corpora: wikisources-pl

text:
Adolf Nassauski, cesarz rzymski, 1292—1298.

Po śmierci Rudolfa Habsburgskiego, niemieccy książęta nie obrali na cesarza jego syna, Albrechta, głównie z powodu jego chciwego i okrutnego charakteru.

Arcybis.

moguncki Gerhard von Eggenstern pokierował wyborami tak, że korona cesarska dostała się Adolfowi z Nassau (w Maju 1292).

Lecz Adolf był biedny i koszta elekcji mógł zaledwie pokryć pieniędzmi, pożyczonemi od arcybiskupa Moguncji.

Chciał on z posiadania korony cesarskiej skorzystać, ku powiększeniu potęgi swego rodu i w tym celu połączył się z Bawarją i Hessją.

Z królem angielskim Edwardem I wszedł w przymierze przeciwko Francji, pod warunkiem, że za to dostanie 100,000 marek srebra, z których Edward rzeczywiście wypłacił mu 30,000.

Za 12,000 kupił od Albrechta Grubego kraj, którego ten ostatni nie miał prawa sprzedawać.

Synowie Albrechta i stany Turyngji o ustąpieniu owego kraju słyszeć nie chcieli, a Adolf zebrał na swoją obronę wojsko, złożone z rozbójniczych rycerzy i innego motłochu; synowie czekali, dopóki samo to wojsko się nie rozpierzchnie i napadli pod Mühlhausen na Adolfa, który omal nie został zabity.

W rok później Adolf znowu napadł na Miśnję.

Te napady powtarzały się przez 5 lat.

Najpotężniejsi książęta niemieccy w 1297 zawarli związek z Albrechtem austrjackim przeciwko Adolfowi.

W Marcu 1298 wyruszył Albrecht pko Adolfowi, ku brzegom Renu; wkrótce potém elektorowie: moguncki, saski, brandeburgski, ogłosili Adolfa za złożonego z tronu cesarskiego, a na jego miejsce obrali Albrechta.

Adolf dobrowolnie ustąpić nie chciał, licząc na pomoc miast nadreńskich i na wierne mu rycerstwo; lecz pod wsią Gellheim, w okolicach miasta Worms, pobity, z niewiadomej ręki śmierć znalazł (2 Lipca 1298 r.).

Albrecht, który zawsze zapierał się, że nie z jego ręki zginął Adolf, został cesarzem wybrany w Frankfurcie 27 Lipca t. r.

(Gams).


text:
Legion

Stanisław Wyspiański

LEGION

SCEN DWANAŚCIE

NAKŁADEM AUTORA KRAKÓW 1900

(1845.

Rzym.

Watykan.

Stanza d’Heliodoro; środkiem ogromny stół.

Papież Grzegórz XVI, starzec wylękły, przygarbiony; u stóp jego Matka Makryna Mieczysławska w stroju Bazylianki, z różańcami i świętościami na sukni; podtrzymuje ją Ksiądz Aleksander Jełowicki, ze Zgromadzenia Zmartwychwstańców, który służy za pośrednika i tłómacza.

W ciągu tej rozmowy Bazylianka spoczęła twarzą na nodze Ojca Swiętego, odrywając się od niej tylko gdy mówi).

MATKA.

Najwyższa radości, o kochanie!

Jezusie prowadziłeś mnie do tronu.

Ojcze, sprawiedliwy Panie,

oto widzę Ciebie w majestacie

przededniem mojego skonu.

PAPIEŻ.

opowiedzcie duszo, jak się macie

KSIĄDZ.

ojciec pyta was czego żądacie

MATKA.

oto jestem szczęśliwa u tronu,

przededniem mojego zgonu,

jużem skargi ziemskiej zapomniała,

boża oświeciła mię chwała:

w niej żyję i płonę cała

KSIĄDZ.

słów prośby swej zapomniała:

szczęśliwa przededniem zgonu,

że u twego klęczy tronu;

tem szczęściem cała się modli

PAPIEŻ.

przypomnijcie jej księże niewolę

KSIĄDZ.

ojciec znać chce wasze uwięzienie,

waszych katów jacy są…

MATKA.

Są podli.

Mamże moją wspominać niewolę,

katowanie na pamięć przywołać;

tyle razy, ach już razy tyle

odżywiałam je w płaczach pamięcią; —

teraz od nich jużem precz odbiegła,

jużem jest w Spokojności u Boga,

a miasto by mię dłoń wasza

od przypomnień przeokrutnych strzegła,

wy z przedziwną katów moich chęcią

chcecie, bym wyznanie czyniła.

Oto jużem w Spokojności u Boga,

gdziem nareszcie, nareszcie dobiegła;

pragnę, by mnie dłoń ojca ostrzegła

od pamięci wszystkiego, co boli

KSIĄDZ.

dziejów męki swojej zapomniała,

pragnąca przededniem zgonu,

by u twoich stóp Spokojność miała,

przepomniawszy katów i niewoli;

tą prośbą jeno się modli

muszą katy jej być ludzie podli;

jakże wiele, wiele wycierpiała;

ciało jej szarpano w męczarni

podobno męki lat sześć

KSIĄDZ.

podobno męki lat sześć

ciało wasze szarpano i bito;

jakożeście zdołali to znieść

MATKA.

Oto na mnie skóra jako sito,

skłóta, zesiekana w tej ofiarni;

Bóg mi siły dodawał lat sześć,

i te siostry moje, które marły:

onych dusze już stoją, przed Bogiem

w zachwyceniu, — niebiescy sędziowie, —

ja patrzyłam na sąd i na katy

i na siostry moje które marły,

one wszystkie milczące odeszły

KSIĄDZ.

potwierdza ustnem zeznaniem,

świadczy, jeno z mową się biedzi,

już się bolów wyzbyła z pamięci,

kłóto ją, sieczono, bito,

mówi, skóra na niej jako sito

PAPIEŻ.

nie wiedziałem nic, w piśmie nie było

KSIĄDZ.

Ojciec Swięty wyrzekł, że nie wiedział,

nie znał mąk, w piśmie nie było

MATKA.

nie wiedział, — czegóż trza było;

na Piotrowym stolcu, w Rzymie siedział,

on mię znał, modliłam się do niego,

widziałam go we snach, widziałam siłą:

to on, to on, to on, on wszystko wiedział,

on wszystko moje znał duchową siłą

KSIĄDZ.

powiada, duchową siłą,

że was wśród męki widziała,

że nieznając, już was znała.

PAPIEŻ.

męczeńską i świętą siłą

Chrystusa wśród mąk widziała:

Bóg zeszedł między żyjące,

by je pocieszał cierpiące;

widziadłem ducha skrzepiała

KSIĄDZ.

Ojciec wyrzekł, że duchowa siła,

której-eś w mękach doznała,

z Chrystusowych darów pochodziła

a nie z ludzkich

MATKA.

ja zaprawdę mówiła:

że kto jest zastępcą Boga,

w tym święta duchowa siła

jest żywą, nad jego głową

gromowa zaklęta chmura, —

żem ja wzywała pioruna,

byś zdruzgotał na proch mego wroga,

bo ja Go wzywała przez Słowo.

KSIĄDZ.

Skargi mową mówi piorunową

PAPIEŻ.

w niej dziwna piorunów siła

KSIĄDZ.

rzekła, że wzywała przez Słowo

PAPIEŻ.

księże, jej słowo druzgoce

zaklęciem; wrogi i katy

zabije duchową siłą

zgaduję znak niebios widomy:

PAPIEŻ.

pod czas jednaki do Romy

dwoje ich z daleka przybyło

KSIĄDZ.

dwoje ich przybyło z północy

PAPIEŻ.

Car z potęgą piekielnej przemocy

i Ona z przekleństw siłą

oto Ten, co waży losy i światy,

przywodzi tu jej morderce

PAPIEŻ.

jeśli zechce, Bóg dał .

.

.

KSIĄDZ.

zgadło serce;

niegdyś chciała dosięgnąć morderce

MATKA.

byli tu moi oszczerce,

poznałam, choć przdemną tajono

KSIĄDZ.

byli tu twoi oszczerce;

uzbrój się w siły niezmierne,

niech Duch się uspokoi, —

odeszli oszczerce twoi

MATKA.

któż jest, przedemną coś tają,

wyrzec że nie mogą, nie dają

KSIĄDZ.

wyrzec odwagi nie mają;

uzbrój się w siły, w potęgę

MATKA.

mój kat.

KSIĄDZ.

Car.

MATKA.

Piekła wydają!

Bóg dziejów roztworzył księgę.

uzbrójcie się w Siły, w Potęgę:

Car jest, — przedemną coś tają,

wyrzec odwagi me mają;

dosięgły grotem oszczerce;

o serce, o serce, o serce.

............

O powtórna duszy mojej męko;

Szatan zeszedł urągać z Chrystusa:

Bóg dziejów roztworzył księgę,

niechaj w niej światy czytają.

Potwory piekła wydają!

Jak zwalczyć piekielne przemocy?

.

.

.

dwoje nas przybyło z północy

pod czas jednaki do Romy;

zgaduję znak niebios widomy,

dosięgły grotem oszczerce,

(Matka Makryna ustępuje do przyległej sali — prowadzona przez księdza Jełowickiego; drzwi się za nią zamykają.

W tej chwili ma się odbyć ceremonialna wizyta Cara Mikołaja I.

Na prawo i na lewo słychać szereg rozwieranych podwojów, schodzą się kardynałowie, w których otoczeniu staje papież.

Wchodzi równocześnie wielka carska świta.

Poczem szybko wkracza Car, w mundurze usarskim; rycerski i dumny, o postawie królewskiej, rzuca na wszystkie strony pełne gracyi przywitania i nagle wzrokiem przeszywającym patrzy w przygarbionego, zwiędłego starca.

Starzec się podźwiga i urasta do majestatu powagi, któren widok wstrząsnął i zmieszał Mikołaja, a schyliwszy się przed papieżem, ucałował rękę jego.

Wtedy Papież położy ręce swe na ramionach Mikołaja, i dał mu pocałunek Chrystusowy.

Wnet ustępują i oddalają się obydwa dwory, wnet zamknęły się za nimi drzwi.

Papież usiada przy stole a drugie krzesło wskazuje Carowi; pozostali sami.

CAR.

w odwiedziny, do Piotrowej stolicy

z dalekiej przybyłem Północy

PAPIEŻ.

znam potęgę północnej Przemocy

CAR.

przychodzę po bratnie sojusze

PAPIEŻ.

czas przynagla pomyśleć o dusze

CAR.

byłem jadem złości osławiony,

podstępnymi podszepty żebraków

PAPIEŻ.

zagarnąłeś nietwoje korony,

poczyniłeś żebraki z Polaków

CAR.

dziś już zgniotłem niesforne oszczerce

PAPIEŻ.

oto chcesz z nich czynić innowierce

CAR.

przez służalców myśl źle zrozumiana

PAPIEŻ.

mówiono twoje własne ukazy

CAR.

przekręcone, podstawione wyrazy,

przez służalców myśl źle zrozumiana,

wytracę oszczercze potwarze

PAPIEŻ.

wytrać własne ukazy i listy

CAR.

kłamstwo.

PAPIEŻ.

nie kalaj języka;

twojej zbrodni ujrzysz dokumenta.

Jest tu na dowód

CAR.

kto?

PNPIEŻ.

Swięta.

Ktoś, kogo Car mocen unika,

ktoś męczony, ktoś jak świętość czysty

CAR.

moje przyniósł ukazy i listy

PAPIEŻ.

ktoś, co wszystkie morderstwa pamięta,

przybył.

CAR.

z czyjego wezwania

PAPIEŻ.

snąć z Bożego przybył powołania:

pod czas jednaki do Romy

dwoje was przybyło z Północy;

ty car rozległej przemocy

i ona z przekleństw siłą

CAR.

dwoje nas do Rzymu przybyło

PAPIEŻ.

tu u Piotrowego tronu

onej dam w przededniu skonu

carowi spojrzeć w oczy

CAR.

niech carowi spojrzy w oczy;

w przededniu swojego zgonu

niech jadem usta ubroczy

PAPIEŻ

tu u Piotrowego tronu

serce onej broczy krwią serdeczną, —

tutaj już ona bezpieczną

(laską stuka we drzwi w głębi, któremi oddaliła się Bazylianka; drzwi się rozwierają na oścież, wchodzi matka Makryna z krzyżem, jak pastorałem.

Za nią mniszki)

CAR.

to ona z krzyżem kroczy…

PAPIEŻ.

oczy jej, błyskawice jej oczy:

ta cię klątwa, dosięgnie, zdruzgoce

CAR.

(Głowę opuszcza ku ziemi, ustępując przed idącą zakonnicą, — wylękły, wyblakły, niepozdrawiając nikogo, ucieka; przez długi szereg pokojów słychać jego przyśpieszone kroki, coraz oddalające się)

MATKA.

Trony powalę i Moce,

złe miasta, złe ludowiska,

strącę je w Odmęt i Noce,

w czeluść, na Piekieł ogniska.

Chrystusa jeno wychwalę;

Trony, Mocarze powalę,

strącę je w Noce, w Odmęty.

Przeklęty, przeklęty, przeklęty

CHÓR MNISZEK.

Bóg-Słowo zwyciężyło.

Oto znak niebios widomy:

pod czas jednaki do Romy

dwoje ich przybyło z Północy:

Car z potęgą piekielnej przemocy

Ona z przekleństw siłą.

(Katakomby.

Ze środkowej jakby kaplicy, słabo oświetlonej kagańcem, rozchodzą się długie korytarze we wszystkie strony podziemu.

Ksiądz Jełowicki oprowadza matkę Makrynę, objaśniając ją nieuczoną o znaczeniu i historyi męczeństwa pierwszych chrześcian).

KSIĄDZ.

jako jagnięta ofiarne

na śmierć je, na krzyże wiedli

w odległych, odległych czasach

MATKA.

a oni Niebo posiedli

KSIĄDZ.

w odległych, odległych wiekach

rzesze ich nieprzeliczone,

podziemnymi dążąc szlaki,

tu ofiary sprawiały święcone,

potajemnie

MATKA.

przed wrogiem i katem;

wiem rozumiem ofiary święcone:

rzesze garną się nieprzeliczone;

przypominam

KSIĄDZ.

w ukryciu przed światem

do swoich się modlą świętości;

tu znosili ciała umęczone,

ciała braci

MATKA.

braci, co polegli

KSIĄDZ.

tu w podziemiach, jako skarbów, strzegIi

męczeńskich, braterskich kości

MATKA.

wiem, rozumiem, te skarby ogromne,

te kości braterskie, te męki;

znałam wielu, mam w oczach przytomne

KSIĄDZ.

gdy Cezarowie rządzili,

oni złotem, purpurą gardzili

i szli na śmierć w uśmiechach

MATKA.

pamiętam takie skony w uśmiechach.

KSIĄDZ.

gdy naród cały w grzechach

to one naród wybawią

MATKA.

gdy naród cały w grzechach,

czyjeż modły ułaskawią;

złe duchy błądzą i krwawią

KSIĄDZ.

