text:
Ja, niiei podpisanvr"r, .........,'.1..N..

D-R.le.l ..

$ a.!l'!..N.

.....€f.?:.9......

...

....

...

..

Dziennik Ust8w Nr 104 - 5172 - Poz.708

Zslqdtnlk do ustswy

z dnia 3Q lioca 2@1 |

U!ryegal

1. osoba sHadaj4ca oswiadczenie o stanie majqtkowym obowi4zana iest do zgodnego z prawd4, siarannego

i zupelnego wypelnienia kaidej z rubryk.

2.

Jeieli poszczegolne rubrykJ nie znajdujq w konketnym przypadku zastosowania, n€lezy wpise6 -nie dotycry",

3.

O6wiadczenie o stanie majQtkowym dotyszy majqtku w kra.ju i za granic4.

Ctr*iadcza,,-ie o stanie rnai qtkcl,rym

Ja, niiei podpisanvr"r, .........,''.1..N..

D-R.le.l ..

$ a.!l''!..N.

.....€f.?:.9......

...

....

...

..

ljmion6 i nlrv.iako; w przypEdku kobiai nal€ii poded r6rinioi nrzwisko prnl.6rkie)

urodzony{a) 2-L \ ...4sY../i..9..S.6..................... w..........),.t.i-.0-LI.(.-''.u.o.d.]..s........

;ol C f N/t \€1H

{mi6jsc. zEtrudnildia, s..!nowi!ko lub fu nkcj€l

:rn:ac:l.zhrlel

po zapoznaniu sig z paepisami ustawy z dnia 30 lipcs 2004 r. o uposai€niu post6w do Parlamentu Europejekie-

go wybranych w Bzecrypospolitej Polskiaj lDz.

U.

Nr 187, poz, 1925 or8: z 2006 r.

Nr 104, poz. 708), rgodnia

z art. 3a tsj ustawy oswiadczsm, ie posiadam wchodzqce w sklad matiehskiej wsp6lnoSci rnaiatkow€i lub

stanowi4ce m6j majEtok odrebny;

l.

- $rodki pienigine zgromadzone w walucie polskiej: .,.,...,..,.,,....''L..(.,9IP?..}.F................

- Srodki pienigine zgromadzone w walucie obcej: ...............!){-!.8......k9-l::1.9:i,3....

- oapiery wsftosciowe: ......

:.-:.f..r..S.5....i.r.*.{.*;..k1*..v-r.\+r.h:l..#3}:....''

A*.*6#}...k.q:s+i*-"i+*l ( u''"tll*

:*o** l*::6* :*'';,su5a.rnr:ie ?-L-

Dziennik Ustaw Nr l04 * 5173 - P oz- 108

3.

Gospodarstwo rolne:

rodzaj gospodarstwa: powierzchnia: ............9...fl h.*

-

o wartosci: ...........4./..h.,,.

U0.o....*k........,

rodzaj zabudowy:

t\nul prawny: ..,......

''''yatvSo-.''......

Z tego tytulu osiegnilem (etam ) w roku ubieglym prrych6d i doch6d w wys

..I.gA^.(,2ULb..b.

:...d,..9.".5..5f.,*L...........)-..-cA:eS....:...Y.(.*p_2.6d wysoko6ci:

...

adres:

o wartosci:

rIrq, P, err,,I.

1il.

Uczestniczg w sp6tce cywilnej lub w osobowej sp6lce handlowej {jawnej, partnerskiej,komandytowej,

komandytowo-akryjnej) - naleiy podai wysoko5i wniesionvch wkladdw: ...........,

N iE DgTq L/Lry

Z tego tyiulu osi49n4lem(€lam) w roku ubieglym przychod i doch6d w wysokoSci:

paedsigbiorc6w, w K6rych ucz€stniczq takie osoby - naleiy podaC liczbg i emitenta udzjal6w:

Z tego rytulu osiqgn qlem(glam) w roku ubiegtym dochod w wysokodci: .........................

Z tego hnulu osi49n4lem(91am) w roku ubiegiym doch6d w wysoko$ci: .........................

llil]lillllll:T::::::::]il'',H:l:ffifi ff'',?:::::l-:: :::::::iillll,:::: : :

Z tego tytulu osi49 n4lern (qtam ) w ''oku ubieglym dochod w wysoko6ci: ...,.........,..........,...............,..........,..

i1''

2.

Posiadam akcje w innych sp6lkach handlovvych - naleiy poda6liczbe i emitenta akcji: .............-............._

Z tego t6ulu osiqgnalem(elam) w roku ubiegtym dochcid w wvsoko$ci:

Nabylem(am) (nabfi m6j malioneki od skarbu Paistwa, innej pafistwowej osoby prawnej, jednostek

samorz4du teMoriainego, ich zwi4zkow lub komunalnej osoby prawnej''nastgpuiEce mlenie, ktore

....

H., !

P-.....

Te*I-}r.w*i....

v .

1.

Prowadzg dzialalno6i gospodarcz4 (naleiy podai formg prawn4 i przedmiot dzialalnoSci):

.....x..!.H.......\.s.

I!i" !/],\t..........

........

- osobiScie

VIII.

-\4''SpOtnte I Innvmt osoDamt .,,,.....,

Z tego t/tulu osiqgnqlem{9lam) w roku ubiegtym pnych6d i doch6d w wysokbSci: .....................................

2.

Zaaqdzam dzialalno5ci4 gospodarczE lub iestem pE edstawicielem, pelnomobnikiem takiej dziatalnoSci(nalei

poda6 formg prawn4 i przedmiot dzialalnoici):

...,........N. r R...,....b.

_o_.tJ..%a1.

- wspornje z Innymt osoDaml

Z tego Mulu osi4gnqiem(glam) w roku ubieglym doch6d w wysoko6ci:

1.

W sp6lce handtowej {nazwa, siedziba sp6tki): ..................4:.1.1 F..

..\"g:.i--Y..@.5-

- jestem cztonkiem zaz4du (od kiedyl: ....................

- jestem czlonkiem rady nadzoiczej {od kiedy):

- je*em clonkiem komisji rewizyjnej iod kiedy):..............

.......:1............

.

:IJ

Z tego Muiu osi4gnqlemigiam)w roku ubieglym doch6d w wysokoSci: .......................,...

D?iennik Ustaw Nr 104 - ct/5 - Poz.708

2.

W fundacjach i stowanyszaniach prowadzqcych dzialalno36 gospoaarcz4: ......[IE.,.,D"94k.q,Lfl........

- iestem czlonkiem zaftqdu (od kiedy): .........,......,.

- jestem szlonkiarn rady nadzorczoj (od kiedy):

Z tego Mulu osiqgn4tem(glam) w roku ubiegiyrn doch6d w wysokosci: ,,...,..,..............,,

tx.

inne dochody osiqgane z \tulu zatrudnienie lub lnnej dzielelno6ci zarobkowej lub zajgC, z podaniem

.....................h.

L;,k.....

Rp->''gt''.rrrd..fk.....--../.6*..{S..1.1..f..9..2r.........................

................,,...pI.+-....rr&..tA......f:ts+p-N...^.....c,{".r?9.-*.g:r''-.....?*o-3......................

Skladniki mienie ruchomego o warto6ci powyiel l0 000 ztotych (w prrypadku po.jazd6w mechanicznych

naleiy podaC msrkg, model i r-ok prodrtkcii):

Zobowi4zania pieni?

Znc o wartosci powyisj 10 000 ztotych, w tym z€ciqgnigte kredyty i Poiczki oraz wa''

runki, na jakich zosiaty udzielone {wobcc kogo.

w zrviqzku z jakim zdazeniem, w jakiei wysokoSci}:

Powyisze otwiadczenie skladam Swiadomy{a), ii na podstawie art.233 !''!

Kodeksu karnego za Podanie

nieprawdy lub zatajenie prawdy grozi kara pozbawisnia wolnodci.

f,ol.

?-eo1

0 9, 07, 2009

wPL YNET O

lmiejlcoro*C, dal


corpora: wikisources-pl

text:
Polska Księga Adresowa 1929

Stara Bircza

Bławaty: I. Merzell

Bydło - handel: J. Ordon

Kołodziej: K. Łaba

Kowal: Budrianowski

Krawiec: E. Ordon

Nabiał: I. Goldman

Różne towary: L. Apfel, S. Glucksman, Goldman, H. Himmelstein, L. Lauerhaft, M. Rabner, L. Raps, L. Sauerkaff

Stolarz: A. Pielich

Tytoniowe wyroby: S. Szeinbach, J. Melnyk,

Wyszynk trunków: W. Ordon


text:
Upiory

Akt II

Henryk Ibsen

Ten sam pokój.

Krajobraz zadeszczony.

(Pastor Manders i pani Alving wchodzą z jadalnego pokoju).

PANI ALVING.

(jeszcze we drzwiach).

Błogosławiny czas obiadowy.

OSWALD.

(z jadalni) Nie, dziękuję; pójdę się trochę przejść

PANI ALVING.

Idź, idź, deszcz ustał (zamyka drzwi do jadalni, idzie do drzwi przedpokoju i woła).

Regino!

REGINA.

(z przedpokoju).

Idę, proszę pani.

PANI ALVING.

Idź do pralni i pomóż pleść wieńce.

REGINA.

Zaraz, proszę pani.

PANI ALVING.

(upewniwszy się, te Regina wyszła, zamyka drzwi)

PASTOR MANDERS.

On nas przecież słyszeć nie może

PANI ALVING.

Niepodobna, skoro drzwi są zamknięte.

A potem miał się przejś.

PASTOR MANDERS.

Jestem jeszcze jakby odurzony

PANI ALVING.

(stara się zapanować nad swym niepokojem i przechadza się di pokoju).

I ja tego nie rozumiem.

ale cóż tu robić?

PASTOR MANDERS.

Tak, co tu robić?

na uczciwość, nie umiem powiedzieć.

W takich rzeczach jestem niedoświadczony zupełnie.

PANI ALVING.

Jestem przekonaną, że przynajmiej dotąd nie stało się jeszcze nieszczęście.

PASTOR MANDERS.

Niechże Bóg broni.

W każdym razie, jest to stosunek niewłaściwy.

PANI ALVING.

To wszystko jest tylko wybrykiem Oswalda.

Bądź pan o tem przekonany.

PASTOR MANDERS.

Jak mówiłem, nie znam się na podobnych rzeczach.

Zdaje mi się jednak...

PANI ALVING.

W każdym razie z domu wyprawić ją trzeba i to zaraz.

To jasne, jak słońce.

PASTOR MANDERS.

To się samo z siebie rozumie.

PANI ALVING.

Ale dokąd?

Trudno brać na siebie odpowiedzialności...

PASTOR MANDERS.

Dokąd?

Naturalnie, do domu, do ojca...

PANI ALVING.

Do kogo?

PASTOR MANDERS.

Do jej... nie, Engstrand nie jest przecież...

— Ależ Boże mój!

pani Alving, czyż to podobne?

Może się pani mylisz?

PANI ALVING.

Niestety!

nie mylę się wcale.

Joanna wyznała mi wszystko — Alving nie mógł się wyprzeć.

Naturalnie trzeba było — o ile to możliwe — rzecz całą zatrzeć.

PASTOR MANDERS.

To jedno było do zrobienia,

PANI ALVING.

Dziewczyna musiała służbę porzucić, dostała niezłą sumę i obowiązała się milczeć.

O reszcie pomyślała sama, dostawszy się do miasta.

Odnowiła znajomość ze stolarzem Eugstrandem, zapewne dała mu do zrozumienia, że ma pieniądze, opowiedziała coś o bogatym cudzoziemcu, który w czasie lata zatrzymywał się tu na swoim spacerowym yachcie.

Małżeństwo z Engstrandem nastąpiło bardzo pośpiesznie.

Pan sam im ślub dawał.

PASTOR MANDERS.

Jakżeż mogę sobie to wszystko wytłómaczyć?

Przypominam sobie doskonale, że Engstrand przyszedł do runie ślub zamówić.

Był bardzo przygnębiony i gorzko narzekał na lekkomyślność, której się z narzeczoną dopuścił.

PANI ALVING.

Musiał wziąć całą winę na siebie.

PASTOR MANDERS.

Taki fałsz z jego strony!

I to wobec mnie!

Nigdy nie spodziewałbym się tego ze strony Jakóba Engstranda.

Ostro go za to skarcę, może być o tem przekonany.

A potem niewłaściwość podobnego związku!

I to dla pieniędzy!

