text:
Azja.

Rozszerzenie się chrześcjaństwa.

Palestyna, zkąd chrześcjaństwo po całej ziemi się rozeszło, była, zarówno pod względem historycznym jak i jeograficznym, środkowym punktem starego świata.

Gdyby się lud żydowski nie przeniewierzył powołaniu swemu, Jerozolima stałaby się siedzibą głowy Kościoła, gdyż w niej się utworzyła pierwsza gmina chrześcjańska i z niej wyszli pierwsi Apostołowie Boskiej nauki, i lud izraelski, pod względem znaczenia i wpływu, zająłby przodkujące miejsce w nowym porządku rzeczy, wytworzonym przez chrześcjaństwo.

Św. Piotr opuścił Palestynę, gdzie męczeńską śmiercią zginął Apostoł Jakób, i w końcu osiadł w Rzymie.

Św. Paweł, w Liście do Rzymian, ubolewa nad odstępstwem Izraela, a w powołaniu pogan do Boskiej nauki upatruje mądrość niedoścignionych dróg Opatrzności.

Od chwili przeniesienia się św. Piotra do Rzymu, Azja, kolebka chrześcjaństwa i wszelkiej wyższej kultury, przestaje być środkowym punktem życia religijnego; i tylko to, co około Rzymu się kupi, przybiera trwałe kształty w przebiegu życia dziejowego.

Chrześcjaństwo rozszerzało się z Jerozolimy w trzech kierunkach.

Pierwszy kierunek rozciągał się na Egipt, Abissynję i kraje z niemi stykające się (por. art. Egipt, Abissynja).

Kościół chrześcjański tych krajów miał swój punkt oparcia w Rzymie.

W Arabji chrześcjaństwo rozszerzało się (ob.) już to z Damaszku, z krajów leżących na wschód Jordanu, już z Egiptu i Etjopji; ale nigdy Kościół nie mógł tu trwałych zapuścić korzeni, z wyjątkiem chyba okolic, sąsiadujących z Syrją i Palestyną.

Drugi kierunek szedł na północ, ku Antjochji, a ztamtąd ku zachodowi i północo-zachodowi.

W tym kierunku chrześcjaństwo szerzył św. Paweł, a mianowicie: w Azji Mniejszej, Macedonji, Grecji, aż do Illirji i Włoch.

Powstające w tych krajach kościoły chrześcjańskie, z początku szukały oparcia w Jerozolimie, a nie mogąc go tu znaleść, zwróciły się ku Rzymowi.

Jeszcze za życia św. Pawła, chrześcjańskie osady w Azji Mniejszej w takie wpadły zamieszanie, że chrześcjaństwo byłoby tu zupełnym upadkiem zagrożone, gdyby Rzym nie okazał im swej pomocy i nie otoczył ich swoją opieką.

Kiedy św. Paweł znajdował się w więzieniu, św. Jan otrzymał od Księcia Apostołów zalecenie, aby w Azji siedzibę sobie obrał.

Św. Jana więc uważać należy za wtórego założyciela Kościoła chrześcjańskiego w Azji Mniejszej.

Od owego czasu, szczególniej Efez w ścisłych zostaje stosunkach z Rzymem.

Toż samo powiedzieć można o położeniu Kościoła w Grecji, Macedonji, Illirji, który na silnych fundamentach stanął, w skutek połączenia się ze środkiem chrześcjańskiej jedności.

Trzeci kierunek szedł ku północo-wschodowi i wschodowi.

Kraje nad Eufratem i Tygrem w bliskich znajdowały się stosunkach z Palestyną.

Od czasów niewoli babilońskiej, wielu żydów osiadło w tamtejszych okolicach.

Armenja, Persja, aż do Hyrkanji i Baktrji, nawet Indostan północny, miały już w najdawniejszych czasach własne biskupstwa.

Ztąd można utworzyć sobie pojęcie o niezmiernych zdobyczach, jakie chrześcjaństwo w tym kierunku dokonało w pierwszych zaraz wiekach.

Śladów chrześcjaństwa można dostrzedz nawet na wyżynie, stanowiącej środkową Azję.

Z tak świetnych początków należało wnosić, że Azja, podobnie jak się to stało z Europą, przeobrazi się pod wpływem światła chrześcjańskiego.

Że nie przyszło do tego, że już tak daleko rozpostarte chrześcjaństwo wkrótce słabnąć i marnieć poczęło, że nawet, z małemi wyjątkami, w niektórych krajach zupełnie upadło, objaśnia się brakiem ścisłej jedności, ze środkiem życia chrześcjańskiego.

Jedną z tego opłakanego stanu było utworzenie się nowo-perskiego państwa, które niby tama i zapora, stanęło między Rzymem a chrześcjaństwem azjatyckiém.

Prześladowane w tém państwie chrześcjaństwo, jak gałąź od drzewa oderwana, schło i nikło; zaledwie jakieś resztki i to błędem zarażone, np. nestorjańskim, zdołały się tu utrzymać.

Pomyślniejszy był rozwój chrześcjaństwa w Armenji (ob.), choć i tu wkrótce nastąpiły zastój i cofanie się; dopiero od Grzegorza Oświeciciela nastają lepsze czasy dla Kościoła, a następnie ściślejsze połączenie się z Rzymem.

Kościół armeński tak się też wzmocnił, iż mógł później skuteczny stawiać opór strasznym burzom, które nań uderzyły.

— Z jaką wytrwałością Kościół katolicki przeprowadzał swoje dziejowe posłannictwo, poznać to można z potężnych prac i usiłowań, podejmowanych w najcięższych okolicznościach, celem ocalenia chrześcjaństwa w Azji, a szczególniej w Palestynie.

Na głos Kościoła, królowie i ludy Europy stanęły pod sztandarem krzyża i przez dwa wieki płynęła najszlachetniejsza krew, w walce z islamem o Ziemię św., a właściwie o cały wschód chrześcjański.

I jakkolwiek rezultaty materjalne strasznej walki nie były wielkie, gdyż początkowe zdobycze z biegiem czasu wypadły z rąk zwycięzców, moralne skutki w daleką przyszłość nawet sięgały.

