corpora: CEN

text:
Zarzut niegospodarności stawiany Janinie Chim przez sąd w sprawie afery w Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego uległ przedawnieniu.

Minęło bowiem 15 lat od zakończenia sprawowania funkcji wicedyrektora FOZZ przez Chim.

Oznacza to, że nieprawomocny jest wyrok sądu skazujący ją na 6 lat więzienia za działanie na szkodę FOZZ i defraudację milionów złotych.

Sprawa FOZZ toczy się w sądzie ponad 14 lat.

Wobec groźby jej przedawnienia, dopiero w ostatnim roku przybrała przyspieszenia.

Sześciu oskarżonych zostało skazanych na kary od 3 do 9 lat pozbawienia wolności.

Przedawnienie jednego z zarzutów sprawi prawdopodobnie, że Sąd Apelacyjny, który rozpatruje w tej chwili sprawę FOZZ obniży te kary.

Wśród skazanych są także m.in. były dyrektor generalny FOZZ, Grzegorz Żemek, były szef Universalu, Dariusz Przywieczerski (obecnie ukrywa się przed policją), Krzysztof Komornicki i Irene Ebbinghaus.

Nieprawidłowości w Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego na początku lat 90. wykryła Najwyższa Izba Kontroli.

Przez FOZZ wypływały z kraju miliony złotych przeznaczone oficjalnie na zmniejszenie długu zagranicznego.

Nieoficjalnie pieniądze trafiały do licznych firm zagranicą, szczególnie w tzw. rajach podatkowych.

Pieniądze wracały potem do Polski i stanowiły zastrzyk finansowy dla wielu mnożących się na początku lat 90. firm.

Sąd szacuje straty Skarbu Państwa w wyniku afery FOZZ na 134 miliony złotych.


corpora: openbooks

text:
Józef Czechowicz

o niebie

Nie słychać już biegnących baranków

wilgotne obłoki poszły do innych poranków

z pustej hali nieba opada pył niebieski

filtruje się przez drutów przerwy i kreski

południe przysypuje się suche i szorstkie

nad sylwetkami aeroplanów i chłodem fabrycznych dzielnic

Warto śpiewać jego chwałę jest nasze i zamorskie

tak bardzo piękne gdy śmiga przez nie śmiały pion komina cegielni

a razem

nad dalekimi lasami dzwoni błękitnym żelazem

pierwotne i olbrzymie

gdy stanąwszy u białego miasta napełnia się dymem

gdy wie że jest dnia chlebem

warto śpiewać jego chwałę

Południe jest jasno jednakowe

południe wygina swą powałę opada kruszynami tynku

za dni dziecinnych wyginała mi się nad samą głowę

i wtedy szeptał do mnie stamtąd ktoś mój synku

-----


text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Przebudzenie Jehowy

Jehowa się przebudził i spojrzał dokoła:

Wszystko było, jak wówczas, gdy zamknął powieki

Przed czasem, który tylko On sam zmierzyć zdoła.

Wszystko znalazł w porządku, co stworzył przed wieki:

Światy szły po wieczystej, wytkniętej im drodze,

Idąc wieków miliardy bez Jego opieki.

Rozprężył Swe ramiona i uczuł, że wodze

Ruchu wziąwszy, wstecz mógłby zwrócić światów kroki,

Jak swój bezwolny, cichy szyk zwracają wodze,

Lub jak wicher wstecz cofa płynące obłoki;

Uczuł, że mógłby drugie wzbudzić w próżni życie,

W nowe kształty przyoblec dawnych istnień zwłoki,

Albo wszystko bez śladu zniszczyć we wszechbycie,

Gdyby chciał!…

Ale wszystko dobrem Mu się zdało,

I rad z Siebie, oczyma wodził po błękicie.

Wtem przy słońcu planetę spostrzegł ciemną, małą,

Dawno wygasłą.

Wówczas z oczu złowróżące

Skry Mu poszły, że w ogniach całe niebo stało.

I rzekł do Swojej duszy: Oto złe roztrącę!…

I pchnął planetę — — jako kula kryształowa

O rozpalony metal, rozprysła o słońce.

Zasłoń ramieniem pierś Twą, nim zaśniesz, Jehowa,

Niech złom planety w serce się Twoje nie wwierci,

Bo każdy pył jej w sobie tyle jadu chowa,

że, nieśmiertelny, próżno z bólu zwałbyś śmierci!…

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Arminjusz i Arminjanie.

Arminjusz Jakób, kalwinista, ur. się 1560 roku w południowej Hollandji, uczył się w Utrechcie, Marburgu i Lejdzie, a ukończył nauki swoje w Genewie pod Teodorem Bezą.

W Bazylei miewał publiczne odczyty.

R.

1588 był kaznodzieją w Amszterdainie, wkrótce jednak uwikłał się w spory teologiczne, które zakłóciły całe już jego życie.

Kalwińska nauka o przeznaczeniu była, dla wielu nawet zwolenników Kalwina, kamieniem obrazy, i dla tego, najprzód potajemnie, a następnie głośno w kazaniach i książkach poczęli niektórzy kalwiniści przeciwko niej występować.

Arminjusz miał kazać przeciwko takim napaściom, jednakże sam począł zwalczać ten punkt nauki Kalwina.

Wywołało to wielkie krzyki przeciwników, ale, przy pomocy możnych swoich przyjaciół, został professorem w Lejdzie (1603).

W obecności jednak swego przeciwnika Gomara, musiał on poprzednio oświadczyć zgodę na naukę Kalwina; oświadczenie swoje złożył w dwuznacznych wyrażeniach, bo niebawem otwarcie przeciwko tej nauce wystąpił.

Cała Hollandja podzieliła się wówczas na dwa nieprzyjazne sobie obozy.

Ochraniali go potężni protektorzy, przeciwko napadom ścisłych kalwinistów, ale gdy przyszło do krwawej walki, partja jego, arminjańską zwana, upadła zupełnie.

Prześladowania tego nie dożył Arminjusz.

Um.

1609.

Pisma jego po większej części traktują o przeznaczeniu.

Arminjusz wykazywał, że kalwińska nauka o przeznaczeniu, zostaje w sprzeczności ze sprawiedliwością, mądrością i dobrocią Bożą, i że nie daje się pogodzić z głoszeniem słowa Bożego, z przyjmowaniem sakramentów i obowiązkami ckrześcjańskiemi.

Gdy nauka Arminjusza rozszerzyła się po kraju, kaznodzieje szermowali z sobą na kazalnicach, lud wyprawiał bijatyki po placach publicznych, niezgoda zawrzała w łonie rodzin, w prywatném i publiczném życiu, majtkowie nawet na okrętach szli na pięści: a wszystko rozprawiało o łasce i przeznaczeniu, podobnie jak za czasów arjańskich o Bóstwie Chrystusa.

Ściśli kalwiniści, zwani jeszcze gomarystami, od Gomara, przeciwnika Arminjusza, a kolegi jego w szkole lejdejskiej, rozdzielili się znowu ze swej strony na dwie części: na supralapsarystów, utrzymujących, że Bóg od wieków, za nim jeszcze nastąpił upadek Adama, przeznaczył już każdego człowieka do szczęścia lub do piekła, i na infralapsarystów, twierdzących, że Bóg oznaczył los każdego człowieka dopiero po upadku Adamowym.

— R.

1605, na zborze roterdamskim, polecono arminjanom trzymać się wyznań wiary przyjętych w stanach hollenderskich, ale polecenie to pozostało bez skutku.

Śmierć Arminjusza wcale nie złagodziła sprawy.

Arminjanie mieli za sobą Barnewelda, jeneralnego adwokata, większą część członków rządu i w ogóle najznakomitsze osoby w kraju.

Uytenbogart i Szymon Episkopjusz bronili naukowo nauki Arminjusza.

R.

1610 podali arminjanie stanom hollenderskim apologję, p. t.

Remonstrantia, wykładającą ich naukę (ztąd pochodzi ich nazwa remonstrantów).

Główne punkta ich nauki były następne: l) Bóg od wieków postanowił zbawić tych, o których przewidział, że do końca zachowają niewzruszoną wiarę w Jezusa; postanowił zaś potępić tych, o których wiedział, że w niewiarze wytrwają; 2) Chrystus za wszystkich ludzi umarł, ale w dobrodziejstwach jego śmierci ci tylko uczestniczyć mogą, którzy weń wierzą; 3) żaden człowiek nie może sam przez się zdobyć sobie tej wiary; ludzie bowiem z natury zepsuci i niezdolni do czynienia, lub pomyślenia cokolwiek dobrego, muszą przed Bogiem przez Ducha Św. być odrodzeni; 4) łaska Boża jest przeto każdemu konieczna i przez nią tylko wszystko prawdziwie dobre poczyna się, odbywa i dokonywa; 5) kto z Chrystusem przez wiarę jest połączony, ten ma dosyć siły do przezwyciężenia pokus złego i ponęty do grzechu.

Łaskę jednak, jak później twierdzili, może człowiek utracić przez grzech.

Zbliżali się tu więc znacznie arminjanie do nauki katolickiej, ale za to oddalali się znowu w nauce o sakramentach, które uważali za znaki przymierza, jakiemi Bóg obiecane swoje dobrodziejstwa uzmysławia, jednakże łaski one nie sprawiają; wierny zaś ze swej strony, przyjmując sakramenta, publicznie objawia, że obietnice te przyjmuje z wiarą szczerą i że wdzięczny jest za dobrodziejstwa niebieskie.

Gomaryści odpowiedzieli swoją krytyką na wykład nauki remonstrantów, i dla tego nazywali się kontraremonstrantami.

Odbywały się liczne konferencje, celem pogodzenia powaśnionych, ale bezowocnie.

Stany państwa zakazały nareszcie 1614 wszelkich dalszych dysput.

Arminjanie jednak mieli jeszcze niejaką przewagę, dopóki do gomarystów nie przyłączył się hrabia Maurycy nassauski, który, po śmierci brata swego Filipa Wilhelma, został księciem Oranji.

Obojętny on był na sprawy religijne, ale z widoków politycznych stanął po strome gomarystów.

Stany bowiem państwa sprzyjały arminjanizmowi, a chodziło właśnie o ukrócenie ich znaczenia, o podbudzenie przeciwko nim ludu i wojska.

Zwołał tedy, za radą gomarystów, synod narodowy do Dordrechtu, ale przed zebraniem tego soboru objechał miasta, pozrzucał urzędników sprzyjających arminjanizmowi, pozyskał od stanów rozkaz uwięzienia Barnewelda, i sławny Hugo Grotius został także wówczas uwięziony.

Na synod (1618 r.) zjechali się teologowie z Hollandji, Anglji, Hessji, Palatynatu, Bremy i Szwajcarji.

Stawili się i arminjanie, z Episkopjuszem na czele, ale że ich za nic nie miano, opuścili niebawem posiedzenia, protestując przeciwko wyrokom, jakie ich oskarżyciele i przeciwnicy wydaćby mogli.

Rozumie się, że protestacja ich była odrzuconą, oni sami potępieni i na pozbawienie posiadanych urzędów kościelnych i godności akademickich skazani.

Wyrok ten soboru, Maurycy wykonał ściśle.

Wielu arminjanów zostało wygnanych, inni na długie więzienie skazani.

Olden-Barneveld został, jako zdrajca kraju, ścięty.

Przed zemstą Orańczyka nie zdołało go osłonić ani wstawiennictwo dworu francuzkiego, ani jego bohaterska miłość ojczyzny, ani stare jego lata.

Hugo Grotius uszedł przed śmiercią, dzięki tylko zręcznej pomocy swéj żony.

Samowolnie wracającym z wygnania groziło dożywotnie więzienie.

Zwolennicy arminjanizmu wydani byli na rabunek żolnierstwa.