Jakąż to sumą rozporządzała ta dziewczyna?

PANI ALVING.

Miała 300 talarów.

PASTOR MANDERS.

Pomyśl pani tylko, za marne 300 talarów, poniżyć się, ożenić z upadłą dziewczyną.

PANI ALVING.

A cóż powiesz o mnie, która się poniżyłam i poślubiłam upadłego mężczyznę?

PASTOR MANDERS.

Boże!

Co też pani mówi?

Mężczyzna upadły!

PANI ALVING.

Myślisz pan może, iż Alving był czystszym, gdym stanęła z nim u ołtarza, niż Joanna, gdy zaślubiała Engstranda?

PASTOR MANDERS.

Te rzeczy różnią się o całe niebo.

PANI ALVING.

Nie tak bardzo.

W każdym razie była wielka różnica w cenie — marne 300 talarów i duży majątek.

PASTOR MANDERS.

Że też możesz pani porównywać rzeczy tak odmienne!

Naradziłaś się pani przecież z własnem sercem i najbliższemi.

PANI ALVING.

(niepatrząc na niego).

Sądziłam, żeś pan odgadł, gdzie się wówczas zabłąkało to, co pan mojem sercem nazywa.

PASTOR MANDERS.

(chłodno).

Gdybym to był odgadł, nie byłbym był codziennym gościem w domu pani męża.

PANI ALVING.

W każdy razie, jest rzeczą pewną, żem się sama z sobą nie naradziła.

PASTOR MANDERS.

Naradziłaś się pani z najbliższemi, jak to nawet jest napisane, z matką i dwoma ciotkami.

PANI ALVING.

To prawda.

One to we trzy obrachowały za mnie rzecz całą.

Nie do uwierzenia, jak mi jasno przedstawiły, że byłoby czystem szaleństwem odrzucić podobną partyę.

Gdyby moja matka teraz widzieć i wiedzieć mogła, co się z tych wszystkich wspaniałości zrobiło!

PASTOR MANDERS.

Za następstwa nikt odpowiedzialnym być nie może.

To jednak jest rzeczą pewną, że pani małżeństwo było zawarte zgodnie ze wszystkiemi prawami porządku i obyczaju.

PANI ALVING.

(stojąc przy oknie).

Ach!

tak!

porządek i prawo!

Często przychodzi mi do głowy, że one to są źródłem wszystkich nieszczęść na ziemi.

PASTOR MANDERS.

Grzeszysz pani.

PANI ALVING.

Być może, ale nie zniosę dłużej tych wszystkich więzów i względów.

To nad moje siły, muszę się dobijać swobody.

PASTOR MANDERS.

PANI ALVING.

(bębniąc w szybę).

Nie powinnam była nigdy ukrywać życia Alvinga.

Ale wówczas brakło mi odwagi, działać inaczej — także nie z mojej winy.

Byłam taka tchórzliwa.

PASTOR MANDERS.

Tchórzliwa!

PANI ALVING.

Gdyby ludzie wiedzieli, jak postępował Alving, byliby powiedzieli: "Biedny człowiek!

to bardzo zrozumiale, iż żyje w rozpuście, bo ma żonę, która od niego ucieka."

PASTOR MANDERS.

W tych słowach byłoby trochę prawdy.

PANI ALVING.

(patrzy na niego z postanowieniem).

Gdybym była, jaką być powinnam, powiedziałabym Oswaldowi: Moje dziecko, twój ojciec był człowiekiem upadłym...

PASTOR MANDERS.

Boże miłosierny!

PANI ALVING.

I powtórzyłabym mu to wszystko, com panu mówiła — bez ogródki.

PASTOR MANDERS.

Pani Alving, oburzasz mnie, pani.

PANI ALVING.

Wiem o tem, wiem.

Ja sama oburzam się na tę sarnę myśl (odchodzi od okna), bo tak jestem tchórzliwą.

PASTOR MANDERS.

Nazywasz pani tchórzostwem to, że dalej spełniasz swoje obowiązki.

Czyś pani zapomniała, że dziecko szanować winno ojca i matkę.

PANI ALVING.

Zamiast brać rzeczy ogólnie, spytajmy raczej: Czy Oswald Alving winien szanować i kochać kamerjunkra Alvinga?

PASTOR MANDERS.

Czyż w pani macierzyńskiem sercu nie odzywa się glos nakazujący poszanowanie dla ideałów twego syna.

PANI ALVING.

A cóż stanie się z prawdą?

PASTOR MANDERS.

A cóż stanie się z ideałem?

PANI ALVING.

Ach! — ideał!

ideał!

Gdybym tylko nie była tak tchórzliwą!

PASTOR MANDERS.

Nie odrzucaj pani ideałów, bo one się mszczą straszliwie.

A szczególniej nie czyń tego wobec Oswalda.

Niestety, Oswald ma mało ideałów.

Zauważyłem jednak, że ojciec jest dla niego ideałem.

PANI ALVING.

W tem masz pan słuszność.

PASTOR MANDERS.

I to wyobrażenie samaś pani w nim wzbudziła i wykarmiła swemi listami.

PANI ALVING.

Zmuszały mnie do tego względy i obowiązki.

Okłamywałam więc przez całe lata mego chłopca.

Ach!

jakże byłam tchórzliwą!

jak tchórzliwą!

PASTOR MANDERS.

Tym sposobem utwierdziłaś pani syna w szczęśliwem złudzeniu, nie zapominaj o tem.

PANI ALVING.

Hm!

któż wie, czy mu to teraz wyjdzie na dobre.

Jednak podobnego spoufalenia z Reginą pod żadnym względem nie ścierpię.

Nie chcę, ażeby odjeżdżając, zostawił biedną dziewczynę nieszczęśliwą.

PASTOR MANDERS.

Wielki Boże!

byłoby to rzeczą okropną.

PANI ALVING.

Gdybym choć wiedziała, że ma uczciwe zamiary, i że to dałoby mu szczęście...

PASTOR MANDERS.

Jakto?

Co?

PANI ALVING.

Nie, toby do niczego nie doprowadziło.

Regina, niestety, nie jest tego rodzaju.

PASTOR MANDERS.

Ale cóż takiego?

Co pani przez to rozumie?

PANI ALVING.

Gdybym nie była tak strasznie tchórzliwą, jak jestem, powiedziałabym mu: "Ożeń się z nią, albo też urządzajcie się, jak chcecie, tylko bez zdrady."

PASTOR MANDERS.

Boże miłosierny!

więc legalne małżenstwo!

— To okropne! — niesłychane!

PANI ALVING.

Niesłychane, mówisz pan?

Powiedz jednak, pa-

nie pastorze; tak z ręką na sercu, czy nie sądzisz, że w całym kraju jest pełno par równie blizko z sobą spokrewnionych?

PASTOR MANDERS.

Nie rozumiem pani.

PANI ALVING.

O!

rozumiesz mnie pan doskonale.

PASTOR MANDERS.

Więc uważasz ten wypadek, jako możliwy?

Tak, niestety, życie rodzinne nie zawsze jest tak czystem, jak być powinno.

Ale to, co pani nadmieniasz, tyczy się rzeczy, o których nigdy wiedzieć nie można na pewno.

Tu tymczasem... i pani, jako matka, przystałabyś, ażeby...

PANI ALVING.

Ja przecież tego nie chcę, nie chcę za nic w świecie.

Wszakże to właśnie mówiłam.

PASTOR MANDERS.

Tylko dlatego, że jak pani mówisz, jesteś tchórzliwą.

Gdybyś jednak tchórzliwą nie była?

Wielki Boże!

Taki oburzający związek!

PANI ALVING.

Mówią, że my wszyscy pochodzimy z takich związków.

A któż to w ten sposób świat urządził, panie pastorze?

PASTOR MANDERS.

Podobnych pytań nie będę z panią roztrząsał.

Nie masz ku temu odpowiedniego zmysłu; jak pani jednak śmiesz mówić, iż to tylko tchórzliwość z twojej strony...

PANI ALVING.

Posłuchaj pan, jak ja to rozumiem.

Jestem bojaźliwą i nieśmiałą, we mnie także jest coś z upiorów, od których się nigdy nie wyswobodzę.

PASTOR MANDERS.

Jak to pani nazwała?

PANI ALVING.

Coś z upiorów.

Gdym usłyszała tam Oswalda i Reginę, zdawało mi się, że to są upiory i przychodzi mi na myśl, że my wszyscy jesteśmy upiorami.

Nie tylko mówi w nas to, cośmy odziedziczyli po ojcu i matce, ale także tkwią w ras stare, zamarłe poglądy, wierzenia i tym podobne rzeczy.

Nie mają one żywotnej siły, jednakże tkwią w nas i nigdy się z nich wyswobodzić nie możemy.

Kiedy biorę w rękę jaki dziennik i czytam go, zdaje mi się, że widzę upiory, wyglądające pomiędzy liniami.

W całym kraju istnieją upiory, a nieraz czuję, że jest ich taka mnogość, jak piasku w morzu.

I dlatego to wszyscy tak sromotnie lękamy się światła.

PASTOR MANDERS.

Aha!

otóż to skutki tych książek, które pani czytasz.

Niema co mówić, piękne skutki!

O, te niegodziwe, buntownicze, wolnomyślne piśmidła!

PANI ALVING.

Mylisz się, kochany pastorze.

Ty sam nauczyłeś mnie myśleć i za to jestem ci wdzięczną.

PASTOR MANDERS.

Ja?

PANI ALVING.

Tak jest.

Gdyś mnie zmuszał do tego, coś nazywał obowiązkiem, gdyś uważał za sprawiedliwe i godne pochwały to, przeciw czemu buntowała się moja cała dusza, przejęta wstrętem, Stało się, żem wszystkie twoje nauki postanowiła własną miarą

wypróbować.

I cóż, gdym chciała tylko jednę małą niteczkę poruszyć, wszystko rozleciało mi się w ręku, spostrzegłam, że była to tylko maszynowa robota.

PASTOR MANDERS.

(cicho, ze wzruszeniem).

I to miałby być skutek najcięższej walki, jaką w życiu stoczyłem!

PANI ALVING.

Powiedz pan raczej, twego najsmutniejszego upadku.

PASTOR MANDERS.

Było to wielkie zwycięstwo, Heleno, zwycięstwo nad samym sobą.

PANI ALVING.

Było to przestępstwo względem nas obojga.

PASTOR MANDERS.

Żem ci powiedział: "Kobieto, wracaj do twojego ogniska, do prawowitego męża, kiedyś jak szalona przybiegła do mnie, wołając: "Oto jestem, weź mnie."

Czyż to było przestępstwem?

PANI ALVING.

Było niem w moich oczach.

PASTOR MANDERS.

Nie rozumiemy się.

PANI ALVING.

A przynajmniej teraz się już nie rozumiemy.

PASTOR MANDERS.

Nigdy!

Nawet w najtajniejszych moich myślach, byłaś dla mnie jedynie żoną mego przyjaciela.

PANI ALVING.

I sam temu wierzysz?

PASTOR MANDERS.

Heleno!

PANI ALVING.

Człowiek tak łatwo zapomina, czem był niegdyś.

PASTOR MANDERS.

Nie ja.

Jestem takim, jakim byłem zawsze.

PANI ALVING.

(zmieniając ton).

No, tak — nie mówmy tedy o dawnych czasach.

Teraz siedzisz pan po uszy w urzędach, w komisyach, a ja tutaj walczę z widzialnemi i niewidzialnemi upiorami.

PASTOR MANDERS.

Widzialne pomogę pani odegnać.

Po tem wszystkiem, czegom się od pani z przerażeniem dowiedział, nie mogę pozwolić, aby młoda, niewinna dziewczyna pozostała w tym domu.

PANI ALVING.

Czy nie uważasz pan, iż najlepiej byłoby ją dobrze za mąż wydać?

PASTOR MANDERS.

Bezwątpienia, to zdaje mi się ze wszystkich względów najwłaściwszem dla niej.

Regina jest już w tym wieku, kiedy... nie znam się na tem dobrze... jednak...

PANI ALVING.

Regina wcześnie wyrosła.

PASTOR MANDERS.

Nieprawdaż?

Zdaje mi się, że była fizycznie wcale przystojną i rozwiniętą, gdym ją przygotowywał do konfirmacyi.

Tymczasem jednak musi wrócić do domu, pod opiekę swego ojca.

Nie, przecież Engstrand nie jest...

Że też on mógł w ten sposób ukrywać przedemną prawdę!

