, usta

Ze wszech stron wtórzą temu okrzykowi:

"Laertes królem!

Wiwat król Laertes!

"

KRÓLOWA

Jak ujadają za fałszywym wiatrem!

O, pod trop gonisz; podła duńska psiarnio!

KRÓL

Drzwi wyłamano.

Laertes wchodzi uzbrojony, za nim Duńczycy.

LAERTES

Gdzie ten król?

- Stańcie owdzie, przyjaciele.

DUŃCZYCY

Pozwól nam także wejść.

LAERTES

Nie wchodźcie, proszę.

DUŃCZYCY

Będziem posłuszni.

Cofają się za drzwi.

LAERTES

Dziękuję wam; stójcie

Przy drzwiach na straży.

- Nienawistny królu,

Oddaj mi ojca!

KRÓLOWA

Z wolna, Laertesie,

Zbierz trochę zimnej krwi.

LAERTES

Kropla krwi zimnej

Byłaby we mnie świadectwem bękarctwa,

Urągowiskiem przeciw memu ojcu,

Zakałem, który by piętno bezwstydu

Wyrył na czystym czole matki mojej.

KRÓL

Jakiż cię powód skłania, Laertesie,

Tak buntowniczo przeciw nam powstawać?

Taka jest bowiem boskość majestatu,

Tępi o niego swój pocisk.

-

LAERTES

KRÓL

Umarł.

KRÓLOWA

Ale nie z jego winy.

KRÓL

Daj mu pokój.

Niech się wypyta do sytości.

LAERTES

Jakim

Sposobem umarł?

Nie dam się omamić.

Pójdą przysięgi!

Sumienie, powinność

Niech w najczarniejszej przepadną otchłani!

Urągam potępieniu.

Na to przyszło,

Wszystko mi obojętne, bylem tylko

Sowicie pomścił ojca.

KRÓL

Któż ci broni?

LAERTES

Możność zaś moją któremu tak urządzę,

KRÓL

Chceszli się czegoś pewnego dowiedzieć

O śmierci ojca twego, Laertesie?

Jestże w twej zemście zapisana zguba

Zarówno jego przyjaciół i wrogów?

LAERTES

Niczyja, tylko jego nieprzyjaciół.

KRÓL

Chceszże ich poznać?

LAERTES

Przyjaciołom jego

Szeroko moje otworzę ramiona

I, jak pelikan dzielący się życiem,

Obdzielę ich krwią moją.

KRÓL

Teraz mówisz,

Jak nieodrodny syn i prawy szlachcic.

Owszem, najmocniej nią jestem dotknięty,

To się okaże wnet rozwadze twojej

Tak jasne jak dzień oczom.

DUŃCZYCY

za sceną

Puśćcie ją!

LAERTES

Na Boga!

Za to twoje obłąkanie

Ciężką zapłatę ściągnę z jego sprawców,

Na dół opadnie.

O majowa różo!

Kochane dziewczę, luba siostro, wdzięczna

Moja Ofelio!

Boże!

czy podobna,

Aby dziewczęcy umysł był tak wątły

Jak życie starca?

Miłość uszlachetnia

Naturę ludzką, gdy zaś ta szlachetna,

Wtedy zamyka najlepszą swą cząstkę

W grobie tych, których kochała.

OFELIA

Pieszczoty moje, nie ma was już!

Bądź zdrów, mój gołąbku!

LAERTES

Gdybyś przy zdrowych zmysłach chciała kogo

Zagrzać do zemsty, wymowniej byś tego

Dopiąć nie mogła.

OFELIA

LAERTES

Ten nonsens więcej wart niż sensowność.

OFELIA

do Laertesa

LAERTES

Przezorny obłędzie!

Niezapomnienie łączysz do pamięci.

OFELIA

do Króla

Oto koper dla was i orliki.

do Królowej

śpiewa

LAERTES

Tęsknotę, smutek, boleść, piekło samo

Zamienia ona w wdzięk i lubość.

OFELIA

Czyliż on już nie powróci?

Nie, nie on śpi w grobie:

Zaśnij i ty sobie,

Już on nigdy nie powróci.

Śnieżną była jego broda,

Włos na głowie cały mleczny;

Już po nim, już po nim

Na próżno łzy ronim.

Boże, daj mu pokój wieczny!

i wszystkim dobrym chrześcijanom!

Wychodzi.

LAERTES

Boże!

Ty patrzysz na to?

KRÓL

Laertesie,

Muszę podzielić z tobą to cierpienie,

Chyba mi prawa do tego zaprzeczysz,

Ustąp tymczasem.

Wybierz, kogo zechcesz,

Spośród przyjaciół swych nąjzaufańszych,

Natychmiast oddam ci na satysfakcję

Tron, państwo, życie, wszystko, co posiadam;

W przeciwnym razie ty twoją zranioną

Duszę cierpliwie porucz naszej pieczy,

A wtedy razem pomyślimy nad tym,

Jakby ją spełna zaspokoić.