Prześladowanie to osłabiło partję arminjańską, a ostatecznie zabiło ją przechylanie się coraz wybitniejsze do socynjanizmu.

Maurycy um.

1625, a następca, brat jego Henryk, był łagodniejszy, pozwolił wrócić do kraju wygnańcom, którzy w różnych miastach swoje założyli parafje, a w Amszterdamie gimnazjum, którego nauczyciele, począwszy od Szymona Episkopjusza, słynęli z uczoności.

Dziś sekta liczy zaledwie kilka tysięcy, a i to więcej są oni z imienia arminjanami, bo, w rzeczy samej, protestantyzm w Hollandji, tak samo jak i w innych krajach, uległ wpływowi racjonalizmu.

N.


text:
Bartold albo Bertold (święty), apostoł i drugi biskup inflancki.

Około r. 1184 przybył z Holsztynu do Inflant Augustyn Meinhard, zakonnik klasztoru Regeberg i nawróciwszy wielu tamecznych pogan, wystawił koscioł w Ykeskola (późniejszém Uexküll), a drugi w Holm (późniejszém Kirholm); przez Hartwicha II wyświęcony został na pierwszego biskupa Inflant.

Po nim r. 1196 nastąpił Bartold z Lockum, opat cystersów z Hanoweru.

Ten, przybywszy do Ykeskola, zgromadził około siebie niewielką liczbę znajdujących się tam chrześcjan i starał się pozyskać pogan łagodnością.

Zrazu przyjęty został łaskawie, lecz później poganie zmówili się przeciw niemu i chcieli go spalić w kościele, lub też utopić w Dźwinie.

Dowiedziawszy się o tém, Bartold uciekł na łodzi do niższej Saksonji, gdzie, idąc za duchem owoczesnym, głosił przeciwko Inflantom krucjatę.

W czasie pobytu swego w Saksonji, r. 1197 konsekrował pierwszy kościół w Hejfede, pomiędzy Hanowerem a Hildesheimem (ob.

Dokument oryginalny u Grubera Orig.

Livon.

p.

204).

Nie można przypuszczać, z powodu krótkiego pobytu Bartolda za granicami Inflant i małej wiadomości w owym czasie o tym kraju, aby Papież brał udział w krucjacie inflanckiej; ale to jest rzeczą niezawodną, że arcybiskup bremeński dał pomoc Bartoldowi i wyznaczył mu 20 marek srebrnych rocznego zasiłku.

Bartold, w towarzystwie wielu duchownych i licznego wojska, wkroczył r. 1198 do Inflant pod Holmem, lecz Inflantczycy nie chcieli przyjąć wiary chrześcjańskiej.

Wtedy Bartold odpłynął do Rygi, naradzając się, co ma czynić.

Poganie pospieszyli za nim, żądali od niego, aby ograniczył się na nawróconych już Inflantczykach, i prosili o zawieszenie broni, w zamiarze zgromadzenia sił zbrojnych i stawienia oporu.

Pomimo zawartego rozejmu, poganie napadli na żołnierzy niemieckich i wielu zamordowali.

Przyszło do walki: Inflantczycy porażeni, zaczęli uciekać.

Biskup, ścigając uciekających, został przez nich obsaczony i zabity 20 Lipca 1198 r.

Ciało Bartolda pochowano w Ykeskola, a przez jego następcę przeniesione zostało do Rygi.

Śmierć Bartolda zapewniła trjumf wierze chrześcjańskiej w tym kraju.

Inflantczycy zawarli pokój z Niemcami i tegoż samego dnia ochrzczono 50 pogan w Kirholmie, a nazajutrz 100 w Ykeskola.

Chrześcjanie posłali do Bremy, z prośbą o nowego biskupa, i pod następcą Bartolda, Albertem z Apeldern, przy pomocy rycerskiego zakonu kawalerów mieczowych, nawrócenie Inflant zostało dokonaném (Cf. Origines Livoniae sacrae et civiles e cod.

ms. recensuit Joann.

Dan.

Gruber, Francf. et Lips.

1740, i Fr. C. Gadebusch, Livländische Jahrbücher, Riga 1589).

(Seiters).

J.


corpora: sejm

text:
KANCELARIA SEJMU

¢ Komisji Łączności z PolaKami

za Granicą (nr 55)

z dnia 8 stycznia 2014 r.

8 stycznia 2014 r.

posła Adama Lipińskiego (PiS), przewodniczącego Komisji, zrealizowała nastę-

pujący porządek dzienny:

– rozpatrzenie projektu dezyderatu w sprawie oczekiwań mniejszości pol-

skiej w Republice Czeskiej wobec władz polskich;

– sprawy bieżące.

W posiedzeniu udział wzięli: Jacek Junosza-Kisielewski zastępca dyrektora Departamentu Współ-

ska doradca prawny w Najwyższej Izbie Kontroli.

W posiedzeniu udział wzięli pracownicy Kancelarii Sejmu: Leszek Jasiński i Anna Osińska – z sekre-

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Otwieram posiedzenie Komisji.

Niestety, jest już 12-minutowe spóźnienie, więc muszę

rozpocząć, mimo że części posłów jeszcze nie ma.

Stwierdzam kworum.

Nie było zgło-

szonych uwag do protokołu z poprzedniego posiedzenia.

Dzisiejszy porządek dzienny obejmuje: rozpatrzenie projektu dezyderatu w spra-

wie oczekiwań mniejszości polskiej w Republice Czeskiej wobec władz polskich oraz

roku.

Przypomnę, że jesteśmy zobowiązani, żeby dzisiaj przyjąć taki dokument.

Jest

to ostatni termin, więc musimy przyjąć – przynajmniej w formie wstępnej.

Ostatni punkt

porządku to sprawy bieżące.

Czy są uwagi do porządku obrad?

Nie ma uwag, więc uwa-

żam, że porządek jest przyjęty.

W takim razie przechodzimy do pkt I – dezyderat dotyczący oczekiwań mniejszości

polskiej w Republice Czeskiej.

Pani poseł musi pójść na głosowania, ale my przyjmu-

jemy ten dezyderat.

Wszyscy państwo go otrzymali.

Przypomnę, że już dwa posiedze-

nia Komisji były poświęcone sytuacji Polaków w Czechach i mam nadzieję, że to trzecie

będzie się ograniczało tylko do głosowania nad tym dokumentem.

Czy są uwagi do tego

dokumentu?

Jeszcze raz to powtarzam, chociaż uwagi miały być zgłaszane wcześniej

do prezydium Komisji.

Nie ma uwag.

W takim razie proponuję, byśmy głosowali.

Kto jest za przyjęciem dezyderatu nr 12 Komisji Łączności z Polakami za Granicą

do ministra spraw zagranicznych w sprawie oczekiwań mniejszości polskiej w Republice

roku?

(10)

Kto jest przeciw?

Nie widzę.

W końcu przyjęliśmy ten dezyderat, chyba najdłuższy w historii naszej Komisji –

w dodatku bezboleśnie.

Przechodzimy do zasadniczego tematu naszego dzisiejszego spotkania: przyjęcie

wstępnego planu pracy Komisji Łączności z Polakami za Granicą.

Państwo otrzymali ten

dokument.

Prosiłem panią Anię, żeby skontaktowała się z posłami i poprosiła o uwagi

4 m.m.

Komisji łączności Z PolaKami Za granicą (nr 55)

dotyczące tego dokumentu bądź propozycje posłów.

Takie propozycje otrzymałem od nie-

których parlamentarzystów.

Państwo otrzymali pełny komplet materiałów, tak?

Proszę

emocji będzie wzbudzał punkt: wizytacje, ale do tego chciałbym się odnieść na końcu

i zrobić pewne korekty.

Bardzo proszę – pan poseł Kwiatkowski.

Poseł Adam Kwiatkowski (PiS):

Panie przewodniczący, ja bym tylko proponował, żebyśmy jednak wpisali do planu

pracy Komisji to, o czym wielokrotnie mówimy na posiedzeniach Komisji.

Chyba byłoby

dobrze, żeby w trakcie tego półrocza pan minister Sikorski znalazł czas, by się z nami

spotkać.

Nie zrobił tego do tej pory, a jest wiele rzeczy, w których nasza bezpośrednia

z nim rozmowa byłaby jak najbardziej zasadna.

Nie tylko w swoim imieniu, ale także

w imieniu kolegów prosiłbym, żeby dopisać taki punkt, by w momencie, w którym pan

minister znajdzie dla nas czas, mógł się tutaj u nas pojawić.

Dziękuję bardzo.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Dziękuję.

Rozumiem, że do tego planu pracy Komisji chciałby pan wpisać spotkanie

z ministrem spraw zagranicznych na temat polityki rządu polskiego wobec Polaków

na Wschodzie i Polonii, tak?

Proszę bardzo.

Bardzo proszę, pani poseł.

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

Panie przewodniczący…

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Widzę nowego posła.

Pan reprezentuje TR, tak?

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

TR, tak.

Poseł Maciej Wydrzyński (TR):

Nie jestem nowy.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Ale w Komisji jest pan od teraz, tak?

Poseł Maciej Wydrzyński (TR):

Nie, od pewnego czasu.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

To przepraszam.

Poseł Maciej Wydrzyński (TR):

Ostatnio pana przewodniczącego nie było, a ja byłem.

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

Panie przewodniczący, przeczytałam plan tematów, nad jakim mamy pracować.

Głośno

mówi się o tym, jak my kochamy Polaków za granicą, tych naszych rodaków, ale myślę,

że przede wszystkim powinniśmy popracować nad uznawaniem dyplomów, wykształce-

nia, które ci ludzie osiągają gdzieś za granicą, a później przyjeżdżają do nas do Polski

i nie mają tego uznawanego.

Myślę, że powinniśmy tutaj popracować z MNiSW, żeby

wyjaśnić tę sprawę.

Nie może być tak, że nasi rodacy, którzy kształcą się tam, przy-

jeżdżają do Polski i później nie mają uznawanych dyplomów.

Oni są traktowani w ten

sposób, że tylko umieją pisać i czytać.

Powinniśmy popracować nad tą sprawą.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Pani poseł, w takim razie proszę sformułować temat takiego posiedzenia: uznawanie

dyplomów zagranicznych przez rząd polski.

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

Tak.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Dobrze, potem to doprecyzujemy, tak?

m.m.

5

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

Ja to przygotuję i dostarczę do pani Ani.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Dobrze, ale możemy wpisać taki punkt.

Proponowałbym, byśmy w tym planie po wyklu-

czeniu ewentualnie jakichś punktów, jeżeli państwo stwierdzicie, że one nie powinny być

tematem naszych obrad, wpisali na końcu tematy, które mogą być wprowadzone.

Nie

są jeszcze wprowadzone, ale mogą być wprowadzone.

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

Dobrze.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Zawsze tak robiliśmy.

To powodowało, że mogliśmy bardziej elastycznie reagować na to,

Poseł Małgorzata Marcinkiewicz (TR):

Dobrze, dziękuję.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Ten punkt też wpisujemy.

Czy do planu, który państwo otrzymaliście, są jakieś uwagi?

Coś przesuwamy, coś wykluczamy?

Rozumiem, że dopisujemy.

Ja bym może trochę

zmienił początek, ale może umówmy się tak, że jak już przyjmiemy zawarte tu punkty,

to prezydium Komisji w ciągu dwóch tygodni doprowadzi do pewnego uporządkowania

tych tematów.

Jest ich tak dużo, że obawiam się, że pewnych rzeczy nie będziemy mogli

razem zrobić, np. w styczniu są trzy dosyć duże punkty, w tym inicjatywa ustawodawcza.

Chyba będziemy musieli przesunąć ze stycznia na luty np. pkt I – informacja Ministra

Pracy i Polityki Społecznej o procedurze adopcji zagranicznej.