(Słychać silne pukanie do drzwi od przedpokoju).

PANI ALVING.

Kto to być może?

Proszę.

ENGSTRAND.

(świątecznie ubrany stoi we drzwiach).

Najpokorniej proszę o przebaczenie, ale...

PASTOR MADERS.

Ach!

Hm!

PANI ALVING.

Czy to Engstrand?

ENGSTRAND.

Nie było nikogo ze służby, więc pozwoliłem sobie zastukać.

PANI ALVING.

Wejdź-że!

Chcesz ze mną mówić?

ENGSTRAND.

(wchodzi).

Pokornie dziękuję.

Chciałbym panu pastorowi parę słów powiedzieć.

PASTOR MANDERS.

(chodzi po pokoju).

Hm!

ze mną chcesz mówić?

Czegóż żądasz?

ENGSTRAND.

Ja chciałbym...

PASTOR MANDERS.

(stojąc przed nim).

No więc, pytam, czego chciałbyś?

ENGSTRAND.

Właściwie, panie pastorze, my tam wykończaliśmy robotę.

Stokrotne dzięki łaskawej pani.

Teraz już wszystko skończone, zdaje mi się więc, żeby było stosownie i ładnie, ażebyśmy, my, którzy tyle czasu uczciwie i zgodnie pracowali, urządzili dziś wieczorem małe nabożeństwo na pożegnanie.

PASTOR MANDERS.

Nabożeństwo!

Tam, w schronieniu!

ENGSTRAND.

Tak, ale jeżeli to panu pastorowi nie zdaje się właściwem?

PASTOR MANDERS.

Przeciwnie, tylko... hm!

ENGSTRAND.

Ja sam często wieczorami urządzałem nabożeństwo.

PANI ALVING.

Doprawdy?

ENGSTRAND.

Od czasu do czasu.

To, co nazywają małem wzniesieniem ducha.

Ale ja jestem tylko prostym, pospolitym człowiekiem, nie mam na to potrzebnych darów — Boże, zmiłuj się — więc pomyślałem sobie, skoro właśnie jest pan pastor, to...

PASTOR MANDERS.

Tak, ale widzisz, Engstrandzie, muszę cię wprzódy o coś zapytać.

Czy jesteś w odpowiedniem usposobieniu do nabożeństwa?

Czy masz czyste sumienie?

ENGSTRAND.

Ach!

Boże odpuść, panie pastorze, czy warto mówić o sumieniu?

PASTOR MANDERS.

Właśnie, chcę o niem mówić.

Cóż mi na to odpowiesz?

ENGSTRAND.

No tak, co do sumienia, nie zawsze się z niem dobrze stoi.

PASTOR MANDERS.

Więc przynajmniej masz o tem pojęcie.

Powiedz mi teraz, bez wykrętów, jak właściwie rzeczy stoją z Reginą.

PANI ALVING.

(gwałtownie).

Panie pastorze!

PASTOR MANDERS.

(uspakajająco).

Pozwól pani.

ENGSTRAND.

Z Reginą?

O Jezus!

jakże mnie pan pastor przestraszył (spogląda na panią Alving).

Przecież jej się nic nie przytrafiło?

PASTOR MANDERS.

Tak się spodziewam, ale ja mówię, jak rzeczy stoją pomiędzy tobą a Reginą.

Uchodzisz za jej ojca.

Więc?

ENGSTRAND.

(niepewny).

Tak... hm... pan pastor zna przecież tę historyę, z nieboszczką Joanną.

PASTOR MANDERS.

Nie przekręcaj prawdy.

Twoja żona wyznała wszystko pani Alving, zanim porzuciła służbę.

ENGSTRAND.

Ach!

tak.

Czy uczyniła to rzeczywiście?

PASTOR MANDERS.

Jesteś więc zdemaskowany, Engstrandzie.

ENGSTRAND.

A ona, co tak święcie przysięgała i zaklinała się...

PASTOR MANDERS.

Zaklinała się?

ENGSTRAND.

Nie, tylko przysięgała tak szczerze...

PASTOR MANDERS.

I przez tyle lat ukrywałeś prawdę przedemną, przedemną, który ci tak ufałem we wszystkiem.

ENGSTRAND.

Uczyniłem to, niestety.

PASTOR MANDERS.

Czym na to zasłużył, Engstrandzie?

Czym ci nie służył zawsze radą i pomocą, o ile tylko mogłem.

Odpowiadaj!

Czy nie tak?

ENGSTRAND.

Gdyby nie pan pastor, nieraz krucho byłoby ze mną.

PASTOR MANDERS.

I w ten sposób mi się wywdzięczasz?

Doprowadziłeś mnie do tego, żem zapisał kłamstwa w kościelnych księgach, a ty przez całe lata, nie dajesz mi należnych objaśnień.

Twoje postępowanie jest nieuczciwe i od dziś, nie chcę mieć z tobą do czynienia.

ENGSTRAND.

(wzdychając).

Widać, że tak już być musi.

PASTOR MANDERS.

Jakże się z tego możesz usprawiedliwić?

ENGSTRAND.

Miałżem rozgłaszać ten wstyd, o którym i tak szeptano?

Panie pastorze, wyobraź pan sobie, że jesteś w położeniu, w jakiem znajdowała się nieboszczka Joanna...

PASTOR MANDERS.

Ja?

ENGSTRAND.

O Jezu!

przecież nie zupełnie w tem samem.

Tylko gdyby pan pastor ukrywał coś przed oczyma ludzkiemi, czego musiałby się wstydzić.

My, mężczyźni, nie powinniśmy tak surowo sądzić biednej kobiety, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

Ależ ja wcale tego nie czynię.

Ja ciebie obwiniam.

ENGSTRAND.

Czy wolno mi postawić maleńkie pytanie, panie pastorze?

PASTOR MANDERS.

Mnie?

Pytaj.

ENGSTRAND.

Czy jest dobrą i sprawiedliwą rzeczą, dźwignąć upadłą?

PASTOR MANDERS.

Ma się rozumieć.

ENGSTRAND.

I czy należy danego słowa dotrzymać?

PASTOR MANDERS.

Naturalnie, należy.

Ale...

ENGSTRAND.

Kiedy Joanna popadła w nieszczęście przez tego Anglika — może był to Amerykanin albo Rosyanin, jak ich tam nazywają — przybyła wówczas do miasta.

Biedaczka.

Raz czy dwa już dała mi odkosza, bo szukała tylko piękności, a ja byłem kaleką na nogę.

Pan pastor zapewne przypomina sobie, że zaszedłem raz do sali tanecznej, gdzie pili i hulali żeglarze, a gdy chciałem ich upominać, aby zmienili życie...

PANI ALVING.

(przy oknie).

Hm!

PASTOR MANDERS.

Wiem, wiem, ci brutale zrzucili cię ze schodów.

Opowiadałeś mi nieraz ten wypadek.

Twoje kalectwo zaszczyt ci przynosi.

ENGSTRAND.

Nie chwalę się z tem, panie pastorze, ale otóż co chciałem opowiedzieć.

Przyszła ona do mnie i wśród łez i zgrzytania zębów, zwierzyła się ze swego nieszczęścia.

Przyznać muszę, panie pastorze, iż mnie to strasznie wzruszyło.

PASTOR MANDERS.

Doprawdy, Engstrandzie?

No i cóż dalej?

ENGSTRAND.

Więc powiedziałem jej: Amerykanin pływa sobie po morzu, a ty, Joanno, popełniłaś grzech śmiertelny i jesteś zgubioną, ale, mówiłem dalej, Jakób Engstrand stoi na silnych nogach — mówiłem tak naturalnie w przenośni, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

Rozumiem, cóż dalej?

ENGSTRAND.

Więc podniosłem ją i ożeniłem się z nią uczciwie, ażeby ludzie się nie dowiedzieli, że popełniła błąd z cudzoziemcem.

PASTOR MANDERS.

Pięknie postąpiłeś, jednak nie mogę pochwalić, żeś się zgodził wziąć za to pieniądze!...

ENGSTRAND.

Pieniądze?

Ja?

Ani grosza.

PASTOR MANDERS.

(zwraca się pytająco do pani Alving).

Przecież?...

ENGSTRAND.

Ach!

tak — czekaj pan, przypominam sobie.

Joanna miała parę szylingów.

Alem ja nie chciał o tem wiedzieć.

Ee, rzekłem, mamona, zapłata grzechu, nikczemne złoto — a może były to banknoty.

Rzucimy je w oczy Amerykaninowi.

Nie było go jednak, przepadł na wielkiem morzu, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

Czyż przepadł naprawdę, mój Engstrandzie?

ENGSTRAND.

Przepadł, więc zgodziliśmy się z Joanną, że dziecko wychowamy za te pieniądze.

I tak się stało, z każdego grosza mogę złożyć rachunek.

PASTOR MANDERS.

To zmienia zupełnie postać rzeczy.

ENGSTRAND.

Taką jest cała ta historya, panie pastorze.

Mogę też śmiało powiedzieć, że byłem dla Reginy prawdziwym ojcem, o ile mi na to siły pozwalały, bo niestety, jestem tylko słabym człowiekiem.

PASTOR MANDERS.

No, no, kochany Engstrandzie.

ENGSTRAND.

Mogę także śmiało powiedzieć, że dziecko wychowałem w bojaźni bożej, a z nieboszczką Joanną żyłem w miłości i zgodzie,

jak jest przykazane.

Nigdy rei jednak do głowy nie przyszło, pójść do pastora Mandersa i pochwalić się tem, żem raz w życiu spełnił dobry uczynek.

Nie, kiedy się coś podobnego zdarzy Jakóbowi Engstrandowi, zachowuje milczenie, a niestety, nie zdarza się to często.

Kiedy zaś przychodzę do pana pastora, mam zbyt wiele do mówienia o swoich wadach i słabych stronach.

I tu powtórzyć muszę, com niedawno powiedział, sumienie może mnie nieraz gryźć gwałtownie.

PASTOR MANDERS.

Podaj mi rękę, Engstrandzie.

ENGSTRAND.

O Jezu!

panie pastorze!

PASTOR MANDERS.

Nie wzdragaj się (ściska go za rękę).

O tak!

ENGSTRAND.

A gdybym pana pastora pięknie bardzo prosił o przebaczenie.

PASTOR MANDERS.

Przeciwnie, to jam powinien żądać przebaczenia.

ENGSTRAND.

Niechże Bóg broni.

PASTOR MANDERS.

Tak jest, czynię to z całego serca.

Daruj mi, żem cię źle osądził, oby Bóg dał mi sposobność okazania ci mojej dobrej woli.

ENGSTRAND.

Pan pastor chciałby to uczynić?

PASTOR MANDERS.

Uczyniłbym z największą radością.

ENGSTRAND.

Byłaby ku temu zaraz sposobność.

Za szczęśliwie tutaj zarobione pieniądze, mam zamiar założyć w mieście rodzaj gospody dla żeglarzy.

PANI ALVING.

Taki twój zamiar?

ENGSTRAND.

Byłby to rodzaj schronienia.

Żeglarze mają tak rozmaite pokusy na lądzie, tymczasem w moim domu byliby jakby pod okiem ojca.

PASTOR MANDERS.

Cóż pani na to powie?

ENGSTRAND.

Wprawdzie mam niewiele, gdyby jednak dopomógł mi jaki dobroczyńca, to...

PASTOR MANDERS.

Rozpatrzmy rzecz bliżej.

Twoje zamiary zdają mi się bardzo dobre.

Teraz jednak idź do schronienia, zrób tam porządek, zapal światła, ażeby wyglądało świątecznie, kochany Engstrandzie, spędzimy razem godzinkę, w sposób budujący, bo widzę teraz, że jesteś w odpowiednim nastroju.

ENGSTRAND.

Żegnam panią, i dziękuję za wszystko, miej pani w opiece moję Reginę (obciera oczy).

Dziecię Joanny — hm, rzecz dziwna — ono mi do serca przyrosło.

Tak jest.

(Kłania się i wychodzi przez przedpokój).

PASTOR MANDERS.

Cóż pani teraz powiesz o tym człowieku?

Słyszeliśmy, jakie dał nam wyjaśnienia.

PANI ALVING.

Tak, słyszeliśmy.

PASTOR MANDERS.

Widzi pani raz jeszcze, jak nie należy czło-

wieka potępiać.

Prawda znowu, że jest to wielka radość spostrzedz, że się popełniło omyłkę.

Alboż nie tak?

Jakże pani sądzi?

