corpora: CEN

text:
10 września 2007 r. w Pałacu Prezydenckim odbyła się Gala Przedsiębiorczości – finał programu „Dzień Przedsiębiorczości”, w której wziął udział Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński.

W uroczystości uczestniczyli również:

* Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Ewa Junczyk-Ziomecka

* Prezes Zarządu Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości Zbigniew Modrzewski

* Przewodnicząca Rady Dyrektorów Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości Sonia Wędrychowicz

* Prezydent Miasta Będzina Radosław Baran, przedstawiciele nagrodzonych szkół, firm oraz instytucji

„Zdaję sobie sprawę, że promocja przedsiębiorczości – nie mówię w tej chwili o przedsiębiorczości, która gromadzi w swoich rękach miliardy złotych, dolarów czy euro, ona też jest potrzebna, pod warunkiem, że jest uczciwa, ale ta przedsiębiorczość ma swoje znaczenie, znaczenie istotne.

Natomiast wszyscy wiemy, że olbrzymią siłą napędzającą gospodarkę każdego państwa, w tym szczególnie o takiej strukturze jak Polska, są niewielkie przedsiębiorstwa, czasem rodzinne, czasem nie.

My bardzo popieramy te rodzinne, ale są przecież inne formuły.

One dają olbrzymią ilość miejsc pracy, dają też bardzo duży napęd gospodarce.

My przeżywamy w tej chwili dobry okres gospodarczy, nawet te kłopoty związane z sytuacją w Stanach Zjednoczonych, które przeżywała giełda niedawno jeszcze, w istocie się już kończą w znacznym stopniu.

Nie chcę tutaj zapeszyć, więc nie powiem, że się skończyły, ale w każdym razie zostały bardzo znacznie ograniczone.

Myślę, że następne lata to będą też lata rozwoju, lata rozwoju szybkiego, ale nie błyskawicznego i nie życzmy sobie tego, bo błyskawiczny rozwój bardzo łatwo rodzi kryzys z bardzo prostego powodu – ludzie są nadmiernie optymistyczni, zarówno jeśli chodzi o inwestowanie, jak i o konsumpcję, a więc zapożyczają się, tych pożyczek w pewnej chwili robi się zbyt dużo, w takiej sytuacji banki podnoszą stopę procentową, ludzie z kolei nie mają z czego spłacać i tak zaczyna się kryzys.

My chcielibyśmy, żeby nasz rozwój na poziomie 5-6 procent potrwał jeszcze przynajmniej ładnych kilka lat i to byłby największy sukces naszego kraju, a w tym sukcesie olbrzymią rolę odgrywają właśnie tacy ludzie jak Państwo, czego Państwu nie tylko gratuluję, ale jako Prezydent Rzeczypospolitej chciałem za to Państwu serdecznie podziękować”.

W trakcie swojego wystąpienia Ewa Junczyk-Ziomecka przypomniała ideę „Dnia Przedsiębiorczości” – ogólnopolskiego programu jednodniowych praktyk, w którym udział wzięło 38293 uczniów z 598 szkół oraz 17239 instytucji i firm.

Gala Przedsiębiorczości stanowi finał programu, dzięki któremu tysiące uczniów miało możliwość sprawdzenia się przez jeden dzień w wymarzonym przez siebie zawodzie.

Tegoroczny „Dzień Przedsiębiorczości” objęty został patronatem Prezydenta RP, Lecha Kaczyńskiego.

Komitet honorowy, któremu przewodniczyła Ewa Junczyk-Ziomecka ocenił wyniki realizacji projektu i wyłonił laureatów – najbardziej przedsiębiorcze szkoły oraz najbardziej przyjazne szkołom instytucje i firmy.

Podczas uroczystości otrzymali oni nagrody i wyróżnienia.

Inicjatorem projektu jest Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości przy współpracy Biura Inicjatyw Społecznych Kancelarii Prezydenta RP.

Nagrodę specjalną za szerzenie idei programu poza granicami kraju, w miastach partnerskich otrzymał Urząd Miejski w Będzinie.

Nagrody za „Najlepszy Fotoreportaż”otrzymali:

* Marlena Bartkowska z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Jelczu-Laskowicach

* Bartłomiej Brukarczyk


corpora: wikisources-pl

text:
Bruno święty (6 Paźdz.), założyciel zakonu kartuzów.

Ur.

około 1035 r. w Kolonji, ze starej szlacheckiej familji.

Matka jego, jak mówi jeden z jego bjografów, karmiła go mlekiem mądrości i pobożności, w skutek czego w dziecinnych nawet latach Brunona nie spotykamy właściwych temu wiekowi zdrożności.

Później oddali go rodzice do szkoły św. Kuniberta w Kolonji, gdzie robił wielkie postępy w naukach, a bogobojnością przewyższał wszystkich swoich towarzyszów.

Wtedy już św. Hanno, ówczesny arcybp koloński, dał mu kanonję przy swojej katedrze.

Z Kolonji, dla ukończenia studjów, udał się do Reims (ok. 1047 r.).

W słynnej tej wówczas szkole katedralnej w Reims, Bruno wielkie zyskał sobie pochwały.

Na swój czas był on niepospolitym poetą, odznaczał się biegłością w filozofji, teologji i gorącą pobożnością (Roberti Altissiodor.

Chronic, p.

77 sqq.).

Źle zrozumiany ustęp w Chronicon Malleacense [1] dał powód do twierdzenia, że nasz święty słuchał przez niejaki czas w Tours wykładów głośnego wówczas Berengarjusza (ob.) i że przejął się jego nauką; fałsz jednak tego twierdzenia został wykazany przez Mabillona (Praef.

in Saec.

VI, Act.

SS.

Ord.

S. Ben.).

Pomimo to bollandyści (Acta SS.

6 Octobr. t. III) podają dowody wiarogodności owej kroniki i utrzymują, iż prawdopodobnie Bruno kształcił się pod kierunkiem Berengara, jakkolwiek błędów jego nie przyjął.

Pewném jest, że Bruno nigdy nie był w Paryżu (Acta SS.

l. c. n. 74).

Arcybp remeński Gerwazy, na miejsce Herimana, który całkiem opuścił świat, aby się oddać pobożnym rozmyślaniom, mianował Brunona scholastykiem.

Z godnością tą łączył się wówczas obowiązek czuwania nad wszystkiémi szkołami djecezji.

B. odpowiedział godnie nadziejom arcybiskupa: jako przełożony odznaczał się wielką roztropnością, a niepospolita uczoność zjednała mu imię wybornego nauczyciela; niektórzy z jego uczniów zajęli później zaszczytne miejsce w historji Kościoła: Odo, kardynał, biskup Ostyi (później Pap.

Urban II); Robert, z rodu książąt burgundzkich, bp Langres; Rangerius, kardynał, arcybp Reggio, i kilku innych znakomitych prałatów.

Długo przyświecała mądrość Brunona szkole w Reims i Gerwazy niejednokrotnie uciekał się do jego pomocy i gorliwości, w sprawach dotyczących zarządu djecezją.

Po śmierci Gerwazjusza, Manasses przez symonję zasiadł na stolicy arcybiskupiej i, nieludzkiém postępowaniem, wielkie rozjątrzenie w swoich podwładnych wywołał.

Był on nawet tak bezczelnym, iż dał się słyszeć: „że arcybiskupstwo reimskie byłoby pięknym nabytkiem, gdyby nie potrzeba było Mszy śpiewać.“ Bruno utrzymał się przy swoich obowiązkach, ciężko wszakże zgorszony popełnianemi nadużyciami, nie szczędził słów ostrej prawdy.

W końcu Manasses, który, ku wielkiej szkodzie Kościoła, przez 9 lat potrafił utrzymać się przy arcybiskupstwie, powołany został przez synod zgromadzony w Autun (1076 lub 1077 r.), i przez legata Hugona, biskupa z Dié, z urzędu złożony.

Bruno, proboszcz i jeden z kanoników byli jego oskarżycielami na synodzie.

Legat papiezki podziwiał mądrość i cnoty Brunona, wynosił go bardzo wysoko w swoim liście do Stolicy Apostolskiej i nazwał najznakomitszym nauczycielem szkoły w Reims (Concil.

t.

X p.

365, Hugo Flaviac.

Chronic, p.

99).

Manasses, zagniewany na swoich oskarżycieli, kazał zburzyć ich domy, zabrać majętność i sprzedać beneficja.

Bruno musiał szukać schronienia w zamku hrabiego de Rouci, gdzie pozostawał do Sierpnia 1078 r.

W skutek zażaleń Manassesa na decyzję synodu w Autun, Grzegorz VII złagodził karę wymierzoną na arcybiskupa i zalecił mu przyjąć napowrót Brunona.

B. nie cieszył się z tego, gdyż duszę jego coraz głębiej zajmowały myśli o znikomości rzeczy ziemskich i postanowienie opuszczenia świata.

Już w liście, który pisał Bruno do Rudolfa, proboszcza z Reims, 1077 r., przebija się pragnienie usunięcia się od świata.

Podług innych, powodem do tej zmiany w usposobieniu Brunona miało być następujące zdarzenie w kościele Notre-Dame w Paryżu.

Stały tam pewnego razu zwłoki jakiegoś słynnego nauczyciela.

Kiedy kanonicy odprawiali officium defunctorum, nagle z trumny wychylił się nieboszczyk i strasznym głosem zawołał: „jestem oskarżony sprawiedliwym wyrokiem Boga;“ potém: „jestem osądzony“ i w końcu: jestem potępiony.“ Opowiadanie o tém wniesione zostało do brewjarza rzymskiego, lecz następnie z rozkazu Urbana VIII, po dokładném rzeczy zbadaniu, usunięte.

Relacja o tym mniemanym cudzie po raz pierwszy zapisana w kronice zakonu kartuzów pod r. 1250, została odrzuconą przez Stolicę Apostolską i przez uczonych, jak Mabillon, Dubois i wielu innych.

Bruno sam nigdzie nie wspomina o owém zdarzeniu, a Gwibert (ob.), opat w Nogent, współczesny z nim i mieszkający w tej samej djecezji, zamiar oddalenia się od świata przypisuje ciężkiej boleści, jakiej doświadczał nasz święty na widok gorszących postępków Manassesa.

Wyżej już wspomnieliśmy, że B. nigdy nie był w Paryżu.

Mniemany więc ów cud nie mógł wywołać zmiany w jego usposobieniu.

O postanowieniu swém B. zawiadomił Rudolfa i Fulcjusza, a jego zdania o zmienności i znikomości tego świata wywarły na nich głębokie wrażenie.