Przypominam złe duchy Ciemności,

znajome, oczom się jawią;

to oni ci sukmanni, ci prości:

jak upiorni gladyatorzy Cezara

MATKA.

grzech śmiertelny, o śmiertelna kara!

sukmanni gladyatorzy Cezara

KSIĄDZ.

to oni,

co po dworach, jako sępi i lwi,

broczyli kosy we krwi

MATKA.

Przekleństwo dusze ich goni:

niemasz słońca, zgasło słońce,

przed nimi podziemne dróżki

KSIĄDZ.

przed nimi, patrz, widmo wróżki

kruż niesie, konew czerwoną;

ze dzbana rzeszę spragnioną

poi

MATKA.

Synowie, Synowie moi!

wy po dworach, jako sępi i lwi,

błędne skrwawione kaleki,

czyjeż je słowa wybawią,

czy błądzić będą przez wieki.

CHÓR (w korytarzach).

niemasz słońca, zgasło słońce,

przedemną nieznana droga,

niemasz słońca, niemasz Boga

i niemasz mękom końca,

wróżka nas krwawa poi

Synowie, synowie moi

(wchodzą gromady chłopów w podartych, postrzępionych sukmanach, uwalanych błotem i krwią; oczy ich zawiązane; w rękach kosy, włóczące po ziemi; idą, szukający drogi przed sobą w ciasnocie podziemu.

Sród nich: Fortuna, dziewka kraśna, trzymająca konew dużą, pełną napoju; konew tę do ust im przychyla).

CHÓR.

kto woła, na oczach ciemno,

przeklęty, przeklęty obrońca,

zgasło słońce, niemasz Słońca,

niemasz Słońca, niemasz Boga,

jeno Noc i niemoc i Trwoga, —

na oczach, na oczach ciemno.

FORTUNA.

oto dzban, oto kruż,

oto zdrój

CHÓR.

gdzie ty, — gdzie jesteś —

Stój…!

FORTUNA.

oto dzban, pełny dzban,

oto kruż

CHÓR.

daj pić, gdzie zdrój

FORTUNA.

pamiętasz złote łany zbóż

CHÓR.

spiekota złotych pól

FORTUNA.

pamiętasz rosą rzeźwy łan

CHÓR.

daj pić, gdzie kruż, o ból

FORTUNA

przypomnij siano, jak się grabi

w gorący letni dzień

CHÓR.

o parno, gorąc skwarnych grud

FORTUNA.

w gorący letni dzień

przypomnij wonny cień

jabłoni,

słyszysz od stawów rechot żabi, — .

.

.

przypomnij mleka dzban,

przypomnij miód, —

przypomnij, słysz, sierp dzwoni

CHÓR.

daj pić, gdzie dzban, o ból!

FORTUNA.

daj pić, daj mnie, to mój,

to mój, daj pić, to mój

FORTUNA.

oto zdrój, i mleko i miód,

oto rosa

CHÓR.

o przeklęte, przeklęte niebiosa, —

oto krew, oto krew, oto krew,

o ból, — o spiekłość warg,

palączka ust, — o głód,

daj pić, — o próżny trud,

daremność skarg.

(i upadają w jękach i podnoszą się

i tęsknią).

CHÓR.

gdzie rosą rzeźwy łan

FORTUNA.

oto dzban, oto zdrój, oto kruż

gdzie złote łany zbóż,

gdzie mleka pełny dzban

FORTUNA.

pamiętasz, jako brzęczał ul

wygwarem pszczół,

gdyś szedł podbierać miód

CHÓR.

gwar pszczół, — o ból, o głód

FORTUNA.

oto zdrój, oto kruż, oto chłód

CHÓR.

daj pić, gdzie dzban, gdzie miód,

daj pić, daj pić, o głód

— we dzbanie krew, krwiący dzban,

— o pleśń, o wilgoć ścian

— spiekota ust, palączka warg

pod stopą wilgne błoto,

o pić, o pić, błoto i brud,

żreć pleśń i wilgoć grud

(i garną się do dzbana i od dzbana ze wstrętem się cofają; upadający chwytają rękami po ścianach):

CHÓR.

— o grozo!

krew ze ścian

ocieka, gdyby z ran;

daremny próżny trud,

przeklęty Bóg i gniew,

na murach strugi krwi, pod stopą krew,

daremne jęki skarg,

o ból, o ból, o głód.....

i tęsknią):

CHÓR.

— gdzie rosą rzeźwy łan,

gdzie wonność zżętych pól

............

(Collosseum w księżycowej nocy; wnętrze; na górnych ławach; dalekie arkady i ganki; półłuki w wyrzutach swych zamierzone i w ogromie swym zdruzgotanych olbrzymów zastygłe; bramy i szpalery architektury pokryte darnią mchów, chwastami, bluszczem; na gzemsach kołyszące zczerniałe wyschłe cyprysy.

Na górnych ławach dwóch ludzi).

MICKIEWICZ.

Stoim synowie Północy

w okolu zmarłego świata,

Polacy, tułacze pielgrzymi.

Cezarów wszechmocna Pycha

z pod stropów, ze złomów jęka,

słów echem powrotnem dźwięka,

w cyprysach żałobna wzdycha;

otoś była wielka

KRASIŃSKI.

dziś cicha;

jeno słów echem głaz dźwięczy,

szept w drzewie żałobnem wzdycha;

oto wielkość jej milcząca, cicha.

Roma Cezarów dziś klęczy,

jak Westalka Swiętego kielicha,

schylona nad grobem brata.

MICKIEWICZ.

oto wielkość wielkości świata.

Westalka Swiętego kielicha

Roma Cezarów dziś klęczy

schylona nad grobem brata, —

kiedyż Światło do grobów zawita,

by lecieć ztąd w bezkres Swiata,

kiedyż przyjdzie dzień Zmartwychpowstania:

wielkie święto Sławy i zbratania.

Czyli wielkość, śpiąca w gruzach Romy,

nie usłyszy Bożego wołania;

czyli duch-to biały niewidomy,

nie zadrga gdy Światło świta.

KRASIŃSKI.

Duch to biały, senny, niewidomy;

idzie przez strzaskane kolumny.

Wielkością przeklęty i dumny,

nie usłyszy innego wołania

jeno echa skarg własnych i łkania,

drgają za nim jeno wieka trumny,

przedwieczne sny i kochania.

Wielkością przeklęty i dumny

idzie Duch Cezarów Romy.

MICKIEWICZ.

żyje jeno świętem trumny,

skarg własnych słuchając łkania;

o Duchu przeklęty i dumny,

któż z zadumy Nocy cię dobędzie.

KRASIŃSKI.

Noc oto i głuchość wszędzie:

w księżyca wspaniałym odblasku

ław białych połyskują siedliska,

księżyc je rotami wyłania,

coraz dalsze zajmując koliska

MICKIEWICZ.

coraz dalsze zajmuje koliska

światłość księżyca bladawa;

cisza płodna w przesądy, w zjawiska,

w przeczucia Zmartwychpowstania,

cienie, których wionie smuga mgława;

księżyc je rotami wyłania

KRASIŃSKI.

pomarły, przepadły przesądy;

wiekowe ludzkie wołania,

jak cienie, idą w otchłanie;

nie przeczucie, nie zmartwychpowstanie,

ale pewność wiecznego skonania,

wieczysta śmierć — Pan Wszechświata

druzgoce kolumny Romy,

zdruzgoce Swiątynie Piotrowe.

Oto Sławy Śmierć na dniu poznania

MICKIEWICZ.

Boleść to serce ogarnia,

słabych do globu przykuwa;

im pewność wiecznego skonania.

Sławie to Sądny-dzień, dzień poznania,

skończone senności męczarnie.

O Sławo, o Duchu Sławy!

KRASIŃSKI.

bolesne to narodu wołania;

o Sławo, o Duchu Sławy!

Dzień Sądu, dzień Zmartwychpowstania,

śród piorunów bożych porodzony,

pochłonie Słowo i Ciało

ofiarą Ciała i Słowa.

Stanie się Arka duchowa,

kędy jest Bóg utajony.

Nad odmęty, nad potopu powodzie

popłynie duchowa ofiara;

oto przyszłość, dopełnienie, wiara.

MICKIEWICZ.

oto pełna trucizn czara,

Smierć-Przyszłość i błędna Wiara,

duchowe dopełnienie,

nad odmęty, nad potopu powodzie.

Wieczyste to potępienie:

Smierć-Przyszłość i błędna Wiara,

o narodzie mój, Sławy narodzie,

oto pełna trucizn czara.

— o Sławo, o Duchu Sławy

gdzie ognie twe, gdzie zjawiska,

gdzie orszak Sprawników Sprawy,

kędy wielkie orężne igrzyska,

kędy legion twój zwycięzców krwawy.

O Sławo, o Sławo, Sławo

KRASIŃSKI.

nie wołaj, drżą wołaniem kamienie,

nie wołaj, kamienie wołają,

nie wołaj, mury jękają:

o Sławo

MICKIEWICZ.

kamienie drgnęły;

o cicho, w kamieniach czucie;

krew zabiła w kamieniach i woła;

krew drgnęła i w głazie jęka;

czyjeś serce wielkie bolem pęka,

jak serce Chrystusa Pana

KRASIŃSKI.

o Sławo, okrótne wołanie;

kamienie żywcem zadrgały;

twoje serce bolem pęka,

MICKIEWICZ.

o Sławo, o Przekleństwo, o męka

KRASIŃSKI.

Boża dosięgła cię ręka;

dusza twoja obłąkana

a serce bólem pęka

MICKIEWICZ.

ukochałaś Ból, Męką przeklęta;

pękło serce twoje bolem zjęte,

jak serce Chrystusa Pana.

O Golgoto, Sławo krzyżowana,

gdzie Synowie, Synowie twoi, .

.

.

............

czy słyszysz jakoby Echo

KRASIŃSKI.

jakby uchylał ktoś wieko

trumny…

MICKIEWICZ.

i szedł, .

.

.

przez ławice

KRASIŃSKI.

i szedł przez strzaskane kolumny

GŁOS

Synowie, Synowie moi

MICKIEWICZ.

oto jawa, oto żywe Echo

to trumien rozwarte wieko

MICKIEWICZ.

zda się żywe, żywe słyszę Słowo

KRASIŃSKI.

umarłych mówiłeś mową

MICKIEWICZ.

Powstaną Potęgi i Moce

KRASIŃSKI.

Noc tworzy i Noc druzgoce

MICKIEWICZ.

umarłych mówiłem mową,

duchy zwoływam gromadą,

oto przyjdą i ręce pokładą

na czoło, — czary posiędę

KRASIŃSKI.

upiorów i harpij stado.

Ręce ci pokładą na czoło,

ręce ci pokładą na serce;

spalą czoło, serce spalą,

w groby, na Piekła powalą

MICKIEWICZ.

o widzisz ją, białą, bladą;

idzie przez strzaskane kolumny

KRASIŃSKI.

nie patrzaj, znam ją bladą, białą

po za nią strzaskane kolumny

a przed nią upiorów stado.

Na pierś ci ręce pokładą,

załopocą w czarne skrzydła

MICKIEWICZ.

o znam upiorne straszydła;

widzisz ją, słowo się stało,

powolną, potężną, białą,

idzie tam z rozwartych podwoi

GŁOS.

Synowie, Synowie moi

KRASIŃSKI.

widmo rozwartych podwoi.

Przekleństwem Słowo się stało.

Oddal się, nie patrz jej w oczy,

bo Smierć cię pojmie w Noce,

to Piekieł upiorne Moce

MICKIEWICZ.

woła, słysz, po głazach kroczy;

jej oczy, pojrzy w twarz, jej oczy:

niewstrzymana Potęga i Moce

oddal się, uciekaj, Smierć, Noce!

pójdź, zakryj twarz — jej oczy!

—

Niewstrzymane Przekleństwo druzgoce

MICKIEWICZ (słaniając się)

gdzie droga

KRASIŃSKI (pociągając go)

u tych podwoi

(widać ich w dalekich załomach architektury; z pod arkad występuje postać nadludzka, w ubiorze jakby ciosanym z kamienia białego; wnet pojawia się na ławach i podąża w kierunku, w którym się oddalają dwaj pielgrzymi).

SŁAWA.

Synowie, Synowie moi

1. zadźwięczej kości we zbroi,

zajęknij Echo przestrzenne,

obudź senne, obudź senne,

zbudź syny we złotej zbroi

2. zajęknij Echo przestrzenne,

krwawi się rana we zbroi,

oto Noc nad wami stoi;

Synowie, Synowie moi,

oto wrota Erebu podziemne

3. o Swiatło, ledwo co poznam;

kiedyż ulgi, kiedyż ulgi doznam,

że krwią się świeżą zasilę,

że krwią się żywą napoję,

krwią waszą, — powstajcie senne:

zajęknij Echo przestrzenne,

we złotej powstańcie zbroi

Synowie, Synowie moi

4.

Do broni, Synowie moi!

we złotej powstańcie zbroi,

zajęknij Echo przestrzenne,

krwi wołam, krew serce poi,

leć głosie, w głos Echo dzwoni:

do broni!

do broni!

do broni!

(Klasztór Trinita de Monti; zaciszne podwórze; ranek pogodny, błękitny, woń zieleni i kwiatów.

Zakonnice w pogodnej rozmowie przyciszonej.

Matka Makryna zajęta paniami polskiemi, które ją odwiedziły, pokazuje im dużą chustę szkarłatną, pokrytą w części haftami.

Tuż przy Matce Makrynie cała rozogniona i przejęta panna Wanda Kuszlówna).

MATKA.

chorągiew tu szyjemy dziewczyno

a przy haftach nam pomoże panienka

WANDA.

całem sercem mateńko Makryno

MATKA.

widzisz dziecię, pole będzie czerwone,

niby krew męczenników zebrana

WANDA.

polska będzie chorągiew mateńko

MATKA.

że to krew rycerska pociecze,

ta krew męczenników wylana,

pole będzie czerwone; — ptak biały

i rycerz na koniu we złocie

WANDA.

polska, polska chorągiew w robocie:

orzeł biały i pole czerwone

- i rycerz na koniu we złocie

i anioł, co w krzyż składa miecze,

MATKA.

a tu będzie wypisane Słowo:

»za wiarę i wolność zwyciężę«.

WANDA.

Wypisane wielkie Stowo,

polska, polska chorągiew w robocie,

czerwone pole, ptak biały

MATKA.

za wiarę i wolność zwyciężę,

taką naród przemówi mową.

WANDA.

Któż chorągiew poniesie przed ludem.

MATKA.

WÓDZ weźmie chorągiew ludów.

WANDA.

Któż wodzem działania cudów?

MATKA.

Człowiek będzie objawiony cudem.

WANDA.

któż go pobudzi, któż go powoła.

MATKA.

Sam przyjdzie do drzwi kościoła

i sam do bram zapuka;

WANDA.

któż pozna go, kto wyszuka?

MATKA.

jest o nim wieść między ludem:

sam przyjdzie, do bram zastuka,

powita mnie w Imię Boże.

WANDA.

Przyjdzie do was mateńko Makryno.

MATKA.

Czekam go, serce gotowo,

czekam go każdą godziną.

WANDA.

Czekacie każdą godziną,

on chorągiew weźmie narodową.

MATKA.

