corpora: wikisources-pl

text:
Bruno, zwany Clericus magdeburgensis, pochodził z Saksonji, był najprzód przy arcybiskupie magdeburgskim Wernerze (Werinherus, v.

Wezel v.

Vezilo, od r. 1063), a gdy ten zginął r. 1078, Brunona przyjął do siebie inny Werner, bp merseburgski (1063—1093).

O wypadkach (z lat 1056—1082), na które sam patrzył, lub o których powiedzieli mu oba Wernerowie, biorący znaczny w nich udział, Bruno napisał p. t.

De bello saxonico liber (oprócz dawniejszych wydań, jest u Pertz'a, Monum.

Germ.

Ser.

t. V, zkąd osobno odbite: Hannoverae 1843, w Scriptores rer.

german.

in usum scholar.).

Opowiadanie swoje Bruno popiera często dokumentami.

Dzieło jego ważnym jest pomnikiem do historji Henryka IV i przedstawia straszliwy obraz okrucieństw i rozpasania tego monarchy.

Cf. Smolka, De Brunonis Bello saxonico, Wratislav.

1856.


text:
Abraxas.

Uczeni dzielą się na dwa obozy, chcąc wytłumaczyć i wyjaśnić znaczenie tego wyrazu.

Na czele jednych stanął Neander (Genetische Entwickelung der gnostischen Systeme, 1818) i Gieseler (Kirchengeschichte 1,154), a na czele drugich, Bellerman (Versuch über die Gemmen etc.) i Münter (Versuch über d.

Althert. d.

Gnostiker).

Neander jest za znaczeniem arytmetyczném, Bellermann za znaczeniom etymologiczném.

Opierając się głównie na S. Ireneuszu (adv. haeres.

1.

24, 12.

7), Neander twierdzi, że Abraxas jest nazwą liczby mystycznej i oznacza liczbę 365, to jest summę οὐρανοὶ czyli królestw duchów, o jakich uczył w II wieku po Chrystusie, gnostyk egipski Bazilides; podobnie i kamienie (gemmy) Abraxasowe mają brać początek od bazilidjanów.

Wyraz Abraxas albo Abrasax stanowi liczbę 365, jeżeli litery, które go składają, weźmiemy za cyfry greckie (α=l, ß=2, ρ=100, α=l, ξʹ=60, α=l, ς=200).

Ponieważ, według nauki Bazilidesa, Bóg ukryty (Θεὸς ἄῤῥητος) objawia swą istotę w tych 365 sferach, czyli królestwach duchów, przeto, według bazilidjan, Bóg może być nazwany Abraxas.

Abraxas jest tedy summą królestw duchowych, a te są tylko rozwinięciem Bóstwa.

A zatém Abraxas ma być Bogiem objawionym, jak Θεὸς ἄῤῥητος jest Bogiem nie objawionym; podobnie jak u Filona Δόγος προφορικὸς różni się od ἐνδιάθετος.

— Bellermann zaś doszedł do całkiem innego rezultatu.

Mówi on, że wyraz ten złożony jest z dwóch wyrazów egipskich: abrak, co znaczy święty, czcigodny, błogosławiony, i sax (sadschi), wyraz, słowo; co ma znaczyć słowo święte, albo imię święte; przez to zaś imię święte rozumie się tajemnicze imię Boga Najwyższego, na którego miejsce właśnie Bazilides wynalazł imię Abraxas.

Tak nazywały się i kamienie amuletowe, zachowane dotąd po wielu gabinetach archeologicznych, na których, oprócz tego wyrazu, wyrznięte bywają różne potworne postacie i godła symboliczne, mające oznaczać, podług bazylidjanów, główne przymioty Boże, których ci używali jako amuletów.

Bliższą o nich wiadomość podaje wyżéj cytowane dzieło Bellermana.

Że zresztą nie wszystkie abraksasowe amulety gnostyckiego są pochodzenia, dowodzi Gieseler u Ullmanna i Umbreita, Studien und Kritiken.

1830. s. 403, i n. (Hefele).


text:
5.