Jeżeli państwo się zgo-

dzą, to takie korekty prezydium zrobiłoby w ciągu dwóch tygodni.

To jest możliwe, pani

Aniu?

Sekretarz Komisji Anna Osińska:

Do 10 stycznia oficjalnie ma być uchwalony plan.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Dobrze.

My się jeszcze spotkamy na posiedzeniu prezydium i do 10 stycznia zrobiliby-

śmy drobne korekty przesuwając tylko poszczególne punkty, nie zmieniając samej treści

i propozycji pracy Komisji.

Są zatem dwa punkty dodatkowe.

Pani poseł Fabisiak, pan poseł Dziedziczak i pan poseł Kwiatkowski także przedsta-

nie zgłaszał żadnych propozycji?

Jeżeli nie ma uwag, to szkoda, że nie wprowadziliśmy

kolejnego punktu, bo posiedzenie trwało 10 minut i wyczerpaliśmy porządek obrad.

Są jeszcze wizytacje i oczywiście sprawy bieżące.

Są zaproponowane wyjazdy.

Mamy

zaległy wyjazd na Ukrainę.

Co prawda, jako przewodniczący byłem w kilku ośrodkach

polskich na Ukrainie, ale oczywiście możemy zrobić wizytację Komisji na Ukrainie.

Tu proponowana jest wizytacja we Lwowie, Stanisławowie oraz w Odessie, Sewastopolu

i w Winnicy.

Jedną powinniśmy zrobić, nie wiem, czy do Odessy i Sewastopolu.

Zdaje się,

że pan przewodniczący był gorącym zwolennikiem.

Poseł Franciszek Jerzy Stefaniuk (PSL):

W tej chwili trudno mówić o gorącym, skoro wizyta zaplanowana jest na marzec.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Dobrze.

Proszę państwa, przyjęliśmy taką zasadę, że jako Komisja w formule wizy-

tacji będziemy obecni we wszystkich większych skupiskach Polaków na Wschodzie

i Polonii poza granicami kraju – oczywiście, tam, gdzie jako Komisja możemy pojechać.

Nie możemy pojechać do Stanów Zjednoczonych czy do Australii.

Co prawda, ja lecę

do Australii i chętnie bym państwa ze sobą zabrał.

Jadę na zaproszenie marszałka

Senatu z delegacją Senatu.

25 godzin w samolocie.

W każdym razie ja bym proponował jedną wizytację na Ukrainie, bo to jest zaległa

sprawa, jedną w Mołdawii i jedną na Łotwie, byśmy w tym roku mogli zrobić te trzy

6 m.m.

rzeczy.

Gdyby się okazało, że możliwe są dwie wizytacje na Ukrainie, to oczywiście

będziemy proponowali też tę drugą, ale chodzi o to, byśmy mogli zrealizować te trzy

rzeczy.

One są troszeczkę bardziej odległe.

Poseł Franciszek Jerzy Stefaniuk (PSL):

Jeszcze jest Grodno.

Poseł Wojciech Ziemniak (PO):

My nie możemy, bo my mamy „misie”.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Panie kolego, ja mam „misia”, a ostatnio wpuszczono mnie na Białoruś.

Poseł Franciszek Jerzy Stefaniuk (PSL):

Jesteś popularną osobą.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Jestem popularną osobą.

Faktem jest, że mieliśmy wyjazd na Białoruś.

Prawie wszy-

scy przedstawiciele naszej delegacji dostali stempel: zakaz wjazdu, tzw. misia.

Tylko

jeden nie, ale to jest tajemnica, kto, bo solidarnie postanowiliśmy nie ujawniać nazwi-

ska, bo chłopak się załamie, że nie dostał „misia”.

W każdym razie ostatnio byłem

w Brześciu i zostałem wpuszczony.

Byłem w Brześciu jako przewodniczący Komisji.

Tamte tzw. misie pewnie wynikały z faktu, że białoruskie MSZ nie chciało się zgodzić

na to, że będzie wizytacja komisji sejmowej.

Zresztą dostałem taki sygnał z MSZ, że nie

ma zgody na nasz wyjazd, na mój wyjazd jako przedstawicieli komisji sejmowej.

Ten

„miś” nie blokuje wszystkim wjazdu, mnie nie blokuje, natomiast jest pewne ryzyko.

Proszę państwa, w takim razie byłyby zaplanowane trzy wyjazdy: Ukraina, Mołdawia

i Łotwa.

Tu jest jeszcze Białoruś, ale nie wchodzi w rachubę wyjazd Komisji na Białoruś.

Drugi raz nie ma sensu ryzykować.

Poseł Bogusław Wontor (SLD):

Teraz niech jadą ci, którzy jeszcze nie mają „misia”.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Proszę bardzo.

Poseł Franciszek Jerzy Stefaniuk (PSL):

Powtórzę tylko jedno za przewodniczącym.

Uważam, że w tym drugim punkcie: wizy-

tacje, planowane ważniejsze kontakty międzynarodowe Komisji, bardzo ważny jest fakt

uczestnictwa członka Komisji we wszystkich wydarzeniach, uroczystościach na zapro-

szenie organizacji polskich poza granicami.

Po pierwsze – bardzo to sobie cenią i bardzo

mocno oczekują reprezentacji.

Oni się czują mocni wobec władz.

Musimy sobie uświa-

domić, że każdy Polak, przedstawiciel Polonii zamieszkujący na stałe gdzieś poza gra-

nicami jest obywatelem państwa, w którym zamieszkuje i oni czują się pewnie, jeżeli

przyjeżdża z Polski ktoś z parlamentu, z paszportem dyplomatycznym.

Od razu władze

inaczej się liczą, bo są obecni przedstawiciele władz samorządowych, burmistrzowie,

prezydenci miast.

Im po prostu jest potrzebny jakby filar, dlatego rzeczywiście trzeba

położyć na to nacisk, żeby zawsze ktoś był, chociaż w zasadzie do tej pory tak było, ale

ja mówię z doświadczenia.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Skonkludował pan w sposób dosyć paradoksalny, bo wywołał pan problem, którego nie ma.

Poseł Franciszek Jerzy Stefaniuk (PSL):

Podkreśliłem wagę sytuacji.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Zawsze jak jest zaproszenie, to ja jadę na spotkanie.

Na ogół ja jadę tylko na Wschód.

Ta Australia to jest wypadek przy pracy.

Zawsze jak mamy zaproszenia, to pani Ania

w moim imieniu dzwoni do członków Komisji i zaprasza na taki wyjazd.

W zasadzie

na większości spotkań byliśmy obecni.

Dziękuję bardzo.

Proszę.

m.m.

7

Poseł Jerzy Fedorowicz (PO):

W sprawach bieżących.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Tak, proszę bardzo.

Poseł Jerzy Fedorowicz (PO):

Jeżeli są sprawy bieżące, to właśnie chciałem poinformować, a najpierw podziękować

pani Ani, całej ekipie i ministerstwu za przygotowanie mnie do wyjazdu na spotkanie

Polonii w Rzymie, właściwie pod Rzymem.

Sprawozdanie złożyłem panu przewodni-

czącemu.

Jest ono obszerne.

Tylko krótko chcę powiedzieć, że to było dla mnie bardzo

pouczające.

Było to bardzo dobrze zorganizowane przez zupełnie niezależne towarzy-

stwo „Insieme”.

Nie korzystali z publicznych pieniędzy polskich.

Było to takie spotka-

nie integracyjne.

Miałem też drugie spotkanie – z przedstawicielami Związku Polaków

we Włoszech, m.in. z panem Stanisławem Morawskim, który jest kawalerem Krzyża

Komandorskiego Rzeczypospolitej.

Jeżeli będzie taka potrzeba, to podzielę się informa-

cjami na ten temat.

W każdym razie to było bardzo pouczające.

Zobaczyłem, że ta emi-

gracja polska czy Polonia już się trochę zmienia.

To są troszeczkę inne osoby.

Nie mają

tam takich wieloletnich korzeni jak starsza emigracja.

Podziały tam istnieją i to jest pro-

blem, ale wydaje mi się, że powoli te podziały jednak będą zanikały.

Muszę powiedzieć,

samorządową czy nawet organizacyjną, potrafiły rewelacyjnie zorganizować spotkanie,

gdzie było 300 osób z całej Europy.

To był taki hotel koło lotniska Ciampino.

Były roz-

mowy i była taka kolacja integracyjna, potem wieczór.

Była też bardzo dobra opieka

konsulatu, jeżeli chodzi o mnie.

To wszystko.

Przewodniczący poseł Adam Lipiński (PiS):

Zapomnieliśmy przegłosować plan pracy, więc wracam do pkt II.

Kto jest przeciw?

Nie widzę.

Jednogłośnie, dziękuję.

Przyjęliśmy plan pracy Komisji.

Sprawy bieżące.

Ten punkt właśnie już zaczęliśmy.

Czy są jeszcze sprawy bieżące?

Pan poseł Dziedziczak?

Nie.

Zgodnie z postulatem, żeby szybko zakończyć, zamykam

posiedzenie Komisji.

Dziękuj


text:
370.

Gdy Adam, chcąc nad miarę mieć,

W bój wyzwał Pańskie Ramię,

Rzeczono mu: — Adamie!

Tyś już nie wódz, lecz marny kmieć.

Więc w pracy trwaj, i w kącie siedź —

A czart niech dyszy w jamie.

A zaś do Ewy, do pramatki

Te słowa wyrzeczono:

— Bądź małomówną żoną.

I tylko ródź i chowaj dziatki.

Niech świat ma ciszy przykład rzadki —

A będziesz rozgrzeszoną.

Wtedy się z pochwą zrosła szabla.

Bo nikt, w swej doli znojnej,

Nie ufał zyskom z wojny.

A tak, w kąt poszła sprawka dyabla.

Tylko... gdy Kain zabił Abla —

Wyszedł stąd pokój zbrojny.


text:
bosy, bosiny (żydowskie), bosonogi, »na bosaka«; prasłowo; lit.

basas pożyczka, ale jest niem. bar, 'goły', dziś w znaczeniu przenośnem ('bez czci').


text:
353.

Kiedy nareszcie w swej porze,

Odchodząc z duszą mą zwiędniałą,

Zrzucę już z siebie zdarte ciało

W prochu bezdroże —

To wtedy, powie kto, być może:

— Coś jednak w głowie tej świtało.

— Coś — a nie więcej? — temci gorzej —

Kto inny na to powie.

— Czyż raz to komu świta w głowie —

A jednak, dzień się nie wytworzy

Z podobnie podrobionej zorzy,

Którą zrodziło pustkowie.

Cieszą się tylko płoche dzieci

Z pozłoconego widowiska.

Toćże i ognik w bagnach błyska,

I szkło promieńmi gra wśród śmieci —

Toćże i w nocy próchno świeci,

Lecz tylko zblizka.


text:
Ahawa, rzeka, nad brzegiem której Ezdrasz zgromadził Izraelitów, wracających z niewoli i zatrzymał się czas jakiś, wzywając resztę swoich współziomków do powrotu (I Esdr.

8, 15).

Tutaj nakazał post publiczny, celem ubłagania łaski Bożej na długą podróż, a zarazem wydał pewne rozporządzenia, tyczące się kapłaństwa i sprzętów świętych (Esdr.

8, 21—31).

Rzeka ta jest prawdopodobnie Diava albo Adiava, w Assyrji.

W pobliżu obozowiska Izraelitów znajdowało się miasto Ahawa (E.

8, 15).


text:
Bazylejskie biskupstwo sięga bardzo odległej starożytności.

W początkach, zdaje się, biskupi z Besançon (provincia Sequanorum maxima) mieli opiekę nad chrześcjanami zamieszkującymi doliny Jura, ku Renowi, w krainie Rauraków.

