text:
projekt

USTAWA

z dnia…………………2012 r.

w art. 1 ust. 2:

pkt 5 otrzymuje brzmienie:

„5) uczestniku scalenia - rozumie się przez to właściciela lub użytkownika gruntu położonego na obszarze scalenia oraz inwestora, a w przypadku gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego także podmiot gospodarujący tymi gruntami;”,

dodaje się pkt 10 w brzmieniu:

„10) inwestorze – rozumie się przez to podmiot realizujący inwestycję celu publicznego na gruntach, o których mowa w pkt 1.”;

w art. 2:

uchyla się ust. 2,

ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3.

Wydzielenie gruntów zabudowanych w wyniku scalenia gruntów innemu uczestnikowi scalenia jest dopuszczalne tylko za zgodą tego uczestnika scalenia oraz za zgodą dotychczasowego właściciela i pod warunkiem rozbiórki lub przeniesienia przez niego zabudowań w oznaczonym terminie, albo wyrażenia zgody na dokonanie rozliczenia wartości zabudowań w gotówce lub w innej formie.”,

dodaje się ust. 3a w brzmieniu:

„3a.

Zmiana granic nieruchomości zabudowanej może być dokonywana w trakcie scalenia gruntów bez zgody, o której mowa w ust. 3, pod warunkiem, że nie pogorszy to warunków użytkowania takiej nieruchomości, w szczególności dostępu do budynków.”;

w art. 4:

„4) o scalenie wystąpi inwestor, którego działalność spowodowała lub spowoduje skutki, o których mowa w pkt 2;

„5) o scalenie wystąpi organ właściwy w zakresie ochrony przyrody w przypadku gdy korzystanie z gruntów objętych ochroną zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt lub siedlisk przyrody stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone.”,

„2.

Koszty prac scaleniowych i zagospodarowania poscaleniowego pokrywa:

1) inwestor, który wystąpi o scalenie gruntów;

2) organ właściwy w zakresie ochrony przyrody, który wystąpi o scalenie gruntów.”;

„4.

Przepisy art. 3 ust. 1 i 3 oraz art. 4 ust. 3 mają zastosowanie również przy wymianie gruntów.”;

w art. 8:

ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1.

Uczestnik scalenia lub wymiany, z zastrzeżeniem art. 8 ust. 2 oraz

art. 17 ust. 2, otrzymuje grunty o równej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane.”,

ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2.

Jeżeli wydzielenie gruntów o równej wartości szacunkowej jest technicznie niemożliwe lub gospodarczo nieuzasadnione za równą wartość szacunkową uważa się również wartość o różnicy nieprzekraczającej 3 %.”,

ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3.

Na zgodny wniosek zainteresowanych uczestników scalenia można im wydzielić grunty o innej wartości szacunkowej stosując dopłaty.”;

w art. 17:

ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1.

Grunty niezbędne na cele miejscowej użyteczności publicznej, pod ulice i drogi publiczne oraz na wykonanie i utrzymanie albo przewidziane do takiego wykonania i utrzymania urządzeń melioracji wodnych podstawowych, wydziela się z gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.”,

w art. 33:

„2.

Do postępowań nadzwyczajnych dotyczących wzruszenia decyzji ostatecznych, nie stosuje się art. 145, 154, 155 i 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli wniosek został złożony po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów stała się ostateczna.”

Art. 2.

1.

Postępowanie scaleniowe lub wymienne prowadzone w dniu wejścia w życie ustawy podlega zakończeniu na podstawie dotychczasowych przepisów.

Art. 4.

Samorządowe kolegia odwoławcze na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego, w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przekażą wojewodzie dokumentację związaną z toczącymi się postępowaniami administracyjnymi.

i wymianie gruntów (Dz. U. z 2003 r.

Nr 178, poz. 1749) tworzą nadal realne możliwości prowadzenia prac mających na celu głównie poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych i wraz z zagospodarowaniem poscaleniowym spotykają się z powszechną aprobatą wnioskujących o takie prace rolników.