Skromne były w pierwszej ćwierci szesnastego wieku literatury polskiej początki.

Potrzeby religijne ją wywoływały, obok tego pojawiały się druki, które na sposób średniowieczny bajką lub moralnemi wywodami miały rozrywać lub budować ludzi.

Drukarze z Niemiec przybyli, jak Wietor i Ungler, »wmieszkani, a nie urodzeni Polacy«, szli, jak widzieliśmy, na rękę temu prądowi.

Nie będziemy śledzić w szczegółach tego uruchomienia polskich tłoczni; ogólnie twierdzić można, że około r. 1520 i krótko przedtem ważniejsze już objawy w tej dziedzinie stwierdzić zdołamy.

Z r. 1522 mamy wydanie (pierwszy druk tego dziełka ukazał się już nieco wcześniej) Żywota Pana Jezu Krysta, napisanego przez Baltazara Opecia.

Jest to przekład z łaciny; tłumacz biedzi się z językiem w swej wolnej przeróbce.

Przedmowa zwraca się do Elżbiety, królewny polskiej a potem księżnej lignickiej, siostry Zygmunta Starego, co »dla rozmnożenia pisma polskiego, w którem się osobliwie kochała, nakładu nie żałując, ten niniejszy żywot Pana Jezusów wypisać dała«.

Obok potrzeby duszy występuje więc tu już druga dążność, patrjotyczna, do »rozmnożenia pisma polskiego«, a to wyrażenie powtarza się odtąd wielokrotnie po starych naszych księgach.

W tych czasach rozwinął także wielką działalność Biernat Lubelczyk[1], który w celu tego »rozmnożenia pisma polskiego« tłumaczył wiele utworów obcych, z łaciny i czeszczyzny, a nawet z cerkiewnego języka.

Przekładał on modlitwy, ale także ku rozrywce czytelników Żywot Ezopa Fryga mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego...

Te «rozliczne a znamienite baśni« ukazały się około r. 1522.

Wymienimy dalej Rozmowy, które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym, księgę ulubioną średnich wieków, którą w r. 1521 ogłosił w przekładzie z łaciny Jan z Koszyczek.

Z r. 1534 wspomnimy wydanie Falimirza O ziołach i mocy ich, zawierające tak gorące uznanie dla wydawcy i drukarza, Unglera, i tegoż Unglera pochwały języka polskiego.

W następnym zaś roku 1535 zaczął swoją tak owocną działalność Marcin Bielski.

Jego Żywoty filozofów, tłumaczone z czeskiego, ukazały się w tym czasie, a zawierały nietylko szczegóły z życia, lecz także »dowcipne rozumy« czyli zdania mędrców starożytnych.

Miało to dziełko także służyć ku rozmnożeniu języka polskiego, którym »przedtem dla trudności jego niewiele pisano« — a było »u Floriana prasowane«, ponieważ Ungler chętnie rzeczy polskie ogłaszał.

Bielski, biedząc się wyszukiwaniem wyrazów polskich, odpowiednich dla oddania myśli starożytnej, radził się, jak wyznaje, ludzi uczonych, między innymi Andrzeja z Kobylina, który też dodał do przekładu Bielskiego swoją moralizującą rozprawkę.

Ten Andrzej Glaber z Kobylina (w Wielkopolsce) wygłaszał jako mistrz w uniwersytecie krakowskim w latach 1531 — 1542 głównie arystotelesowskie wykłady, a zbaczał także na modus epistolandi Erazma z Roterdamu.

W r. 1542 występuje on z tytułem: astrologus ordinarius Universitatis i wydaje wtedy kalendarze (iudicium), opatrywane zwykle wróżbami dla uczniów i mieszkańców Krakowa[2].

Zasługi jego około popierania i szerzenia języka polskiego były znaczne; on to w r. 1535 porwał się na dzieło historyczne w ojczystym języku, spolszczając rzecz Miechowity De duabus Sarmatiis[3]; on dalej w tym samym roku przełożył na polskie dziełko średniowieczne, opatrzone powagą i nazwiskiem Arystotelesa, p.

t.: Problemata Aristotelis, czyli Gadki o składności członków człowieczych.