Kościół katolicki utrzymał się w tych świętych miejscach, upamiętnionych najdroższémi wspomnieniami z życia Zbawiciela, jego Apostołów i pierwszych wieków rozwijającego się chrześcjaństwa, i zdobycze, okupione krwią bohaterów, dalej pielęgnowane były modłami, cierpieniami i wytrwałością katolickich zakonów.

Ztąd nowe zawiązywał Kościół węzły z chrześcjaństwem azjatyckiém, i jakkolwiek do zjednoczenia zupełnego nie doszło, to wszakże nie ma tam ani jednego chrześcjańskiego wyznania, w którémby nie było śladów pewnej łączności z Kościołem katolickim, tak, że większa część słynnych niegdyś biskupstw wschodnich, nietylko z imienia, lecz w rzeczywistości ocaloną została.

Gdzie zaś stolice biskupie zupełnie zburzone zostały, albo już nie ma wcale wiernych, tam Kościół w godnościach biskupów tytularnych (in partibus infidelium) i apostolskich wikarjuszów, przechowuje wspomnienie o niegdyś szacownych siedzibach chrześcjaństwa, w nadziei przyszłego ich odrodzenia.

Kiedy krzyżowe wojny nie przyniosły spodziewanych owoców, a walka jeszcze się nie skończyła, Kościół zaczął obmyślać nowe środki przyjścia w pomoc Ziemi św. i Azji.

Wielkie missje, które z Włoch i Niemiec, od początku XIV w., były przedsiębrane, a których celem była Azja środkowa, missje tak mało dotychczas przez historję zbadane i ocenione, miały na celu uratowanie Ziemi św. od jarzma niewiernych.

Potęga islamu tak wzrosła, iż trudno było już poskromić ją orężem.

Stanęła ona, jak nieprzebyta zapora, między wschodem a Europą.

Kościół, choć wszystkich sił używać musiał dla własnej obrony w Europie, nie zapominał ani na chwilę o kolebce Wiary św. Kiedy najkrótsza droga do Syrji i Palestyny została przez Turków zajęta, Kościół usiłował dostać się do Azji przez kraje, za morzem Kaspijskiém leżące, aby tu zapalić nowe ognisko wiary chrześcjańskiej (ob.

Missje).

Wielkie te usiłowania, choć nie doprowadziły do upragnionego celu, przekonały wszakże o istnieniu w Azji obszernych państw, nie ulegających panowaniu islamu.

Odtąd europejskie chrześcjaństwo zajmowała myśl, jakby inną drogą, z pominięciem posiadłości mahometańskich, można się było dostać do Azji wschodniej.

Uniwersalny duch więc Kościoła katolickiego, wypielęgnował w swém łonie przyszłe odkrycie Ameryki i drogi morskiej do Azji wschodniej.

Nie jest tu miejsce wyjaśniać, jaki wpływ wywarło odkrycie Ameryki na ukształtowanie się kościelnych spraw w Europie.

W stosunku do Azji, Kościół przez odkrycie Ameryki i drogi morskiej do Indji wschodnich, znalazł się w położeniu zupełnie odmienném od tego, jakie zajmował w epoce wojen krzyżowych.

Nie od zachodu, ale od wschodu katolicyzm odtąd zmierza ku Azji.

Nad Indjami i Chinami wschodzi słońce wiary, promieńmi swemi oświecając inne, niegdyś chrześcjańskie kraje.

Najpierw Portugalczycy spełnili tu dziejowe swe posłannictwo, niosąc krzyż do Azji wschodniej.

Podbijając ludy malajskie, położyli oni na zawsze kres dalszemu rozpościeraniu się islamu.

W przeciwnym razie Indochiny, a może i Chiny, uległyby naciskowi mahometanizmu.

Dzieła, zaczętego przez Portugalczyków, dokończyli Hiszpanie na wyspach Filipińskich, zajmując ten najdalej wysunięty posterunek islamu i zakładając tu podstawy społeczeństwa chrześcjańskiego.

Jednocześnie rozpoczęło się głoszenie nauki Chrystusa w innych krajach azjatyckich: zatknięto krzyż w Indostanie, na Cejlonie, Amboinie i wyspach Molukskich, w Sjamie, Anamie, Japonji i Chinach.

Historja missji azjatyckich zaszczytne może wytrzymać porównanie z najpamiętniejszemi czasami pierwotnego chrześcjaństwa; może nawet w tamtej epoce nie tyle popłynęło krwi męczeńskiej, co w młodym Kościele azjatyckim.

I rzeczywiście, chrześcjaństwo tak silne zapuściło korzenie w tych siedzibach starej kultury, że już go później najcięższe burze obalić nie zdołały.

Niestety!

wielkich prześladowań sprawcami byli tu protestanci, którzy wszelkich usiłowań dokładali, aby stawiać zapory Kościołowi, w spełnianiu jego missji na ziemi.

Z protestantów zaś najwięcej pod tym względem Hollendrzy się zniesławili.

Kiedy im się udało panowanie Portugalczyków w Indjach obalić, zburzyli zaraz znaczną część katolickich świątyń, wypędzili księży i zmusili mieszkańców do wyrzeczenia się religji katolickiej.

W skutek tego, nietylko katolicyzm przestał się rozszerzać, lecz i powaga chrześcjaństwa u wszystkich ludów azjatyckich na ciężkie niebezpieczeństwa była wystawiona.

Krajowcy, siłą z katolicyzmu na protestantyzm przeprowadzani, wracali zwykle do pogaństwa.

Jeszcze szkodliwiej oddziałał wpływ Hollendrów na Japonję, gdzie już znaczna część ludności przyjęła religję chrześcjańską; z przyjaznych stosunków handlowych z barbarzyńcami skorzystali oni ku tém cięższemu trapieniu Kościoła; te stosunki trwają już wieki całe, a jednakże z ich strony nic nie było przedsięwzięte, celem podniesienia powagi imienia chrześcjańskiego, którego oni sami się wyparli.

Od początku XVIII w. miejsce Hollendrów zajęli Anglicy, których wpływ coraz więcej rozpościerać się począł na całą Azję wschodnią; usadowili się oni także na Malakce i w państwie Birmańskiém, a zajmując wyspę Borneo, zadali dotkliwy cios panowaniu Hollendrów.

W postępowaniu z katolikami mało się z początku różnili Anglicy od Hollendrów; z czasem wszakże, a szczególniej od chwili emancypacji katolików w Anglji i Irlandji, położenie Kościoła katolickiego w posiadłościach angielskich stało się znośne.

