corpora: wikisources-pl

text:
banować i bantować, podgórskie z węg.

pożyczki; banuwaty, ‘gryźć się’, r. 1693: »na nas nie racz pobanowaty« (węg.

ban, ‘żałuje’); »nie ciężko nam po chałupie bańtować wszędzie«, r. 1620 (‘rozbijać’, węg.

bánt, ‘niepokoić’).


text:
Anamelech, hebr.

Anammelech, bóstwo, czczone przez sefarvaitów (z Babilonji), osadzonych w Samarji za Salmanassara lub Sargona (ob.).

Według IV Król.

17, 31, oddawano mu taką samą cześć, jak Adramelechowi (ob.) i Molochowi.

Na pomnikach assyryjskich imię to brzmi: Anu-malik (Anu jest księciem).

Tytuł malik, dodaje się także innym bóstwom assyr., jak Asur-malik, Samas-malik, Bil (Bel, albo Baal) — malik i t. p. Ob. Schrader, Die Keilinschriften.

X. W. K.


corpora: CEN

text:
Grupa INEA udostępniła nową, bezpłatną formę kontaktu z konsultantami obsługującymi abonentów, jaką jest tzw. "Live Chat".

Rozmowa z konsultantami w sieci to alternatywa dla telefonicznego połączenia z infolinią INEA.

Równocześnie za pośrednictwem czata może być obsługiwanych 15 osób.

W pierwszych 10 godzinach od uruchomienia usługi skorzystało z niej 20 Klientów.

Aby skorzystać z "Live Chat", nie trzeba mieć żadnego specjalnego oprogramowania.

Konsultanci INEA są do dyspozycji Abonentów w godzinach pracy Call Center – od 7 do 22 w dni robocze i od 9 do 17 w weekendy.


text:
O 1100 procent może wzrosnąć składka ubezpieczenia OC dla wielkopolskich szpitali.

PZU, który ubezpiecza większość tamtejszych placówek zdrowia, zamiary swoje argumentuje wzrastającymi odszkodowaniami za błędy lekarskie.

Szpitale nie mają wyjścia.

Jeszcze nie wiemy, czy kosztem żywności, czy kosztem leków, czy kosztem świadczeń medycznych.

Szpital w tej sytuacji będzie płakał, ale musi płacić - mówi dyrektor Jacek Profaska z poznańskiego szpitala dziecięcego.

Podwyżka ubezpieczenia ma objąć wszystkie szpitale, niezależnie od tego, czy musiały wcześniej wypłacać odszkodowania za błędy lekarskie, czy nie.


corpora: openbooks

text:
Ignacy Krasicki

Antymonachomachia

I

Często pozory łudzą słabe oczy,

Zwłaszcza, gdy staną na widok gromadnie;

Często i malarz, w dziele zbyt ochoczy,

Zmyli się, obraz chcąc wydać dokładnie;

I w kunszcie nieraz rzemieślnik wykroczy,

Kiedy się w złoto szych podły zakradnie;

Nie traci przeto kruszec swej korzyści,

Szych pełznie w ogniu, a złoto się czyści.

II

Jędzo niezgody!

Twoje to są sztuki:

Ty, co się w dziełach zjadliwych objawiasz,

Mieszasz się w kunszta, mieszasz i w nauki,

Słodycze żółcią mieszasz i zaprawiasz,

Wkładasz obmierzłe jarzmo twej przynuki,

A gdy się tylko niesnaski zabawiasz,

Nie dość dla ciebie państw, narodów klęski,

W cienie zakonne rzucasz grot zwycięski.

III

Twój to kunszt zdradny, żeś zacisze święte

Nowym podejściem mieszać zamyślała.

Jużeś poczęła dzieło przedsięwzięte,

Jużeś na poły z twych sztuk korzystała —

Niebo, sług swoich niewinnością tknięte,

Nie dopuściło, byś tryumfowała.

Opowiem, jakeś padła z piekłów łona,

Opowiem, jakeś była zwyciężona.

IV

Nie podła gnuśność rządziła klasztorem,

Gdzie się te sceny wydały tragiczne.

Klasztor był cnoty zawołanym wzorem,

Klasztor, obfity w dzieła heroiczne,

Klasztor, od wieków wsławiony wyborem,

Budował wszystkie miejsca okoliczne.

Dzielny przykładzie!

Ach, któż cię wychwali!

Tyś tarczą twoich, co ciebie dawali.

V

Święte więzienia miłość cnoty wzniosła,

Niewinność twierdzą otoczyła wieczną,

Żarliwość z świeckiej marności uniosła,

Pokora skryciem czyniła bezpieczną,

Przykładność dzielna w ich cieniu urosła,

Wiara obronę znalazła waleczną.

Ukryte światło stanęło na korcu

W nauczycielu świętym cudotworcu.

VI

Trawiły prawe dla Boga ofiary

W straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty,

W zaszczycie pewnej nadziei i wiary,

W czułych zapędach żarliwej ochoty,

A niebieskimi obdarzona dary

Miłość, rękojmia cnoty i załoga,

Słodziła prace dla bliźnich i Boga.

VII

Te Jędza przerwać zabawy gdy chciała,

Zbliża się, kędy w głębokim ukryciu

Księga zakonnej wojny zostawała,

Płód żartobliwy…

Chcąc ją mieć w użyciu,

Tyle przewrotnych kunsztów używała,

Że wpadł w jej ręce — a, w klasztornym życiu

Chcąc wzniecić pożar, raduje się zjadła,

Że dzieło przyszłej niezgody wykradła.

VIII

Wzbiła się wgórę a, jak jabłko owe,

Co poróżniło i ludzie, i bogi,

Niesie płód żartów; gmachy klasztorowe

Skoro zoczyła, wydała krzyk srogi,

Cieszy się, widząc klęsk przyszłą osnowę.

Forty warownej już przebyła progi

A myśląc, wściekła, o przyszłym pożarze,

Przebiega szybkim krokiem kurytarze.

IX

Staje przed drzwiami mieszkania doktora,

Pewna, że starzec rozkosznie spoczywa;

Omyliła się: najpierwszy z klasztora

Do służby Bożej śpieszy i przybywa.

W chórze północna trzymała go pora,

W chórze wraz z bracią chwały Boże śpiewa.

Wielka rzecz — z zasług być od prawa wolnym.

Większa — z zasługą być prawu powolnym!

X

Weszła — a widząc i sprzęty, i łoże,

Jęknęła z złości, czując baśnie płonne:

Zamiast kotary wytarte rogoże,

Wszędzie ubóstwo zastała zakonne.