W formie pytań i odpowiedzi wykładał tu Andrzej w żywym, jędrnym, często rubasznym języku różne problemy z zakresu fizjologji, higjeny i fizjognomiki, a przypisał tę księgę »jako Wielki Polak tej, która z Wielkiej Polski poszła, Hedwidze z Kościelca«, burgrabini krakowskiej.

Przedsięwziął tłumacz swą robotę »ku rozmnożeniu nauki w piśmie polskiem«, »aby to było polskiemu językowi jawno, co Grekowie pierwej, potem Łacinnicy skrycie napisali«.

Tenże sam Andrzej z Kobylina, który wyraźnie zajmował się żywo ruchem ówczesnego piśmiennictwa, przygotował w r. 1539 druk Żołtarza Dawidowego Walentego Wróbla.

W przedmowie łacińskiej zwrócił się do mistrzów teologji w Krakowie, którzy wyjątkowo poparli przekład z Pisma świętego na polskie: powiada mianowicie: quibus monitoribus nunc primum excusum est, eisdem etiam defensoribus prodeat in lucem, ut eorum vultui critico, qui res sacras vernacula lingua imprimi debere negant... libellus ille veluti perfricta fronte sese exhibeat conspiciendum.

W dedykacji polskiej do Piotra Kmity pisał mistrz Andrzej, że mistrze krakowscy jemu polecili, »aby za moją pilnością (sc. ten Żołtarz) słusznie a rządnie był sprawion i pismem impressorskiem wyrobion«.

Do dalszego ciągu tej przedmowy wrócimy jeszcze później.

Tymczasem wypadnie nam stwierdzić wielką zasługę wydawniczą Andrzeja z Kobylina.

Żołtarz, czyli Psałterz Dawidów, należał do najpopularniejszych ksiąg już w średnich wiekach.

Kościół nie bronił nawet świeckim czytania tej księgi.

Toteż i w polskiem piśmiennictwie przekłady Psałterza były liczne; z czternastego wieku mamy florjański, z piętnastego puławski.

W r. 1532 i 1535 ogłosił Wietor tłumaczenie polskie; nastąpiło w r. 1539 wydanie Wróbla, zawierające łaciński tekst i polską przeróbkę.

Następnie Rej i A. Trzecieski ogłaszali niektóre psalmy, a towarzysz i sługa Reja, »skrybent polski« Jakób Lubelczyk wydaje w r. 1558 swój całkowity przekład wierszowy, który wyprzedził o lat dwadzieścia arcydzieło Kochanowskiego z r. 1579.

Wyliczenie to, nieobejmujące wszystkich prób w tej dziedzinie, świadczy wymownie, jaką poczytnością pieśni Dawidowe się cieszyły i dawniej, i w pełni Odrodzenia.

We Francji słynny poeta protestancki Clément Marot dokonał z Psałterzem tego, czego u nas dokonał Kochanowski.

A jak się spoufalono z tym przekładem we Francji, jak się zżyto z tą poezją Dawida, poświadcza dziwaczny i jaskrawy szczegół, że słynna Diane de Poitiers, kochanka króla francuskiego Henryka II, tańczyła na balach dworskich śpiewając psalm De profundis, którego słowa Marot przystosował dla niej do muzyki ulubionego wówczas tańca, tak zwanej Volty!

Słusznem też zapewne jest zdanie Wiszniewskiego, iż psałterze przyczyniły się do usposobienia i przygotowania języka polskiego na wzloty wyższe w dziedzinie poezji.

Jakób Lubelczyk nietylko Psałterz w wiersze ubrał, ale także był autorem rozmaitych pieśni religijnych, które »piosneczkami nadobnemi« nazywał.

Żarliwy ten ewangelik opatrywał przytem psalmy i pieśni nutami, albowiem miał żywą »chuć ku muzyce«, która za Zygmuntów doznawała opieki ze strony dworu i społeczeństwa.

Przypisy

↑ Por. o nim L. Bernackiego, Pierwsza książka polska, Lwów 1918.

