corpora: wikisources-pl

text:
Bucki Wilhelm (Bucius), ur. w Inflantach 1585 r., wstąpił do jezuitów 1601, um.

w Wilnie 24 Grud.

1642.

On pierwszy drukował dzieła w języku łotewskim, a mianowicie: 1) Katechizm większy i mniejszy; 2) Niektóre ceremonje kościelne objaśnione; 3) Pytania na wszystkie całego roku święta dla prostych; 4) Hymny i rozmaite pieśni; 6[1]) Pobożne do Boga i świętych modlitwy.

Brown, Bibl. pis.

assyst. polsk.

Przypisy


corpora: openbooks

text:
Rozmaryn

O mój rozmarynie, rozwijaj się

O mój rozmarynie, rozwijaj się

Pójdę do dziewczyny, pójdę do jedynej —

Zapytam się.

A jak mi odpowie: nie kocham cię,

Ułani werbują, strzelcy maszerują —

Zaciągnę się.

Dadzą mi buciki z ostrogami,

Dadzą mi buciki z ostrogami

I siwy kabacik, i siwy kabacik

Z wyłogami.

Dadzą mi konika cisawego,

Dadzą mi konika cisawego

I ostrą szabelkę, i ostrą szabelkę

Do boku mego.

-----


text:
Astaroth, miasto za Jordanem, za czasów Abrahama zamieszkane przez Refaitów (Gen. 14, 5), za czasów Mojżesza stolica Goga, króla Bazanu, zdobyte przez Izraelitów, oddane było pokoleniu Manasse (Jozue 13, 29), a następnie przeznaczone na miasto Lewitów (I Par.

6, 56.

71).

Nazwę swoją otrzymało zapewne od gorliwego kultu Astarty, której posąg miał baranią głowę z rogami, zkąd nazwa hebr. karnaim (rogi).

Jeszcze za czasów machabejskich, w Karnain (I Mach.

5, 43), czyli Karnion, co zapewne oznaczało Astarot Karnaim, znajdował się Atargateion (świątynia Atargaty) zburzony przez Judasza Machab.

(2 Mach.

12, 26).


text:
Śluby panieńskie

Akt I

Aleksander Fredro

JAN

sam

w płaszczu zarzuconym na ramiona — chodzi, patrzy w okno, potem mówi ziewając:

Czekaj mnie, nie spij, powrócę o trzeciej

Piękna mi trzecia!

Słońce jak w dzień świeci,

A mój pan drogi gnie sobie parole

Albo z butelką... albo...

No!

już milczeć wolę.

Jan, Radost.

RADOST

idąc ku drzwiom Gustawa

Spi Gucio?

JAN

Czy spi?...

Jak zabity, panie.

RADOST

Lubi spać hultaj.

JAN

zastępując od drzwi

Niechże pan nie wchodzi.

RADOST

A to dlaczego?

JAN

Bo spi.

RADOST

Nic nie szkodzi.

JAN

zastępując

Będzie się gniewał.

RADOST

Nic mi się nie stanie.

JAN

Dopiero zasnął — ledwie pół godziny.

RADOST

Cóż w nocy robił?

JAN

Nie spał.

RADOST

A z przyczyny?

JAN

Z przyczyny?...

Zasłabł.

RADOST

troskliwie

Zasłabł.

JAN

z westchnieniem

Niespodzianie.

RADOST

Cóż mu jest?

JAN

Co jest?...

Jakiś zawrót głowy...

RADOST

Hm!...

JAN

Wstręt do wody...

RADOST

Hm!..

JAN

Pragnienie wina...

RADOST

Hm, proszę, proszę — wieczór jeszcze zdrowy!

JAN

wzruszając ramionami

Ha, słabość, panie, piorunem zaczyna.

RADOST'

do siebie

Hm, wstręt, pragnienie!

Hm, hm — zawrót głowy.

JAN

Niech no się wyspi, po południu wstanie.

RADOST

Lecz taką rzeczą ani myśleć o tem.

JAN

Owszem, jedź pan, jedź!

Ręczę, że za chwilę...

RADOST

A sen spokojny?

JAN

zastępując drogę

Lada co obudzi.

Cicho, dlaboga.

RADOST

Drzwi tylko uchylę.

JAN

Ale drzwi skrzypią,

RADOST

Własnymi oczyma...

JAN

odstępując

Ha, kiedy już tak — niech się pan nie trudzi;

Darmo tam patrzeć — mego pana nie ma.

RADOST

Nie ma?

JAN

A nie ma.

RADOST

Gdzież jest?

JAN

Stąd o milę.

RADOST

Jak?

co?

JAN

Pojechał.

RADOST

Dokąd?

JAN

Do Lublina.

RADOST

Do Lu...

Lu...

JAN

z ukłonem kończąc słowo

blina.

RADOST

Kiedy?

JAN

Wczoraj.

RADOST

Po co?

JAN

Nie wiem.

RADOST

Macież go!

Już szaleć zaczyna,

Już, Bogu dzięki.

— Jeździć, latać nocą...

I czegóż stoisz, panie Zawrót-głowy?

Hm!

"Wstręt do wody", co?

"Wina pragnienie"?

JAN

Stoję na warcie; muszę być gotowy

Otworzyć okno na pierwsze skinienie.

RADOST

Na co otworzyć?

JAN

Dla mojego pana;

Tędy wychodzi — tędy się i wchodzi.

RADOST

załamując ręce

Przez okna łazić śród jasnego rana!

To waryjata prawdziwie dowodzi.

ironicznie

I kiedyż wróci na swoje wesele?

JAN

Jeśli mu wierzyć, miał o trzeciej wrócić.

RADOST

O, muszę, muszę cugli mu przykrócić!

O, czego nadto, tego i za wiele!

Słychać pukanie do okna.

JAN

idąc do okna

Niechże pan łaje, bo przybywa właśnie.

Otwiera okno.

Gustaw ubrany do konia, Jan; Radost w głębi.

GUSTAW

włażąc przez okno

To czas!

— Niech go piorun trzaśnie!

JAN

Dobrze pan mówi; bogdajby go trzasnął!

GUSTAW

A co?

spią jeszcze?

JAN

Byłby sen nie lada!

GUSTAW

Trochem się spóźnił.

JAN

Mnie to pan powiada.

GUSTAW

Pewnieś nie dospał.

JAN

Gdybym był choć zasnął!...

GUSTAW

No, prawdę mówiąc, jak jestem na świecie,

Jeszczem tak pięknie zębami nie dzwonił:

Wicher, deszcz, zimno — psa by nie wygonił.

RADOST

A ciebie wygonił przecie.

Radost, Gustaw.

GUSTAW

A, stryjaszek!

całując w rękę

Dzień dobry!

RADOST

Ozięble

Witamy z podróży!

GUSTAW

Już wstałeś?

RADOST

Jeszcześ nie spał?

GUSTAW

Dość czasu.

RADOST

Dzień duży.

GUSTAW

Dopiero świta.

RADOST

Świta, ale w twojej głowie.

GUSTAW

Byle mnie kochał stryjaszek kochany,

Był mi zawsze zdrów, czerstwy i rumiany!

Lecz cóż to?

Mars?

mars?

Fe!

precz z nim, do licha!

zaglądając w oczy

No, proszę... troszkę...

Niknie wyraz srogi,

Czoło się równa... oko się uśmiecha...

Otóż tak lubię,

ściskając go

mój stryjaszku drogi!

RADOST

płaczliwie, zawsze dając przestrogi

Mój Gustawie, powiedz mi — chcesz czy nie chcesz żony?

GUSTAW

Chcę, chcę, stryjaszku.

RADOST

Pewnie?

GUSTAW

Jestem jej spragniony.

RADOST

Takiże to więc sposób wyszukałeś sobie?

GUSTAW

Ja nic dotychczas nie wiem o sposobie.

RADOST

Te wycieczki przez okna, te nocne wyprawy...

GUSTAW

I cóż?

RADOST

zniecierpliwiony

Cóż?

— Panna!

GUSTAW

A, bardzom ciekawy,

Co moję pannę obchodzić może,

Nie spię — tym lepiej dla niej, bo na jawie

Nią tylko jedną myśli moje bawię

I do niej wzdycham, jak w dzień, tak i w nocy;

RADOST

płaczliwie

Mój Gustawie!

Dlaboga, porzuć myśli płoche

Kilka dni jesteś pośród tak godnej rodziny,

I nie ma dnia jednego — gdzie tam: dnia! — godziny!

Pani Dobrójska sama opiekę ci daje,

Pamiętna twych rodziców i mojej przyjaźni,

Swój zamiar względem ciebie głosi bez bojaźni.

Ale wszystko na próżno, daremnie się trudzi

Miejski panicz w wieśniakach innych widzi ludzi;

Swoich nudów nie kryje, grzeczności nie sili

Wróbel się tylko, mówią, pustej strzechy trzyma,

Ale co w twojej głowie — już i wróbla nie ma.

GUSTAW

z szczerym zastanowieniem

Prawda, prawda, stryjaszku, zbyt słuszne przestrogi;

Ach, ojcowskimi strzeżesz mnie oczyma;

ściskając go

O, jesteś dla mnie skarb, przyjaciel drogi,

Dzięki ci, dzięki za twoje przestrogi.

RADOST

z rozczuleniem, ściskając go

Mój ty poczciwy, mój luby Gustawie!