Ksiąg mnóstwo, których zrachować nie może,

Ledwo objęły pokoje przestronne;

Sprzęt godny mędrca, godny zakonnika,

Jadem ją nowym żarzy i przenika.

XI

Rzuciła pismo — a, zawywszy wściekła,

Powróciła się do swego łożyska;

Z nią zazdrość zjadła i zemsta przewlekła,

Fanatyzm, straszny z daleka i z bliska.

Wpadły, skąd wyszły, jędze w otchłań piekła,

Wpadły w zwyczajne sobie stanowiska;

Tam z źródła jady na nowo czerpały,

Aby tym dzielniej truły, zarażały.

XII

Wrócił się doktor, a gdy pismo czyta,

Rozśmiał się: taka zemsta wielkiej duszy.

Trwoga występnym tylko przyzwoita,

Kto się złym czuje, tego zarzut wzruszy;

Cienia się swego boi hipokryta,

Gdy go wewnętrzne przeświadczenie głuszy;

Ubezpieczona w niewinności swojej,

Prawdziwa cnota krytyk się nie boi.

XIII

Tak brzeżna skała, gdy niebo się chmurzy,

I groźne coraz zbliżają obłoki,

Wzrusza się morze, grzmi chmura wśrzód burzy,

A choć uderza bałwan w brzeg wysoki,

Chociaż się w fluktach zapienionych nurzy,

Chociaż szturm srogi rwie twarde opoki,

Trwa niewzruszona: pełzną wiatry chyże,

A bałwan hardy piasek pod nią liże.

XIV

Wchodzi Honorat, a pismo podane

Z rąk od doktora kiedy czytać bierze,

Na pierwszą strofę znać po nim odmianę:

Miesza się, płoni, blednieje w cholerze,

Karty nie skończył, już rzuca o ścianę.

Chce drzeć, lecz doktor hamuje w tej mierze.

Sroży się starzec, dziki i surowy,

Tymi na koniec obwieszcza gniew słowy:

XV

„Tać to nam korzyść za tyle podjętych

Prac, trudów!

Takie wdzięczności zadatki!

Targa się śmiałość na mądrych i świętych,

Wyszydza zjadła i ojce i matki,

A, niekontenta z bluźnierstw przedsięwziętych,

Hańbi różaniec.

Jeżeli ostatki

W nas jeszcze cnoty żarliwej zostały,

Niechaj jej dozna bluźnierca zuchwały!

XVI

„Heretyk sprośny, Turczyn, jansenista,

Ateusz, piekła zarażony jadem,

Oszczerca, z cudzych defektów korzysta,

Godzien największej być kary przykładem;

Niechaj go hańba ogarnie wieczysta

I wszystkich, którzy tym będą iść śladem!

Niech go…”

Dech ustał ojcu żarliwemu;

Wtem tak się doktor odezwał ku niemu:

XVII

„Złorzeczyć, nie wiem, jeżeli przystoi

Tym, którzy tylko winni błogosławić;

Jad bardziej ranę rozjątrza, niż goi —

Na cóż się próżnym narzekaniem bawić?

Nie z zemsty pozna Bóg, którzy są swoi:

Jeśli należy, Jemu ją zostawić,

A choć nas boleść najsrożej dotyka,

Cierpieć, a milczeć — podział zakonnika.

XVIII

„Ten, który swoim naśladowcom wiernym

Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić,

Potrafi ulżyć troskom, choć niezmiernym,

Potrafi oddać, co możem utracić.

Zyskiem się zemsty nie zmożem mizernym,

Cierpliwość lepiej nas zdoła zbogacić.

Darujmy!”

Uciekł Honorat i mruczał,

A doktor westchnął, który go nauczał.

XIX

Mógł był ukarać, ile przełożony,

Ale, że starszy, nie spieszył się z karą.

Starzec był laty i pracą zwątlony,

A, zwykłą wieku swemu tchnąc przywarą,

Nadto był w zdaniu swoim uprzedzony,

Gdy kładł zakonność w równej szali z wiarą.

Choć zdrożność widział, ale, że przy cnocie,

Przebaczył doktor żarliwej prostocie.

Pieśń II

XX

Jak chmura, co grom po polach roznosi,

Obiegł Honorat wszystkie kurytarze,

Wszędzie wiadomość nieszczęśliwą głosi,

Wszędzie o wszczętym znać daje pożarze.

O zemstę wszystkich nalega i prosi,

Niechaj to dzieło i autora skarze.

„Kupcie się — woła — ku wspólnej odsieczy!

Kupcie się, bronić pospolitej rzeczy!”

XXI

Tłumy się braci ze wszystkich stron spieszą,

Rzucają prace i zabawy święte,

A, coraz większą gromadząc się rzeszą,

Tam idą, kędy żale rozpoczęte

Wynurzał starzec: wzmagają i cieszą.

Próżne starania!

Honorat się trwoży,

Im bardziej miękczą, tym zjadlej się sroży.

XXII

Tak łań po puszczach dzikich obłąkana

Z płodem, którego pilnie dotąd strzegła,

Nagłym łoskotem myśliwców zmieszana,

Z miejsc się porywa, na których obiegła;

Próżno ucieka, wkoło opasana,

Unosząc życie, choć płodu odbiegła,

Chociaż rąk uszła i buja po lesie,

Tkwi grot śmiertelny, który z sobą niesie.

XXIII

Wrzask, krzyk, hałasy: i prośbą, i wsporem

Nie da się starzec ubłagać rozjadły,

Niezbytym punktu ujęty honorem.

Gdzież się zdrożności nasze nie zakradły?

Pędzi, księgarni drzwi zastał otworem,

Tam wpadł, strwożeni bracia tam z nim wpadli.

Jednym zamachem starzec nieużyty

Wywrócił cztery ksiąg pełne pulpity.

XXIV

Dzielny tłumaczu, i w lewą i w prawą,

Którego wielbić musi człowiek wszelki,

Ty, coś jest świata nauką, zabawą,

Perło pisarzów, o Albercie Wielki,

Coś tajemnice objawiał tak żwawo,

Uczczenia godny, nieuszanowany, —

Spadłeś pod szafę z twoimi kompany!

XXV

Wielki Tostacie!

Ty, coś znamienicie

Pisał o wszystkim, o czym pisać można,

Nie osiedziałeś się na twym pulpicie,

Złość cię zrzuciła, ale złość pobożna;

Poznał cię starzec, zapłakał obficie,

Twym spadkiem myśl się powiększyła trwożna.

A gdy się coraz wzmaga i rozżarza,

Tak z płaczem mówił do bibliotekarza:

XXVI

„Nie tylko ludziom i księgom uwłacza

Bezbożnik, co się uwziął na zakony.