↑ Por. teraz prof. Ptaśnika dzieło: Monumenta Poloniae typographica, Lwów 1922, nr. 489, 491, 492, 493, 495.

↑ De duabus Sarmatiis (łac.)

— O dwóch Sarmatiach.


text:
24.

Nazajutrz otrzymał Krystjan telegram od Crammona z zapowiedzią przyjazdu w połowie tygodnia.

Patrzył roztargniony na papier i musiał, z trudem dopiero przypominać sobie jak wygląda przyjaciel.

I zaraz zapomniał wszystko.

U Fjedora Szilagina zastał około dwudziestu osób, ośmiu, czy dziesięciu Rosjan, pośród nich Wiguniewskiego, dalej braci Malbeck, młodych arystokratów belgijskich, francuskiego kapitana marynarki, markiza Taverę, mr.

Bradshawa, księżnę Helfersdorf z matką, bardzo pospolitej postaci, Bealrix Vanleer i Zenejdę Gamaleja.

Krystjan przybył ostatni, a Szilagin powitał go rozparty w fotelu.

Młody wilk siedział mu na kolanach, zaś na poręczy przykucnęła zielona papuga.

Przeprosił Krystjana z uśmiechem, podając dłoń i wskazał gestem zwierzęta, które mu wstać nie pozwalały.

Krystjan wiedział od Wiguniewskiego, że Szilagin lubi wszelakie występy.

W Oksfordzie wziął na łańcuch osia, przywiązał go do łódki i popłynął sam jeden, nocą.

W Rzymie wynajął palazzo i urządził bal dla najgorszych szumowin miasta.

Pyszałkostwo wywołało w Krystjanie uczucie, że na dnie jego mieści się chorobliwość przesady, a nawet rozpacz.

Toteż doznał przewlekłego przygnębienia.

Komnaty były niezwykle licho oświetlone, a że okna z powodu dusznego powietrza pootwierano, zaś nadciągała burza, przeto każda błyskawica rzucała snop sinego blasku do wnętrza.

Poproszona przez kilka osób Zenejda Gamaleja wzięła gitarę i usiadłszy pod wysokopienną różą, zaczęła pieśń rosyjską.

Na plecach miała złotolity szal, a matowe włosy zdobiła przepaska z djamentami.

Smukła, o wydatnych kościach policzkowych, miała szerokie usta i płonące tajemnie oczy, o szerokich powiekach.

Wilk leżący na kolanach Szilagina, szaro-żółtej maści, podniósł głowę i jął mrugać w stronę śpiewaczki, której pieśń obudziła w nim, zda się, marzenia o stepie rodzinnym.

Poruszyła się też papuga, wyskrzeczała niezrozumiałe słowo i napuszyła barwny kołnierz piór.

Szilagin pogroził jej palcem, a ptak wtulił zaraz głowę w pierze.

Jakiś stary, gadatliwy Rosjanin mówił do pana domu, który nie słuchał go wzgardliwie i jął śpiewać drugą zwrotkę.

Miał piękny, dźwięczny baryton, ale Krystjan dosłyszał w nim coś odpychającego.

Tosamo tliło w napół rozwartych, złych, smutnych i gardzących oczach, oraz szlachetnie rzeźbionej twarzy młodzieńca ośmnastoletniego, kryjącej doświadczenie wyuzdanego starca, oraz w długich płazowatych jakby, nerwowych dłoniach i słodkawym, znużonym, dowcipnym uśmiechu.

Wigumiewski, Maelbeckowie, kapitan i Tavera zasiedli w przyległym pokoju do bakareta.

Poprzez pieśń dolatał brzęk złota i szmer kart.

Te dziwne odgłosy wzburzyły papugę, tak że zapominając o przestrodze, zawrzasła znowu obrzydliwie.

Zenejda rzuciła jej gniewne spojrzenie i przez sekundę skurcz palców uniemożliwił granie.

Szilagin podniósł się, chwycił ptaka jedną ręką za nogi, drugą za głowę i jednym obrotem skręcił kark papudze, wrzeszczącej przeraźliwie i broniącej się zaciekle.