PANI ALVING.

Ja sądzę, Mandersie, że jesteś i pozostaniesz zawsze dzieckiem.

PASTOR MANDERS.

Ja?

(kładzie mu ręce na ramionach).

I miałabym ochotę zarzucić ci ręce na szyję.

PASTOR MANDERS.

(cofając się gwałtownie).

Nie, nie, niech nas Bóg strzeże.

Takie zachcianki.

PANI ALVING.

(z uśmiechem).

Ach!

jeszcze się pan mnie boisz?

PASTOR MANDERS.

(stoi przy stole).

Pani masz niekiedy tak dziwny sposób wyrażania się.

— Teraz muszę naprzód zebrać dokumenty i włożyć je do teki (czyni to).

Skończyłem.

Tymczasem do widzenia.

Czekaj pani na Oswalda, ja powrócę tu później (bierze kapelusz i wychodzi przez przedpokój).

PANI ALVING.

(wzdycha głęboko, przez chwilę pozostaje w oknie, porządkuje potem trochę w pokoju i chce iść do jadalni, pozostaje jednak we drzwiach, z przygnębionym wyrazem).

Oswaldzie, ty jeszcze przy stole?

OSWALD.

(z jadalni).

Tylko dopalę cygaro.

PANI ALVING.

Chciałeś się przejść trochę.

OSWALD.

Na taki czas! (słychać dźwięk szkła.

Pani Alving zostawia drzwi otwarte i siada z drutową robotą na kanapie pod oknem.

Oswald z jadalni).

Czy to pastor Manders teraz odszedł?

PANI ALVING.

Poszedł do schronienia.

OSWALD.

Hm! (słychać znoicu uderzenie kieliszka).

PANI ALVING.

(stroskana).

Kochany Oswaldzie, ostrożnie z tym likierem.

Jest bardzo mocny.

OSWALD.

To zdrowo przy tak wilgotnej pogodzie.

PANI ALVING.

Czemu tu do mnie nie przyjdziesz?

OSWALD.

Tam palić nie wolno.

PANI ALVING.

Wiesz przecież, że jedno cygaro wypalić możesz.

OSWALD.

Prawda.

Idę, idę, tylko jeszcze kropelkę.

Zaraz, (wchodzi z cygarem i drzwi za sobą zamyka, krótkie milczenie).

Gdzież poszedł pastor?

PANI ALVING.

Mówiłam ci już, że poszedł do schronienia.

OSWALD.

Ach!

prawda.

PANI ALVING.

Nie trzeba tak długo siedzieć przy stole, Oswaldzie.

OSWALD.

(trzymając cygaro za plecami).

Ależ mamo, tak mi z tem dobrze (głaszcze ją).

Pomysł tylko jak mi to miło po powrocie do domu siedzieć za matczynym stołem, w pokoju matczynym i zajadać dobre rzeczy, które mi matka zastawia.

PANI ALVING.

Mój drogi chłopcze.

OSWALD.

(z trochą niecierpliwości chodzi paląc po pokoju).

A potem, do czego się wziąć?

Nie mam tu nic do roboty.

PANI ALVING.

Znajdź sobie jakie zajęcie.

OSWALD.

Na taki brzydki czas!

Nigdy słonecznego promienia (przechadza się).

Ach!

tak — i nie módz pracować.

PANI ALVING.

Może ten powrót do domu nie był pożądanym dla ciebie?

OSWALD.

Ależ matko, to nastąpić musiało.

PANI ALVING.

Bo ja wolałabym stokroć wyrzec się szczęścia widzenia cię w domu, niż gdybyś...

OSWALD.

(stoi przy stole).

Powiedz-że matko, czy to rzeczywiście jest dla ciebie tak wielkiem szczęściem, mieć mnie tutaj?

PANI ALVING.

Czy to szczęście dla mnie!

OSWALD.

(mnąc gazety).

Zdaje mi się, że ci to musi być obojętnem, czyja żyję, czy nie.

PANI ALVING.

I ty masz serce mówić to twojej matce?

OSWALD.

Dawniej przecież obywałaś się bezemnie doskonale.

PANI ALVING.

Tak, obywałam się bez ciebie, to prawda (pauza).

(Zaczyna się ściemniać.

Oswald się przechadza, odrzucił cygaro).

OSWALD.

(stając przed panią Alving).

Matko, czy mogę usiąść przy tobie na kanapce.

PANI ALVING.

(robi mu miejsce).

Chodźże, mój drogi chłopcze.

OSWALD.

(siada).

Matko, muszę ci jednę rzecz powiedzieć.

PANI ALVING.

(zdziwiona).

Cóż takiego?

OSWALD.

(spoglądając przed siebie).

Znieść tego dłużej nie mogę.

PANI ALVING.

Ale cóż to?

co?

OSWALD.

(jak wprzódy).

Nie miałem odwagi napisać ci tego: a odkąd tu jestem...

PANI ALVING.

(chwyta go za ramię).

Oswaldzie, cóż to jest?

OSWALD.

I wczoraj i dziś starałem się tę myśl od siebie odsunąć — uwolnić się od niej.

Daremnie.

PANI ALVING.

(podnosząc się).

Mów otwarcie, Oswaldzie.

OSWALD.

(przyciąga ją znów na kanapkę).

Pozostań, matko.

Spróbuję ci to powiedzieć.

— Skarżyłem się na znużenie podróży.

PANI ALVING.

No tak.

I cóż dalej.

OSWALD.

Ale nie jest to zwyczajne znużenie.

PANI ALVING

(zrywając się).

Nie jesteś przecież chory, Oswaldzie?

OSWALD.

(przyciąga ją znowu na kanapkę).

Pozostań, matko.

Przyjm to spokojnie.

Nie jestem chory w zwykły sposób, to nie to, co nazywają chorobą (obejmuje rękoma głowę).

Matko, jestem umysłowo złamany — zgubiony — nigdy już nie będę mógł pracować (kryje twarz w dłoniach, rzuca się na łono matki i wybucha głośnym płaczem).

PANI ALVING.

(blada i drżąca).

Oswaldzie, spójrz na mnie.

Nie, nie, to nie prawda.

OSWALD.

(patrzy na nią zwątpiały).

Nigdy już nie módz pracować.

Nigdy?

nigdy.

Być umarłym za życia!

Czyż możesz sobie, matko, wyobrazić coś równie okropnego?

PANI ALVING.

Nieszczęśliwe dziecko!

Skądże przyszło na ciebie to straszne nieszczęście?

OSWALD.

(podnosi się).

Otóż to właśnie, czego nie mogę pojąć i zrozumieć.

Nigdym nie prowadził burzliwego życia.

Nigdy i w niczem.

Nie posądzaj mnie o to, matko, tego nigdy nie uczyniłem.

PANI ALVING.

Wierzę ci, Oswaldzie.

OSWALD.

A przecież, na mnie spadło to okropne nieszczęście.

PANI ALVING.

Ale jeszcze wyzdrowiejesz, mój drogi, ukochany chłopcze.

To musi być tylko przepracowanie.

Wierz mi.

OSWALD.

(smutnie).

I ja tak sądziłem z początku, ale nie... to co innego.

PANI ALVING.

Opowiedz mi wszystko, od początku do końca.

OSWALD.

Właśnie chcę to uczynić.

PANI ALVING.

Kiedyś to naprzód zauważył?

OSWALD.

Zaraz po tem, gdym po ostatniej bytności w domu powrócił do Paryża.

Dostałem gwałtownych bólów głowy, zwłaszcza w tylnej części czaszki, przynajmniej tak mi się zdawało, jak gdyby mi głowę i kark ściskano żelaznym pierścieniem.

PANI ALVING.

A potem?

OSWALD.

Sądziłem z początku, że to tylko zwykły ból głowy, na jaki cierpiałem nieraz w młodości.

PANI ALVING.

Tak, tak.

OSWALD.

Wkrótce spostrzegłem, że jest to coś innego, Nie mogłem już pracować.

Chciałem rozpocząć nowy obraz, ale było mi tak, jakby mnie wszystkie siły odbiegły; byłem okaleczały, nie mogłem się już zdobyć na żadne jasne wyobrażenie, w głowie mi się mieszało ?

miałem silny zawrót.

Był to stan okropny.

Ostatecznie wezwałem lekarza ?

od niego dowiedziałem się prawdy.

PANI ALVING.

Co chcesz powiedzieć?

OSWALD.

Był to jeden z najznakomitszych tamtejszych lekarzy.

Musiałem opowiedzieć mu, czegom doświadczał.

Wtedy zaczął mi robić mnóstwo pytań, których znaczenia zrozumieć nie mogłem.

Zdawało mi się, że to wcale nie należy do rzeczy.

PANI ALVING.

I Cóż?

OSWALD.

W końcu powiedział mi: od chwili urodzenia, miałeś pan zaród tej choroby, a nawet użył charakterystycznego wyrazu przyszedłem na świat już "vermoulu".

PANI ALVING.

(z natężeniem).

Cóż chciał przez to powiedzieć?

OSWALD.

Ja także nie zrozumiałem go z początku, prosiłem o wyjaśnienie.

A wtedy ten stary cynik (ściska pięści).

Ach!

PANI ALVING.

Cóż powiedział?

OSWALD.

Powiedział: "grzechy ojców są karane na dzieciach".

PANI ALVING.

(podnosi się zwolna).

Grzechy ojców?

OSWALD.

Miałem ochotę rzucić się na niego.

PANI ALVING.

(chodząc po pokoju).

Grzechy ojców!

OSWALD.

(z bolesnym uśmiechem).

Tak jest.

Cóż na to powiesz?

Naturalnie, zaręczałem mu, że o czemś podobnem nie może być mowy.

I czy sądzisz, że mi uwierzył?

Nie, został przy swojem przekonaniu, a w końcu, kiedy dobyłem twoje listy i przetłómaczyłem mu ustępy, w których mówiłaś o ojcu...

PANI ALVING.

To Cóż?..

OSWALD.

Musiał przyznać, że był na fałszywym tropie...

I wtedy ja dowiedziałem się prawdy, okropnej prawdy.

Trzeba mi było trzymać się zdaleka od wesołego, szczęśliwego życia młodzieży.

Było ono zbyt wyczerpujące na moje siły.

A zatem musiałem siebie obwiniać.

PANI ALVING.

Nie, nie, Oswaldzie, nie wierz temu.

OSWALD.

On mówił, że innej przyczyny być nie mogło.

To straszne, Być nieuleczalnie zgubionym na całe życie ?

przez własną nierozwagę.

Nie módz już marzyć o wszystkich pięknych, wielkich rzeczach, które mógłbym był wykonać.?

Och!

gdybym życie rozpoczął na nowo,?

żeby to wszystko się było nie stało (rzuca się na kanapę i ukrywa twarz w dłoniach).

PANI ALVING.

(załamując ręce, chodzi po pokoju tocząc w milczeniu walkę sama z sobą).

OSWALD.

(po chwili podnosi się na łokciu).

Gdyby to przynajmniej było dziedzicznem ?

gdyby w tem nie było mojej winy!

Ale tak!

Własne szczęście, zdrowie, przyszłość ?

całe życie w tak marny, lekkomyślny sposób zniweczyć!

To rzecz straszliwa!

PANI ALVING.

Nie, nie, moje najdroższe dziecko.

To niepodobna (pochyla się nad nim).

Nie może być z tobą tak źle, jak sądzisz.

OSWALD.

Ty nie wiesz (powstaje gwałtownie).

Och!

matko, że też ja sprawiam ci taką boleść!

Ileż razy miałem nadzieję, pragnąłem gorąco nie być tak bardzo kochanym przez ciebie.

PANI ALVING.

Oswaldzie, jesteś moim synem jedynym.

Jedyną istotą, jaką na świecie posiadam.

Jedynem ukochaniem mojej duszy.

OSWALD.

(chwytając i całując ją).

O tak, ja to widzę dobrze, gdy jestem tutaj u ciebie.

I to jest dla mnie tak bolesne.

?

Ale wiesz co, nie mówmy już o tem dzisiaj.

Ja nigdy nie mogę o tem długo myśleć.

(Przechadza się po pokoju).

Daj mi co pić, mamo!

PANI ALVING.

Pić?

Co chcesz pić?

OSWALD.

Ach!

cokolwiek.

Jest pewno w domu zimny poncz.

PANI ALVING.

Jest...

Ależ, mój drogi Oswaldzie.

OSWALD.

Nie odmawiaj mi, mamo!

Bądź dobrą.

