corpora: wikisources-pl

text:
BEZKIDY.

Wzrokiem objąłem łańcuch modry jak niebiosa —

Co wzdyma grzbiet wypukły, ni potopu fale

Zacięte w bryły lodu w dzikim burzy szale,

Nad niemi trzemieli tylko sosna ostrowłosa...

Tam cudna Babia góra!

to Bezkidów ksieni!...

Gdy czoło chmur kapturem zakwefi nad siołem![1]

W tatrach, Mnich już pioruny odgrzmiewa swem czołem.

Łamią się jasne blaski słonecznych promieni,

Pędzą chmury, błyskawic ziejące łunami,

Jak gdyby aniołowie ze swemi trąbami

Na sąd ostatni wiejąc, ciskali gromami!...

O modra Babia góro!

chrobre serce twoje!

Z pod niego tryska Wisła — i zatacza zdroje

Tam!

pod Kraków —

Krakowie!

poświęć pieśni moje!

Przypisy

↑ Kiedy szczyt Babiej góry w chmurach, górale wróżą burzę — kiedy czysty, pogodę.


text:
Podróż Polki do Persyi

Maria Ratuld-Rakowska, Tadeusz Jaroszyński

Warszawa, 1904

MARYA RATULD-RAKOWSKA.

* * *

Podróż Polki do Persyi.

Z PRZEDMOWĄ

T. JAROSZYŃSKIEGO.

Z ilustracyami.

ALEKSANDRA TAD.

JEZIERSKIEGO

47.

Nowy-Świat 47.

Варшава, 30 Іюня 1904 года.

Przedmowa 5

I.

Z Paryża do Konstantynopola.

— Przeprawa przez Czarne morze.

— Trebizonda 9

II.

Od Trebizondy do Erzerumu 29

III.

Erzerum.

— Kurdowie i Armeńczycy.

— Droga do Bajazydu — Ararat.

— Karakilis.

45

IV.

Bajazyd.

— Pobyt u Dżiber-Beya.

— Awadżyk i przyjęcie u Paszy-Khana.

— Droga do Khoj.

67

V. Khoj.

— Abbas-Ali-Khan.

— Wizyta w Enderumie Kedżawe.

— Droga do Tebrysu 82

VI.

Tebrys.

— Podróż Wallieta do Teheranu.

— Kilka słów o Musaffer-ed-dinie.

— Droga od Tebrysu do Teheranu.

— Mianeh.

— Zendżan — Kasbin — Ruiny zamku Nabateńczyków.

— Droga od Kasbinu do Teheranu 95

VII.

Teheran.

— Zewnętrzna fizyonomia miasta.

— Plac broni, główne ulice.

— Dzielnica europejska.

— Dobrodziejstwa cywilizacyi — Typy uliczne.

— Derwisze.

— Spacer szacha.

— Kareta Fetali-szacha.

— Charakter zewnętrzny dzielnicy perskiej.

— Bazar.

— Dellale.

117


text:
Botwid święty (28 Lipca), patron królestwa Szwedzkiego, żył w w.

XII, za czasów króla św. Eryka IX i był kupcem.

W Anglji nawrócony z pogaństwa na chrystjanizm, wróciwszy do ojczyzny, życiem pobożném, cnotami i cudami wielu współziomków do wiary przyprowadził.

B. wykupił z niewoli i ochrzcił jakiegoś słowianina, ale ten niewdzięcznik zamordował świętego, towarzyszącego mu w podróży do rodzinnej jego ziemi, i okradłszy, uciekł.

W kilka miesięcy potém krewni męczennika, przez ptaka białego w głąb' lasu naprowadzeni, znaleźli i pogrzebali jego ciało.

Źródła do żywotu św. B-a, jedne mają bollandyści pod d.

28 Lipca (Julii t. VIII) i Jo. Vastovius, Vitis Aquilonia, Colon.

1623; inne Fant etc. w Scriptores rer.

Svecicar.

med. aevi, Upsal.

1818—28 t. II.


text:
Dekret

Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego w przedmiocie przepisów dla woźnych

z dnia 22 lutego 1918r.

Publikator: Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1918 r., nr 4, poz. 7.

Organ wydający: Rada Regencyjna.

DEKRET

My, RADA REGENCYJNA KRÓLESTWA POLSKIEGO, postanowiliśmy i stanowimy, jak następuje:

Tymczasowo obowiązywać będą następujące przepisy dla woźnych sądowych:

Art. 1.

Woźni sądowi urzędują przy Sądach Pokoju, Okręgowych, Apelacyjnych oraz Najwyższym.

Art. 2.

Woźnych sądowych mianuje prezes właściwego Sądu; woźnych sądowych przy Sądach Pokoju mianuje prezes Sądu Okręgowego.

Art. 3.

Woźni sądowi noszą specjalną oznakę przy sprawowaniu obowiązków swego urzędu, zatwierdzoną przez Ministra Sprawiedliwości.

Art. 4.