Zielony zewłok cisnął z wyrazem obrzydzenia na ziemię, polem zaintonował zwrotkę trzecią.

Zenejda rzuciła mu spojrzenie zadowolenia.

Gadatliwy Rosjanin, napastujący teraz rzeźbiarkę, umilkł znagła.

Wilk ziewnął i oparł łapę na ramieniu swego pana, dla okazania dobrych chęci.

Krystjan patrzył na martwego ptaka, który leżał rozczapierzony i w świetle błyskawic muskającem posadzkę lśnił, niby ogromny szmaragd fantastyczny.

Nagle papuga ta wydala mu się uosobieniem wszystkiego co wstrętne, puste, kłamliwe, wystrojone i niebezpieczne w tem środowisku..

Spojrzał na Szilagina, Gamaleję z gitarą, gadatliwego starca, graczy i obrócił się plecami.

Gryzło go w gardle i piekło w oczach.

Przystąpił do okna.

Deszcz szemrał po liściach drzew i rozlegały się grzmoty.

Nagle zadał sobie pytanie, skąd się bierze to zło i dlaczego tak trudno otrząsnąć się z niego.

Goś go pędziło w świat, w noc, w deszcz i burzę.

Zapragnął zgubić się w ciemni i huraganie, kędyś daleko od ludzi.

Czul, po raz pierwszy w życiu wzbierające łzy.

Drżał od wzburzenia, które dotąd zawsze umiał trzymać w ryzach.

W chwili, gdy dotknął klamki, w progu ukazał się Maidanow z Ewą.

Pobladły śmiertelnie przystanął.

Towarzystwo ożywiło się bardzo.

Szilagin skoczył z fotelu, biegnąc na spotkanie przybyłych.

Zbutwiała chudość Maidanowa kontrastowała ponuro z kwitnącą harmonją postaci Ewy.

Miała suknię niby opar mgły.

Głębokie wycięcie przytrzymywały na ramionach sznury pereł.

Pleć jej była złota, a przez skórę karku, ramion, tułowia i nóg prześwietlała pulsująca krew.

Krysljanowi była czarodziejskiem zjawiskiem.

Patrzył na nią, podczas przedstawiania Maidanowowi, jak na zaziemską istotę.

W sercu miał zamróz, straszne uczucie opuszczenia, dzikość i głuszę.

Zaczęto nań spoglądać.

Wyszedł, jęcząc z nieopisanego bólu, co jednak słyszeli na szczęście, tylko lokaje, zdumieni jego ucieczką.

Inaczej ośmieszyłby się był i upokorzył wobec towarzystwa.


text:
22.

Po odejściu Joanny legł Krystjan na otomanie, z rękami za kark założonemi i tak dotrwał do świtu, nie śpiąc i nie gasząc światła.

Widział wydeptane schody wiodące do szynkowni, brudny chodnik hoteliku portowego, latarnię w pustej ulicy, kraciastą kamizelkę gospodarza z brzęczącymi wisiorkami, flaszkę z koniakiem na półce, zieloną chustkę jednej z pijanych kobiet, tatuowane ramiona marynarza, kauczukowe wiśnie na skórzanym kapeluszu ulicznicy, broszkę z granatami i napisem: Ricordo di Venezia...

Im dłużej leżał, myśląc o tem wszystkiem, tem silniejszego doznawał wrażenia swobody i wyzwolenia.

To jeno tylko mogło mu zastąpić rzeczy inne, dawniej kochane daremnie i ludzi, z którymi żył równie daremnie.

Leżąc i obcując z tą całą biedotą, czuł, że tracą dlań wartość wszelaką, uprzednie, bezcelowe zajęcia i stosunki a nawet wspomnienie Ewy przestało mu być udręką i próżnem upokorzeniem.

Świetna, królewska postać nie nęciła go już teraz, gdy myślał o zalanej krwią twarzy ulicznicy.

Przedziwne jakieś rozciekawienie zasłoniło wszystko co dawne.