Ja muszę czemkolwiek zagłuszać te dręczące myśli (idzie do oranżeryi).

A potem...

Jakże tu ciemno.

PANI ALVING.

(porusza dzwonek z prawej strony).

OSWALD.

Ten ciągły deszcz na dworze.

To może trwać cale tygodnie ?

całe miesiące.

Nigdy nie widzieć słonecznego promienia.

Doprawdy, promienia słońca nie przypominam sobie nigdy tu w Ojczyznie.

PANI ALVING.

Oswaldzie!

myślisz o tem, żeby znowu odjechać.

OSWALD.

Hm! (oddycha ciężko).

Ja o niczem nie myślę — myśleć nie mogę (cicho).

To wszystko przepadło.

REGINA.

(z jadalnego pokoju).

Pani dzwoniła?

PANI ALVING.

Przynieś nam lampę.

Regina.

Zaraz, już zapalona (wychodzi).

PANI ALVING.

(idąc za Oswaldem).

Oswaldzie, nie ukrywaj nic przedemną.

OSWALD.

Ja też nie ukrywam (idąc ku stołowi).

Zdaje mi się, żem ci dość już powiedział.

REGINA.

(przynosi lampą i stawia ją na stole).

PANI ALVING.

Słuchaj, Regino, mogłabyś nam przynieść pół butelki szampańskiego wina.

REGINA.

Zaraz, proszę pani (wychodzi).

OSWALD.

(obejmując obydwoma rękami głowę matki).

Jak to dobrze.

Wiedziałem, że nie pozwolisz swemu chłopcu umierać z pragnienia.

PANI ALVING.

Mój biedny, drogi Oswaldzie, czy mogłabym ci czego odmówić?

OSWALD.

(z żywością).

Czy doprawdy, matko?

Czy rzeczywiście tak myślisz?

PANI ALVING.

Jakto?

Co?

OSWALD.

Czy doprawdy nie odmówiłabyś mi niczego?

PANI ALVING.

Ależ drogi Oswaldzie...

OSWALD.

Cyt...

REGINA.

(przynosi na tacy pół butelki wina i dwa kieliszki, które stawia na stole).

Czy odkorkować wino?

OSWALD.

Nie, ja to sam zrobię.

(Regina wychodzi).

PANI ALVING.

(siada przy stole).

Czegóż to nie miałabym ci odmówić?

OSWALD.

(zajęty odkorkowaniem).

Naprzód, wypijmy kieliszek — albo dwa (korek wyskakuje.

Nalewa jeden kieliszek i chce nalać drugi).

PANI ALVING.

(zatrzymując mu rękę).

Dziękuję, nie nalewaj dla mnie.

OSWALD.

No, to dla mnie. (wypróżnia kieliszek, nalewa, wypróżnia znowu i siada przy stole).

PANI ALVING.

Więc o cóż idzie?

OSWALD.

(nie patrząc na nią).

Posłuchaj.

Zdawało mi się, że i ty i pastor Manders byliście przy obiedzie... hm!

bardzo milczący.

PANI ALVING.

Zauważyłeś to?

OSWALD.

Tak ?

hm! (po krótkiem milczeniu).

Powiedz mi, co myślisz o Reginie?

PANI ALVING.

Co ja myślę?

OSWALD.

Tak.

Czy nie jest śliczną?

PANI ALVING.

Kochany Oswaldzie, znam ją lepiej od ciebie.

OSWALD.

I Cóż?

PANI ALVING.

Niestety, Regina zbyt długo pozostawała przy ojca.

Powinnam była wcześniej wziąć ją do siebie.

OSWALD.

Ale jaka ona śliczna! (napełnia kieliszek).

PANI ALVING.

Regina ma wielkie wady.

OSWALD.

No, tak.

Cóż to szkodzi? (pije znowu).

PANI ALVING.

Pomimo to, spodziewam się, że mnie nie zawiedzie.

Jestem też za nią odpowiedzialną.

Za nic w świecie nie chciałabym, aby jej się przytrafiło nieszczęście.

OSWALD.

(zrywając się).

Matko!

Regina jest moim jedynym ratunkiem.

PANI ALVING.

(powstając).

Co przez to rozumiesz?

OSWALD.

Ja tych udręczeń sam znosić nie mogę.

PANI ALVING.

Alboż nie masz matki, która je znosi wraz z tobą?

OSWALD.

Ufałem w to i dlatego wróciłem.

Ale to się na nie nie zda; widzę to dobrze, na nic się nie zda.

Ja tego życia znieść nie jestem w stanie.

PANI ALVING.

Oswaldzie!

OSWALD.

Muszę prowadzić inne życie, matko, więc muszę stąd wyjechać.

Nie chcę, ażebyś na to patrzała.

PANI ALVING.

Moje nieszczęśliwe dziecko!

Przecież dopóki jesteś chory, jak w tej chwili...

OSWALD.

Gdybyż to była tylko choroba, zostałbym z tobą, matko, bo jesteś moją najlepszą przyjaciółką.

PANI ALVING.

Tak, Oswaldzie, jestem nią.

OSWALD.

(chodzi niespokojnie po pokoju).

Ale te niepokoje, ten żal... a wreszcie ta straszna, śmiertelna trwoga...

Ta okropna trwoga!

PANI ALVING.

(chodząc z nim razem).

Trwoga?

Jaka trwoga?

Cóż to ma znaczyć?

OSWALD.

Nie pytaj.

Ja sam nie wiem.

Ja tego opisać nie mogę.

PANI ALVING.

(pociąga taśmą od dzwonka).

OSWALD.

Czego chcesz?

PANI ALVING.

Chcę, żeby mój chłopiec był wesoły.

Chcę tego.

Tutaj nie powinieneś narzekać. (do Reginy, która ukazuje się we drzwiach).

Więcej szampana!

Całą butelkę!

(Regina wychodzi).

OSWALD.

Matko!

PANI ALVING.

Sądzisz może, że my tutaj na wsi żyć nie umiemy?

OSWALD.

Jak ona ślicznie wygląda!

Jak wyrosła, a przytem jaka zdrowa!

PANI ALVING.

(siada przy stole).

Siadaj, Oswaldzie, i pomówmy spokojnie.

OSWALD.

(siada).

Ty nie wiesz, że muszę Reginie nagrodzić wyrządzoną krzywdę.

PANI ALVING.

Ty?

OSWALD.

Albo raczej nierozważną obietnicę, jak ją zapewne nazwiesz, bardzo zresztą niewinną.

Gdy ostatnim razem byłem w domu...

PANI ALVING.

To Cóż?...

OSWALD.

Wypytywała mnie ona często o Paryż, a ja opowiadałem jej to i owo, aż wreszcie przypominam sobie, żem ją dnia jednego zapytał, czyby nie miała ochoty tam pojechać...

PANI ALVING.

Cóż dalej?

OSWALD.

Zaczerwieniła się, jak ogień, potem powiedziała, że ochotę miałaby wielką.

A ja znowu odrzekłem, że to dałoby się zrobić czy też coś podobnego.

PANI ALVING.

A wówczas?

OSWALD.

Naturalnie, żem o tem wszystkiem zapomniał.

Tymczasem, gdym ją onegdaj zapytał, czy rada jest, że teraz na długo przyjechałem do domu...

PANI ALVING.

Ona...

OSWALD.

Spojrzała mi w oczy w dziwny sposób i spytała, co będzie z jej podróżą do Paryża.

PANI ALVING.

Z jej podróżą!

OSWALD.

Dowiedziałem się więc, iż rzecz całą wzięła na seryo, ie przez ten czas ciągle o mnie myślała i zaczęła się uczyć po francusku.

PANI ALVING.

Więc to dlatego!

OSWALD.

Otóż, matko ?

w chwili, gdy stanęła przedemną śliczna, smukła, świeża, z ramionami otwartemi do uścisku...

PANI ALVING.

Oswaldzie!...

OSWALD.

...

Zrozumiałem, że w niej jest dla mnie ratunek, bo w niej jest radość życia.

PANI ALVING

(zdumiona).

Radość życia!

I ona może ci przynieść ratunek?

REGINA.

(wchodzi z butelką szampana z jadalnego pokoju).

Przepraszam, że tak długo państwo czekali, ale musiałam zejść do piwnicy. (stawia butelkę na stole).

PANI ALVING.

Przynieś jeszcze jeden kieliszek.

REGINA.

(patrzy na nią zdziwiona).

Pani, wszakże tu stoi pani kieliszek!

OSWALD.

Tak, ale przynieś jeszcze jeden dla siebie, Regino.

REGINA.

(spogląda szybko i zalękniona na panią Alving).

OSWALD.

Przynieś-że.

REGINA.

(cicho, ociągając się).

Czy taka jest wola pani?

PANI ALVING.

Przynieś kieliszek, Regino.

(Regina wychodzi do jadalni).

OSWALD.

(patrzy za nią).

Uważasz, jak ona chodzi, żywo i wesoło.

PANI ALVING.

To stać się nie może, Oswaldzie.

OSWALD.

To się już stało.

Sama to widzisz.

Niema o czem mówić.

To na nic się nie zda.

REGINA.

(wchodzi z pustym kieliszkiem i trzyma go w ręku).

OSWALD.

Siadaj, Regino.

REGINA.

(patrzy pytająco na panią Alving).

PANI ALVING.

Siadaj.

REGINA.

(siada na krześle przy drzwiach jadalni, trzymając ciągle pusty kieliszek).

PANI ALVING.

Cóżeś ty mówił, Oswaldzie, o radości życia?

OSWALD.

Radość życia, matko, tej w domu nie znacie zupełnie.

Nigdy jej tu nie odczułem.

PANI ALVING.

Nawet kiedy jesteś przy mnie?

OSWALD.

Nigdy tutaj w domu.

Ale ty tego nie rozumiesz.

PANI ALVING.

Przeciwnie; zdaje mi się, że pojmuję?

teraz dopiero.

OSWALD.

A jeszcze radość pracy!

Zdaje mi się, że w gruncie jest to jedno i to samo.

Ale o tej także mało tu co wiecie.

PANI ALVING.

W tem masz może słuszność, Oswaldzie; powiedz mi jeszcze coś o tem.

OSWALD.

Tutaj nauczają was, że praca jest klątwą i karą za grzechy, a życie jest czemś tak smutnem, że im się prędzej skończy, tem lepiej.

PANI ALVING.

Padoł płaczu, tak jest; staramy się wszyscy gorliwie takim ziemię uczynić!

OSWALD.

Ale tam, za granicą, ludzie o takich rzeczach słuchać nie chcą.

Nie wierzą w podobne nauki.

Tam uważają sam byt jako radość, jako błogosławieństwo!

Czyś nie uważała, matko, że wszystko, com tylko malował, odtwarzało radość życia?

Zawsze tylko radość życia.

Tam, za granicą, panuje światło, blask słońca, wesołość

świąteczna — i twarze promieniejące szczęściem.

Dlatego-to lękam się pozostać tutaj z tobą.

PANI ALVING.

Lękasz się?

Czegóż się przy mnie lękasz?

OSWALD.

Lękam się, by to wszystko, co się we mnie burzy nie wyrodziło się tutaj w niemoralność.

PANI ALVING.

(patrzy mu w oczy).

Sądzisz, że to stać się może?

OSWALD.

Jestem tego pewny.

A chociażby się tu w domu prowadziło takie życie jak za granicą, nie byłoby to jednak tem samem.

PANI ALVING.

(która słuchała ze skupioną uwagą, podnosi się teraz i mówi): Widzę teraz, jaki związek zachodzi między temi rzeczami.

OSWALD.

Cóż widzisz?

PANI ALVING.

Teraz widzę to po raz pierwszy i dlatego wolno mi przemówić.

OSWALD.

(powstaje).

Nie rozumiem cię, matko.

REGINA.

(która jednocześnie powstała).

Czy mam odejść?

PANI ALVING.

Nie, zostań.

Teraz wolno mi mówić.

Dowiesz się wszystkiego, mój synu, i będziesz mógł wybierać.

Oswaldzie!

Regino!

OSWALD.

Ciszej!

Pastor.

PASTOR MANDERS.

(wchodzi z przedpokoju).

Tak spędziliśmy tam w schronieniu budującą godzinkę.

OSWALD.

I my także.

PASTOR MANDERS.

Engstrandowi trzeba dopomódz do założenia tej żeglarskiej gospody.

Regina musi z nim zamieszkać i być mu pomocną.

REGINA.