Po zburzeniu Augst (Augusta Rauracorum), pierwszej rezydencji tych biskupów, przez Hunów (r. 450), biskup przeniósł się do Bazylei (podług innych przeniesienie to nastąpiło 740 r.).

Granice dawnego kościoła bazylejskiego były: na południe biskupstwo lozańskie i rzeka Aar aż do wpadnięcia jej do Renu; na wschód Ren, na północ djecezja strasburska; na zachód djecezja Toul i Besançon.

Djecezja bazylejska była podzielona na 12 dekanatów, z 430 probostwami.

Do r. 1803, biskup bazylejski nosił tytuł księcia świętego imperium Rzymskiego.

Wybór biskupa należał do kapituły; potwierdzała go Stolica św. Kapitułę składało 24, a później 18 członków, mianowanych kolejno przez kapitułę i Papieża.

Od czasów pseudo-reformacji, bisknp rezydował w Pruntrut (Porentruy), sąd duchowny w Altkirch, a kapituła katedralna we Freiburgu, w Brizgawji.

Roku 1678 kapituła przeniosła swą rezydencję do Arlesheim, o milę od Bazylei.

Rewolucja francuzka wypędziła znów z ich rezydencji biskupa i kanoników, a djecezję uważano za zniesioną (1792).

Ale r. 1817 deputaci konfederacji szwajcarskiej, zebrani w Bernie, zdecydowali zachowanie djecezji bazylejskiej.

Przywrócono ją wszakże dopiero na mocy konkordatu z 26 Marca 1828, podpisanego przez nuncjusza papiezkiego Paschalisa Gizzi i kantony: Lucerna, Bern, Solury (Soloturn) i Zug, pod warunkiem aby Soloturn było stolicą biskupa, i że kantonom Argowji (Aargau), Turgowji i Bazylei wolno korzystać z tego konkordatu.

D.

13 Lip.

1828 bulla Leona XII i 7 Maja t.

r., określająca granice djecezji, była uroczyście ogłoszona i kościół kollegjalny św. Ursa i Wiktora w Soloturn przeznaczony został na katedrę.

Argowja przystąpiła do konkordatu 2 Grud.

1828, Turgowja 11 Kwiet., Bazyleja 6 Paźdz.

1829, a później i Szaffhuza.

Dziś kapituła katedralna Soloturnu składa się z 6 rezydujących (pomiędzy którymi dwóch jest prałatów; praepositus i dziekan) i 8 nierezydujących członków.

Tych 14 stanowi wyborcze kollegjum biskupie.

Innych jeszcze 9 kanoników nie należy do wyborów.

Kanonicy nominowani są w części przez odpowiednie władze rządowe, na mocy konkordatu, w części przez biskupa, na przedstawienie kapituły i za potwierdzeniem rządu.

Nominację suffragana zostawiono biskupowi; wybór dziekana należy do Papieża.

Biskupstwo bazylejskie ma dziś 850 probostw, 9 kollegjat, 15 klasztorów męzkicb, 22 żeńskich, a mianowicie: kanton a) Lucerny (Luceria, Lucerna), ma 72 probostw, 2 kollegjaty (kollegjata Lucerny, założona w 695; kollegjata w Beromunster, założona r. 720), 6 klasztorów męzkicb (cystersów w St. Urban, od r. 1148, w Werthenstein od r. 1845; kapucynów w Lucernie, od r. 1583, w Sursee od r. 1608, w Schupfheimie od r. 1654; jezuitów w Lucernie, od r. 1845), 7 klasztorów żeńskich (cystersek w Rathhausen, od r. 1245, w Eschenbach, od r. 1292; kapucynek, od r. 1619; sióstr szpitalnych, od r. 1830; sióstr Opatrzności, od r. 1843; urszulinek, od r

. 1844, w Lucernie; sióstr Opatrzności w Sursee, w r. 1844).

W Lucernie znajduje się seminarjum pod kierunkiem oo. jezuitów.

Tu rezyduje zazwyczaj nuncjusz papiezki.

b) Bern (Berna, Aretopolis), ma 72 probostw, nie licząc w to probostwa w samym Bernie, które należy do biskupa Lozanny i Genewy.

Ten kanton ma także seminarjum w Puntrut.

c) Soloturn (Soloturum, Solodurum), ma 64 probostw, 2 kollegjaty (w Soloturn, od r. 736, w Schönenwerd, od r. 662), 5 klasztorów męzkich (benedyktynów w Mariastein czyli Najśw. Panny na Skale, od r. 1085; franciszkanów w Soloturn, od r. 1280; kapucynów w Soloturn, od r. 1588, w Olten od r. 1647, w Dornach od r. 1672), 4 klasztory żeńskie (kapucynek, od r. 1617; franciszkanek, od r. 1644; wizytek, od r. 1645, i sióstr szpitalnych, odr.

1788, wszystkie w Soloturn).

d) Zug (Zugium, Tugium), 10 probostw, 1 klasztor męzki (kapucynów w Zug, od r. 1595), 2 klasztory żeńskie (cystersek w Frauenthal, od r. 1231, kapucynek w Zug, odr.

1550).

e) Argowii (Argoviae pagus), 70 probostw, 3 kollegjaty (w Rheinfelden od r. 1228, w Zurzach od r. 1279, w Baden od r. 1624), 4 klasztory męzkie (benedyktynów w Muri, od r. 1027, cystersów w Wettingen, 1227, kapucynów w Baden, 1591, i w Bremgarten, 1628), zniesione nieprawnie r. 1841 przez radę stanu kantonu Argowijskiego 4 klasztory żeńskie (benedyktynek w Fahr, od r. 1130, i w Hermetschwyl od r. 1200; cystersek w Gnadenthal, od r. 1371; kapucynek w Baden, od r. 1523).

f) Turgowii (Turgovia), 30 probostw, z kollegjaty (w Bischofszell, od r. 851, kanoników regularnych w Kreuzlingen, od r. 950), 3 klasztory męzkie (benedyktynów w Fischingen, od r. 920, kartuzów w Ittingen, r. 1461; kapucynów w Frauenfeld, od r. 1598), 5 klasztorów żeńskich (benedyktynek w Münsterlingeu, od X w., dominikanek w St. Catharinenthal, od r. 1242; cystersek w Feldbach, od r. 1232, w Thännikon od r. 1255, w Kalchrain r. 1320).

g) Bazylei, miasto i okrąg 10 probostw, h) Szaffhuzy (Scaphusia), 2 probostwa, Cf. J. Schneller, Die Bischöfe v.

Basel, Zug 1830, i art. Szwajcarja.


text:
Prokurator Alicja Horn

Rozdział 14

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Rozdział 14

Alicja, już ubrana do wyjścia, wydawała Józefowej dyspozycje, gdy do kuchni zajrzała również gotowa Julka:

- Idziemy, Alu?...

- Zaraz - kiwnęła jej głową Alicja i prędko skończyła instrukcje.

- Cóż to dziś taki wspaniały obiad? - zapytała Julka, gdy były już na schodach.

- Mamy dziś gościa.

- Doktorek - krzyknęła Julka.

Alicja zaśmiała się:

- NIe, nie pan Czuchnowski.

Stary mój znajomy, pan Winkler.

- Stary! - z nutką zawodu skrzywiła się Julka.

- Czy bardzo stary?

- Nie bardzo.

- Ale pewno bardzo poważny i nudny, jak flaki z olejem.

- O, nie.

Zobaczysz.

Powiedziała to bez namysłu i dopiero teraz spostrzegła się, że w jej powiedzeniu brzmiała jakby duma.

Dodała zatem: - Bardzo miły jegomość.

Odprowadziła Julkę do szkoły i pojechała na Miodową.

W bramie spotkała aplikanta Modronia, który niezręcznie się jej ukłonił i obrzuciwszy jej postać zachwyconym wzrokiem, westchnął.

Nagle poczuła chęć kokieterii, nieprzepartą chęć oddziaływania na zmysły Modronia.

Modronia, Martynowicza, Peszkowskiego, każdego mężczyzny, każdego bez wyjątku.

Chciała teraz czuć się pożądaną, podziwianą, otoczoną spragnionymi spojrzeniami.

Potrzebowała tego, jakby sprawdzianu uczuć Druckiego, a może - myślała - dlatego, by dla niego właśnie uczynić się cenniejszą.

- Jaka pani dziś cudna - dreptał przy niej Modroń, potykając się o okrągłe kamienie podwórza.

- Jeszcze nigdy nie widziałem panią tak...

- Piękną? - zapytała, rozchylając usta.

- O nie! - zadygotał.

- Tego nie wolno nazywać tak banalnie!

Cóż znaczy piękność wobec pani!

- Gdybym umiał znaleźć słowa - wybuchnął - jakimi można panią opisać, stałbym się autorem najwspanialszych... erotyków, jakie zna poezja świata!

Przechodzili przez ciemnawą sień i Alicja zatrzymała się przed schodami:

- To znaczy - pochyliła się ku niemu - że działam panu na zmysły?...

Spod długich rzęs opłynęło go gorące, jak lawa, spojrzenie, rozchylone wargi zdawały się oddawać pocałunkom.

Młody człowiek zachwiał się, zbladł i chwycił się poręczy.

Niezdolny był wydobyć z siebie ani słowa i rozszerzonymi źrenicami patrzył na nią, gdy lekko wchodziła na schody.

Idąc długim korytarzem nie ominęła żadnego mężczyzny, by nie wypróbować na nim swej siły.

Chciwie łowiła ich spojrzenia i rozdzielała swoje hojnie, rozrzutnie.

Wprost czuła fale swoich bioder, drganie swoich piersi pod dotykiem tych oczu, wprost odczuwała sprężystość swego ciała, ogarnianego pożądliwym wzrokiem mężczyzn.

Przez pootwierane okna płynęło powietrze wiosny, wiosny, którą miała w sobie.

- Ach - pomyślała - można tak różnie interpretować wszystko: czy jestem samicą podczas rui, czy Fryne, z woli bogów składającą dar swej piękności oczom śmiertelnych, by wzbudzić w nich podświadome pragnienie nadbudowania swego życia życiem nowym?...

Czy to zresztą nie jest to samo?...

To zestawienie nasunęło jej inną myśl:

- Zabawne: ilekroć chcemy wyrazić coś, co nam, ludziom dwudziestego wieku, wydaje się brzydotą i brudem, zapożyczamy porównań ze świata antycznego, gdzie to samo było pięknem, lecz za żadne skarby nie odważymy się powiedzieć publicznie, że w gruncie rzeczy jesteśmy mali, zakłamani i śmieszni z tym bagażem moralności, zmajstrowanej nie z nakazów, lecz z zakazów, zakazów skierowanych przeciw temu, co jest naszą naturą...

- Dzień dobry pani - zatrzymał ją prezes Turczyński - czy można wiedzieć, jakie myśli, jak te orły, ważą się pod sklepieniem pani czoła?

- Nie orły, panie prezesie - zaśmiała się - zwykłe wróble.

- Ooo!

- Zwykłe wiosenne, rozświergotane wróble.

- Nie wierzę - powiedział z tą żartobliwą powagą, a raczej z poważną żartobliwością, jaka zawsze dźwięczała w ich rozmowach.

- Czyż nie wyglądam wiosennie? - przechyliła zalotnie głowę.

- Niech pani raczej spyta, czy wiosna wygląda tak, jak pani.

Wówczas powiem: prawie!

I będzie to komplementem.

- Dla mnie?

- Dla wiosny.

Zaśmiała się, i zamieniwszy jeszcze kilka zdań z Turczyńskim, poszła do swego gabinetu.

Do pracy zabrała się z zapałem.

Umysł jej pracował ze zdwojoną sprawnością, co dziwiło ją samą.