GUSTAW

Mój przyjacielu, mój ojcze kochany!

Zobaczysz, jak się ogromnie poprawię,

Bylem miał tylko powód do odmiany.

A teraz zgadnij, jaką dziś zabawę...

RADOST

O, dlaboga!

on swoje!

Otóż masz poprawę!

Ach, zmiłuj się, uważaj; powiedz, czy to ładnie,

Aby noc całą Bóg wie gdzie nie trawić!

GUSTAW

Ależ, stryjaszku, ja się muszę bawić.

RADOST

Bawić!

GUSTAW

A w prawdzie, w tym szanownym domu,

Gdzie każdy dla mnie aż nadto łaskawy,

Gdzie nie ubliżam w niczym i nikomu,

Żadnej dotychczas nie widzę zabawy.

RADOST

Idzież tu o zabawę, wrzawę nieustanną?

GUSTAW

Ależ o nudy idzie.

RADOST

Nudy — z piękną panną!

GUSTAW

Nie będą nudy, jak się kochać będę.

RADOST

I kiedyż to nastąpi?

GUSTAW

Jak się z nią ożenię.

RADOST

Albo inaczej — jak na koszu siędę.

GUSTAW

Ba, ba, ba! jeszcze czego.

RADOST

I skąd pewność, że nie?

Jestże to napisano, wyryto na niebie,

Że Aniela koniecznie musi pójść za ciebie?

GUSTAW

Pójdzie, pójdzie, stryjaszku.

RADOST

Tylko bardzo proszę,

Niech samochwalstwa od ciebie nie znoszę.

GUSTAW

Do samochwałów któż tego policzy,

Który rozsądnie zważa i powiada,

Że gdzie dwie rodzin związku sobie życzy,

Związku się w końcu spodziewać wypada?

RADOST

Prawda — jeśli Aniela choć trochę polubi.

GUSTAW

Już ja ci ręczę — wszystko dobrze będzie.

RADOST

Nadto pewności, i ta pewność zgubi.

GUSTAW

Już spuść się na mnie...

Ale dość tych fraszek;

Teraz niech zgadnie kochany stryjaszek...

RADOST

Pewnie: gdzie byłeś?

GUSTAW

Gdziem bawił tak długo.

RADOST

Wymów już, wymów, bo cię diable dusi.

GUSTAW

Na miejskim balu byliśmy przebrani.

RADOST

Na jakim balu?

GUSTAW

"Pod Złotą Papugą".

RADOST

W karczmie!

GUSTAW

Przebrani.

RADOST

O Boże!

o Boże!

GUSTAW

Tego młodemu nikt pewnie nie zgani.

RADOST

ironicznie

Pewnie pochwali?

GUSTAW

Bo pochwalić musi.

RADOST

Piękna mi szkoła!

GUSTAW

Lepszej być nie może.

Na małym świecie, co się wielkim mieni,

Gdzie każdy trwożnie po śliskiej przestrzeni

Jakby na szczudłach i w przyłbicy chodzi,

Tam, czym są ludzie, niechaj nikt nie bada;

Ale — gdzie człowiek mało pozór ceni,

Przybranym kształtem nie chce i nie zwodzi,

Gdzie więcej wola niż rozum nim włada,

Tam chwytaj pęzel, wzór stoi gotowy.

RADOST

Otóż go macie!

Jest La Bruyere nowy.

płaczliwie

Guciu!

dopieroś dziękował za radę.

GUSTAW

nie słuchając

I co mi teraz przychodzi do głowy...

RADOST

Na przykład?

GUSTAW

Jedźmy tam dziś.

RADOST

Ja z tobą?

GUSTAW

Ty ze mną.

RADOST

Oszalał!

GUSTAW

Wcześniej wrócisz.

RADOST

ironicznie

Tą drogą tajemną.

GUSTAW

Jedziesz?

RADOST

Dajże mi pokój.

GUSTAW

No, to sam pojadę.

RADOST

Guciu!

dopieroś dziękował za radę.

żałośnie

Luby stryjaszku!

wkrótce się ożenię.

RADOST

do siebie, z zadziwieniem

No!

i dlatego takie figle stroi.

GUSTAW

jak wyżej, prosząc

Już raz ostatni!...

RADOST

Ja go nie odmienię,

To rzecz daremna.

GUSTAW

Na kasztana wsiędę...

RADOST

przestraszony

O!

na kasztana!

GUSTAW

Przede dniem tu będę.

RADOST

Weź już moją doroszkę, a kasztan niech stoi.

do siebie

Jeszcze kark skręci z tego waryjata.

GUSTAW

Dobru, stryjaszku.

RADOST

I deliją moję.

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku.

RADOST

W tej kurteczce lata —

Jeszcze kataru, u diaska, dostanie.

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku, jak chcesz, tak się stanie.

Ja zawsze mówię: święte rady twoje.

RADOST

Otóż masz!

Teraz powie, że to z mojej rady

Przez okna łazi na nocne biesiady.

GUSTAW

Zatem radzisz wchodzić drzwiami?

RADOST

Gadajże z waryjatami!

Ja ci radzę pójść spać.

GUSTAW

Spać?

RADOST

Bladyś, aż niemiło.

GUSTAW

Blady? — to dobrze, to nic nie zaszkodzi:

Bladość niepokój miłosny dowodzi,

Bladości prędzej niż słowom się wierzy;

Pamiętasz przecie, jak to dobrze było

Rano, nazajutrz po twojej wieczerzy?

RADOST

Mojej wieczerzy?

GUSTAW

To jest, mówiąc szczerze,

Ja sam dawałem tę sławną wieczerzę,

Ale stryjaszek potem długi płacił.

RADOST

Niestety!

GUSTAW

Wcalem na cerze nie stracił;

"Teraz to kocha — rzecz niezaprzeczona

Jak blady, słaby!

On z miłości skona"

Powiedz sam, wszakże prawda, tak mówiono?

I gdybym nie był zanadto...

RADOST

No, no, no,

Nie dość: szaleje, jeszcze mnie powiada!

Teraz idź i spij, taka moja rada.

Ale, mój Guciu, Guciuniu serdeczny,

Staraj się zbliżyć, podobać Anieli.

GUSTAW

Dla matki bądź grzeczny.

GUSTAW

I na miłość Boga,

Jeśli ci jeszcze moja przyjaźń droga,

Nim się odezwiesz, pomyśl pierwej nieco,

Bo często słowa jakby z worka lecą,

Ale sensu w nich... no! — tego tam nie ma.

A teraz idź spać, już mrugasz oczyma.

GUSTAW

Pójdę się przebrać.

Całuje w rękę.

RADOST

całując go

Pamiętaj, Gustawie...

GUSTAW

Sam się zadziwisz, jak się dziś poprawię.

Odchodzi w lewe drzwi boczne.

RADOST

patrząc za nim, serio

"Poprawię"! — zawsze jedno, co godzina;

"Zadziwisz się"!

— Tak!

przechodząc nagle w uczucia

Kochany chłopczyna!

Radost; Albin, chustka w ręku, tragicznym tonem.

RADOST

Cóż cię, panie Albinie, sprowadza tak wcześnie?

ALBIN

Niestety!

RADOST

Jak wzdychałeś, tak wzdychasz boleśnie.

ALBIN

Kiedy nocne minuty — łzami przeliczone!

RADOST

A ja ci radzę, wypogódź twe czoło,

Nie bądź Gustawem — lecz kochaj wesoło.

Te elegije i miłosne żale

Młodej dziewczyny nie podbiją wcale;

A zwłaszcza Klary, co jak iskra żywa,

Jeżeli westchnie, to wtedy gdy ziewa;

Klara, co spocząć — rzadziej milczeć zdoła,

Sprzeczna z układu, z natury wesoła,

Lęka się smutku, któregoś obrazem.

ALBIN

Ach!

możnaż kochać i nie płakać razem!

po krótkim milczeniu

Wznieciła moję miłość bez granic, bez miary.

Nie ma dnia, bym nie błagał najczulszym wejrzeniem;

Samym już tylko teraz oddycham westchnieniem;

Łzami skrapiam jej ślady, skrapiam całą drogę,

I kamień już bym zmiękczył — jej zmiękczyć nie mogę!

RADOST

ALBIN

Ach!

RADOST

Cóż dalej chcesz robić?

ALBIN

Co?

— Umrę z rozpaczy.

RADOST

Może cię kocha.

ALBIN

Kocha?

— Umarłbym z radości!

RADOST

Każ więc sobie zawczasu dzwonić z przezorności.

ALBIN

Ja płaczę — ty się śmiejesz.

RADOST

Śmiej się i ty razem.

ALBIN

Myślałem, że wytrwałość najczystszych płomieni

Nienawiść w łagodniejsze uczucia przemieni,

Ową nienawiść mężczyzn, powziętą z rachuby,

Ach, błędna myśl — niestety!

zwodnicze nadzieje!

Jej serce coraz stygnie, a moje goreje!

RADOST

tymże tonem

Bywaj zdrów!

ALBIN

Ach, gdzież idziesz?

RADOST

Ach, idę do siebie.

ALBIN

Nie litujesz się żalu, opuszczasz w potrzebie.

RADOST

Chciałbym jeszcze do domu pojechać na chwilę,

dobywając zegarka

Tylko, że już podobno... jeśli się nie mylę...

