corpora: wikisources-pl

text:
←Rozdział 7 Kariera Nikodema Dyzmy

Rozdział 8

Tadeusz Dołęga-Mostowicz Rozdział 9→

— Kasiu!

— Co?

— Nino!

Nina uśmiechała się wciąż.

Wtem zatrzymała się przed Niną i wyrzuciła z siebie:

Nina zbladła.

— Kasiu, obrażasz mnie!

— Boże, Boże — szlochała Nina.

— Brzydzę się tym, rozumiesz!

Kasia wzięła się za boki, wybuchnęła śmiechem.

— Też znalazłaś sobie obiekt!

— Tak, znalazłam!

— Samca — syknęła Kasia.

Nina przygryzła wargi i zatrzymała oddech.

— Tak mówisz?...

Więc dobrze, samca, samca...

Czyż nie jestem samicą?!

— Chama — dodała Kasia.

— Jakoś łatwo rezygnujesz z kulturalnych pretensji.

— Jakaż ty jesteś... bez serca... jaka... bez serca... — wśród łkania powtarzała Nina.

W oczach Kasi zapaliły się ogniki.

Kasia nalała szklankę wody i przyniosła Ninie.

— Nie, nie, nie chcę...

Zostaw mnie, zostaw...

— Wypij, Ninuś — prosiła.

— Ninuś, moja kochana Ninuś!

— Wynoś się!

— Ależ...

— Wynoś się w tej chwili!

— Co się stało? — zapytał lokaja.

Ten uśmiechnął się porozumiewawczo.

— No, niby tak.

— Jak to niby?

— To mało.

Trzy pięćset.

— Cztery!

— No?

-Ja?

— Komunikacji?

Hm... znalazłyby się.

— Pomóc nie pomoże.

— Dziękuję — rzekł Dyzma i ziewnął.

Na progu stanęła Kasia.

— Nie przeszkadzam panu? — zapytała swobodnie.

— Niby mnie?

Ależ...

Co znowu?

— Zapomniałam o papierosach — powiedziała niedbale

— A ja myślałem...

— Myślałem, że... że ma pani jakiś interes.

Zapaliła papierosa i skinęła głową.

— Owszem, mam.

— Ja?...

Dyzma wzruszył ramionami.

— To też coś takiego — odburknął Dyzma.

— Pewno, że bardzo.

— Czas spać — bąknął niechętnie.

— Co pani rozumie? — zapytał niepewnie.

— Rozumiem, dlaczego pan bałamuci Ninę.

— Ja nie bałamucę — powiedział szczerze.

Roześmiała się i nagle pochyliwszy głowę musnęła policzkiem jego wargi.

— Dlaczego, owszem, pani mi się podoba.

— No co?

Co?

Podobam się panu?

Kasia wybuchnęła cichym śmiechem.

Dyzma bezradnie siedział z otwartymi ustami.

— No!

— No!...

— Precz, precz, proszę mnie puścić, ohyda!...

Precz!...

Na próżno.

Zrozumiała — za późno.

— Dobrze było?

Co?

Przecież sama przyszła, sama chciała, a tymczasem...

— Oni tu wszyscy fiksum dyrdum — konkludował, przypomniawszy Ponimirskiego.

Kasia zmięła serwetkę i wstała.

— Jedziesz do Krupiewa?

— Tak.

— Ale przed obiadem wrócisz?

— Nie wiem.

Zobaczę.

Gdy wyszła, Dyzma zapytał ostrożnie:

— Czego się panna Kasia złości?

Nina skinęła głową.

— Ma pan rację.

Właśnie złości się...

Może...

Czy ma pan wolny czas?

— Owszem.

— Może przejedziemy się łódką?

— Dobrze.

— Wie pan, lepiej przejdziemy dalszą drogą.

— Boi się pani przejść przez kładkę?

— Trochę.

— Nie ma czego.

Kładka mocna.

— Hm... czy warto obchodzić?

Ja panią przeniosę.

— Oj, ostrożnie...

— Nie wszystkie kobiety — rzekł głośno.

W jej głosie brzmiała nuta niechęci.

— Za cóż to?

Zawahała się.

— Za co?...

Ach, czy ja wiem...

Może za to, że czuję do pana... sympatię.

— Panna Kasia mnie me lubi?

— Nie to.

Nina wybuchnęła śmiechem.

— A on co? — zapytała.

Pani Nina zawołała:

Dyzma był kontent z efektu.

— Kim?...

Nikodem nie wiedział, co znaczy to słowo, odparł więc na wszelki wypadek:

— Dlaczego... owszem...

— Owszem — bąknął.

— Nie.

Nie ma o czym.

Chwilę milczał i dodał innym tonem:

— Nie zmęczy się pani?

— Umie pan pływać? — zapytała.

— Wysiądziemy? — zapytała.

— Możemy.

Posiedzimy trochę w cieniu.

— Tak, upał ogromny.

— Ślicznie tu, prawda? — zapytała Nina.

— Niczego sobie.

Siedli na mchu i Nikodem zapalił papierosa.

— Czy bardzo zdziwił pana mój list?

— Za nic — upierał się Dyzma.

— No, proszę, niech pan odda.

— Nie oddam — zaśmiał się.

To pracowały tartaki pana Kunickiego,

— A po co potrafiać?

— Przecie go nie kochasz...

— Nienawidzę, nienawidzę!

— No więc?

Zagryzła wargi.

— Prawda — odparł niepewnie.

— Jaka ona?

— Jakiś ty dobry!

Jakiś ty dobry!...

Zresztą Kasia i tak na szczęście wyjeżdża do Szwajcarii.

— Kiedy wyjeżdża?

— To z czego będzie żyła?

Czuła się niezwykle zdenerwowana i roztrzęsiona.

Wracali w milczeniu.

— Ano tak.

Tylko, panie!

Tajemnica państwowa!

Kunicki położył palec na ustach i szepnął:

— Genialne, genialne!

Dyzma aż oniemiał.

— To łeb ma stary drań — pomyślał z podziwem i chrząknął:

— Co?

Co ty mówisz!

Prędzej samochód!

Przepraszam państwa...

Wyleciał z pokoju niemal biegiem.

Kończyli obiad we dwójkę.

— Tak, w Oksfordzie.

Na twarz Niny uderzyły rumieńce.

— W Oksfordzie?...

Czy... czy... nie kolegował pan tam z Jerzym Ponimirskim?

— Nie.

— Tak?...

— Owszem, żyliśmy ze sobą dobrze.

Ponimirski, oglądając się na wszystkie strony, odprowadził Dyzmę w pobliską alejkę i opierając palec wskazujący o jego pierś, zapytał gniewnie:

— Nie umiem.

Dyzma chciał usiąść koło Ponimirskiego, lecz ten powstrzymał go ruchem ręki.

Gdy skończył, Ponimirski syknął:

— Sapristi!

Nie łżesz pan?

— Nie.

Dyzma milczał.

— Owszem — odparł Dyzma.

— Isn't it, old boy?

— Yes.

— Dlaczego?

— Jak pani chce.


text:
Na odpust zjechała licznie szlachta z pobliża i nawet z dalszych okolic.

Byli Kochanowscy, Podgajeccy, Silniccy, Potworowscy, Sulgostowscy, Cypryanowicz z synem, Bukojemscy i wielu innych.

Ale największe zajęcie rozbudziło przybycie pana wojewody sandomierskiego, Czartoryskiego, który zatrzymał się w Przytyku w przejeździe na sejm do Warszawy i, w oczekiwaniu na odpust, od kilku już dni zażywał nabożeństwa.

Radzi z niego byli wszyscy, bo przydawał blasku uroczystości, a zarazem można się było od niego de publicis niemało dowiedzieć.

Sam on rozmawiał chętnie.

Prawił o krzywdach, jakie wyrządziła Porta Rzeczypospolitej przy rozgraniczeniu Podola, o czambułach, które wbrew traktatowi spustoszyły znów ziemie ruskie — i zapowiadał pewną wojnę.