Wzmożenie się nawet wpływu angielskiego i przewaga europejskiej kultury, przygotowują obecnie dla katolicyzmu szerokie pole do wielkiej pracy i obfitego żniwa Bożego.

Nadmienić także wypada, że Chiny, tak długo niedostępne, w ostatnich czasach weszły w stosunki z Europą, i jakkolwiek odtąd wiele pierwiastków rozkładających przeniknęło w organizm ogromnego państwa, wszakże i dla chrześcjaństwa przystęp został ułatwiony.

Zupełny upadek starego porządku i trjumf religji chrześcjańskiej może tu bardzo prędko nastąpić, ponieważ polityczne wstrząśnienia, na jakie są wystawione Chiny od niejakiego czasu, osłabiać muszą panującą religję, a Kościół katolicki, już przed 300 laty, przygotował podstawy do nowego odrodzenia religijnego.

W pośrod stepów Mongolji, krzyż Chrystusowy zatknął r. 1865 belgijski missjonarz Teofil Verbist, z trzema innymi księżmi.

Mongolja ma już kilkanaście szkółek katolickich i sześciu kapłanów, z ludności miejscowej nowo wyświęconych.

Japonja, dzięki naciskowi Rossji i Stanów Zjednoczonych, porty swoje otworzyła Europejczykom, a przez to i Kościołowi ułatwioną została praca apostolska.

Prześladowanie nie złożyło tu miecza zupełnie do pochwy, ale miecz ten stępiony cierpliwością i poświęceniem chrześcjańskiém.

— Niedaleko od gęsto zaludnionych Indochin, Europejczycy zajęli ogromną, lądowi europejskiemu równającą się, a prawie pustą Nową Hollandję, i jakkolwiek chciwość i żądza panowania w zaludnianiu tego kraju główną jest pobudką, to wszakże złość ludzka nie zdoła udaremnić planów Opatrzności w rozszerzaniu słowa Bożego na ziemi.

W Nowej Hollandji liczba biskupstw ciągle wzrasta, a schrytjanizowana Australja nie małą może się stać pomocą do wzmocnienia Kościoła, pomiędzy wschodnio-azjatyckiemi ludami.

— W końcu dajemy krótki przegląd hierarchji kościelnej.

Co do Azji Mniejszej, Syrji, Palestyny, Armenji i krajów nad Eufratem leżących, odsyłamy do art. Turcja.

— Kościół zachował tu wiele djecezji, i jakkolwiek cyfra katolickiej ludności nie jest bardzo wysoką, Kościół wszakże troskliwie przechowuje wspomnienie dawnych stolic biskupich, jako zadatek upragnionego odrodzenia.

W ostatnich czasach protestantyzm próbuje usadowić się w tych krajach, urządza missje, a w ostatnich czasach założył angielsko-pruskie biskupstwo w Jerozolimie.

Działalność cala protestantów ku temu jest skierowana, aby rozniecać w rozmaitych sektach nienawiść przeciwko Kościołowi.

W części Armenji i na Libanie udało im się to do pewnego stopnia; założenie zaś protestanckiego biskupstwa w Jerozolimie obudziło w katolickich narodach żywszy interes ku temu wszystkiemu, co się Palestyny dotyczy.

— Maronici w Syrji i na Cyprze, od 200 do 300 tysięcy ludności liczący, wyznają religję katolicką; Pius IX erygował kilka nowych biskupstw maronickich.

W Arabji cała prawie ludność należy do islamu, w ostatnich dopiero czasach powstały drobne katolickie osady w Adenie i miastach wzdłuż morza Czerwonego; oprócz tego, w północno-zachodnim zakątku, Hauran (Auranitis), mieszkańcy wyznają religję katolicką; na zachodzie i północo-zachodzie istnieją także gminy nestorjańskie i armeńskie.

Łacińskie biskupstwo Ispahanu jest tymczasowo połączone z biskupstwem Babilonu, gdyż liczba katolików w Persji jest bardzo szczupła.

Wiele gmin armeńskich i nestorjańskich połączyło się już z Kościołem katolickim, pomimo intryg i zabiegów amerykańskich missjonarzy, osiadłych nad jeziorem Urumia.

W Turanie, Afganistanie i Beludżystanie ludność także, prawie w całości, należy do mahometanizmu.

Dopiero, od czasu jak Anglicy podbili Pendżab, chrześcjańscy missjonarze zaczęli udawać się do wyżej wymienionych krajów.

W Indostanie, Kościół zaczyna powoli odzyskiwać dawny swój wpływ.

Chrześcjaństwo rozszerzone tu przez Portugalczyków, później ciężkiemu prześladowaniu ulegało pod panowaniem Hollendrów i Anglików.

Następnie Hollendrzy zostali ztąd wyparci i Kościół w lepszém znalazł się położeniu.

Z odrodzeniem się zakonów i życia religijnego w Europie, przebudziło się także pragnienie podjęcia na nowo prac missyjnych w Indjach azjatyckich.

Nim to jednakże do skutku przyjść mogło, trzeba było usunąć przeszkody, tą razą głównie przez rząd portugalski stawiane.

Korona bowiem portugalska posiadała prawa patronatu nad biskupstwami, leżącemi na terrytorjum angielskiém, i używała ich ku wielkiej szkodzie Kościoła.

Przy antyreligijném usposobieniu, jakiém rząd portugalski odznaczał się od półowy XVIII w., biurokrocja wszelkiemi sposobami przeszkadzała zaprowadzaniu nowych biskupstw, a w dawnych utrzymywała tylko jeneralnych wikarjuszów, aby dochody do kassy publicznej ściągać.

Łatwo więc pojąć, jak w takich okolicznościach i ochota do szerzenia wiary stygnąć i karność kościelna upadać musiała.

Kiedy wszystkie usiłowania Stolicy Apostolskiej do niczego nie doprowadziły, Grzegorz XVI zniósł arcybiskupstwo Kotszin i biskupstwo Meliapor, na terrytorjum angielskiém, lecz pod protektoratem portugalskim się znajdujące, a jurysdykcję arcybiskupa Goa ograniczył do posiadłości portugalskich.

Łatwo było przewidzieć, że decyzja taka, wywołana koniecznością, da powód do gwałtownego oporu rządowi portugalskiemu.