Co winien Tostat, że mu nie przebacza?

Co winien Alfons, ów król uwielbiony?

Zuchwalec śmiało grzeszy i wykracza,

Kroniki nawet dotknął zaślepiony;

Nie godzien czytać piękności dobranych:

„Wojska afektów zarekrutowanych”.

XXVII

„Wiem, skąd te złości i jady pochodzą.

Już się świat zepsuł, a płody odrodne

Polorem niby jady swoje słodzą,

Nazwiska nawet uczonych niegodne.

Ich to koncepty — prawdzie nie zagrodzą,

Znajdziem my na nich sposoby dowodne.

Umilkną zdrajcy, damy się we znaki,

Spełznie z konceptem pisarz lada jaki!

XXVIII

„Bogdaj to dawni w księgach nie szperali!

Było też lepiej, każdy cicho siedział.

I cóż nowego teraz wybadali?

Bogdajby lepiej o nich świat nie wiedział!

Nie tak to nasi ojcowie działali,

A, jeśli który co pisał, powiedział,

Nie dął się z swojej mądrości mniemanej,

A nie zaczepiał książki drukowanej”.

XXIX

„Niejeden głupi był wydrukowany, —

Biblijotekarz rzekł do Honorata —

Druk nie jest piętnem chwały lub nagany,

Dawniejszych, świeższych czasów alternata

Głupstwo i rozum stawia naprzemiany,

Jednym je węzłem wiąże i przeplata;

Z powszechnej wady my się nie odkupim,

Można i u nas być mądrym i głupim.

XXX

„Że się z prostoty śmiał pisarz swywolny,

I my się śmiejmy, zagadniem i snadnie:

Pozna po śmiechu, w wyrazach zbyt wolny,

Że fałsz napisał, odwoła dokładnie.

Będziem się dąsać?

Nie będzie powolny,

Gorszy jad może w pióro mu się wkradnie.

A kto wie wreszcie, czyli nie chciał użyć

Tego sposobu, aby się przysłużyć?”

XXXI

„Piękna przysługa!

Paszkwilem, potwarzą?”

„Posłuchaj tylko, ojcze Honoracie:

Różne się myśli wierszopisom marzą,

Jeszcze ich trybu zupełnie nie znacie.

Bywa częstokroć, gdy się zbyt rozżarzą,

Że mniej pamiętni o sławy utracie,

Zbyt lekko cudzą dotkliwość tłumaczą”.

„Zły to śmiech, ojcze, gdy na niego płaczą!”

XXXII

„Targa się paszkwil na niewinność trwożną,

Zaraża jadem, na złe zbyt ochoczy;

Satyra, cierpieć nie mogąc rzecz zdrożną,

Karze bez względu, wyrzuca na oczy;

Krytyk żarliwość ma, ale ostrożną,

Śmiechem poprawia, jadem nie uwłoczy,

A kunsztu jego te prawe sposoby:

Występek karać, oszczędzać osoby.

XXXIII

„Ale mnie wytknął!”

— „Przypadkiem się stało”.

„Jakto przypadkiem?

Szydzić moje lata!”

„W myśli to jego może nie postało,

Osławiać, szydzić z ojca Honorata.

Co tam wyraził, u nas się nie działo,

Jakaż stąd sławy być może utrata?

Nigdy się, ojcze, taki nie frasuje,

Który zarzutu przyczyny nie czuje.

XXXIV

,,Hazard nadarzył twe imię w pisaniu,

Ale opisał nie tym, czym cię znają.

Alboż upartym jesteś w twoim zdaniu?

Alboż cię o złość bracia posądzają?

Alboż nie trawisz dni, nocy, w czytaniu?

Alboż cię flaszki przyjacielem mają?

Dobrzyście, mądrzy, na książkach się znacie —

To nie o tobie, ojcze Honoracie”.

XXXV

„Piękne to słowa, ale nic nie znaczą!

—

Krzyknął Honorat — Śmiał się z nas do woli!

Są uprzedzeni, co dobrze tłumaczą

To, co jest skutkiem nieprawej swawoli.

Niech mi mędrkowie dzisiejsi wybaczą,

Jak to nie sarknąć, kiedy kogo boli!

Pożal się, Boże, widzę, naszej pracy!

I wasze zmodniał, ojcze Bonifacy”.

Pieśń III

XXXVI

Bogdaj to zasnąć!

Byle sen był smaczny,

Mniejsza, na miękkim łożu, czy na ławie.

Bogdaj to zasnąć!

Chociaż sen dziwaczny,

Słodsze te baśnie, niż troski na jawie.

Niechaj mnie łudzi, niech będzie opaczny,

Stawia częstokroć w szczęśliwej postawie.

Płyną w śnie miłym rozkoszne momenty,

Nie śpią królowie, spał ojciec Gaudenty.

XXXVII

Myśli swobodna!

Twoje to są dzieła,

Ty pracę wieńczysz rozkosznym uśpieniem,

A co zbyt skrzętnym staraniem ujęła,

Najpożądańszym wracasz zasileniem.

Gnuśność, co twardym letargiem zasnęła,

Nie zna snów smacznych, mży za przebudzeniem.

Usnął Gaudenty w spokojnej zaciszy,

Powszechnej trwogi nie czuje, nie słyszy.

XXXVIII

Postrzegła Jędza, co się wrzawą cieszy,

Że na ustroniu rozkosznie spoczywa

Jeden Gaudenty z tak gromadnej rzeszy,

Jadem się nowym sroży zapalczywa:

Do jego celi szybkim krokiem śpieszy,

Nową się zdradna postacią okrywa

I, żeby wsparcia dzielniejszego dostać,

Bierze na siebie żarliwości postać.

XXXIX

Świętym pozorem tai myśli zjadłe,

Pokornym słodzi jad swój ułożeniem:

Spuszczone na dół, zmrużone, zapadłe,

Pałają oczy jaskrawym płomieniem,

Usta zsiniałe i lica wybladłe,

Głos drżący, coraz przerwany westchnieniem.

W taką się postać Jędza przemieniła,

Do Gaudentego kiedy przystąpiła.

XL

„Śpisz — rzecze — wtenczas, kiedy drudzy czują,

Zażywasz wczasu, kiedy bracia płaczą;

Gnuśne umysły nieprawie próżnują,

Zbyt wolnie kiedy powinność tłumaczą.

Nie tak się dzieci matce wysługują,

Nie tak jej wdzięczność oddają i znaczą.

Jeśli masz serce, porwij się i wzmagaj,

Jeśliś syn jeszcze, wstań, ratuj, wspomagaj!”

XLI

Gdyby się była Jędza nie umknęła,

Byłby jej dostał za pierwszym zamachem,

Tak się w Gaudentym złość sroga zajęła.