ALBIN

chwytając go za rękę

Czekaj, zwierzyć ci muszę straszną tajemnicę.

RADOST

przestraszony

Dlaboga, co to będzie?

ALBIN

Rzecz całą oświecę.

RADOST

Albinie!

ja truchleję!

ALBIN

Zachowasz ją święcie?

RADOST

Mów!

ALBIN

Klara i Aniela mają przedsięwzięcie...

(Słuchaj i zapłacz!) nigdy — nie iść za mąż.

RADOST

zadziwiony i wstrzymując się od śmiechu

Szczerze?

ALBIN

Co?

— Ty się śmiejesz z tego?

RADOST

Śmieję, bo nie wierzę.

ALBIN

Ja ci ręczę.

RADOST

ALBIN

Wiem pewnie.

RADOST

Daj Boże!

do siebie

Taki bodziec Gustawa obudziłby może,

Byle mu wierzył.

do Albina

Dzięki za dobrą nowinę.

ALBIN

Jak to, Radoście, dobrą?

— Dobrą — a ja ginę!

RADOST

Nie zginiesz, będziem żyli.

ALBIN

Ty się śmiejesz zawsze.

RADOST

Odchodzi w lewe drzwi środkowe.

ALBIN

O, miłości, miłości!

Ty żalów przyczyno,

Lecz, Klaro!

kiedyż równą odpłacisz mi miarą?

Kiedyż ze mną zapłaczesz!

Klaro!

Klaro!

Klaro!

KLARA

cicho stanąwszy przy Albinie

Po raz pierwszy, drugi, trzeci!

Na wezwanie takie dzielne,

Powtórzone po trzy razy,

Nawet duchy nieśmiertelne,

Jak posłuszne ojcu dzieci,

Porzucając ciemne cele,

Stają władźcy brać rozkazy.

Mogęż spóźnić przyjście moje?

Otóż jestem, otóż stoję.

ALBIN

całując w rękę

Ach!

KLARA

Nic więcej?

ALBIN

To tak wiele!

Klara śmieje się.

Po krótkim milczeniu

Ach, urągasz miłości.

KLARA

Urągam? — broń Boże!

ALBIN

Twoje serce bez czucia.

KLARA

Lwie, tygrysie może?

ALBIN

Nikt go zmiękczyć nie zdoła.

KLARA

Nie każdy, to pewnie.

ALBIN

Ja tak kocham.

KLARA

A ja nie.

ALBIN

Ja płaczę tak rzewnie.

KLARA

Ja się śmieję.

ALBIN

Okrutna!

— Poznasz mnie po stracie.

KLARA

Okrutna!

sroga!

niestety!

o, nieba!

do Anieli

Uchodźmy prędko, tu miłość na czacie,

Prędko, Anielo; dowierzać nie trzeba!

Śpiewa

"O!

gdzie miłość stawia siatki,

Nie figlujcie, moje dziatki!

Bo z miłością figlów nie ma:

Jak was złapie, to zatrzyma!"

Tak babunia nam spiewała;

Ja uciekam, pókim cała.

ALBIN

Zostań, okrutna, zostań!

Uwolnię twe oczy

Od smutnego przedmiotu, co ich świetność broczy.

Cieszy cię moja męka? — ciesz się więc do woli:

Jedna tylko pociecha mej duszy zostaje,

Żem nie zasłużył wzgardy, której dziś doznaję.

ANIELA

Panie Albinie!

Któż tak ściśle bierze?

KLARA

Com powiedziała, powiedziałam szczerze.

ALBIN

A ja wszystkiemu co do słowa wierzę.

KLARA

Godzien pochwały, kto nie jest uparty.

ALBIN

Godzien litości, kto pokochał Klarę,

Bo razem — w litość... stracił wszelką wiarę.

Odchodzi w prawe drzwi boczne.

Aniela, Klara.

ANIELA

Tak draźnić, dręczyć, to się już nie godzi.

KLARA

Cóż?

pójść za niego?

ANIELA

Ja tego nie mówię.

Lecz gorycz losu niech litość osłodzi,

Niech mu przynajmniej o przyczynie powie.

KLARA

Na co?

Niech kocha, płacze, jęczy, kona.

ANIELA

KLARA

Gardzę miłością; jestem niewzruszona.

ANIELA

Wszak ci się znajdzie łagodniejsza droga:

KLARA

Może mam przed nim, dygnąwszy trzy razy,

Kręcąc fartuszkiem, piekąc rak po raku,

Prosić jękliwie, aby bez urazy

Przyjął odpowiedź, wprawdzie niezbyt miłą,

Ale ogólną dla całej płci jego?

ANIELA

O, pewnie, pewnie, lepiej by tak było

Niż wciąż powtarzać w obliczu biednego,

Że jego miłość, równie jak osoba,

Ani cię bawi, ani się podoba.

KLARA

Wierz mi, Anielo, wszystko to za mało.

Nie wiesz, jak twarde jest serce mężczyzny,

Jak prędko rany umie ściągnąć w blizny,

Blizny, co potem stają mu się chwałą.

Nic ich próżności nie zbije, nie skarci,

Im więcej przeszkód, tym więcej uparci.

Łaj, gardź, nienawidź — oni w nienawiści,

Gniewie i wzgardzie mają swe korzyści,

Tak że nareszcie czasem z nas niejedna,

Tracąc cierpliwość, tracąc głowę, biedna,

Znudzona walką, ze wszech stron ściśnięta,

Musi pokochać, by pozbyć natręta.

ANIELA

Znam dobrze mężczyzn, ten ród krokodyli,

Co się tak czai, tak układa snadnie,

By zyskać ufność i zdradzić po chwili.

Lecz że źli oni — mamyż być takimi?

KLARA

O, były, były kobiety dobrymi!

I jakiż tego zwyczajny był skutek?

Radość dla mężczyzn — dla nas gorzki smutek.

Wspomnij tę książkę!...

ANIELA

Nigdy nie zapomnę:

"Męża Kloryndy życie wiarołomne".

KLARA

z wzrastajqcym zapałem

I żal jednego twę zemstę zwycięża?

I my nasz zamiar: nigdy nie mieć męża,

Mamy oznajmiać, głosić nieroztropnie?

Wszystkim do razu odebrać nadzieję

I miłość własną każdego ocalić?

O, nie!

Nic z tego, moi dobrodzieje!

Wy, co ze zwycięstw lubicie się chwalić,

U nóg, tu, każdy niech kark zgina hardy!

Każdy z osobna dozna naszej wzgardy.

ANIELA

z zapałem

Wzdychaj więc każdy!

KLARA

I kochaj się we mnie.

ANIELA

Dlaczegóż w tobie?

KLARA

By jęczał daremnie.

ANIELA

I moje serce nie więcej im sprzyja.

KLARA

Anielo — ręka!

Powtórzmy tu śluby

Nam wiecznej chwały — a im wiecznej zguby.

RAZEM

podając sobie ręce, mówią razem i powoli

Przyrzekam na kobiety stałość niewzruszoną

Nienawidzić ród męski, nigdy nie być żoną.

ANIELA

Nienawidzić, tak — oprócz mego stryja.

KLARA

I mego ojca.

ANIELA

I stryjecznych braci.

KLARA

I pana Jana...

ANIELA

I pana Karola...

KLARA

I Józia...

ANIELA

Kazia, Stasia...

KLARA

Hola!

hola!

ANIELA

Na ostrożności nikt nigdy nie straci.

po krótkim milczeniu

Zatem już kochać nie wolno nam będzie?

KLARA

Jedna dla drugiej kochankiem się stanie.

ANIELA

zamyślona

Jedna dla drugiej... a, tak — to przykładnie...

Czy oni nigdy nie kochają szczerze?

KLARA

Nigdy?

— Hm!

Pewnie.

ANIELA

Na cóż to udanie?

KLARA

Lecz com czytała, pamiętam dokładnie:

"Że miłość gorsza nad wszelką przygodę,

Że, masz się kochać, wolisz skoczyć w wodę".

ANIELA

Klaro!

zmiłuj się — w wodę! — to za wiele!

KLARA

Tak, nie inaczej!

tak było w tym dziele.

ANIELA

Taką więc sprawą — rzecz wcale nieładna,

Że każda kocha, nie topi się żadna.

KLARA

Bo do przyszłości duch każdej przykuty,

Ryje dla nieba, kocha dla pokuty.

ANIELA

O, wy mężczyźni!

KLARA

Piekło was zrodziło!

ANIELA

KLARA

prędka rozmowa A nasz pan Gustaw, laleczka warszawska.

ANIELA

O, ten się nawet udawać nie trudzi.

KLARA

Jeśli przemówi, to już wielka łaska.

ANIELA

Chce się ożenić, bo się czasem nudzi

Przynajmniej uszy od jęków ocalę.

KLARA

Mnie by ta pewność nie cieszyła wcale;

Niech każdy kocha i w tym ma swą karę.

ANIELA

Ach, gdyby można miłości dać wiarę,

Byłożby szczęście większe na tym świecie?

KLARA

Było przed laty, wszak pamiętasz przecie,

Cośmy czytały?

ANIELA

Czy ja mam w pamięci?

Pani Dobrójska, Aniela, Klara, Albin.

P. DOBRÓJSKA

wchodząc, do Albina

KLARA

całując ją w rękę

Czy się ciocia kłóciła?

P. DOBRÓJSKA

do Klary

Oj, zielono w głowie!