Twierdził, że przymierze z cesarzem stanie niezawodnie i że nawet stronnicy francuscy nie wystąpią przeciw niemu otwarcie, ponieważ i sam dwór francuski, choć generaliter cesarstwu nieprzyjazny, rozumie jednak niebezpieczeństwo, w jakiem się Rzeczpospolita znajduje.

Czy Turcy rzucą się naprzód na Kraków, czy na Wiedeń, tego nie umiał książę Michał powiedzieć, wiadomem mu natomiast było, że nieprzyjaciel pod Adryanopolem „arma virosque parat“ i że, prócz tych, którzy już są przy Tekelim, pod Koszycami, ba, w całych Węgrzech, ściąga tysiącami lud z Rumelii, z Azyi, aż hen, z nad Eufratu i Tygru — a także z Afryki, od brzegów Czerwonego morza aż po wały niezmierzonego Oceanu.

Słuchała tego szlachta chciwie: starsi, którzy wiedzieli, jak olbrzymia jest potęga pogańska — z troską w obliczach, młodsi — z ogniem w oczach i zmarszczonemi brwiami.

Przeważała jednak otucha i zapał, świeża była bowiem pamięć Chocimia, pod którym tenże sam miłościwie dziś panujący król, a wówczas hetman, na czele mniejszych sił polskich obległ większe tureckie i rozniósł je na szablach i kopytach.

Pocieszano się myślą, że w Turkach, którzy z niepohamowaną odwagą rzucali się na wszelkie wojska innych narodów, mdlało jednak serce, gdy w czystem polu przyszło im stanąć oko w oko strasznej jeździe „Lechistanu“.

Jeszcze większą otuchę i jeszcze większy zapał wzbudziło kazanie księdza Woynowskiego.

Obawiał się trochę pan Pągowski, że może w tem kazaniu będą jakieś wytykania grzechów i jakoweś przygany, któreby mógł do siebie i do swego postępowania z Taczewskim stosować, ale nie było tego nic.

Całą duszę i serce księdza porwała wojna i posłannictwo Rzeczypospolitej.

„Ciebie (mówił) Chrystus między wszystkimi narodami wybrał, ciebie na stróży innych postawił, tobie pod swym krzyżem kazał się położyć i bronić wiary krwią, życia fundamentem, do ostatniej kropli, do ostatniego tchu.

Przed tobą pole chwały, więc choć ci boki krwią opływają, chociaż tkwią w tobie strzały i dziryty, powstań, lwie Boży, potrząśnij grzywą i zagrzmij, by aż od tego grzmotu strach zwarzył śpik w kościach pogańskich i padły półksiężyce a buńczuki jako ów bór pod wichrem!...“

Tak to on mówił do swych rycerskich słuchaczów, że zaś był stary żołnierz, że całe życie sam praktykował i wiedział jako jest w polu, więc gdy zaczął o samej wojnie mówić, obecnym się zdało, że patrzą na owe obrazy w zamku królewskim w Warszawie, na których rozliczne bitwy i „wiktorye“ polskie były jak żywe namalowane: „Oto ruszają się chorągwie, już złożyły kopie w pół końskiego ucha, już pochyliły się w kulbakach, krzyk trwogi między pogany, a w niebie radość.

Leci Matka Najświętsza co duchu do okienka i woła: „bywaj, Synaczku, obacz jako Polacy atakują!“ Pan Jezus krzyżem świętym ich żegna: „Na rany boskie, krzyknie: to, to mi szlachta!

to mi żołnierze! — i żołd tu dla nich już gotowy!“ A święty Michał Archanioł aże się dłońmi po udach uderza: „w nich psubratów!

Bij!“ Tak, to oni się tam radują, a ci tu golą i golą, walą ludzi, konie, chorągwie, idą po brzuchach janczarskich, po działach zdobytych, po stratowanych półksiężycach — idą ku chwale, ku zasłudze, ku spełnionej missyi, ku zbawieniu i ku nieśmiertelności...“

Więc gdy nareszcie skończył słowami: „I was Chrystus już woła, i wam czas na pole chwały!“ — uczynił się w kościele okrzyk i trzaskanie szablami, w czasie zaś nabożeństwa, gdy przy Ewangelii wszystkie szerpetyny zazgrzytały w pochwach i stal rozbłysła w blasku słonecznym, czułym niewiastom wydawało się, że już wojna rozpoczęta i poczęły szlochać, polecając ojców, mężów i braci opiece Najświętszej Panny.

Wtedy to, poszeptawszy ze sobą, bracia Bukojemscy ślubowali, że zaraz po odpuście ruszą i że aż do Wielkiej nocy ani wody, ani mleka, ani nawet piwa do ust nie wezmą, temi tylko napitkami się kontentując, które gorącość krwi a zatem i odwagę podtrzymują.

Zapał powszechny był tak wielki, że nie oparł mu się nawet surowy i zimny pan Pągowski.

Pomyślał przez chwilę, że choć mu brak lewej ręki, mógłby przecie cugle zębami trzymać, a prawą pomścić się raz jeszcze w życiu za własne krzywdy, których od przeklętego plemienia doznał, a przytem i dawne zasługi względem Rzeczypospolitej nanowo pozłocić.

Lecz ślubu żadnego nie uczynił, zostawiając tę rzecz do dalszego zastanowienia.

Tymczasem nabożeństwo odbywało się wspaniale.

Na cmentarzu bito z działek, których na wielkie uroczystości pożyczali panowie Kochanowscy.

Na dzwonnicy huczały rozkołysane dzwony; chowany niedźwiedź kalkował na chórze do organów z takim rozmachem, że mało ołowiane rury nie wylatywały z obsady; kościół napełnił się dymem kadzideł i aż drżał od głosów ludzkich.

Sumę celebrował prałat Tworkowski z Radomia, ksiądz uczony, pełen sentencyj, cytat, przysłów i przypowieści, a zarazem wesoły i znający świat wybornie, dla której to przyczyny we wszystkich sprawach udawano się do niego po radę.

Tak też uczynił i pan Pągowski, tembardziej, że był jego przyjacielem.

W wigilię odpustu był u niego u spowiedzi, ale gdy przy konfesyonale począł mu wyznawać swoje zamiary, których celem była panna Sienińska, ksiądz odłożył to do późniejszej osobnej rozmowy, mówiąc, że mu ledwie starczy czasu do wysłuchania grzechów ludzkich.

Kazał mu tedy, by w powrotnej drodze z odpustu wyprawił niewiasty do Bełczączki a sam zatrzymał się u niego w Radomiu, gdzie „procul negotiis“ będzie mógł go swobodnie wysłuchać.

Tak się też stało — i w dzień później zasiedli obaj przed gąsiorem zacnego węgrzyna i talerzem podprażonych migdałów, które ksiądz prałat rad przy winie spożywał.

— Conticeo — rzekł — intentusque os teneo, mów waść!

Pan Gedeon pociągnął z kielicha i spojrzał swemi żelaznemi oczyma jakby z pewną niechęcią na prałata — za to, że mu rozmowy odpowiednim wstępem nie ułatwia.

— Hm!

jakoś mi niesporo i widzę, ze będzie trudniej, niżem myślał.

— To ja waści pomogę.

Czy nie o jednym ze Świętych chcesz waść mówić?

— O Świętym?

— Tak.

O takim, który ma dwie głowy i cztery nogi.

— Cóż to za święty? — zapytał ze zdumieniem pan Gedeon.

— To zagadka.

Zgadnij jegomość!

— Mój księże prałacie, komu poważne rzeczy w głowie, ten na zagadki nie ma czasu.

— Ba, pomyśl waść!...

— Święty, co ma dwie głowy i cztery nogi?!...

— A tak!

— Dalibóg, nie wiem.

— No!

Święty stan małżeński.

Zali tak nie jest?

— Jak mi Bóg miły, prawda!