Wykonanie zamiaru odłożono, za wspólną ugodą, do powrotu Fulcjusza z Rzymu.

Rudolf pozostał w Reims i później po Manassesie został arcybiskupem, B. zaś złożył wszystkie swe dostojeństwa i wyrzekł się wszystkiego, co tylko na ziemi posiadał.

Stratę dwóch wyżej wymienionych księży zastąpiła Brunonowi gromadka bogobojnych przyjaciół, którzy losy jego dzielić postanowili.

Zdaje się, że z początku osiedli oni na zamku Reciac w Szampanji, u hrabiego Ebalda (v.

Oehald), mężnego przeciwnika arcybpa Manassesa.

Wkrótce potém Bruno udał się do Kolonji i Reims, a ztamtąd do Saisse-Foutaines, w djecezji Langres, gdzie prowadził z kilku towarzyszami surowe, odosobnione życie.

Dwaj z nich, Piotr i Lambert, wybudowali kościołek, później przyłączony od opactwa Molesme.

B. naradzał się ze swymi przyjaciółmi, z Robertem, opatem z Molesme, nad wyborem reguły życia.

Ostatni wskazał mu Hugona, bpa Grenobli, do którego latem 1084 r. B. udał się z 6 towarzyszami.

Hugo serdecznie ich przyjął i oddał im, jak niektórzy utrzymują, w skutek widzenia, które mu się wtedy ukazało, dziką, bezpłodną, prawie niezamieszkałą puszczę, na cztery godziny drogi odległą od Grenobli, zwaną Chartreuse (Kartuzja), i ustąpił wszystkie swoje prawa do tamtejszego lasu.

Tak więc Chartreuse stała się kolebką zakonu kartuzów.

Nowi mieszkańcy puszczy zbudowali tam kościół i na około niego cele, z początku po jednej na dwóch zakonników, później dla każdego osobną.

O sposobie życia zakonników ob.

art. Kartuzi.

B. był ich pierwszym przełożonym, liczba zwolenników nowej reguły szybko się wzmagała, zewsząd przybywali bogobojni ludzie, pragnący dzielić pokutę i modlitwę, wespół z pierwszymi założycielami zakonu.

W sześć lat potém Bruno, ulegając prośbom dawnego swego ucznia, a teraz Papieża Urbana II, udał się do Rzymu, wyznaczywszy poprzednio Landuina na przełożonego.

Brunonowi towarzyszyło kilku jego uczniów, którzy nie mogli się z nim rozstać, reszta opuściła Chartreuse i wróciła dopiero na usilne nalegania Landuina.

Urban z wielką czcią przyjął swego nauczyciela, pomieścił go w własnym pałacu, ażeby tém łatwiej zasięgać jego rady w rzeczach sumienia dotyczących, lub w sprawach kierowania kościołem Bożym; nawet towarzyszom Brunona wyznaczył odpowiednie mieszkania, aby bez przeszkody życie ascetyczne prowadzić mogli.

Ci jednakże tęsknili ciągle za swoją puszczą, i B. rad był wrócić do dzikiej Kartuzji, gdyby się na to Papież zgodził.

Nie mogąc spełnić pragnień serca, Brunon wyjednał przynajmniej dla swoich towarzyszów pozwolenie powrotu.

Brunona Papież trzymał ciągle przy sobie i chciał go nawet wynieść na arcybiskupstwo w Reggio (Kalabrja).

W końcu wszakże nie mógł już dłużej Ojciec św. opierać się błaganiom swego nauczyciela i pozwolił mu udać się do jednej z puszcz kalabryjskich.

R.

1090 z kilku towarzyszami osiadł B. w djecezji Squillace; ztąd napisał do swego przyjaciela Rudolfa, proboszcza w Reims, list (Epistola ad Rudolfum Viridem) zachęcający go do porzucenia świata.

Landuin, przełożony zgromadzenia w Chartreuse, przybył do Kalabrji, celem porozumienia się z Brunonem, co do reguły, którą jego naśladowcy we Francji zachowywać mieli.

W obszerném piśmie (Epistola ad suos majoris Carthusiae eremum incolentes), które posłał pustelnikom nasz święty przez Landuina, wyliczone były wszystkie ćwiczenia pustelniczego życia i różne trudności rozjaśnione.

Roger, hr. Sycylji i Kalabrji, poznał Brunona i tak wielką ku niemu cześć powziął, że mu podarował puszczę delia Torre, w djecezji Squillace.

Staraniem Brunona stanął tu kościół, pod wezwaniem Maria de Eremo, i pierwszy klasztor kartuzów; w bliskości zbudowano także drugi klasztor, o mniej surowej regule, zwany kościołem św. Stefana in Bosco czyli de Nemore (w lesie).

Ścisły związek łączył klasztor w Chartreuse z temi nowemi fundacjami i jeden duch ożywiał wszystkich uczniów Brunona.

Tymczasem zbliżał się koniec życia założyciela zakonu.

W końcu Września 1101 r.

Bruno zapadł w ciężką niemoc.

Zebrał więc około siebie uczniów, odbył w ich obecności pewien rodzaj publicznej spowiedzi, złożył katolickie wyznanie wiary, szczególniej zaś co się do nauki o Sakramencie Ołtarza odnosi i zasnął w Bogu 6 Paźd. t. r.

Zwłoki jego zostały pogrzebane na cmentarzu w Torre, przy kościele Panny Marji, gdzie je r. 1514 znaleziono nietkniętemi.

Grzegorz XV zalecił 1623 r. publiczne oddawanie czci pamięci założyciela zakonu kartuzów i officium odpowiednie na cały Kościół rozszerzył.

— Na obrazach przedstawiają św. Brunona w białym habicie kartuzkim, z gwiazdą na piersiach, z gwiazdami około głowy, z globusem pod nogami, jako znakiem jego pogardy świata, i w ręku z krzyżem, którego ramiona liśćmi się kończą, albo też z drzewkiem palmowém, na którém jest krucyfiks.

Oprócz dwóch listów (o których wyżej), oprócz Sermones i drobniejszych innych utworów, św. Bruno zostawił: Empositionem in Psalmos i Expos.

in Epislolas S. Pauli, których autorstwa niesłusznie mu odmawiano (Hist. litt. de la France t.

9 p.

242.

Acta Sanctorum l.

c.).

Widać w nich niepospolitą znajomość Ojców Kościoła, jak również języków greckiego i hebrajskiego.

W elegji z 14 wierszy wypowiedział św. Bruno swoją pogardę dóbr ziemskich.

Z wydań pism św. Brunona najwięcej są rozpowszechnione paryzkie z r. 1509 i 1523; ostatnie zawiera bjografję świętego przez Dupuy.

W 1610 i 1640 r. wyszło w Kolonji inne wydanie pism Brunona, przedruk.

Migne, Patrol.

lat.

t.

152—153; większa część kazań, pomieszczonych w tém wydaniu, należy do następnego św. Brunona.

Żywot św. Brunona, opisany przez bezimiennego, w Vitae primorum quinque priorum Carthusiae.

W XVI w. przeor kartuzji Franciszek a Puteo (v.

Puteanus Vita S. B. Basileae 1515), Blömenvenna, Zacharjasz Benedictus i inni pisali także o św. Brunonie, co zamieścili w swym zbiorze Bollandyści (Octobr. t. III).

Surjtisz (De probatis SS.

Vitis.

6 Octobr.) zebrał życiorys z Puteana i Blömenvenny.

Cf. Mabillon op.

c.

De Tracy, Vie de S. Brunon, fundateur de Chrartreux, avec diverses remarques sur la même ordre, Paris 1785 12-o. D. M. Tappert, Der h.

Bruno, Stifter der Karthäuser — Ordens in seinem Leben und Wirken, Luxemburg 1872 8-o str. 526.

J. N.

↑ Kronika ta, zwana także Chronicon abbatiae S. Maxentii (opactwa w djec.

Poitou), jest kompilacją z jakiegoś dawniejszego obszernego dzieła, którego autor nazywany jest Julius Florus.

Doprowadzoną jest ta kronika do r. 1134.


corpora: openbooks

text:
Stefan George

(Duch twój, gdy dzisiaj…)

tłum.

Stefan Napierski

Duch twój, gdy dzisiaj w rok owy się chyli,

Pojąć nie może śródgwiezdnych przestrzeni,

Jakie dzieliły cię od ludzkich cieni.

Zdumienie czoło skłania k'tamtej chwili:

Kiedyś budował dla runa świątnice,

Przewyższające blady przepych ziemi,

I urzeczony ciszą był port niemy

I złoty kolor snów, jak błyskawice;

Przez skalne piargi wonczas, ścieżką znaną,

Owocorodne zawiodło cię lato,

Stoki darzyły uśmiechu zapłatą

I przybysz w zjawach miał duszę skąpaną.

Otóż i łąka w aksamitach cała

I zwisające złoto-płodne kłosy,

Dzwonienie sierpów i żniwiarzy głosy…

Ziemia cię woła, która nas wydała.

-----


text:
czub, czubek, czubić, czuba(s)ty; czuba, pogardliwe, ‘dziewka’, ‘chłopka’: »kędy pani w pomietle, wszytkiem rządzi czuba«, »posadzono też czubę do stołu«, »a moja czuba«, »w niezwykłej stoi czuba szacie«, »na miesiąc mu mało jedna czuba«, Potocki; »czuby słuźyste«, »do owej wiernej czuby«, Jabłonowski 1731 r.; u Serbów czupa, ‘babsko (nieczesane)’, i tak samo u innych Słowian.

Obok czub (nawet u Czechów czub, nie *czib, i bynajmniej to nie morawskie, lecz czeskie, choć »głosowni« czeskiej przeczy!) jest wszędzie i czup (u nas tylko w czuprynie, co Rej stale szupryną pisze, np. »szuprynki workom rozwiązać«, ‘pieniądze wydawać’, bo w workach składano je, papierowych nie znając; szupryna, czupryna uchodzi ogólnie za pożyczkę małoruską, czupryna, ale Rej żadnych podobnych pożyczek nie znał!).

Nie wiemy więc, co pierwotne; brak dalszych pewnych odpowiedników.


corpora: sejm

text:
Ustawa

z dnia .................................

2013 r.

2) w art. 22 dodaje się ust. 1m w brzmieniu:

3) w art. 23 w ust. 1 pkt 38 i 38c otrzymują brzmienie:

w art. 30b dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a.