Złość, rozpacz, zjadłość, powiększona strachem —

Wzmaga się raźno na wspaniałe dzieła;

Jędza tymczasem już buja nad dachem,

Zająwszy żądzę zemsty niewygasłą,

Już strasznej wojny dała srogie hasło.

XLII

Jak syn Alkmeny, gdy na wielkie sprawy,

Bitwy z olbrzymy i smoki wychodził,

Pałając chęcią wiekopomnej sławy,

Nadzieją bitwy żądze zjadłe chłodził,

Zdobycz nemejską, zysk sławnej wyprawy,

Przywdziewał, gdy na nieśmiertelność godził —

Tak i Gaudenty w tej walnej potrzebie

Porwał za kaptur i wdział go na siebie.

XLIII

Wypadł rozjadły, sam nie wie, gdzie leci,

Woła na bitwę, choć bez przeciwnika:

„Do mnie, kto śmiały, do mnie, moje dzieci!

—

Woła, a coraz żwawiej się pomyka —

Kogo trwożliwość podląca nie szpeci,

Kogo zaszczyca imię zakonnika,

Kupcie się ze mną, nacierajcie żwawo:

Tak się najlepiej utrzymuje prawo!”

XLIV

Najpierwsze zorza puszczać zaczynały.

Słyszą krzyk bracia i nagłe wzruszenie,

Słyszą, jak echo gmachy powtarzały;

Nowy strach nastał, nowe zatrwożenie.

Stanął z swoimi Honorat struchlały,

A gdy się ku nim Gaudenty przybliża,

Uciekła rzesza trwożliwa i chyża.

XLV

Został Honorat, laty ociężały,

Strach nogi zemdlił, przeraża i mroczy;

Postrzegł go z dala bohatyr zuchwały,

Niezwykłym pędem ku niemu przyskoczy.

Padł z strachu starzec, na poły zmartwiały,

Już ciosu czeka, nie śmie podnieść oczy,

Już się na niego Gaudenty zamierzył —

Wtem poznał starca i gniew swój uśmierzył.

XLVI

„Tyżeś to, ojcze?” — zdziwiony zawołał.

„Jam jest, — rzekł starzec — co was wszystkich bronię.

Na to los srogi starość moją chował,

Tegom się, nędzny, doczekał przy zgonie,

Że lada bajarz będzie nas strofował

I w całym szukał zdrożności zakonie.

Złącz, bracie, pomoc, zwołaj młodzież, starce,

Zgińmy z honorem, lub zgnębmy potwarce!

XLVII

„Niechaj nas pozna, co się targać waży,

Niech pozna smutnym doświadczeniem swoim,

Niech wie, w jakowej jest nasz honor straży,

Niech wie, jak próżnych dąsań się nie boim!

Niech się i drugi i trzeci odważy —

Choć i największą liczbę uspokoim.

Gniew, co ma honor zgromadzenia w pieczy,

Zgubą przeciwnych rany swoje leczy”.

XLVIII

„Do argumentów!

A książki tu po co?”

—

Krzyknął Gaudenty, nowym zdjęty jadem —

Niech się mędrkowie nad księgami pocą

I pysznią dumnym maksym swoich składem!

Ręka, nie pióro, będzie nam pomocą,

Idźmy powszechnym i ubitym śladem:

Kiedy potrzeba znieść z siebie zelżywość,

Gdzie moc lub sztuka, tam jest sprawiedliwość.

XLIX

„Dawne to bajki o cnocie, nauce,

Świat polerowny te czcze światła zgasił;

Podejściu szczęście przypisał i sztuce,

Zbrodnię szczęśliwą uczcił i okrasił,

A niepodległy sumnienia przynuce,

Zdradnie się srożył, zdradnie się i łasił.

Któż teraz w cnocie wsparcia będzie szukał?

Ten wielki, mądry, kto zdarł, kto oszukał.

L

„I my tak czyńmy, gdy nas losy muszą,

A radzić sobie inaczej nie można!

Kiedy moc, podstęp, świata teraz duszą

I wszystko chytrość posiadła ostrożna,

Kiedy szczęśliwi, co się o złe kuszą,

A w niewinności już nadzieja próżna —

Trudno się teraz odwołać na cuda:

Bądźmy jak drudzy, a wszystko się uda”.

LI

Tak duch zajadłej Jędzy popędliwy

Wskroś umysł, złością zdjęty, opanował.

Struchlał Honorat na takowe dziwy.

Nagłej odmiany kiedy nie pojmował,

Nie ścierpiał bluźnierstw, lubo zemsty chciwy,

Przecież, ażeby w złości uhamował,

Miękczył zawziętość, zbytek jadu słodził.

Już też dzień jasny po zorzach nadchodził.

Pieśń IV

LII

Rzadko się kradzież nada kradnącemu,

Choć ją i pięknym nazwiskiem przywdziejem;

Choćby służyła dobru publicznemu,

Nie oczyści się i tym przywilejem;

Mówmy więc szczerze, mówmy po dawnemu:

Ktokolwiek kradnie, ten zawzdy złodziejem.

Pięknie, czy szpetnie, pomaga, czy szkodzi,

Niech będzie, jak chce, a kraść się nie godzi.

LIII

O „Wojno Mnichów!” — takeś w ręce wpadła,

Takeś się najprzód zjawiła na świecie:

Płochość cię z twoich kryjówek wykradła,

Ciekawość fraszki stawiła w zalecie,

Złość cię rozniosła ślepa i zajadła,

A sława, która rada bajki plecie,

Za rzecz szacowną gdy udała baśnie,

Prysłaś, jak iskra, co parzy i gaśnie.

LIV

Byli, którzy cię słusznie zwali fraszką,

A, poważniejszą zatrudnieni pracą,

Gardząc wspaniale nikczemną igraszką,

Nie czytając cię, rzekli, żeś ladaco;

Drudzy, niewzdęci tak poważną maszką,

Nad zgrają wierszów gdy czasu nie tracą,

Rzekli: „Dźwięk próżny, co pozory kryśli,

Nie wart uczonych czytania i myśli”.

LV

Rodzaj poetów, co się z słowy pieści,

Niegodzien u nich względu i szacunku;

Mędrzec, ważący istoty i treści,

Mędrzec, mający wyroki w szafunku,

W gminnych umysłów tłumie takich mieści

I w najpodlejszym osadza gatunku,

Co, kunsztem słowa układając zręcznie,

Łagodnym dźwiękiem omamiają wdzięcznie.

LVI

I sprawiedliwe były takich zdania,

Co im o dobro kraju tylko chodzi:

„Cóż wiersz pomoże do praw układania?