Woźni sądowi doręczają wezwania, zawiadomienia, utrzymują porządek na posiedzeniach sądowych, wykonywują czynności, wskazane w ustawie postępowania sądowego, oraz wszelkie zlecenia sądu.

Art.5.

Woźni sądowi pobierają wynagrodzenie podług kategorii XV płac urzędników wymiaru sprawiedliwości, niezależnie od opłat za wręczenie w sprawach cywilnych.

Art.6.

Woźni sądowi pobierają 50 fen.

za doręczenie wezwania, zawiadomienia.

Art.7.

Jeżeli woźny sądowy doręcza poza obrębem miejscowości, w której ma siedzibę, pobiera jako zwrot kosztów podróży 40 fen.

od kilometra w jedną stronę, licząc od najbliższej stacji kolejowej, nie mniej jednak niż 3 marki, oraz zwrot za bilet III klasy.

Art.8.

Diety pobierają woźni sądowi stosownie do art. 19 i 20 przepisów tymczasowych o wynagrodzeniu urzędników wymiaru sprawiedliwości.

Dan w Warszawie, dnia 22 lutego 1918 roku.

L. S. † Aleksander Kakowski

Zdz.

Lubomirski

Józef Ostrowski

Prezydent Ministrów:

Jan Kucharzewski

7.

DEKRET


corpora: CEN

text:
Przedsiębiorcy mają zamiar bliżej przyjrzeć się kosztom planowanych reform - informuje gazeta Parkiet.

Według dziennika, przedsiębiorcy są zdziwieni dużą ilością ustaw zaproponowaną przez Prawo i Sprawiedliwość, Samoobronę i Ligę Polskich Rodzin.

Zapowiadają, że przyjrzą się uważnie całemu projektowi.

Już w środę ma zebrać się Rada Przedsiębiorczości w celu oceny planu reform.

Będę namawiał kolegów, abyśmy nie czekali na prace sejmowe nad zapowiedzianymi projektami.

Chcę, aby Rada zgłaszała uwagi i własne propozycje jeszcze w trakcie konsultacji treści ustaw - zapowiedział Andrzej Milczanowski z Konfederacji Pracodawców Polskich.

Parkiet zaznacza, że przedsiębiorcy są raczej zadowoleni ze stabilnej sytuacji politycznej w kraju.

Według gazety będą oni czekali w szczególności na szczegóły ustaw dotyczących regulacji w dziedzinie finansów publicznych


text:
Balbinus Bogusław, jezuita, historyk czeski, zjednał sobie sławę licznemi dziełami na polu dziejów czeskich.

Należy go odróżnić od sławnego poety łacińskiego Jana Balbina († 1570).

Spis dokładny wszystkich dzieł Balbina dał J. M. Stöger, w swojém dziełku: Historiographi societatis Jesu, ab ejus origine ad nostra usque tempera, Monasterii et Ratisbonae 1851.

Między innemi tam się znajduje: Epitome historica rerum Bohmicarum, libri VII, z których 5 wyszło w Pradze 1663, a 2 ostatnie w 1677 i 1678; Miscellaneorum historicorum Bohemiae tomi X, Pragae 1707; Liber curialis seu de magistratibus et officiis curialibus Bohemiae, Pragae 1793.

K. R.


text: czwarzyć, ‘naśladować głos i mowę’, poczwara, poczwarka (o ‘istocie niezwykłej, udającej człowieka, kryjącej się’): »podobne słowa czwarzyć słowom naszym«, »że się kawy czwarzą o dym«, czwarząc je (słowa ludzkie) czas długi« (o srokach i papugach mowa), »kaci na hańbę się czwarzą« (‘zmawiają’) 1610 r., »choć się też kto z Antonem czwarzy« (‘zmawia’), »ptak jednako czwarzy głosy«, »mowę sobie czwarzyłem«, Potocki.


text:
Moskwa nie zniesie embarga na polskie mięso i produkty rolne przed szczytem, który odbędzie się w przyszłym tygodniu w Samarze.

Nie ma w tej sprawie żadnych istotnych postępów, co potwierdził zarówno rosyjski minister rolnictwa, jak i rzecznik Komisji Europejskiej.

To utrzyma sytuację, jaka ma miejsce już od jesieni ubiegłego roku, kiedy Polska zablokowała negocjacje nowej umowy o partnerstwie między UE oraz Rosją.

Brukselscy urzędnicy uważają, że nikłe są szanse, aby te negocjacje rozpoczęły się teraz.

Rosjanie z jednej strony odrzucają polskie argumenty o politycznych powodach nałożenia embarga, z drugiej niemal otwarcie przyznają, że zakaz importu jest już obecnie problemem politycznym.

Embargo mogłoby być zniesione po kolejnych rozmowach oraz inspekcjach, a te "skończyłyby się w pięć minut, jeśli tylko zapadłaby taka decyzja polityczna"- nieoficjalnie mówią rosyjscy dyplomaci.