On chorągiew weźmie narodową,

przyjdzie i zastuka do bram.

WANDA.

Jest o nim wieść między ludem

MATKA.

że przyjdzie, że przyjdzie sam

WANDA.

on chorągiew weźmie narodową,

do walki wywiedzie męże,

krew rycerska, krew polska pociecze…

MATKA.

chorągiew, którą ja mu dam:

z orłem białym przez pole czerwone,

z rycerzem na koniu we zbroi,

z aniołem, co w krzyż składa miecze,

z Matką Boża, jako polską Królową —

pod nią wielkie wypisane słowo:

»za wiarę, za wolność zwyciężę«.

............

(Słychać stukanie kilkakrotne do wrót podwórza; zakonnice się oddalają i wstępują po schodach wysoko w górę ku klasztorowi, celom, kaplicy; za niemi idą panie polskie; pozostaje matka Makryna, której twarz zmienia się i jakby szukała myślą; furtyjanna otwiera wrota, wchodzi podróżny).

MICKIEWICZ.

Matko najmilsza przyjm syna,

na krzyż cię o to zaklina;

koło mnie przepaście odmętu,

straszliwe piekielne upiory,

nie podołam przemódz wstrętu.

MATKA.

Synu jesteś duszą chory.

MICKIEWICZ.

Oto mi się widziadła jawią,

których twarze są znajome pamięci,

które wszystkie z ócz, z ust juchą krwawią,

wołające: »otośmy przeklęci«,

potrząsają włosów wężownicą,

i co serca mego tajemnicą,

co w największej trwodze przechowuję,

sercem we krwi, jak bawidłem się bawią.

MATKA.

Odgaduję, odgaduję,

oto noże, co serce rozkrwawią.

MICKIEWICZ.

Łaski, jestem duszą chory.

MATKA.

Modły pokorne wybawią.

MICKIEWICZ.

Oto się modlę w mem sercu,

oto się modlę w mej duszy,

łańcuch złego się nie kruszy,

żal w duszy i żałość w sercu.

MATKA.

Uklęknij na kościelnym kobiercu.

MICKIEWICZ.

Legnę krzyżem na zimnym kamieniu.

MATKA.

Wyznaj Bogu, coć dręczy w sumieniu.

MICKIEWICZ.

Wyznam Bogu z udręczeń w mem sercu,

na kościelnym uklęknę kobiercu,

legnę krzyżem na zimnym kamieniu,

pożalę się kolumnom, sklepieniu; —

sklep mię mroźnych marmurów przesłoni.

MATKA.

Lęku widziadło cię goni.

Serceż w tobie samotne,

Rozpacz się przywiduje

MICKIEWICZ.

Stoją oto posągi nademną,

a serce moje samotne,

a modlitwy jako dym ulotne,

martwota mię w Noc wiedzie ciemną.

sklep mię mroźnych marmurów pochłania;

— miasto duchów zmartwychwstania

lęku widziadło mnie goni,

modlitwa moja daremną.

Boga nadewszystko winuję

MATKA.

odgaduję, odgaduję,

w pustkę, w Noc zaszedłeś ciemną.

MICKIEWICZ.

w pustkę, w Noc zaszedłem ciemną,

Boga nadewszystko winuję,

modlitwa moja daremną,

koło mnie przepaście odmętu,

Nie pomogą świata znachory.

Serce w tobie boleje rozpaczą,

nie pomogą, serc nie przeinaczą;

bo ze sercem trzeba, jak z ptaszyną,

jeno troską żywiona matczyną,

jeno we swem szczęśliwa gniazdeńku,

bo ze sercem trzeba pomaleńku.

MICKIEWICZ.

Sił już się czerpią ostatki.

Otom do cię przyszedł jak do matki:

weźmi serce do się pomaleńku.

Serce we mnie boleje rozpaczą,

nie pomogą znachory świata,

darmo szukam myślom moim brata,

czas mój mija, lecą moje lata

i myśli moje mrą ze mną,

daremno żebram, daremno.

MATKA.

W pustkę, w Noc zaszedłeś ciemną,

w niej myśli twoje mrą z tobą,

zasępiasz duszę żałobą,

jad się z tej żałoby snuje,

odgaduję, odgaduję.

— Oto idź, gdzie Jezus ujawion;

na ołtarzu, w kościele,

ty żądzą goryczną przetrawion,

będziesz Skruchą ułaskawion.

MICKIEWICZ.

O matko, o męczeństwa aniele,

wyrzeknij, a będę zbawion,

będę Bogiem ułaskawion.

MATKA.

Idź tam i uklęknij we skrusze

przed księdzem sługą Jezusa,

wszelka odstąpi Pokusa,

zwolisz serce, zbawisz duszę.

MICKIEWICZ.

O matko, słuchać cię muszę,

męczeństwem święcone twe słowa,

MATKA.

ja przyjąć męczeństwo gotowa,

by ciebie ujrzeć we skrusze.

Sławą święcone twe słowa,

skrucha serce rozraduje.

MICKIEWICZ.

Wolność otwiera się nowa,

odgaduję, odgaduję,

dla serca, dla mojej dusze.

—

ja za duchem twoim muszę,

Słowem święcona twa mowa.

Przed księdzem sługą Jezusa,

pójdę, uklęknę we skrusze,

zwolę serce, zbawię duszę,

Skrucha serce rozraduje,

odgaduję, odgaduję.

MATKA.

Niepokalana Królowa,

bądź pochwalona, bądź zdrowa,

MICKIEWICZ.

w błękitach, w gwiazd zawierusze,

królujesz Pani słoneczna,

Niepokalana, Ty wieczna,

MATKA.

królujesz Pani słoneczna

w odmętach, w gwiazd zawierusze,

po smokach stąpasz bezpieczna,

Niepokalana, Ty wieczna,

Królowo Polska…, przez Syna,

oto wybiła godzina,

zbaw duszę.

(w ciągu ostatnich słów, mniszki znów się pojawiają i zstępują ze schodów ku podwórzu).

CHÓR.

Królowo, Pani słoneczna,

po smokach stąpasz bezpieczna,

w odmętach, w gwiazd zawierusze,

Niepokalana, Ty wieczna.

(Cela księdza Aleksandra Jełowickiego; bielona izba cicha; przez małe okna u szczytu ścian: słońce, powódź słoneczna.

Ksiądz zajęty pisaniem listów, wśród stosu papierów porozkładanych na stole i paru krzesłach obok; — posadzka ceglana, biały płócienny chodnik.

Adam Mickiewicz uchyla drzwi i staje u progu).

MICKIEWICZ.

Witajcie, niech będzie pochwalon

KSIĄDZ.

na wieki.

— Z dalekiej drogi, — ?

MICKIEWICZ.

z dalekiej.

— Burzami powalon

mój Duch, jak kolumny Romy

strzaskane, w gruzach świątynie

KSIĄDZ.

pogańskie, — w gruzach poganie

a moc Chrystusowa słynie.

Kościoły Rzymu w potędze.

Potęgą stolica Piotrowa.

MICKIEWICZ.

Duch z pętów wyzwolon płynie,

wśród gruzów przystanął chwilę,

duma, — na przeszłości mogile,

zanim krew odtryśnie w nim nowa,

nim przez serce strugami popłynie

wśród nowych walk

KSIĄDZ.

w błędów winie;

niechaj przódzi zadumany ginie,

niechaj przódzi słupem skamienieje

po za sobą mając grzech Sodomy.

—

Dusza błędami skalana,

niech ją w nowe obłędy idącą,

przywalą sklepienia Romy

MICKIEWICZ.

z pod gruzów, oto z pod ruin

dźwigam się, dłonie podnoszę;

w pustyni wołam, w posuszy,

spragniony zdroju świeżego,

dla duszy o litość proszę,

spragnionym, jako beduin,

błądzący w pustynnej posuszy

KSIĄDZ.

podajęć dłoń przyjacielską

MICKIEWICZ.

o nie taką, nie taką mów mową,

bo ona sercu surową

KSIĄDZ.

oddajęć serce w szczerości;

dawna w nim przyjaźń gościła;

da Bóg, — że jutro zagości

MICKIEWICZ.

o nie takiej pragnąłem radości.

Oddajęć serce w szczerości;

daj mi pociechę Anielską,

a nie taką, nie ziemską mów mową,

bądźmyż bracie wzajem sercem prości;

da Bóg, że miłość zagości;

oddajesz serce w szczerości,

jeno dziwną taką mówisz mową,

że ona sercu surową;

jakoż Bóg w sercu zagości

bądźmy bracie wzajem sercem prości.

Daj mi, ziści pociechę Anielską,

Chrystus poda nam dłoń przyjacielską,

w sercach skruszonych zagości

KSIĄDZ.

— Szedłeś do mnie próżen, po próżnicy.

MICKIEWICZ.

Do Jeruzalemu lgnę, do Stolicy

KSIĄDZ.

czemuż wziąłeś za strój ziemskie złudy

MICKIEWICZ.

— czemu jeno widzisz plamy i brudy.

W strój się przyodziałem godny

a ty mnie przyjmujesz chłodny;

czylim darmo podjął żmud i trudy,

drogę wybrałem skalistą.

Czemu jeno widzisz plamy i brudy

KSIĄDZ.

cóżeś podjął żmud i trudy

i drogę wybrał skalistą;

jakoż mniemasz, że witam cię chłodny

MICKIEWICZ.

Otom ujrzał Upiorzycę ojczystą;

ścigam ją wszędy i gonię,

dla niej Serce i Ducha roztrwonię,

dla niej drogę wybrałem skalistą

i najboleśniejsze trudy.

Oto pragnę Słowem zbawiać ludy

KSIĄDZ.

ścigasz ja wszędy i gonisz

dla niej jednej Serce, duszę trwonisz;

przez nią chcesz zbawiać ludy.

?

O Boże, przez nią jedyną,

o Polsko, święty upiorze!

bracie, Was błagam w pokorze,

dajcie mi pociechę Anielską.

Chrystus poda nam dłoń przyjacielską,

oto pragnę jak On zbawiać Iudy

Słowem! — podejmę męczeństwo

rozbudzę duchowe Słowieństwo

KSIĄDZ.

bracie, ta Męka bluźnierstwo;

O Polsko!

straszliwy upiorze,

rozdzierasz krwi pełne serca,

w krwi się świeżej lubując zapachu,

Pychy uświęcasz braterstwo,

pościgasz widmami Strachu.

Któryż cię Archanioł przemoże,

by nam Chrystuz dał dłoń przyjacielską

bracie, te słowa bluźnierstwo.

—

Któryż nam Archanioł pomoże!

Z pokorą mój ślub i braterstwo;

przychodzę tu w Imię Boże

po Słowa-bożego pociechy;

chcę tu z siebie zmyć oszczerstwo,

chcę brudy ostawić i grzechy

KSIĄDZ.

chcesz Spowiedzi świętej

MICKIEWICZ.

chcę spowiedzi.

Spojrzy na mnie, jak Duch się mój biedzi

KSIĄDZ.

jak twarz twoja rysami zorana,

jaka brzydka

MICKIEWICZ.

brzydotą cierpienia

KSIĄDZ.

więc przyszedłeś żalić się do Boga

MICKIEWICZ.

więc przyszedłem pożalić się Panu,

bym wieczne osiągnął zbawienia,

bym usłyszał słowa przebaczenia,

by się moja rozjaśniła droga

KSIĄDZ.

uklęknij, mów w Imię Boga;

bracie mój, kapłan cię słucha

MICKIEWICZ.

W Imię Ojca; Syna i Ducha.

............

(dzwonek na południe).

1848.

W Kwirynale.

Sala audyencyonalna.

Na tronie papież Pius IX.

Wchodzi deputacya polska; wśród niej O. O. Zmartwychwstańcy.

Na czele idzie Mickiewicz ze sztandarem w ręku.

Idzie zwolna w narzuconym na ramiona płaszczu szerokim pielgrzyma, z odrzuconym w tył okrągłym kapeluszem pielgrzymim; — maska twarzy znamionująca Potęgę i Światło, okolona włosem już siwym.

A kiedy przystanął u tronu, u stopnia najniższego, począł mówić:

MICKIEWICZ.

Oto czasy powołania,

czas czynu, czas działania,

czasy ludów zbratania,

czas bratnich dusz Zmartwych-powstania!

CHÓR.

Boży to Archanioł u tronu,

nawyższego z piersi dobył tonu, —

czy go porwie klątew zawierucha,

— oto Ojciec dobrotliwie słucha,

głos-li będzie zmartwychwstania czy skonu.

MICKIEWICZ.

Duch zwołuje swe męże,

zwołuje i sercem wiąże,

drży czarny piekielny książe,

sprzęgają się Piekieł węże —

lecz Bóg poświęca oręże,

Syn ciała z grzechów rozwiąże

na dusz nieśmiertelne trwania

CHÓR.

Płomień ust, mglejące w oczach skry,

to narodu boleśne wołania.

MICKIEWICZ.

Oto się podnoszą ludy, jako lwi,

jak lwy, jako zwierzę, twór krwawy;

jak ława palącej lawy,

zaryją w ciemniach kurzawy

złe miasta, złe ludowiska

i pogasną ogniska od krwi

CHÓR.

1.

Oto prorok, prorok obudzony;

jak ława palącej lawy

z ust jego płomienna mowa,

oto prorok powstał, oto lew

2.

Niechaj wstanie prorok jako lew,

z ust jego płomienna mowa,

oto chwila dla żywotów nowa;

niech na głowy nasze spadnie krew.

MICKIEWICZ.

Stanie nad popiołem duch Sławy,

na górach zagasłej lawy

zwołując dusz rojowiska,

przeświętej sprawniki Sprawy,

na wielkie duchowe igrzyska,

zwołując rzeszne gromady

do wielkiej duchów Biesiady;

a Bóg ponad duszne rzesze

pioruny i ognie skrzesze.

CHÓR.

1, Boskimi chce władać pioruny

i ognie zapowiada;

jakaż to duchowa Biesiada

2.

Czyli to nie obłędu zwiastuny,

jakaż to duchowa Biesiada,

jakaż to prześwięta sprawa,

że dla niej woła boskie pioruny

i ognie zapowiada.

MICKIEWICZ.

Oto moje syny najmileńsze

najczystsze, naświętsze,

krzyżowym znaczone znakiem,

w chorągwi krzyża w zaciągu,

oto ptacy moi na wylągu.

Słonecznym poślę ich szlakiem

wśród łun, wśród tęcz biegające,

niech we złote idą Słońce

modlitew choralnym orszakiem.

Uczynię je ponad wszystkie najwiętsze.

CHÓR.

1.

Kogóż przez tęcze, przez łuny

promiennym poseła szlakiem,

jemuż Bóg ześle pioruny

2.

Nas-że przez łuny i tęcze

szlakiem poseła promieni,

nam ognie Zórz zarumieni,

Słońc nam złote zapali obręcze.

MICKIEWICZ.