Tak, tak, właśnie w tej materyi chcę mówić...

— Chodzi o Anulkę Sienińską.

— O nią właśnie.

Widzicie, dobrodzieju, ona mi bogdaj nie krewna albo jeśli krewna, to tak daleka, że tego nikt już nie wylegitymuje...

Ale przywiązałem się do niej, bom ją hodował i winienem wdzięczność jej rodowi, bo co Pągowscy mieli na Rusi, to tak samo jak Żółkiewscy, jak Daniłowicze, i jak Sobiescy, mieli od Sienińskich albo po Sienińskich...

Chciałbym sierocie ostawić to, co mam, ale naprawdę, to fortuna Pągowskich sczezła od inkursyj tatarskich, a została tylko majętność żonina...

Moja ona jest, bo mnie zapisana, ale krewnych żoninych jest pełno.

Naprzód pan Grothus, starosta rajgrodzki...

No!

tego jeszcze się nie obawiam, bo człowiek jest dobry i możny nad potrzebę...

Sam on mi wreszcie tę myśl poddał, która przedtem nieraz mi wprawdzie przychodziła do głowy, bo chęć drzemała na dnie serca... ale on ją rozbudził...

Wszelako, prócz pana Grothusa, są Sulgostowscy, są Krzepeccy, są Zabierzowscy...

Ci już dziś niechętnie na dziewczynę patrzą, a cóż będzie po mojej śmierci?

Uczynię testament, zapiszę jej to pójdą do sądów, będą procesy, włóczenia po trybunałach — jakże ona, nieboga, da sobie radę?

A przecież nie mogę jej tak ostawić...

Jest przywiązanie, jest litość, jest wdzięczność — silne to ogniwa, dla których ze szczerem sumieniem zapytuję: zali nie powinienem jej ubezpieczyć choćby i takim sposobem?...

Ksiądz rozgryzł migdał, a drugą połowę pokazał panu Gedeonowi.

— Wiesz waść, dlaczego mi ten migdal smakuje?

Bo dobry!

Żeby był sparciały, tobym go nie zjadł.

— Więc co?

— Więc Anulka smakuje waści, bo to też migdał...

Hej, jeszcze i jaki!

Ale żeby tak miała z pięćdziesiąt lat, pewnie by waścine sumienie nie troszczyło się o jej przyszłość.

Zmieszał się na to pan Pągowski, ksiądz zaś rzekł:

— Wcale ja tego waści za złe nie biorę, bo juści we wszystkiem musi być dobra racya i takie jest już rozporządzenie Boskie, że każdy woli młodą rzepę od starej.

Z winem tylko jest inaczej, dlatego też co do wina chętnie godzimy się na wyroki Opatrzności...

— Tak, prawda!

lepsze zawsze to, co młode, z wyjątkiem wina, i pan Kochanowski żartem jeno napisał, że stary mąż, równie jak stary dąb — wzwyż młodego.

Chodzi mi tylko o to, że gdy ostawię jej majątek jako mojej żonie, to nikt nie będzie śmiał i palcem ruszyć — a jeśli jako wychowance — wraz będą spory, kłótnie, procesy a może i zajazdy, przed którymi któż ją osłoni?

Już-ci nie pani Winnicka!

— Tak to i jest...

— Ale jako nie płoch, ani żaden pustak, nie chciałem tego własną głową stanowić i dlatego przyjechałem do was, abyście mnie utwierdzili w przekonaniu, iż dobrze czynię, i radą światłą wsparli.

Ksiądz pomyślał i rzekł:

— Widzisz waćpan: w takiej materyi rada jest trudna i nieraz potem powtórzy sobie człowiek razem z Boeciusem: „Si tacuisses, philosophus mansisses...“ albo też z Hiobem: „Stultus quoque si tacuerit, sapiens reputabitur...“ Intencya waści, o ileś afektem gorącym zapłonął, jest usprawiedliwiona, a o ile płynie przytem z troski o dobro dziewczyny — to nawet i chwalebna.

Ale nie stanie-że się przytem dziewce jakowaś krzywda, nie trzebaż jej będzie przyniewalać, albo groźbami ad altare prowadzić?

Bo słyszałem, że oni się z Jackiem Taczewskim kochają, a szczerze i bez ogródki mówiąc, tom to i nieraz, częstym gościem u was bywając, — widział.

— Coście widzieli? — zapytał porywczo Pągowski.

— Nie żadne grzeszne rzeczy, ale takowe signa, po których się konfidencyę i miłość poznaje: widziałem nieraz jak się za ręce przydłużej niż wypadało, trzymali, jako za sobą oczyma wodzili; widziałem, jak on raz na drzewie siedział i wiśnie jej do fartuszka spuszczał, a tak się oboje w siebie zapatrzyli, że wiśnie obok fartuszka na ziemię padały; widziałem, jako na lecące bociany spoglądając, ona się całkiem, niby niechcący, na nim wsparła, a potem (niewiasta zawsze chytra) jeszcze go wyłajała, że się nadto przybliżył... i cóż więcej? — i rozmaite takie experimenta, które o utajonych żądzach świadczą.

Powiesz waszmość, że to nic?

Już-ci nic!

Ale że ona czuła Bożą wolę ku niemu taką, albo-li i gorętszą, niż on ku niej, tego ślepy chyba mógł nie widzieć i dziwię się, żeś waćpan nie widział, a jeszcze bardziej, jeżeliś, widząc, wobec swoich zamiarów nie hamował.

Pan Pągowski widział i wiedział, a jednakże słowa prałata wywarły nań okrutne wrażenie.

Co innego jest, gdy się coś bolesnego w sercu tai, a co innego, gdy wsunie się do piersi obca ręka i tym bolem potrząśnie.

To też twarz mu zczerwieniała, oczy nabiegły krwią, grube węzły żył wystąpiły na czoło i począł sapać nagle i oddychać tak szybko, że aż zaniepokojony prałat zapytał:

— Co waści jest?

On dał znak ręką, że nic, ale nie odpowiedział.

— Napij się waść wina — zawołał ksiądz.

Pągowski wyciągnął ramię, drżącą dłonią wziął kielich i poniósł do ust, poczem napił się, parsknął i szepnął:

— Zamroczyło mnie trochę.

— Z przyczyny tego, com powiedział?...

— Nie.

To mi się od pewnego czasu często przytrafia, a teraz fatigatus jestem postem, drogą i tą wczesną, niespodzianą wiosną.

— Tedy lepiej może, nie czekając maja krew puścić.

— Tak też uczynię, a teraz jeno odpocznę chwilę i powrócimy do materyi.

Upłynął jednak dość długi czas, zanim Pągowski przyszedł całkiem do siebie; wreszcie jednak ochłonął, żyły sfolżały mu na czole, serce poczęło bić zwykłym ruchem i rzekł:

— Nie powiem, żeby mi brakło sił, i gdybym tą oto dłonią, która mi została, ścisnął dobrze ten srebrny kusztyczek, myślę, żebym go zgniótł z łatwością.

Ale zdrowie i siły to nie to samo, choć jedno i drugie w ręku Boskiem.

— Krucha to rzecz życie ludzkie!

— Ale właśnie dlatego, jeśli ma co do czego przyjść, to trzeba się śpieszyć.

Mówicie, dobrodzieju, o Taczewskim i o afektach, jakie młodzi wzajem dla się czuć mogli.

Powiem szczerze: nie byłem ślepy.

Widziałem i ja, co się zaczyna, ale dopiero w ostatnich czasach.

Bo pamiętajcie, że do niedawna zielona to była jagoda, która jeszcze i teraz nie prawie dojrzała.

Przychodził co dzień, prawda!

ale że w domu może i nie bardzo miał co jeść, przetom go jakoby z litości przyjmował.

Ksiądz Woynowski ćwiczył go w łacinie i w szabli, a jam mu dawał jeść.

Ot, i wszystko.