Przepisy ust. 2 pkt 1, 4, 5 i 6 stosuje się z uwzględnieniem art. 22 ust. 1m”.

Uzasadnienie

W zaistniałej sytuacji brak pewności obrotu prawnego, uzależnienie od wyroków sądów oraz interpretacji organów administracji podatkowej podejścia do opodatkowania sprzedaży nabytych w drodze spadku udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych wpływa niekorzystnie na postrzeganie przez inwestorów przedmiotowej kategorii inwestycji.

Ponadto, w omawianym kontekście, obowiązujące obecnie przepisy podatkowe w nieuzasadniony sposób preferują lokaty bankowe, gdzie w wyniku ich zakończenia lub zerwania przez spadkobiercę nie dochodzi do obowiązku zapłaty podatku od całej wartości lokaty, a jedynie od naliczonych odsetek.

Dodatkowo można również wskazać na brak jednolitego podejścia

w odniesieniu do dziedziczonych obligacji, gdzie podatek dochodowy płacony jest od całej wartości obligacji w przypadku ich sprzedaży przez spadkobiercę przed terminem wykupu, natomiast w przypadku gdy spadkobierca zatrzyma obligacje do terminu wykupu, wówczas podatek zapłaci wyłącznie od kwoty naliczonego dyskonta lub odsetek.

- nowelizację pkt 105 w ust. 1 art. 21 polegającą na zmianie zakresu zwolnienia.

Zwolnieniu podlegał będzie dochód ze zbycia udziałów albo wkładów w spółdzielni, innych papierów wartościowych niż akcje oraz tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa

w funduszach kapitałowych przez spadkodawcę nie uzasadnia utrzymywania tego zwolnienia w odniesieniu do dochodów spadkobierc


text:
Projekt

USTAWA

z dnia

Art. 1.

W ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400) wprowadza się następujące zmiany:

1) art. 61 otrzymuje brzmienie:

„Art. 61.

Dzień 1 września ustanawia się Dniem Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.”;

2) po art. 61 dodaje się art. 62 w brzmieniu:

„Art. 62.

1.

Tworzy się Korpus Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

2.

W skład Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej wchodzą kombatanci posiadający uprawnienia określone w ustawie z tytułu prowadzenia działalności kombatanckiej, o której mowa w art. 1 ust. 2, lub działalności równorzędnej z działalnością kombatancką, o której mowa w art. 2 pkt 2 lub 4–6, zwani dalej „członkami Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej”.

4.

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, tryb wydawania i dokumenty niezbędne do wydania legitymacji członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej oraz wzór tej legitymacji, mając na względzie konieczność zapewnienia sprawności postępowania przy wydawaniu tej legitymacji oraz identyfikacji członków Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.”;

3) w art. 7 ust. 1–5 otrzymują brzmienie:

2) jest obywatelem polskim;

5) posiada kompetencje kierownicze;

4) użyte w art. 7 w ust. 6 i 8, w art. 72 w ust. 2 i 4, w art. 73 w ust. 4, w art. 19 w ust. 3 i 6, w art. 202 w ust. 1 w zdaniu drugim, w art. 23a w ust. 2 i 3 oraz w art. 30 w ust. 1 w pkt 2, w różnym przypadku, wyrazy „kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych” albo „Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych” zastępuje się użytymi w odpowiednim przypadku wyrazami „Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych”;

5) art. 71 otrzymuje brzmienie:

2) więzienia i obozy NKWD lub więzienia i obozy będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości,

– mając na względzie ustalenia historyczne oraz konieczność zapewnienia sprawnej i rzetelnej identyfikacji osób, które przebywały w tych miejscach odosobnienia, więzieniach i obozach.”;

7) w art. 9:

„1.

Okresy, o których mowa w art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 i art. 4 ust. 1, zalicza się do okresów zatrudnienia, od których zależy przyznanie lub wysokość świadczeń przysługujących pracownikom od pracodawcy, na podstawie wniosku pracownika ubiegającego się o te świadczenia, do którego należy dołączyć dokument stwierdzający przyznanie uprawnień określonych w ustawie.”,

b) uchyla się ust. 2,

„3.

W przypadku gdy pracownik w okresach, o których mowa w art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 i art. 4 ust. 1, był jednocześnie zatrudniony, okresy te zalicza się do okresu zatrudnienia warunkującego nabycie świadczeń pracowniczych, jeżeli przy ustalaniu prawa do tych świadczeń do okresu tego zatrudnienia nie zostało zaliczone to zatrudnienie.”;

8) w art. 12 ust. 2–4 otrzymują brzmienie:

9) art. 13 otrzymuje brzmienie:

„2.

Dodatek kombatancki przysługuje oprócz emerytury lub renty i nie jest uwzględniany przy obliczaniu wysokości świadczeń określonych w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.”;

11) w art. 16:

12) art. 17 otrzymuje brzmienie:

13) w art. 19 ust. 5 otrzymuje brzmienie:

„5.

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, maksymalne wysokości form pomocy, o której mowa w ust. 1, szczegółowe warunki przyznawania i udzielania tej pomocy, w tym wysokość dochodu uprawniającego do pomocy, oraz tryb jej przyznawania i udzielania, mając na względzie sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną osób ubiegających się o tę pomoc oraz konieczność zapewnienia sprawności postępowania przy przyznawaniu i udzielaniu tej pomocy.”;

14) w art. 20:

a) w ust. 2:

– pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„1) ulga w wysokości 37%, a w przypadku członków Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej – w wysokości 51%, w komunikacji krajowej na przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego:

– pkt 3 otrzymuje brzmienie:

„3) ryczałt energetyczny w wysokości 157,67 zł miesięcznie;”,

b) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

c) po ust. 3b dodaje się ust. 3c–3g w brzmieniu:

„3c.

Ryczałt energetyczny, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, podlega corocznie waloryzacji od dnia waloryzacji emerytur i rent.

3d.

Wysokość ryczałtu energetycznego po waloryzacji oblicza Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zgodnie z ust. 3e.

3e.

Waloryzacja polega na pomnożeniu kwoty ryczałtu energetycznego w wysokości przysługującej w dniu poprzedzającym termin waloryzacji przez wskaźnik, o którym mowa w ust. 3g.

3f.

Wysokość ryczałtu energetycznego nie może w wyniku waloryzacji ulec obniżeniu.

d) ust. 5a otrzymuje brzmienie:

15) w art. 201:

b) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

16) w art. 22:

b) uchyla się ust. 4;

17) tytuł rozdziału 6 otrzymuje brzmienie:

„Źródła i sposób finansowania oraz sposób wypłacania niektórych świadczeń”;

„1.

Świadczenia pieniężne przewidziane dla kombatantów, innych osób uprawnionych i pozostałych po nich członków rodzin, dodatek kompensacyjny określony w art. 20 ust. 2 pkt 2 i ust. 3, ryczałt energetyczny określony w art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 oraz odsetki za opóźnienie w ustaleniu prawa do nich lub ich wypłaty są wypłacane przez właściwe organy emerytalne lub rentowe i finansowane wraz z kosztami ich obsługi z budżetu państwa.”;

„Art. 24a.

Osobie uprawnionej do dodatku kombatanckiego albo świadczenia w wysokości dodatku kombatanckiego, zamieszkałej za granicą, świadczenia pieniężne, dodatek kompensacyjny i ryczałt energetyczny, o których mowa w art. 24 ust. 1, organ emerytalny lub rentowy wypłaca wraz z emeryturą, rentą, uposażeniem w stanie spoczynku lub innymi świadczeniami na rachunek bankowy tej osoby za granicą, po złożeniu przez nią wniosku o wypłatę świadczeń na rachunek bankowy za granicą.”;

Baza danych osób uprawnionych

Art. 24b.

1.

W celu zapewnienia możliwości weryfikacji udzielania świadczeń opieki zdrowotnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadzi, w formie elektronicznej, bazę danych osób mających uprawnienia z tytułów określonych w art. 1–4, zwaną dalej „bazą danych osób uprawnionych”, zawierającą informacje posiadane przez Szefa Urzędu, w tym informacje udostępniane przez podmioty określone w ust. 3.

2.

W bazie danych osób uprawnionych są przetwarzane następujące informacje dotyczące tych osób:

1) imię lub imiona oraz nazwisko;

2) adres miejsca zamieszkania;

3) data urodzenia;

5) informacja o rodzaju przyznanego świadczenia: rencie, rencie inwalidy wojennego, rencie osoby represjonowanej, dodatku kombatanckim, świadczeniu w wysokości dodatku kombatanckiego.

3.

Do nieodpłatnego przekazywania informacji do bazy danych osób uprawnionych w zakresie określonym w ust. 2 są obowiązane następujące podmioty: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, wojskowe biura emerytalne, Biuro Emerytalne Służby Więziennej, Minister Sprawiedliwości w zakresie spraw dotyczących sędziów w stanie spoczynku oraz Prokurator Generalny w zakresie spraw dotyczących prokuratorów w stanie spoczynku.

4.

Podmioty określone w ust. 3 przekazują Szefowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych informacje do bazy danych osób uprawnionych do 15. dnia miesiąca następującego po zakończeniu każdego kwartału w roku kalendarzowym.

Art. 24c.

1.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych aktualizuje bazę danych osób uprawnionych i przekazuje nieodpłatnie informacje zawarte w tej bazie Narodowemu Funduszowi Zdrowia w terminie 14 dni od dnia przekazania informacji do bazy danych osób uprawnionych przez podmioty określone w art. 24b ust. 3.

2.

Podczas aktualizowania bazy danych osób uprawnionych Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych usuwa z bazy danych informacje o danej osobie uprawnionej w razie zgonu tej osoby lub wydania decyzji o pozbawieniu jej uprawnień określonych w ustawie.

22) w art. 25:

a) ust. 4 i 5 otrzymują brzmienie:

b) uchyla się ust. 6,

„7.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiadamia niezwłocznie właściwy organ emerytalny lub rentowy albo właściwą jednostkę wypłacającą uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne o pozbawieniu danej osoby uprawnień kombatanckich.”;

„2.

Wnioski o mianowanie żołnierza składa się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który po sprawdzeniu, czy odpowiadają one warunkom określonym w ustawie, przedstawia je Ministrowi Obrony Narodowej.”;

2) w załączniku do ustawy pkt 7 otrzymuje brzmienie:

Data ................... pieczęć

podpis Szefa Urzędu

1) art. 47c otrzymuje brzmienie:

5.