Przecież w ostatnich czasach czuła się tak zmęczona, tak roztrzęsiona nerwowo, tak wyczerpana.

Zamierzała nawet prosić o urlop zdrowotny...

O, wiedziała, że potrafi wydobyć z siebie największy wysiłek.

Nie wiedziała tylko, że tyle będzie kosztował, bo czyż mogła przypuszczać, że bliska będzie omdlenia w chwili, gdy jej plan, obmyślany z żelazną logiką, zawiśnie na pajęczynie problematycznej inteligencji adwokata.

A jeżeli ten nie połapie się w sytuacji, jeżeli nie chwyci się podsuniętego mu środka ratunku, jeżeli nie zażąda oddania do analizy rzekomej morfiny?...

Przeżyła wówczas straszny moment wyczekiwania.

Widziała każde drgnienie mięśni na twarzy obrońcy, widziała nagły błysk w jego oczach i wreszcie rozmowę z oskarżonym, a później... już wszystko dobrze.

Gdyby nie to, pozostałaby bezsilna.

Nie mogła przecież sama postawić wniosku o ekspertyzę.

Równałoby się to skierowaniu podejrzeń na siebie, równałoby się zakwestionowaniu uczciwego przechowania depozytu i podwójnej klęsce.

Ach, jakże chętnie uściskałaby tego naiwnego adwokata za jego minę zwycięzcy!

I ten wyrok: oskarżony Jan Winkler jest wolny od winy i kary...

Jan Winkler...

Odłożyła teraz pióro i przymknęła powieki.

A gdyby wiedziała, kim jest oskarżony Jan Winkler?!

Gdyby wiedziała, że człowiek ten, którego ma w swej mocy, jest winowajcą jej hańby, jest sprawcą krzywdy, którą życie zamieniło w jej piersi w gorzką truciznę nienawiści?...

Gdyby z liter, składających się na nazwisko i imię oskarżonego Jana Winklera umiała odczytać słowo "zemsta", gdyby olśnienie odkryło jej, że stoi przed nią Bohdan Drucki, który dał jej poznać pierwszą rozkosz ciała i długie piekło zdeptanego życia, że ma przed sobą tego, za którego inni jej płacą długimi latami cierpień w ciemnych, więziennych celach...

Gdyby?!...

Nie, wolała o tym nie myśleć.

Popełniłaby rzecz straszną, bezpowrotną...

Nie... nie...

Przecież wiedziała, że był niewinny!...

O... czyż to mogłoby powstrzymać cios, którym i siebie ponownie by zabiła?...

- Nie!

Nie chcę w sobie szukać odpowiedzi na to pytanie!

Przetarła końcami palców skronie i pochyliła się nad aktami...

"Aniela Kurkowska widziała swą macochę, wychodzącą z piwnicy około godziny jedenastej..."

Tak, to jasne, musiała tam ukryć tymczasowo owe srebra...

A gdyby nie przyszedł?...

Widocznie nie mogło być inaczej, widocznie jest jednak jakieś przeznaczenie, które gra nami w szachy...

Dlaczego nie mogła go wymazać z pamięci?...

Przecież nie dlatego, że wyciągają się doń ręce wszystkich innych samic, przeciwnie, właśnie to ją odpychało od niego...

A z morfiną... nie miała żadnej wątpliwości, że wchodzi tu w grę kobieta!

A jednak... jednak żyć by bez niego już nie umiała...

Gdy w zmroku wówczas otwarły się jej oczy, gdy ujrzała nad sobą te same złocące się źrenice...

I za cóż miała go nienawidzić?

Przecież to nie on, tylko zbrodnicze, przerażające bezmiarem obłudnej głupoty kanony moralności społecznej zdruzgotały jej życie...

Nie, część jej życia, przeszłość...

Gdyby nie te kanony, gdyby nie te haki paragrafów, którymi ludzkość szarpie swe żywe ciało, cóż stałoby na przeszkodzie, by już wówczas zostali ze sobą?

Och, jakże nienawidziła społeczeństwa!

Jakże pogardzała tym bożkiem, któremu służyła z więziennymi kluczami w ręku, tym bałwanem ulepionym z ekskrementów pokoleń i ze śliny, wyplutej przez nieśmiertelną obłudę tradycji!

Stała w pierwszym szeregu kapłanów, bijących czołem przed tym bożyszczem i pierwsza rzuciłaby weń kamieniem, gdyby nie wiedziała, że szczerba natychmiast zostanie naprawiona skwapliwymi rękoma wiernych, a świętokradczyni zginie ukamienowana.

Alicja Horn, doktor prawny, podprokurator Sądu Okręgowego wiedziała, że walka z bałwanem prawa, porządku społecznego i moralności publicznej, że walka z tym kolosem jest beznadziejna.

Nawet wówczas, gdy potwór zostanie rozbity, niczym garnek gliniany, na drobne czerepy przez zbuntowanych wyznawców, ci natychmiast rzucą się do lepienia drugiego, równie pustego i równie napełnionego jedynie ich jękliwym niewolniczym skowytem.

W tysiącach rewolucji od początku świata zdruzgotano tysiące bałwanów, by lepić nowe, coraz groźniejsze, coraz bardziej zawzięte, coraz mściwsze, coraz mocniej przygniatające swymi potwornymi cielskami życie człowieka, coraz więcej zasłaniające mu słońce i gwiazdy...

W jakimś potępieńczym obłędzie ludzkość wciąż ciaśniej zaciska pętlę zakazów na swej szyi, coraz niżej bije łbem Molochowi, wymyślonemu przez siebie na własną udrękę...

Tak myślała Alicja Horn, pilny stróż kultu, nieubłagany inkwizytor, składający codziennie całopalne ofiary wszechpotężnej Fikcji, na której mściła się w sobie, jak nad pamięcią męża, obłąkanego fanatyka, który sam skoczył w paszczę Molocha...

Jakże wielkim zadośćuczynieniem było teraz dla niej odzyskanie Bohdana, jakimż triumfem nad znienawidzoną bestią!

Rozżarzy go w wielkie ognisko, we wspaniały stos, na którym przetapiać będzie łańcuch swoich kajdan w złote krople niezliczonych dni miłości...

Złotych jak jego źrenice...

Zdobyła go sobie i teraz nie mieściło się jej w wyobraźni, by mogła istnieć tak wielka potęga, która by zdołała wyrwać go z jej ramion.

Och, wiedziała, że i on w nich znajdzie szczęście stokroć większe, niż dać mu mogą jakiekolwiek ramiona na ziemi.

Nie zastanawiała się nad tym, jak ułoży się ich życie.

Znała jego treść, nie obchodziła jej forma.

Nie wątpiła, że i w tej chwili, kiedy ona siedzi tu nad aktami, Bohdan myśli o niej.

Boh...

Złożyła papiery, wzięła dwie teczki i poszła do Martynowicza.

Stary prokurator, przejrzawszy akta, zapytał:

- Cóż to pani dziś taka wesoła?

- Z czego pan wnioskuje, że jestem wesoła? - zaśmiała się Alicja.

- No tak... hm, może źle się wyraziłem, nie wesoła, tylko hm... język ludzki jest częstokroć bezsilny, brak w nim wielu określeń.

Prawda?

- Zgadzam się z panem w zupełności.

- A widzi pani.

Jestem bystrym diagnostykiem, ale kiepskim majstrem w definiowaniu tych różnych faramuszek...

W każdym razie, przyznaje pani, że jest pani dziś w jakimś szczególnym nastroju?

- Jest pan dobrym psychologiem - przyznała z uśmiechem.

Martynowicz zdjął szkła i zatarł ręce:

- Che... che... che...

Jakby tu powiedzieć.

A pani nie pogniewa się?

- Za co?

- Ot, za żart.

- Nigdy w świecie.

- Widzi pani, ja jestem z Wileńszczyzny, a u nas tam to taki nastrój określają, hm... tylko, jak pani pogniewa się...

- Śmiało, panie prokuratorze!

- Sama pani chciała.

Więc mówią tak: wiosna idzi, kochać chce si, a kochadło tak daleko!

Alicja wybuchnęła śmiechem, a Martynowicz, kontent z dowcipu, klepnął się po kolanach.

- Jednego nie rozumiem - powiedziała Alicja - dlaczego "kochadło" ma być daleko?

Może jest właśnie bliżej, znacznie bliżej, niż pan przypuszcza...

Rzuciła mu przy tym powłóczyste spojrzenie i z trudem hamowała się, by nie parsknąć śmiechem na widok nagłego zażenowania tego starszego pana, pośpiesznie nakładającego okulary i bez potrzeby przekładającego papiery.

Na pożegnanie pocałował ją w rękę, czego nigdy nie robił.

Było jeszcze wcześnie, lecz Alicja chciała załatwić kilka sprawunków i dlatego wyszła z biura.

O trzeciej była już w domu.

Spotkała ją rozszczebiotana i roześmiana Julka.

- Co za uczta Sardanapala! - wołała radośnie, rozpakowując paczki.

- Czy ten pan Winkler jest takim smakoszem?

- Przypuszczam, że takim właśnie, jak twój Sardanapal - odpowiedziała Alicja wesoło.

- No, cóż tam w szkole?

Nastąpiła cała seria relacji, jak zawsze szczegółowych, o lekcjach, o nauczycielkach, o koleżankach.

Nakrywały przy tym do stołu.

- Tak dawno nie miałyśmy nikogo na obiedzie.

Bardzo się cieszę - mówiła Julka - a ty, Alu, dziś cudownie wyglądasz!

Cudownie!

Czy przebierzesz się?

- Naturalnie.

Nałóż i ty swoją kremową sukienkę.

Julce udzielił się nastrój Alicji.

Czuła, że ten gość to jest więcej, niż zwykły znajomy i była niezmiernie ciekawa, aż z tego powodu dostała wypieków.

Były zupełnie gotowe na dziesięć minut przed czwartą i Julka ciągle wyglądała oknem.

Alicja miała wielką ochotę zrobić to samo, lecz powstrzymywała się.

Z wybiciem zegara zadźwięczał krótki dzwonek w przedpokoju.

- Punktualność jest zaletą ministrów - z aprobatą powiedziała Julka.

Alicja wyszła do przedpokoju i ze względu na obecność Józefowej tylko podała mu rękę.

Ucałował jej dłoń w milczeniu, lecz spojrzenie, którym ją obrzucił, miało w sobie tyle zachwytu, że oblało ją gorącą falą.

Prędko cofnęła się do jadalni:

- Pan będzie łaskaw...

Pan pozwoli - moja kuzynka, Julka, pan Winkler.

- Nie wiedziałam, że pan jest monarchą - wypaliła Julka, a widząc, że gość nie orientuje się w intencji jej pretensji do Alicji, dodała: - no, bo zostałam przedstawiona panu, a tylko monarchom przedstawia się kobiety.

Spojrzał na nią z uśmiechem.

- Czy to ładnie tak z miejsca stawiać Bogu ducha winnego człowieka w kłopotliwej sytuacji?

- Nie doceniasz, kochanie, przewagi swej młodości - zaśmiała się Alicja, ubawiona czupurnością Julki.

- Ani siwizny moich włosów - zrobił dostojną minę Drucki.

Julka rzuciła wzrokiem na jego siwiejące skronie, spotkała uśmiechnięte spojrzenie i nieco się zdetonowała:

- No, na patriarchę pan nie wygląda.

- Siadajmy do stołu - przerwała Alicja.

- Zadzwoń, Julko.

- To wybornie, bo jestem piekielnie głodny.

- I ja też - dorzuciła Alicja, siadając.

- Niechże pan siada - powiedziała Julka.

- Nie mogę, proszę pani.

Tylko monarchowie pozwalają sobie na zajęcie miejsca przed damami.