KLARA

O, nie!

P. DOBRÓJSKA

O, tak.

KLARA

Dlaczego?

ANIELA

Klara, moja mamo,

Bardzo rozsądna.

KLARA

Aniela toż samo.

ANIELA

Zgadzamy się we wszystkim.

KLARA

Radzimy wzajemnie.

P. DOBRÓJSKA

Kiedy dwie głowy radzą, nie radzą daremnie.

Rozsądna zatem Klara rozsądnej Anieli

Zapewnie tej uwagi rozsądnej udzieli,

Że grzeczność, a zwłaszcza w swojej matki domu,

Najmniejszej przynieść krzywdy nie może nikomu.

A nawzajem Aniela niech poradzi Klarze,

Że obojętność szydzić niekoniecznie każe.

KLARA

kłaniając się nisko Albinowi

Panie Albinie, bardzo dziękujemy.

ANIELA

do Dobrójskiej

Trzebaż się starać o pana Gustawa?

P. DOBRÓJSKA

Ale nie krzywić, nie dąsać się zawsze.

ANIELA

szybka rozmowa

On nas nie widzi.

KLARA

I ślepy, i niemy.

ANIELA

Mamże go błagać o względy łaskawsze?

KLARA

Gadać, gdy milczy; gdy nudzi, zabawiać?

ANIELA

ironicznie

I jakaż na wsi może być zabawa!

KLARA

podobnie, coraz prędzej

I z wieśniaczkami o czymże rozmawiać!

ANIELA

O pięknym czasie albo słotnej porze.

KLARA

Miejskim rozumem zaćmiłby nas może.

ANIELA

Przez litość — gęstą daje mu zasłonę.

KLARA

Przez litość — drzymiąc, stara się o żonę.

P. DOBRÓJSKA

Już to wy przegadacie, moje piękne damy.

ANIELA

Ależ, mamo kochana!

cóż my robić mamy?

KLARA

Kiedy na sofie rozparty szeroko,

Półgębkiem gada, spi na jedno oko,

Mamyż mu spiewać arietkę wesołą?

Albo z girlandą tańcować wokoło?

Albin rzuca się i odsuwa krzesło, daleko za nią stojące.

ALBIN

Przebóg!

KLARA

Cóż?

ALBIN

Krzesło.

KLARA

rozgniewana

Z waćpanem... prawdziwie...

Nawet potknąć się nie można!

ALBIN

Niestety!

ANIELA

Bardzo rozsądnie.

P. DOBRÓJSKA

śmiejąc się

Ja sama się dziwię.

Nie arietki, nie — ani też balety,

Lecz grzeczność, skromność — to wasze zalety.

KLARA

ironicznie

Zresztą, jest Radost, Albin, Gustaw...

Trzech mężczyzn!

To sąd podług męskich ustaw.

Trzech!

razem!

ogrom!

I czegóż im trzeba?

Cóż rozum kobiet — ten słaby twór nieba,

Dałby za korzyść tym sędziom honoru,

Wszechwładzcóm świata, skarbónom mądrości?

Nasze uczucia, nie sięgając wzoru

— Na męskiej duszy twór zawsze wyniosły

Pęta by tylko albo skazę niosły.

P. DOBRÓJSKA

Nie wszystko straszne, co czasem zastrasza;

Mają wady mężczyźni, ma także płeć nasza.

Zatem szalę rozsądku ta strona przeważa,

Co swoje błędy karci, a cudze pobłaża.

P. Dobrójska, Aniela, Klara, Albin, Gustaw.

Gustaw wchodzi i skłoniwszy się, stawia krzesło na środku; siada obrócony do parteru, trochę na przodzie sceny.

— Gustaw w tej scenie mówi z roztargnieniem, aby tylko co mówić, z początku swoim ubiorem zajęty.

GUSTAW

Przecię deszcz ustał — pogodniej na niebie.

KLARA

Arcyprzyjemna aura, w samej rzeczy.

do Anieli

Ze grzecznie bawię, nikt już nie zaprzeczy.

A teraz kolej, Anielo, na ciebie.

P.DOBRÓJSKA

do Klary z nieukontentowaniem

Klaro, czy znowu?

do Gustawa

Albin mówił właśnie,

Że nam z nowych chmur nowa grozi słota.

ALBIN

Dla mnie pochmurno, ach, nawet ciemnota.

Bo i nadzieja powoli już gaśnie,

Kiedy mym smutkiem Klara ucieszona.

KLARA

zniecierpliwiona

Ach, nie, wcale nie; smuci się, i bardzo.

GUSTAW

zawsze z roztargnieniem, byle co mówić

Panie pracują.

KLARA

Mężczyźni tym gardzą,

Lubo w tej pracy najprędsza obrona

Przeciw tym nudom, w które wieś obfita.

P.DOBRÓJSKA

Czy ty się nudzisz?

KLARA

Mnie się ciocia pyta?

GUSTAW

Słabym się czuje, kto szuka obrony.

KLARA

O sobież tylko myśleć nam wypada?

GUSTAW

pozierając na Albina

KLARA

Bliski — niebliski, może być znudzony.

ANIELA

do Klary, na stronie

Klaro, daj pokój.

GUSTAW

zawsze obojętnie

Ogólna więc rada...

KLARA

Rady dość nigdy...

GUSTAW

Dla popsutych dzieci.

KLARA

Wiem zatem, gdzie się zwracać.

GUSTAW

obojętnie

Do zwierciadła.

P.DOBRÓJSKA

Klara nie może rozmawiać spokojnie,

Lada dmuchnięcie tę iskrę roznieci.

GUSTAW

wyciągając się na krześle

O, proszę pani, mnie to dosyć bawi.

KLARA

urażona, ironicznie

Czy tak?

doprawdy?

Nie byłabym zgadła,

Że moja mowa takie cuda sprawi.

do Albina

Ach, proszęż mnie tak nie ścigać oczyma.

ALBIN

I tego wzbraniasz?

KLARA

Ach, bo miary nie ma.

Do Anieli, na stronie

Żeby choć mrugnął, mogłabym się skrzywić.

P.DOBRÓJSKA

po krótkim milczeniu

Pan Gustaw mógłby, i słusznie, się dziwić,

Dla kogokolwiek przyjemną być może.

GUSTAW

mówi coraz wolniej

I owszem, owszem...

Wcale się nie dziwię...

Wieś jest przyjemna,

ziewa skrycie

przyjemna prawdziwie.

KLARA

do Anieli, na stronie

Widzisz?

ANIELA

Co?

KLARA

Ziewa.

ANIELA

Grzeczny...

KLARA

sens kończąc

Ciocia powie.

głośno

Otóż to grzeczność...

na wejrzenie Dobrójskiej sens zmieniając

chwalić wbrew gustowi.

GUSTAW

coraz wolniej

Nie, wieś ma swoje wdzięki... mówię szczerze.

ziewa skrycie

Na wiosnę kwiatki... listki... trawki świeże,

A w lecie, w lecie!... są te... piękne żniwa;

No i w jesieni...

ziewając

także... tam coś bywa;

W zimie wieczory... tak... w zimie... wieczory.

Są, są zabawy... o, są, każdej pory!...

Ziewa i wkrótce zaczyna drzymać.

P.DOBRÓJSKA

Jeśli bezczynnie każda wlecze się godzina,

Konieczne zatrudnienia nie dzielą nam czasu,

Jeśli w ciągłym odmęcie, śród gwaru, hałasu,

Zawsze pragniemy nowych rzeczy, nowych ludzi,

Wtedy jak wieś, tak miasto koniec końców — znudzi.

Dlatego nas zapewnie nadzieja nie mami,

KLARA

po krótkim milczeniu, cicho

Pst!

Ciociu!

—

pokazując spiącego Gustawa

Już się bawi.

P.DOBRÓJSKA

A!

Co tego...

KLARA

Chodźmy stąd wszyscy.

ANIELA

Zostawmy samego.

ALBIN

Ja i w nocy tak nie spię.

P.DOBRÓJSKA

To za wiele.

KLARA

Chodźmy.

P.DOBRÓJSKA

Ale nie...

ANIELA

ciągnąc za rękę

Moja mamo, proszę.

KLARA

biorąc za drugą rękę

Ja także za nim suplikę zanoszę:

Wszakże się wyspi, jak sobie pościele;

Tak sobie posłał, niechże spi do woli.

do Albina z niecierpliwością

No, chodźże waćpan...

Prędzej!... pst!

powoli!

Wszyscy wychodzą — Gustaw spi.

— Wkrótce wbiega Radost,

Gustaw, Radost.

RADOST

żałośnie, ledwie nie z płaczem, coraz głośniej

Gustawie!

mój Gustawie!

okrutny Gustawie!

GUSTAW

Tak, mościa dobrodziejko, ja się na wsi bawię.

RADOST

parskając śmiechem

I śmiać się muszę, kiedy łajać chciałem.

GUSTAW

zadziwiony, po krótkim milczeniu, wstając

Zasnąłem trochę.

RADOST

ironicznie

Gdzie tam.

GUSTAW

z nieukontentowaniem

Spałem, spałem;

Nie ma co mówić.

RADOST

udając Gustawa

"Jak się dziś poprawię,

Zadziwisz się, stryjaszku".

— Otóż się i dziwię,

Żeś dobrze zasnął i chrapał szczęśliwie.