On też dopiero przed rokiem wyrósł na młodziana.

Takem na nich patrzył, jak na dzieci, którym że się różnych krotofil i figlów zachciewało, uważałem za zwykłą rzecz.

Ale żeby taki pauper śmiał pomyśleć — i jeszcze o kim?

o pannie Sienińskiej, to, przyznaję, nigdy mi do głowy nie przyszło, i ledwiem w ostatnich czasach coś po miarkował.

— Ba!

co pauper, to pauper, ale Taczewski.

— Na Głodomorach!...

Nie, dobrodzieju!

taki, który cudzy rondel wylizuje, psa chyba może do kompanii zapraszać.

Tedy, gdym pomiarkował jako co jest, pilniej począłem na niego zważać i wiecie com odkrył? — oto, że to nietylko fircyk i hołysz, ale i gad jadowity, gotów zawsze żgnąć rękę, która go karmiła.

Chwalić Boga, niema go, pojechał, ale na waletę żgnął nietylko mnie, ale i tę niewinną dziewkę.

— Tak-że to jest? — spytał prałat.

A pan Pągowski począł mu opowiadać, jak i co było, malując tak czarno uczynek Taczewskiego, że choćby zaraz kata wołać.

— Nie bójcie się, dobrodzieju, — rzekł w końcu — doleli do pełna Anulce Bukojemscy w czasie naszej drogi do Przytyka: ha!

tak do pełna, że się przelało, i teraz tak jest, że nigdy ta dziewczyna do żadnego Boskiego stworzenia podobnej abominacyi nie czuła, jak do tego chłystka, do tego wyrodka, do tego hultaja!

— Miarkuj się wać, bo znów krew w sobie wzburzysz.

— Prawda.

I nie o nim chciałem mówić, jeno o tem, że ja ni krzywdy nijakiej nie chcę dziewce wyrządzić, ni też musu używać.

Namowa co innego.

Ale to powinien uczynić człek postronny, jej i mój przyjaciel a zarazem człek słynny z powagi i z wielkiego dowcipu, który i grzecznych terminów użyć, i serce poruszyć, i rozum przekonać potrafi.

Dlatego was chciałem o to prosić, mój osobliwy dobrodzieju.

Juże mi też tego nie odmówicie, nie tylko per amicitiam dla mnie, ale z takowej racyi, że rzecz jest słuszna i godziwa.

— O jej i o wasze dobro chodzi, więc nie odmawiam — rzekł prałat — jeno chciałbym mieć czas zastanowić się, jak to najłacniej uczynić...

— To ja wraz do cyrulika pójdę i każę sobie krew puścić, aby z trzeźwiejszym umysłem do domu wrócić, a wy koncept sobie ułóżcie.

Nie trudno to wam będzie, a tak myślę, że i z tamtej strony nie znajdzie się żaden szkopuł.

— Szkopuł może być tylko jeden, panie bracie.

— Jaki?

— Przyjaźń powinna prawdę mówić, więc wam szczerze powiem.

Zacny z was człowiek — wiem! — ale trochę przytwardy.

Taką macie reputacyę, a macie ją dlatego, że wszyscy, którzy od was zależą, boją się was okrutnie.

Nietylko chłopi, o których poróżniliście się z księdzem Woynowskim, nietylko czeladź i oficyaliści, ale i domowi.

Bał się was Taczewski, boi się pani Winnicka, boi się i dziewczyna.

Dwóch zwykle swatów przyjeżdża, więc ja zrobię, co będę mógł, ale czy ten drugi nie popsuje mi roboty - nie ręczę.

Oczy Pągowskiego zabłysły przez chwilę gniewem, bo nie lubił, gdy mu wobec mówiono prawdę, ale nad gniewem przemogło zdziwienie, więc zapytał:

— O czem mówicie?

Jaki drugi swat?

A ksiądz odrzekł:

— Strach.


corpora: openbooks

text:
Tadeusz Gajcy

Epitafium

Przechodniu, powiedz imię,

a poznamy miejsce

marzenia, które niesie

bezpiecznie i lekko.

Nad nami niebo rośnie

i wspina się w dymie

pozostawiona dalekość.

Były lata nad nami i są.

Ty zabierzesz nieświadomą stopą

pręcik ziemi otulony mgłą,

co nazywa się dla ust tak prosto,

a jest głosem, co zaciska krtań

i wołaniem z samotnego dna.

Nie zapomnisz, bo woda oparzy

wargi pyszne, i zadusi kłos.

Kraj ten mamy w oczach jak ołtarzyk

z gajem dymów świecących jak kość.

Twarz ukryjesz.

Biodra matki suche

nie wydadzą ziarna, gdyby po nas

wawrzyn zostać miał mały jak uśmiech

i jak dłoń albo serce — historia.

Taka miłość.

Jak kamień przygniata

ręce nasze przebite na przestrzał

ułożone miłośnie na kwiatach

i żelazie bogatym jak wieńcach.

Nie zapomnisz, bo miłość ta

da ci oczy niezwykłe i zmarszczkę,

i zobaczysz się, wolny, pod kaskiem

z bronią naszą w tych spokojnych snach.

-----


text:
Będąc przestraszony tak dziwnym widokiem

Będąc przestraszony tak dziwnym widomkiem,

Że się Bóg swojej śmierci lęka!

W Ogrójcu gdy widzę na modlitwie okiem

Dla mnie mizernego człowieka:

Ma umrzeć Stwórca ziemi, nieba,

Czegóż nam spodziewać się trzeba

Którzy nie jak Bogu,

Przy swym złym nałogu,

Czynim wielkie zniewagi.

Postępując dalej myślą w tej podróży,

Widząc, że już Boga imają;

Pragnienie mnie bierze, abym patrzał dłużej,

Co za przyczynę tego mają:

Nie widzę, tylko dobroć Pana;

Ta rana jemu jest zadana,

Którą dla zbawienia,

Ludzkiego plemienia,

Poniósł, bym był zbawiony.

Stawia się już Pan nasz wysadzonym sobie,

Którzy go mają dekretować;

Okazuje im się w najlichszej osobie,

Chcąc całemu światu pokazać:

Żem ja Bóg, mógłbym czynić siła,

Ale mnie, miłość zwyciężyła,

Która dla każdego,

Chociaż najgorszego,

Przy skrusze dać się rada.

Idąc za tym torem, którym Boga włócząc,

Złość żydowska drogę toruje;

Od zaczętej męki nic mu nie folgując,

Owszem więcej męczarń gotuje:

A za co?

za to, że nic złego

Nie czynił, dla stworzenia swego,

Idzie obciążony,

Gdzie go zgromadzony

Lud, na śmierć dekretuje.

Rozumiałem że się kto nad nim zmiłuje,

Widząc tak upokorzonego;

Alić złość żydowska cierniem koronuje

I krzyż każe robić dla niego.

Król chwały!

za światowe złości

Chce umrzeć, szczególnie z miłości,

Aby tak zapłacił,

Co człowiek utracił

W złościach zapamiętały.

Już stanął na górze, pokazując metę,

Do której każdemu iść trzeba;

Wypowiedział światu ostatnią waletę,

Chcąc być Panem calego nieba:

I zaraz święte jego ciało,

Do krzyża przybite zostało,

Gwoźdźmi okrutnemi

Niezaostrzonemi,

Które ręce zorały.

Gdy wisi na krzyżu Bóg i Stwórca nieba,

Upałem słonecznym spieczony,

Wola: pragnę!

że mu napoju potrzeba,

Aby człowiek mógł być zbawiony.

Z serc ludzkich, łez żalu wyciąga,

Lecz się złość żydowska sprzysięga,

By mu żółci dała,

Octem napawała,

Boga, zamiast słodyczy.

Pije niezmarszczony żółć z octem zmieszaną,

Który nam krwawe źródło toczy:

By żydów pragnienie napoił wylaną

Krwią; przed onychże stawia oczy.