W miejscach rejestracji pacjentów do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, w miejscach udzielania świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej oraz w aptekach, odpowiednio świadczeniodawca albo kierownik apteki uwidacznia pisemną informację o uprawnieniach określonych w ust. 1–4.

6.

Przepisy ust. 2–4 stosuje się do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych poza kolejnością na podstawie art. 24a–24c.”;

2) w art. 73 pkt 14 otrzymuje brzmienie:

3) w art. 75 ust. 14 otrzymuje brzmienie:

„11) monitorowanie i koordynowanie realizacji uprawnień wynikających z art. 24a–24c, art. 44 ust. 1a–1c, art. 47 ust. 2 i 2a, art. 47c oraz art. 57 ust. 2 pkt 10, 12 i 13.”.

2) Zakład Ubezpieczeń Społecznych;

2.

W razie przyznania uprawnień na podstawie ust. 1 przyznane świadczenia wypłaca się od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek o wznowienie postępowania, o którym mowa w ust. 1.

62/05/


text:
Georges Rodenbach

Deszcz

tłum.

Bronisława Ostrowska

Och deszcz!

Och deszcz!

Och przędza cichych kołowrotków

Czasu, snuta na pasma kropliste i lotne,

Co niżą na się sznurem łzy lat bezpowrotne…

Och deszcz!

Och jesień słotna!

Och wieczory smutków!

Któż wypowie ból, którym widnokrąg się broczy,

Na cmentarnych gościńcach, kędy chmury płyną

Elegijną, milczącą, żałobną drużyną,

Grzebiącą trupy gwiezdne wśród mrocznych roztoczy…

Któż wypowie ból, którym widnokrąg się broczy?

W żałobie czarnych mroków i pustce ulicy

Deszcz…

Skrapla się skroś nasze serdeczne wyrzuty.

jak łez rzeczy minionych różaniec rozsnuty,

Jako łzy padające z umarłej źrenicy —

W żałobie czarnych mroków i pustce ulicy.

Deszcz jest siecią, co dawno prześnione sny łowi,

I w swoich rozkroplonych ok tajemne sidła

Więzi tych ptaków bożych harmonijne skrzydła —

Że mrą tęsknicą światła, co treść ich stanowi…

Jako przemokły sztandar na drzewcu złamanem,

Duch nasz, gdy deszcz w nim wszystkie zmarłe żale zbudzi,

Kiedy deszcz go przemoczy, przemęczy, przetrudzi,

Jest już tylko bezbarwnym, obwisłym łachmanem,

jako przemokły sztandar na drzewcu złamanem.

-----


text:
Brykner Daniel, rodem z Krakowa, dr. filozofji i obojga prawa.

Będąc już kanonikiem, wstąpił 1667 r. do zakonu reformatów.

Um.

1706.

Napisał: Theologia zakonna człowieka duchownego, ucząca jak przez medytacje, bogomyślność i w zakonnych cnotach ćwiczenie, do miłej z Bogiem konwersacji przyjść można, Krak.

1689, 2 wyd.

1721, 3-e 1769.


text: Darmopych, darmopyszek, człowiek pyszniący się bez przyczyny.


text:
Ja, niioi podpisanvrur,........$0.fi!.|y.t..

.

K-*rt.g:l[r k.........1k21.x.1trJ-J.s..rn......

Oriennik Ustaw Nr 104 - 5172 - Pot,7W

alqsznlk do urtsrrryz dnia 30 lloca

2@4 e

Uwagal - -- -

1. osobh Bkladeiqca oswiracze3f o s.tanie maiqtkowym obowiez;na jest do zgodnego z pr"woq, *aEnnego

I zupefnego wypalnlanla kaidaj z rubryk.

2.

Je2eli poszczeg6lne rubrykl nia rnajduj4 w konketnym prrypadku zaEtosowania, naleiy wpisa6 .nie dotyczy,.

3. OSwiadczenie o stanie maiQtkowym dotycry maiq*u w kraJu I za granic4.

4.

O$wiadczEnie o stanie majQtkorvym obejmuje r6wniei wieayt€lnodci pienlgino.

Oirrdadczcnlc o stgnlc majEtkowym

Ja, niioi podpisanvrur,........$0.fi!.|y.t..

.

K-*rt.g:l[r k.........1k21.x.1trJ-J.s..rn......

llmiona.l nlafli6ko; w pnypedtu kobiqt nalsiy podad divnhl narwkto prntldrld€l

urodzony(a)

zamieszkaly(gl

Zasoby pienigine:

- Srodki pionigine zgromadzono w walucie polskiej:

po zapoznaniu sig_z paepisami ustanvy z dnia 30 lipca 200i1 r. o upoaaieniu posl6w do Parlamontu Europeliekie.

go wy-brany.ch w Rzeclypospolit€i Polskioi (Oz. U.

Nr 187, poz- ig25 oraz i Z0O6 r.

Nr 10i1, poz..7081, ig6dnie

stanowiQce m6j majqtek odrgbny: ,

t.

- $rodki pienlgine zgromadzone wwalucio obcej:

'':::::::::llll ::: :: ::l:i::::,

hrtul prawn),:

........ na kwote:

2.

Mieszka n ie o powiorrchnii ...AA [.

a,16''............. m2, adres:

Muf prawny: ....-.....

Muf prawny:

Z tego tl^ulu osiagnelem(elam) w roku ubieglym przychSd i doch6d w wysokoSci:

.

Mul prawny:

ilt.

Uczestniczg w sp6lce crTrivilnej lub w osobowej sp6lce handlowej (jawnej.

partnersklaj, komandytowej,

komandytowo-akcyjnej) - naleiy podad wysokoS6 wniesionych wklad6w:

Z tego t1ftufu osiqgn4lem(glam) w roku ubiegfm prrych6d i doch6d w wysoko5ci:

4.

Inne riieruchom

o wartosci:

1.

Posiadam udziaty w sp6fce handlowaj z udzialom paistwowych lub komunalnych os6b prawnych lub

Z tego t6ulu osiEgnqfem(glam) w roku ubieglym doch6d w wysoko$ci: ..............lY.18.194 t.:{.!..9''.J..........

2.

Posiadam udziaty w innych ep6lkach handlowych - naleiy podai liczbp i emit€nta udzial<iw: ...................

Z tego tytulu osi4gn4i;;i;,;;.;;;il;il;;;;--" tln il-rPdi:i" "

l.

Posiadam akcie w spr5lkach handlowych z udziatem paistwowych iub komunalnych os6b prawnych lub

Z tego Mulu osiqgnqlem(glam) w roku ubieglyrn doch6d w wysoko6ci:

Z tego Mulu osiqgn4lem(gtam) w roku ubiegfym doch6d w wysoko6ci:

vt.

Nabytem(am) {nabyt m6j mationek) od Skarbu Pa6stwa, innej pafistwowej osoby prawnei, iednostsk

podlogafo zbyciu w drodze pzetargu - naleiy poda6 opis mienia i datg nabycia, od kogot ...................,.,..

: : :: :: :: : bris.: ::Dffiili

v[.

l.

Prowadzg dzialalnoSd gospodarczq (naleiy podar!

formg prawn4 i pzedmiot dziatalno6ci):

,.,.,...,....,.;,.,.....

- osobiScie """""''"""""""''i'';''ir""''nA-rr.

7''Tv

..........................1v_.I.tr......\.''.v..1..1.L.4..(.

- wspotnre z Innymr osoDaml

2, Zan4dzam dzialalno6ciq gospodarczq lub jestem pzedstawicielem, pef norho''cnikiem takiei dzialalnosci(naleiy

poda6 formg pfawne i pnedmiot dziafalno6ci): .,...,.............

- osobiscie

Z tego Mulu oslqgnalem(elam) w roku ubieglym doch6d w wysoko$ci:

vill.

1.

W sp6fce handlowej (nazwa, siedziba sp6tki): ..................,..........

- jestem czlonkiem::::::::::::::l: :: ::: ::::::::: rvit p,prir),Y:::::::::::::: ::

Z tego Muf u osiqgnqlem(qfam) w roku ubiegiym doch6d w wysokoSci: .....

2.

W fundacjach i stowazyszeniach prowadz{cyCh dzialalnoSC gospdarcz4: .......,..,-...

- jestem czlonkiem zazqdu (od kiedy): ..,.,.,..-

- lestem czlonklem fomis;i iewizy;n.j (oa -ti"ay)t

Z tego q ulu osi4gnqlom(glam) w rcku ubieglym doch6d w wysokoSci:

tx.

lnne dochody osiegane z tl^utu z.trudnienia lub Innej dzialalno6cirarobkowej lub zaj?6, z podaniem

h,vot uryskiwahych z kaidego tfuful

X.

X.

Skladniki mienia ruchomego o warto6ci powyisj 10 0oo.ziotych (w pzypadku pojazd6w mechanicznych

naleiy podad marke, model I rok produkcjll:

Zobowiezania pionlgino o wartosci powyiei 10 000 ztotych, wtym zaclqgnigta kadyty ipotyczki oraz wa-LIY: li illll -''llil-:::l"l::: y:::l ll-''i: l lil*:::TT ::::::''."

T: :-l::::i.v:-::"Til

Powyisze o3wiadczenie sHsdam Swiadomy(a), i: na podstawi6 arL 233 5 1

KRETA

\1.1R S 2.\L K { SEJ\1U RP

i 3 0, 0E.

?0fle

w. f-Yfdh;t-c.)

nleprawdy lub zatajenie prawdy

Kodeksu karhego za Podan


text:
371.

Dobro i Piękno — to bliźnięta

Od Prawdy wspólnej Macierzy.

Nadziei powiew zawsze świeży,

I Miłość błogo uśmiechnięta,

Zawsze o takim pamięta,

Który w ich Władztwo sercem wierzy.


text:
7.

Zwykle uważają nasi historycy literatury rok 1543 za rok przełomowy w rozwoju naszego języka i literatury.

Już jednak przedtem, jak widzieliśmy, dużo wysiłków w kierunku zakorzenienia mowy polskiej poczyniono.

Aby użyć wyrażenia Reja, już przed r. 1543 »nastało niemało książek polskich«; i Opeć i Biernat z Lublina i Falimirz i Walenty Wróbel skutecznie się przyczynili do »rozmnożenia« słowa i pisma polskiego.

Oryginalności w języku było u nich dużo, i chwalebnej; mało jednak oryginalności w treści, skoro działalność ich w pierwszym rzędzie ograniczyła się do przekładów.

Dlatego słusznie odniesiemy silniejszy postęp literatury do późniejszej daty.