Kreml podkreśla jednak, że to problem wewnątrzunijny i chce, żeby Europa sama nakłoniła Polskę do ustępstw.

Prezydent Putin nie ugina się nawet pod naciskami Angeli Merkel, dla której fiasko przyszłotygodniowego szczytu byłoby wielką porażką.

Wiceszef komisji Rady Federacji ds. zagranicznych twierdzi, że takiego Putina jak w Samarze Europa jeszcze nie widziała - zamierza on być wymagającym rozmówcą.


text:
Bolesław Pobożny, książę kaliski, syn Władysława Odonicza i Adelajdy czyli Helingi, siostry Świętopełka, księcia pomorskiego.

Przebywał wraz z bratem Przemysławem po śmierci ojca (1239 r.) w zamku Uściu.

Wielkopolanie, zniechęceni do rządów Bolesława Łysego, przyzwali ich 1242 r.

Z początku panują bracia zgodnie, zakładają wraz z matką szpital w Gnieźnie 1243 r. i oddają pod zarząd bożogrobców z Miechowa, przyczem wyznaczają fundusz na utrzymanie kilku ubogich uczniów, uczęszczających do szkoły (Długosz i Nakielski).

Przemysław rządził w imieniu własném i brata, poskramiał burzycieli i wspólnie z nim, potwierdził przywileje kościoła poznańskiego 1245 r., na zjezdzie w Gnieźnie.

Tamże, w dniu św. Wojciecha, w kościele archikatedralnym, w czasie odprawionej Mszy Św., pasował Przemysław młodszego brata na rycerza.

W skutku dojścia do pełnoletności i usamowolnienia Bolesława, dzielą się bracia 1247 r.

Starszy otrzymał księstwo Poznańskie i Gnieźnieńskie, młodszy Kaliskie.

Zatwierdzono układ przysięgą i zagrożono klątwą Kościoła stronie, któraby ważyła się zerwać umowę.

Wkrótce atoli 1249 r. zażądał Przemysław drugiego podziału i wziął księstwo Kaliskie, oddał zaś w zamian bratu Gnieźnieńskie.

Okoliczności tej sprawy nie są wyjaśnione, wiemy tylko, że jednocześnie uwięził Przemysław w Poznaniu: Tomasza, kasztelana poznańskiego, Tomisława Cześnika i syna jego Sędziwoja, posądzonych o knowanie na rzecz Bolesława Łysego, ks. lignickiego (Baszko pod 1249 r.).

Zdradzony przez własnych rycerzy, z możnego Nałęczów rodu, nie ufał odtąd Przemysław bratu, który czuł się pokrzywdzonym, w skutku pomienionego podziału.

Ostrzeżony następnie, jakoby knuł przeciwko niemu zdradę, uwięził go 1251 r., zatém zajął gnieźnieńskie zamki i grody, nie doznawszy żadnego oporu.

Przesiedział B. w więzieniu do 1253 r.

Na zjeździe w Gdeczu, za pośrednictwem arcybis.

gniezn. i innych panów, pogodził się Przemysław z bratem i uwolnił go z więzów.

Otrzymał teraz B. księstwo Kaliskie, i część Gnieznieńskiej ziemi, z miastem Gnieznem.

Odtąd panują bracia zgodnie, biorą udział w sporach książąt szląskich Bolesława Łysego i Konrada, który poślubił siostrę ich Salomeę.

R.

1255 Świętopełek, ks. pomorski, wysłał syna swego Mestwina z wojskiem do Wielkopolski.

Pomorzanie wzięli zdradą zamek Nakło.

Wyruszyli Przemysław i B. dla odebrania wydartego zamku, wezwawszy pomocy książąt: Bolesława Wstydliwego krakowskiego, Kazimierza kujawskiego i Ziemowita mazowieckiego.

Sprzymierzeńcy przyprowadzili znaczne posiłki, nie mogli jednak zdobyć obronnego i mocno strzeżonego zamku.

Przemysław i B. chwycili się praktykowanego często w ówczesnych wojnach środka: wystawili drugą twierdzę w pobliżu Nakła i silną opatrzyli załogą.

Posunęli się następnie z wojskiem i zburzyli zamek Raciąż, w którym schroniło się mnóstwo Pomorzan.

Wojna zakończyła się rozejmem 1256 r., za pośrednictwem krzyżaka Poppona Świętopełek ustąpił z zamku Nakła.

R.

1257 um.

Przemysław, ks. poznański; objął więc B. rządy całej Wielkopolski i opiekę nad synem brata pogrobowcem Przemysławem.

Złączony węzłem ścisłej przyjaźni z Bol.

Wstydliwym zglosił się B., za pośrednictwem Kunegundy, o rękę jej siostry Jolanty czyli Heleny, królewny węgierskiej.

Przywieziono oblubienicę do Krakowa, gdzie ślubne odprawiły się gody.

Wkrótce po śmierci brata zawarł przymierze z Warcisławem, księciem Kaszubów na Pomorzu.