Alboż się zboże po wierszach urodzi?

Próżne są, płoche, niewarte słuchania,

Więc się ich pisać i czytać nie godzi.

Nic nie probują, a po cóż je chwalić?

Najlepiej bajkę i bajarza spalić”.

LVII

Spalić do szczętu!

Ale, nim go spalą,

Wróćmy tymczasem do naszej powieści!

Bajkę, czy prawdę, ci ganią, ci chwalą,

Tym jest przyczyną śmiechu, tym boleści,

Jedni się chlubią, a drudzy się żalą.

Zgoła, zwyczajnym trybem wszystkich wieści,

Miało los dzieło, co po rękach chodzi,

Złe, gdy przymawia, dobre, gdy dogodzi.

LVIII

Po niejednego zakątach klasztora

Poszło na ogień; w drugich zachowane;

Ci błogosławią, a ci klną autora:

Zgoła umysły były rozerwane.

Pan wicesgerent śle instygatora

I w przyszłych sądach rokuje przegranę,

A jejmość różnie: krzykliwa lub cicha,

Gniewa się, miękczy, płacze i uśmiécha.

LIX

Szczęściem i wielkim dla dzieła autora,

Nigdy Hiacynt w jej domu nie gościł;

Nikt tam nie bywał prócz ojca przeora,

Lecz ojciec przeor ustawicznie pościł,

A, jeśli bierał ojca promotora,

Hiacynt takich wizyt nie zazdrościł:

Pogardzający marnymi igraszki,

Pilnował wiernie książek, a nie flaszki.

LX

Prawda, że patrzeć na niego aż miło.

Alboż być pięknym nie ma sługa boży?

Alboż to grzecznym być się nie godziło?

Wdzięczna jest skromność, gdy postać ułoży,

Zda się, iż nowych z nią wdzięków przybyło.

Niechaj występek wydaje się sprośnie,

Cnocie wdzięk nowy niechaj coraz rośnie!

LXI

Można ją śmiele z grzecznością skojarzyć,

I owszem, taka lepiej przykład wdraża;

Nie jej to przymiot srożyć się i swarzyć,

Dzikim spojrzeniem nigdy nie odraża,

Nie umie próżnie dziwaczyć i marzyć,

Ani się płochym podejrzeniem zraża.

Przykładny mile, dziwacznie niesprzeczny,

Ojciec Hiacynt był święty i grzeczny.

LXII

Ani on wiedział, co drukiem podano,

Pożyteczniejsze bawiły go dzieła.

Gdy już wieść doszła, co wydrukowano,

Ani go wtenczas ciekawość ujęła;

Przeczytał wreszcie, co o nim pisano,

Lecz się myśl mściwa w sercu nie zawzięła.

Ani się rozśmiał, ani się zasmucił,

Lecz dwakroć ziewnął i pismo porzucił.

LXIII

Tak orzeł, górnym wybujały lotem,

Ledwo poglądać na niziny raczy,

A, piorunowym nieprzelękły grzmotem,

Kiedy ptaszęta pod sobą obaczy,

Skrzydeł wspaniałych straszy je łoskotem

I, gdy w ostatniej postrzeże rozpaczy,

Rzuca plon podły, a lotnymi pióry

Ponad obłoki wzbija się i chmury.

LXIV

Nie z orłów rodu był, choć przewielebny,

Ojciec Gerwazy od Zielonych Świątek.

Lubo Hiacynt dał przykład chwalebny

I do działania szacowny początek,

Wzgardził nim ojciec, rady mniej potrzebny,

Wzgardził, a rzeczy nowy snując wątek,

Brał je do serca — a, gdy zemstę knował,

Z rzeszą się braci ukonfederował.

LXV

Więc chcąc, by jeszcze większe znaleźć wsparcie,

Wzywał na pomoc inne zgromadzenia.

Zastał u forty, jakoby na warcie,

Pannę Dorotę, co, chwałę imienia

Strzegąc, na zemstę czuwała otwarcie;

Od najpierwszego zaczem pozdrowienia,

Zamiast potocznych dyskursów zabawy,

O srogiej burzy wszczął się dyskurs żwawy.

LXVI

Tam się dowiedział w zapalczywej mowie,

W srogim wejrzeniu i udatnym geście

O całej rzeczy dokładnie osnowie,

Co powiedano i na wsi i w mieście.

Zgoła, co tylko nowiną się zowie,

Co usta wywrzeć zdołały niewieście,

Wszystko to było powiedziano różnie,

Żwawo, dokładnie, zwięźle i pobożnie.

LXVII

Usłyszał, jako autor złego dzieła

Od bezbożników na to namówiony,

Jako go zysków nadzieja ujęła;

I nawet o tym został upewniony,

Jakie bezbożność ukaranie wzięła,

Jak w świętej ziemi nie był pogrzebiony,

Jak panna Anna na rozstajnej drodze

Widziała w ogniu jęczącego srodze.

LXVIII

Szczęściem kur zapiał.

„Niechże sobie pieje.

Krzyknął Gerwazy — a ja nie mam czasu!”

Więc wszedł za fortę, wzmagając nadzieje,

Wszedł, a wśrzód zgiełku, wrzawy i hałasu,

Gdy słyszy, jako Honorat boleje, —

Ażeby złemu zabieżeć zawczasu,

Aby obwieścić, skąd złego przyczyna,

Wprzód odkaszlnąwszy, tak mówić zaczyna:

LXIX

„O bracia!

Choć wy bieli, my kafowi,

Nic to jedności serdecznej nie szkodzi:

Każdy z nas wdzięczność winien zakonowi,

Bo z tego źródła szczęśliwość pochodzi.

Łączmy się przeciw nieprzyjacielowi,

Z małych złączonych rzecz wielka się rodzi”.

—

„Prawda — Honorat rzekł — i ja wiem o tym,

To napisano na czerwonym złotym”.

LXX

Więc go zaprasza w izbę zgromadzenia,

Gdzie się żarliwi na odsiecz kupili:

Pospolitego tam centrum ruszenia,

Tam źródło rady, jak będą walczyli.

Na powszechnego odgłos zaproszenia

Hurmem się zewsząd radni gromadzili;

Szedł, tknięty zemstą i punktu honorem,

Pan wicesgerent, ksiądz proboszcz z doktorem.

Pieśń V

LXXI

Na wielkie dzieło trzeba się zdobywać.

Fraszka pod Troją i bitwy i rady!

Kogóż na pomoc w tej potrzebie wzywać?

Do Muz się udać, czyli do Pallady?