Administrator archidjecezji Goa, z rozkazu rządu, wyświęcił znaczną liczbę księży i obsadził nimi parafje, znajdujące się na terrytorjum angielskiém, właściwych proboszczów poprzednio wydaliwszy.

Zdawało się, że Anglicy temu się oprą i prawnych proboszczów utrzymają; lecz nieprzyjazne dla religji katolickiej władze angielskie, przyznały odstępczym osadom katolickim prawo do objęcia na własność kościołów, budynków parafjalnych i całego majątku kościelnego.

Tym sposobem około 800,000 osób odpadło od Kościoła katolickiego.

Pomimo to, dekret papiezki został przeprowadzony: utworzono jeneralne wikarjaty, liczba missjonarzy ciągle wzrastała, jezuici niezmordowanie pracowali nad nawracaniem odstępczych parafji, i, po niejakim czasie, większa ich część połączyła się z Kościołem.

W końcu, administrator archidjecezji Goa poddał się pod władzę Stolicy Apostolskiej, poczém przywrócony został do zarządu djecezji Makao.

Odstępstwo tym sposobem zostało usunięte, choć skutki jego do obecnej jeszcze chwili czuć się dają (ob.

Goa).

Liczba katolików w Indostanie dochodzi do 1 miljona, w francuzkich i portugalskich posiadłościach do 400,000.

Protestanci, wspierani przez rząd angielski, wszelkiemi sposobami starają się usadowić w miejscach, zajmowanych kiedyś przez Kościół katolicki.

Pomimo to, że władze ich popierają, pomimo ogromnych środków, nie zrobili oni dotychczas nic takiego, co mogłoby zbawiennie wpłynąć na przyszłość Indostanu.

W angielskich Indochinach istnieje dawniejsze biskupstwo portugalskie, obecnie wikarjat jeneralny w Malakce, z 36,000 katolików.

W państwie Birmańskiém mieszka około 7,000 katolików, pod zarządem jeneralnego wikarjusza.

Takaż sama prawie jest ludność katolicka państwa Siamu (wikarjusz apostolski w Juthia), gdzie w ostatnich czasach świetne dla religji widoki otwierać się zaczynają.

Mocniejsze nierównie stanowisko Kościoła w państwie Annam, zachwiane było straszliwem prześladowaniem Tu Duca, któremu koniec położyła dopiero wyprawa fraucuzko-hiszpańska (1857—62) (ob.

Tonkin).

Jest tu 7 wikarjatów jeneralnych, obejmujących pół miljona ludności katolickiej.

Niektórzy jeografowie zaliczają część wysp Molukskich do Australji, a mianowicie: Jawę, wyspy Molukskie i Filipińskie.

Do Anglików należy Cejlon, Puło-Penang i północne wybrzeże wyspy Borneo.

Na Cejlonie religja katolicka, po długich prześladowaniach, na nowo zakwitła i teraz w dwóch jeneralnych wikarjatach: Jafna i Colombo, liczy przeszło 200,000 chrześcjańskich wyznawców.

Na Pulo-Penang istnieje katolickie missyjne seminarjum.

Posiadłości hollenderskie, obejmujące Jawę, Sumatrę, Borneo, Celebes, mają jeneralny wikarjat w Batawji, z 40,000 wiernych.

Od czasu ostatnich prześladowań, wymierzonych przeciwko jeneralnemu wikarjuszowi van Groot, Kościół i tu zaczyna coraz większej swobody używać.

Portugalskie posiadłości obejmują wyspę Timor, z częściami Flores i Sabrao; w nich mieszka 140,000 katolików, pod zarządem biskupa Makao.

Hiszpańskie posiadłości: Filipiny, Manginadao, Sulu i część Palavan, mają 4 miljony ludności katolickiej, a 1 miljon pogańskiej i mahometańskiej.

Znajduje się tu arcybiskupstwo Manilli i trzy biskupstwa: Neo-Segovia, Neo-Caceres i Zebu.

— Mozolną pracą, od 300 lat podejmowaną, Kościół zdobył sobie trwałe podstawy nawet w Chinach; trudno wszakże oznaczyć tu liczbę wiernych.

Liczne wikarjaty mogą łatwo być zamienione na biskupstwa.

Pod opieką Portugalji powstało tu biskupstwo Makao.

Biskupstwo pekińskie zostaje pod zarządem jen.

wikarjusza.

Nawet do Korei, tak długo zupełnie niedostępnej, przeniknęła religja chrześcjańska i ustanowiony tu jen.

wikarjat coraz liczniejszą ma owczarnię, ale, niestety!

kraj ten ciągle nosić musi nazwę ojczyzny męczenników.

O Tybecie ob.

art. O stanie chrześcjaństwa w Japonji nieliczne posiadamy wiadomości; w głębi kraju miały się wszakże przechować ślady dawnych katolickich osad; chrześcjanie cudzoziemcy mają tam zupełną swobodę wiary, ale krajowcy ulegają wciąż prześladowaniu.

(Wetzer).

J. N.


corpora: openbooks

text:
Andrzej Niemojewski

Turystka

Śród huku i świstu przy oknie zwieszona

Młodziutka turystka przystaje,

O szybę opiera swe wiotkie ramiona —

Zaduma na czole, westchnienie śród łona

A oczy — dwie głębie, dwa raje!

«Ach, pani, mgła siwa widnokrąg powleka,

Myśl płocha grę marzeń poczyna,

Pogwarzmy!

Bieg zbliża z człowiekiem człowieka…

Daleko podążasz?

Przybywasz z daleka?

Gdzie kraj twój, ziomkowie, rodzina?

Mów, za czym przebiegasz świat z końca do końca

Śród życia złudnego poranka?

Gdzie matka została?

Czy łza jej paląca

Pieścideł fantazji dziewiczych nie zmąca?

A najprzód — czy masz już kochanka…?»

Śród huku i świstu w pędzącym wagonie

O szyby śmiech dziki potrąca.

Przede mną z mgły postać, purpurą twarz płonie,

Namiętność z brwi strzela, faluje na łonie,

Śród huku i świstu grzmią dołem koliska,

Świat w mglistej roztapia się dali…

Już oddech gorący w twarz powiał mi z bliska,

Śród huku i świstu dłoń rękę mą ściska,

Na ustach szał mowy się pali:

«Daj ramię!…

Ty pytasz gdzie matka, rodacy?