LAERTES

Bez żadnych oznak, szpady ani herbów,

Bez ceremonii, bez pompy pogrzebu.

Wszystko to woła na mnie wniebogłosy

O ścisłe śledztwo.

KRÓL

Sprostasz temu snadnie;

Chodź ze mną.

Wychodzą.

SŁUGA

Listy do pana.

HORACY

Wpuść ich.

Sługa wychodzi.

Spomiędzy całej rzeszy tego świata,

Majtkowie wchodzą.

PIERWSZY MAJTEK

Bóg wam pomagaj, panie.

HORACY

I wam nawzajem.

PIERWSZY MAJTEK

HORACY

czyta

"Horacy,

Twój, jak go znasz, Hamlet "

Chodźcie, ułatwię drogę tamtym listom,

O ile tylko będę mógł najprędzej,

Byście tym prędzej mnie zaprowadzili

Do tego, co je wam oddał.

Wychodzą.

I w sercu swoim umieścić przyjaźnie,

Skoroś jawnego nabrał przekonania,

Na własne moje życie.

LAERTES

Rzecz widoczna;

Nie mogę sobie tylko wytłumaczyć,

Dlaczego przeciw tym jego knowaniom,

Tak karygodnym i wyrodnym razem,

Nie przedsięwziąłeś, panie, żadnych środków

Jak ci to własne twoje bezpieczeństwo,

Monarsza godność, mądrość, wszystko zgoła

Powinno było radzić?

KRÓL

O, z dwóch przyczyn,

Które ci może wydadzą się błahe,

Królowa, matka jego, żyje prawie

Słabość lub cnota, tak dalece jestem

Ciałem i duszą do niej przywiązany,

Krążąca, przez nią się tylko poruszam.

Drugą przyczyną, dla której go jawnie

Skarcić nie mogłem, była miłość ludu,

Która usterki jego topi w sobie.

Zmienia naganę w chwalbę.

Strzały moje

Za tępe przeciw takiemu wiatrowi,

Byłyby w łuk mój powróciły nazad,

LAERTES

Tak więc straciłem najlepszego ojca;

Siostrę znajduję pchniętą w głąb rozpaczy.

Siostrę, ach!

której szanowne przymioty

(Jeżeli można chwalić, co minione)

Wyzywająco jaśniały na szczycie

Widowni wieku.

Ależ przyjdzie chwila

Mej zemsty.

KRÓL

Możesz być o to spokojny,

Iżbym pozwolił się niebezpieczeństwu

Wkrótce ci powiem coś więcej.

Kochałem

Twojego ojca, kocham też i siebie:

To ci powinno dać do zrozumienia!

Wchodzi Pokojowiec.

POKOJOWIEC

Listy od księcia Hamleta:

KRÓL

POKOJOWIEC

Jacyś majtkowie, panie; tak przynajmniej

Mówił mi Klaudio, który je odebrał

KRÓL

Zostaw nas; słuchaj listu, Laertesie.

Wychodzi Pokojowiec, Król czyta.

Co się to znaczy?

Wróciliż i tamci?

Czyli też to jest tylko jakiś podstęp?

LAERTES

Nie poznajeszli, panie, kto to pisał?

KRÓL

Ręka Hamleta.

Nago - i w przypisku

Stoi: "Sam jeden".

Rozumiesz to waćpan?

LAERTES

Bynajmniej.

Ale niech wraca!

Raźnieje

"Tyś to jest tego sprawcą".

KRÓL

Skoro tak jest -

Posłuchać mojej rady, Laertesie?

LAERTES

KRÓL

Do tej podróży i niełatwo skłonny

Znów ją przedsiębrać, istotnie powrócił,

Nie ściągnie ani cienia podejrzenia,

I sama nawet matka jego nazwie

To dzieło skutkiem trafu.

LAERTES

Radź więc, panie.

Chętnieć posłusznym będę, i tym chętniej,

Jeżeli będę mógł być wykonawcą

Tego pomysłu.

KRÓL

O toć właśnie idzie.

Od czasu twego wyjazdu, szeroko

Wobec Hamleta mówiono o pewnym

Talencie, w którym masz być celujący.

Wszystkie zdolności twoje razem wzięte

Nie obudzały w nim tyle zazdrości

Ceny mająca.

LAERTES

Jakaż to jest zdolność?

KRÓL

Zdobi kapelusz, jednakże potrzebna;

Lekki, swobodny strój przystoi bowiem

Rześkiej młodzieży, tak jak ciepłe futro,

I długa suknia późnemu wiekowi,

Bo mu przyczynia zdrowia i powagi.