Oto Polska zrywając obroże

najpierwsza w te ludy boże

podąża ku znakom krzyża;

oto czas się ten przybliża,

gdzie my bezdomni Polacy,

znamieniem krzyża ujęci,

w znamieniu krzyża jednacy,

my Bogiem wskroś przemienieni

my sercem wzwyż podniesieni,

miłościami wniebowzięci

a maluczcy jak prostacy — —

pójdziem za Ducha przewodem

wśród łun, Zorzy, tęcz ognistych

w ogród wolności wieczystych,

kędy się ujrzym narodem

śmiałym i niezwyciężonym,

Miłością świętą zbawionym,

Miłością świętą przekrwionym,

wszem wrogom bratem i swatem.

CHÓR.

1.

O Krzyżu, nie bądź mi katem,

mamże wrogom być swatem,

gdy krew się ku zemście burzy

2.

Pogoda serca się chmurzy,

śmiertelny wróg moim bratem,

o Krzyżu nie byłeś mi katem.

MICKIEWICZ.

O Panie, ujrzy tę chwilę,

godzina oto wybija,

godzina oto uderza:

Bóg sztandar synom powierza.

Duch w przepotężnej serc sile

Swięte zawiązał Przymierza.

O namiestniku Chrystusa

pożegnaj człowiecze hufy,

błogosław uczniom Jezusa.

W prostaczem je obaczysz rzemieśle:

ubogie rybaki i cieśle.

(ujmuje Papieża za rękę i potrząsa nią

silnie).

PAPIEŻ.

Nie wołaj w takiej potędze;

wołaniom sprawiedliwe wyroki

Bóg w dziejów przeznaczył księdze.

MICKIEWICZ.

Wołam w ogromnej potędze:

oto Chrystus zwleczon przed Piłatem,

oto Polska w krzyżu przebudzona —

zali Sędzia-tronów będzie katem

i w ohydę wrzask o wolność poda.

Zali przed nim, Piotra powołańcem,

w mękach i torturze skona,

niewolna i uciemiężona

a Piotra wyzwie zaprzańcem,

niegodnym boskiego łona.

PAPIEŻ.

Synu, zapomniałeś kędy stoisz;

serce klątew burzą niepokoisz.

CHÓR.

1.

Bracie zapomniałeś kędy stoisz;

oto namiestnik Chrystusa,

zali klątew Boga się nie boisz

2.

Na klątewną rozpacz harfę stroisz,

serce żalów męką niepokoisz,

bracie, zapomniałeś kędy stoisz.

MICKIEWICZ.

Błogosław Ojcze dar święty,

Chrystus na krzyżu rozpięty,

Miłość rzucona padliną,

zlituj nad ludów godziną.

Oto ze sercem prostaka,

w ubiorze lichym żebraka

a Duchem-Słowem zwycięski,

Jezus o jałmużnę woła;

Zażegnaj idące klęski,

Spiewaj chorały kościoła,

bądź wielki, bądź niepojęty,

byś nie był, jako Hamany,

przez Ducha i Boga przeklęty!

CHÓR.

O Grozo, czyli opętany,

czyli go obłędu szał wiedzie,

w opłakanej naszej biedzie,

ów co szedł, co idzie po przedzie,

kędyż zatrwożonych prowadzi,

czyli go obłędu szał zdradzi

MICKIEWICZ.

Przystaną koło Ciebie Szatany,

złe Moce koło Ciebie pojawią,

pierś żółcią goryczną zaprawią

i na nicość wieczystą zostawią.

Pomni, Ojcze, pomni, że Noc idzie,

która małe, małoduszne schłonie,

gdy mogłeś stać w gwiezdnej koronie

na ciemnych błękitów skłonie,

na firmamencie, na szczycie.

Nie zachcesz upadać w odmęcie

CHÓR.

Zamkni Panie jego usta,

wszakci żałość przezeń pusta,

wszakci w błędów utonął odmęcie.

MICKIEWICZ.

— Oto pomni Ojcze Boże-dzicie,

zrodzone w lichej stajence

pod strzechą, na gnojowisku.

— Otośmy zbudzeni o świcie

na nowe wiekowe życie;

stań Opoką dziś w naszem kolisku

............

PAPIEŻ.

Jakoż mnie przy waszem Słowie

stanąć, wy biedni wygnańce,

gdyście błędów opętańce

stawili na waszem czele;

Jakoż mam przyjąć w kościele

sztandary, chorągwie ludu.

Żyjecie pragnieniem cudu,

przesączeni żółcią jadu,

— nie dla was z mojego sadu

owoce i sok winogradu, —

oto wyzywacie Boga.

CHÓR.

Jakaż litość, jakaż droga,

poddajem się Sądom Boga;

przesłodki twojego sadu

owoce, sok winogradu.

PAPIEŻ.

Żyliście w Pysze i Dumie,

w mętnych wodach nurząc ręce,

we własnym zamknięci rozumie,

chcieliście stawiać kościoły,

jak owe Pyszne-Anioły,

wyższe nad Boga zaklęcie

CHÓR.

1.

Żyliśmy w Pysze i Dumie

w obłędnym błądząc rozumie,

jak owe Pyszne-Anioły.

2.

Twoje nam otwórz kościoły,

wyzwi nas przez Boga zaklęcie;

nie daj upadać w odmęcie.

PAPIEŻ.

w bezprawiu nurzając ręce, —

zaliście we własnej męce,

w żałobnej dzisiaj zadumie

zapomnieli o dusz tłumie

zrodzonych w lichej stajence,

zrodzonych w lichej zagrodzie,

któreście w waszym pochodzie

wozem tryumfów miażdżyli

i daliście im upaść w odmęcie, —

a oni, ci wasi święci

konali na glebie o głodzie;

że chociaż wy dziś powstali,

choć rwiecie się przed tron Boga, —

zali wy nie jesteście przeklęci

złem, któreście zwinowali.

MICKIEWICZ.

Oto my pragniem zmyć winy,

oto pragniem wyznać grzechy,

jużeśmy je i wyznali

i Ciało-Pańskie przyjęli

krzyżem się świętym żegnali,

błagamy błogosławienia.

PAPIEŻ.

A wieki, wieki cierpienia,

a wieki, wieki obłędu.

Jakoż wam stawać do rzędu

z Anioły;

otworem oto kościoły,

dzwoniące świętem obrzędu.

Wyklinajcie się Grzechu i Błędu,

Bóg ześle znak zlitowania.

MICKIEWICZ.

Znak boski dzierżym we dłoni,

cierń mamy krwiący na skroni,

kiedyż wejdzie Swięto-przebaczenia.

PAPIEŻ

W Smierci jeno wieczne ukojenia,

w Bogu jeno wieczne ujawienia

MICKIEWICZ

My łaknący ziemskiego zbawienia,

ze sztandarem bożym w ręku,

chcemy cudów przejawienia.

PAPIEŻ.

Jakoż wy nie macie lęku

wyzywać Boga na Sędzię,

wyzywać Boga na cudy,

zali wiecie, co na Sądzie będzie,

zali wiecie,

czy to wy, wybrani ponad ludy,

czyli wy tak czyści na duszy,

czy tak zmyte ze serc wstrętów brudy,

że takie głosicie orędzie.

Żyjący w światowej głuszy,

jesteście jako są inni

MICKIEWICZ.

Jesteśmy synowie niewinni,

my, którzy idziem od Switu,

my, którzy widzim Zaranie,

wołamy o Zmartwychpowstanie.

Otośmy się Pychy wyrzekli,

Pychy, którą Ojce żyli, —

własnąśmy Dumę zdeptali

i Przeszłość unieważnili; —

byśmy Chrystusa kochali.

Błogosław duchowe powstanie.

PAPIEŻ.

Jesteście synowie Piłaci,

jeśliże wam Ojce ciężą,

jeśli ich złość zwiecie wężą,

gdy wyrzekacie się braci,

co w ogniach Czyścowych leżą;

toście ojcowiźnie kaci,

jakoż wasze oręże zwyciężą

MICKIEWICZ.

Czyn się modlitwą wypłaci,

czynu patrzym po twej ręce,

nie ostawiaj dzieci w męce,

wzbudź męże, pobudzaj męże

święć miecz.

PAPIEŻ.

dwusieczne oręże

MICKIEWICZ.

Swięć orła, święć pole krwawe,

PAPIEŻ.

Litością serce mam łzawe

MICKIEWICZ.

Snać litość serca dosięże.

PAPIEŻ.

Odejdźcie....

MICKIEWICZ.

Czynisz odprawę,

Litością serce mam łzawe.

PAPIEŻ.

Snać litość serca dosięże

MICKIEWICZ.

Wzbudź męże, pobudzaj męże,

błogosław

PAPIEŻ.

ustać nie mogę

MICKIEWICZ.

Wznieście Mu ręce w górę,

oto Go Duch przenika.

Jeźli ręce tajemnicę rozwiążą —

jeźli Niebios się brama odmyka,

PAPIEŻ.

Łzy wasze na rękach mi ciążą

CHÓR.

Unosi ręce nad głowę.

oto łzy na oczach łyszczą;

czyli Słowo rzuci piorunowe,

czy się nasze nieszczęścia dopełnią,

czyli nasze nadzieje się ziszczą.

MICKIEWICZ.

(opuszcza sztandar przed papieżem)

Niebios się zawory rozwarły

i łzami oczy się pełnią;

blasków mam na oczach chmurę

PAPIEŻ.

Blasków mam na oczach chmurę,

niebios się zawory rozwarły

i łzami oczy się pełnią.

Boże, zali Twój głos znaczy

by one w niewolej pomarły;

Twoichże nie poznasz oraczy

CHÓR.

Niebios bramy się rozwarły

Bóg swoje poznał oracze:

zbiedniałe, narody prostacze.

Oto Tajemnice Sądu.

PAPIEŻ.

Czemże ja żebrak spomogę

CHÓR.

Chcemy znaku krzyża na drogę.

Przez Odmęty, Charybdy, przez Scylle

dążym spragnieni wylądu.

MICKIEWICZ.

O Chryste — — ustać nie mogę,

żałość serce zwycięża,

oto świętość nad wszystkie oręża

do stóp twoich Ojcze chylę.

Błogosław krzyżem na drogę.

PAPIEŻ.

Drogi Szatanom zamylę;

oto Chleb i Pańskie Ciało

MICKIEWICZ.

chlebem braterstwo zasilę;

serce cuda przebolało.

PAPIEŻ.

Serce cuda przebolało,

wstań mężem w wierze, wstań w sile,

wstań na mąk bojowisko

cierpieniem przetrawion i zjęty; —

gdy ujrzysz pogorzelisko,

pomni wtedy, że Noc idzie,

na firmamencie, na szczycie, —

nie zachcesz upadać w odmęcie

MICKIEWICZ.

Przysięgam, — przyjm Polski zaklęcie

PAPIEŻ.

Ulituj nad ludów godziną,

Chrystus na krzyżu rozpięty,

Miłość, rzucona padliną;

oto ze sercem prostaka,

śpiewaj Chorały kościoła,

Jezus o jałmużnę woła;

bądź wielki, jako hetmany;

lecz pomni, twój huf ma być święty,

byś nie był, jako Hamany,

w twem własnem sercu przeklęty

MICKIEWICZ.

Przysięgam za Polską ziemię

PAPIEŻ.

Przystaną koło Ciebie Szatany,

piersi żółcią goryczną zaprawią.

Pomni wtedy, pomni, że Noc idzie,

Nie zachcesz upadać w odmęcie.

Przysięgam za Polskę, klnę święcie:

przechować dusz wniebowzięcie,

niepokalanie żyć w Bogu,

mój naród u Niebios progu

ostawić: legion zwycięski

PAPIEŻ.

Przeminą bole i klęski;

zapominajcie o wrogu.

MICKIEWICZ.

Bole i klęski w pierś biorę,

błogosław męża pokorę,

wróg znika w Noc zapomnienia,

błogosław czystość sumienia

PAPIEŻ.

Już serce w tobie nie chore,

bole i klęski w pierś biorę,

bądź jako hetman zwycięski.

MICKIEWICZ.

Przeminą bole i klęski

błogosław narodów Sławie.

Oto narody wybawię

a ty jako hetman zwycięski

oto narody wybawię:

błogosławię, błogosławię,

CHÓR.

Przeminą bole i klęski,

we Sławie Chrystus zwycięski:

Słowem narody wybawię.

PAPIEŻ.

Błogosławię, błogosławię:

oto czasy powołania,

czas bratnich dusz Zmartwychwstania,

czas czynu, czas działania:

Słowem narody zbawię.

CHÓR.

Bóg w wielkiej złotej jawie,

Boży to Archanioł u tronu,

Słowem narody zbawię

PAPIEŻ.

Błogosławię, błogosławię.

W kościele Swiętego Piotra.

Szeroka, niebotyczna struktura; gigantyczne gzemsy i bazy pilastrów widne zaledwo w swych spodach, u wyrostów.

Na wielkich estradach, wzniesieniach, klęczące szeregi kardynałów w purpurach; wśród nich złotem ciężki płaszcz Papieża, w tyarze o trzech koronach; kościół przepełniony ludnością wszelkich stanów, wysłannikami wszystkich ludów.

Na przedzie: ludy słowiańskie, deputacya polska z Mickiewiczem i sztandarem, matka Makryna z mniszkami; las chorągwi; organy płyną w dźwiękach ku podniosłemu śpiewowi: »Veni Creator«.

Właśnie był papież relikwią, cudem odnalezioną, przeżegnał zebrane ludy a była to relikwia głowy świętego Andrzeja, będącego patronem Słowian.

Przed oczyma Słowian, na których czele Mickiewicz, jawi się żywa, rzeczywista chwila: jako Andrzeja, świętego Apostoła, oprawce wiodą na mękę krzyżową i jak Apostoł radośnie tę mękę przyjmuje:

CHÓR.

Wleką go na męki oprawce,

na krzyż i męki wleką.

MICKIEWICZ.

O patrzcie, łzy krwawe cieką,

łzy cieką z krwią pomieszane,

oto jako giną wybawce,

ofiary na morderstwo wydane.

CHÓR.

O patrzcie, łzy krwawe cieką,

szarpają go w złości oprawce,

oto jako giną wybawce.

Ś. ANDRZEJ.

Na krzyż mnie, na mękę wleką,

błogosławię me oprawce,

radują łzy krwawe, co cieką,

łzy ciekące ze krwią pomięszane.

O krzyżu, szaleństwo krzyżowe,

o Wesele, Wesele, Radości,

pragnąłem cię ściskać w miłości,

otożeś mi teraz przyznany,

jużem do cię ślubem przykowany,

już serce przyjąć gotowe.

CHÖR.

Zawleką go na krzyż katowie,

a on sobie mękę zachwala.

MICKIEWICZ.

Miłość w nim ognie zapala,

na krzyż go wleką katowie,

on sobie mękę zachwala

we Chrystusowem Słowie.

Pospieszajcie, pospieszajcie się katy,

niech się imam krzyża kolany,

niech zawisnę w powietrzu nad wami,

jak Chrystus rozkrzyżowany.

Pospieszajcie się ze sznurami,

czekająć mnie niebieskie zapłaty,

bez przestanku ciebie krzyżu szukałem, —

zewleczcie, zewleczcie szaty,

oto Męki-Wesela zachciałem,

Chrystusa, Chrystusa kochałem;

niech zawisnę w powietrzu nad rzeszą,

niechaj się katowie pospieszą,

niech zawisnę w powietrzu nad rzeszą;

Chrystusa, Chrystusa poznałem.