GUSTAW

No, spałem — prawda; ale z drugiej strony:

Trudno kochanka uspi huk moździerzy,

z udanym uczuciem

Łacno głos fletów, głos kobiet pieszczony.

RADOST

O!

o!... głos fletów!

Niby kto uwierzy!...

Dlaboga, chłopcze!

Boska na mnie plago!

Próżnoż cię ścigam prośbą i uwagą,

Powiedz, czy serce zastygło w twym łonie

Spać przy kochance jakby już przy żonie?

GUSTAW

niekontent z siebie, odtrącając krzesło

Hm!

diabeł nadał krzesło tak wygodne!

Tak mnie znienacka jakoś — rozmarzyło.

RADOST

I chce się żenić!

To zaloty modne!

Chcesz spać, to spij, kiedy ci spać miło.

GUSTAW

Ale, stryjaszku, to niechcący było.

RADOST

A cóż, u diaska!

miałżeś jeszcze może

Dobranoc wszystkim powiedzieć dokoła?

GUSTAW

No, no, stryjaszku, nie zachmurzaj czoła

Wszystkim nieszczęściom zaraz kres położę.

RADOST

Jak?

co?

gdzie?

GUSTAW

Wszystko chcę naprawić godnie.

RADOST

prosząc najpokorniej

Guciu, Guciuniu, nie czyń mi zakały,

Bądź też rozsądny — tydzień, tydzień mały!

GUSTAW

Będę, stryjaszku, będę — dwa tygodnie!

RADOST

Dla ciebie, błagam.

GUSTAW

Stryjaszku kochany!

Wart twego gniewu, wart jestem nagany,

Umiem czuć, cenić ojcowskie przestrogi,

Dzięki ci, dzięki, stryjaszku mój drogi.

Ściskają się.

RADOST

rozczulony

Guciu kochany!

po krótkim milczeniu

Ale ja się boję,

Że ty dziękujesz i znów robisz swoje.

GUSTAW

Nie; teraz jestem — będę zakochany,

Z samym Albinem na wyścigi idę.

RADOST

wstrzymując go

Ach, czekaj!

nową naprowadzisz biedę,

Za drwinki wezmą nagłość tej odmiany.

GUSTAW

Lecz patrzeć będę, tego mi nie zganią;

biorąc pod rękę i ciszej

Jak niegdyś patrzał stryjaszek na panią...

RADOST

zatykając mu usta

Cicho bądź, cicho!

oglądając się

Ty, widzę, szalony.

GUSTAW

Ale co gorzej, co mnie trochę smuci,

RADOST

Ach, mój Gustawku, wszak ty szukasz żony;

Chciałżebyś taką, co ściga oczyma,

Jakby wołała: "Kto kogo przetrzyma"?

Lub tę, co spojrzy i westchnie przed siebie,

Jakby szeptała: "Poszłabym za ciebie"?

GUSTAW

Nie.

Ja chcę, chociaż niby jestem trzpiotem...

RADOST

z westchnieniem

Niby!

GUSTAW

dobrą mieć żonę.

RADOST

A któż wątpi o tem?

GUSTAW

I gdybym nie czuł przymiotów Anieli,

Radost w niemym zachwyceniu wyciąga ręce ku niemu.

Już byście mnie tu dotąd nie widzieli.

RADOST

Ach, jakiż anioł przemówił przez ciebie!

GUSTAW

Prawda?

— Rozsądnym umiem być w potrzebie?

RADOST

Ach, strasznie, strasznie, byle tylko trwale.

GUSTAW

Idę więc biegać, spiewać...

RADOST

żałośnie, zatrzymując go

Tego wcale...

Gustaw przerywa mowę Radosta gwałtownym uściśnieniem, w którym mówi wiersz następujący:

GUSTAW

RADOST

Czekaj!

zmiłuj się!

o Boże!

Gustawie!

Akt II


text:
253.

Patrz na to w gwiazdy strojne łono!

Pewnie przemożne zasług siły,

Tak świetnie je przyozdobiły?

Nie.

To, w ten sposób tylko, pono

Przykładnie grzbiet wynagrodzono

Za to, że umiał być pochyły.


text: Alabanda lub Albalant, herb wyobrażający w polu czarnem lub ciemnem księżyc w nowiu, rogami skierowany do góry, a na nim głowa końska, na hełmie zaś 3 lub 5 piór strusich.


text:
Rudolf G. Binding

Sen

tłum.

Stefan Napierski

Oto usypiasz poza wielkimi wrotami świata,

Wędrując po twym jedynym, po raju twoim pradawnym,

Na srebrnych przystajesz łąkach, gdzie łanie trawę szczypią,

Między lwami koczując, na błękitnych pustyniach.

Jednorożec zdziwiony z kniei z bliska podchodzi,

Zaczarowane łabędzie skrzydłem spokojnym wieją.

Obok sfinksów zasiadłeś, zadumany jak one,

Kostki zanurzasz w ruczaju na skraju wszechrzeczy.

Słodkie pęta oddechu, one jedną wstrzymują

Od śmierci leciutko ciebie.

— Gdyby się zdarły,

Już byś nie wrócił nigdy.

Jakże ciebie powstrzymać,

Iżbyś nie zbudził się błogo ku tamtemu brzegowi?

Saren ubić nie zdołam na twych srebrzystych polanach,

Sfinksów zepchnąć w ocean, ni odczarować łabędzi.

Źrenicy jednorożca nie mogę odwrócić od ciebie,

Zdroju wszechrzeczy ujarzmić, co opluskuje ci stopy.

-----


corpora: sejm

text:
USTAWA

z dnia ......................

2012 r.

1) art. 24 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

4) uchyla się art. 28;

– po jej zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy w dół i jednocześnie nie wyższej niż 0,5 % maksymalnej kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych, liczonego od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w roku podatkowym, za które składane jest zeznanie podatkowe.

Wprowadzenie tak określonego limitu, poprzez wskazanie górnej granicy kwoty liczonej od kwoty minimalnego wynagrodzenia, ma służyć temu, by z jednej strony każdy obywatel mógł współuczestniczyć w decydowaniu o tym która partia powinna być finansowana z płaconego przez niego podatku, a jednocześnie by nie została naruszona zasada równości wobec prawa, w szczególności by uniknąć sytuacji w której osoby uzyskujące wysokie dochody i w konsekwencji płacące wysokie kwoty podatku dochodowego miałyby większy wpływ na finansowanie danej partii politycznej, niż osoby uzyskujące skromniejsze dochody.

Dla przykładu należy wskazać, iż kwota podatku przekazana na rzecz partii politycznej przez podatnika w roku 2013 nie przekraczałaby kwoty 4 z


text: birbant, z włosk. birbante, ‘łotr’, od birba, ‘oszustwo’.


text:
Beza (de Bèze) Teodor, jeden z najgorliwszych krzewicieli kalwinizmu, ur. 24 Czerw.

1519 r. w miasteczku Vezelai, należącém wówczas do księstwa burgundzkiego.

Dzieckiem jeszcze będąc, pojechał do Paryża, z wujem swoim, który był członkiem tamtejszego parlamentu.

W dziesiątym roku życia oddano Bezę na wychowanie niejakiemu Wolmarowi, pochodzącemu ze szwabskiego miasta Rottweil, professorowi języka greckiego przy uniwersytecie w Orleanie.

Tu, równie jak w Bourges, dokąd Wolmar wkrótce się przeniósł, zajmował się młody Beza naukami i literaturą, przy czém zapuszczony już wtedy został w jego duszę nowej nauki zaród, który później tak smutne miał wydać owoce.

Kiedy Wolmar, nie czując się bezpiecznym we Francji, osiadł w Tybindze, Beza udał się do Orleanu, dla przygotowania się do magistratury, pod kierunkiem tamtejszych znakomitych professorów.

Chociaż nauka prawa nie odpowiadała jego skłonnościom, i ulubioném jego zajęciem ciągle była literatura, pomimo to otrzymał on w 1539 r. stopień licencjata jurysprudencji.

W Paryżu, dokąd się następnie udał, oczekiwały na niego dwa korzystne beneficja, wyjednane staraniem rodziny.

Dochody z nich i spadek po bracie dały mu możność prowadzenia wesołego i rozpustnego życia.

Później połączył się Beza z niejaką Klaudją Desnoz, kobietą prostego pochodzenia, aby, jak sam mówił, nie uledz zupełnie złym pragnieniom; lecz żył z nią potajemnie, nie chcąc z. siebie dawać zgorszenia, głównie zaś dla tego, aby utrzymać się przy beneficjach.

W duszy więc zerwawszy z dawną wiarą, którą pozornie zachowywał, po niejakim czasie B. ciężko zachorował i „obrazem śmierci“ dręczony, postanowił spełnić dawno już powzięty zamiar i przejść na stronę protestantów; zaraz też po odzyskaniu zdrowia, z mniemaną żoną swoją wyjechał do Genewy.

W 1548 r. ukazały się w druku jego młodzieńcze poezje: Juvenilia, dedykowane Wolmarowi; obejmowały one cztery sylwy, 12 elegji, kilka epitafji i mnóstwo epigram, stanowiących większą połowę książki.

Juwenilia są płodem lubieżnej fantazji, i w edycji 1597 r. usunięte z nich zostały zbyt gorszące ustępy.

W 1549 udał się B. do Wolmara do Tybingi, celem poradzenia się, co dalej czynić należało.