Zasnął o brzasku, ale po godzinie wstał, przemył oczy zimną wodą, wyszedł, wziął dorożkę i kazał się zawieźć do hoteliku portowego pod godłem „Króla Grecji“.

Portjer nocy sprawował jeszcze służbę i poznawszy rannego gościa, zaprowadził go z przesadna służbistością na drugie piętro, do pokoju Karen Engelschall.

Krystjan zapukał, ale nikt nie odpowiadał.

— Niechno wielmożny pan wejdzie! — powiedział portjer.

— Klucz zginął, a zasuwka popsuta.

Przydarza się nieraz to i owo, lepiej tedy dla nas, że drzwi nie są zamknięte.

Krystjan wszedł.

Pokój był zastawiony brzydkimi, brunatnymi meblami, była tam ciemno-czerwona sofa pluszowa, okrągłe zwierciadło toaletowe pęknięte przez pół, gruszka elektryczna z białą umbrą, na mosiężnej nodze oraz oleodrukowy portret cesarza na ścianie.

Wszystko pokrywał kurz, widniały wszędzie ślady opuszczenia, zużycia, nędzy i prostactwa.

Karen Engelschall spała, leżąc na wznak.

Rozczochrane jej włosy przypominały wiązkę słomy, twarz miała bladą i napuchniętą, a na czole i prawym policzku widniały świeże blizny.

Pełna, ale obwisła pierś wyzierała z pod kołdry.

Opanowując swój dawny wstręt do śpiących, jgł Krystjan patrzeć na jej twarz, zadając sobie pytanie z jakiej warstwy pochodzi, czy jest córką rybaka, lub żeglarza, małomieszczanką, proletarjuszką, czy chłopką.

Po chwili zastanowił go wyraz tej twarzy.

Nie było w nim zła, ni dobra, jeno jakaś rozterka, wywołana dręczącym snem.

Krystjan przypomniał sobie olbrzyma z karneolem, który ją bił.

Widział teraz żywo ten wstrętnie różowy kamień, przypominający robaka, czy surowe mięso.

Poruszeniem bezwiednem potrącił krzesło i łoskot ten zbudził Karen.

Rozwarła powieki a na widok mężczyzny w pokoju, przejęta komicznym strachem rozwarła usta do krzyku.

Ale poznawszy intruza opadła na poduszki z westchnieniem ulgi.

Oczy jej nabrały znowu wyrazu buntowniczego, a reszta twarzy przymusowej uległości.

Przycupnęła, nie wiedząc co znaczą te odwiedziny i dumała zdziwiona wielce.

Nakryła się kołdrą aż po brodę, uśmiechnięta, niepewna.

Krystjan poszukał oczyma bezwiednie jaskrawo czerwonej wstążki z wenecką broszką.

Odzież jej zwisała bezładnie z krzesła, a skórzany kapelusz leżał na stole.

— Czemuż pan stoi? — spytała chrypliwie.

— Proszę siadać.

Znowu, jak nocy ubiegłej wprawiły ją w zachwyt piękność jego i wykwint.

Przemknęło jej, że musi być baronem, lub hrabią i znowu uśmiechnęła się.

Wyspana była i wypoczęta.

— Nie może tu pani długo pozostać, — rzekł uprzejmie — myślałem o tem, co bym mógł uczynić.

Stan pani wymaga pewnych wygód i nie należy się wystawiać na dalsze napaści tego człowieka.

Najlepiejby było wyjechać stąd.

Karen Engelschall wybuchnęła śmiechem.

— Wyjechać stąd?

A jakże tego dokazać?

Taka jak ja, musi zostać gdzie jest, aż do końca.

— Czy 011 ma jakie prawa względem pani? — spytał.

— Prawa?

Cóż to znaczy?...

A, tak, rozumiem już.

O, nie!

Nie ma praw innych prócz tych, jakie są nieodłączne od naszego zawodu.

On mnie broni, ja mu daję pieniądze, a zato jestem bezpieczna od innych, że zaś jest mocny i ma przyjaciół, dobrze mi się powodzi.