Oznacza to, że takie scalenia określane mianem scaleń strukturalnych winny być dalej prowadzone głównie na obszarach charakteryzujących się rozdrobnieniem

i rozproszeniem gruntów poszczególnych gospodarstw rolnych, przy wykorzystaniu m.in. środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Brak jest natomiast przepisów umożliwiających skuteczne prowadzenie prac scaleniowych z urzędu w przypadkach, gdy działania różnego rodzaju inwestorów

z zakresu systemów infrastruktury, głównie technicznej, powodują znaczącą ingerencję w rolniczą przestrzeń produkcyjną.

Co prawda w dotychczas obowiązującym stanie prawnym postępowanie scaleniowe może być wszczęte z urzędu m.in. jeżeli ukształtowanie rozłogów gruntów na projektowanym obszarze scalenia wskutek działalności przemysłowej, przebiegu istniejących lub budowanych dróg publicznych, kolei, rurociągów naziemnych oraz zbiorników wodnych lub urządzeń melioracji wodnych zostało lub zostanie znacznie pogorszone, ale brak jest obowiązku nakładania na inwestora takich działań w procesie scaleniowym.

Jedynie w przypadku prowadzenia scalenia gruntów w związku z budową autostrady określono, że koszty wykonania scalenia i wymiany gruntów oraz zagospodarowania poscaleniowego gruntów pokrywa Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (art. 4 ust. 2).

Oznacza to, że w przypadku inwestycji celu publicznego, innych niż autostrady, koszty scalenia gruntów pokrywane byłyby ze środków budżetu państwa zaplanowanych w Dziale 010 Rolnictwo i Łowiectwo.

Obecnie obowiązujące przepisy wykluczają możliwość wydatkowania środków EFRROW na operacje dotyczące scaleń infrastrukturalnych.

Proponowane zmiany (art. 1 ust. 2 pkt 10) wprowadzają pojęcie „inwestora”, przez którego rozumie się jednostkę samorządu terytorialnego lub inny podmiot realizujący inwestycję celu publicznego oraz włączają inwestora do grona uczestników scalenia (art. 1 ust. 2 pkt 5).

Oznacza to tym samym, że w proponowanym pojęciu „inwestora” mieszczą się podmioty realizujące inwestycje celu publicznego na mocy tzw. „specustaw”.

Ponadto przedstawione zmiany określają, że koszty prac scaleniowych oraz zagospodarowania scaleniowego pokrywałby każdy z inwestorów, którego działalność powoduje, że ukształtowanie rozłogów gruntów gospodarstw rolnych zostało lub zostanie znacznie pogorszone.

Dodany w art. 4 przepis ust. 3 pkt 1 wyraźnie wskazuje, że to inwestor, którego działalność wpływa dezorganizująco na przyległe do danej inwestycji obszary rolne będzie obciążany kosztami prac scaleniowych oraz zagospodarowania poscaleniowego.

Włączenie instytucji scalania i wymiany gruntów, a więc aktywny udział właścicieli gospodarstw, w realizację inwestycji celu publicznego prowadzi do zwiększenia akceptacji społecznej takiej inwestycji.

W efekcie prowadzi to do obniżenia kosztów społecznych takich inwestycji (np. kosztów nabywania gruntów na takie cele), a zaproponowany sposób jej finansowania odciąża jej finansowanie z Działu 010 Rolnictwo i Łowiectwo.

Instytucja scalania gruntów powinna być uruchamiana nie tylko w przypadku wnioskowania samych rolników o przeprowadzenie takich postępowań (scalenie strukturalne) czy związanych jedynie z budową autostrad, ale także w przypadku realizacji przez inwestorów, innych niż GDDKiA, inwestycji celu publicznego wpływających dezorganizująco na rolniczą przestrzeń produkcyjną, zwłaszcza szybkie koleje, lotniska, itp.

W związku z powyższym zostały zaproponowane warunki umożliwiające wszczęcie takiego postępowania z urzędu (art. 4 ust. 1 pkt 4 - wystąpienie inwestora do starosty).

Tego typu regulacja spowoduje, że instytucja scalania gruntów może być w przypadkach określonych w ustawie traktowana jako uzupełniająca, czy wręcz zastępująca instytucję wywłaszczeń nieruchomości na takie cele.