Tegoż roku rząd kantonu berneńskiego powołał go na katedrę języka greckiego w akademji w Lozannie, która, podobnie jak Genewa, była schronieniem nowatorów religijnych.

Obok zajęć profesorskich, B. gorliwie pracował nad szczepieniem nowej nauki w umysłach młodzieży, a za środek do tego służyło mu wyjaśnianie Listu do Rzymian i obydwóch Listów św. Piotra, podług komentarzy Kalwina.

Około tego czasu napisał on dramat Le sacrifice d’Abraham, który, razem z tłumaczeniem Psalmów, zaczętém przez Marota, a dokończoném przez Bezę, zjednał ostatniemu głośną sławę między franc. protestantami.

Wtedy także wydał satyrę Passavantius, wymierzoną przeciwko prezydentowi parlamentu paryzkiego Piotrowi Lizet, autorowi obszernego traktatu „Pseudo-ewangelicka herezja.“ Daleko większego znaczenia był spór między Bezą a Castalio’nem, z powodu stracenia nieszczęśliwego Serweta.

Castalio bowiem, pod przybraném nazwiskiem Martinus Bellius, napisał przeciwko genewskim teologom książkę, dedykowaną księciu wirtembergskiemu Krzysztofowi, p. t.

„De haereticis an sint persequendi, et omnino quomodo sit cum iis agendum, doctorum virorum tum veterum tum recentiorum sententiae.

Liber hoc tam turbulento tempore pernecessarius et omnibus tum potissimum principibus et magistratibus utilissimus ad discendum, quodnam sit eorum in re tam controversa tamque periculosa officium 1554.“ Tegoż samego roku ukazała się odpowiedź Bezy, w traktacie De haereticis a civili magistratu puniendis adversus Martini Bellei faraginem et novorum academicorum sectam, gdzie w pierwszej części zbija on „indyferentyzm przeciwników,“ a w drugiej usprawiedliwia praktyki genewskie.

W 1557 r. udał się B., w towarzystwie Farela, do zreformowanych kantonów, a następnie do Strasburga, Mömpelgard i Göppingen, w celu namówienia stanów i książąt protestackich[1] do wstawienia się u dworu francuzkiego za waldensami, którzy mieli być siłą połączeni z Kościołem katolickim.

Podobny cel miało drugie poselstwo, które Beza, z kilku towarzyszami, do książąt niemieckich odbył.

Z tej podróży wracając, wstąpił do Worms, gdzie niedawno przedtém miało miejsce colloquium między katolikami i luteranami, aby się porozumieć z pozostającymi tam teologami: Melanchtonem, Brenzem i innymi.

Wszystkie jednakże zabiegi nie doprowadziły do zjednoczenia, rozbijającego się zawsze albo o upór luteranów, albo o zawziętość szwajcarskich reformatorów.

Ponieważ prośby protestantów za ich współwyznawcami we Francji, nie odniosły skutku, a sprawa hugonotów coraz więcej upadała, wyprawiono więc po raz trzeci zręcznego Bezę do Niemiec.

Znalazł on książąt niemieckich zebranych w Frankfurcie, z powodu elekcji cesarza Ferdynanda I, i za jego staraniem wysłano zbiorowy list do króla francuzkiego.

— Po dziewięcioletnim pobycie w Lozannie, przeniósł się Beza do Genewy.

Powody tego przeniesienia się nie są dobrze znane: sam on powiada, że udał się do Genewy, w części dla poświęcenia się teologji, w części z innych pobudek, których nie wymienia.

Przeciwnicy Bezy podają przyczyny niezbyt zaszczytne dla słynnego reformatora; nawet jego admirator, Bayle, mniema, że pod sprawą opuszczenia Lozanny musiały się ukrywać szczególne i interesujące historyjki.

W Genewie B., na wstawienie się Kalwina, otrzymał prawo obywatelstwa i został professorem teologji i rektorem świeżo założonej akademji, do której uczęszczała młodzież ze wszystkich krajów ościennych.

Oprócz tego, przyjął on na siebie obowiązki kaznodziei.

Pierwszą pracą literacką B. w Genewie były pisma polemiczne przeciwko luteranom: Westphalowi i Hesshusowi (Cf. Plank, Geschichte der Eutstehung, Veränderung und Bildung unseres protestantischen Lehrbegriffes), o których biograf Bezy, Schlosser.

mówi, że są one godne Passavantiusa.

Już same tytuły obu tych pism świadczą o ducbu i tonie, w jakim pisał je nasz reformator.

Traktat przeciwko Hesshusowi nosi taki napis: ΚρεωφαΛια sive cyclops, ὀνος συλλογιζομενος sive sophista, dialogi duo de vera communicatione Corporis et Sanguinis Domini adversus Til.

Hesshusii somnia.

His accessit abstersio aliarum calumniarum, quibus aspersus est Joh.

Calvinus ab eodem Hesshusio: perspicua explicatio controversiae de coena Domini per Theod.

Bezam (1561).

Tu przedstawiony jest luterański teolog, jako gadatliwy osioł z długiemi uszami, i nazwany doktorem-osłem.

W książce przeciwko Westphalowi: De coena Domini plana et perspicua tractatio, in qua Joachimi Westphali calummae refelluntur, Beza nazywa naukę swego przeciwnika „niegodną dwóch włosów końskiego ogona, łajnem szatańskiem i t.

p.“ Odtąd uważano go za główny filar kalwinizmu, i rzeczywiście, po śmierci Kalwina, poszedł Beza zupełnie w ślady swego mistrza.

Na wezwanie księcia Kondeusza udał się on do Nerac, aby tam skłonić do przejścia na nową naukę słabego Antoniego, króla Nawarry, którego, żona była gorliwą zwolenniczką reformacji, i tym sposobem wzmocnić stronnictwo nieprzyjazne Gwizjuszom.

Później powołano go na dysputę w Poissy, zwołaną w widokach politycznych przez królowę Katarzynę.

Katolicki Kościół przedstawiało tam sześciu kardynałów, a w ich liczbie kardynał Lotaryngski Gwizjusz, 36 arcybiskupów i bpów i wielu doktorów Sorbonny.

Oprócz nich znajdowali się na dyspucie: król, jego matka Katarzyna i wszyscy książęta królewscy.

Z katolickich teologów najgłośniejsi byli: Claude d’Espence i jenerał jezuitów Lainez.

Protestanci mieli 12 kaznodziejów i 22 deputowanych, a Beza był pierwszy między nimi: Po otwarciu obrad, zabrał on zaraz głos, zwracając się z uprzejmą mową do króla, królowej i prałatów.

Wyłożywszy podstawy wspólne obu stronom, przystąpił do punktów spornych, a mianowicie do katolickiej transsubstancjacji i luterańskiej, jak ją nazwał, konsubstancjacji (consubstantiatio).

Zgromadzenie uważnie go słuchało, dopóki nie przystąpił do wykładu kalwińskiej nauki o Eucharystji, lecz kiedy w zapale dowodzenia zawołał: „Zapytajcie się nas, czy Chrystusa usuwamy z kommunji, to odpowiemy wam, że nie usuwamy.

Jeżeli zaś przytém mowa będzie o miejscu i o odległości, dzielącej boskiego Chrystusa od ludzkiego, to utrzymujemy, że jego Ciało tak jest oddalone od chleba i wina, jak niebo od ziemi.“ Wtedy kardynał Tournon głośno wymówiwszy: „Ten człowiek zbluźnił,“ podniósł się, a z nim razem inni prałaci, i Beza zaledwie mógł dokończyć swojej rozprawy.

Następnie podał on królowi przez Kalwina napisane wyznanie wiary francuzkieh protestantów, które zaraz doręczone zostało prałatom.

Wkrótce potém przybyli teologowie z Palatynatu i Wirtembergji, z zamiarem przyjęcia udziału w dyspucie, lecz odjechali, nic nie wskórawszy i rozgniewani na Bezę, że nie chciał podpisać wyznania augsburgskiego.

Beza niejaki czas jeszcze bawił na dworze królewskim i prawił kazania przed królową Nawarry, księciem Kondeuszem, oraz na przedmieściach Paryża, i wyjednał dla kalwinistów pozwolenie zbierania się na nabożeństwo w mieszkaniach prywatnych.

Kiedy wahająca się dotąd regentka, stanowczo przychyliła się ku stronnictwu Gwizjuszów, Beza uciekł z Paryża do Orleanu, do księcia Kondeusza, który wszystkich protestantów francuzkich powoływał do broni i skłonił zgromadzenie reformowanych, wówczas zebrane w Orleanie, do ogłoszenia księcia Kondeusza opiekunem i obrońcą kalwinistów francuzkich.

Zaraz też czynny wziął udział w krwawej wojnie domowej, pisał manifesta prawił kazania przed bitwami i pocieszał rannych.

Kiedy w czasie wojny został zamordowany książe Franciszek Gwizjusz, głowa katolików, z początku obwiniano Bezę o udział w tej zbrodni.

Morderca wprawdzie cofnął zeznanie, na którego podstawie posądzano reformatora o czyn zdradzieckiego zabójstwa, lecz w jedném z pism polemicznych sam Beza przyznaje, iż publicznie dał się słyszeć z tém, że spełniłby czyn bohaterski, ktoby księcia usunął z tego świata.