Ty pytasz gdzie świta cel drogi?

Poeto!…

Leć ze mną, pomkniemy jak ptacy!

W mej willi chleb z solą już czeka na tacy

A rozkosz umai nam progi…

W mej willi tam szumią pieniste puchary,

Tajemną muzyką brzmią drzewa,

Powoje oplotły wysmukłe filary —

Na puchach kwiecistych pod cieniem kotary

Sen-demon skrzydłami żar zwiewa…

Codziennie tłum służby tka nowe mi szaty,

Tłum wierny śród dymu i potu,

Codziennie do uczty w wian splata mi kwiaty,

Codziennie po skarby w podziemne mknie światy

Śród dymu, śród młotów łoskotu…

Daj rękę!

Uśniemy w upojeń godzinie

O jutra nie dbając zagadkę…

Gdzie kraj mój?

Tam kraj mój, gdzie złota nurt płynie —

Rodzina?

Ja wrogów mam tylko w rodzinie —

A matka?

Zabiłam swą matkę…

Bo matką mi Przeszłość, i w trumnie już leży,

A wieko naciska ma stopa!

O jutro ja nie dbam!

W dziś tylko się wierzy

Na skrzydłach geniuszu, w żelaznej odzieży —

Leć ze mną — — ja jestem Europa!…»

-----


corpora: wikisources-pl

text: Blamanż, blamas, blamasz, blemas (franc.), galareta migdałowa.


text:
Ain.

1.

Miasto chananejskie, podług Euzebjusza późniejsze Betanja, o 4 mile na południe od Hebronu; najprzód dane Judzie (Jos.

15, 32), później Symeonowi (Jos.

19, 7; I Par.

4, 32) następnie zostało lewickiém (Jos.

21,16).

— 2.

W tekście hebr.

Num.

34, 11, wspomniane jest inne Ain, w północno-wschodniej Palestynie.

Bliżej jednak miejscowości tej określić nie można.


corpora: CEN

text:
Wczorajsze rozmowy dyrekcji z protestującymi w Radomskim Szpitalu Specjalistycznym pielęgniarkami zakończyły się fiaskiem.

Strajk będzie kontynuowany - zapowiada przewodnicząca szpitalnego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych Anna Trzaszczka.

Propozycja podwyżki ze strony dyrekcji była nie do przyjęcia przez stronę związkową.

Pielęgniarki oczekiwały podwyżki zasadniczej pensji o 600 złotych brutto, a usłyszały, że mogą otrzymać 270 złotych.

Siostry zgodziły się w trakcie negocjacji na obniżenie swoich żądań płacowych.

Oczekują teraz 500 złotych podwyżki pensji zasadniczej

Jak podkreśliła Anna Trzaszczka, zdrowiu i życiu pacjentów nie zagraża niebezpieczeństwo, gdyż zespół interwencyjny dyżuruje przy chorych.

Dyrektor szpitala w Radomiu ma jutro podjąć decyzję co dalej z placówką, w której strajkują pielęgniarki.

Po ocenie sytuacji przez dyrekcję, może dojść do zawieszenia pracy niektórych oddziałów lub nawet ewakuacji pacjentów.


text:
334.

Dawaj, nie patrząc: komu dasz.

Jeżeli

Twe dobro na złe użył człek ladaco,

Nie tyś jest winien: kto je wziął?

i na co?

Pan jest Skarbnikiem spraw tych wierzycieli.

Więc, dziś czy jutro, ci, co z rąk twych wzięli,

Swój dług pod liczbą, w Jego Ręce spłacą.


text:
BIERNAT Z LUBLINA.

Biernat z Lublina przyszedł na świat między 1460 a 1470 rokiem.

Należy on do najwybitniejszych umysłowości swego czasu.

Reformator przed reformacyą, patryota-mieszczanin obdarzył polskie piśmiennictwo pierwszą książką drukowaną w ojczystym języku — tłomaczeniem »Hortulus animae«.

Prócz tego napisał »Dyalog Palinura z Charonem« oraz »Żywot Ezopa mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego«.


text:
Antoni Czechow

W biurze pocztowym

tłum.

A. W.

Pochowaliśmy w tych dniach młodziutką żonę naszego starego poczmistrza Słodkopiewcewa.

Zakopawszy w ziemi piękną zmarłą, udaliśmy się zwyczajem ojców i dziadów na stypę do biura pocztowego.

Gdy podano bliny, staruszek-wdowiec zaczął gorzko płakać i powiedział:

— Bliny takie rumianiutkie, jak nieboszczka.

Takie piękne, jak ona.

Akurat.

— Tak — zgodzili się biesiadnicy — rzeczywiście, piękna była.

Kobieta — pierwsza klasa.

— Ta-ak…

Wszyscy ją podziwiali…

Ale kochałem ją nie za urodę i nie za łagodny charakter.

Te cechy są w ogóle właściwe naturze kobiecej i spotykają się dość często na naszym padole.

Kochałem ją za inną zaletę jej duszy.

Mianowicie, kochałem nieboszczkę — świeć Panie nad jej duszą! — za to, że będąc z usposobienia żywa i lekkomyślna, była zawsze wierna swemu mężowi.

Dochowywała mi wierności, chociaż miała zaledwie dwadzieścia lat, gdy tymczasem ja mam blisko sześćdziesiąt.

Była wierna mnie, starcowi!

Diakon, który z nami był na uczcie, wymownym mrukiem i kaszlem wyraził co do tego powątpiewanie.

— Pan widocznie nie wierzy? — zwrócił się do niego wdowiec.

— Nie powiem, że nie wierzę — odrzekł zakłopotany diakon — a tak, wie pan, młode żony obecnie już zanadto tego… owego… — rendez-vous, sauce provençale.

— Pan wątpi, a ja panu dowiodę!

Wzmacniałem jej wierność różnymi środkami, że tak powiem, strategicznej natury, w rodzaju fortyfikacji.

Przy mojej taktyce i przebiegłości, nie mogła mnie w żaden sposób zdradzić.

Uciekałem się do wybiegów, dla ochrony swego łoża małżeńskiego.

Znam takie słowa, w rodzaju zaklęcia.

Wyrzeknę te słowa i basta! — mogę spać spokojnie.

— Jakież to słowa?