Dwa źródła z boku wytoczone,

Gdy serce włocznią przebodzone,

Z miłości zostało,

By nam udzielalo

Swych dobrodziejstw skarbnice.

Nowe prawo z krzyża Janowi przynosi,

Matce swej go za syna dając;

Że się wypełniło pismo, światu głosi

Z drzewa krzyżowego wołając;

Umiera, zwisła na dół głowa,

A przecie, mówi owe słowa:

Boźe dobrotliwy,

Bądź im miłościwy,

Bo nie wiedzą co czynią.

Skały się porwały, gwiazdy się poćmiły,

Słońce stwórcy swego żałuje;

Żywioły swą radość w smutek zamieniły,

Józef ciało z krzyża zdejmuje:

A człowiek twardszy jest nad skały,

Kiedy go krwawe nie zmiękczały

Krople stwórcy swego;

I pomienionego

Smutku w nim nie wzbudzają.

Odbiera Maryja syna umarłego,

Na swojem świętem składa łonie;

W białe prześcieradło już uwinionego,

Zranione, maścią skrapia skronie:

Do grobu z żałością zanosi,

I łzami syna pogrzeb głosi,

Byśmy go chwalili,

I w sercu nosili,

Jako Boga prawego.


text:
Anton Czechow

Wańka

tłum.

A. W.

Wańka Żuków, oddany przed trzema miesiącami do terminu do szewca Alochina, w wigilię Bożego Narodzenia nie kładł się spać.

Doczekawszy czasu, kiedy majster i czeladnicy poszli na pasterkę, wydobył z majstrowej szafy flaszeczkę z atramentem, pióro z zardzewiałą stalówką i, położywszy przed sobą pomięty arkusz papieru, zaczął pisać.

Zanim nakreślił pierwszą literę, obejrzał się kilka razy trwożliwie na drzwi i okno, zerknął na pociemniały święty obraz, od którego w obie strony wzdłuż ścian ciągnęły się półki z kopytami, i westchnął przeciągle.

Papier leżał na ławce, chłopiec zaś sam klęczał przed nią.

„Miły dziaduniu, Konstanty Makaryczu! — pisał.

— Piszę do ciebie list.

Ślę ci życzenia z okazji świąt Bożego Narodzenia wszystkiego najlepszego od Pana Boga.

Nie mam ani ojca, ani matuli, tylko ty jeden mi zostałeś.”

Wańka skierował wzrok na ciemne okno, w którym migotało odbicie jego świeczki, i jak żywy stanął mu przed oczyma dziadek, Konstanty Makarycz, który służył za nocnego stróża u państwa Żywarowych.

Jest to drobny, chuderlawy, ale niezwykle żywy i ruchliwy staruszek lat sześćdziesięciu pięciu, z wiecznie uśmiechniętym i pijanym wzrokiem.

Za nim, łeb opuściwszy, stąpa stara suka „Kasztanka” i pies „Piskorz”, nazwany tak z powodu czarnej sierści i długiego, jak u łasicy, ciała.

Ten „Piskorz”, uniżony i łagodny, jednakowo uprzejmie patrzy na swoich i na obcych, ale nie cieszy się zaufaniem.

Pod tą uniżonością i pokorą kryje się jezuicka przewrotność w najwyższym stopniu.

Nikt lepiej od niego nie potrafi podkraść się i capnąć za nogę, wleźć do lodowni albo ukraść chłopu kurę.

Już niejednokrotnie podbijano mu tylne nogi, dwa razy go wieszano, co tydzień bito go prawie na śmierć, ale za każdym razem przychodził do siebie.

Teraz dziadek na pewno stoi przed bramą, mruży oczy na jaskrawoczerwone okna cerkwi i przytupując wojłokowymi butami, gawędzi z czeladzią.

Kołatka wisi mu u pasa.

Klaszcze w ręce, zżyma się na chłód, starczo chichocze, szczypie to pokojówkę, to kucharkę.

— Tabaczki sobie zażyjemy, co? — mówi, podstawiając babom swoją tabakierkę.

Baby zażywają i kichają.

Dziad wpada w niezwykły zachwyt, zanosi się od wesołego śmiechu i krzyczy:

— Odrywaj, przymarzło!

Dają powąchać tabaki psom.

„Kasztanka” kicha, kręci mordą i obrażona, odchodzi.

„Piskorz” przez szacunek nie kicha, lecz kręci ogonem.

Pogoda zaś jest cudowna.

Powietrze spokojne, przezroczyste, mroźne.

Noc ciemna, ale widać dobrze całą wieś, jej białe dachy i smugi dymu unoszące się z kominów, drzewa posrebrzone szronem, grudy śniegu.

Całe niebo zasiane wesoło migoczącymi gwiazdami, a drogę mleczną widać tak wyraźnie, jakby ją umyto na święta i wytarto śniegiem.

Wańka westchnął, umoczył pióro i pisał dalej:

„…

A wczoraj dostałem smarowanie.

Majster wywlókł mnie za włosy na dwór i wysmarował pocięglem za to, że kołysząc dziecko, niechcący zasnąłem.

W tygodniu majstrowa kazała mi oprawić śledzia, a gdy zacząłem od ogona, to wzięła główkę śledzia i tkała mi ją do gęby.

Czeladnicy się ze mnie śmieją, posyłają do szynku po wódkę i każą kraść majstrowej ogórki.

A majster bije, czym się zdarzy.

I karmią tu okropnie.

Rano dają chleba, na obiad — kaszy, a wieczorem — też chleb, a żeby herbaty albo kapuśniaku, to gospodarze sami żłopią.

Spać — to mi każą w sieni, a kiedy ich dzieciak płacze, to wcale nie śpię, tylko muszę go kołysać.

Drogi dziaduniu, na miłość Boską, weź mnie stąd na wieś, bo już wcale nie mogę.

Kłaniam się do nóg i będę wiecznie Boga prosił, zabierz mnie stąd, bo zamrę…”

Wańka wykrzywił usta, potarł oczy czarną piąstką i zaczął łkać.

„…

Ja ci będę tytoń rozcierał — pisał dalej — do Boga będę się modlił, a gdy ci się co nie spodoba, to bij mnie, jak psa.

A jeżeli myślisz, że dla mnie miejsca nie ma, to ja poproszę rządcę, żeby mnie wziął do czyszczenia butów albo zamiast Fiedźki, będę pastuszkiem.

Dziaduniu drogi, nie ma tutaj innego wyjścia, tylko śmierć.

Chciałbym pieszo uciec na wieś, ale butów nie mam, boję się mrozu.

A jak wyrosnę duży, to za to będę cię żywił i nikomu nie dam cię skrzywdzić.

A jak umrzesz, będę się modlił za spokój twojej duszy, wszystko jedno, jak za mamę Pelagię.

A Moskwa — miasto duże.

Wszystkie domy pańskie i koni dużo, a owiec nie ma i psy nie są złe.

A z kolędą tu nikt nie chodzi i na chór nikogo nie puszczają śpiewać, a raz w sklepie widziałem, że sprzedają haczyki razem z nitką i na wszelką rybę, bardzo dobre, nawet taki jest jeden haczyk, co pudowego suma utrzyma.

I widziałem takie sklepy, co w nich strzelby sprzedają wszelakie w rodzaju takiej, jak ma nasz pan, tak, że może ze sto rubli kosztuje jedna.

A w sklepach mięsnych i cietrzewie są, i jarząbki, i zające, ale kupcy tego nie powiedzą, gdzie na nie polują.

Drogi dziaduniu, a kiedy u państwa będzie choinka z podarunkami, to weź dla mnie złocony orzech i schowaj go do zielonej skrzynki.

Poproś panienkę Olgę, powiedz, że dla Wańki.”

Wańka konwulsyjnie westchnął i znowu utkwił wzrok w oknie.

Przypomniał sobie, że zwykle po choinkę dla państwa chadzał do lasu dziadek i brał ze sobą wnuka.

Wesołe były czasy!