O, nie!

dziękuję za to, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

(spostrzega ją teraz dopiero).

Co!

ty tutaj?

Z kieliszkiem w ręku!

REGINA.

(szybko stawiając kieliszek).

Pardon!

OSWALD.

Regina, panie pastorze, jedzie ze mną.

PASTOR MANDERS.

Jedzie z tobą?

OSWALD.

Jako moja żona, jeżeli zechce tylko.

PASTOR MANDERS.

Boże miłosierny!

REGINA.

Panie pastorze, to nie moja wina.

OSWALD.

Albo też tu zostanie, jeśli ja zostanę.

REGINA.

(niechętnie).

Tutaj?

PASTOR MANDERS.

Pani Alving, jestem skamieniały ze zdumienia!

PANI ALVING.

Nic z tego się nie stanie, bo teraz mogę już mówić otwarcie.

PASTOR MANDERS.

Pani tego nie uczynisz.

Nie, nie, nie!

PANI ALVING.

Mogę i uczynię, a pomimo tego żaden ideał nie będzie naruszony.

OSWALD.

Matko, cóż to ukrywałaś przedemną?

REGINA.

(nasłuchując).

Proszę pani!

Czy pani słyszy?

Jakieś krzyki! (idzie do oranżeryi i wygląda).

OSWALD.

(w oknie na lewo).

Co się stało?

Skąd to światło?

REGINA.

(krzyczy).

Pali się w Schronieniu.

PANI ALVING.

(rzuca się ku oknu).

Pali się!

PASTOR MANDERS.

Pali się?

Niepodobna!

Tylko-co tam byłem!

OSWALD.

Gdzie mój kapelusz?

Nie, niepotrzebny.

Schronienie mego ojca! (wybiega przez ogród).

PANI ALVING.

Mój szal, Regino!

Wszystko stoi w ogniu!

PASTOR MANDERS.

Okropność!

Pani Alving, otóż to kara boża spełnia się nad tym grzesznym domem!

PANI ALVING.

Tak, niezawodnie.

Chodź, Regino. (wychodzą przez przedpokój).

PASTOR MANDERS.

(załamując ręce).

Nie ubezpieczone!... (wychodzi z niemi),

Upiory

Akt III

Henryk Ibsen

Ten sam pokój.

Wszystkie drzwi roztwarte.

Lampa jeszcze się pali na stole.

Noc; tylko na lewo w głębi widać słabe światło.

(Pani Alving z wielką chustką na głowie stoi w oranżeryi i wygląda, Regina takie, otulona chustką, stoi za nią).

PANI ALVING.

Wszystko spłonęło ze szczętem!

REGINA.

Jeszcze jest ogień w piwnicach.

PANI ALVING.

Oswald nie wraca, niema już przecież nic do ratowania.

REGINA.

Może mu tam zanieść kapelusz?

PANI ALVING.

Alboż poszedł bez kapelusza?

REGINA.

(pokazuje, że kapelusz jest w przedpokoju).

Tam wisi.

PANI ALVING.

Niech sobie wisi.

Oswald teraz musi wrócić.

Sama zobaczę. (wychodzi przez ogród).

PASTOR MANDERS.

(wchodzi z przedpokoju).

Czy niema tu pani Alving?

REGINA.

W tej chwili wyszła przez ogród.

PASTOR MANDERS.

Jest to najokropniejsza noc w mojem życiu!

REGINA.

Cóż za straszne nieszczęście, panie pastorze!

PASTOR MANDERS.

Nic nie mów!

Myśleć nawet o tem nie mogę.

REGINA.

Ale jakżeż się to stało?

PASTOR MANDERS.

Nie pytaj.

Skądżeż ja mogę wiedzieć?

A może i ty także...

Czyż nie dość, że twój ojciec...

REGINA.

Cóż mój ojciec?

PASTOR MANDERS.

Ach!

w głowie mi się mąci.

ENGSTRAND.

(wchodzi z przedpokoju).

Panie pastorze!

PASTOR MANDERS.

(zwraca się przestraszony).

Aż tutaj za mną przyszedłeś?

ENGSTRAND.

Tak jest, Boże odpuść.

O, Jezu!

To paskudna historya, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

(chodzi tu i tam).

Niestety!

niestety!

REGINA.

Cóż to znowu?

ENGSTRAND.

Widzisz, wszystko to się stało przez owo nabożeństwo. (cicho)

Teraz wreszcie trzymamy ptaszka. (głośno) I że też to ja właśnie stałem się pośrednią przyczyną tego nieszczęścia pana pastora!

PASTOR MANDERS.

Zaręczam ci, Engstrandzie...

ENGSTRAND.

Pan jeden tylko, panie pastorze, chodził tam ze świecą.

PASTOR MANDERS.

(milczy chwilą).

Tak ci się zdaje, ale ja sobie przypomnieć nie mogę, bym chociaż miał świecę w ręku.

ENGSTRAND.

Ja najwyraźniej widziałem, panie pastorze, jak pan wziął świecę i objaśniał ją palcami, a knot rzucił pan pomiędzy wióry.

PASTOR MANDERS.

Widziałeś to?

ENGSTRAND.

Najwyraźniej widziałem.

PASTOR MANDERS.

Niepodobna mi temu wierzyć.

Nie było nigdy moim zwyczajem objaśniać świecę palcami.

ENGSTRAND.

To też czynił to pan bardzo niezręcznie.

Czy to może pociągnąć za sobą niebezpieczne następstwa?

PASTOR MANDERS.

(chodząc niespokojnie).

Ach!

nie pytaj mnie.

ENGSTRAND.

(chodząc za nim).

Czy pan pastor nie ubezpieczył schronienia?

PASTOR MANDERS.

(ciągle chodząc).

Nie, nie, nie; słyszałeś to przecież.

ENGSTRAND.

(ciągle przy nim).

Nie ubezpieczyć i potem samemu podpalić!

O Jezu!

Jezu!

Cóż to za nieszczęście!

PASTOR MANDERS.

(obciera pot z czoła).

Możesz to śmiało nazwać nieszczęściem.

ENGSTRAND.

Że też się to właśnie stać musiało z zakładem dobroczynnym, który miał służyć ku pożytkowi miasta i okolicy, jak ludzie mówią!

Dzienniki z pewnością źle się z panem pastorem obejdą, można to sobie z góry wyobrazić.

PASTOR MANDERS.

Właśnie o tem myślę i to ze wszystkiego najgorsze.

Te niegodziwe napaści, obwinienia!

Okropnem jest samo to przypuszczenie.

PANI ALVING.

(wchodząc z ogrodu).

Niepodobna go oderwać od pogorzeliska.

PASTOR MANDERS.

Ach!

to pani!

PANI ALVING.

Pozbawiłeś się, panie pastorze, twojej uroczystej mowy.

PASTOR MANDERS.

Ach!

z jakążbytn radością...

PANI ALVING.

(półgłosem).

Dobrze się stało, jak się stało.

To schronienie nikomu nie przyniosłoby nie dobrego.

PASTOR MANDERS.

Czy rzeczywiście pani tak sądzi?

PANI ALVING.

A czy pan w to nie wierzy?

PASTOR MANDERS.

Jednakże to straszne nieszczęście!

PANI ALVING.

Pomówmy o tem krótko i ostatecznie jak o interesie.

Engstrandzie, czy czekasz na pastora?

ENGSTRAND.

(przy drzwiach przedpokoju).

Tak jest, proszę pani.

PANI ALVING.

To usiądź.

ENGSTRAND.

Dziękuję, postoję.

PANI ALVING.

(do pastora).

Zapewne odjeżdżasz pan pierwszym parowcem?

PASTOR MANDERS.

Tak jest, za godzinę.

PANI ALVING.

Bądź pan tak dobry, zabierz z sobą te wszystkie papiery.

Nie chcę już słyszeć o tej całej sprawie, mam teraz inne rzeczy na głowie...

PASTOR MANDERS.

Pani...

PANI ALVING.

Później nadeślę panu pełnomocnictwo do urządzenia tych rzeczy wedle swojej myśli.

PASTOR MANDERS.

Uczynię to z całą gotowością.

Główne zadanie zapisu musi jednak być w zupełności zmienione.

PANI ALVING.

Ma się rozumieć.

PASTOR MANDERS.

Myślę, iż tymczasowo należy folwark Solvik oddać do użytku gminy.

Pola jego i łąki mają wartość i mogą zawsze posłużyć, na cel dobroczynny.

Procenty zaś od sumy złożonej w kasie oszczędności mógłbym może użyć do podtrzymania pożytecznych w mieście zakładów.

PANI ALVING.

Jak pan chce; mnie to jest już zupełnie obojętnem.

ENGSTRAND.

Pomyśl o mojej gospodzie dla żeglarzy, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

Niezawodnie, gdyby do tego przyszło.

Ale nad tem jeszcze zastanowić się trzeba.

ENGSTRAND.

Do dyabła z zastanowieniem!

PASTOR MANDERS.

(z westchnieniem).

Nie wiem, niestety, jak długo będę mógł jeszcze zajmować się temi sprawami, czy opinia publiczna nie zmusi mnie zrzec się ich.

Wszystko to zależy od wyniku śledztwa co do pożaru.

PANI ALVING.

Co pan mówi?

PASTOR MANDERS.

A tego wyniku trudno przewidzieć.

ENGSTRAND.

(zbliżając się).

Na pewno przewidzieć je można, bo tu stoi Jakób Engstrand.

A ja...

PASTOR MANDERS.

Tak, tak, ale...

ENGSTEAND.

(ciszej).

A Jakób Engstrand nie opuści godnego dobroczyńcy w kłopocie.

PASTOR MANDERS.

Ale jak?

ENGSTRAND.

Jakób Engstrand stanie się zbawczym aniołem, panie pastorze.

PASTOR MANDERS.

Nie, na to pozwolić nie mogę.

ENGSTRAND.

A jednak tak będzie.

Znam ja kogoś, co już raz przyjął na siebie cudzą winę.

PASTOR MANDERS.

Jakóbie! (ściska mu rękę).

Jesteś rzadkim człowiekiem.

Tak, należy ci dopomódz do urządzenia twojej gospody.

Możesz być tego pewnym.

ENGSTBAND.

(wzruszony, nie jest w stanie dziękować).

PASTOR MANDERS.

(zawiesza przez ramię torbę podróżną).

A teraz razem w drogę.

ENGSTRAND.

(w drzwiach od jadalni do Reginy po cichu).

Jedź z nami, dziewczyno.

Będziesz miała życie książęce.

REGINA.

(podnosząc głowę).

Merci! (idzie do przedpokoju i przynosi rzeczy pastora).

PASTOR MANDERS.

Żegnam panią.

Oby Bóg pozwolił, ażeby w tym domu zapanował duch porządku i moralności.

PANI ALVING.

Żegnaj, pastorze. (idzie do oranzeryi, bo widzi Oswalda, wchodzącego z ogrodu).

ENGSTRAND.

(pomagając Reginie do włożenia palta pastorowi).

Bywaj zdrowa, moje dziecko, a gdyby ci się co przytrafiło, to wiesz, gdzie szukać Jakóba Engstranda.(cicho) Mała portowa ulica.(do pani Alving i Oswalda) Gospoda żeglarska zwać się będzie "Schronieniem kamerjunkra Alyinga".

A jeśli gospodę urządzę według swej myśli, mogę zaręczyć, że będzie godną zmarłego kamerjunkra.

PASTOR MANDERS.

(we drzwiach).

Hm !

hm!

Chodź-że już, kochany Engstrandzie.

Żegnam!

żegnam! (wychodzi z Engstrandem przez przedpokój).

OSWALD.

O czem-że to on mówił?

PANI ALVING.

O rodzaju schronienia, czy gospody, którą chce wraz z pastorem założyć.

OSWALD.

Spali się także, jak to tutaj.

PANI ALVING.

Skąd ci ta myśl?

OSWALD.

Wszystko spłonie.

Po ojcu nic nie pozostanie.

Ja także zginę i spłonę.

REGINA.

(patrzy na niego przerażona).

PANI ALVING.

Niepotrzebnie, mój biedny chłopcze, pozostałeś tam tak długo.

OSWALD.

(siadając przy stole).

Zdaje mi się, że masz słuszność.

PANI ALVING.

Niech ci twarz obetrę, Oswaldzie.

Jesteś cały przemokły. (obciera mu chustką twarz).

OSWALD.

(patrzy bezmyślnie przed siebie).

Dziękuję, mamo.

PANI ALVING.