Po śmierci Franciszka Gwizjusza, katolicy i protestanci zawarli rozejm, a Beza wrócił do Genewy.

Wkrótce potém rozpoczął on polemikę z Bernardem Ochino i prowadził ją, jak Schlosser powiada, z taką gwałtownością, że więcej sobie niż przeciwnikowi zaszkodził.

Spór z Castalionem o tłumaczenie Biblji, dokonane przez ostatniego; nie przynosi także zaszczytu charakterowi Bezy: nieszczęśliwy Castalio, który prawie z głodu umierał i na Renie żelaznym hakiem kawałki drzewa łowił, nie mając środków na kupienie opału, nigdzie schronienia znaleść nie mógł przed poduszczeniami kalwińskiego teologa, który, nawet po śmierci, jego imię starał się spotwarzyć (Cf. Audin, Leben Kalvin’s p.

163).

Beza nietylko z Francją, lecz i z Polską utrzymywał bliskie stosunki i popierał tu sprawę kalwinizmu.

Na hugonockich synodach w Rochelle i Nimes, 1571 i 72 zwołanych dla usunięcia niezgód, wybuchłych między protestantami francuzkimi, Beza, pomimo opozycji Ramusa, skłonił reformowanych do utrzymania dawnej organizacji kościelnej.

W 1574 r. powołał go do Strasburga książe Kondeusz, dla obmyślenia środków udzielenia skutecznej pomocy sprawie reformacji, a ztąd Beza udał się do administratora Palatynatu, Jana Kazimierza, stronnika nauki Kalwina, celem namówienia go do rozpoczęcia wojny z Francją.

W 1586 r. znajdował się on na colloquium w Mömpelgard, między szwajcarskimi i wirtembergskimi teologami, Jakóbem Andreae i Łukaszem Osiander.

Dysputa, jak tyle innych, nietylko nie sprowadziła porozumienia między protestantami, lecz jeszcze więcej zaostrzyła wzajemną niechęć, tak dalece, że, przy rozejściu się, Beza nie chciał podać ręki swoim przeciwnikom, mówiąc, że on i jego współwyznawcy znaku nie używają tam, gdzie nie ma samej rzeczy.

Usposobienie owych teologów dokładnie maluje przez Bezę przytoczona następująca anegdota: Kiedy poseł króla Nawarry radził księciu wirtembergskiemu, aby ten zwołał synod, gdyż żadna z obu partji nie zgodzi się na decyzję dwóch lub trzech teologów, odrzekł mu kanclerz tybingski (Andreae): „Czy nie wiecie, że mię nazywają niemieckim, a Bezę francuzkim papieżem.

Jeżeli my tylko się zgodzimy, inni biskupi pójdą za nami.“ Wirtembergscy teologowie rozpuszczali wieści o zwycięstwie, odniesioném na colloquium nad reformowanymi, ci zaś stanowczą przewagę rozumowaniom Bezy przypisywali.

W 1588 r. umarła Bezie żona, lecz tego jeszcze roku wstąpił on w powtórne małżeństwo.

Wkrótce potém przewodniczył synodowi zebranemu w Bernie, dla roztrząśnięcia sprawy kaznodziei Samuela Hubera.

Huber utrzymywał, że nauka o predestynacji w takiej formie, jak ją wyłożył Beza na colloquium w Mömpelgard, nie da się utrzymać, i obstawał za czterema następującemi twierdzeniami: 1) że Chrystus nie za wszystkich ludzi umarł; 2) że większa część ludzi od łaski jest wyłączoną; 3) że przyczyną potępienia odrzuconych jest upodobanie Boga, który ich stworzył, aby na nich moc gniewu swojego okazać; 4) że nikt wiedzieć tego nie może, czy Chrzest sprawia odrodzenie człowieka.

Huber upornie bronił tych twierdzeń, a potępiony przez synod, zrzekł się zajmowanego miejsca i później został profesorem w Wittenberdze.

— W 1597 r. Beza musiał zaniechać, z powodu osłabionego zdrowia, części swoich obowiązków.

Kiedy wszakże w następnym roku rozeszła się o nim wieść, że umarł, a przed śmiercią nawrócił się, napisał satyrę przeciwko jezuitom, których posądzał o wymyślenie owej nowiny, choć w istocie całą tę sprawę uknuli, razem z Bezą, reformowani, aby mieć pretekst do prześladowania jezuitów.

W następnym roku Beza udawał się do Henryka IV, który prowadził wojnę z księciem sabaudzkim i znajdował się wtedy w okolicach Genewy.

Celem poselstwa było wyjednać u króla zburzenie fortecy św. Katarzyny, zbudowanej nieopodal Genewy przez księcia sabaudzkiego.

Henryk przychylił się do prośby Bezy, który, przez wdzięczność, dedykował mu ostatni swój utwór poetyczny, p. t.

Votiva gratulatio.

D.

13 Paźdz.

1605 r., w 86 roku życia umarł Beza, nie wyrzekłszy się swoich błędów, pomimo to, że św. Franciszek Salezy trzykrotnie udawał się do Genewy, aby go z Kościołem pogodzić.

Beza w takim stosunku znajdował się do Kalwina (którego życie opisał w dziele: Histoire de la vie et de la mort de J. Calvin, par Th.

de Bèze, Gen. 1564; augmentée de nouveau et deduite selon l’ordre du temps, quasi d’an en an, Gen. 1565.

Cf. Henry, Das Leben Joh.

Calvin’s, des grossen Reformators), jak Melanchton do Lutra, gdyż obaj opierali się na samodzielnych charakterach swoich nauczycieli.

Lecz Beza tém się różnił od Melanchtona, że pozostał wiernym Kalwinowi do końca życia, kiedy tymczasem Melanchton coraz więcej oddalał się od Lutra i zbliżał się do kalwińskich teorji, zaczém poszły podejrzenia, obelgi i upadek jego powagi między współwyznawcami.

Co się tyczy nauki.

Beza w niczém się nie różnił od Kalwina, jakkolwiek we wszystkich jego usiłowaniach porozumienia się z luteranami, przebija się dążność do łagodniejszego pojmowania nauki kalwińskiej, szczególniej o Eucharystji, dążność, której na przeszkodzie stawała zwykle podejrzliwość własnej jego partji, a mianowicie berneńskich i zurychskich teologów.

Oprócz wyżej wspomnianych pism Bezy, należy tu jeszcze wymienić następujące jego dzieła: Confessio christianae fidei et ejusdem collatio cum papisticis haeresibus, i Volumen tractationum theologicarum, in quibus pleraque christianae religionis dogmata adversus haereses nostris temporibus renovatas, solicie ex verbo Dei defenduntur.

Dupin, który podaje z nich dość obszerne wyciągi (w swojém dziele Bibliothèque des auteurs séparés de la communion de l’Église rom.

du XVI et XVII siècle, Paris 1718), mówi, że trudno znaleść coś nad nie złośliwszego, pod względem zupełnego skażenia nauki katolickiej.

Traktaty polemiczne przeciwko Castalionowi: Ad Seb.

Castellionis calumnias, quibus unicum nostrum fundamentum i. e. aeternam Dei praedestinationem evertere nititur, responsio; Responsio ad defensiones et reprehensiones Seb.

Castellionis, quibus suam N. T. interpretationem adversus Bezam et ejus versionem vicissim reprehendere conatus est.

Przeciwko Ochinowi napisał Beza: De polygamia et divortiis i De repudiis et divortiis, w których zbija twierdzenie Ochina, że poligamja i teraz jest dozwoloną, skoro ją znali w Starym Zakonie.

Dzieło De pace christianarum ecclesiarum constituenda consilium ad S. Caes.

Majestatem et R. I. status Augustae congregatos, mające na celu przywrócenie pokoju religijnego, wywołało jeszcze większe zamieszanie.

Oprócz tego, prowadził on piśmienną polemikę z Brenzem, Selneccerem, Andreae, Klaudjuszem de Xaintes i Franc.

Baldwinem.

Do satyrycznych utworów Bezy należą: Comédie du pape malade, par Trasybule Phénice, Gen. 1561, i satyra na Cochlaeusa, Brevis et utilis zoographia Cochlaei, napisana z powodu wydanej przez ostatniego książki: De sacris reliquiis Christi et Sanctorum ejus contra Calvini calumnias et blasphemias responsio per Joh.

Cochlaeum.

Historyczne dzieła Bezy: L'Histoire ecclésiastique des églises réformées au royaume de France depuis 1521—63, Anv.

1580, 3 t., i Icones virorum illustrium cum emblematibus, Genev.

1580.

Największą sławę wszakże zdobył sobie B. przetłumaczeniem N. Testamentu z greckiego na łacinę.

W tłumaczeniu tém, które wielkiej wziętości między kalwinami używało, jest jednak mnóstwo błędów, jak to wykazał Ryszard Simon (w dziele: Kritische Schriften über d. N. Test. üb. v.

Cramer, II th. p.

543).

Opracował także nowe wydanie greckiego tekstu N. T. (ob.

Biblja §15).

W pierwszém wydaniu, poświęconém Elżbiecie, królowej ang., obok tekstu greckiego, umieszczone są dwa łacińskie tłumaczenia, jedno Wulgaty, a drugie własne Bezy, z krytycznemi i egzegetycznemi objaśnieniami.

(Cf. Hug, Einl. in die Schriften des Neuen Testaments, 3te Aufl.).