Zwykle przed ścięciem choiny dziadek wypalał fajkę, długo zażywał tabakę i szydził sobie z przeziębłego Wańki…

Młode jodły, otulone szronem, stoją nieruchomie i oczekują, która z nich ma umrzeć…

Nagle, ni stąd, ni zowąd, mknie zając po śnieżnych grudach.

Dziadek nie może się powstrzymać, by nie krzyknąć:

— Łapaj, łapaj… łapaj… ach, diabeł kusy!

Ściętą choinkę dziad ciągnął do dworu, a tam zaczynali ją ozdabiać…

Najwięcej krzątała się panienka Olga, ulubienica Wańki.

Za życia jego matki Pelagii, która służyła u państwa za pokojówkę, Olga dawała Wańce karmelki i nie mając co robić, nauczyła go czytać, pisać i liczyć do stu i nawet tańczyć kadryla.

Po śmierci zaś Pelagii, sierotę Wańkę wyprawiono do kuchni czeladnej, do dziadka, a z kuchni — do Moskwy, do szewca Alochina…

„…

Przyjeżdżaj, miły dziaduniu” — pisał dalej Wańka.

— Błagam cię na Pana Jezusa, weź mnie stąd.

Zlituj się nade mną, sierotą nieszczęśliwym, bo tu mnie wszyscy biją i jeść mi się strasznie chce, a nudno tak, że wypowiedzieć nie umiem, ciągle tylko płaczę.

A niedawno majster kopytem mnie po głowie uderzył tak, że upadłem i ledwom wstał…

A jeszcze kłaniam się Alenie, ślepemu Jegorce i furmanowi, a harmonii mojej nikomu nie dawaj.

Zostaję twój wnuk Iwan Żuków, miły dziaduniu, przyjeżdżaj.”

Wańka złożył we czworo zapisany arkusz i włożył go do koperty, kupionej wczoraj za kopiejkę.

Pomyślawszy trochę, umoczył pióro i napisał adres:

Na wieś do dziadunia

Potem podrapał się w głowę i dodał: „Konstantemu Makaryczowi”.

Zadowolony, że mu nikt nie przeszkodził w pisaniu, włożył czapkę i nie narzucając na siebie kożuszka, w koszulinie tylko wybiegł na ulicę…

Subiekci ze sklepu mięsnego, których rozpytywał poprzedniego dnia, powiedzieli mu, że listy wrzuca się do skrzynek pocztowych, a ze skrzynek zostają rozwożone po całym kraju na trójkach pocztowych z pijanymi woźnicami i dźwięcznymi dzwonkami.

Wańka dobiegł do pierwszej skrzynki pocztowej i wsunął cenny list do otworu.

Ukołysany słodkimi nadziejami w godzinę później, spał mocno.

Śnił mu się piec.

Na piecu siedzi dziadek ze spuszczonymi bosymi nogami i czyta list kucharkom.

Koło pieca chodzi „Piskorz” i kręci ogonem…

-----


corpora: CEN

text:
Grupa ekspertów z Globalisation Institute z siedzibą w Brukseli przedstawiła Komisji Europejskiej propozycję zmiany prawa tak, by zakazane było sprzedawanie systemu operacyjnego razem z komputerami domowymi i laptopami.

W krótkiej informacji prasowej Instytut stwierdza, iż dostarczanie systemu Microsoft Windows wraz z komputerami nie jest w interesie publicznym i stoi na przeszkodzie konkurencji na rynku systemów operacyjnych, a dominacja systemu firmy Microsoft spowolniła rozwój techniczny i nie dopuściła do wejścia na rynek alternatywnych rozwiązań.

Instytut stwierdza również, że dominacja jednego systemu nie jest naturalnym monopolem, a konkurencja stymulowałaby otwarte standardy i interoperacyjność, bo w interesie producentów byłoby zapewnienie działania ich produktów z produktami innych dostawców.

Raport Instytutu, ozdobiony m.in. widokiem systemu Red Hat Linux, przedstawia argumenty za postawionymi wyżej tezami, pokazując przykłady konkurencji w innych dziedzinach rynku komputerów osobistych.

Przedstawia również propozycję rozwiązania problemu monopolu - system operacyjny byłby instalowany przy pierwszym uruchomieniu komputera.

Wraz ze sprzętem dostarczany byłby zestaw odpowiednich sterowników.

Eksperci przewidują, że producenci informowaliby o certyfikowanych systemach operacyjnych, obsługujących dany sprzęt.

Tezę o prawdopodobnym zwiększeniu skali piractwa komputerowego raport obala argumentami o istnieniu mechanizmów aktywacji oprogramowania, wskazuje również, iż firmy jak Adobe i Symantec odnoszą sukcesy na rynku bez potrzeby dostarczania ich oprogramowania wraz ze sprzętem.


corpora: sejm

text:
Druk nr 565

Warszawa, 25 stycznia 2012 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

- o Rzeczniku do Spraw Przeciwdziałania

Dyskryminacji.

USTAWA

z dnia…………….2012 r.

o Rzeczniku do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji

Rozdział I. Przepisy ogólne

Art. 1.

1.

Ustanawia się Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji.

2.

Rzecznik do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji, zwany dalej "Rzecznikiem",

Unii Europejskiej oraz ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umowach

zakaz stosowania dyskryminacji bezpośredniej oraz pośredniej z powodów, o

2.

Dyskryminacja bezpośrednia ma miejsce, gdy z powodu płci, rasy, pochodzenia

3.

Dyskryminacja pośrednia ma miejsce, gdy pozornie neutralny przepis, kryterium

lub praktyka stawia w szczególnie niekorzystnej sytuacji osobę, o której mowa w art.

2. ust 2 w porównaniu z innymi osobami, chyba że taki przepis, kryterium lub

praktyka znajdują obiektywne uzasadnienie usprawiedliwione słusznym celem, a

środki do osiągnięcia tego celu są odpowiednie i konieczne.

4.

Nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania działania podejmowane

1

niekorzystnego położenia, związanego z jednym z powodów wymienionych w art.

1.ust 3.

Art. 3.

W przypadku zarzutu dyskryminacji, osoba uznająca się za pokrzywdzoną

przez niezastosowanie wobec niej zasady równego traktowania wskazuje przed

przypuszczać, że zaistniała sytuacja bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, a

obowiązkiem osoby, wobec której wysunięto zarzut jest udowodnienie, że nie

nastąpiło naruszenie zasady równego traktowania.

Rozdział II.

Rzecznik do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji

2.

Osoba zgłoszona na stanowisko Rzecznika powinna mieć rekomendację co

najmniej 3 organizacji pozarządowych zajmujących się przeciwdziałaniem

2

"Obejmując stanowisko Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji ślubuję

wierności postanowieniom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, będę stać na straży

zasady równego traktowania i przestrzegania zakazu dyskryminacji z powodu płci,

rasy, pochodzenia etnicznego, narodowości, religii i przekonań, wieku,

niepełnosprawności lub orientacji seksualnej.

Ślubuję, że powierzone mi obowiązki

będę wypełniać sumiennie i bezstronnie”.

3.

Kadencja Rzecznika wygasa w razie jego śmierci, odwołania lub utraty

obywatelstwa.

1) jest obywatelem polskim i zamieszkuje na stałe na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej,

2) wyróżnia się wysokim autorytetem moralnym oraz wrażliwością na

problemy społeczne, w szczególności problemy dyskryminacji,

3) posiada wyższe wykształcenie z zakresu nauk humanistycznych,

społecznych lub prawnych oraz odpowiednie doświadczenie zawodowe,

4) nie był karany za przestępstwo.

3

6.

Rzecznik w czasie sprawowania urzędu nie może należeć do partii politycznej,

związku zawodowego, ani do stowarzyszenia lub organizacji pozarządowej

działających na rzecz równego traktowania osób, szczególnie narażonych na

wniosek Marszałka Sejmu albo 35 posłów jeżeli:

1) zrzekł się on sprawowania urzędu,

3)sprzeniewierzył się złożonemu ślubowaniu,

4) został skazany prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa.