Podobnie nakładanie różnego rodzaju funkcji ochronnych na nieruchomości (lub ich części) wchodzące w skład gospodarstw rolnych oznacza ingerencję (o różnej skali ograniczeń) podmiotów publicznych w sferę stosunków własnościowych związanych z prowadzeniem produkcji rolniczej w gospodarstwach rodzinnych, w większości na ich gruntach własnych, w warunkach kształtowanych często przez pokolenia i uwzględniających głównie aspekt ekonomiczny takiej produkcji wyrażający się dążeniem do maksymalizacji dochodu rolniczego.

Organy właściwe w zakresie ochrony przyrody mają możliwość nabycia takich gruntów np. w drodze wywłaszczenia lub zawierania różnego rodzaju umów.

W związku z powyższym, proponowane zmiany (art. 4 ust. 1 pkt 5) umożliwiają, po wystąpieniu organu właściwego w zakresie ochrony przyrody do starosty, wszczęcie z urzędu postępowania scaleniowego, jeżeli korzystanie z gruntów objętych ochroną zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt lub siedlisk przyrody stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone.

W tym przypadku organy właściwe w zakresie ochrony przyrody uczestniczą w pokrywaniu kosztów przeprowadzania postępowania scaleniowego lub wymiennego oraz zagospodarowania poscaleniowego.

Kolejna zmiana (art. 2 ust. 3 i 3a) polega na dopuszczeniu możliwości zmiany przebiegu granic nieruchomości zabudowanych.

Uzasadniając takie stanowisko należy podkreślić, że zmiana granic nieruchomości zabudowanej w trakcie scalenia gruntów bez zgody właściciela, pod warunkiem, że nie pogorszy to warunków użytkowania takiej nieruchomości, w szczególności dostępu do budynków, pozwoli na dokonanie niezbędnych korekt przebiegu granic działek w obrębie terenów siedliskowych poprzez dostosowanie ich np. do elementów zainwestowania w terenie.

Uzasadniając takie stanowisko należy podkreślić, że wojewoda, jako dysponent środków budżetowych, sprawujący ścisły nadzór w zakresie wyprzedzającego finansowania nad realizacją przedsięwzięcia jakim jest scalanie gruntów powinien zachować kompetencje w zakresie sprawowania nadzoru także jako organ II instancji w tej dziedzinie, w szczególności że jest to zadanie zlecane staroście jako zadanie z zakresu administracji rządowej.

Wynika to z faktu, że decyzja wydawana przez starostę kończąca postępowanie scaleniowe a dotycząca zatwierdzenia projektu scalenia nie jest decyzją ostateczną i może być reformowana w postępowaniu odwoławczym, jak wynika to z brzmienia art. 138 § 1 ust. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wymaga to jednak wiedzy specjalistycznej

i ingerencji w samą merytoryczną materię projektu, który zatwierdza decyzja starosty, a nie oceny decyzji organu I instancji tylko pod względem formalno-prawnym, jak to

z reguły czynią dotychczas samorządowe kolegia odwoławcze.

Wojewoda posiada w tym zakresie wyspecjalizowane służby, które mogą wprowadzić w projekcie scalenia niezbędne zmiany merytoryczne, o które wnioskują głównie rolnicy składający odwołania.

Ponadto postępowanie odwoławcze powinno być przeprowadzane sprawnie - bez zbędnej zwłoki, ponieważ w grę wchodzi tutaj wykorzystanie wspólnotowych środków pomocowych i konieczność dotrzymania harmonogramów realizacji szeregu inwestycji z zakresu zagospodarowania poscaleniowego, a określonych w projekcie, który otrzymał zapewnienie finansowania z udziałem tych środków.

Tak więc wojewoda i jego służby gwarantują sprawne przeprowadzenie postępowania odwoławczego.

Dotychczasowa działalność samorządowych kolegiów odwoławczych pokazuje, że nie podejmowały one działań w zakresie reformowania decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy na etapie postępowania odwoławczego, co często skutkowało jego przewlekłością.

Ponadto należy podkreślić, że wydanie decyzji ostatecznej w postępowaniu opisanym powyżej winno nastąpić w ściśle ustalonych terminach agrotechnicznych z uwzględnieniem aktualnego stanu obejmowania w posiadanie poszczególnych kategorii gruntów rolnych, co wymaga stałego współdziałania służb wojewody z innymi organami administracji publicznej odpowiedzialnymi np. za przyznawanie płatności bezpośrednich (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa).