Czy na pegazich skrzydłachpodlatywać

A, dawnych bajek wskrzeszając przykłady,

Kiedy się powieść heroiczna wszczyna,

Do snu zachęcać w imię Apollina?

LXXII

Wielkie przykłady do naśladowania

I drogę widzę przed sobą nieciasną;

Chluba nie wabi pióra do pisania,

Zabawę kryślę i cudzą, i własną,

Czytelnikowi nie bronię ziewania —

Chcą spać, czytając, niechajże i zasną

Ja, rzecz stosując do miary i wzrostu,

Co wiem, co nie wiem, opowiem po prostu.

LXXIII

Zeszły się czapki, birety, kaptury,

A, co największa, i głowy nie lada.

Pan wicesgerent burzliwej natury

Plantę zemszczenia najpierwszy układa,

Więc się nadawszy, rzekł: „Złe koniunktury

Mości panowie!

Zaczem moja rada:

Jąć się sposobów dobrych.

To, co myślę,

Opowiem krótko i jawnie okryślę.

LXXIV

„Najprzód ten zdrajca, co z nas się naśmiewał,

Niech pozna, żeśmy dobrzy w odpowiedzi!

Tym grzeszył, że się zemsty nie spodziewał,

Swoją podłością zasłoniony siedzi,

Niewart, żeby się człek zacny nań gniewał;

Z tym wszystkim niech go karanie uprzedzi:

Jeśli *plebejus*, zbić go bez litości,

Jeżeli szlachcic, pozwać jegomości.

LXXV

„Różne być mogą sprawy, aktoraty,

A ja na wszystkich nieźle dopilnuję:

Niech no się tylko odezwę zza kraty,

Niech wezmę na cel, tak go odmaluję,

Takie wynajdę nań prejudykaty,

Zgoła, co umiem, co mogę, poczuje.

Wprzód za to, że się śmiał z bluźnierstwy ozwać,

Z *Arianismi* rejestru go pozwać.

LXXVI

„Mógłby i crimen status być na stole,

Za to, że z królem chciał wadzić Węgrzyny,

Lecz ja to wyższej władzy oddać wolę.

Mnogie są dalej oskarżeń przyczyny:

Ojcy lektory niech myślą o szkole,

Duchowni niechaj bronią dziesięciny,

A nasz ksiądz prałat, przez swój wielki rozum,

Weźmie w opiekę vitrum gloriosum.

LXXVII

„Co się mnie tyczy, wiem ja, co się stanie:

Pozna jegomość…”

Wtem machnął obuchem.

Krzyknął Gaudenty: „Dobrze tak, mospanie!

To mi to sposób, co śwista nad uchem:

Na nic się nie zda pozew i gadanie,

Po co to straszyć widzeniem i słuchem?

Kto chciał być naszej przyczyną niedoli,

Kto nas zaczepił, niech czuje, co boli!”

LXXVIII

Jak za powstaniem miłego wietrzyka,

W rozleglej puszczy liść wdzięcznie szeleści,

Coraz się echo szerzy i pomyka,

Coraz słuch szeptem rozkosznym się pieści —

Tak w gromadnego liczbie zakonnika

Krzyk Gaudentego hasłem dobrych wieści.

Nieukojone mający urazy,

Wzmogli się Rafał, Marek i Gerwazy.

LXXIX

Trzy to filary swego zgromadzenia,

Trzy to pociechy braci rozrzewnionych.

Pierwszy z nich, zwykłe dawszy pozdrowienia,

W słowach dobranych, zwięzłych i uczonych

Od gór libańskich wszczął asumpt mówienia,

Spuścił się potem, a wszystkich zdziwionych,

I duchownego, i świeckiego stanu,

Ciągle prowadził do rzeki Jordanu.

LXXX

Dopieroż stamtąd, jak się wzbił do góry,

Jak zaczął latać, z oczu wszystkich zniknął,

Głos tylko słychać, wzrok widzieć ponury,

Gest groźny, jakim zadziwiać przywyknął;

Wtem, kiedy wspomniał helikońskie córy,

Wskróś poruszony wicesgerent krzyknął:

„To mi to mówca, co się aż człek zlęknie,

Kiedy to raz wraz i górno, i pięknie!”

LXXXI

Szła dalsza kolej, a ojcy wielebne,

Raźnej młodzieży otoczone gronem,

Zdobywały się na rady potrzebne;

Każdy za swoim obstawał zakonem,

Pełzły, niknęły zamachy haniebne.

Wtem seraficznym akcentem i tonem,

Okryty laurem kaznodziejskiej pracy,

Podniósł grzmotliwy głos ojciec Pankracy.

LXXXII

„A pókiż — krzyknął — barbarzyniec w błędzie,

Zoil przebrzydły, co się na nas miota,

A pókiż szarpać naszą sławę będzie

I bluźnić, zdrajca, subtelnego Szkota?

A pókiż w równym szeregu i rzędzie

Z nim stawać będą ci, których robota

Do tego zmierza ustawnie, koniecznie,

Aby nas zgnębić i osławić wiecznie?

LXXXIII

„A pókiż?…”

Nadto rozpoczął był żwawie,

Przeto go kompan strwożony mniej bacznie,

Chcąc ciągnąć za płaszcz, głasnął po rękawie

I, chociaż mniemał, że było nieznacznie,

Tak zmieszał mówcę, iż oniemiał prawie,

Chce mówić, ale słowa szły opacznie —

Więc, co tak żwawo już miał się ku wojnie,

Skrył głowę w kaptur i usiadł spokojnie.

LXXXIV

Zamilkli wszyscy; wtem z miejsca się ruszył

Doktor i zaczął namieniać o zgodzie.

Próżno namieniał: przytomnych obruszył.

Nawet tych, którzy byli na odwodzie.

Wrzask zjadłej tłuszczy mówiącego zgłuszył,

Więc, upewniony o pewnej przeszkodzie,

Umilkł.

Natychmiast żwawe wojowniki

Coraz groźniejsze wznawiały okrzyki.

LXXXV

Jak wichry, nagle kiedy wypadają,

Wspienione wody i mącą i burzą,

Próżno się trwożne majtki wysilają,

Razem z okrętem w dnie morskim się nurzą;

Powstaje Neptun, wiatry ucichają,

Spokojne wody, nieba się nie chmurzą —

Tak proboszcz, skoro w stół pięścią uderzył,

Ucichła wrzawa i krzyk się uśmierzył.

LXXXVI

„A moje zdanie, — rzekł — mości panowie,

Duchowni, świeccy, wielebni, wielmożni,

Po co się gniewać?

W tej księgi osnowie

Cóż jest, żebyście mieli być tak trwożni?

Czyż, co w poeciej marzyło się głowie,

Ma tych obrażać, co mądrzy, pobożni?