Niepodjęcie uchwały przez Senat w ciągu miesiąca, oznacza wyrażenie zgody.

Art. 10.

Do zakresu zadań Rzecznika należy:

płci, pochodzenia rasowego lub etnicznego, narodowości, religii i przekonań,

4

działań mających na celu eliminowanie dyskryminacji z powodów, o których

3 indywidualnej pomocy w składaniu skarg oraz dochodzeniu roszczeń,

3. prowadzenie niezależnych badań dotyczących zjawiska dyskryminacji z

4. publikowanie raportów i formułowanie rekomendacji w zakresie

przeciwdziałania dyskryminacji z powodów, o których mowa w art.1 ust.3.

Art. 11.

Rzecznik w szczególności:

1.

Inicjuje i monitoruje działania na rzecz przestrzegania zasady równego

traktowania oraz zapobiegania i zwalczania dyskryminacji z powodu płci,

2.

Dokonuje analiz i ocen sytuacji społecznej osób narażonych na dyskryminację

zbiorowe, kodeksy właściwego postępowania i inne dokumenty pod kątem

przestrzegania zasady równego traktowania, zbiera przykłady dobrych

praktyk, inicjuje wymianę doświadczeń w tym zakresie,

3.

Promuje, upowszechnia i propaguje problematykę równego traktowania oraz

na temat metod i strategii jej przeciwdziałania m.in. poprzez publikacje

własne, opiniowanie programów szkolnych, programów szkoleń dla

pracowników administracji publicznej oraz wymiaru sprawiedliwości, a także

opracowywanie i opiniowanie założeń akcji uwrażliwiających społeczeństwo

na problematykę dyskryminacji,

właściwości Rzecznika oraz występuje do właściwych organów z wnioskiem o

podjęcie inicjatywy ustawodawczej w związku z tymi projektami,

5

5.

Przeprowadza analizy i oceny rozwiązań prawnych pod kątem respektowania

pochodzenia rasowego lub narodowego i etnicznego, religii i przekonań,

7.

Zasięga opinii i wspiera działalność grup, organizacji i środowisk działających

współpracuje z tymi organizacjami przy wykonywaniu swych zadań,

8.

Współdziała w tworzeniu oraz koordynowaniu rządowych programów na

opracowuje kryteria ich ewaluacji,

się problematyką dyskryminacji, dostarcza im informacji, również

statystycznych, na temat rozmiarów i przejawów zjawiska dyskryminacji z

10.

Współdziała z Ministrem Spraw Zagranicznych w przygotowaniu

międzynarodowych dotyczących równego traktowania,

11.

Udziela informacji dotyczących aktów prawnych obowiązujących w zakresie

oraz dochodzenia roszczeń,

12.

Świadczy pomoc prawną lub wskazuje inne możliwości uzyskania bezpłatnej

pomocy prawnej osobie podnoszącej zarzut dyskryminacji z powodów, o

których mowa w pkt.1, jeżeli osoba ta udokumentuje, że znajduje się w

szczególnie trudnej sytuacji finansowej, pomoc taka jest świadczona po

przeprowadzeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego, które

6

uprawdopodobniło prawdziwość zarzutu; może ona polegać, w

oraz opracowywaniu projektów pism procesowych,

13.

Bierze udział, za zgodą osoby zarzucającej dyskryminację z powodów, o

których mowa w pkt.1, w postępowaniu mającym na celu polubowne

załatwienie sprawy.

14.

W szczególnie uzasadnionych wypadkach zwraca się do uprawnionego

oskarżyciela o wszczęcie postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z

urzędu lub w sprawach o wykroczenia albo bierze udział w postępowaniu

cywilnym lub administracyjnym na prawach przysługujących

prokuratorowi.

Art. 12.

Rzecznik podejmuje działania przewidziane w art. 11 ust.12 i 13 na wniosek

ofiar, świadków dyskryminacji lub z własnej inicjatywy, biorąc w szczególności pod

uwagę informacje wskazujące na naruszenie praw.

Art. 13.

1 Przy wykonywaniu swoich zadań Rzecznik współdziała z właściwymi

organami administracji publicznej, instytucjami oraz organizacjami pozarządowymi.

2.

Rzecznik może w szczególności :

Rzecznika Praw Dziecka i innych organizacji lub instytucji o podjęcie działań z

zakresu ich kompetencji lub usprawnienie trybu załatwiania spraw

3.

Organy, instytucje i organizacje, do których Rzecznik zwraca się ze sprawami

7

uzyskiwania opinii i stanowiska Rzecznika w zakresie spraw należących do jego

właściwości.

Art. 15.

1.

Rzecznik przedstawia właściwym organom władzy publicznej,

mających na celu zapewnienia równego traktowania i eliminację dyskryminacji z

działalności i opinię o stanie przestrzegania zasady równego traktowania oraz

rekomendacje działań mających na celu eliminację dyskryminacji z powodów, o

Przeciwdziałania Dyskryminacji, zwanego dalej Biurem.

Art. 18.

Rzecznik tworzy, uwzględniając konieczność zapewnienia równego dostępu

do pomocy pokrzywdzonym z powodu dyskryminacji, delegatury swojego urzędu

oraz określa ich siedziby, właściwość terytorialną i rzeczową.

Art. 19.

Rzecznik może zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

8

Art. 20.

Wydatki związane z funkcjonowaniem Rzecznika do Spraw

9

UZASADNIENIE

Obowiązująca od 2011 roku ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r.

O wdrożeniu niektórych

miała za zadanie

wdrożenie zasad prawa antydyskryminacyjnego, obowiązującego wszystkie kraje

Unii Europejskiej.

Nie jest jednak aktem prawnym poprzez wprowadzenie ,którego

Polska zapewnia ochronę przed dyskryminacją w zakresie opisanym w dyrektywach

UE, a przez to nie tylko nie jest zgodna ze wszystkimi wymogami prawa

europejskiego, ale przede wszystkim nie zapewnia właściwej ochrony obywatelkom i

obywatelom RP.

Na jej braki wielokrotnie zwracały uwagę organizacje pozarządowe

zajmujące się przeciwdziałaniem dyskryminacji z różnych przyczyn, które utworzyły

nawet specjalną koalicję pn. Koalicja na Rzecz Równych Szans grupującą ponad 40

realnie wdrażającego wszystkie wymogi dyrektyw antydyskryminacyjnych.

Główne zastrzeżenia dotyczące obowiązującej ustawy to:

• duża ilość wyjątków od zasady równego traktowania, co powoduje między

innymi, że na przykład osoby LGBT (lesbijki, geje, osoby biseksualne i

transseksualne) ustawa pozostawiła poza ochroną przed dyskryminacją w

takich sferach jak edukacja, dostęp do dóbr i usług czy zabezpieczenie

społeczne, podczas gdy prawa w tych obszarach gwarantuje osobom

dyskryminowanym ze względu na narodowość, rasę czy płeć, podobne

zastrzeżenia dotyczące wyłączania spod ochrony przed dyskryminacją ze

względu na niepełnosprawność zgłosiły organizacje osób działających na

rzecz praw niepełnosprawnych oraz organizacje pomagające osobom

skarżącym się z powodu dyskryminacji ze względu na wyznawanie;

• podział zobowiązań dotyczących zwalczania dyskryminacji pomiędzy 2

organy państwa, z których tylko jeden – Rzecznik Praw Obywatelskich – jest

organem niezależnym, jak tego wymagają przepisy dyrektyw, co osłabia

sprawność systemu zapobiegania i zwalczania dyskryminacji.