Wszyscy mężczyźni są dobrzy, ale trudno przebierać... ha, trudno!

Tylko, wierz mi pan, jestem czasem tak bardzo zmęczona...

— Rozumiem to dobrze! — rzekł Krystjan, patrząc w jej krągłe, zaczerwienione oczy.

— I dlatego właśnie chcę pani dopomóc.

Dziś, albo jutro wyjeżdżam na kilka, sądzę, miesięcy do Berlina i gotów jestem wziąć panią ze sobą.

Proszę nie zwlekać z decyzją, gdyż, sprawy odkładane zazwyczaj nie dochodzą do skutku.

Na razie jest pani wolną od swego prześladowcy.

Nie trzeba posyłać do mieszkania po rzeczy.

Wszystko co potrzebne kupi się na miejscu.

Te życzliwe słowa nie wywarły oczekiwanego wrażenia, gdyż Karen nie wyczuła ich prostoty i szczerości.

Urągliwe podejrzenie owładnęło nią.

Słyszała o apostołach moralności, kaznodziejach, wysłańcach policji, których się bały ulicznice, jak ognia.

Wprawdzie instynkt mówił jej, że się myli, ale zaczęła snuć romantyczniejsze jeszcze przypuszczenia o jakimś wprost nieludzkim losie, który ją czeka, gorszym stokroć od przemocy obecnego dręczyciela.

Wszystko to przelatywało jej przez myśl, chmurzyła się coraz to bardziej, zaciskała pięści, szalała, targana strachem, nadzieją i nieufnością, w końcu zaś uległa wpływowi tego, któremu się w żaden sposób oprzeć nie była w stanie.

— Czego pan właściwie chcesz odemnie? — spylała, przeszywając go spojrzeniem.

Krystjan odparł, ważąc każde słowo:

— Niczego więcej nie chcę, prócz tego, co powiedziałem.

Umilkła, patrząc na swe ręce.

— Matka moja mieszka w Berlinie! — mruknęła po chwili.

— Nie chcę wcale dostać się do niej.

— Będzie pani u mnie! — rzekł stanowczo, niemal twardo.

Oddychał głęboko i ciężko jak miech kowalski.

Słowo zostało wypowiedziane.

Karen spojrzała nań znowu, tym razem poważnie i trzeźwo.

— Cóż będę u pana robić? — spytała.

— Tego nie wiem jeszcze dobrze — odparł z wahaniem.

— Muszę się zastanowić.

Karen złożyła ręce.

— Ależ muszę, chyba wiedzieć kto pan jest?

Wymienił nazwisko.

— Jestem ciężarna, — ozwała się, a głos jej po raz pierwszy zadrżał — a w dodatku ladacznica!

Czy wiesz pan, że jest to coś najgorszego, najmarniejszego w świecie?

Czy wiesz pan to?

— Wiem! — powiedział, spuszczając oczy.

— Cóż pan tedy poczniesz ze mną, będąc tak wykwintnym?

Czemu się pan opiekujesz... laką szmatą? — nalegała.

— Nie mogę istotnie tego wyjaśnić! — odparł zmieszany.

— Cóż mam tedy uczynić?

Powiadasz pan, jechać?

I to zaraz?

— Jeśli pani to odpowiada, przybędę o drugiej i pojedziemy wprost na dworzec.

— I nie będzie się pan mnie wstydził?

— Nigdy się nie wstydzę.

— W tej sukni?

A jeśli ludzie zaczną wytykać palcami ladacznicę, jadącą z tak wielkim panem?

— Jest mi obojętne, co czynią ludzie.

— Tak?

Ano to zaczekam.

Skrzyżowała na piersiach ramiona, wbiła oczy w sufit i zapadła w bezruch zupełny.

Krystjan skinął jej głową i wyszedł.

I potem także nie ruszyła się Karen wcale.

Głęboka zmarszczka przecięła jej czoło, świeże blizny czerwieniały na ziemistej twarzy, jak piętna, a głuche, zwierzęce wprost zdumienie odebrało oczom blask, nadając im wyraz trupi.