Następnie, wraz z nadesłanemi mu posiłkami, wtargnął w ziemię Kujawską, obległ Inowrocław i zażądał od Kazimierza, księcia kujawskiego, zwrotu niesłusznie zagarnionej kasztelanji lędzkiej.

Uległ Kazimierz sile i podpisał warunki przymierza, nie myśląc o ich dotrzymaniu.

B. zawdzięczając za okazaną mu usługę, udzielił pomoc Warcisławowi, ks. kaszubskiemu, w wojnie z Świętopełkiem, ks. pomorskim.

Nie powiodła się wyprawa.

Kazimierz, dowiedziawszy się o klęsce Warcisława, wtargnął do ziemi Kaliskiej.

B. znajdował się w podróży, w nielicznym orszaku, gdzie zaskoczyła go wieść o napadzie Kazimierza.

Zebrał pośpiesznie zbrojną drużynę, złożoną z 30 rycerzy, sług dworskich i gromady wieśniaków, zatém puścił się w pogoń za nieprzyjacielem.

Dognał najezdników w lesie soleckim pod Opatowem, wsią arcybiskupią.

Spłoszeni śmiałym napadem, nieświadomi sił przeciwnika, zmieszali się i ratowali ucieczką.

B. pojmał mnóstwo jeńców, koni i wiele innych łupów.

Kazimierz pomścił się zdradą.

Zaprosił na zjazd Hekabolda gnieźnieńskiego, Mikołaja kaliskiego, wojewodów, i kilku innych panów, zatém wszystkich przybyłych uwięził.

Nadto, zbudował zamek w granicach posiadłości Bolesława i osadził ludem zbrojnym, w myśli pustoszenia okolicznych grodów i włości.

B. zniósł się z innymi książętami, mianowicie z Bolesławem Wstydliwym i z Ziemowitem, ks. mazowieckim, rodzonym bratem Kazimierza.

Związano się przymierzem przeciwko wspólnemu nieprzyjacielowi, który nie oszczędzał nawet brata i najeżdżał jego dzielnicę.

Wtargnęli sprzymierzeni z wojskami w ziemię Łęczycką.

Ziemowit przywiódł w posiłkach Rusinów.

Upokorzony i pokonany Kazimierz błagał o rozejm, zatém przyrzekł ustąpić z zabranych zamków i ziem pogranicznych.

Nie spełnił atoli wiarołomny książe głównego z zaprzysiężonych warunków, i zatrzymał w posiadaniu kasztelanję lędzką.

B. wtargnął znów z wojskiem w ziemię Kujawską (1261 r.), zażądał niezwłocznego wydania zamku, poczém objął w posiadanie półowę kasztelanji lędzkiej, drugą zaś półowę oddał Wolimirowi, biskupowi kujawskiemu.

B. był wiernym sprzymierzeńcom i chętnie śpieszył z pomocą uciśnionym.

R.

1262 Rusini i Litwini spustoszyli Mazowsze i zamordowali księcia Ziemowita.

Wezwany przez Gertrudę, księżnę wdowę, wyruszył na Mazowsze z wojskiem, zaprowadził porządek w księstwie, które oddał matce, opiekunce nieletnich książąt Bolesława i Konrada, nadto odbudował zamek płocki, zrujnowany przez najezdników (Baszko pod 1262 r.)

W epoce tej uwikłał się B. w długoletnią wojnę z margrabiami brandeburgskimi.

Wydał on synowicę Konstancję, córkę Przemysława, za Konrada, który był bratem Jana i Ottona, margrabiów brandeburgskich.

W braku pieniędzy, przyrzeczonych w posagu, oddał w zastaw kasztelanję santocką, wyłączywszy z ich posiadania pograniczny zamek, w którym własną zostawił załogę.

Margrabiowie zagospodarowali się wkrótce w zastawionej ziemi i zaludnili ją osadnikami Niemcami.

Spoglądali też zawistném okiem na dwa pograniczne zamki Bolesława: santocki i drezdeński.

Owóż 1265 r. najechali zamek santocki i wypędzili polską załogę.

B. pośpieszył z wojskiem, wezwany atoli do zgody, skłonił się do rozejmu.

Margrabiowie ustąpili z zabranego zamku, B. podpisał się na warunek zburzenia tegoż, oraz Drezdenka.

Pożałował wkrótce ustępstwa i odbudował zamek santocki 1266 r.

Konrad zagroził wojną i nakłonił Bolesława do powtórnego zburzenia zamku (Baszko).

Tymczasem, po śmierci Kazimierza, księcia kujawskiego i sieradzkiego, 1268 r. ważne wywiązały się wypadki i zwróciły w inną stronę uwagę Bolesława.

Kazimierz naraził się swemu rycerstwu, w skutku podejrzenia o zbytnie sprzyjanie Niemcom i o wychowanie synów pod ich wpływem i w obyczaju niemieckim.

Starszy syn Kazimierza, Leszek Czarny, otrzymał za życia ojca księstwo Sieradzkie.