Rok zaś 1543 był pod wieloma względami pamiętnym i ważnym.

Przypominam, że w tym roku konstytucje sejmowe zaczęto spisywać po polsku[1], że reakcja na korzyść i w obronie polskiego języka znaczyła się odtąd w narodzie coraz silniej i częściej.

Znamiennym zbiegiem okoliczności, jakby na znak, że epoka wielkiej twórczości łacińskiej pod rządami Zygmunta Starego się kończy, umierał zapewne w r. 1543 najmłodszy i największy poeta łaciński, Janicki.

Naukowa zaś proza łacińska znaczy się w tym samym roku wielkiem i wiekopomnem dziełem Kopernika: De revolutionibus orbium caelestium.

Tymczasem występują teraz z pismami swemi na widownię nowi ludzie, którzy w następnych latach doniosłą odegrają rolę, jak Modrzewski i Orzechowski; Rej wydaje wtedy pierwsze większe polskie dzieło, znaną swą Krótką rozprawę, a około tego czasu napisał też zapewne Kupca.

Jeszcze to poezje, trochę chropowate, w których pisorym lub »rymarz«, jak wtedy poetów zwano, uciążliwie się zmaga z »zatrudnieniem« języka i wymaganiami rymu.

Odtąd jednak w długim szeregu aż do roku 1567 szły za sobą i poematy i prozaiczne Reja utwory.

Bywają one długie i wielomowne; jak słusznie zauważono, nie umiał Rej dosyć się nacieszyć nowemi nabytkami i zwrotami polskiego języka; a dla nas ten urok rozkwitającego języka i stylu przeważa nad pewnem znużeniem, któreby mogło wyniknąć z jednostajności treści i powtarzania częstego tych samych myśli.

Rej jest więcej nauczycielem, moralizatorem, niż literatem.

Pochłonięty ruchem religijnym epoki, poucza ciągle i uciera się z przeciwnikami.

Może to jego piękną stroną, że w tych walkach tak mało ludzi piętnuje po imieniu; ale ta bezosobista, zasadnicza polemika sprowadza pewną monotonność.

A znów naodwrót, kiedy w niewinniejszych wierszach zamierza charakteryzować ściśle określone rody czy osoby, to te charakterystyki wypadają tak ogólnikowo, tak mało zawierają rysów indywidualnych, że znowu doznajemy pewnego zawodu.

Ponieważ Rej czuje się posłannikiem religijnym i nauczycielem, przekonania dochodzą w jego wywodach do głosu, rzadziej zaś czysto osobiste, prywatne uczucia.

Ma on porywy ku Bogu, ku dobrym towarzyszom, ku braci szlachcie; jak zaś słusznie Brückner zauważył, brak u Reja natomiast zupełnie natchnień i czarów kobiecych, brak wszelkiego erotyzmu[2].

Język polemiczny, religijny, kaznodziejski, opisowy wiele mu zawdzięczał; ale język miłości nie doszedł u niego do głosu.

Na czułość zdobywa się Rej, kiedy w swych pieszczotliwych[3] zdrobnieniach mówi o przysmakach ogrodu i kuchni, rozkoszach żywota poczciwego człowieka, wśród których jednak miłość podrzędną gra rolę.

Nie odmówimy mu jednak zapewne siły w ustępach, w których karci zboczenia narodu lub z głębin duszy do Boga się zwraca, a przedewszystkiem tej zasługi, że wielokrotnie, podobnie jak Lukrecjusz, pokonał zwycięsko patrii sermonis egestas[4], »w języku polskim wszędy przodek mając«, jak się jego wielbiciel Jakób Lubelczyk raz o Reju wyraził.

I nie zaprzeczymy tej drugiej walnej zasługi, że bywał pierwszym pisarzem polskim zupełnie oryginalnym i czerpał nieraz swe natchnienia z otoczenia i z życia[5].

Inne tony i inne nastroje wprowadził do piśmiennictwa Jan Kochanowski.

Twierdził on niejednokrotnie, że miłość zrobiła go poetą (Elegje I 1, 3 i I 12, 9), a w Fraszkach I, 4 zamieścił anakreontyk, w którym powiedziano:

Lutnia swym zwyczajom gwoli

O miłości śpiewać woli;

wreszcie w tychże Fraszkach (III, 12) zaklął Miłość, aby zjawiła się w Polsce:

A staw się na Wiślnym brzegu,

Gdzie ku twej czci ołtarz nowy

Stawię swą ręką darnowy.

Te uczucia erotyczne bynajmniej jednak nie pochłonęły zupełnie ani istoty poety, ani jego twórczości.

Umiał on nierównie żywiej odczuwać miłość rodziny i ojczyzny, i ta mu przyniosła różne i wyższe jeszcze natchnienia; a prócz tego szeroka nauka, którą posiadł zamłodu, zaostrzyła jego ciekawość w rozlicznych kierunkach i uczyniła go przystępnym dla wpływów obcych piśmiennictw i myśli.

W Padwie bawił wkrótce po r. 1550 i tutaj pod znakomitymi mistrzami, jak Robortello, zdobył wielką miłość i wielką skłonność do starożytnego świata; potem, około połowy szóstego dziesięciolecia szesnastego wieku, znalazł się w Paryżu, i w wielkiej stolicy poznał i ludzi, co pogłębiali tę naukę, a zarazem parli z całym zapałem ku tworzeniu literatury narodowej, która miała z ideałami ukochanemi w szkole zwycięsko współzawodniczyć.

Ten pobyt paryski może jeszcze walniej niż padewski wpłynął owocnie na talent i twórczość Kochanowskiego.

Przypominam, że w r. 1549 wyszła słynna roprawa Du Bellay’a: Défense de la langue française, manifest młodej szkoły.

Niebawem nowe talenta literatury francuskiej spoiły się w sławnej Brygadzie, później Plejadzie, która bynajmniej nie zrywała ze studjami i natchnieniami starożytności, ale równocześnie tchnęła wielkie samopoczucie i męstwo w pisarzy francuskich.

Członkowie Plejady tworzą prawie wszyscy w dwóch językach; najsłynniejszy wśród tego grona Piotr Ronsard śpiewa jednak i pisze zupełnie przeważnie w narodowym.

Kochanowski poznał jego samego i zaznajomił się z kierunkami tego obozu.

Wymowny wyraz wrażenia tej znajomości dał w Elegji III, 8 w słowach:

Hic illum patrio modulantem carmina plectro

Ronsardum vidi nec minus obstupui...

.................

Ille deum laudes et pulchrae commoda pacis

Sublato aethereis Marte canebat equis.[6]

Ronsard po r. 1550, w którym wyszły jego ody, stał się w następnem dziesięcioleciu najrozgłośniejszym poetą Francji.

W r. 1554 Akademja des jeux floraux przyznała mu nagrodę i ogłosiła jego pierwszeństwo.

W r. 1555 i 1556 ukazały się hymny na bogów i ludzi; jeżeli Kochanowski wyróżnia tu Ronsardowskie chwalby pokoju, to przypominamy, że poeta ten w odzie z r. 1550 (Ode de la paix) sławił pokój buloński między Henrykiem II a Anglją, a następnie w r. 1558 zalecał zawarcie pokoju między Francją i Hiszpanją (Exhortation pour la paix) i opiewał układ zawarty w Cateau-Cambrésis na wiosnę r. 1559, na krótko przed śmiercią króla Henryka II (La paix au roy Henry II).

— Wpływ tego poety i echa tej znajomości występują w twórczości Kochanowskiego dosyć wyraźnie.

Starano się je określić i poruszono już niektóre szczegóły[7].

Przedewszystkiem nowe prądy, wywalczające narodowej literaturze równe z klasycznemi prawa, lub nawet wyższe, nie mogły pozostać bez wpływu na duszę i rozwój młodego poety.

W r. 1542 wyszedł u Aldusa Dialogo delle lingue z pod pióra Padewczyka Sperone Speroni’ego, pismo ucierające się za prawami języka włoskiego.

Było ono tak poczytne, że w latach 1543 i 1544 ukazały się nowe wydania, wreszcie w r. 1546 aż dwa nakłady.

Krótko więc przed pobytem Kochanowskiego w Padwie poruszył Dialog Speroni’ego umysły i obóz literatów, a wpływy tego traktatu sięgnęły Francji.

Około r. 1550 mnożyły się w Paryżu rozprawy w obronie francuskiego języka, a w r. 1549 pojawiła się Défense Du Bellay’a, który na korzyść francuskiego języka przyswoił sobie pełno rozumowań włoskiego autora.

— Na podłożu tych wszystkich natchnień i wpływów zrozumiemy lepiej prześliczną pieśń Kochanowskiego:

może pierwszy ze znanych utworów poety, napisanych po polsku.

Wiadomo, iż Zamoyski Jan „wspominał, że był w młodości swej na zjeździe w Sandomierskiej ziemi, gdzie przyjaciele Jana Kochanowskiego, natenczas w Paryżu na nauce będącego, ukazali gościom tamecznym pieśń od niego przesłaną“[8].

— Były to narodziny polskiej poezji; po dotychczasowych „rymarzach“ zjawiało się uczucie poetyckie, ubrane w język i formę prawdziwie poetyckie.

Obok tego zasadniczego wpływu będziemy mogli zaznaczyć inne ślady wrażeń paryskich.

Jeżeli jego poezje tak są przesiąknięte humanizmem i klasycznemi wspomnieniami, to stąd wypływało, iż uległ hasłom francuskiej Plejady, która wielbiła la poésie savante i zalecała naśladowanie klasyków.

Słusznie też autor satyry polskiej Proteus (w.

1041) mówił o „uczonem śpiewaniu Kochanowskiego«.

Uderza nas w późniejszej twórczości Kochanowskiego wyraźne zamiłowanie do pewnych pisarzy starożytności.

Tak już około r. 1560 — kiedy może od trzech lat siedział w ojczyźnie, — dokończył przekładu poematu astronomicznego Aratusa ze Soloi, poety z trzeciego wieku przed Chr.

Wiemy, jakiem powodzeniem cieszyły się tego poety utwory w starożytnym Rzymie, a w czasach Odrodzenia gwiazda jego bynajmniej nie zbladła.

Owszem, późniejsi ci poeci greccy byli u paryskich filologów i poetów szesnastego wieku przedmiotem szczególnego zajęcia.

W pewnym dialogu francuskim współczesnym mamy odgłosy rozmów uczonych, które się toczyły w kole przedstawicieli ówczesnej nauki i literatury[9].