CHÓR.

Oto spieszą, katy już spieszą,

na krzyż już będzie porwany,

sam szaty ze siebie zwleka,

oczyma patrzy na rzesze.

Spieszę, Chrystusie, o spieszę

do Światłości Twojej królestwa,

zgromadziłeś wielkie, wielkie rzesze.

I te ręce, ręce jako las

CHÓR.

Oczyma patrzy na rzesze,

jakby szukał kogo wśród nas,

na krzyż już będzie porwany.

MICKIEWICZ.

Błogosław ucznie Słowiany!

Jak ty, idziem na krzyż i na mękę,

ty nad nami wznieś twą rękę

i skreślij znaki na czele.

Krzyż Męka i krzyż Wesele!

(widzenie ustępuje; ludy w kościele rozpoczynają swoje litanje; świętych patronów swoich wzywając ku pomocy i obecności.

Gromada polska powtarza za swoim przodownikiem:)

MICKIEWICZ.

Zwoływani rycerze Baru;

widziałeś ich żywą mękę,

przez męczeństwo i kaźń twego daru,

okrótny, nieprzejednany

Krzyżu, w miłości jedyny,

przez twoje i onych rany,

jako ich były tysiące,

te same męki kojące

dopuść nam, — za nasze przewiny.

CHÓR.

jako ich były tysiące,

MICKIEWICZ.

Zwoływam, zwoływam niewinne,

jako ich były tysiące

na onym dniu rzezi ginące

na Pradze, wybrańce syny,

wybrańce tobie powinne.

CHÓR.

Jako ich były tysiące,

o Krzyżu nieprzejednany

ziści nam — za nasze przewiny.

Powaliłeś święte Legiony,

pojmałeś Rycerze męką.

Przez ich krew, co płynie rzeką,

pioruny rzuć bożą ręką,

przez męczeństwo, przez łzy, przez rany.

CHÓR.

O krzyżu nieprzejednany

ziści nam, — za nasze przewiny,

te same rany i czyny.

MICKIEWICZ.

Błagamy Cię Boże cudów

o wojnę, o wojnę ludów.

CHÓR.

O wojnę błagamy Boże,

zerwane ziemskie obroże,

o wojnę, wojnę ludów.

MICKIEWICZ.

Ześlij białą gołębice

o Boże, Boże cudów,

niechaj zwiastunka polata

nad potopy, topiele świata.

CHÓR.

Ziści gromy, błyskawice

za wolność, wolność ludów.

(Gromy organów.

Jasność.

Gołębica się

ukazuje).

(W kopule Swiętego Piotra; gdzie marmurowe kolosalne posągi: cesarzowej Heleny, rycerza Longina, niewiasty Weroniki.

Litewskie boginki, świtezianki, guślarze, znachory, wiedźmy, (starce i dzieci) przechylone o balustradę tamburu, patrzą ku zawrotnej przepaści kościoła; od głębi podnosi się hymn modłów, śpiewanych litanij, szum organów; dymy kadzideł, wonności palonych).

STARZEC.

O patrzcie, zaszedł na groby;

po grobach, cmentarzach szuka;

żałobny wieniec na skroni,

stroje żałoby.

CHÓR.

Syn Słońca, zaszedł na groby;

szuka czego u zapadłych cmentarzy,

szuka czego u obcych ołtarzy,

czemu bierze na się strój żałoby

i żałobny wieniec do skroni

STARZEC.

od trumien próchno mu dzwoni;

dawniej, ze Słońcem u skroni,

zapalał ognie ołtarzy

u leśnych kamiennych stołów, —

o lato słonecznej pogody!

—

oto Słońce wlecze do padołów

CHÓR.

dawniej u litewskich rozdołów

śpiewywał w rusalne gody, —

o młody, weselny młody,

odbiegłeś od litewskieh rozdołów

STARZEC.

dawniej na świątalne gody

szedł w mroczne ostępy leśne,

weselniki pozdrawiał rówieśne, —

o młody, weselny młody,

odbiegłeś weselnych rówieśnych,

odbiegłeś Godów leśnych,

odbiegłeś kamiennych stołów

CHÓR.

O patrzcie, Słońce w grób wiedzie,

do krzyża rwie się spragniony,

szaleństwem Krzyża szalony

STARZEC.

o patrzcie, On stoi na przedzie,

on przed wszystkimi narody,

on z chorągwią w dłoni, on chorąży

CHÓR.

Szaleństwem krzyża szalony,

do krzyża rwie się spragniony,

po śmierć niechybną dąży

GUŚLARZ.[1]

O Słońce, palący Boże,

zapalisz łuny czerwone,

zapalisz łuny ogniowe.

CHÓR.

Cierniowy bierze wieniec na głowę;

o patrzcie do krwi się rani,

śmiertelne przewodzi rycerze,

szaleństwem krzyża szalony,

po śmierć niechybną dąży

GUŚLAR.

O Słońce, słońce gromowe!

przybędziesz w łunach czerwonych,

przybędziesz w złotych piorunach

spalić krzyżem opętanych,

szaleństwem krzyża szalonych;

przywalić popiołu mętem

kościoły, kolumny Romy.

O Swiatło, daj znak widomy,

przybądź w czerwonych łunach,

słowem wezwane zaklętem.

CHÓR.

O Słońce, Słońce gromowe!

Przybądź w czerwonych łunach!

Swietli nam głowy czerwienią!

Swietli nam ciało tęczami!

GUSLAR.

ten, co był nasz, co był z nami,

w śmiertelnych przyodzian całunach.

O Słońce, spal go w piorunach.

CHÓR.

przychodzisz w ogniowych łunach.

(z okien przeciwległych padają szerokie

pasy promieni zachodzącego słońca).

.

GUŚLAR.

Zawijcie złote promyki

na gęśle, lirenki kręćcie;

grajcie i gędźcie,

zagrajcie na słonecznych strunach

le jego lubione muzyki

litewskich chat,

świteźnych wód,

z tych jego młodych lat,

jak was opuścił i rzucił

a wy za nim od Switezi tu śli, —

i ten śmiech i te łzy…

i ten ogień co jeszcze tli,…

CHÓR.

Opuściłeś nas i porzucił

a my od Switezi za tobą tu szli

a my z tobą płakali,

gdy serce chorzało,

my z tobą radowali,

kiedy serce się śmiało

a my za tobą od Switezi tu szli,

od Płużyn ciemnego boru.

Ty nas znasz, tyś jest nasz,

czekamy żebyś wrócił.

1.

Porzuć krzyż, odrzucaj znamię trwogi

2. ty nas znasz, tyś jest nasz,

przypomnij Jasne Bogi

ŚWITEZIANKA.

1.

Jasne Bogi złoto-kłose

w złotych wieńcach zbóż

przez łan złoty idą bose.

2.

A przed niemi, a za niemi

idą dziewki lnianowłose;

każda niesie miodu kruż.

3.

Przez łan złoty idą bose

a przed niemi, a za niemi:

Jasne Bogi złotokłose

w złotych wieńcach zbóż.

STARZEC.

Porzuć krzyż, widziadło wiecznej męki;

kłos źrały weź do ręki;

porzuć trwogę i lęki.

Przecz chcesz na krzyż wieść lud

CHÓR.

Od świteźnych wćd

wstanie dla cię cud

z błękitów jasnej toni,

gdy woda się rozedzwoni.

Sam płużański bór

zaszumi we wtór

a głos po łęgach goni.

1.

Wróć, wróć ty nasz,

nas swoich znasz,

my tu za tobą śli

2.

Wróć, wróć do chat,

do młodych lat;

tam ogień jeszcze tli.

3.

Przypomnij czar

guślarskich wiar,

przypomnij szept od błoni,

powiewy brzóz,

szemranie łóz,

podziemny tentent koni.

4.

Gdy Mendoga nie stało

eóż pod ziemią zadrgało,

czy to Mendog król za łanią goni.

5.

Gdy Mendoga nie stało, —

huf pod ziemią w róg dzwoni:

czy to Mendog król z tysiącem koni.

6.

Przeminie czas,

przepłynie czas,

przeleci głos co dzwoni;

nie stanie cię,

ni twoich kras,

łzy jeno wichr przygoni.

7.

Wróć, wróć ty nasz,

bo jeszcze czas,

my tu za tobą śli;

nas swoich znasz,

od młodych lat

tam ogień jeszcze tli.

Wróć, wróć do chat

8.

Wróć, wróć do chat,

z nich wstanie cud

twych młodych lat

od Switeźnych, Switeźnych wód;

gdy woda się rozedzwoni

z błękitów jasnej toni,

sam płużański bór

zaszumi we wtór:

Król Mendog w tysiące koni

(słychać jakoby daleki tentent wśród szumu

organów).

9.

Jedzie, jedzie,

tętni, dzwoni,

w tysiąc koni,

w tysiąc koni:

król Mendog,

litewski król Mendog od Trok!

10. poznajesz Mendoga króla,

dziergana na nim koszula;

dziergały ją dziewki kneźne

kraśne, dostojne, lubieźne.

11.

Poznajesz Mendoga Pana,

zbroja na nim złocisto kowana;

kowali ją kowalowie,

kneziowi biegli sługowie.

12.

Na koniu, od błoni

ktoś tętni, ktoś dzwoni,

jakowyś biegają rycerze.

Ktoś jedzie, ktoś dzwoni,

ktoś tętni, ktoś goni

w tysiące, tysiące koni.

Piorunie rozjaśnij mrok!

(piorun pada, Mendog ukazuje się, wjeżdżając

oknem kopuły na balustradę, do wnętrza).

CHÓR.

I. Król Mendog!!

litewski król Mendog od Trok!

II.

O Słońce, palący Boże!

o Słońce, Słońce gromowe,

Włady, rozwierasz przestworze

GUŚLAR (pochylony ku kościołowi),

O patrzcie, patrzajcie dzieci

ku górze podniósł lice; —

patrzajcie, patrzajcie w oczy;

strzymajcie błyskawice;

niechaj w piorunowem świetle,

jak gwiazdy o krwawej mietle,

jawią się jemu Zwiastuny.

CHÓR.

Oto ogień przystanął i świeci.

GUŚLAR.

O dzieci, słuchajcie dzieci

spełniają się tajemnice;

oto z kościelnej czeluści

głos jego ku nam leci.

GŁOS

(przyciszony, daleki, od głębi kościoła).

O Słońce, palący Boże,

we krwawych łunach,

pokrusz ciała, pokrusz kości

w jasnych piorunach;

powołaj do Nieśmiertelności.

O Duchu, daj znak widomy;

z krzyżem przeciw idący,

niech będę pozdrowiony.

CHÓR.

Niewidzi, niewidzi Mendoga.

STARZEC.

Zapatrzony w Boga, który kona.

CHÓR.

W krzyżowego jeno patrzy Boga,

patrzy w krzyż.

GUŚLAR.

Szaleństwem krzyża szalony

(biją dzwony na wieczorny Anioł-Pański).

Zgaśnij Słońce, zagaśnij Wielkości;

gaśnijcie, a kysz, a kysz;

dzwony, kościelne dzwony.

CHÓR.

Wielkość kona, Słońce kona;

gaśnijcie a kysz, a kysz,

dzwony, kościelne dzwony.

(Słońca purpurowe światło z nich ustępuje,

mroczy się a oni w mroku gasną; dzwony

biją coraz potężniejsze).

(Na Kapitolu; szerokie wschody wiodą w gorę; widne w połowie, poczynają się z pośród krzewów laurowych, którym krzewem całe wzgórze ożywione.

U szczytu pochyłości, na tle ciemnych błękitów wieczoru w gwiazdach, marmurowe pół-bogi, Dioskurowie: Kastor i Pollux, którzy chwytają rozszalałe konie Phöebusa, zawieszone w powietrzu, jak dwie skały nad stokiem laurowego wzgórza.

Przy pochodniach, przy chorągwiach tłum ludu wiedzie poetę polskiego, uwieńczonego złotą koroną tryumfatorów; ludom przewodzi Demos).

CHÓR.

Altissimo, altissimo poeta!

DEMOS.

Jak okiem sięgniesz równiny,

królestwo twoje przed tobą.

Oto szczyt, oto dążeń meta

MICKIEWICZ.

Moje dziedzictwo ruiny,

strojne cyprysów żałobą.

Królestwo moje świat Ducha

CHÓR.

Altissimo, Altissimo poeta!

Mówisz, a rzesza cię słucha;

jak okiem sięgniesz daleko,

zawładłeś ludy i rzesze.

Wzeszedłeś, jako ognisty kometa

MICKIEWICZ.

na głos Jego, na Jego głos spieszę.

Pójść mamy jeszcze daleko

po Zwycięstwo, Zwyciąstwo-ducha

CHÓR.

Mówisz a rzesza cię słucha,

spragniona głosu proroka;

Słowo twoje paląca podnieta

CHÓR.

MICKIEWICZ.

Idzie moja władza z wysoka;

jedne wzniosę a drugie poniżę

DEMOS.

idzie wyżej niż kościoły Romy,

niźli Romy kościoły i krzyże

MICKIEWICZ.

idzie władza moja od Ducha,

ponad gmachy, kamienie, złomy

DEMOS.

mówisz a rzesza cię słucha:

oto prorok, prorok obudzony.

Jak okiem sięgniesz daleko,

królestwo twoje przed tobą.

Dosięgłeś szczytów korony

MICKIEWICZ.

królestwo moje za światem,

gdzie gwiazd się poczyna potęga;

kędy wieczna, wieczna zawierucha

wiedzie w Przestwór rozpętane słońca,

kędy niemasz drogom końca.

Kró!estwo moje: Swiat ducha.

DEMOS.

wielkością proroka przejęta.

MICKIEWICZ.

Rozpoczną się wielkie święta

królestwa Ducha na ziemi.

Duch zestąpi z wielkiego przestworza,

aby obcował z małemi.

Umiłował ubogie i liche,

aby je poczynił świętemi.

DEMOS.

mówisz a rzesze są ciche —

słowami się karmią twojemi.

MICKIEWICZ

przyjdą do mnie wszystkie narody,

wszystkich narodów wybrańce

i chorągwie mi swoje oddadzą

DEMOS.

już idą narodów wybrańce,

już idą, chorągiew wiodą,

świętości domostw prowadzą

MICKIEWICZ.

serce mam dla nich gospodą,

słowo mam dla nich święte;

niech przyjdą, chorągwie zwiodom

wybrańce, przodowniki narodom

DEMOS.

u stóp się twoich ukorzą;

tyś jest ponad wszzstkie narody

MICKIEWICZ.

jak braci przyjmę ich do dom

DEMOS.

chorągwie, chorągwie niosą,

przed tobą chorągwie chylą

MICKIEWICZ.

przed Słowem chorągwie chylą.

O chwilo, jedyna chwilo:

chorągwie, chorągwie w pokłonie

DEMOS.

przed tobą chorągwie płyną;

patrz mnogie chorągwie idą;

wszystkie przed tobą w hołdzie

MICKIEWICZ.

Duch wziął je na swoim żołdzie,

wywalczą królestwo Ducha.

Jak mnogie chorągwie w hołdzie

DEMOS.

zdobyłem królestwo Ducha!