Podniósł go w znaczeniu B. Wstydliwy, przysposobiwszy za syna i następcę w Krakowskiém księstwie.

Młodszy Ziemomysł otrzymał, po śmierci ojca, pozostałe dwa księstwa: Kujawskie i Łęczyckie.

Książę ten, postępując śladem ojca, otaczał się Niemcami krzyżakami, i lekceważył rady panów i rycerstwa polskiego.

Oburzeni panowie podnieśli rokosz, wezwali B. Pobożnego i ofiarowali mu rządy księstwa.

Przybył wezwany książe, lecz w celu pogodzenia Ziemomysła z rycerstwem.

Pośrednictwo uwieńczone zostało pojednaniem.

B. zażądał tylko oddania mu kruszwickiego zamku 1269 r.

W tymże czasie Otto, margrabia brandeburgski, zdradził zaborcze swe zamiary, wystawiwszy zamek Suleniec (Sulencz), między Międzyrzeczem polskim i Lubuszem.

B. obwarował czemprędzej miasto Międzyrzecz, opasał wałem i powystawiał strzelnice drewniane.

Otto wyciągnął z wojskiem i obległ zamek międzyrzecki, lecz nie mogąc go zdobyć, zrabował miasto i uciekł obładowany łupem.

B. puścił się za nim w pogoń, atoli nie mógł go doścignąć, więc spustoszył ziemię Lubuską, następnie obległ i zdobył zamek Suliniec.

Ogromna zdobycz w koniach i rynsztunku dostała się do rąk zwycięzcy.

R.

1270 Otto, w myśli wynagrodzenia strat poniesionych, korzystając z wyjazdu B. Pobożnego do Krakowa, wystawił drewniany zamek Santok.

Natomiast B. odbudował wkrótce zamek Drezdenko.

Przechodziły te twierdze z rąk do rąk, bo niezadługo Brandeburgczycy wypędzili polską załogę z Drezdenka.

Ostatecznie odzyskał ów zamek synowiec Bolesława 1272 r.

Była to pierwsza wyprawa młodego Przemysława Pogrobowca; zdobył, oprócz Drezdenka, zamek Strzelce, wystawiony przez margrabiego Konrada (Janko z Czarnowa u Sommersberga II 89).

Przemysław liczył wówczas lat szesnaście.

Stryj nie chciał niedoświadczonemu młodzieńcowi oddawać w ręce rządów ojcowskiej spuścizny, Poznańskiego księstwa.

Przemysław domagał się usamowolnienia po powrocie z wyprawy, z której tak świetne wyniósł dowody roztropności i męztwa.

B. trzymał odtąd pod strażą młodzieńca w zamku gnieźnieńskim.

Przemysław wymknął się potajemnie w nocy, z zamku do miasta, i udał się pod opiekę mieszczanina Piotra Winiarczyka.

Ten opatrzył go przyzwoicie na drogę i wyprowadził za miasto (Raczyński, Codex dipl.

80).

Młodzieniec powędrował w świat, wtedy to poznał zapewne Ludgardę, córkę Barnima, ks. Pomorza zachodniego.

Poprzedza pomienione wypadki i wyprawę Przemysława, najważniejsze w dziejach B. Pobożnego zdarzenie, oswobodzenie Gdańska z rąk margrabiów brandeburgskich.

Mestwin, książe Pomorza gdańskiego, uwikławszy się w wojnę z bratem Warcisławem, przyzwał Konrada, margr. brandeburgskiego.

Pośpieszył tenże z pomocą, ale, za udzielone posiłki, zajął w zakład miasto Gdańsk.

Umarł Warcisław 1272 r.; uwolniony zaś Mestwin od napaści brata, zerwał układ z Konradem i wezwał pomocy B. Pobożnego.

Ten stawił się z rycerstwem wielkopolskiém pod murami Gdańska, zdobył zamek, wypędził niemiecką załogę i oddał miasto w posiadanie Mestwina.

Wdzięczny pomorski książe za tę usługę, stał się odtąd wiernym sprzymierzeńcem B. Pobożnego; w późniejszych zaś latach, w dowód pamięci, umierając bezdzietnie, mianował Przemysława swym następcą.

Oprócz pomienionych wyżej wydarzeń, nieznane są nam zresztą okoliczności, poprzedzające ślub Przemysława z Ludgardą.

Wiadomém jest tylko, że surowy stryj B. zmiękł na wieść o postanowieniu synowca.

Ożenienie Przemysława utorowało mu drogę do usamowolnienia.

B. wraz z żoną Jolantą wyjeżdżał 1273 r. na spotkanie nowożeńców do Drezdenka.

Skoro zbliżyli się do Poznania, wychodził Mikołaj, w orszaku duchowieństwa, i wprowadzał Przemysława i Ludgardę do kościoła (Kronikarz Janko u Sommersberga II 90).

Szesnastoletni młodzian objął rządy Poznańskiego księstwa.