Na co się zemsty złych sposobów chwytać?

Jeśli złe pismo, to go i nie czytać.

LXXXVII

„Jeżeli kształtnie, dobrze napisane,

Czytajmy, żartu nie biorąc do siebie.

Było podobne niegdyś udziałane

I na prałaty; w takowej potrzebie

Ci się rozśmieli, ci dali naganę,

A czas, zazwyczaj co urazy grzebie,

To zdziałał, co się pospolicie dzieje:

Nikt się nie gniewa, a każdy się śmieje.

LXXXVIII

„I ja tak radzę, a żem w tych dniach prawie

Przypadkiem pismo o tej wojnie czytał,

Że posłużyło ku mojej zabawie,

Śmiałem się i ja, o resztę nie pytał.

Poetom śni się czasem i na jawie —

Któż by więc bajki za prawdę poczytał?

Puchar opisał?

I cóż w tym jest złego?

Niech przyjdzie do nas, wypijem do niego”.

LXXXIX

Tak mówił prałat, a wyraz łagodny

Miłe uczucie w słuchających sprawił:

Wzrok niegdyś dziki stawał się pogodny,

A co się nader zapalczywym stawił,

Pan wicesgerent mniej do bojów zgodny,

Honorat srogi już się ułaskawił,

Gaudenty nawet już nie tak ochoczy.

Wtem nowy widok ściągnął wszystkich oczy.

Pieśń VI

XC

I nową rzeczy osnowę przywodził?

Cóż to za widok tak niespodziewany,

Iż naradzeniu wielkiemu przeszkodził?

Jakiż na koniec zły, czy pożądany,

Po tylu wielkich przygodach nadchodził

I jak przemyślnym wzniecon wynalazkiem?

Opowiem: drzwi się otworzyły z trzaskiem…

XCI

Właśnie naówczas, wieszczym zdjęty duchem,

Ojciec Regalat pałał żarliwością,

Srogim niezbożność krępował łańcuchem,

A, zwykłą gnębiąc złość zapalczywością,

Niespodziewanym przelękły rozruchem,

Porwał się z miejsca.

Za nim z skwapliwością

Wszyscy słuchacze spieszno ku drzwiom biegli.

Wszyscy stanęli, jak tylko postrzegli.

XCII

Mamże powiedzieć, co postrzegli oni?

Powiem: postrzegli dzban czworogarncowy.

Krzyknął Gaudenty: „Do broni!

Do broni!”

Gerwazy raźny, Pankracy gotowy.

Doktor się wstydem niezwyczajnym płoni,

Pan wicesgerent wzrok mieni surowy,

Prałat, ażeby dobrze dzieło sprawić,

Na pierwszym miejscu kazał go postawić.

XCIII

Stanął.

Jednakże nie był on takowy,

Jakim go powieść bajeczna udała;

Złocisty, prawda, i marcepanowy,

Ale go rzeźba w zwierzch nie otaczała;

W tym zaszczyt wielki, iż czworogarncowy.

Jakoż i postać tak okazowała:

Poważny z kształtu, wspaniały i stary,

Śklnił się nakoło twardymi talary.

XCIV

Na nich pamiątki królów naszych dawnych

Ku pocieszeniu zgromadzonych braci,

Królów uprzejmych, szczęśliwych i sprawnych

Wyryte były twarze i postaci.

Owych Zygmuntów, Władysławów sławnych,

Których się nigdy pamięć nie zatraci,

Niósł dzban pamiątki szacownych wyrazów,

Niósł piętna Piastów, Jagiełłów i Wazów.

XCV

Takimi nasi ojcowie pijali,

Smutek stroskanych myśli nie zajmował,

Takimi uczty swoje odprawiali,

Uczty, na których zbytek nie panował.

Szedł dzban na kolej, w nim radość czerpali,

A przemysł chytry ochoty nie psował.

Rozweseleni uprzejmym obchodem,

Napawali się i piwem i miodem.

XCVI

O dobre czasy, gdy trwała prostota!

Wprawdzieć nie było tak kształtnie i grzecznie,

Nie śklniła w kunsztach wytworna robota,

Ani się przemysł silił ostatecznie —

Uprzejmość wszystko kształciła i cnota,

Żyli wesoło, żyli i bezpiecznie.

Słodkie wspomnienie, szacowne przykłady,

Bogdaj się nasze święciły pradziady!

XCVII

Lecz nazbyt długo już ten dzban na stole,

Czas się go imać — ze czcią winną wzięty,

Aby naprawił uprzykrzone dole.

Ociec Zefiryn żarliwy i święty,

Na złość światową płacząc i swawolę,

Pierwszy go ujął; zaczem nadpoczęty,

Gdy się do niego każdy z ojców bierze,

Sączył się likwor w skromności i mierze.

XCVIII

Już kolej wielu była przeminęła:

I wicesgerent nieźle pokosztował,

I prałat, sprawca przykładnego dzieła,

Smacznego trunku sobie nie żałował,

W Gaudentym większa żwawość się zawzięła,

Honorat niby z niechcenia sprobował;

Każdy się z swoją odezwał pochwałą,

Tymczasem wina coraz ubywało.

XCIX

Rozprawowali o wstrzemięźliwości —

I w dobrym zbytek cnotą się nie zowie.

Jak to nie lubić, skąd płyną radości?

Dobrze to znali wielebni ojcowie,

Więc, zasilając ducha w troskliwości,

Pod dobrym hasłem: „Niech poczciwi żyją!”

Wielebne ojcy jak piją, tak piją.

C

W kącie ukryty doktor cicho siedział;

Widząc, że mierna, uczcie nie przyganiał,

Chciał jednak, aby nikt o tym nie wiedział,

Więc, jak mógł tylko, krył się i zasłaniał.

Postrzegł go prałat i wzręcz mu powiedział:

„Po cóż się będziesz od ochoty wzbraniał?

Alboż w mych ręku naczynie zabójcze?

Wino weseli: pij, wielebny ojcze!”

CI

Kolej tak dobrze już była chodziła,

Iż już ku reszcie likwor się nachylał;

Poznali wszyscy, iż zabawa miła,

Więc, gdy się każdy wdzięczył i przymilał,

Wstał doktor — zgraja placu ustąpiła —

Wziął dzban i westchnął, przecież się zasilał,

A, gdy już resztę dopijał przykładnie —

Cud nad cudami! — postrzegł Prawdę na dnie.

CII

Bajka to była, co o niej pisali,

Jakby w dnie studni siedziała nieboga.

Znać filozofy wina nie pijali,

A zaś poeci w źródle swego boga,

Gdy tylko wodę kastalską czerpali,

W nię Prawdę kładli — nie ta jej załoga.