Julka zaśmiała się i usiadła.

Drucki zaczął mówić o etykiecie i w ogóle o formach towarzyskich, przyjętych w różnych egzotycznych krajach.

Z humorem opowiadał o sensacji, jaką wywołał kiedyś w Nikaragui, całując damy w rękę.

Moda ta przyjęła się tam natychmiast i zyskała ogólne uznanie.

Mówił swobodnie i wesoło, odpowiadając dowcipnie na rzucane z rzadka pytania Alicji.

Julka przyglądała mu się z rosnącym zainteresowaniem.

Nie był piękny, nie był nawet ładny, ale miał w sobie coś dziwnie imponującego.

Julka nie wiedziała dlaczego, ale tak właśnie wyobrażała sobie Allain Gerbaulta.

Jego niski, głęboki głos miał w sobie coś fascynującego.

Spojrzała na Alicję - o!

jej na pewno się ten pan Winkler podoba również.

Musiał wiele podróżować...

Widocznie myśli ich szły jednym torem, gdyż Alicja powiedziała:

- Ależ pan zna cały świat!

- No, nie cały - zaśmiał się - na przykład nigdy nie byłem w Turcji, nigdy na Syberii, a Szwecję i Norwegię znam tylko z portów.

- Ach, więc jest pan marynarzem! - zawołała Julka.

- Owszem, przeważnie marynarzem.

- Ach - westchnęła Julka - gdybym była mężczyzną, na pewno zostałabym marynarzem.

Ja wprost kocham morze.

- Jest to - zażartowała Alicja - najidealniejsza miłość.

- Dlaczego? - zapytał Drucki.

- No, bo nigdy morza nie widziałam.

Ale w tym roku pojedziemy z Alą na Hel i będziemy robiły dalekie wycieczki na pełne morze.

Szkoda, że pana z nami nie będzie.

- O, to jeszcze nie jest powiedziane - zastrzegł się Drucki - możliwe, że i ja wybiorę się na Hel.

Po obiedzie Julka oświadczyła, że idzie do koleżanki odrabiać lekcje.

- Przejdźmy do mego pokoju - zaproponowała Alicja.

Józefowa przyniosła kawę i brzęcząc nakryciem zaczęła sprzątać ze stołu.

Gdy zostali sami, Drucki objął Alicję i przyciągnął do siebie.

- Nie, nie - powstrzymywała go - Julka przyjdzie pożegnać się...

Musnęła ustami jego wargi i dodała:

- Proszę mi teraz powiedzieć, co Boh robił dziś rano?

- Plany.

- Jakie?

- Mieszkałem dotychczas w hotelu.

Teraz znalazłem ładne i zaciszne mieszkanie przy Alei Szucha.

Jutro rano przeprowadzam się.

Zobaczy moja Al, że nie przesadziłem w przechwałkach.

- O, ja zobaczę? - udała zdziwienie.

Stropił się:

- Przecież... przecież jedynie po to je wynająłem.

Alicja zaśmiała się i chciała coś powiedzieć, lecz właśnie weszła Julka.

- Do widzenia państwu - dygnęła kokieteryjnie.

- Alu, bądź tak dobra, jeżeli zadzwoni Janka, powiedz jej, że jestem u Zośki.

Dobrze?

- Dobrze, kochanie, tylko wróć przed dziewiątą.

- Wrócę.

Do widzenia!

Po kilku minutach wyszła i Józefowa.

Zostali sami.

W ciszy popołudnia i nadchodzącego zmierzchu, gdy dwoje ust znajdzie się tak blisko, umieją one zapomnieć o istnieniu słów i odnaleźć znacznie pełniejsze, dużo wymowniejsze wyrazy.

Biła ósma na zegarze w jadalni, gdy się rozstali.

Alicja zaczęła naprawdę swoje życie od nowa.


text:
57.

Z odmętów życia dąż do brzega,

Gdzie wabi w przystań Dobra Sława.

Lecz dróg tych, z Odwiecznego Prawa,

Jakaż jest Alfa i Omega?

— Niech tego człek się sam wystrzega,

Co mu się w drugich złem wydawa.


text:
Christo-sacrum.

Nazwa stronnictwa religijnego, r. 1797 pomiędzy kalwinistami francuzami zawiązanego w Delft, w Holandji.

Założycielami jego byli: Jakób Henryk Ouder de Wyngaart i Izaak Haastert.

Stronnictwo to odbywało zpoczątku swe narady potajemnie, uznane wszakże zostało przez państwo 1802 r., przez co znacznie się powiększyło, lecz wskutek napadów kalwińskich zeszło do rozmiarów maleńkiej sekty.

Miało ono na celu połączenie wszystkich wyznań chrześcjańskich, opierając się na artykułach wiary ogólnie przyjętych, jak: boskość Pisma Św., upadek natury ludzkiej, Odkupienie przez Jezusa Chrystusa Boga—Człowieka i poświęcenie przez Ducha św. Cf.

ich obronę ogłoszoną roku 1801 pod tytułem: Het genotschap Christo-sacrum binnen Delft, tudzież Staeudlin'a i Tzschirner'a Archiv für Kirchengeschichte t.

I p. II p.

170, p. III p.

155.

(Häusle).

X. W. M.


text:
Charles Baudelaire

Nieszczęście

tłum.

Antoni Lange

By tak ciężki unieść głaz

Syzyfowe trza mieć siły;

Choć mi trudów pot jest miły —

Sztuka długa — krótki czas.

W dal od sławnych mogił, w dal

Idzie — w pusty szlak cmentarny

Serce me jak bęben gwarny —

Grzmiąc ponurych marszów żal.

Skarb niejeden pogrzebany

Śpi w ciemności zapomnianej

W głębi — z dala od łopaty!

Z żalem rozlewają kwiaty

Swą — jak tajnia — słodką woń

Na samotnych głębi toń!

-----


text:
Aminek, nazwa rośliny, utworzona z jej nazwy łacińskiej ammi, ammium, przez upodobnienie do swojskiego wyrazu kmi nek.

Dawniej aminek, podaminek bywał używany jako przyprawa kuchenna, a nieraz ta nazwa służyła i dla kminku.


text:
396.

Proś Boga: byś mógł przedtem skręcić szyję,

Nim świat, złośliwy przechera,

Zepchnie rachunek czynów twych do zera.

Bo przeciw temu na nic rady czyje:

Gdy jest szczęśliwszy, kto do śmierci żyje —

Niż kto za życia umiera.


text:
Calliculae (od κάλλος - piękny), krążki metalowe lub materjalne, jakiemi starożytni zdobili swoje szaty.

Cbrześcjanie, nie wyróżniający się od innych ludzi ubraniem, używali tego stroju przy tunikach i innych częściach ubrania.

Ztąd o nich wzmianka w pomnikach starożytności chrześcjańskiej.

Tak ś.

Perpetua opowiada, że w widzeniu pokazał się jej djakon Pomponius w szacie białej, ozdobionej tego rodzaju krążkami, habens multiplices calliculas (Act. s.

Perpet.

et Felicit.

c.

x ap.

Ruinart).

Cf. Martigny, Diet.

d. antiquités chr.

N.


text:
cichy, ciszszy (cichszy dzisiaj), cisza, ciszyć, uciszyć, cichość, cichacz (cichaczem), cichajta (ludowe, o rozkazie), cichostępy, zcichapęk, cichnąć, ucichł, zacisze, zaciszny.

Prasłowo; cerk. tich, tichnąti, czes. tichý tisziti; z wokalizacją o: ciecha, p. cieszyć (teich- i toich-, cich- i ciech-).

Lit.

przenośnie, tiesa, ‘prawda’, tiesus, ‘prosty’, por. co do znaczenia włoskie piano, ‘równy’, ‘cichy’.


text: Ad perpetuam rei memoriam, wyrażenie łacińskie: na wieczną rzeczy pamiątkę, często przez Polaków używane.


text:
chytry, chytrze, chytrość, chytrek i chytrzec, chytrzyć, częstym u przymiotników przyrostkiem -r od chyt-ania (‘chwycenia’) urobione; prasłowiańskie to, o ‘zręcznym, przebiegłym’ i ‘prędkim’; por. wymienione pod chwytać lit.

kutrus, ‘zwinny’.


text:
Czapka.

Karłowicz w swoim „Słowniku wyrazów obcego a mniej jasnego pochodzenia" wywodzi od wyrazu średniowieczno-łacińskiego cappa, capa wiele wyrazów w języku polskim jak: czapka, czapa, czepiec, kapa, kapka, kapuza, kapica, kapiszon, kabat, kapota, kapelusz, kaplica, kapelan, kapłan i kapela.

Czapka od czasów najdawniejszych bywała futrzana, u uboższych z domowych baranów, u możniejszych: lisia, rysia, niedźwiedzia lub bobrowa.

Później zaczęto robić przykrycia głowy z wełny i sierści zwierząt, t. j.

z filcu i sukna, zostawiając boki futrzane lub nadając filcowi kształt kapelusza.

Kapelusz jednak nie był przykryciem starożytnem, bo gdy pierwotna Lechja była leśna i cienista, nie było koniecznej potrzeby zasłaniania twarzy przed słońcem.

Łuk.

Gołębiowski w dziele „Ubiory w Polszcze" (Warszawa r. 1830), pod wyrazem Czapka pisze: „Okrycie głowy, część ubioru Polaka, do różnego stanu, wieku, do stroju i do pory roku zastosowana.

Książęcą czapką nazywano mitrę, biskupią infułę, kołpak odznaczał senatorów, księży - jarmułka i pjuska, jezuitów - czapka bobrowa, uboższą szlachtę i mieszczan - kapuza, chłopów - kuczma (zwłaszcza na Rusi).

Po chrzcie kapłan małym dzieciom dawał białą czapeczkę; upominkiem rodziców chrzestnych bywała czapeczka dziecinna z materyi z bramką koronkową lub muślinową, albo i płócienną u uboższych.

Wiek młody nosił patryotki, konfederatki, od Węgrów przejęte magierki, od Niemców mycki, od Rusinów szłyki; poważniejsi mężowie szkarłatne czapki gładkie, albo z kutasem takiegoż jedwabiu, srebrnym lub złotym.

W zupełnym i wytworniejszym ubiorze, jakiej materyi i koloru był kontusz, taki musiał być i wierzch czapki, a baranek tak dobrany, ażeby odbijał przyjemnie.

Były czapki nocne, duchenki, zimowe z futra, skrzydlaste z 4 cyplami (zawiązywanymi na krzyż na wierzchu) zwane zawieruchami, letnie materjalne z barankiem jedwabnym albo z daszkiem dla ochrony od słońca.

Wedle mody: okrągłe, podłużne, nizkie, wysokie, czworograniaste i t. p. Różnica była i w sposobie noszenia: wdziewano na bakier, nasuwano mocniej na głowę, wierzch na tył spuszczano albo naprzód, aby chronił od promieni zbyt rażących.

Zdjęciem czapki należną cześć wyrządzano, stąd powstały przysłowia: „czapką a papką" lub „czapką, chlebem i solą, ludzie ludzi niewolą".

Piotr Potocki, starosta szczyrzycki.

Jeśli kto niebaczny tej czci starszemu i poważniejszemu nie okazał, odzywano się: „Cóż to, przyćwiekował kto Waści czapkę?" lub: „Przyrosłaż (przymarzłaż) to czapka do głowy?"

Ugrzeczniony Polak, mając pocałować rękę damy, kładł na swej dłoni czapkę, na której dopiero położona rączka odbierała jego pocałowanie; mając co ofiarować, podawał również na czapce.

Czapka i w tańcu nieodstępna była: to w ręku ją trzymano, to pod pachą, to zawieszano na szabli.