Następnie pięć lat panowania B. Pobożnego upłynęły w pokoju.

R.

1278 podniósł po raz ostatni oręż przeciwko margrabiemu Ottonowi.

Wtargnął do Bradeburgji z posiłkami Mestwina i skarcił srogo najezdników, lecz nie mógł zdobyć Santoka.

Um.

1279 r., pozostawiwszy dwie córki: Jadwigę i Elżbietę pod opieką synowca.

Żona jego Jolanta wstąpiła, po śmierci męża, do klasztoru klarysek w Starym Sączu.

B. był dzielnym rycerzem i pobożnym chrześcjaninem.

Rozciągał opiekę nad żydami i nadał im przywileje.

Sąsiedni książęta, znając prawość umysłu Bolesława, garnęli się pod jego opiekę i zawierali z nim przymierza.

Godził spory i wydawał wyroki, na mocy polubownego sądu, jak w sprawie z krzyżakami Eufrozyny, księżny łęczyckiej, 1273 r.

(Rzyszczewski II 87—89).

Troskliwy o chwałę Bożą, za przykładem B. Wstydliwego założył w Gnieźnie 1259 r. klasztor klarysek, zakonu św. Franciszka, nadto nadawał przywileje innym klasztorom i kościołowi poznańskiemu.

Cf. Współczesna kronika Baszkona; Z późniejszych: Janka z Czarnkowa i Długosza; Dyplomatarjusze Raczyńskiego i Rzyszczewskiego.

W.

Ch.


text:
Rozmowa duszy z Matką bolesną.

Ach, ach; mnie Matce Bolesnéj,

Tu pod krzyżem stojąc smutnéj,

Serce żałość przejmuje!

O Matko, niechaj prawdziwie,

Patrząc na krzyż żałośliwie,

Płaczę z Tobą rzewliwie.

Jużci, już moje kochanie,

Gotuje się na skonanie,

Toć i ja z Nim umieram.

Pragnę, Matko, pod krzyż z Tobą,

Dzielić się Twoją żałobą,

W śmierci Syna Twojego.

Zamknął słodki Jezus mowę,

Wtém ku ziemi skłania głowę,

Już żegna Matkę Swoję,

Maryo!

niech z Tobą noszę

Śmierć krzyż, rany Jego, proszę

Niech serdecznie rozważam.

Amen.


text:
Bakałarz, baccalaureus (z łac. bacca laurea, gałązka wawrzynowa) w starych dokumentach naszych baccalarius, oznaczał w wiekach średnich: 1) giermka (po czesku i staropolsku panosza), t. j. młodego szlachcica, który służąc przy rycerzu, sam dążył do godności rycerskiej i 2) w duchowieństwie — kanonika niższego.

3) W wieku XIII i XIV uniwersytety zaczęły stosować tę nazwę do słuchaczów, którzy przestudjowawszy pewnych przepisanych autorów i odbywszy egzamina i dysputy, uznani zostali przez profesorów za zdolnych do niektórych niższych wykładów pod kierunkiem magistrów, lubo sami jeszcze na trudniejsze wykłady uczęszczali.

Gdy się uniwersytety rozwinęły, stopień bakałarza udzielano na wszystkich 4-ch wydziałach, ale najważniejszym bywał na wydziale filozoficznym, gdyż kto go nie posiadał, nie mógł się ubiegać o wyższe stopnie naukowe.

Otrzymywanie stopnia bakałarza połączone było z pewnymi obrzędami i formalnościami.

W akademii krakowskiej, na wydziale filozoficznym, wysłuchawszy przepisane kursa z gramatyki, poetyki, filozofii i astronomii, podawał się student do egzaminów na bakałarza, które odbywały się 4 razy do roku w obecności wicekanclerza akademii, dziekana wydziału i wszystkich magistrów, z pośród których wybierano 2-ch lub 4-ch egzaminatorów.

Jeżeli było 12-u lub więcej kandydatów, to od każdego brano po 17 groszy, jeżeli zaś było ich mniej, to opłata zwiększała się, nigdy jednak nie mogła przenosić 24 groszy.

Statut zalecał, aby ubogich, lecz nauką i dobrymi obyczajami celujących, nie usuwano na koniec.

Egzamin był rodzajem dysputy, w której magistrowie byli oponentami.

Często dziekan i egzaminatorowie przycinali sobie i żwawe wiedli spory, posilając się winem, którego statut z umiarkowaniem używać nakazywał.

Po egzaminie i przemowie dziekana, w której prosił egzaminowanych, aby zapomnieli o przytykach i przykrych słowach, jakie słyszeli, szli wszyscy do łaźni, poczem kandydaci na bakałarzy ugaszczali swoich egzaminatorów, a dziekan napominał, aby birety i togi z siebie zrzuciwszy, oddali się wesołości.

Otrzymujący stopień bakałarza płacił bedelom uniwersytetu 6 groszy.

Oznaką tego stopnia był sygnet i okrągły kołnierz (cappa runda) przy todze.