Oto sztandary, sztandary w hołdzie!

Duch was chce mieć żołnierze,

pojął was na swoim żołdzie;

słuchajcie, słyszcie legiony;

pójdziemy, pójdziemy daleko;

wskrzeszać, obalać trony, —

głoszący Ducha królestwo!

Słuchajcie, słyszcie legiony,

trony obalim w nicestwo,

wyzwolim królestwo Ducha

DEMOS.

Trony obalisz w nicestwo,

obalisz w nicestwo trony,

jeno czyń co rzesze wołają

CHÓR.

uczyń co rzesze wołają

MICKIEWICZ.

uczynię, co rzesza woła:

powiodę, wiodę ku szczytom,

ku Słońcu wiodę złotemu

CHÓR.

obalisz trony w nicestwo,

pójdziemy za tobą w legiony

MICKIEWICZ.

miniony to żal miniony.

Skargi serce przebolało;

budzę serce, ze snu budzę serce.

Litość gasła, serce spało

CHÓR.

wstań Wallenrodzie

w wolnym narodzie!

przez krew, przez krew!

uczyń co rzesze wołają

DEMOS.

oto naród powstał jako lew;

rzesze ku tobie wołają:

przez krew, przez krew, przez krew

MICKIEWICZ.

Chrystusa na chustach mają,

Chrystusa obraz i znamię

DEMOS.

przez krew, przez krew wołają

to Szatan sercu kłamie

CHÓR.

przez krew, przez krew, przez krew,

wstań Wallenrodzie,

powstań ty wódz, ty lew!

MICKIEWICZ.

przepomnieli bożego słowa

CHÓR.

obłędna, zła twoja mowa

MICKIEWICZ.

ku szczytom wiodę, ku szczytom.

ku Słońcu, ku błękitom

CHÓR.

odbiegłeś od grobów, padołów;

tam naszych mordują, tam krew

dosięgliście szczytów, kościołów;

pojrzyjcie ku Słońcu, błękitom;

ulegnie, ulegnie gniew

CHÓR.

tam naszych mordują, tam krew;

obłędna, zła twoja mowa

oto Sława przy was, Wielkość Słowa;

ulegnie, ulegnie gniew;

dobiegliście szczytów, kościołów;

niepatrzcie, niepatrzcie na krew,

niepatrzcie wstecz do padołów;

dobiegliście szczytów, kościołów, —

weźmijcie, weźmijcie na czoła

zwycięstwo, zwycięstwo Ducha,

pokoju wieczyste znamie

CHÓR.

Wallenrod, Wallenrod kłamie

MICKIEWICZ.

o ludy pomnijcie Słowa

CHÓR.

obłędna zła twoja mowa;

obłędna, obłędna władza!

Wallenrod, Wallenrod zdradza!

Wallenrod, Wallenrod kłamie!!

1.

Uderzcie nań proporcami,

2. porzućcie Chrystusa znamie

3. chorągiew, chorągiew kłamie

4. porzućcie sztandary Słowa

5. obłędna, obłędna władza

6.

Wallenrod, Wallenrod zdradza

7. przeklęty, kto ludom kłamie

8. porzućcie Chrystusa znamie

9. przeklęty, kto ludy zdradza

10. kto ludy powiódł ku szczytom,

ku bladym, zamarłym błękitom

11. oto w padołach zagłada,

pomór, pożogi, głód

12. zdrada nas wiedzie, zdrada, —

do złud, do marnych złud

13.

Słowo Chrystusa kłamie

14. porzućcie Krzyża znamie

15. połamać, połamać Krzyże

16. porzucać, deptać sztandary

DEMOS.

edne wzniosę a drugie poniżę;

ukórz się przedemną na chwilę

a wnet się poczujesz w sile,

wyniesion potęgą nad Boga.

Jak sięgniesz okiem daleko,

wrócęć królestwo twoje

MICKIEWICZ.

wybrałem duszy spokoje,

przekląłem królestwa ziemi,

gardzę służbami twojemi.

Mej duszy moje władztwo

DEMOS.

ukórz się przedemną w duchu

a oddam legiony w posłuchu

MICKIEWICZ.

pokora, nicość, żebractwo

DEMOS.

.

.

.

legiony potęg w poddaństwo!

Skłoń się a rzesza posłucha

MICKIEWICZ.

poznaję szatańskie państwo:

przekleństwo, przekleństwo Ducha

połamać, połamać krzyże,

porzucać, deptać sztandary;

proroki, proroki poniżę!

Połamać, połamać krzyże,

porzucać, deptać sztandary,

połamać, połamać krzyże.

(Porzucają sztandary, depcą, druzgocą, łamią i pozostawiają poetę w laurach, samego nad ułamkami krzyżów i chorągwi).

MICKIEWICZ.

Przekleństwo, przekleństwo Ducha!

Szatany jawią złe moce,,

padły strącone sztandary.

Legionie, legionie wiary!!

podeptali chorągwie, godła;

obłędów okrutna męko, —

aż tu je chorągiew przywiodła

i tu własną zabili ją ręką.

Legionie, o święte godła!

Aż tu je chorągiew przywiodła!

o męko, serdeczna męko,

legionie, legionie wiary.

(ukląkł płacząc).

RAPSOD.

(Starzec, nędzarz, w łachmanach powłóczących,

o masce twarzy podobnej Homerowi).

…wołasz a pustość jest głucha…

MICKIEWICZ. (nie spostrzegł go jeszcze).

oto lico twoje oplwano,

sztandary zdarto, zdeptano;

przekląłeś, przekląłeś dzieci

RAPSOD.

wołasz, w pustkowie głos leci

MICKIEWICZ.

przekleństwo, przekleństwo Ducha.

RAPSOD.

wołasz, a pustość jest głucha.

............

Pokój wam, Słowu waszemu.

Cóż łamiesz ręce człowieku

i płaczesz nad chorągwiami

MICKIEWICZ.

Nieszczęściu podajesz rękę

RAPSOD.

zrozumiałem i Serce i mękę.

Wstań z prochów

MICKIEWICZ.

podźwigasz Ducha;

wstaję z gruzów, powstaję upadły:

oto moje sztandary w pyle

RAPSOD.

Pokój Wam, podaję rękę;

byłem na narodów cmentarzu,

płakałem na narodu mogile

MICKIEWICZ.

rozumiem i serce i mękę;

ty nędzą, starością wybladły,

płakałeś na grobów ołtarzu

RAPSOD.

Łzy to krwawe oczy mnie wyjadły,

byłem na narodu mogile,

widziałem, widziałem groby,

sztandary, puklerze w pyle,

rdzą przejadłe miecze, oszczepy;

widziałem piszczele czerepy,

jak węże je łaszące obsiadły;

lica się bladością powlekły,

kolory w oczach pobladły,

widziałem narodu mogiły,

na cmentarzach spleśniałe krzyże:

jak się błękitno paliły,

gdy zaszła Noc…

MICKIEWICZ.

widziałeś ognie grobowe

RAPSOD.

krzyże się błękitno paliły

MICKIEWICZ.

znasz grobów tajemną wymowę

RAPSOD.

wracam z narodu mogiły

MICKIEWICZ.

przypominam sny minione:

znałem ciebie wędrownika,

kładłeś ręce mnie na głowę,

jesteś Mocarz…

RAPSOD.

Lazarone, lazarone,

trup, nademną kruki kraczą

niesyte, nienasycone;

serce im ciskam czerwone

i kawalcami się raczą

MICKIEWICZ.

Jakieś bóle w sercu płaczą,

jakieś rany niezgojone, — —

a te na piersi, co znaczą,

rabaty polskich żołnierzy

RAPSOD.

Strzępy, strzępy;

ożarły się syto sępy

i tej krwi i tej odzieży,

w błocie, w brudzie serce leży

i grób świeży i trup świeży, —

duch się plącze.

MICKIEWICZ.

Czemuż się serce nie zwierzy;

jakież ziomku twoje dzieje

RAPSOD.

Zakończone, zakończone,

ożarły się syto sępy

tego serca, tych miłości…

Strzępy, strzępy, strzępy, strzępy

MICKIEWICZ.

przecz tu stare zwlekłeś kości;

skąd tu bywasz

RAPSOD.

z legionami.

W on czas, kiedy odlot ptaków,

jakoby żórawne klucze,

wiódł Polaków, gnał Polaków

coraz dalej polskich szlaków

na te burze, na te burze.

I wichr w oczy i grad tłucze,

żórawne się łamią klucze,

żórawne się skrzydła łamią.

Serce zbrzydło, miłość zbrzydła,

ciało skłóte, serce strute,

ot i połamane skrzydła

ożarły się syto sępy,

miłość strzępy, serce strzępy

nie szukasz pomocy rodaków,

jakoż zarabiasz na strawę,

jak się żywisz

RAPSOD.

okruchami.

kruszynami,

czyja łaska, czyja wola.

Stawam u tych skał podnóża,

w progu Sławy,

jem chleb łzawy,

chleb żebraczy,

Bóg mnie raczy, Bóg mnie raczy.

Dola.

Nieszukam pomocy rodaków.

Padły orły, zgasły łuny,

ożarły się syto sępy

w ziemię zapadły pioruny.

Strzępy, strzępy, strzępy,

ot na piersi mojej znaczą

rabaty, żem był przy legionie

a w sercu a w piersiach płaczą

żale i skargi i klęcia;

więc ja moje żale dzwonię,

dzwonię, a rzesza mię słucha:

rzesza duchów ku mnie schodzi,

ci w rabatach, z chorągwiami —

jak chadzali legionami.

MICKIEWICZ.

znasz legiony, żyłeś z nimi

RAPSOD.

w bohaterstwie

MICKIEWICZ.

na tych bitwach, po tych polach,

za tymi orłami

RAPSOD.

z orłami, jak brat w braterstwie;

raz w szczęśliwych, raz w złych dolach,

po tych bitwach, po tych polach

MICKIEWICZ.

a przed wami, za orłami

bohater pochodnia

RAPSOD.

a nad nami, za orłami

Caesar, Caesar-Zbrodnia.

Byliśmy radośni na stan,

byliśmy młodzi

i nieliczyli ran,

radośni na to krwi znamię

MICKIEWICZ.

widzieliście, że Caesar uwodzi;

że Caesar, że Caesar kłamie

RAPSOD.

Padły orły, zgasły łuny,

Caesar kłamie.

Zapadły w ziemię pioruny,

ostały rany i truny.

Do trumien chorągwie zabrano

............

Powstaną, kiedyś powstaną

i będą nad nami drżeć.

Kiedyś godzinę wołaną

będziemy, będziemy mieć.

Powstaną nad nami, powstaną,

w powietrzu będą drżeć

chorągwie, — to będzie wczas rano:

nim liście zaczną drżeć;

to będzie, to będzie wczas rano:

zanim ptacy zaświergocą swój świt,

Cyt, cyt, cyt, cyt, cyt, cyt.

MICKIEWICZ.

ty wiesz, ty wiesz, że zejdzie Świt:

jutrzejszy świt

RAPSOD.

Cyt, cyt, cyt, cyt,

nie jutro, — nie,

nie przeliczone to dnie

............

To będzie, to będzie wczas rano,

nim liście zaczną drżeć.

Przyjdą, przyjdą, przyjdą wielką rzeszą,

jak chadzali legionami,

z chorągwiami, z chorągwiami;

gdy posłyszą, że ja dzwonię,

że są chwile dopełnione,

godziny, dnie przeliczone

MICKIEWICZ.

któż to jesteś ........

RAPSOD.

............

lazarone, lazarone

(Forum Romanum; nad rumowiskiem sterczą reszty kolumuad, żelaznemi obręczami spięte; łuk tryumfalny Septima Sewera; dalej tylko bazy upadłych słupów i posągów; a na końcu wąwozu wielkich ruin majaczejący łuk Konstantyna.

Noc; przelatują chmury i raz po raz światło skrywają.

Ognie wybuchające, w coraz to innej części miasta, rozczerwieniają urwiska bazylik i rozpadłych kurji.

Tłum obywateli, ludu, gawiedzi, masek, którzy całe forum zalegli.

Wchodzi Brutus-Mickiewicz.

CHÓR.

Republika nas woła do czynu!

Wolność ludów święta zagrożona!

Wawrzynu, zwycięstw wawrzynu!

Niech nam przewodzą Maryusze.

1.

Oto Caesar sięga dyademu,

2.

Niech Caesar po dyadem nie sięga,

3.

Caesar rzucił nam wieńce wawrzynu,

4.

Caesar schlebia fałszowi podłemu,

5.

Caesar zdradą sięga po koronę,

6.

Caesar i lud.

Lud i Caesar potęga.

7.

Republika nas woła do czynu!

Niech Caesar po dyadem nie sięga,

czyjakolwiek Caesara potęga,

Republika nas woła do czynu;

zagrożona ludów wolność święta,

jak we krwi była poczęta,

krwawego się domaga wawrzynu.

1.

Caesar rzucił nam wieńce wawrzynu,

2.

Caesar legie prowadził zwycięski,

3.

Caesar, Caesar gotuje dnie klęski,

4. powiódł hordy do swego rydwanu,

5. świat zeszedł podobien orkanu.

6.

Caesar, Caesar sięga dyademu.

Republika nas woła do czynu,

krwiącej się domaga ofiary.

Krwią spłyną liście wawrzynu.

(w natłoku ujmują Brutusa dwie postacie).

POSTAĆ Z PRAWEJ.

Ty spisz Brutusie, zbudź się Brutusie,

spojrzyj na wielkość Romy,

Roma to wolność ludów.

—

Któż wolności wróg nieprzejednany.

Obudź się bracie w Chrystusie,

spojrzyj na wielkość Romy,

tu namiestnik wolności widomy

dokona cudów.

Brutusie, ty śnisz Brutusie,

Roma to wielkość ludów,

wielkość, co druzgoce tyrany.

Bracie, o bracie w Chrystusie,

oto wróg nieprzejednany,

wróg wolności zagraża ruiną,

ulituj nad ludów godziną,

nie wskrzeszaj wolności tyrana,

wolność ludów ma być oszukana.

Roma to wolność ludów

bracie, o bracie w Chrystusie.

Brutusie, ocknij Brutusie.

(przepadają w tłumie; przy Mickiewiczu widny Krasiński, chwyta go za dłoń).

KRASIŃSKI.

Przez Polskę Rzym będzie zbawion.

MICKIEWICZ.

Ja Bogiem pobłogostawion,

zaszedłem z narodem w ruiny.

Chorągwie, godła zwalone.

KRASIŃSKI.

Nieskończone, szlaki nieskończone,

oczyma się patrzaj duszy,

widzisz narody zbawione.

Porzuć godła, rzuć hasła, zapomni.

Niepotrzebne i hasła i godła;

runą chusty, runą znaki,

pojrzyj w nieskończone szlaki:

około ciebie Swiat Ducha.

MICKIEWICZ.

Przez Polskę Rzym będzie zbawion?

Dusza słucha, serce słucha,

Rzymu potęga w ruinie…

wskrzeszajcie potęgę Romy.

KRASIŃSKI.

Wznieś duszę nad gruzy i złomy!

Swiat Ducha, wokoło świat Ducha.