Kolejna zmiana (art. 8 ust. 1 i 2) polega na doprecyzowaniu zasady ekwiwalentności.

Projektowany przepis wskazuje, że każdy uczestnik scalenia otrzymuje w zamian za grunty dotychczas posiadane grunty o równej wartości szacunkowej, z wyjątkiem gdy:

- wydzielenie należnego ekwiwalentu jest technicznie niemożliwe lub gospodarczo nieuzasadnione, ale różnica ta nie może przekraczać 3% wartości gruntów posiadanych przed scaleniem;

- na obszarze scalenia brak jest gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, a z obszaru scalenia wydziela się grunty na cele miejscowej użyteczności publicznej z gruntów przysługujących poszczególnym uczestnikom poprzez stosowne zmniejszenie należnego im ekwiwalentu.

Ponadto, dotychczasowe zapisy powodowały, iż w przypadku stosowania dopłat pomiędzy rolnikami (uczestnikami scalenia) z tytułu powiększenia gospodarstwa rolnego przy zastosowaniu tolerancji 3% osoba zmniejszająca obszar swojego gospodarstwa otrzymywała dopłatę pomniejszoną właśnie o te 3%.

Zasadne wydaje się wprowadzenie zasady ścisłej ekwiwalentności, co oznacza, że osoba zmniejszająca obszar swojego gospodarstwa będzie zobowiązana wnieść dopłatę na rzecz osoby powiększającej obszar swojego gospodarstwa w pełnym zakresie (art. 8 ust. 3).

Dodatkowo, proponuje się doprecyzowanie zakresu obowiązywania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących scaleń gruntów (art. 33).

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy o scalaniu i wymianie gruntów w sprawach nieuregulowanych niniejszą ustawą mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że w przypadku decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia mogą być stosowane także tryby nadzwyczajne, co oznacza, że strony (uczestnicy postępowania) mogą występować z wnioskami o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów nawet po kilkudziesięciu latach od jego zatwierdzenia, gdy upłynęły już terminy np. zasiedzenia.

Ocena Skutków Regulacji

Niniejszy projekt ustawy jest zgodny z Konstytucją RP.

Projektowane regulacje nie są objęte zakresem regulacji prawa Unii Europejskiej.

Wejście w życie projektowanej ustawy zmieniającej może spowodować odciążenie finansowania scaleń gruntów z Działu 010 Rolnictwo i Łowiectwo, gdyż zgodnie z projektowanymi przepisami inwestor, realizujący inwestycję celu publicznego, będzie zobligowany do pokrycia kosztów prac scaleniowych lub wymiennych i zagospodarowania poscaleniowego.

Koszty te, stanowiące część kosztów całej inwestycji, dotyczą jedynie tych obszarów, na które inwestycja wpływa dezorganizująco.

Jednocześnie po stronie inwestora nabywanie gruntów w procesie scaleniowym zostanie ograniczone do niezbędnego minimum (ustalanego w projekcie scalenia), gdyż instytucja scalania gruntów może być traktowana jako zastępująca instytucję wywłaszczeń nieruchomości na takie cele.

Należy wskazać, że nie jest możliwe oszacowanie wielkości środków, które mogą odciążyć finansowanie scaleń gruntów z Działu 010 Rolnictwo i Łowiectwo, gdyż nie sposób określić wszystkich inwestycji celu publicznego i wielkości obszarów, na które te inwestycje oddziałują dezorganizująco.

Zaproponowane rozwiązania prawne pozwolą włączyć instytucję scalania i wymiany gruntów w realizację inwestycji celu publicznego.

Takie działanie pozwoliłoby na zminimalizowanie negatywnych skutków realizacji inwestycji na strukturę przestrzenną gospodarstw rolnych.

Ponadto, scalenia gruntów na takich obszarach prowadzą do zwiększenia akceptacji społecznej niezbędnych inwestycji infrastrukturalnych, gdyż w trakcie postępowania scaleniowego przedstawiciele społeczności lokalnych biorą bezpośredni udział m.in. w opracowywaniu projektu scaleni