Co się tyczy bjografji Bezy, zasługują na uwagę, oprócz dawniejszych {jak Fayusa, ucznia i kolegi B. i Baylego): Fr. Chr.

Schlossera (Leben des Theod.

de Beza und des Petrus Martyr Vermili, 1809) i J. W. Baum'a (Th. Beza, nach handschrift.

Quellen dargesstellt, 1843).

Pierwsze dzieło zajmuje się głównie polityczną działalnością Bezy, drugie bada wszystkie wypadki z życia ucznia Kalwinowego.

(Brischar).

J. N.


text: Aczkoli, aczkole, acz kakole, aczkolwie, aczy, acz, aczkolwiek, choć, jakkolwiek.


corpora: CEN

text:
Pracownicy Microsoftu zostali poinformowani, że firma jest zmuszona do redukcji zatrudnienia.

15 stycznia 2009 roku korporacja wręczy wypowiedzenia około 15 tys. pracowników.

To prawie 17% całej kadry - firma zatrudnia około 90 tys. osób na całym świecie.

Jeżeli dojdzie to tak masowych zwolnień, to będzie to największa redukcja zatrudnienia w historii Microsoftu.

Nie wiadomo dokładnie kto zostanie zwolniony.

Można się jedynie domyślać, że największe cięcia czekają dział MSN oraz EMEA (Europe, the Middle East and Africa), w tym polski oddział korporacji.

22 stycznia odbywa się publikacja wyników finansowych firmy z drugiego kwartału roku księgowego.

To dokładnie tydzień po planowanej redukcji zatrudnienia - data zwolnień wydaje się więc nieprzypadkowa.


text:
Adam Mickiewicz

Do D…

D…

Moja pieszczotka gdy w wesołej chwili

Pocznie szczebiotać i kwilić, i gruchać:

Tak mile grucha, szczebioce i kwili,

Że nie chcąc słówka żadnego postradać,

Nie śmiem przerywać, nie śmiem odpowiadać,

I tylko chciałbym słuchać, słuchać, słuchać.

Lecz mowy żywość gdy oczki zapali

I pocznie mocniej jagody różować,

Perłowe ząbki błysną śród korali:

Ach!

wtenczas śmielej w oczęta poglądam,

Usta pomykam i słuchać nie żądam,

Tylko całować, całować, całować.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Bierkowska, Dorota Kowalska, Paulina Ołtusek, Aleksandra Sekuła


text:
Bernardyn z Sieny, Senensis, święty (20 Maja), pochodził z rodziny Albigeschi (inni piszą: Alibizeschi), jednej z najznakomitszych miasta Sieny; ur. 8 Wrz.

1380 r. w Massa, gdzie jego ojciec urząd wysoki zajmował, a był obywatelem i patrycjuszem miasta Sieny.

W trzecim roku życia B. utracił matkę, po drugich trzech latach stracił i ojca, i jako sierotę, ciotka jego Djana, niewiasta wielce miłująca Boga, wzięła pod opiekę.

Kilkoletnia, troskliwa opieka tej niewiasty zaszczepiła w nim gruntowną pobożność, a szczególniej w jego sercu młodém rozwinęło się gorące nabożeństwo do N. Panny.

W 11 roku życia został przybrany za syna przez Krysztofa Albigeschi i żonę jego Pię w Sienie.

Ci jeszcze staranniej kierowali jego wychowaniem i wykształceniem.

Obdarzony wielkiemi zdolnościami, czynił szybkie postępy w nauce, pod kierunkiem sławnego wówczas mistrza Jana Spoletana.

Wielkiej był czystości obyczajów i budował nią wszystkich.

W 17 roku życia wszedł do stowarzyszenia N. Panny, które się zajmowało pielęgnowaniem chorych w szpitalu.

Odtąd duch umartwienia i poświęcenia się dobru bliźnich w nim się szczególnie objawiać zaczął.

Gdy 1400 r. wybuchła zaraza w mieście, sam tylko Bernardyn kierował obsługą chorych w szpitalu.

Nareszcie, z nadmiaru pracy i wyczerpania sił zachorował.

Przychodząc do zdrowia, badał pilnie swe powołanie, poczém wstąpił do klasztoru franciszkanów ścisłej obserwancji w Columbiere, kilka mil leżącego od Sieny.

Tam 8 Września 1404 r., w dzień swego urodzenia, złożył śluby uroczyste.

W klasztorze wzrosła jego surowość życia.

Za wstawieniem się N. M. Panny został uwolniony od ciągłej chrypki i odtąd, posłuszny rozporządzeniu przełożonych, zaczął prawić kazania.

Wymowa jego była żywa i przenikająca.

Liczne nawrócenia i widoczne skutki jego pracy wkrótce rozgłosiły jego imię.

Nie uniknął jednak potwarzy: oskarżony przed papieżem Marcinem V, otrzymał rozkaz, aby się na zawsze wstrzymał od kazań.

Święty usłuchał i wcale się nie tłumaczył; Papież atoli zbadawszy dokładniej sprawę, swe rozporządzenie cofnął, zalecił Bernardynowi znowu kaznodziejstwo, chciał go nawet skłonić do przyjęcia biskupstwa (1427) Sieny, ale święty stanowczo odmówił.

Później Eugenjusz IV ofiarował mu biskupstwo Ferrary i Urbino (1435 i 1437), ale żadnego przyjąć nie chciał.

Jego odwagi w karceniu występków nie mogły zachwiać ani żadne ponęty i obietnice, ani też pogróżki księcia medjolańskiego Filipa-Marji Visconti.

W czasie walki Gwelfow i Gibelinów, starał się jednać stronnictwa zacięte.

Wielce go cenił cesarz Zygmunt, i udając się na koronację do Rzymu (r. 1433), zabrał go z sobą.

Zostawszy wikarjuszem jeneralnym swego zakonu, mąż święty oddał się gorliwej pracy koło zreformowania klasztorów reguły świętego Franciszka.

Zakonnicy klasztorów zreformowanych przyjęli u nas nazwę od jego imienia bernardynów.

Liczba klasztorów ścisłej obserwancji doszła do 500 w samych Włoszech.

Pomiędzy wielu uczniami św. Bernarda, najznakomitszym był Jan Kapistran (ob.), wysłany przezeń do Czech i do Polski, w celu nawracania hussytów.

W czasie missji w Abruzzach zachorował B. i umarł w mieście Aquila, gdzie też jego ciało u franciszkanów spoczywa.

Czując zbliżającą się ostatnią chwilę, kazał, na wzór św. Franciszka, złożyć siebie na ziemi i spokojnie ducha Bogu oddał d.

20 Maja 1444 r.

W poczet świętych policzył go Mikołaj V, Papież, 1450 r.

Dzieła jego są po większej części treści ascetycznej i mistycznej, traktaty O lichwie, o walce duchownej, o miłości (pod tytułem Serafim), o spowiedzi, o posłuszeństwie; Zwierciadło grzechów, Reguła minorytów, Obowiązki zakonnika, Westchnienia codzienne do Boga, Mowy, czyli nauki o Jezusie Chrystusie, N. Pannie, o N. Sakramencie: Quadragesimale de religione christiana; Quadragesimale de Evangelio aeterno; 2 Adventualia o życiu Chrystusa Pana i o natchnieniu; 2 Quadragesimalia i komentarze na Objawienie św. Jana.

Dzieła jego wyszły 1591 r. w 4 t.

w Wenecji; w Paryżu 1636 w 5 t.; w Wenecji 1745 w 5 tom.

in f.

Na obrazach trzyma w ręku krąg złocisty, słońce, na którym litery J. H. S. (Jesus Hominm[1] Salvator).

Źródła do żywota św. B-a są następujące: 1) Vita S. B-i auctore Barnabaeo Senensi (współczesny św. Bernardynowi), ap.

Bolland.

Acta ss.

20 Mai.

t.

V s.

*277—*284. et t. VII (Maii) s. 821.

2) Vita S. B. auctore Ludovico Vincentino ord. minor, post translationem corporis composita, tamże t. V.

3) Vita S. B. antiquior, auctore Maphaeo Veghio († 1458), tamże; Veghius był w wielu rzeczach naocznym świadkiem, 4) Miracula S. B-i (o 30 cudach, w 52 dni po śmierci świętego dokonywanych; protokół przedstawiony Eugenjuszowi IV Pap.

† 1447 r.), tamże.

Biografje szczegółowe ważniejsze: Amadio Maria da Venezia, Vita di S. Bern. da Siena, Venezia 1744 4-o, Siena 1854 8-o. Salv.

Massonio, Vita, morte e miracoli di S. B. d. S. colla descrizione del tempio e cappella di esso Santo nella città deli’ Aquila, Napoli 1614 4-o; popularna: Berthaumier Hist. de S. Bernardin de Sienne, Paris 1862 12-o. K. R.


text:
159.

Wprzód niźli tańczyć na tych, którzy

W koło was najotwarciej,

Gdy słów ich wstyd nie karci,

Z ulicy płacz zawodzą duży:

Że już nie wytrzymają dłużej,

Gdyż są i głodni i obdarci,

Niech pójdzie zwiedzić stopa wasza

Tych, co nie przyjdą do was sami —

Swój ból, którego wrzask nie plami;

I biedę, którą wstyd okrasza,

W podziemia kryjąc i w poddasza —

A są pod wami i — nad wami.