Byłeś Bogiem błogosławion,:

potęgi skruszę w godzinie;

będę zbawion, Słowem będę zbawion.

KRASIŃSKI.

Gdy padną kościoły Romy,

gdy sklepienia Piotrowe rozpękną,

gdy ludy w trwodze uklękną,

ty Duchem pobłogosławion:

MICKIEWICZ.

(inne postacie, cisnąc się, rozsadzają ich; Krasińskiego tłum poniósł; przy Mickiewiczu-Brutusie pojawia się Kassius).

KASSIUS.

A jeśli Caesar zginie?

MICKIEWICZ.

Zaginie Romy potęga.

KASSIUS.

Nie zginie potęga Ducha.

Caesar to wielkość Romy.

KASSIUS.

W Brutusie Romy potęga.

CHÓR.

Potęga Caesare zginie,

Wyzwólcie Rzym od Caesara.

KASSIUS.

Brutusie, ocknij Brutusie.

(Od łuku Sewera nadciąga orszak i nad nim Caesar na rydwanie, zaprzężonym w dwa białe konie; koło Caesara las niesionych znaków, godeł, orłów; odgłos trąb).

BRUTUS.

We chwale Caesar płynie.

CHÓR.

Oto w tryumfie, w chwale

Caesar, Caesar przybywa.

KASSIUS.

Słyszysz okrzyki, wrzawę.

Potęga Caesara zginie.

Pamiętaj, pamiętaj Sprawę.

BRUTUS.

Caesar się zasłuchał we wrzawę.

KASSIUS.

Twoja myśl i serce w Czynie!

Wolność cię woła straszliwa,

BRUTUS.

potęga Caesara płynie.

(Caesara wóz zajeżdża półkolem, zawracając rydwanem; teraz widać, u kół wozu, postac kobiecą półzgiętą, skrępowaną powrozami).

KASSIUS.

Oto patrz: u kół wozu,

u rydwanu

BRUTUS.

Ona się pochyla przygięta

KASSIUS.

o przeklęta to ręka, co wiąże,

co jej świętej nakłada pęta.

BRUTUS.

Straszliwymi związana powrozy,

ona się pochyla przygięta.

KASSIUS.

przykuta do kół rydwanu.

BRUTUS.

Ręka, co wiąże, przeklęta.

KASSIUS.

Oto Caesar podobien orkanu!

Potęga Caesara płynie

w tryumfie…

BRUTUS.

Caesar zginie.

(Odgłos trąb, wrzaski; Caesar ma zestąpić z rydwanu; spiskowi otaczają wóz, cisza.

Caesara maska o rysach Napoleona I. tragiczna, nieubłagana; od głowy długi welon, całun śmiertelny, pawłoka, w której cała postać jak Widmo; na głowie wieniec zczerniałych gałązek lauru i dębu).

CAESAR.

Brutusie podaj mi rękę.

BRUTUS.

Caesarze drży ci dłoń.

CAESAR.

Brutusie znam twoją mękę,

pod toga skryta broń.

BRUTUS.

Caesarze bierz moją rękę,

Brutus podaje dłoń.

Brutusie, znam twoją mękę,

twarz słowu zadaje kłam.

BRUTUS.

Caesarze, znasz czego chcesz,

przecz szedłeś tutaj sam.

CAESAR.

Brutusa miłość mam.

BRUTUS.

W Brutusa miłość wierz,

przecz szedłeś tutaj sam,

gdy skrytość myśli wiesz.

CAESAR.

Pierwej zadajesz kłam,

nim serce nożem pchniesz; —

w Caesara litość wierz.

BRUTUS.

Caesara litość znam:

zadajesz sercu kłam,

gdy skrytość myśli wiesz.

O spiesz, morderco, spiesz,

Caesara litość masz,

Brutusie, drży ci dłoń.

BRUTUS.

Pod togą skryta broń,

Caesarze znam twoją mękę

CAESAR.

daj rękę, poznaję morderce,

BRUTUS.

Caesarze zakryj twarz.

CAESAR.

Caesara miłość masz,

Brutusie ugódź w serce.

BRUTUS.

morderce, morderce, morderce.

CHÓR.

Caesarze zakryj twarz.

Dolę dla siebie wybrałem,

wy drżycie w sercu struchlałem.

CHÓR.

BRUTUS.

Wy drżycie w sercu struchlałem.

Brutus prowadzi morderce.

BRUTUS.

Dolę dla siebie wybrałem.

CHÓR.

Brutusie ugódź w serce.

(Caesar, który zestąpił był z rydwanu i spiskowi, tłoczący się za nim, przepadają za kolumnadą).

CHÓR.

1.

Republika nas woła do czynu

2.

Wolność ludów święta zagrożona.

3.

Oto Caesar sięga dyjademu;

4. porwijcie wieńce wawrzynu.

5.

Niech Caesar po dyjadem nie sięga.

6.

Czyjakolwiek Caesara potęga

Republika nas woła do czynu

7.

Caesar zdradą sięga po koronę,

prawa gminy święte naruszone,

Republika nas woła do czynu

(Mickiewicz-Brutus był tymczasem przystąpił do rydwanu i nożem przeciął więzy.

Niewiasta podnosi się od kół wozu, przeciąga ręce, na których sińce od sznurów; szata jej pąsowa; gawiedź się gromadzi około).

MICKIEWICZ.

Narody będziesz wieść.

WOLNOŚĆ.

O ręce, ręce, o swobodo!

Ileż mąk musiałam znieść

MICKIEWICZ.

ludów zgodą, serca zgodą

Brutus, wróciłem ci cześć;

narody będziesz wieść.

ty Brutus, a czy ja cię znam?

MICKIEWICZ.

przezemnie wolność masz

WOLNOŚĆ.

a może, jak chcesz to kłam!

Cóżeś to ty mnie dał?

MICKIEWICZ.

żem ja o ciebie drżał,

żem cię rozpętał sam

WOLNOŚĆ.

już wolne ręce mam

a wszystko inne: Kłam!

Ty precz, — czy ja ciebie znam!?

MICKIEWICZ.

przezemnie wolne ręce masz

Nie taką ciebie znam — —

WOLNOŚĆ.

co mi tam, co ty znasz,

już wolne ręce mam!

MICKIEWICZ.

nierozumiesz, nierozumiesz mych słów:

oto czeka cię lud

WOLNOŚĆ.

niesłucham mów, niesłucham słów,

co mi ze słów!!

MICKIEWICZ (chce ją ująć).

czeka spragniony lud

potęgi twoich słów

WOLNOŚĆ (wyrywa się).

puszczaj, nie trzeba mów

nie trzeba słów, nie trzeba słów!

Rydwan ten mój!!

Patrzaj hen, tam,

widzisz te cienie bram

słyszysz ten szum, ten szum

MICKIEWICZ.

na forum ludzi tłum

WOLNOŚĆ.

za chwilę będę tam!

Przez tłum, przez tłum, przez tłum!

Stratuję i stanę u bram

MICKIEWICZ.

deptać chcesz ludzi!

WOLNOŚĆ.

Tłum!

Stratuję i stanę u bram!

MICKIEWICZ.

Nie taką ciebie znam!

W szalonem ręku broń!

WOLNOŚĆ.

hej ha, hej ha, na koń, na koń,

na tryumfalny wóz,

hej ha, tryumfie dzwoń,

wszystko pozamną gruz!

MICKIEWICZ.

wolność, wolności kłam;

nie taką ciebie znam,

w szalonem ręku broń

WOLNOŚĆ.

w proch, w proch pałace, posągi;

tu ma być dla mnie błoń;

dla mych rumaków błoń

na tryumfalny wóz;

pałace, świątynie w gruz;

zaorać gruz na błoń,

hej ha, hej ha, na koń —

CHÓR.

szalona, szalona stój,

jak pokierujesz wóz?

WOLNOŚĆ.

ty drżyj, ty mnie się bój, —

wszystko pozamną gruz

CHÓR.

zagródźcie jej drogę, stój!

Niepuścim, z nami bądź!

Przewalisz, zwalisz wóz!

WOLNOŚĆ.

znacie wy rózgi łóz,

jeno ty mną nie rządź!

Precz, precz, puszczaj mi wóz

CHÓR.

trzymajcie, trzymajcie, stój!!

WOLNOŚĆ.

mój wóz, mój wóz, mój wóz,

mój tryumfalny wóz,

przedemną, za mną gruz,

hej ha, hej ha, przez błoń,

tryumfie, tryumfie dzwoń

CHÓR.

na nas kieruje konie,

jak silna, odwaliła nas precz,

na nas kieruje konie

szalona, szalona stój,

w szalonem ręku miecz,

uciekajcie, tratuje, tratuje!!!

WOLNOŚĆ.

Ja Pan, Ja Pan, panuje

Wszystko pozamną gruz!

CHÓR.

Uciekajcie, szalony wóz,

tratuje, tratuje, tratuje!!!

(Wóz pędzi, miażdżąc tłumy przed sobą; pędzi ulicą ruin forum, aż znika poza łukiem Konstantyna; trąby i dzwony na trwogę; łuny pożarów; to chmury oblęgają głąb, to księżyca blask pieści ruiny.

Obok Mickiewicza widać Krasińskiego).

KRASIŃSKI.

Jest Polska wieczna, nieśmiertelna

ponad świat, ponad świat

tysiącem tysiąców lat

MICKIEWICZ.

Kogóż to widzę we łzach,

kogóż to widzę w mękach:

o niosą ją na rękach,

umarłą czyli omdlałą,

synowie ją niosą żałobni

KRASIŃSKI.

kogóż to chcesz płakać we łzach?

Pojrzyj, sięgnij górnych sfer

a ujrzyjsz ją zmartwychwstałą:

oto idzie wszechpotężna,

oto idzie wywyższona,

w szczęśliwości, ubóstwiona,

ponad świat, ponad świat

tysiącem, tysiąców lat

(jacyś młodzieńcy w żałobie niosą kobietę umarłą, obok idą inni z zapalonemi gromnicami; przechodzą).

MICKIEWICZ.

umarłą niosą, omdlałą;

patrz, jacy aniołom podobni,

synowie ją wiodą żałobni

Serce żywe zmartwychwstało,

ponad anioły ulata.

Ona oto wywyższona

nad żywe przeklęte świata,

ponad świat, ponad świat

jeszcze ona, Ona na oczach.

Synowie jej Smutku Anieli

zniknęli, zniknęli

u wieczności bram;

jeszcze onej głowa zwisająca

włosami zamiata próg,

o matko, matko sławiona

KRASIŃSKI.

na gwiazdach, w sierpie miesiąca,

wśród mlecznych dróg:

Ave Regina coeli,

o wieczna ty nieśmiertelna

ponad świat, ponad świat

unieśli, w niebo ją wzięli.

o Polsko!

o synowie Anieli!

O serce serce kona…

KRASIŃSKI.

Ave Regina Coeli.

(Zjawisko w koronie gwiazd).

(Via Appia; długa niekończąca się droga wśród grobowców, sarkofagów, stel rzeźbionych cmentarnych; cyprysy jako grobów strażniki; wierzby płaczące, których wyraźniejsze kształty gubią się w mroku wieczornym; krzaczyska ostów, pokrzywy zachwaszczają zaciszne ustronie wiecznego spoczynku.

Słychać godziny, uderzane na dalekich zegarach.

Wchodzi Mickiewicz z dwunastoma uczniami-legionistami, z którymi wówczas opuścił był Rzym; ubiory ich pielgrzymie).

MICKIEWICZ.

Za nami już święte miasto.

Spoczniemy tu podle bramy

CHÓR.

przed nami drogi i bramy

i nieznane miasta i ludzie

MICKIEWICZ.

o głodzie idziecie i trudzie.

Dobądźcie, co chlebów mamy.

Spoczniemy tu w podle bramy

O Roma, o Jeruzalemie!

Wyszliśmy biedni i pielgrzymi;

w trudach zejdziem ludy, ziemie,

szukając Jeruzalemu

MICKIEWICZ.

o Jeruzalem, Jeruzalem nowa,

dążym ku miastu nowemu,

do Swiatła dążym nowego.

CHÓR.

O Jeruzalem, Jeruzalem złota!

Dążym ku światłu twojemu

MICKIEWICZ.

dobądźcie z chlebów, co macie

i z ryb i posiądźcie na ziemi;

podziel się darami bożemi

ze wszystkimi, którzy łakną i pragną.

Wody przynieście do krużów.

Jesteście dani za stróżów,

za ucznie Bożemu Słowu

(dobywają i zastawiają jadło na jednym ze sarkofagów; inni czerpają wodę u studni kamiennej; poczem zasiadają wszyscy społem do stołu).

CHÓR.

oto woda ze świeżego zdroja,

oto chleby, oto ryby z połowu:

podzielisz nas darami sam

MICKIEWICZ.

bierzcie, którrzy łakną i pragną;

jedzcie i pijcie do syta

CHÓR.

weź chleb do ręki i złam

MICKIEWICZ.

dla wszystkich którzy brakną,

bierzcie oto chleb czysty

CHÓR.

poznajemy Cię po świętym znaku,

po chleba rozłamaniu.

Sameś oto w nędzy i braku

a nędzy nie czujesz w kochaniu

MICKIEWICZ.

bierzcie, oto chleb czysty;

podajcie wody ze zdroju,

CHÓR.

Oto wody czystej pełne dzbany;

przeżegnaj i pij w pokoju

MICKIEWICZ.

Smak wody: żywego smak wina.

O źródło bożego strumienia.

CHÓR.

W Imię Ojca i Ducha i Syna,

poznajem źródło tworzenia.

MICKIEWICZ.

Duch wam daje niebieskie obroki.

Pożywajcie i pijcie w pokoju.

CHÓR.

O Cuda, czarodziejstwa uroki,

przemienił wodę ze zdroju:

smak wody, żywego smak wina

MICKIEWICZ.

o źródło bożego strumienia,

błogosław czystość sumienia,

błogosław rzesze prostacze,

wierzące w Swiętość Tworzenia

CHÓR.

Mistrzu, to niebieskie uroki,

przemieniłeś wodę we zdroju;

oto pijem spragnieni pokoju:

smak wody, żywego smak wina

oto cudów i przemian godzina.

Pożywajcie niebieskich obroków.

Bóg chwilę we wieczność zaklina

(dokoła powalonego sarkofagu, jako przy stole usiedli i pożywają; po chwili Mickiewicz, który był siedział pośrodku, wstaje i usiada nieco opodal a głowę na rękach opiera i twarz dłońmi skrywa).

JEDEN Z UCZNIÓW.

siadłeś zdala na uboczy;

jakiż to cień duszę smuci

i smutek jaki pochłania

MICKIEWICZ.

mówić mi serce zabrania;

w smutek się radość omroczy,

w żałość się wesele obróci:

oto stałość i siła kochania

wyrwi oścień, któryć serce wadzi.

Doświadczaj stałości kochania

MICKIEWICZ.

zaprawdę wielu z was mnie zdradzi.

( Wstrząsnęli się wszyscy, zaniepokojeni, powstali i szepcą; po chwili jeden z nich zbliża się ku siedzącemu na uboczy).