Obowiązkiem bakałarza było w ciągu dwu lat, przez czas letnich feryj, wykładać i bywać na rozmaitych dysputach czyli egzaminach.

Zwykle też bakałarz uczył pierwszych początków nauk wyzwolonych, t. j. gramatyki, djalektyki i retoryki, a niekiedy i śpiewu chóralnego.

Akademja krakowska rozsyłała bakałarzy na nauczycieli po szkołach farnych, które w różnych stronach kraju byli jej kolonjami.

Stąd powstało dzisiejsze znaczenie wyrazu bakałarz, jako nauczyciela niższego lub lichego wogóle, a piszący to pamięta jeszcze, jak (w latach 1850 — 60) po wszystkich wioskach zagrodowej szlachty podlaskiej, nauczycieli przygodnych, uczących zbiorowo dziatwę w porze zimowej, nazywano z powagą „bakałarzami“.

Zwyczaje i urządzenia średniowieczne najdłużej i najwierniej przechowały się w kraju o najwyższej kulturze cywilizacyjnej, t. j.

w uniwersytetach angielskich w Oksfordzie i Cambridge.

Są tam do dziś dnia bakałarze z tytułami i przywilejami średniowiecznymi.

Szczegółowe wiadomości o otrzymywaniu stopnia bakałarza w akademii krakowskiej podaje Mich.

Wiszniewski w IV tomie Historyi literatury polskiej, J. Łukaszewicz w III tomie Historyi szkół i Piotr Chmielowski.


text:
316.

Dobrze to bywa wiatr mieć w oczy!

Bo wtedy, pełna sił otucha,

Tą myślą w człeku krzepi ducha:

Że może on w mogiłę kroczy —

A tam, ni wprost już, ni z uboczy,

Zły, ani dobry, wiatr nie dmucha.


text:
←Czwartek Pamiętnik pani Hanki

Dziś po raz pierwszy byłam u miss Normann.

Udało mi się sprowokować ją do zaproszenia.

Spotkałyśmy się w chwili, gdy właśnie wchodziła do siebie.

Powiedziałam:

– U pani już sprzątnięte?

Bo u mnie właśnie sprzątają i muszę przesiedzieć te pół godziny w hallu.

Nie wypadało jej zrobić nic innego, jak zaproponować:

– Miło mi będzie, jeżeli pani zechce ten czas spędzić u mnie.

– O, nie chciałabym pani krępować!...

– Ależ nie mam nic do roboty.

I naprawdę będzie mi przyjemnie.

Apartament jej niczym się nie różni od mojego.

Przekonałam się tylko, że ma bardzo piękne articles de voyage i że panuje tu wzorowy porządek.

Poczęstowała mnie czekoladkami i powiedziała:

– Nigdzie na świecie nie jadłam tak dobrych czekoladek jak w Polsce.

Jeżeli chodzi o czekoladę gorzką, lepsza jest może holenderska.

Wasza jednak jest wyśmienita.

– Tak – przyznałam.

– Nieraz słyszę od cudzoziemców pochwały dla naszej czekolady i dla ciastek.

Gdy polska ambasada w Londynie sprowadza z Warszawy ciastka, Anglicy się nimi zajadają.

– O, tak, wszystkie angielskie ciastka są okropne.

Czy pani to zauważyła?

Tak rozmawiałyśmy o niczym.

Ja przy tym miałam sposobność dokładnego obejrzenia wszystkich kątów.

Nabrałam przekonania, że jeżeli to świadectwo ślubu jest gdzieś ukryte, to na pewno będzie albo w bieliźniarce, albo w neseserku, stojącym za fotelem w sypialni.

Jest jednak bardzo prawdopodobne, że znajduje się w szufladzie biurka.

Gdy otwierała ją, by pokazać mi coś, zobaczyłam tam dużo papierów.

Stanowczo od jutra muszę się starać o sposobność samotnej wizyty w apartamencie miss Normann.


text:
— Aleksander III, poprzednio kardynał Roland Bandinelli, rodem z Sieny, wybrany został r. 1159; w skutek walki prowadzonej z cesarzem Fryderykiem Rudobrodym i czterema przeciwko niemu stawianemi antypapieżami, stał się jednym z najsławniejszych Papieży.

Niezłomna, żadném niebezpieczeństwem niezachwiana obrona praw Kościoła, zyskała mu podziw współczesnych i potomnych.

Zwyciężył, a Fryderyk, który napróżno trzech antypapieży przeciw niemu wystawił, upokorzył się nareszcie i zawarł pokój w Wenecji 1177.

Szczegóły w art. Fryderyk I. Obacz także dzieło Hermana Reutera: Alexander III und seine Zeit, Berlin 1845, 1 tom.

Niemniej odniósł A. zwycięztwo nad królem angielskim Henrykiem II, który wtedy dopiero otrzymał absolucję od exkommuniki, za udział w zamordowaniu prymasa Tomasza Beketa (ob.), gdy uznał prawa Kościoła.