Ronsard tam mówi:

J’ay l’esprit trop ennuyé

D’avoir trop éstudié

Les Phénomènes d’Arate.[10]

Ronsard więc w przyrodzie szukał potem wytchnienia.

Kochanowski także długo nie rozstawał się z Aratusem, skoro w późniejszych już czasach przygotował do wydania cały przekład łaciński Cycerona, z poprawkami swemi miejsc zepsutych w tradycji i z uzupełnieniami według tekstu greckiego tych ustępów, które się nie zachowały w przekładzie Cycerońskim[11].

Lgnęła Plejada francuska wogóle do tych epigonów aleksandryjskich greckiego piśmiennictwa, podziwiała Teokryta i Kallimacha.

Ronsard za przykładem ostatniego poszedł w swych hymnach i odach, a Ronsarda znów śladem stąpał Kochanowski w niektórych swych pieśniach i hymnach.

— Uczniowie Plejady, zagrzani powagą i podziwem swego mistrza Dorat'a, cenili wysoko Teokryta; naśladowano go i w bukolikach i w obrazkach mitologicznych i rodzajowych opisach.

Kochanowskiego Pieśń świętojańska o Sobótce i łacińskie Epitaphium Doralices były wypływem tych sielankowych zamiłowań.

— Kiedy Kochanowski był w Paryżu, cieszono się tam w kołach uczonych odświeżeniem pamięci Anakreonta, słynnego liryka greckiego z VI w. przed Chr.

W Antologji greckiej Konstantyna Kefalasa znajdowało się wiele utworów, opatrzonych tem sławnem nazwiskiem; były to w rzeczywistości naśladowania dawnego liryka, powstałe w epoce epigonów, aleksandryjskiej i późniejszej, ale w czasach Odrodzenia mniemano, że igraszki te i obrazki biesiadne i miłosne były prawowitemi tworami starego liryka greckiego.

Wielkie też było wrażenie i podziw w kołach uczonych, kiedy filolog francuski Henri Estienne (Stephanus) wydał na wiosnę 1554 r. zbiór tych pieśni i piosnek Anakreonta, lub raczej Pseudo-Anakreonta.

Zaczęto je tłumaczyć i naśladować w zawody; nie chciano przejrzeć narazie, że wyrafinowane ich uczucia i pieszczotliwość nie przystawały do tego dawnego pieśniarza.

U Ronsarda znajdujemy pełno anakreontyków; obraz Amora skrzydlatego i zbrojnego strzałami, płatającego ciągle figle i psoty śmiertelnikom, pojawiał się odtąd często w opisach i wierszach.

U Kochanowskiego mamy przekładów i naśladowań Anakreonta sporą liczbę[12].

Wyraźnie Plejada i wydanie nowe spopularyzowały natchnienia greckiej erotyki.

W tych kołach paryskich, wśród których filologiczna nauka bratała się z poezją, słynni uczeni, jak Scaliger, Dorat, Turnèbe, Estienne, Muret, badali i przetrząsali autorów starożytnych, a współcześni poeci naśladowali klasyczne wzory, nabył tedy Kochanowski głęboką znajomość starożytnych piśmiennictw, która znaczy się zarówno w jego łacińskich elegjach i epigramatach, jak i w pieśniach polskich.

Reminiscencje z Horacego cisną mu się odtąd równie obficie pod pióro, jak Ronsardowi.

Mówiliśmy, że Plejada miała wyraźną skłonność do greckiej, aleksandryjskiej poezji.

A obok tego znaczyło się u niej zamiłowanie do dawnych wieszczów klasycznej epoki.

Temu zawdzięczał rzekomy Anakreon wielką swą popularność.

Co więcej, porywano się na trudne zadanie, aby pindarowskie natchnienia i sposób pisania przyswoić liryce nowożytnej, czyto neo-latyńskiej, czy też francuskiej.

Horacy kiedyś wątpił, żeby ta próba udać się mogła.

Teraz, za Odrodzenia, z pewnością siebie i niezachwianą odwagą przystąpiono do zadania.

Myślano, że wystarczy poczłonkować liryczne utwory na strofy, antystrofy i dośpiewy czyli epody, odważyć się na szumne i śmiałe wyrażenia i obrazy, aby dorównać natchnieniom tebańskiego wieszcza.

We Włoszech Kremoneńczyk Benedetto Lampridio tworzył na dworze Leona X ody swe łacińskie, ułożone na modłę epinikiów Pindara: był on koryfeuszem na polu tej lirica pindareggiante.

Za jego przykładem poszedł we Francji filolog i poeta Dorat, a za nim uczeń jego Ronsard zaczął podobnie pindaryzować w swych odach.

W ten sposób oda pindarowska pojawiła się we Francji około r. 1550, zarówno w szacie łacińskiej filologa Dorata, jak i francuskiej, która była tworem Ronsarda[13].

A młody Polak, który w najbliższych latach bawił w Paryżu, uległ tym natchnieniom i wpływom.

— Już w r. 1578 spotykamy u Kochanowskiego okaz polski naśladowania greckiej liryki w słynnym trzecim chórze Odprawy posłów greckich, który „jakoby greckim chórom przygania“[14].

Wpływy humanistycznych dramatów Speroni’ego i Jodelle’a odbiły się w ten sposób na Kochanowskim.

Potem w odach jego możemy śledzić odgłosy tej pindaryzującej liryki, która się we Włoszech poczęła, a następnie zakwitła we Francji.

W Lyricorum libellus przypomina Oda XII na zdobycie Połocka w r. 1579 podobne utwory Horacjusza, opiewające w czwartej księdze Ód zwycięstwa północne pasierbów Augustowych, Druzusa i Tyberjusza.

Przewagi Batorego podobnie natchnęły Kochanowskiego.

Ale pindaryzm, z którym się zetknął w Paryżu, inne jeszcze, bardziej namacalne pozostawił ślady w jego twórczości.

Wszakże hymn pochwalny na zwycięską Batorego na Moskwę wyprawę (z r. 1582) nazwany jest Epinicion, i różnemi miarami, w 73 strofach obejmujących po 12 wierszy (duodenarii), wielbi bohaterskie czyny polskiego monarchy.

Muza na „doryckiej lutni“ ma wyśpiewać chwałę męża, trwalszą niż świetności olimpijskich, istmijskich, pytyjskich i nemejskich igrzysk.

Pindar i jego pieśni niańczyły więc wyraźnie utworowi Kochanowskiego, w którym uderza wielkie nad językiem klasycznym panowanie.

— Jeszcze bardziej do Pindara, a raczej jego naśladowców francuskich, Dorata i Ronsarda, zbliżył się Kochanowski w Epithalamium, pieśni ślubnej na wesele Jana Zamoyskiego z Gryzeldą Batorówną, obchodzone w r. 1583.

Jest ona sztuczną i ma być godną wykwintnych uszu Zamoyskiego.

Strofy, antystrofy, epody, idą po sobie jak w dworskich odach Ronsarda; sztukę tę przywiózł Kochanowski niewątpliwie z Paryża[15].

Obydwa te wspomniane w ostatnim rzędzie utwory przeznaczone były dla uświetnienia małżeństwa Zamoyskiego.

Ad liram cecinit Christophorus Clabonus, muzyk nadworny Batorego, — t. j. on zapewne dorobił muzykę i kierował chórami.

Urządzono wtedy na rynku krakowskim wielki pochód, istne trionfo[16].

„Inflancka ziemia na kształt białej głowy przyprawioną była ochędożnie... na szerokim placu, kędy onej krainy własności wszystkie wykonterfektowane były“.

Na „maszkary dziwne“ złożyły się wszystkie sztuki, — dorzucił tedy i swoją Kochanowski.

A chociaż w Paryżu niegdyś się przekonał, że Muzy niekoniecznie w klasycznych muszą się odzywać językach, chociaż już wtedy uprawiać zaczął obok łacińskiej poezji „nową słowiańską“, recens slavica (Eleg.

I 6, 26), chociaż zapewne około r. 1569, kiedy przenosił się z dworu w zacisze wiejskie, postanowił odtąd w rodzimym odzywać się języku (Eleg.

III 13, 1):

Musa, relinquamus ripas Anienis amoenas.

In sua me pridem Carpatus antra vocat

Sarmatiamque iubet patriis ornare Camoenis —[17]

to jednak jeszcze w r. 1583 czcił Batorego i Zamoyskiego utworami łacińskiemi.

Odmiennie od Ronsarda, co prawie zupełny wziął rozbrat z łacińską Muzą, pozostał Kochanowski przez życie całe przy dwóch językach, któremi naprzemian przemawiał do współczesnych.

Często, jak wiadomo, wyśpiewywał te same osnowy, czyto we fraszkach i epigramatach, czy też w obszerniejszych utworach, i po łacinie i po polsku, „słowieńskim rymem“.

Wypływała ta dwujęzyczność z rozmaitych powodów.

Czar języka łacińskiego trwał zarówno nad Kochanowskim, jak i nad społeczeństwem.

Niejednemu jeszcze w końcu szesnastego wieku zdawało się, że dźwięki łacińskie są jednak dostojniejsze, odpowiedniejsze dla składania hołdów znakomitym osobistościom, że wymowniej wyrażą myśl poety, niż „przytrudna“ mowa ojczysta.

A nadto nie było i to bez znaczenia, że po Jagiellonach obcy książęta zasiadali z kolei na polskim tronie — Henryk Walezy, Batory, Wazowie.

Bo jeżeli z dworu i dworów płynęły natchnienia, to zdawało się przystojnem ubierać je w dworną i dworską szatę łacińskiej mowy.

Król Batory rozmawiał po łacinie i na przemowy polskie odpowiadał w łacińskim języku[18].

Toteż widzimy, że poezja łacińska jeszcze na przełomie szesnastego i siedemnastego wieku bujną cieszyła się uprawą pod piórem takiego humanisty jak Szymonowicz[19]; zwracała się nadto ta poezja do patrycjuszów lubelskich i lwowskich w wierszach mieszczanina Klonowicza.

I jeszcze przez siedemnasty, a nawet osiemnasty wiek brzmiała szumną przesadą w licznych panegirykach, sławiących w rzymskich wierszach nie-rzymskie często właściwości szlachty i magnatów.

Jednem zaś z ostatnich ech tej poezji był słynny wiersz Mickiewicza na powodzenia Napoleona w krymskiej wojnie.

Było to ze strony Mickiewicza sztuczną próbą talentu.

Natchnienie prawdziwe i szczere nie znosi pętów obcego języka, a wynurza się z konieczności dźwiękami przyrodzonej mowy.