Jeszcze jeden piękny obyczaj: dawniej u nas sędzia, potwierdzając kupno jakiego majątku, brał czapkę od tego, który przedawał, a kładł ją na głowę kupującego (Groicki „Porządek sądów"), przenosząc tym sposobem symbolicznie zwierzchnictwo nad dobrami" .

Gołębiowski pominął bardzo charakterystyczną cechę słowiańską obyczaju naszego, nie podając, że Polacy nie siadali nigdy do jedzenia mając czapki na głowie.

Nawet w mróz, gdy siedli do posiłku, żegnając się, zdejmowali czapkę z głowy, a przywdziewali dopiero po spożyciu śniadania, obiadu czy wieczerzy.

Obyczaj ten, płynący z czci dla chleba jako daru Bożego, wspólny niegdyś wszystkim warstwom rolniczego narodu, zachowuje dotąd bardzo ścisle lud wiejski w wielu okolicach kraju.

Co innego znaczyło „czapkę na stole położyć".

Czynili to tylko goście hardzi lub wielmożni.

To też znajdujemy u Rysińskiego przysłowie z czasów zygmuntowskich: „Kto ma 6 koni w wozie, tysiąc złotych w szkatule, a pannę we dwu milach, ten może czapkę na stole położyć".

Gwagnin powiada, że czapka książęca litewska była z aksamitu czerwonego w strefy złote, kamieniami drogimi osadzona.

Zapewne taką czapkę miał na myśli Stryjkowski, pisząc: „Roman w czapce książęcej na stolicę Halicza od metropolity był podniesion", lub „Giermont był na stolicę litewską w czapce książęcej podniesion według obyczaju z dawna zwykłego i od przodków podanego".

Łukasz Górnicki o dworzanach szpakowatych i łysych pisze: „chcą pokazać, iż nie są starzy i dlatego farbują sobie brodę albo w czapeczce chodzą".

Czapkę „teletową z ogonkiem" znajdujemy zapisaną w testamencie z r. 1653 dla Stanisława Dydyńskiego, niemniej czapeczkę „tabinową" i inne czapki.

Czapki były męskie i niewieście.

Oto np. w inwentarzu rzeczy po zmarłej żonie Walentego Sitońskiego, mieszczanina i cyrulika warszawskiego, spisanym w r. 1692 przez męża, znajdowała się pomiędzy innemi „czapka złotogłowa na czarnem dnie z koroną srebrną marcypanową ogonkami obłożona, Item czapka turkusowa atłasowa z kwiatami srebrnymi (Dr. Giedroyć „Ustawy cechów cyrulickich" str. 10).

Czapki poświęcone przesyłali królom papieże; bywały one aksamitne karmazynowe, podszyte gronostajami, okrążone złotym sznurkiem, w środku haftowany gołąbek oznaczał Ducha Św. Taki podarek otrzymał w r. 1448 Rogatywka starosty żmudzkiego Zaranka.

Kazimierz Jagiellończyk; w r. 1525 Zygmunt Stary od Klemensa VII w Krakowie; d.

15 lutego w czasie sejmu r. 1540 poseł Hieronim Rozarius oddawał królewiczowi Zygmuntowi Augustowi w katedrze na Wawelu uroczyście, wobec rodziców, miecz i czapkę przez papieża Pawła III z błogosławieństwem przysłane.

Roku 1580 Stefanowi Batoremu Paweł Uchański, wojewoda bełski, brat prymasa, doręczył w Wilnie czapkę od Grzegorza XIII.

Jan III po uratowaniu Wiednia otrzymał w Żółkwi taki sam podarek od Innocentego XI, przez nuncjusza d.

20 lipca 1684 r. uroczyście mu na głowę włożony.

Ostatni tego rodzaju dar papieski otrzymał August II; doręczył mu go w Warszawie r. 1726 Stanisł.

Miaskowski.

Ksiądz Kitowicz w „Opisie obyczajów i zwyczajów za Augusta III" powiada o czapkach: „Za panowania Augusta III były kilkorakie; najpierwsze z wązkim barankiem okrągłym, rozcinanym na przodzie i w tyle, z wierzchem czworograniastym, cienką bawełną wyściełanym, po szwach, gdzie się kwaterki schodzą, sznurkiem srebrnym albo złotym okładane, lub też rygiel kami takiemiż ujmowane.

Po nich nastały czapki kozackie z wysokim wierzchem, z wązkim barankiem, miałko wyściełane.

Dalej weszły w modę czapki z wysokiemi baranami, wierzchem płaskim, od modnisiów jeszcze w głąb barana wtłaczanym, tak iż nie widać było nic wierzchu, tylko sam baran na głowie.

Forma takich czapek utrzymywała się długo, z tą różnicą, że baranka zwężono, a wierzchu podniesiono.

Takie czapki zwały się z początku kuczmami, potem krymkami od Tatarów krymskich, od których modę takich czapek Polacy przejęli.

Do wszelkich czapek używano baranków naturalnych, czarnych, siwych, kasztanowatych, białych i pstrych.

Lecz najwięcej czarnych i siwych; inne baranki były tylko w guście ludzi młodych i gaszków.

Baranki krymskie były cenniejsze od węgierskich, a bułgarskie najdroższe.

Niekiedy udał się baranek i z domowej owczarni, który uszedł za węgierski i bulgarski, mianowicie wyporek, ale tylko kasztanowaty, pstry lub biały, nigdy czarny i siwy.

Wierzchy u czapek rozmaitego koloru, zawsze sukienne, aż do ostatnich lat Augusta III, w których zaczęto używać na lato czapek z wierzchami bławatnemi dla lekkości i chłodu.

Kapeluszów bowiem chodzący w stroju polskim nie używali, wyjąwszy chłopów.

Komu dogrzewał upał słoneczny, rozwieszał chustkę, głowę i twarz okrywając, aby się gaszkowi nie opaliła.

O którą szkodę mniej dbając mężczyźni dawnego sarmatyzmu, pomimo to, że głowa była ogolona, zdjąwszy czapkę i zawiesiwszy ją na jednem uchu, albo wpłask położywszy na głowie, skwar słońca wytrzymywali.

Jak nastały wierzchy bławatne, nastały i baranki atłasowe.

Z czarnego atłasu na nić marszczonego i prutego robił się baranek czarny, z popielatego siwy, przedziwnie piękny i lustrowny.

Podszewka do czapki zwykle bławatna, jak żupan i podszycie rękawów u kontusza.

Ludziom starym, wygody przestrzegającym, czapki były upodobane z lisiego futra albo łapek baranich, zwane kapuzami, były zawijane i mogły się spuszczać na kark, zasłonić twarz, nos i usta, oczy do patrzenia zostawiając.

Czapka towarzyszów Kawaleryi Narodowej i pułków Straży Przedniej z czasów Stanisława Augusta.

Czapka szwoleżerów gwardyi napoleońskiej za Księstwa Warszawskiego, r. 1807-1815.

Czapka włościan wołyńskich.

Czapka ułańska lat 1815-1830.

(W takiej zielonej aksamitnej kapuzie i w wilczurze, przez jakiegoś obywatela litewskiego darowanej, wracał Napoleon z kampanii r. 1812).

Senatorowie i majętna szlachta wieku podeszłego, na wielką paradę zażywali kołpaków sobolich z wierzchami aksamitnemi, karmazynowemi, granatowemi, albo zielonemi, przypinając do kołpaka w środek opuszki sobolej nad czołem jaki drogi kamień świecący, albo sygnet brylantowy, co Polaka dziwnie poważnym i okazałym wydawało.

Krój kołpaka był ten sam co i krymki, lecz przez wysokość i ogromność sobolej opuszki wydawał się inakszym".

Ł.

Gołębiowski powiada, że w takim stroju widział w młodych swych latach przejeżdżającego przez Dąbrowicę Karola Radziwiłła, wojewodę wileńskiego.

Rysunki tu dołączone (patrz str. 262 i 263) przedstawiają czapki rogate panów polskich z drugiej połowy XVIII wieku.

Rogatywka z szerszym barankiem przedstawiona jest na portrecie Piotra Potockiego, starosty szczyrzyckiego, ambasadora Rzplitej do Stambułu w czasie sejmu czteroletniego.

Rogatywka wyższa z barankiem węższym znajduje się w zbiorach p. Al. Jelskiego w Zamościu pod Mińskiem gubernjalnym.

Wierzch ma z sukna ciemnobronzowego, a nad barankiem czarnym pas aksamitny złotem haftowany i na 4 szwach takiż haft.

Czapka czworokątna, czyli tak zwana rogatywka, konfederatka, noszona była w wieku XVIII przez Towarzyszów Kawaleryi Narodowej i pułków Straży Przedniej.

R.

1791 Komisja wojskowa wydała następujący przepis: „Czapka polska sukna koloru karmazynowego w Kawaleryi, ponsowego w Pułkach, mocno pikowana, 7 calów wysokości mająca, z których trzy cale baranek czarny, a cztery cale sukno nad barankiem ma zajmować Rzemyk czyli podgardle na pół cala wązkie dla zapinania pod szyję w czasie musztry, z drugiej strony nad barankiem guziczek dla zatwierdzenia czapki.

Zamiast kokardy u Kawaleryi Narodowej krzyż srebrny kawalerski podług modelu, który porządniej może być utrzymany, niżeli kokardy, które od dżdżów i kurzawy, mimo największego ochędostwa, często się brukają.

Przy czapce pióro białe strzyżone wysokości cali 8 dlatego, że nierównie lepiej się konserwuje i podczas deszczu formy swojej nie traci".

Typ mieszczanina litewskiego w czapce zwanej «ablauchą».

R.

1789 oficerom regimentów pieszych i artyleryi przepisano nosić czapki ponsowe i czarne, kształtu czapek Kawaleryi Narodowej; toż samo tyczyło się generałów i sztabów.

Legje włoskie nosiły czapki krojem do powyższych podobne, lecz zamiast baranka była skóra glansowana.

Szeregowcy piechoty Księstwa Warszawskiego nosili czapki rogate (jak kaszkiety ułańskie), również generałowie, korpus pociągów, weterani, pułki ułańskie i w pierwszych chwilach formacyi artylerja konna.

W r. 1810 wydano następujący przepis co do czapek dla oficerów ułańskich: „Czapka z kapelusza (filcu) czarna, u dołu okrągła, u góry czworograniasta, 9 cali wysoka, każdy z czterech boków po 10 cali mający, u dołu galon złoty, na dwa cale szeroki, każdy z czterech rogów blachą żółtą okuty z haczykiem do zawieszania kordonów; po lewej stronie krzyż kawalerski na kokardzie białej, naokoło kordon srebrny z kutasikami; z przodu nad galonem blacha żółta w deseń z numerem pułku, na wierzch wydany z przodu daszek ze skóry czarnej, palonej, z obwódką żółtą; pióro czarne, 15 cali długości; podpinka czarna; sztabs-oficjerowie pióro białe mieć powinni".

Nader kształtne czapki nosili szwoleżerowie polscy gwardyi Napoleona i trzy pułki polskich ułanów linii w wojsku francuskiem w latach 1807 - 1815.

W wojsku polskiem Kongresówki pozostawiono czapki rogate jedynie czterem pułkom ułańskim.

Pułk pierwszy nosił czapki takie do r. 1818 granatowe, potem karmazynowe; pułk drugi - białe; trzeci - żółte; czwarty - niebieskie.

R.

1831 wiele pułków i oddziałów nowej formacyi przywdziało czapki rogate.

Może skutkiem dzielności i sławy oręża w dobie napoleońskiej rogata czapka polska stała się ubiorem głowy charakterystycznym dla ułanów, przyjętym prawie we wszystkich państwach europejskich, w których znajdowała się ta broń.