Lepiej częstokroć pijak ją wyśledzi

I stąd przysłowie: „Prawda w winie siedzi”.

CIII

Przeląkł się doktor na takowe dziwy

I dzban na miejscu, skąd wzięty, postawił;

Ruszyć się nie śmiał, chociaż boju chciwy,

Gaudenty, skoro cud doktor objawił.

Czy obraz skryty, czy widok prawdziwy?

Każdy go pyta, wszystkim jedno prawił:

„Kto się dowiedzieć o tym chce dokładnie,

Niechaj w dzban wspójrzy, znajdzie Prawdę na dnie”.

CIV

Prosto ku dzbanu, chcąc wzgłębsz rzecz dociekać;

Blask niezwyczajny zraził wszystkie oczy,

Stanęli zlękli, nie śmieją uciekać;

Jasność przytomnych przeraża i mroczy,

Z drżeniem widoku końca muszą czekać.

Wtem obłok świetny gdy się rzedzić pocznie,

Prawda przed nimi stanęła widocznie.

CV

„Nieczęsto — rzekła — tak mnie ludzie widzą,

Chociaż się zawżdy chętna ku nim spieszę.

Zamiast wdzięczności wszyscy ze mnie szydzą,

I, byłem tylko weszła w którą rzeszę,

Rzadki mnie uczci, a wielu się wstydzą,

Bo złych zasmucam, a niewinnych cieszę.

Dziś z wami jestem, bo, chociaż w rozruchu,

Godniście mego widzenia i słuchu.

CVI

„Skąd wasza rozpacz?

Skąd chęci zemszczenia

Za lada pismo, które bajki plecie?

Mnie wierzcie, wszystkie przenikam wzruszenia,

Znam tego, co go dziś prześladujecie.

Wie on, jak święte wasze zgromadzenia,

Lecz, chcąc osoby postawić w zalecie,

Przychylność jego, która nie jest płocha,

Tym się obwieszcza, iż was szczerze kocha.

CVII

„Żart broń jest często zdradna i szkodliwa,

Ale też czasem i jej trzeba zażyć:

W śmiechu przestroga zdatna się ukrywa —

A ten, który się śmiał na nią odważyć,

Nie zasługuje, aby zemsta mściwa

Miała go gnębić, miała go znieważyć.

Porzućcie zjadłość, uśmierzajcie żale:

Wszak i wy ludzie, i on nie bez ale.

CVIII

„Sam się oświadczył, iż chętnie odwoła,

Iż, jeśli szkodzi, gotów pismo spalić.

Jeden wam wszystkim nigdy nie wydoła —

Na cóż go gnębić?

Lepiej się użalić.

Myśl może była zbytecznie wesoła,

Sposób — osądźcie, czy ganić, czy chwalić?

Jeżeli potwarz, sama pełznąć zwykła,

Jeżeli prawda, poprawcie się!”

— Znikła.

-----


text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Zbroja Zawiszy

A kiedy się zabierała wyprawa krzyżowa,

przyszedł Czarny Pan Zawisza Sulimczyk z Garbowa

do płatnerza sławetnego krakowskiego cechu,

co w fartuchu stał i z młotem, arcymistrz od miechu;

który witał go pokłonem, znał rycerza z twarzy,

zaś Zawisza mu na ramię rękę sparł i gwarzy:

«Słyszałeś to, bracie, o tym, że cny król Jagiełło

wbrew rycerzom pod krzyżami krwawe podjął dzieło;

już poluje het po puszczach i zwierzynę bije,

aby miało jeść co wojsko, gdy dźwigną kopije.

A gdy z dala u cesarza rzymskiego na dworze,

gdziem w estymie był okrutnej i w srogim honorze,

posłyszałem, że się Polska do boju porywa,

wrazem jechał, aby łańcuch nie był bez ogniwa.

Uróbże mi, proszę, bracie, zbroję, jak się patrzy,

nową zbroję na bój święty, od tego nie gładszy,

jaki ze mną Aragonu król Jan niegdy zwodził,

a któregom wyparł z siodła, ledwom go ugodził.

Ma być zbroja hartowana z grubej w plecach blachy,

abym ciężki był na koniu, jak krakowskie gmachy;

ma być zbroja szmelcowana, bym jak miesiąc lśnił się,

by poznali, gdzie Zawisza i kędy on bił się».

Gdy powiedział tak, zaraz się mistrz zabrał do pracy,

kazał sobie dać do miechów dwóch tęgich duchacy,

by dmuchali wiatr na węgle, a sam miarę bierze,

by Zawiszy postać zmierzyć.

«Mierz, bracie, a szczerze —

mówi rycerz — bom ci to ja nienawykły ciasno;

lubię słyszeć brzęk zbroicy, gdy ją stalą głasną,

i jest dla mnie to niemałą, płatnerzu, uciechą,

gdy mi dźwięknie między zbroją a sercem, jak echo.

Już też długo Krzyżak polskie pogranicze derbił,

czas, by mu się na łbie twardym polski miecz wyszczerbił;

wstanie Polska, jak lew z leży, i mocna i mściwa,

więc mi kuj zbrój, aby łańcuch nie był bez ogniwa.

na ramiona kuj mi grubo, bym, gdy się zamierzę,

taki ciężar miał u miecza, jak z kopalń mincerze;

grubo kuj mi zbrój na uda i nagolenniki,

bym parł konia, jak kra drzewo, kiedy runę w szyki,

li na piersiach kuj mi cienko, cienko, jak opłatek;

niechaj będzie stal tak cienka, jak lilii płatek,

jako lilię kuj od przodku, bym też za ojczyznę,

jeśli Niemiec to potrafi, wziął na piersiach bliznę».

-----


text:
15.

Cynadry wieprzowe w maderze.

U nas cynadry mało są lubione, we Francyi zaś bardzo, sądzę że dla tego, iż je lepiéj urządzać umieją.

Wołowe cynadry nigdy nie są tak dobre jak wieprzowe.

Wziąść duże wieprzowe cynadry, obgotować w ukropie kilka razy i dobrze odszumować.

Gdy ostygną, pokrajać w plasterki cienkie, wziąść łyżkę masła, zrumienić, zagotować z łyżką mąki, rozprowadzić kwaterką bulionu w połowie z winem maderą, utrzéć jedną upieczoną w piecu cebulę, cynadry posolić, posypać z lekka mąką i pieprzem, włożyć w ten sos przykryć i dusić z godzinę na wolnym ogniu.

Gdyby się sos okazał za rzadki wziąść trochę mąki rozbić z łyżką wody, zaprawić sos, i zagotować do zgęszczenia.