Kochanowski nie byłby zdołał swej boleści ojcowskiej wyśpiewać inaczej jak w ojczystym języku: inne boleści, ogólne i patrjotyczne, natchnęły cudowną polską poezję dziewiętnastego wieku.

A jeżeli znalazła ona odpowiednie dźwięki i wyrazy, było to w znacznej mierze zasługą Kochanowskiego, którego wspomniany Proteus nazwał „kochaniem wieku“, i tych pisarzy szesnastego stulecia, co niegdyś walczyli o prawa ojczystej mowy i wywalczyli jej należne poszanowanie, nawet ozdobność i siłę.

Całą poezję łacińską po wieku Odrodzenia moglibyśmy nazwać pośmiertną.

Bo ta łacina była w średnich wiekach jeszcze żywą i naginała się z łatwością do wyrażania nowych myśli i urabiania potrzebnych nowotworów.

Kiedy ją jednak żarliwi humaniści i Cyceroniańczycy zakuli w pęta puryzmu i nieubłaganej poprawności klasycznej, natenczas wszelkie silniejsze, bardziej osobiste natchnienie szukało ujścia w narodowych, nowożytnych mowach.

Stąd też słusznie powiedzieć można, że humaniści uśmiercili łacinę i przyczynili się pośrednio lecz walnie do rozkwitu piśmiennictw rodzimych i nowożytnych.

Przypisy

↑ Konstytucje dla księstwa oświecimskiego i zatorskiego znajdujemy w Archiwum ziemskiem w Krakowie, Terr.

Crac.

406 (Succameralia).

Są one z r. 1543 i przepisują dla sądów tamtejszych język polski; pozwy, zapisy etc. mają być »po polsku pisane« (str. 55); zwraca się to przeciw panującej tam czeszczyźnie.

Przeciwko łacinie w polskich sądach odezwał się Górnicki w Rozmowie o elekcji wtórej; piętnuje on tam łacinę prawniczą polską, »która nic w sobie nie ma łacińskiego«.

— W sądownictwie Francji zarządzała używanie języka francuskiego ordonnance z Villers-Cotterets, wydana krótko przedtem, w roku 1539.

↑ Czytamy to w ostatniej z tylu cennych prac Brücknera o Reju, Mikołaj Rej, Lwów 1922, str. 98.

↑ Statorius w swej gramatyce zauważał, wymieniając zdrobniałe polskie wyrazy: in hac parte vehementer polonica lingua luxuriat ( Przekład: w tej dziedzinie język polski bardzo był wybujały).

↑ patrii sermonis egestas (łac.) — ubóstwo mowy ojczystej.

↑ Por. Chrzanowskiego: Wśród zagadnień, książek i ludzi, str. 107 i nast.

↑ Hic illum patrio... (łac.) — przekład prozą: Tu zobaczyłem owego, śpiewającego pieśni przy akompaniamencie ojczystej lutni Ronsarda, nie mniej oniemiałem...

Po tym, jak Mars wzniósł się na niebiańskich koniach w przestworza, wysławiał ów zalety bogów i pożytki szlachetnego pokoju.

↑ Niedawno uczynił to prof. Windakiewicz w artykule zamieszczonym w „Przeglądzie Warszawskim“, rocznik I, nr. 2.

Nowa książka Nolhac’a: Ronsard et l’humanisme (Paris 1921) dużo przyniosła nowych materjałów.

↑ Por. Kochanowskiego Dzieła, wyd.

warsz., I, str. 354.

↑ Por. Nolhac, l. c. str. 87 i 170.

↑ Są to wiersze Ronsard’a, II, 213 w wyd.

Laumonier’a.

↑ Por. moją monografję o Nideckim, str. 377.

↑ Por. we Fraszkach I: 4, 8, 39, 54, 71; II: 44, 87, 88; III: 4, 5.

↑ O tem odrodzeniu liryki Pindara we Włoszech i Francji por. Nolhac, l. c. str. 342, 45 i nast., 223.

↑ Biały wiersz także wypłynął z tego naśladowania klasyków.

↑ Stosunek Kochanowskiego do Ronsarda w szczegółach poetycznych dotąd bliżej zbadanym nie został.

— Sam Ronsard nie wymienia swych znajomych Polaków.

W całej jego spuściźnie znaleźliśmy tylko imienne wspomnienie Hozjusza, w wyd.

Laumonier’a VI, 21 (Dialogue du libraire et du passant):

P. Qui est ce livre?

L. Estranger.

P. Qui l’a fait?

L.

Le grand Osie, en sçavoir tout parfait.

P. Qui l’a conduit des terres Poulonnoises, Et fait sonner nos parolles Françoises?

L. C’est Lavardin...

Odnosi się to do tłumaczenia na francuskie dzieła Hozjusza Confessio fidei z r. 1557.

Przekład ogłosił Jean de Lavardin w r. 1579.

W Indeksie osobowym nie pomieszczono Hozjusza.

↑ trionfo (wł.) — triumf; odwołanie do starożytnej tradycji pochodu triumfalnego wodza, by uczcić jego osiągnięcia wojenne.

↑ Musa, relinquamus ripas Anienis amoenas... (łac.) — przekład prozą: Muzo, opuśćmy piękne brzegi Ania.

Wzywają mnie od dawna Karpaty do swych grot i rozkazują Sarmatię upiększyć Poezją (Muzą) ojczystą.

Anio — dopływ Tybru.

↑ Por. Caligarii epistulae, wyd.

Boratyński, str. 256, 3 i n., 386.

Powodowski w Contiones aliquae piae et eruditae z r. 1578 (Poznań) powiada, że jedne z tych kazań zastosował do uszu króla w języku łacińskim; inne przemowy miał wobec królowej Anny po polsku, lecz z powodu „ubóstwa języka polskiego i braku czytelników“ kazania te przełożył na łacinę.

↑ Por. o tym dalszym poezji łacińskiej rozwoju Sinko: Historja poezji łacińskiej w Polsce (Encykl. polska Akad.

Um., t. XXI), str. 141 i nast.

Tutaj znalazł też słynny Sarbiewski należytą ocenę.


text:
CXCIV.

Bogu miłe, kochane

Plemię, z ojca onego

Co przemógł tego, co Bogu podobny;

Z trybu Lewi wybrane,

Skad skok rządu świętego, 5

Do ofiar wszech świątości sposobny;

Co łaski świat ozdobny

Ma i co się jej rodzi

W niebie, w wielkiej hojności

Dawać pan wszech lutości.

10

Przecz, póki słońce wschodzi i zachodzi,

Niech twój głos cześć oddawa

Bogu wiecznemu, pókić sił dostawa.


text:
Sonety krymskie

Adam Mickiewicz

SONETY KRYMSKIE.

Wer den Dichter will verstehen,

Muss in Dichter's Lande gehen.

Goethe[1].

Towarzyszom Podróży Krymskiej

AUTOR

Stepy Akermańskie

Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu;

Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi,

Omijam koralowe ostrowy burzanu[2].

Już mrok zapada, nigdzie drogi, ni kurhanu;

Patrzę w niebo, gwiazd szukam, przewodniczek łodzi;

Tam zdala błyszczy obłok, tam jutrzenka wschodzi...

To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu![3]

Stójmy!...

Jak cicho!...

Słyszę ciągnące żórawie,

Którychby nie dościgły źrenice sokoła;

Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie,

Kędy wąż ślizką piersią dotyka się zioła...

W takiej ciszy tak ucho natężam ciekawie,

Że słyszałbym głos z Litwy...

Jedźmy, nikt nie woła!

Cisza morska.

(Na wysokości Tarkankut)[4]

Już wstążkę pawilonu[5] wiatr zaledwie muśnie,

Żegluga

Szum większy, gęściej morskie snują się straszydła;

Majtek wbiegł na drabinę: gotujcie się, dzieci!

Wbiegł, rozciągnął się, zawisł w niewidzialnej sieci,

Jak pająk czatujący na skinienie sidła.

Wiatr!

wiatr!

Dąsa się okręt, zrywa się z wędzidła,

Przewala się, nurtuje w pienistej zamieci,

Wznosi kark, zdeptał fale i wskroś niebios leci,

Obłoki czołem sieka, wiatr chwyta pod skrzydła.

I mój duch masztu lotem buja śród odmętu,

Wzdyma się wyobraźnia, jak warkocz tych żagli,

Mimowolny krzyk łączę z wesołym orszakiem;

Wyciągam ręce, padam na piersi okrętu.

Zdaje się, że pierś moja do pędu go nagli:

Lekko mi, rzeźwo, lubo!

wiem, co to być ptakiem...

Burza

Widok gór ze stepów Kozłowa[6]

PIELGRZYM.

Tam!...

Czy Allah postawił ścianą morze lodu,

Czy aniołom tron odlał z zamrożonej chmury,

Czy Diwy[7] z ćwierci lądu dźwignęli te mury,

Aby gwiazd karawanę nie puszczać ze wschodu?...

Na szczycie jaka łuna!

pożar Carogrodu!...[8]

Czy Allah, gdy noc chylat[9] rozciągnęła bury,

Dla światów żeglujących po morzu natury

Tę latarnię zawiesił śród niebios obwodu?...

MIRZA.

Tam?

Byłem: zima siedzi; tam dzioby potoków

I gardła rzek widziałem pijące z jej gniazda;

Tchnąłem, z ust mych śnieg leciał; pomykałem kroków,

Gdzie orły dróg nie wiedzą, kończy się chmur jazda,

Minąłem grom drzemiący w kolebce z obłoków.

Aż tam, gdzie nad mój turban była tylko gwiazda:

To Czatyrdach![10]

PIELGRZYM.

Aa!!

Bakczysaraj[11]

Bakczysaraj w nocy

Rozchodzą się z dżamidów[13] pobożni mieszkańce,

Przelatuje milczące pustynie błękitu.

Grób Potockiej[16]

W kraju wiosny, pomiędzy rozkosznymi sady,

Uwiędłaś, młoda różo, bo przeszłości chwile,

Ulatując od ciebie jak złote motyle,

Rzuciły w głębi serca pamiątek owady.

Tam na północ, ku Polsce, świecą gwiazd gromady...

Tam wiecznie lecąc, jasne powypalał ślady?

Podróżni często przy twym rozmawiają grobie:

I mnie wtenczas dźwięk mowy rodzinnej ocuci,

I wieszcz samotną piosnkę dumając o tobie,

Ujrzy blizką mogiłę, i dla mnie zanuci.