Był tu przed paru miesiącami pewien

Normandzki rycerz; widziałem Francuzów

Służyłem nawet kiedyś między nimi;

Diabłem wcielonym; przyrasta!

do siodła

I tak cudownie zażywał rumaka,

Pomyśleć mogłem, wszystko niższym było

Od tego, czego ów zuch dokazywał.

LAERTES

Normandczyk, mówisz, panie?

KRÓL

Tak.

Normandczyk.

LAERTES

Lamond!

jak żyw tu stoję!

KRÓL

Ten sam.

LAERTES

Lamond.

Istnym klejnotem swojego narodu.

KRÓL

Rozwodził się nad tobą, Laertesie.

W robieniu bronią, zwłaszcza też rapierem,

Że, wnosząc, z jego opisu, ciekawy

Spomiędzy jego współziomków najpierwsi,

Mówił, fechmistrze stracili przytomność,

Opowiadanie to wzbudziło taką

Zawiść w Hamlecie, że niczego odtąd

Nie pragnął, jeno twojego powrotu

Otóż więc...

LAERTES

Cóż więc, panie?

KRÓL

Kochałżeś ojca?

albo jestżeś tylko

Pokrowcem żalu, postacią bez serca?

LAERTES

KRÓL

Twoją ku niemu miłość lecz dlatego,

A doświadczenie uczy mnie codziennie,

Płomień miłości zawżdy mieści w sobie

Własnym nadmiarem zabity zostaje.

Bo to "chce" zmienne tyle napotyka

Ramion, języków i przygód, a później

Owo "powinien" staje się niewczesnym

Westchnieniem, które, niosąc ulgę, szkodzi.

Cóż chcesz przedsięwziąć, aby się okazać

LAERTES

KRÓL

I żadne miejsce uświęcać mordercy;

Chceszli się jednak zemścić, Laertesie,

Hamlet przybywszy dowie się, żeś wrócił.

Głosić będziemy przed nim twoją zręczność

W dubelt powleczem werniksem.

Wyjdź wtedy

Znajdziesz sposobność.

Jego lekkomyślność,

Niepodejrzliwość i szlachetność sprawią,

Chociażby trochę używszy podstępu,

Będziesz mógł wybrać rapier nie stępiony

I umiejętnym pchnięciem odwetować

Śmierć ojca.

LAERTES

Zrobię tak i dla pewności

Nabalsamuję ostrze mego miecza.

Nabyłem od pewnego szarlatana

Najmniej zadraśnie żyjącą istotę,

Nie ma pomiędzy najzbawienniejszymi

Ziołami środka, który by potrafił

Już będzie po nim.

KRÓL

Rozważmy to głębiej

I baczmy, jakie nam okoliczności

Lepiej by go zaniechać.

Trzeba zatem,

Czekaj - pomyślmy trochę.

Uroczysty

Postawię zakład na kartę twej sztuki;

Czuć da pragnienie (ostro żgaj dlatego),

Wtedy podadzą mu puchar, z którego

Uszedł twojego zatrutego ciosu,

Wchodzi Królowa.

Co to jest, droga małżonko?

KRÓLOWA

Nieszczęścia

Nawałem biegną jedne za drugimi

Laertes, siostra twoja utonęła.

LAERTES

Przebóg!

Gdzie?

KRÓLOWA

Owdzie nad potokiem stoi

Pochyła wierzba, której siwe liście

W lustrze się czyste przeglądają wody.

Tam ona wiła fantastyczne wieńce

Z pokrzyw, stokrotek, jaskrów i podłużnych

Karmazynowych kwiatów, którym nasi

Sprośni pasterze szpetną dają nazwę,

Palcami zmarłych.

Otóż chcąc zawiesić

Złośliwa gałąź złamała się pod nią.

I z kwiecistymi trofeami swymi

Wzdęta sukienka niosła ją po wierzchu

Jak nimfę wodną i wtedy, nieboga,

Jakby nie znając swego położenia

Śpiewała starych piosenek urywki,

Ale niedługo to trwało, bo wkrótce

Nasiąkłe szaty pociągnęły z sobą

Biedną ofiarę ze sfer melodyjnych

W zimny muł śmierci.

LAERTES

A więc utonęła?

KRÓLOWA

Niestety!

LAERTES

Biedna Ofelio, za wiele

Żąda praw swoich na przekór wstydowi;

Gdy te strumienie ściekną, zniewieściałość

Wyjdzie wraz z nimi z serca.

Które płomieniem rade by wybuchnąć;

Ale je gasi to dzieciństwo.

Wychodzi.

KRÓL

Idźmy

Za nim, Gertrudo.

Ten wypadek może

Na nowo zażec jego wściekłość, którą

Z takim mozołem ledwie uśmierzyłem.

Idźmy więc za nim.

Wychodzą.

góra strony