— Bardzo proste.

Rozpowszechniałem po mieście brzydką pogłoskę.

Panowie znają doskonale tę pogłoskę.

Mówiłem wszystkim: żona moja Alena żyje z policmajstrem Zalichwackim.

Tych słów było dość!

Nikt w świecie nie śmiał uwijać się koło żony z obawy przed policmajstrem.

Gdy ją kto zobaczył z daleka, uciekał, co sił, żeby Zalchiwacki czego nie pomyślał.

He-he-he…

Niechby tylko spróbował zaczepić tego wąsatego draba — zaraz miałby z pięć protokołów z powodu stanu sanitarnego.

— A więc żona pańska nie żyła z Zalichwackim?! — zdumieli się wszyscy.

— Nie, to był mój wybieg…

He-he-he!

Zręcznie was oszukałem, młodzi.

Co?

Trzy minuty przeszły w milczeniu.

Siedzieliśmy z zamkniętymi ustami, odczuwając wstyd i upokorzenie, że tak chytrze nas nabrał ten tłusty starzec z czerwonym nosem.

— No, da Bóg, ożeni się pan powtórnie — mruknął diakon.

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Emilia Głuchowska, Aleksandra Sekuła, Kinga Urbaniak


text:
Bochart Samuel, ur. w Rouen 1599 r., syn kaznodziei kalwińskiego, odebrał staranne bardzo wychowanie.

Poświęcił się filologji i filozofii i już w 16 roku życia z wielkim powodzeniem, w obec licznych słuchaczów, bronił wyznaczonej sobie tezy.

W Londynie, potém w Lejdzie uczył się teologji i języków semickich, głównie arabskiego, w którym znakomite uczynił postępy, przy pomocy sławnego nauczyciela Erpenjusza.

Po powrocie do Francji, otrzymał w Caen posadę kaznodziei, gdzie pozyskał sobie poszanowanie pomiędzy swymi, przez swoje Conciones in Genesin i traktat de Paradiso terrestri.

Owocem jego badań geograficznych i przyrodniczych, odnośnie do Biblji, były znakomite dzieła: Geographia sacra (Caen 1646; przedr.

1651, 1656 i we Frankf.

1674 i 1681) i Hierozoicon.

Bogata erudycja, śmiałe hypotezy, charakteryzują jego jeografję; nie jest przecież wolny od ducha stronnicznego, dla tego wiele twierdzeń nie wytrzymuje krytyki.

Filologiczne spostrzeżenia Bochart’a nie mogą się utrzymywać wobec późniejszych prac, dokonanych na tém polu.

Objaśnienia tekstów fenickich w Plaucie zbija Movers i Ewald.

Hierozoicon jest dziełem obszerniejszém i bogatszém treścią od poprzedniego.

Dzieli się na dwie części: pierwsza, w 4 księgach, mówi najprzód o zwierzętach w ogólności, potém o czworonogach, o ssących dzikich; w drugiej, na 6 ksiąg podzielonej, traktuje o ptakach czystych i nieczystych, o wężach, owadach, o zwierzętach bajecznych i ich nazwach zagadkowych.

Bej zaprzeczenia jest to najważniejsza praca Bocharta.

Wyszła w Londynie 1663, potém w Frankfurcie 1675 r., i nakoniec, z opuszczeniem rzeczy mniej ważnych, z wieloma poprawkami, dokonanemi przez Rosenmüllera, w Lipsku (1793—96), 3 t. in 4-o. Bochart, studjując Pentateuch, zwrócił uwagę na przepis Mojżesza, dotyczący zwierząt czystych i nieczystych; sumienne badania w tym przedmiocie dostarczyły mu materjału do napisania Hiorozoiconu.

Jakkolwiek zamknął się tu B. w granicach Biblji, dowiódł ogromnego oczytania się w tej materji.

Nie ograniczył się bowiem na uczonych autorach łacińskich i greckich, ale rozpatrywał dzieła arabskie, jak Awiceny, Ibn-Beitar'a, Kazwin'a, Damir'a i t. p. obszerne przytacza z nich wyjątki.

Korzysta z Talmudu i pism rabinów, słowem gromadzi wszystko, co się dało w owym czasie.

Jako sumienny badacz jest wzorem i pomocą nawet dla dzisiejszych uczonych.

Wielu też z nowszych, traktując o zoologji biblijnej, nie zapominają o Bocharcie, i do dzieła jego zwykle się odnoszą.

Zarzucają i słusznie, że często zbacza on od przedmiotu, długo rozprawia o rzeczach, nie mających związku z zoologją, wdaje się niepotrzebnie w polemikę.

Zoolog, chcący korzystać z Bocharta, nie małą pracę zadać sobie musi w wyszukaniu potrzebnej wiadomości.

Bochart jest autorem książki p. t.

Enarrationes et dissertatiunculae in aliquot Vet.

et Nov.

Testamenti versiculos.

Zupełne wydanie dzieł jego wyszło w Lejdzie i Utrechcie (1692—1712).

Dołączono tam życiorys Bocharta, napisany przez Stefana Morinusa.

(Welte.)

W. F.


text:
Bractwa kupieckie, tak wogóle nazywano w Polsce stowarzyszenia kupców, istniejące po większych miastach polskich już za doby piastowskiej.

W Poznaniu, który był stolicą Wielkopolski, mamy ślady bractwa kupieckiego w wieku XIV.

W w.

XVI i XVII istniały tam dwa bractwa kupieckie: jedno złożone z kupców, handlujących suknem i wogóle wyrobami wełnianymi, drugie zaś z kupców, handlujących wszelkimi innymi przedmiotami prócz wełnianych.

Bractwo pierwsze posiadało przywileje: Kazimierza Jagiellończyka z r. 1483, także Jana Olbrachta i Władysława IV.

Kazimierz i Jan Olbracht zasłaniają kupców przeciw krawcom, wdzierającym się w ich prawa.

Władysław IV zatwierdził statuty, według których handlować mogą towarami wełnianymi tylko kupcy, którzy się handlu nauczyli i wskutek tego do ksiąg bractwa zapisani zostali.

Bractwu drugiemu Stefan Batory przepisał, aby wybierało czterech kandydatów, z których magistrat zatwierdzał dwuch na starszych czyli seniorów bractwa.