Doży weneckiemu dał przywilej noszenia przed nim, w dni uroczyste szpady obnażonej i dał mu pierścień, jakim on i jego następcy, w dzień Wniebowstąpienia, zaręczali się z Adrjatykiem, na znak panowania nad tém morzem.

Za niego odbył się 1179 r. trzeci sobór lateraneński, powszechny.

Umarł 30 Sierp.

1181 r.


text:
Canzona III.

Canzona ta nie podobna do odtworzenia w formie pierwowzoru (ma bowiem na dziewięć strof tylko siedm rymów) — z powodu właśnie tego, rymotwórczego wysiłku, miejscami mocno jest ciemna.

Żadna w tak żywe barwy się nie stroi,

Ni żadna tak piękna pani

Takich nie splata złotych pasm w warkocze,

Jak ta, co sprawia, iż się chętnie dla niej

Woli wyrzekam, i z wolności mojej

Dróg odciągnięty, jak cień za nią kroczę,

Znosząc jej jarzmo urocze.

Gdy rady sobie dać nie mogąc kiedy

Dusza żal do niej mieć będzie,

Iż zbyt jej ciężko pośród mąk zwątpienia —

To w rozkiełznanym wstrzyma ją obłędzie

Widok, co zawsze, wszystkie gorzkie biedy,

Wszystkie szalone żądz mych uniesienia,

W sercu mi w słodycz przemienia.

Jakbądź miłością miałem serce chore,

Cobądź wycierpieć mam jeszcze,

Nim je uleczy ta, co sama srodze

Wskróś je przebodła (choć nią myśl mą pieszczę!)

—

Dziej się co zechce.

Depcząc mą pokorę,

Błagam: by tylko gniew jej nie stał w drodze —

Bym wrócić mógł zkąd przychodzę.

Od dnia i chwili, kiedy w jej zrzenice

Utkwiłem wzrok mój jak w tęczy,

Gdziem się miłości!

spotkał z twym rozkazem,

Poszło mi wszystko co mię w życiu dręczy —

I także od niej samej, w której lice

Spojrzawszy, kto nie struchlał, ten jest razem

Nieczułem drewnem i głazem.

Jakbądź więc oczy moje, w łzach mi toną

Od strzał, od których cierpienie

Po stronie serca najdotkliwsze bywa —

To przecięż woli mojej nie odmienię,

Gdyż prosto w oczy wyrok mi rzucono —

Z nich dusza tęschni, niech też dusza tkliwa

Z nich swoje rany obmywa.

Choć sam wbrew sobie staję w myślach srogi,

(Jak gdy w pierś własną z rozpaczy

Miecz ukochany grąży Dydo krwawa);

Jednak swobody nie chcę znać — niech raczej

Cierpię, bo nie znam prostszej w niebo drogi,

Ni też w pewniejszej łodzi się nie stawa

Tam, kędy króluje sława.

Wy, którym chwila brzask zawdzięcza owa,

Gdy Laura światu się iści,

Z duszy wam gwiazdy niosę cześć przewodnie!

Gwiazda to także.

Jako laur wśród liści,

Swój kwiat czystości wiecznie świeżym chowa;

I zdala od niej tchnienia lub pochodnie,

Trawiące serca mniej godnie.

Chcieć poświęconym zostać wieszczeni dla niej,

By wielbić ją nieskończenie,

Dłoni, dość godnej dzierżyć pióro, niema!

Bo ni w pamięci ludzkiej znajść wspomnienie

Cnót tak rozlicznych, wdzięków tylu, ani

Wysłowić mową władzę, co oczyma

Serce w zamknięciu mi trzyma.

Pod słońcem niema nic w tak wielkiej cenie

Miłość, jak ciebie o pani!

—


corpora: openbooks

text:
Gdy śliczna Panna…

Gdy śliczna Panna Syna kołysała,

Z wielkim weselem tak Jemu śpiewała:

Li li li li laj, moje Dzieciąteczko,

Wszystko stworzenie, śpiewaj Panu swemu,

Pomóż radości wielkiej sercu memu:

Sypcie się z nieba, liczni Aniołowie,

Śpiewajcie Panu, niebiescy duchowie:

Cicho wietrzyku, cicho południowy,

Cicho powiewaj, niech śpi panicz nowy.

Cicho, bydlątka, parą swą chuchajcie,

Ślicznej Dziecinie snu nie przerywajcie:

O jako serce, jako się rozpływa!

Jakiej radości śpiewając zażywa:

Nic mi nie mówisz, o Kochanie moje!

Przecież pojmuję w sercu słowa Twoje:

Śpijże już sobie, moja Perło droga,

Niech ci snu nie rwie żadna przykra trwoga.

Tekst opracowany na podstawie: Pastorałki i kolędy czyli piosnki wesołe ludu w czasie Świąt Bożego Narodzenia po domach śpiewane a przez X. M. M. zebrane, Kraków 1883