W regulaminach francuskich aż po r. 1871, w którym zniesiono ułanów, używano z języka polskiego wyrazu „chapska" dla określenia rogatego ubioru głowy ułanów.

(B. Gem.).

Czapka rogata z grubego bronzowego sukna, powszechnie noszona przez włościan wołyńskich jeszcze w wieku XIX i przedstawiona tu na rysunku (str. 264), posłużyć może za dowód, jak lud w niektórych strojach swoich, np. w czapkach, naśladował ubiory szlachty.

Czapka bowiem wołyńska, o której tu mowa, pochodząca z pod Ostroga i z połowy XIX wieku, jest prostem naśladownictwem czapki starosty żmudzkiego Zaranka, o sto lat wcześniejszej.

Ostatni rysunek przedstawia czapkę litewską, zwaną abłauchą, na głowie mieszczanina ze Święcian (str. 265).

I ta ostatnia czapka (odrysowana z natury r. 1880 przez Alfreda Romera) pochlubić się może prototypem na głowie króla Zygmunta Augusta, którego znany jest portret w czapce podobnego rodzaju.

Ma także ona blizkie pokrewieństwo z czteroklapową kapuzą nadwiślańską, od której tem tylko się różni, że u abłauchy klapy boczne i tylna nie rozcięte, stale kark osłaniając, nigdy się do góry nie podnosiły i nie zawiązywały.

Adalberg podaje 16 przysłów polskich, odnoszących się do czapki, nie licząc wielu ich odmian.


text:
Ambroży Lombez, tak przezwany od miejsca swojego urodzenia w Langwedocji, nazywał się właściwie Lapeirie, ur. 20 Mar.

1708 r.

W 16 r. życia wstąpił do kapucynów, gdzie następnie sprawował obowiązki professora teologji, gwardjana i definitora.

Oprócz nauki, jaśniał szczególniej cnotą pokory i umiejętnością kierowania duszami skrupulatów.

Zostawił w tej mierze bardzo szacowne dzieło, mianowicie: Traité sur la paix intérieure, in 12°; Sur la joie intérieure; Lettres spirituelles sur la paix intérieure et autres sujcts de piété, 1776, in 12°.

Umarł w opinji świętego, 29 Paźdz.

1777 r.

Wiele rysów jego życia przypomina św. Franciszka Salezego.

(Kerker) X. M-i.


text:
←Pleban pieska na cmyntarzu pochował Co mnimał, iż msza ma być z obiadu

Figliki

Mikołaj Rej Tatarzyn mszej słuchał→

z tomu Figliki

Jednego z naszej braciej na obiad proszono.

Przyszedł w czas — ano kwiatki obrus potrzęsiono,

Nakładziono serwetów, trociszków, solniczek,

A on wnet zasię nazad poszedł miłośniczek.

Potym go ugoniwszy: „— Przecz idziesz? — pytali —

Abowiem już potrawy wnet będą stawiali.”

Rzekł: „— Mnimałem, aby to ku mszy gotowano,

A jam odszedł pieczonki, już jej dopiekano.”


text:
Na pierwszej sesji po świętach warszawska giełda pobiła kolejny rekord.

Indeksy co prawda pną się w górę nieznacznie, ale i tak są najwyższe w historii.

WIG20 osiągnął 2682 punktów (wzrost o 0,7%), a WIG - 35.898 punktów.

Aktywność inwestorów jest jednak bardzo mała.

Wpływa na to zbliżający się koniec roku, świąteczna atmosfera i brak odniesienia do giełdy londyńskiej, która ma nadal przerwę świąteczną.

Jak mówi jednak makler z jednego z największych biur w Warszawie, trudno wyciągać racjonalne wnioski, pracujemy w krótszym tygodniu, niskie obroty dają wiele do myślenia, a dodatkowo było wiele umówionych transakcji.


text:
Ballada jakich wiele

Ballada jakich wiele – wiersz Jana Jaśkowskiego

Ballada jakich wiele – wiersz Włodzimierza Zagórskiego ze zbioru Z teki Chochlika

Pieśń dziadowska

Jan Jaśkowski

Wieczorem, w niedzielę, przy wiejskim kościele

Dziad stoi i bije we dzwony;

Młodzieniec nieznany, I pyłem odziany,

Przystanął i słucha zdziwiony,

I pyta nieśmiele: ”mój dziadku!

w tém siele

Któż ziemskie opuścił mieszkanie”?

- „Smutne to są sprawy, Jeżeliś ciekawy,

Posłuchaj, opowiem mój panie.

Przed kilku latami żył we wsi téj z nami

Kmieć z kmiecia, zamożny, poczciwy –

Ni soli, nie chleba niebyło tam trzeba,

Był czczony, kochany, szczęśliwy.

A było ich troje: on z żoną we dwoje,

A synek jedynak był trzeci;

Wesoły, rumiany, przystojnie odziany,

Zwyczajnie, jak bywa syn kmieci.

Raz ojciec z wieczora Powraca ze dwora,

I wzdycha, i mówi do żony:

„Mój Boże, mój Boże!

Jak téż to przy dworze

Stan kmiotka maluczki, wzgardzony

Prostaczek w tym tłumie, gdzie każdy coś umie,

Nie znaczy ni pracą ni wiekiem;

I nam Bóg dał dziecię czemużby téż przecie

I ono nie było człowiekiem?

Przedajmy dwa woły, niech idzie do szkoły,

A kto wie i co się z nim stanie?

Może się, przy dworze umieści,

A może i księdzem zostanie”.

Jak rzekli, zrobili, lecz grubo zbłądzili

Bo szczęście i w kmiecym jest stanie.

Dobra jest nauka, ale kto jéj szuka

Nie z pychy, wszak prawda mój panie?

Co rok więc na szkoły z ojcowskiéj stodoły

Szło zboże, z obory dobytek.

Syn wzrastał w rozumie, lecz zato i w dumie

Na smutny rodzicom pożytek;

I przeszło lat wiele, a nikt go w tém siele

Nie widział w zagrodzie rodzica,

A z cicha mówiono, że w mieście tam pono

Waszmości udaje szlachcica.

Że w głowie ma państwo, nie święte kapłaństwo,

Że ojca wstydzi się w sukmanie;

A Bóg się tym brzydzi, kto ojca się wstydzi –

Nie prawda?

Cóż wam to mój panie?

Tymczasem oknami (jak mówią) i drzwiami

Bieda się do niskiej pcha strzechy;

Ucieka dostatek, przybywa zaś latek,

A znikąd pomocy, pociechy.

Starcowi i niwa w młodości życzliwa

Kąkole wydaje i głogi,

Więc nieraz w potrzebie na syna i siebie

Zapłakał ów człowiek ubogi.

Aż pracą znużony i bólem strawiony

Raz upadł przy pługu na łanie,

I zasnął na wieki i nikt mu powieki

Niezamknął; płaczecie mój panie?

O!

Powieść nie cała wszak matka została,

A matka biedniejsza na świecie;

Biada jest każdemu człowieku samemu,

Lecz stokroć samotnéj kobiecie.

Więc pismem kazała, ze łzami błagała:

Mój synu!

Rzuć świetne marzenie;

Uczcij ma siwiznę, weź ojców puściznę,

A znajdziesz spokojność i mienie.”

Ba!

Panie kochany!

Groch rzucaj o ściany;

Trza było z rodzinnéj wyjść ziemi,

I rękę przy drodze wyciągnąć niebodze

Gdzieś z dala pomiędzy obcemi.

A dzisiaj ją rano nieżywą zdybano

W swéj lubej zagrodzie przy ścianie;

Z litości w téj chwili jéj my to dzwonili –

Co wam jest, dla Boga!

mój panie”?

A młodzian nieznany wzrok toczył zbłąkany

I krzyczał z oschłemi powieki:

„Jam jest ten zabójca i matki i ojca

I szczęścia mojego na wieki.

Roiłem, marzyłem, czcze mary goniłem,

Wiatr rozwiał sny złota przedemną

Dziś zdrowy, zbudzony przychodzę w te strony

Miéj litość, miéj litość nademną.

O!

dzisiaj, w tém siele, Ja chleb mój w popiele

Zwalany, łzy memi obmyję,

I jeść go zasiądę, I szemrać niebędę,

Lecz rzeknij: wstań, matka twa żyje!

I upadł na ziemi i łzami krwawemi

Zalał się, w okropnym był stanie,

Dziad oczy skrył w dłonie, A idąc na stronie

Rzekł z cicha: „Nierychło mój panie!”

Informacje o tekście

BALLADA JAKICH WIELE.

Sic vos non vobis.

Virgilius

Siedziała zamyślona;

W kapryśnej była wenie;

Naprzeciw siedział młodzik,

Co kochał ją szalenie.

Rzekła: „Ach jakbym chciała

Mieć dzisiaj na wieczorze

Bukiet z kamelij świeżych;

Że też to być nie może!

On rzekł: „A to dlaczego?“

Spojrzała się nań dziwnie:

„Że też się Panu zawsze

Chce pytać tak naiwnie?“

„O siódmej zjadą goście,

Już czwarta — mróz aż grzyta;

Do Lwowa ztąd trzy mile,

A Pan się jeszcze pyta“.

On wstał nie rzekłszy słówka,

I wolnym wyszedł krokiem;

Że wyszedł nie spostrzegła —

Nie pożegnała okiem!

∗ ∗

∗

Trzy godzin nie minęło;

Panna już czeka w sali.

Złą drogę mają goście;

Wiatr mroźny śniegiem wali.

Wszedł młodzik taki blady,

Jakby go z krzyża zdjęli,

Lecz w oku lśni mu radość,

Bo niesie pęk kamelii.

„Kamelje!“ krzyknie panna,

Est-ce possible?

O mój Boże!

Mówże pan, zkądeś dostał

Kamelji o tej porze?“

„„Przywożę je ze Lwowa,

Prosto od Klimowicza““.

„Co, Pan?“ „„Ja, pani!

Hrabia

Pożyczył mi Wolwicha““.

„Hrabia?

Ach jaki dobry!

Mais voyez, jak to grzecznie!

Powiedz mu Pan, że za to

Wdzięczną mu będę wiecznie!“


text:
dla, narzeczowe la (la Boga, labiedzić), obok dziela Bogurodzicy, stawało nie przed, ale po słowie rządzonem (jak łac. gratia lub causa): tegodla (pierwotnie togodla), nigdy dla tego; »twego dziela chrzciciela«, ‘dla twego chrzciciela’ (Bogurodzica); w 16. i 17. w., gdy dla już przed słowo kładziono (dla Boga), wstawiano między nie (wedle dawnego trybu) bezprzyciskowe postaci: »dla cię Boga proszę«, bo te się zawsze przodu w zdaniu dopominały.

Dla i dziela znaczą to samo, lecz są odmiennego początku: dziela, p. działo; dla — a jest i dle, wedle, podle, lub wedla, podla — należy do dla, ‘długość’, dlić, ‘dłużyć’, przedlić, ‘przedłużyć’ (por. takie same według, podług, albo franc. selon z łac. secundum longum, selon Dieu, ‘według Boga’).

Tego rzeczownika nie używamy już; czes. dle, delka, ‘długość’, déle, ‘dłużej’, delszi, ‘dłuższy’, dliti, ‘dłużyć’; rus.

dlina, ‘długość’, dlinnyj, ‘długi’, dolszij, ‘dłuższy’, prodlit’, ‘przedłużyć’.

— Również przysłówek-przyimek spólny wszystkim Słowianom: słowień.

wadle, wale, pole, serb. tak samo, rus.

podle (podlinnyj, ‘wedle tegoż’, z tego podlinnik, ‘oryginał’), wozle, ‘obok’, dla, małorus.

bila z pila, pidla, czes. dle, wedlé, podlé, dle toho, dawniej tohodle.

P. dal i długi.