Za Sobieskiego przydano do statutu obostrzenia, np. że członek bractwa nie może być jednocześnie rzemieślnikiem, chyba gdyby był pasamonnik.

Nikomu handlu otwierać niewolno, kto do bractwa nie należy.

Nikomu oprócz członków bractwa niewolno być faktorem kupca zagranicznego.

Żaden członek bractwa nie może oszukać drugiego członka, pod karą wykluczenia z bractwa, co równało się wygnaniu z miasta.

Po śmierci każdego członka żonie jego wolno było handel utrzymywać, jednakże synowie, chcący być kupcami, powinni byli do bractwa wpisać się.

Postanowienia bractwa powinny być w tajemnicy utrzymywane.

Kupcy poznańscy wolni byli od ceł zamkowych i kasztelańskich.

W r. 1780 „Komisja dobrego porządku" uzupełniła statut tego bractwa licznymi dodatkami.

Zakazano proch trzymać w tych miejscach, do których chodzi się ze światłem.

Kupcom chrześcjanom pozwolono trzymać tylko czeladź z chrześcjan.

Kupcy katolicy porównani byli w prawach z wyznawcami kościoła greckiego.

Świece woskowe i stoczki wolno było brać tylko z fabryk krajowych.

Kupcy korzenni nie mogli sprzedawać artykułów aptekarskich, tak samo aptekarze, do bractwa należący, nie mogli handlować korzeniami i winem, a tylko w niektórych miastach mogli fabrykować świece woskowe.

Miary i wagi musiały być podług prawa koronnego.

Bractwo kupieckie w Poznaniu w wieku XVI i XVII liczyło około stu członków, których liczba potem w wieku XVIII nie wiele nad trzecią część tej cyfry przenosiła.


text:
Beroth, nazwa trzech miejscowości biblijnych: 1 stacja Izraelitów w czasie podróży przez pustynię (Deut.

10, 6.), ponieważ należała do Jakanitów (prawdopodobnie pokolenie Edomitów.

Cf. I Par.

1, 42), z tego powodu w Num.

ss, 31, zowie się Bene-Jaakan.

O położeniu tego Beroth można wnosić z tego, co Deuter.

10, 6 mówi, że z Beroth szli Izraelici do Mosera.

Nie zaszli oni bezpośrednio, lecz przez następujące stacje: Gadgad, Jetebatha, Hebrona, Aziongaber, zatém z północy na południe.

ku Sinus Aelanites.

Że zaś przed wejściem do ziemi obiecanej dochodzili oni tylko południowych granic Palestyny, przeto możemy przypuścić, że stacja Beroth była za granicą południową Palestyny.

— 2 Beroth, miasto Gabaonitów, między Galgala (gdzie stał obóz Jozuego.

Jos.

9, 6), Gabaon, Kafira i Karjatjarim (ib.

9, 17), dostało się w dziale pokoleniu Benjamina.

Jos.

18, 20—25. II Reg.

4, 2.

O tém samém wzmianka w I Esdr.

2, 25. II Esd.

7, 29.

— 3 Beroth (II Reg.

8, 5—8) v.

Berothi (Ezech.

47, 16), Vulg.

Berotha, miasto należące do Adarezera, króla syryjskiej krainy Soba (ob.

Aram), zdobyte i złupione przez Dawida.

Ponieważ królestwo Soba rozciągało się na wschód od Emath (ob.) i Damaszku ku Eufratowi, a nadto u Ezech. l. c.

Berotha jest obok Emath i Damaszku, z tego powodu nie może to być dzisiejszy Bairuth (Βηρυτός, Berytus, później Felix Julia u Pliniusza, Hist. nat.

V 17), leżący nad morzem Śródziemném i odzielony od Damaszku górami Libanu; nadto królestwo Soba tak daleko na zachód nie sięgało.

Wreszcie obok Berothy, II R. l. c. kładzie miasto Bete (hebr.

Betah; 70 Μέτεεακ, Μάσβαχ, podobno dzisiejsze Taibach, na drodze karawanowej z Alepu do Bassory.

Berothy więc szukaćby należało bliżej Damaszku.

Thenius (Die Bücher Samuels erklart. s. 163) sądzi, że B. jest to samo co Berach, na południo-wsch.

Damaszku.

X. W. K.


text:
Bisior, rodzaj tkaniny przedniejszej od purpury.

Po grecku byssos, po łacinie byssus oznacza len delikatny i najcieńsze z niego płótno.

Z wierszy Grochowskiego (za Zygmunta III) można przypuszczać, że najcieńszej i najbielszej tkaniny, zwanej bisiorem, używały możne niewiasty.

Krasicki w „Zbiorze potrzebniejszych wiadomości" pisze pod wyrazem bissus: „Jakiego bisior był koloru i gatunku, o tym gruntownej wiadomości nie masz".

Na Litwie paciorki i inne wieszadełka na szyi kobiet, zwłaszcza Żydówek, nazywają bisiorkami i wisiorkami.


corpora: sejm

text:
Projekt

Ustawa

Art. 1

ust. 1 otrzymuje brzmienie:

uchyla się ust. 2 i 3

Art. 3

Uzasadnienie

Niniejsza nowelizacja ma na celu zlikwidowanie powyższego przepisu ograniczającego wysokość wynagrodzenia dla osób po raz pierwszy wchodzących na rynek pracy, a tym samym wprowadzenie przepisów zgodnie z którymi wszyscy pracownicy będą mieli prawo do wynagrodzenia w jednakowej wysokości.

Ustawa wchodząca w życie w dniu 10 października 2002 r. przewidywała, że do końca 2005 r. wynagrodzenie pracownika w okresie jego pierwszych dwóch lat pracy, nie może być niższe niż:

Jak czytamy w uzasadnieniu do ustawy ograniczenie wysokości wynagrodzenia do 80% i 90% miało być rozwiązaniem przejściowym, a nie rozwiązaniem systemowym.

Kolejna nowelizacja uchyliła jednie zapis ograniczający wysokość wynagrodzenie do 90% i pozostawiła zapis dotyczący wysokości wynagrodzenia pracownika w pierwszym roku do wysokości 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Wnioskodawcy powyższe rozwiązanie uzasadniali walką z bezrobociem.

Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r.

(Dz. U. z dnia 14 września 2011 r.) minimalne wynagrodzenie za pracę od dnia 1 stycznia 2012 r. będzie wynosiło 1.500 zł, zaś 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę wyniesie jedynie 1200 zł.