Pewnieś zmęczony, chcesz spać?

OSWALD.

(z przestrachem).

Nie, nie, spać nie pójdę.

Ja nigdy nie śpię.

Tylko czasami jestem śpiący. (powolnie) Aż nadto prędko przyjdzie sen.

PANI ALVING.

(spogląda na niego niespokojnie).

Jesteś doprawdy chory, mój najdroższy.

REGINA.

(chłodno).

Czy pan Alving chory?

OSWALD.

(niecierpliwie).

Zamknijcie wszystkie drzwi.

O!

ta trwoga śmiertelna!

PANI ALVING.

Pozamykaj drzwi, Regino.(Regina zamyka je i pozostaje przy drzwiach przedpokoju.

Pani Afving zdejmuje chustkę, Regina czyni to samo).

PANI ALVING.

(przysuwa sobie krzesło do Oswalda i siada przy nim).

Oto jestem przy tobie.

OSWALD.

To dobrze; i Regina niech tu zostanie.

Regina musi zawsze być przy mnie.

Ty podasz mi zbawczą rękę.

Nie prawdaż, Regino?

REGINA.

Nie rozumiem.

PANI ALVING.

Podać ci zbawczą rękę?

OSWALD.

Tak.

Gdy to będzie potrzebne,

PANI ALVING.

Oswaldzie!

czyż nie masz matki, która ci odda każdą posługę?

OSWALD.

Ty? (uśmiecha się) Nie, matko, tej przysługi mi nie oddasz.(uśmiecha się boleśnie).

Ty?

ha!

ha! (patrzy na nią poważnie).

Ty najmniej byłabyś do tego zdolną. (gwałtownie) Czemu, Regino, nie mówisz mi: "ty"?

Czemu nie nazywasz mnie Oswaldem?

REGINA.

(cicho).

Nie sądzę, by się to podobało pani.

PANI ALVING.

Od tej chwili zezwalam na to.

A teraz siadaj przy nas.

REGINA.

(siada zwolna po drugiej stronie stołu).

PANI ALVING.

A teraz, mój biedny chłopcze, chcę zdjąć ciężar z twej duszy...

OSWALD.

Ty, matko?

PANI ALVING.

Chcę odjąć ci wyrzuty sumienia i żal do samego siebie.

OSWALD.

Czy sądzisz, że to możliwe?

PANI ALVING.

Tak, teraz dla mnie możliwe, Oswaldzie.

Mówiłeś niedawno o radości życia, i wtedy ujrzałam całe moje życie w nowem oświetleniu.

OSWALD.

(wstrząsając głową).

Nic nie rozumiem.

PANI ALVING.

Gdybyś był znal twego ojca, porucznikiem jeszcze!

W nim wrzała radość życia, możesz mi wierzyć.

OSWALD.

Tak, wiem o tem.

PANI ALVING.

Dość było spojrzeć na niego, by czuć tchnienie wiosny.

A przy tem ta niepowściągniona siła!

ta niezmierna żywość!

OSWALD.

I Cóż?

I ten dzieciak, cieszący się do życia — bo wówczas był on jeszcze prawdziwym dzieciakiem — musiał zamieszkać tutaj w miasteczku, które nie mogło mu dać żadnych podniosłych rozkoszy, tylko marne przyjemności.

Musiał pozostać tutaj, bez żadnego życiowego celu, zamiast niego, miał urząd.

Nie było tu nigdzie pracy, dającej mu możność zużytkowania wszystkich sił kipiących, było tylko zajęcie.

Nie posiadał żadnego towarzysza, co byłby w stanie rozumieć tak jak on, na czem polegała radość życia, miał tylko kompanów i wesołych koleżków.

OSWALD.

Matko!

OSWALD.

Dlaczego stać się musiało?

PANI ALVING.

Sam mówiłeś dziś wieczorem, coby z ciebie było, gdybyś tu w domu pozostał.

OSWALD.

Chcesz przez to powiedzieć, że mój ojciec...

PANI ALVING.

Twój biedny ojciec nigdy nie znalazł właściwego zużytkowania swojej nadmiernej żądzy życia, a ja także nie wniosłam wiosny do jego ogniska.

OSWALD.

Ty jej nie wniosłaś?

PANI ALVING.

Mówiono mi jedynie o obowiązkach i w te wówczas wierzyłam.

Wszyscy zajmowali się tylko obowiązkami... mojemi obowiązkami, jego obowiązkami, więc... lękam się, Oswaldzie, żem twemu biednemu ojcu, czyniła nieznośnem domowe ognisko...

OSWALD.

Dlaczego nigdyś mi o tem nie pisała?

PANI ALVING.

Do tej pory, nigdy te rzeczy nie przedstawiały mi się w takiem świetle, ażebym mogła je wobec ciebie — jego syna — poruszyć.

OSWALD.

A jakże ci się one dotąd przedstawiały?

PANI ALVING.

(wolno).

Widziałam to tylko, że twój ojciec był złananym człowiekiem, zanim ty na świat przyszedłeś.

OSWALD.

(ciszej).

Ach! (wstaje i idzie do okna).

PANI ALVING.

Potem znów myślałam dnie i noce to jedno, że Regina miała w tym domu te same prawa, co moje własne dziecko.

OSWALD.

(odwraca się szybko).

Regina!

REGINA.

(zrywa się i pyta przyciszonym głosem).

Ja?

PANI ALVING.

Tak.

Teraz wiecie o tem oboje.

OSWALD.

Regina?

REGINA.

(do siebie).

Więc moja matka była taką...

PANI ALVING.

Twoja matka, Regino, miała wiele stron dobrych.

REGINA.

A pomimo to była...

Czasem przychodziło mi to na myśl ale...

Niech mi pani pozwoli stąd wyjechać.

PANI ALVING.

Chcesz odjechać, Regino?

REGINA.

Chcę, koniecznie.

PANI ALVING.

Masz swoję wolę naturalnie, jednakże...

OSWALD.

(idzie do Reginy).

Teraz chcesz odjechać?

Ty przecież do nas należysz.

REGINA.

Merci, panie Alving.

No, teraz mogę śmiało powiedzieć, Oswaldzie.

Ale ja o czem innem myślałam.

PANI ALVING.

Nie byłam z tobą otwartą, Regino.

REGINA.

Nie, nie była nią pani.

Gdybym była wiedziała, że Oswald jest chorowity, to... a także, iż pomiędzy nami nic na seryo być nie może...

Nie, nie mogę tutaj pozostać i zamęczać się dla chorych.

OSWALD.

Nawet dla chorego, który ci jest tak blizki?

REGINA.

Doprawdy, nie mogę.

Biedna dziewczyna, jak ja, musi korzystać ze swej młodości, inaczej prędzej, niż się tego spodziewa, może się znaleść w nędzy, a ja także, proszę pani, czuję w sobie żądzę życia.

PANI ALVING.

Tak, niestety, ale nie poddawaj jej się, Regino.

REGINA.

No, jeżeli się co stanie, to stać się musiało.

Jeśli Oswald przypomina swego ojca, ja przypominam moję matkę.

Mogęż zapytać panią, czy pastor Manders jest uwiadomiony o tych stosnnkach,

PANI ALVING.

Pastor Manders wie o wszystkiem.

REGINA.

(bardzo zajęta swoją chustką).

Więc śpieszyć się muszę, by parowcem odpłynąć.

Chciałabym odbyć drogę z pastorem.

Zdaje mi się także, iż mam równe prawo do tych pieniędzy, jak ten nędzny stolarz.

PANI ALVING.

Pieniądze będą ci doręczone.

REGINA.

(patrzy jej bystro w oczy).

Proszę pani, mogła mnie też pani kazać wychować, jak należało, na dziecko dystyngowanego człowieka, byłoby to lepiej pasowało do mnie (podnosząc głowę).

Ale stało się już.

Rzecz skończona, dziś to już wszystko jedno (patrzy złośliwie na butelkę szampana).

Może też jeszcze kiedy pić będę szampana z dystyngowanemi ludźmi.

PANI ALVING.

Gdybyś kiedy zatęskniła za rodzinnem ogniskiem, to wróć do mnie.

REGINA.

Nie, dziękuję pani.

Pastor Manders zechce się mną zająć.

A gdyby mi się bardzo źle wiodło, to zawsze znajdę sobie dom, do któregobym miała prawo.

PANI ALVING.

Cóż to za dom?

REGINA.

Schronienie kamerjunkra Alvinga.

PANI ALVING.

Regino, teraz widzę to dobrze — ty się zgubisz.

REGINA.

Ba! (żegna się i wychodzi przez przedpokój).

OSWALD.

(stoi w oknie i wygląda).

Więc odeszła?

PANI ALVING.

Tak.

OSWALD.

(szepcze sam do siebie).

Zdaje mi się, że to powinno było stać się w inny sposób.

PANI ALVING.

(zbliia się do niego i kładzie mu ręce na ramionach).

Oswaldzie, moje dziecko, czy cię to nie wzruszyło za nadto?

OSWALD.

(zwraca się do niej).

To, coś mówiła o ojcu?

PANI ALVING.

Tak, o twoim nieszczęśliwym ojcu.

Lękam się, czy cię to nie wzruszyło zbytecznie.

OSWALD.

Co ci się zdaje!

Naturalnie, była to dla mnie niespodzianka, w gruncie jednak jest mi to obojętnem.

PANI ALVING.

(odejmuje ręce z jego ramion).

Obojętnem!

że twój ojciec był bardzo nieszczęśliwy?

OSWALD.

Naturalnie, mam dla niego współczucie, jak dla każdego innego, ale...

PANI ALVING.

I nic więcej?

Dla twego własnego ojca?

OSWALD.

(niecierpliwie).

Ojciec, ojciec!

Ja przecież nigdy mego ojca nie znałem.

Pamiętam to tylko, że raz spowodował mi mdłości.

PANI ALVING.

To okropne!

Czyż pomimo to dziecko nie powinno kochać ojca?

OSWALD.

Kiedy dziecko nic nie zawdzięcza ojcu?

kiedy go wcale nie znało?

Czy doprawdy, wierzysz jeszcze w te stare przesądy, ty co tak jasno patrzysz na rzeczy?

PANI ALVING.

Więc to byłby tylko przesąd?

OSWALD.

Tak, musisz sama to przyznać.

Jest to także jedno z tych pojęć, będących w obiegu, które potem...

PANI ALVING.

(wzruszona).

Są upiorami.

OSWALD.

(chodzi po pokoju).

Możesz je słusznie nazwać upiorami.

PANI ALVING.

(z okrzykiem).

Oswaldzie!

Więc ty mnie także nie kochasz?

OSWALD.

Ciebie znam przecież.

PANI ALVING.

Znasz mnie!

Ale też to i wszystko!

OSWALD.

A przytem wiem, jak ty mnie kochasz, jestem ci za to wdzięczny.

Teraz zaś, kiedy jestem chory, możesz mi być niezmiernie pożyteczną.

PANI ALVING.

O tak, Oswaldzie, mogę nią być.

Ach!

ja gotowam błogosławić tę chorobę, która cię do domu sprowadziła, bo widzę to dobrze, ja ciebie nie miałam dotąd, ja cię dopiero zdobyćmuszę.

OSWALD.

(niecierpliwie).

Tak, tak, to są tylko piękne słowa.

Nie zapominaj, matko, że jestem chory, nie mogę się zajmować innemi, dość mam do czynienia z samym sobą.

PANI ALVING.

(cicho).

Będę niewymagającą i cierpliwą.

OSWALD.

I zadowoloną i wesołą, matko?

PANI ALVING.

Będę nią, mój drogi chłopcze.

Masz słuszność (zbliża się do niego).

Czym ci odjęła teraz wszystkie zgryzoty i wyrzuty sumienia?

OSWALD.

O tak!

ale któż odejmie mi trwogę?

PANI ALVING.

Trwogę?

OSWALD.

(chodząc po pokoju).

Regina byłaby to uczyniła za jedno dobre słowo.

PANI ALVING.

Nie rozumiem cię.

Cóż ma ta trwoga do Reginy?

OSWALD.

Czy już bardzo późno, matko?

PANI ALVING.

Już ranek (wygląda z oranieryi).

Dzień zaczyna rozjaśniać szczyty gór, a dziś będzie pogoda, Oswaldzie.

Niedługo obaczysz słońce.

OSWALD.

Rad jestem z tego.

Ach!

jest tyle rzeczy, dla których żyć warto, któremi cieszyć się mogę.

PANI ALVING.

To pewne.