TEN, KTÓRY PODOBNY JANOWI ŚW..

czemużeś smutny

MICKIEWICZ.

jako ptak w chwili odlotu,

jak żóraw w chwili powrotu

ku północy, do mojej ziemie

Przetożeś smutny

Że w nowej Jeruzalemie,

w Jeruzalemie złoty

pielgrzymi będą radośni;

przetom smutny mój miły,

że to nie ja, nie ja was wewiodę

za bramy te złote, do bram

o smutne, przesmutne loty.

Jakoż-byś odbiegł stado;

idziem za tobą gromadą;

czemuż-byś ostawał sam?

Brak-że do wzlotów siły?

MICKIEWICZ.

nie ujrzę, nie ujrzę bram.

Przetom smutny pielgrzymia gromado,

jako muszę odbiedz stado,

chociażem zaprzysiągł wam

pozwól, niech głowę pokłonię,

na twoje piersi pochylę

MICKIEWICZ przytulając go

pozostań, ostań tak chwilę .

.

.

Obawa moja niepłonną:

Miłość, jako gorycz mnie karmi, —

strój-że ten wam cięży pielgrzymi;

zalibyście nie woleli

w rzemieśle być i w urzędzie

miast,

do których wejdziem wędrowni

wiesz o tem, czyli dojdziemy;

skoro wiesz, skoro znasz, co będzie;

staniemy się słowem warowni;

rzeknij słowo, będziemy weseli

MICKIEWICZ.

wy, którzyście się pierwsi pośpieli,

zaprawdę bądźcie weseli,

wiarą, bądźcie warowni:

ojczyznę będziecie mieli,

lecz zginiecie, jako ptacy wędrowni.

Zaprzysięgnijcie wytrwanie

przeto-żeś smutny

CHÓR.

zginiemy, jako ptacy wędrowni

MICKIEWICZ.

Żywot wasz: żywot pokutny.

Zaprzysięgnijcie wytrwanie

(szepcą).

jakoż przysięgną wytrwanie,

gdy nie wiedzą twoi synowie, nie wiedzą:

gdzie ciała ich i serca odpoczną.

Odpowiedź powiedz wyroczną

MICKIEWICZ.

Sam nie znam, gdzie głowę skłonię.

Uczyńcie, uczyńcie ślub,

zaprzysięgnijcie wytrwanie

CHÓR.

powiedz odpowiedź wyroczną,

jako ci objawił Bóg

MICKIEWICZ.

ciała wasze padną wysilone

i legną u rozstajnych dróg.

Uczyńcie, uczyńcie ślub

CHÓR.

legniemy u rozstajnych dróg.

Powiedz odpowiedź wyroczną,

czy kiedy prochy powrócą,

u bram Jeruzalemu odpoczną?

MICKIEWICZ.

Uczyńcie, uczyńcie ślub.

Zaprawdę rozpadnie się grób,

prochy się wasze rozwieją

po cztery świata strony;

zaprzysięgnijcie wytrwanie

wichry nasze prochy rozwieją

MICKIEWICZ

żegnajcie, żegnajcie się z Nadzieją,

uczyńcie, uczyńcie ślub;

oto ci, co dnie, co godziny rachują,

zmarnieją, jako prochy zmarnieją.

Uczyńcie, uczyńcie ślub.

zaprzysięgnijcie wytrwanie

żegnamy się, żegnamy z Nadzieją

MICKIEWICZ.

Jeruzalem żywa wstanie!

(szepcą).

A pamięć nasza czyli zostanie?

MICKIEWICZ.

i pamięć o was zaginie.

Jeno życie wasze całe w czynie.

Słyszeliście Ducha wołanie

CHÓR.

a pamięć nasza zaginie

MICKIEWICZ.

a WIARA wasza zostanie

CHÓR (klękając)

Niech się wypełni wołanie.

Wiara, wiara zostanie

MICKIEWICZ.

(powstają, idą).

(Noc nad wielkiemi wodami.

Wody się kłebią od ciał, co w piekielnym uścisku sprzężone, żreją się wzajem, szarpią, mordują.

Na falach Łódź wielka, której maszt: krzyż z długiemi ramiony a żaglem wielka płachta chorągwi białej; na tej Vera Ikon Chrystusowej twarzy.

Nad falami w powietrzu unoszą się skrzydlate Harpije, Zmory, Syreny, Erinnije.

Wioślarze mają ręce przykute łańcuchami i kajdanami do wioseł i dylów łodzi.

U masztu stoi Mickiewicz i dzierży pochodnię, wysoko nad wioślarzami).

CHÓR.

przykowałeś nam ręce łańcuchem

MICKIEWICZ.

płyniecie ze mną w Arce,

zespoleni, wzniesieni duchem

CHÓR.

kajdany na rękach ciążą,

przykowałeś nam ręce łańcuchem,

wiosła ciążą i dłonie słabnieją,

przepadniem w kruchej barce

MICKIEWICZ.

zespoleni, wzmocnieni wiarą,

imajcie wioseł ze siłą

imajcie wioseł z mocą

płyniecie w Arce-Swiatła, w Arce!

CHÓR.

przepadniem w lichej barce:

upiory w powietrzu krążą,

upiory, skrzydlate żarłoki;

wiosła ciążą i dłonie słabnieją;

na wodach widma szaleją,

kołyszą się trupy i płyną,

żyrłoki nad nimi krążą

MICKIEWICZ.

Walka zakryła się Nocą.

Niepatrzcie na płynące ciała,

imajcie wioseł z mocą,

imajcie wioseł ze siłą,

zespoleni, skrzepieni wiarą,

zespoleni, wzniesieni duchem:

płyniecie w Arce wybrani

CHÓR.

przed nami Noc i Szatani

trupy za wodą płyną,

już ciało jadem przegniło;

upiory w powietrzu krążą,

na wodach widma szaleją,

za nami, za nami dążą, —

ręce w kajdanach słabnieją,

przykowałeś nam ręce łańcuchem

zespoleni, wzniesieni duchem,

płyniecie w Arce wybrani,

imajcie wioseł z mocą

imajcie wioseł siłą,

niepatrzcie na płynące ciała,

trupy za wodą płyną,

spychajcie wiosłem, niech giną

w przepaści, Nocy, Otchłani.

CHÓR.

Trupy na łódź się walą,

woda przyrzuca je falą,

ciała się z wodą chwieją,

za łodzią, za łodzią płyną

MICKIEWICZ.

Spychajcie wiosłem, niech giną

CHÓR.

W kajdanach ręce słabnieją

MICKIEWICZ.

Niepatrzcie na płynące upiory

CHÓR.

Czyli woda, czyli trupów zapory:

woda się wzdeła wałami

MICKIEWICZ.

Szatany, Szatany nad wodami

CHÓR.

Widma w powietrzu szaleją,

lecą skrzydlate żarłoki,

przysiądą i trupy żreją

MICKIEWICZ.

CHÓR.

ręce słabnieją;

ciała się z wodą chwieją,

nastają z falą, nastają,

nawy się tonące czepiają;

przepadniem w lichej barce

płyniecie w Swiateł Arce;

w około Noce szaleją,

upiorów ćma skrzydlata, —

niepatrzcie....

1 WIOŚLARZ.

trup mego brata

łodzi się uczepił ręką

MICKIEWICZ.

wioślarzu, zapomnij brata,

nie czas płakać nad bratem,

wiosłujesz światło świata

2 WIOŚLARZ.

mój ojciec, trup mego ojca

z krwawiącą rozbitą szczęką,

ochlusnął mnie krwi szkarłatem

MICKIEWICZ.

przyodziej się krwi szkarłatem,

wstąpiłeś do męki ogrojca,

wyrzekłeś się ojca dla Sprawy,

przysięgałeś, że idziesz do Sławy,

wiosłujesz światło świata,

zapomnij ojca i brata

STERNIK.

oto matka moja poraniona

na pokładzie upada i kona,

krew z ust bucha, ostatnia to męka;

szat moich czepia się ręką,

ręka przy sterze słabnieje

MICKIEWICZ.

nie zejdziesz nim świt zadnieje,

choć matka śmiertelnie raniona,

przez krew będziesz Arkę prowadzić,

poprzysiągłeś był Sprawy nie zdradzić:

nie zejdziesz, choć serce szaleje

STERNIK.

O męko, straszliwa męko;

uwolnij, przez krew łódź płynie;

woda krwią płynie czerwona

MICKIEWICZ.

ze krwi ofiarę uczynię

a ofiara będzie policzona

STERNIK.

o matko, ty umęczona

a Syn się poprzysiągł Sławie;

kajdany mym rękom ciążą

o bracie, żelaza mnie wiążą,

żem duszę zaprzedał Sprawie

serce i duszę zakrwawię;

trupy koło nas krążą

CHÓR.

pochodnia dogasa, pochodnia!

pochodnia dogasa u steru.

MICKIEWICZ.

Niepatrzcie, niepatrzcie do steru.

CHÓR.

W powietrzu jęk, gaśnie pochodnia!

MICKIEWICZ.

Niesłyszcie powietrznych jęków,

nad światem przechodzi Zbrodnia,

zbrodnia się stała u steru.

Krew trysła, krwią spłynęła pochodnia,

upiory się zbiegają do żeru,

MICKIEWICZ.

niepatrzcie, — niepatrzcie do steru!

CHÓR.

Niewidzim, kto na okręcie!

wokoło Noce, Otchłanie.

Gdzie płyniem, na czyje zaklęcie;

coże nam po Sławie, po Sławie,

gdy serce zlękłe w obawie

o ród nasz, o braci, ojce;

zaszliśmy w męki ogrojce;

coże nam po sławie, po sławie!

próżna nam Arka i Sława,

gdy serce szaleje trwogą,

w około śmiertelna jawa.

1.

Pochodnia w łęku dogasa

2. niewidzim kto na okręcie,

3. trupy, wał trupów w odmęcie,

fale się wzdymają od ciał;

jako od raf i skał,

łódź się na trupach przegina.

MICKIEWICZ.

Larwy, piekielne upiory,

Szatanów kłamliwe Piekła,

niepatrzcie, kto sercem chory,

kogo miłość kłamliwa urzekła.

CHÓR.

1.

O poznaję ojca!

2. patrzę syna!

3. o matka!

4. o dziecię zabite!

fala jak kołyska je trąca

5. o żono!

patrzy tonąca!

MICKIEWICZ.

Nie patrzcie, piekielne larwy,

kłamliwa was miłość urzekła,

głąb wyrzyga widma Piekła.

CHÓR.

Kłamliwa nas miłość urzekła,

do twojej wstępować łodzi,

pochłoną nas fale powodzi,

potopu zaleją nas wody;

przyrzekałeś, przyrzekłeś Gody.

MICKIEWICZ.

Przysięgaliście na Smierć i na Mękę,

przysięgliście na chorągiew Zbawienia,

Duch wasze złączył Sumienia,

Sprawie przysięgliście rękę.

CHÓR.

Odprzysięgamy sumienia,

żądamy odprzysiądz rękę,

na Smierć zawiodłeś i Mękę.

MICKIEWICZ.

Niegodni, niegodni istnienia!

przecz Smierci lękacie się trwogą,

zaparliście się tworzenia,

odprzysięgliście sumienia,

cóż ręce wasze mogą.

—

Trwożliwe duchy, zaprzańce

precz w Otchłań, w Noc zapomnienia,

Niegodni, niegodni istnienia

przecz daremno śle Niebo błyskańce!

Będziesz słyszeć gromy potępienia:

Duch nad cię przemówi Słowo.

CHÓR.

Oto mową mówi piorunową,

oto prorok, prorok, oto lew,

oto w koło Noc i morze krwi.

MICKIEWICZ.

Mieliście być jako lwi!

—

W koło Noc i morze krwi,

we świętej Arce płynący

wśród odmętów, otchłannej topieli,

jakoście pierwsi pośpieli,

jakoście pierwsi powstali.

CHÓR.

Jak wytrwać, w około burze,

niebo zawieruchy chłoną,

mgły w koło, przepaście odmętu,

na pokładzie krwi ciepłej kałuże.

O ręce we krwawej jusze,

nie przeniesiem odrazy i wstrętu,

proroku, gdzie wiedziesz wybrańce?

Obiecywałeś Raj złoty,

słoneczne kwiatów pogody,

a krwią spłynęły narody.

MICKIEWICZ.

Na Gody was wiodę, na Gody,

krwią żywą spłynęły narody,

omyj się we krwawej jusze.

CHÓR.

Jawny lęk porywa dusze,

my w grzechu, we krwawej jusze

przez Noc płyniemy w niemocy,

słabniemy, słabniemy, słabniemy.

Pochodnia i Swiatło gaśnie.

MICKIEWICZ.

oto Swiatło, pochodnia co gaśnie;

oto Swiatło serca utajone

żywym już ogniem rozjaśnię,

będzie Swiatło żywe dopełnione.

CHÓR.

Ogień zanieca na łodzi!

chce spalać desek pokłady,

do Zagłady dąży, do Zagłady.

1.

Co czynisz proroku, klęski,

2. czyn-ogień zanieca w łodzi,

3. trupy w ogniowej powodzi,

powiedzie hetman zwycięzki;

4.

Co czynisz proroku klęski!

MICKIEWICZ.

Umarłe!

Smierć was odrodzi!

zapalam desek pokłady,

dopełnię dzieła zagłady.

CHÓR.

Zagładą grozi, zagładą, — —

ogień się ima łodzi!

O patrzcie, u steru pokładu

Smierć, Smierć ster wodzi!!

MICKIEWICZ.

Niemasz lęku i trwoga daremna,

oto Noc płomieniem czerwona,

łódź z wami ogniem szalona,

patrzajcie Smierć ster wodzi!

Dopełni dzieła zagłady

Zmartwychpowstania przysięga!

Ze Smierci ciał się urodzi

Duch Słowo, Słowo potęga!

CHÓR.

Ogień już steru sięga,

płomieniem ster porze odmęty,

przeklęty prorok, przeklęty.

MICKIEWICZ.

Spełnione dzieło zagłady,

Zmartwychpowstania Przysięga!

CHÓR.

Giniemy, belki się walą,

Smierć, Smierć u steru łodzi,

płomienie piersi palą.

MICKIEWICZ.

Zmartwychwstaniecie młodzi!

(wśród łun pożaru widać Tanatos, jak kieruje sterem Korabiu).

Przypisy

↑ Wszystkie warianty nazwy postaci zastosowane druku zostały zachowane (Guślarz, Guślar, Guslar).


corpora: sejm

text:
Projekt

USTAWA

4.

Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli:

2) Art. 23. skreśla się ust. 4f.

Art. 1

UZASADNIENIE

świadczenie pielęgnacyjne - gdy niepełnosprawność powstała u osoby wymagającej opieki przed 18 rokiem życia (lub 25 r życia w trakcie nauki) - zazwyczaj będą to rodzice pobierający świadczenia na dzieci.

osoba sprawująca musiałaby zrezygnować z zatrudnienia.

Projektodawcy wyliczają koszt wprowadzenia nowelizacji przedmiotowej ustawy szacujemy na ok 200 mln zł rocznie, z tym, że w roku 2013 będzie to jedna trzecia tej kwoty.

Koszt wprowadzenia w życie projektu ustawy pokryty byłby z budżetu państw