Mogiły haremu[17]

MIRZA DO PIELGRZYMA.

Tu z winnicy miłości niedojrzałe grona

Wzięto na stół Allaha; tu perełki wschodu,

Z morza uciech i szczęścia porwała za młodu

Trumna, koncha wieczności, do mrocznego łona.

Skryła je niepamięci i czasu zasłona;

Nad niemi turban zimny błyszczy śród ogrodu[18],

Jak buńczuk wojska cieniów, i ledwie u spodu

Zostały dłonią giaura[19] wyryte imiona.

O!

wy, róże edeńskie!

u czystości stoku

Odkwitnęły dni wasze pod wstydu liściami,

Na wieki zatajone niewiernemu oku.

Teraz grób wasz spojrzenie cudzoziemca plami!...

Pozwalam mu — darujesz, o wielki proroku!

—

On jeden z cudzoziemców poglądał ze łzami.

Bajdary[20]

Ałuszta w dzień[21]

Rannym szumi namazem[22] niwa złotokłosa,

Jak z różańca kalifów[23], rubin i granaty.

Czatyrdah

MIRZA.

Drżąc muślemin[25], całuje stopy twej opoki,

Gabryel[27], pilnujący edeńskiego gmachu;

Pielgrzym

U stóp moich kraina dostatków i krasy,

Nad głową niebo jasne, obok piękne lice:

Dlaczegóż stąd ucieka serce w okolice

Dalekie i — niestety! — jeszcze dalsze czasy?

Litwo!

piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy,

Niż słowiki Bajdaru, Salhiry[29] dziewice;

I weselszy deptałem twoje trzęsawice,

Niż rubinowe morwy, złote ananasy.

Tak daleki, tak różna wabi mię ponęta!...

Dlaczegóż roztargniony wzdycham bez ustanku

Ona w lubej dziedzinie, która mi odjęta,

Gdzie jej wszystko o wiernym powiada kochanku,

Depcąc świeże me ślady, czyż o mnie pamięta?...

Droga nad przepaścią w Czufut-Kale[30]

MIRZA.

Zmów pacierz, opuść wodze, odwróć na bok lica:

Tu jeździec końskim nogom swój rozum powierza.

Dzielny koń!

Patrz, jak staje, głąb okiem rozmierza,

Uklęka, brzeg wiszaru kopytem pochwyca[31],

I zawisnął...

Tam nie patrz!

Tam spadła źrenica,

Jak w studni Al-Kairu o dno nie uderza.

I ręką tam nie wskazuj: nie masz u rąk pierza:

I myśli tam nie puszczaj: bo myśl jak kotwica,

Z łodzi drobnej ciśniona w niezmierność głębiny,

PIELGRZYM.

Mirzo, a ja spojrzałem!

Przez świata szczeliny

Tam widziałem...

Com widział, opowiem — po śmierci;

Bo w żyjących języku niema na to głosu.

Góra Kikineis

MIRZA.

Spojrzyj w przepaść.

Niebiosa leżące na dole,

To jest morze.

Śród fali, zda się, że ptak-góra[32],

Piorunem zastrzelony, swe masztowe pióra

Roztoczył kręgiem szerszym niż tęczy półkole,

I wyspą śniegu nakrył błękitne wód pole;

Ta wyspa żeglująca w otchłani — to chmura![33]

To jest piorun!...

Lecz stójmy; otchłanie pod nogą,

Ja skaczę; ty, z gotowym biczem i ostrogą,

Jeżeli nie — już ludziom nie jechać tą drogą.

Ruiny zamku w Bałakławie[34]

Te zamki połamane w zwaliska bez ładu,

Dzisiaj sterczą na górach, jak czaszki olbrzymie;

W nich gad mieszka, lub człowiek podlejszy od gadu.

Szczeblujmy na wieżyce, szukam herbów śladu;

Jest i napis: tu może bohatera imię,

Co było wojsk postrachem, w zapomnieniu drzémie,

Obwinione jak robak liściem winogradu.

Tu Grek dłutował w murach ateńskie ozdoby,

Stąd Italczyk Mongołom narzucał żelaza,

I mekkański przybylec nucił pieśń namaza.

Dziś sępy czarnem skrzydłem oblatują groby,

Jak w mieście, które całkiem wybije zaraza,

Wiecznie z baszt powiewają chorągwie żałoby.

Ajudah

Jastrząb[35]

Biedny jastrząb... śród niebios porwała po chmura,

W obcy zaniosła żywioł i dalekie strony;

Morską przesiąkły rosą, wichrami znużony,

Śród ludzi na tym maszcie roztoczył swe pióra.

Lecz go żadna bezbożna nie pochwyci ręka;

Bezpieczny, jakby siedział na leśnej gałęzi:

On jest gościem, Giovanno!

kto gościa uwięzi,

Jeżeli jest na morzu, niech się burzy lęka.

Wspomnij na moje, wspomnij na twe własne dzieje;

I tyś na życia morzu widziała straszydła,

I mnie wicher odpędził, słota zlała skrzydła;

Pocóż te słowa miłe, te zdradne nadzieje?

Sama w niebezpieczeństwie, drugim stawisz sidła...

Przypisy

↑ Wiersze Goethego, znajdujące się w zbiorze jego poezyj p. t.

»Dywan wschodnio-zachodni«, w księdze: Chuld Nameh, znaczą: »Kto chce zrozumieć poetę, musi pójść do kraju poety«.

↑ Na Ukrainie i Pobereżu nazywają burzanami wielkie krzaki ziela, które w czasie lata, kwiatem okryte, nadają przyjemną rozmaitość płaszczyznom.

↑ Akerman (Białogród), miasto portowe w Bessarabii przy ujściu Dniestru o dwie mile od morza Czarnego.

↑ Kozłów — to samo, co Eupatorya, miasto na zachodnim brzegu Krymu.

↑ Diwy, podług starożytnej mitologii Persów, złośliwe geniusze, które niegdyś panowały na ziemi, potem wygnane przez aniołów, mieszkają teraz na końcu świata za górą Kaf.

↑ Wierzchołki Czatyrdahu po zachodzie słońca, skutkiem odbijających się promieni, przez czas jakiś zdają się być w ogniu.

↑ Chylat, suknia honorowa, którą sułtan obdarza wielkich urzędników państwa.

↑ Najwyższa w paśmie gór krymskich na brzegu południowym; daje się widzieć zdaleka, niemal na 200 wiorst, z różnych stron, w postaci olbrzymiej chmury sinawego koloru.

↑ Niedaleko pałacu hanów wznosi się mogiła, w guście wschodnim zbudowana z okrągłą kopułą.

Jest powieść między pospólstwem w Krymie, że ten pomnik wystawiony był przez Kerym Giraja dla niewolnicy, którą nadzwyczajnie kochał.

Niewolnica miała być Polka z domu Potockich.

Autor uczenie i pięknie napisanej Podróży po Krymie, Murawjew-Apostoł, utrzymuje, że powieść ta jest bez zasady, i że grobowiec kryje zwłoki jakiejś Gruzinki.

Nie wiemy, na czem opiera swoje mniemanie; bo zarzut, iż Tatarowie w połowie ośmnastego wieku tak łatwo niewolnic z domu Potockich uprowadzać nie mogli, nie jest dostateczny.

Wiadome są ostatnie zaburzenia kozackie na Ukrainie, skąd niemało ludu uprowadzono i przedano sąsiednim Tatarom.

W Polsce liczne są familie szlacheckie imienia Potockich i wspomniana branka nie koniecznie mogła należeć do możnego domu dziedziców Humania, który najazdom tatarskim lub rozruchom kozackim mniej był dostępny.

Z powieści gminnej o grobowcu bakczysarajskim, poeta rosyjski, Aleksander Puszkin, z właściwym sobie talentem napisał powieść: Fontanna Bakczysarajska.

↑ (Mogiły haremu).

W rozkosznym ogrodzie, śród wysmukłych topoli i drzew morwowych, stoją grobowce z białego marmuru hanów i sułtanów, ich żon i krewnych; w poblizkich dwóch budowlach leżą trumny zwalone bez ładu: były one niegdyś bogato wybite; dziś sterczą nagie deski i szmaty całunu.

↑ Muzułmanie nad grobami mężczyzn i niewiast stawią kamienne zawoje innego dla obu płci kształtu.

↑ Giaur, poprawniej kiafir, znaczy niewierny.

Tak muzułmanie nazywają chrześcijan.

↑ Salhir, rzeka w Krymie, wypływa z podnóża Czatyrdachu.

↑ (Czufut-Kale).

Miasteczko na wyniosłej skale; domy na brzegu stojące mają podobieństwo do gniazd jaskółczych; ścieżka, wiodąca na górę, jest przykra i nad przepaścią wisząca.

W samem mieście, ściany domów łączą się prawie ze zrębem skały; spojrzawszy przez okno, wzrok gubi się w głębi niezmiernej.

↑ Koń krymski w trudnych i niebezpiecznych przeprawach zdaje się posiadać szczególniejszy instynkt ostrożności i pewności; nim krok postawi, trzymając w powietrzu nogę, szuka kamienia i probuje, czy bezpiecznie stąpić i ostać się może.

↑ Ptak-góra, znajomy z »Tysiąca nocy«.

Jest to sławny w mitologii perskiej, po wielekroć od poetów wschodnich opisywany, ptak Simurg.

»Wielki on (powiada Firdusi w Szach-Nameh), jak góra, a mocny jak twierdza, słonia unosi w szponach swoich«, i dalej: »ujrzawszy rycerzy, (Simurg) zerwał się jak chmura ze skały, na której mieszka i ciągnął przez powietrze jak huragan, rzucając cień na wojska jeźdźców«.

Obacz Hammera, Geschichte der Redekünste Persiens.

Wien, 1818, str. 65.

↑ Z wierzchołka gór wyniesionych nad krainę obłoków, jeżeli spojrzymy na chmury płynące ponad morzem, zdaje się, że leżą na wodzie w kształcie wielkich wysp białych.

Ciekawy ten fenomen oglądałem z Czatyrdahu.

↑ (Ruiny zamku w Bałakławie).

Nad zatoką tego imienia stoją gruzy zamku, zbudowanego niegdyś przez Greków, przychodniów z Miletu.

Później Genueńczycy wznieśli na tem miejscu twierdzę Cembalo.

↑ Jest jeden sonet krymski (niedokończony), którego za życia Mickiewicz drukiem nie ogłosił.

Podaję go tutaj z t. zw.

»Albumu Piotra Moszyńskiego«