OSWALD.

Choćbym nawet nie mógł pracować...

PANI ALVING.

Wkrótce będziesz mógł znowu wziąć się do pracy, mój najdroższy.

Nie masz już przecież teraz tych wszystkich dręczących myśli...

OSWALD.

Nie.

Jak to dobrze, żeś rozproszyła te wszystkie widma wyobraźni.

Gdybym mógł jeszcze pozbyć się tego jednego — (stada na kanapie).

Teraz matko, pogadajmy z sobą.

PANI ALVING.

O tak, pogadajmy (przyuwa fotel do kanapy i siada blizko Oswalda).

OSWALD.

Tymczasem zejdzie słońce, jak wiesz, wówczas opuszcza mnie ten niepokój.

PANI ALVING.

Cóż ja mam wiedzieć?

OSWALD.

(nie słuchając jej).

Matko, wszakżeś powiedziała dziś

wieczorem, że niema na świecie rzeczy, którejbyś nie uczyniła dla mnie, gdybym cię o to prosił.

PANI ALVING.

Powiedziałam to.

OSWALD.

I potwierdzasz?

PANI ALVING.

Możesz na tem polegać, moje jedyne najdroższe dziecię.

Żyję tylko dla ciebie.

OSWALD.

A więc, posłuchaj.

Ty matko, wiem o tem, jesteś kobietą silnego, niezłomnego ducha, wysłuchaj mnie spokojnie.

PANI ALVING.

Więc to coś okropnego?

OSWALD.

Nie krzyknij tylko, słyszysz matko.

Przyrzeknij mi to.

Będziemy o tem mówili zupełnie spokojnie.

Obiecaj mi to.

PANI ALVING.

Obiecuję ci, ale mów.

OSWALD.

Więc trzeba ci wiedzieć, że owo znużenie, owa niemożność pracy — to jeszcze nie jest właściwą chorobą.

PANI ALVING.

Więc cóż to za choroba?

OSWALD.

Choroba, która spadła na mnie w dziedzictwie (pokazuje na czoło) ma tu swoje siedlisko.

PANI ALVING.

(prawie bez głosu).

Oswaldzie!

Nie, nie.

OSWALD.

Nie krzycz, jabym tego nie zniósł.

Tak matko, ta choroba tkwi tutaj i czatuje.

Każdego czasu, każdej godziny wybuchnąć może.

PANI ALVING.

Okropność!

OSWALD.

Tylko spokojnie.

Widzisz, co jest ze mną.

PANI ALVING.

(zrywając się).

To nie prawda, Oswaldzie.

To niepodobna.

To być nie może.

OSWALD.

Tam miałem już jeden atak.

Prędko jednak przeminął.

Gdym się dowiedział, co się ze mną działo, przyszedł na mnie szalony niepokój — i dążyłem, jak mogłem najśpieszniej, do ciebie, do domu.

PANI ALVING.

Więc to jest ten niepokój?

OSWALD.

Tak.

Bo widzisz, to rzecz tak niewypowiedzianie okropna.

O!

gdyby tylko szło o zwykłą śmiertelną chorobę...

Ja przecież nie boję się śmierci, chociaż chciałbym żyć jaknajdłużej.

PANI ALVING.

I żyć będziesz, Oswaldzie.

OSWALD.

Ale to...

To tak wstrętne, tak przerażające.

Zdziecinnieć!

Potrzebować, jak niemowlę, aby je karmiono.

O!

o!

tego nawet opisać niepodobna.

PANI ALVING.

Dziecię ma przecież matkę, która je pielęgnuje.

OSWALD.

(zrywając się).

Nie, nigdy!

Ja właśnie tego nie chcę.

Nie mogę znieść myśli, że mógłbym tak pozostać przez długie lata, zestarzeć się, posiwieć.

Może nawet ciebie przeżyć (siada na krześle pani Alving).

Bo to zapewne nie wywołałoby śmierci, jak mówił doktór.

Nazwał to nawet rodzajem rozmiękczenia mózgu... czy czemś podobnem (uśmiecha się ze znużeniem).

Określenie brzmi ładnie; nie prawdaż?

Przywodzi na myśl wiśniowe draperye, rzeczy miłe i miękkie w dotknięciu.

PANI ALVING.

OSWALD.

(zrywa się i chodzi po pokoju).

A teraz oddaliłaś odemnie Reginę.

Gdybym ją miał, już ona oddałaby mi każdą przysługę.

PANI ALVING.

(idzie ku niemu).

Moje najdroższe dziecko!

co ty chcesz powiedzieć!

Czyż jest na świecie przysługa, której ja-bym ci nie oddała?

OSWALD.

Gdy wówczas wyzdrowiałem po tym ataku, powiedział mi doktór, że skoro się powtórzy — a powtórzyć się musi — to już wszelka nadzieja będzie stracona.

PANI ALVING.

Miał serce ci to powiedzieć?

OSWALD.

Ja sam tego wymagałem.

Mówiłem mu, że muszę uczynić niektóre rozporządzenia (z przebiegłym uśmiechem).

I tak było rzeczywiście (wyciąga pudełeczko z kieszenią ukrytej na piersiach).

Czy widzisz to, matko?

PANI ALVING.

Co to jest?

OSWALD.

Proszki morfinowe.

PANI ALVING.

(spogląda na niego z przerażeniem).

Oswaldzie!

Mój najdroższy!

OSWALD.

Zebrałem sobie dwanaście kapsułek.

PANI ALVING.

(chce wziąć pudełeczko).

Daj mi je, Oswaldzie.

OSWALD.

Jeszcze nie, matko (chowa je znowu do kieszeni).

PANI ALVNIG.

Tego nie przeżyję.

OSWALD.

A jednak przeżyć to trzeba.

Gdyby tu była Regina, byłbym jej powiedział, co jest ze mną... byłbym ją prosił o tę ostatnią przysługę.

Ona oddałaby mi ją, tego jestem pewny.

PANI ALVING.

Nigdy.

OSWALD.

Gdybym popadł w tę okropność, a ona widziała, że jestem jak małe dziecko, bezsilny, zgubiony niepowrotnie, bez nadziei ratunku...

PANI ALVING.

Regina nigdyby tego nie zrobiła.

OSWALD.

Regina zrobiłaby to.

Ona była tak niesłychanie lekkomyślną, a przytem znużyłaby się wkrótce pielęgnowaniem chorego.

PANI ALVING.

Więc, Bogu niech będą dzięki, że jej tu już niema.

OSWALD.

Tak, matko, ale teraz ty musisz oddać mi tę przy sługę.

PANI ALVING.

(z głośnym okrzykiem).

Ja?

OSWALD.

Któż jest mi bliższym od ciebie?

PANI ALVING.

Ja, twoja matka!

OSWALD.

Właśnie dlatego.

PANI ALVING.

Ja, com ci dała życie!

OSWALD.

Nie prosiłem się o życie.

A jakież życie mi dałaś?

Ja go nie chcę.

Możesz mi je odebrać.

PANI ALVING.

Ratunku!

ratunku! (biegnie do przedpokoju).

OSWALD.

(biegnąc za nią).

Nie odchodź ode mnie.

Gdzie idziesz?

PANI ALVING.

(w przedpokoju).

Zawezwać doktora.

Puść mnie, Oswaldzie.

OSWALD.

(także w przedpokoju).

Nie wyjdziesz stąd i nikt nie wyjdzie (zamyka drzwi na klucz).

PANI ALVING.

(wracając do pokoju).

Oswaldzie!

Oswaldzie!

Moje dziecko!

OSWALD.

(idąc za nią).

Jeśli masz dla mnie serce matki — ty... co widzisz przecie, jak strasznie cierpię.

PANI ALVING.

(po chwili, panując nad tobą).

A więc... masz na to moję rękę.

OSWALD.

Jakto?

Chciałabyś?

PANI ALVING.

Gdyby to byłoby potrzebnym.

Ale potrzebnem nie będzie.

Nie, nie, niepodobna.

OSWALD.

Miejmy nadzieję, matko.

Żyjmy razem, dopóki to możliwe...

Dziękuję ci, matko

(siada na fotelu, który pani Alving przysunęła do kanapy.

Dzień zupełny, lampa się jeszcze pali).

PANI ALVING.

(zbliia się do niego ostrożnie).

Wszak teraz jesteś spokojniejszy, moje dziecię?

OSWALD.

Tak.

PANI ALVING.

(nad nim pochylona).

Oswaldzie, to było tylko u ciebie przywidzenie.

Tylko przywidzenie.

Miałeś za wiele wrażeń, teraz wszystko się uspokoi.

Tu, w domu, przy matce, mój najmilszy chłopcze, będziesz miał wszystko, czego zapragniesz, tak jak wówczas, kiedy byłeś maleńkim dzieckiem.

Widzisz, atak przeminął lekko.

Patrz, Oswaldzie, na jasny wschodzący dzień, na promienne słońce, teraz przyjrzeć się możesz rodzinnej ziemi (idzie do stołu i gasi lampą, Gleczery i szczyty gór ukazują się w całym blasku).

OSWALD.

(siedzi w fotelu plecami zwrócony do głębi sceny, bez ruchu.

Nagle mówi).

Matko, daj mi słońce.

PANI ALVING.

(spogląda na niego przerażona).

Co mówisz?

OSWALD.

(powtarza głucho i bez dźwięku).

Słońce.

Słońce.

PANI ALVING.

(biegnąc do niego).

Oswaldzie!

Co tobie?

OSWALD.

(zdaje się kurczyć w fotelu, muskuły rozluźniają się, twarz rad wyraz, wzrok staje się mętny i osłupiały).

PANI ALVING.

(drżąc z trwogi).

Co to jest! (z krzykiem).

Oswaldzie,

co się z tobą dzieje (rzuca się przy nim na kolana).

Oswaldzie!

Oswaldzie!

spójrz na mnie.

Czy mnie nie poznajesz?

OSWALD.

(bezdźwięcznym głosem jak wprzódy).

Słońce!

Słońce!

PANI ALVING.

(Zrywa się niepewna.

Rwie sobie włosy obydwoma rękoma krzycząc).

To niepodobna!

Tego nie zniosę

(szepcze, jakby zdumiona).

Gdzie on je ma? (rzuca mu się na piersi jak strzała).

Tu, (oddala się o parę kroków i woła).

Nie, nie, nie!...

A przecież...

Nie, nie! (stoi przez chwilę, trzymając głowę w obydwóch rękach w niemem przerażeniu).

OSWALD.

(jak wprzódy).

Słońce...

Słońce!...


text:
✓ Bargielski Zbigniew, *1937.

W 1977 wykładał w PWSM w Bydgoszczy; 1986 był stypendystą Deutscher Akademischer Austauschdienst w Darmstadt.

Jego utwory wykonywano na licznych festiwalach, m.in. Warszawskiej Jesieni, Festival de Paris, Steirischer Herbst w Grazu.

Uzyskał wiele nagród na konkursach kompoz., m.in. 1981 nagr. i wyróżnienie na Tribune Internationale des Compositeurs UNESCO.

1990 otrzymał medal „Zasłużony dla kultury polskiej”, 1995 Krzyż Ofic.

Polonia Restituta.

Mieszka na stałe w Wiedniu.

Bargielski Zbigniew, *21 I 1937 Łomża, pol. kompozytor.

1954–58 studiował prawo na Uniw.

im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie, od 1958 kompozycję u T. Szeligowskiego w PWSM w Warszawie, a nast. u B. Szabelskiego w PWSM w Katowicach.

Po uzyskaniu dyplomu (1964) kontynuował studia u N. Boulanger w Paryżu (1966–67) i w Hochschule für Musik w Grazu (1972).

Na marginesie twórczości kompozytorskiej zajmuje się publicystyką muzyczną.


text:
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 24 marca 2009 r.

sygn. akt K 53/07

Wojciech Hermeliński — przewodniczący,

Zbigniew Cieślak,

Marian Grzybowski,

Adam Jamróz — sprawozdawca,

protokolant: Krzysztof Zalecki,

orzeka:

Informacje o tekście

Uwaga – zamieszczone na Wikiźródłach teksty aktów prawnych mają charakter historyczny, nie są aktualizowane, mogą być także zmieniane przez użytkowników.

Z tego względu, należy je traktować wyłącznie jako pomoc o charakterze edukacyjnym.

Zamieszczone na Wikiźródłach akty prawne w żadnym razie nie powinny być podstawą dla dokonywania jakichkolwiek czynności, mogących mieć skutki prawne.