Problematykę "godziwego wynagrodzenia", które w piśmiennictwie utożsamiane jest niejednokrotnie z wynagrodzeniem minimalnym, ujmuje najobszerniej Europejska Karta Społeczna z dnia 18 października 1961 r.

(Dz. U. z 1999 r.

Nr 8, poz. 67).

Potrzeba zapewnienia pracownikom i ich rodzinom prawa do godziwego wynagrodzenia sformułowana została także w ratyfikowanym przez Polskę Międzynarodowym Pakcie Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z dnia 19 grudnia 1966 r.

(Dz. U. z 1977 r.

Nr 38, poz. 169).

Zgodnie z art. 7 Strony Paktu uznają prawo każdego do korzystania ze sprawiedliwych i korzystnych warunków pracy, obejmujących w szczególności: wynagrodzenie zapewniające wszystkim pracującym jako minimum: godziwy zarobek i równe wynagrodzenie za pracę o równej wartości bez jakiejkolwiek różnicy.

Niewątpliwie, w świetle kryteriów sformułowanych w aktach prawa międzynarodowego, ustalone w ustawie z 10 października 2002 r. ograniczenie do 80% wysokości minimalnego wynagrodzenia w pierwszym roku pracy odbiega od realnych potrzeb pracowników i ich rodzin.

Wynagrodzenie to nie spełnia wymogu godziwości, odnoszonego w szczególności do płacy minimalnej (por. T. Liszcz, Prawo pracy, Warszawa 2004, s. 264-255).

Obowiązująca ustawa różnicuje uprawnienia pracowników do wysokości 80% minimalnego wynagrodzenia, w zależności od posiadanego stażu pracy.

Przyjęte przez ustawodawcę kryterium zróżnicowania, w ocenie wnioskodawcy, nie spełnia konstytucyjnych wymogów.

Minimalne wynagrodzenie na co, wskazują także postanowienia umów międzynarodowych - ma pełnić funkcję alimentacyjną, zapewnić pracownikom oraz ich rodzinom odpowiedni (przyzwoity) poziom życia.

Dodatkowo należy zauważyć że powyższa, ustawa zróżnicowała wysokości minimalnego wynagrodzenia dla osób rozpoczynających pierwszą pracę deprecjonując czynnik wykształcenia jako miernik kwalifikacji pracowniczych oraz sprawności fizycznej i intelektualnej, często wyższej u osób młodych.

Ustawa zróżnicowała prawa pracowników.

Określenie wysokości minimalnego wynagrodzenia pracowników rozpoczynających okres zatrudnienia, na poziomie niższym od wysokości minimalnego wynagrodzenia przysługującego pozostałym pracownikom narusza zasadę sprawiedliwości społecznej uregulowanej w Konstytucji RP.

Według danych Eurostatu 62 procent pracujących młodych ludzi poniżej 25. roku życia zatrudnionych jest na czasowe umowy o pracę, które nie zapewniają poczucia bezpieczeństwa zatrudnienia.

Z badań przeprowadzonych przez Szkolę Główną Handlową i firmę Deloitte Polska wynika, że 59 procent studentów i absolwentów czołowych polskich uczelni zadeklarowało gotowość przeprowadzenia się za granicę ze względu na ciekawą ofertę pracy.

Jak podaje Główny Urząd Statystyczny w opracowanej w 2011 r.„Informacji o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 – 2010”, ‘szacuje się, że w końcu 2010 roku poza granicami Polski przebywało czasowo około 1990 tys. mieszkańców naszego kraju, tj. o 120 tys. więcej niż w 2009 roku (około 1870 tys.).

Wydaje się jednak, że wyniki szacunku za 2009 r. zostały zaniżone.

W Europie w 2010 r. przebywało 1690 tys. osób (w 2009 roku – około 1635 tys.).

przy czym zdecydowana większość – około 1615 tys. – emigrantów z Polski przebywała w krajach członkowskich UE.

Liczba ta zwiększyła się o 45 tys. w stosunku do 2009 roku.

Spośród 4 krajów UE, nadal najwięcej osób przebywało w Wielkiej Brytanii (560 tys.), Niemczech (455 tys.), Irlandii (125 tys.) oraz Niderlandach (108 tys.) W 2010 r. dla kilku krajów z obszaru UE odnotowano wzrost liczby Polaków, co oznacza, że liczba wyjazdów do tych krajów przewyższyła liczbę powrotów.

Wyhamowanie powrotów było spowodowane prawdopodobnie faktem zmniejszenia się potencjalnego zasobu osób, które nie osiągnęły w kraju wyjazdu stabilizacji zawodowej oraz zadowalającego poziomu życia i zdecydowały się wracać do Polski.

Polacy, którzy mają ustabilizowaną sytuację ekonomiczną w kraju goszczącym, zdecydowali się na pozostanie w nim.

Z drugiej strony wiele osób – głównie młodych – w dalszym ciągu widzi szanse na poprawę swojej sytuacji życiowej za granicą i podejmuje decyzję o wyjeździe z kraju.

Część osób wyjeżdża w celu połączenia się z członkami rodziny, którzy wyjechali kilka lat wcześniej i najczęściej nabyli prawa do pobytu, mają pracę i szerszy dostęp do świadczeń społecznych.

Tym samym, co potwierdzają dane statystyczne przepis ustawy różnicujący zarobki pracowników w zależności od stażu pracy nie spełnia oczekiwanego przez ustawodawcę celu, jakim jest skuteczna walka z bezrobociem albowiem 10 lat obowiązywania ustawy nie spowodowało zmniejszenia zjawiska bezrobocia wśród młodzieży.

Dodatkowo, co należy podkreślić znalezienie pracy, w której wynagrodzenie pracownika, ustalane będzie zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą i wyniesie 1200 zł za pracę dla osób wchodzących na rynek pracy, jeśli nie zostanie zniesiony wpłynie na kolejne emigracje młodych ludzi poszukujących pracy mogącej zapewnić pracownikom oraz ich rodzinom odpowiedni (przyzwoity) poziom życia.

Niniejsza nowelizacja ma na celu z jednej strony wyrównanie szans osób młodych rozpoczynających pierwszą pracę oraz zmniejszenie fali emigracji młodych Polakó