Zastrzeżenia do

tego rozwiązania zgłosił także Rzecznik Praw Obywatelskich, który zabiegał

nawet o zawieszenie działania ustawy wobec nieprzygotowania RPO do

zadań mu powierzonych;

10

• pozostawianie możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu dyskryminacji

wyłącznie w kompetencjach sądów powszechnych, co nie wypełnia zasady

powszechności i łatwości dochodzenia roszczeń, jak wskazują dyrektywy, ze

względu na konieczność wnoszenia opłat przez osoby skarżące się na

dyskryminację oraz przewlekłość postępowań przed sądami.

W związku z tym ustawa w takim kształcie daje ryzyko, że będą nadal prowadzone

lub wszczynane kolejne postępowania przeciwko Polsce przed Europejskim

Trybunałem Sprawiedliwości w sprawie niewdrożenia antydyskryminacyjnych

dyrektyw UE.

Sposobem na usunięcie tych zagrożeń jest powołanie nowego,

zgodnego z przepisami antydyskryminacyjnymi Unii Europejskiej organu państwa,

którego jedynym zadaniem będzie zapewnienie realnej ochrony obywatelek i

obywateli przed dyskryminacją z różnych przyczyn oraz budowanie systemu

zwalczania dyskryminacji i poszerzanie ochrony przed dyskryminacją.

1.

Równość wszystkich obywateli jest fundamentalną zasadą współczesnych

społeczeństw demokratycznych.

Społeczność międzynarodowa podejmuje działania

mające na celu wzmocnienie infrastruktury prawnej i instytucjonalnej gwarantującej

przestrzeganie zasady równości oraz ochronę przed dyskryminacją.

Ich wyrazem jest

m.in. przyjęcie protokołu 12.

do Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności Rady Europy, rozszerzającego ochronę przed dyskryminacją na gruncie tej

Konwencji, zawarcie klauzuli antydyskryminacyjnej w art. 13.

Traktatu o

Wspólnotach Europejskich oraz w art. 21.

Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, a także wielu innych dokumentów mających na celu przeciwdziałanie

dyskryminacji z różnych powodów.

Jako przykład mogą służyć w szczególności akty

prawne i dokumenty dotyczące eliminacji dyskryminacji z powodu płci np.

Konwencja ONZ w sprawie dyskryminacji w zatrudnieniu i wykonywaniu zawodu

(z 1979 roku), Konwencja o prawach politycznych kobiet (1952 r.)

Deklaracja ONZ w

sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet (1967), Dokument IV Światowej

Konferencji ONZ w sprawach kobiet „Platforma Działania Pekin 1995”, oraz z

przyczyn innych niż płeć np.: Konwencja Rady Europy o Ochronie Mniejszości

11

Narodowych, dyrektywy równościowe Unii Europejskiej czy też unijne Wspólne

Działanie w sprawie Zwalczania Rasizmu i Ksenofobii (z dnia 15.07.1996 r.).

Konieczność likwidacji dyskryminacji z przyczyn etnicznych i rasowych jest również

podkreślana w licznych dokumentach z konferencji międzynarodowych np.

Europejskiej Konferencji przeciwko Rasizmowi, Antysemityzmowi i Nietolerancji,

która odbyła się w 2000 r. w Strasburgu, czy Światowej Konferencji Przeciw

miała miejsce w Durbanie w 2001 r.).

Polska uczestniczyła w tych konferencjach, rząd

podpisując dokumenty końcowe, zobowiązał się do wdrażania ich postanowień.

Skonkretyzowaniu zadań i strategii w obszarze zwalczania dyskryminacji oraz ich

wdrażania poświęcone są liczne programy realizowane w krajach UE np.

Wspólnotowy Program Działań na rzecz Zwalczania Dyskryminacji na lata 2001 –

2006 oraz Wspólnotowe Programy na rzecz równości płci.

Zagadnienia te poruszone

zostały także w „Milenijnych Celach Rozwoju” przygotowanych przez ONZ, w

których zawarto wskaźniki umożliwiające obiektywną ocenę postępu w osiąganiu

o promowaniu równości płci i wzmocnieniu pozycji kobiet (empowering women),

2.

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej stanowi w art. 32.

1.

Wszyscy są wobec prawa

szczególne znaczenie równouprawnienia kobiet i mężczyzn art. 33.

Kobieta i

W dokumentach międzynarodowych podkreśla się, że oprócz generalnych

postanowień zawartych w konstytucjach krajowych istnieje potrzeba wprowadzenia

12

szczegółowych rozwiązań dotyczących równości wszystkich obywateli i

niedyskryminacji z jakiegokolwiek powodu.

Ustawa o Rzeczniku ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji wypełnia zobowiązania

wynikające z prawa wspólnotowego zawartego w dyrektywach dotyczących

potrzebą dostosowania polskiego prawa do postanowień zawartych w dyrektywach

UE:

5.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/73/WE z dnia 23 września

2002 r. zmieniającej Dyrektywę Rady 76/207/EWG w sprawie wprowadzenia

13

7.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/54/WE z dnia 5 lipca 2006

przeredagowana).

Dyrektywy wskazując konieczność realizowania przez państwa członkowskie

polityki równościowej szczególną uwagę przykładają do tworzenia systemowych

rozwiązań pozwalających na zwalczanie dyskryminacji, podkreślają konieczność

istnienia wyspecjalizowanych organów służących promowaniu zasady równego

traktowania, monitorujących realizację polityki równościowej i udzielających pomocy

w dochodzeniu roszczeń z tytułu dyskryminacji.

Zwraca się w nich równocześnie

uwagę na zagwarantowanie niezależności takich instytucji, co przemawia przeciwko

ich usytuowaniu w strukturach rządowych.

Wprawdzie w zaleceniach tych

dopuszcza się, że organy te mogą być włączone w strukturę ogólnej, usytuowanej na

poziomie krajowym, instytucji stojącej na straży przestrzegania praw człowieka, pod

warunkiem jednak wyodrębnienia ich kompetencji i specjalizacji.

Projekt ustawy, zakładający utworzenie niezależnego, powoływanego przez Sejm,

urzędu Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji, spełnia wymogi

nałożone przez wymienione dokumenty.

3.

W projekcie ustawy znalazł się zakaz stosowania zarówno pośredniej jak i

bezpośredniej dyskryminacji oraz definicje obu rodzajów dyskryminacji.

Proponowana definicja dyskryminacji bezpośredniej, zawarta w art. 2 ust. 2

niż inna osoba, była jest lub byłaby traktowana w porównywalnej sytuacji zgodna

jest z art. 2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2002/73/UE z 23

szkolenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy, a także z art. 2 ust 2 (a)

14

Dyrektywy nr 2000/78 WE Rady Unii Europejskiej z dnia 27.11.2000. w sprawie

zawodu.

Zawarta w projekcie definicja dyskryminacji pośredniej stanowiąca, że

tych Dyrektyw.

Projekt ustawy zawiera też postanowienie, w myśl którego działania podejmowane

ustawie, nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania.

Przyjęcie takiego

rozwiązania, mającego na celu faktyczne zapewnienie pełnej równości, zgodne jest z

art. 7 ust 1 Dyrektywy 2000/78 WE – Rady Unii Europejskiej z dnia 27.11.2000 r. w

Dyrektywy, zarówno dotyczące równości płci, jak też nakazujące przeciwdziałanie

dyskryminacji z przyczyn innych niż płeć zawierają zasadę, zgodnie z którą osoba

skarżąca się na dyskryminację jedynie wskazuje fakty, na podstawie których można

jest obowiązkiem osoby lub instytucji, wobec której wysunięto zarzut.

Taka zasada

dotycząca ciężaru dowodu znalazła się w art. 10 Dyrektywy 2000/78/WE Rady Unii

2000/ 43/ WE Rady Unii Europejskiej z dnia 20.06.2000 r. wprowadzającej zasadę

Urzeczywistnienie tej zasady stanowi przepis art. 3 projektu ustawy.

15

4.

Zarówno wspomniane Dyrektywy jak i praktyka krajów Unii Europejskiej

wskazują, że szczególny nacisk kładziony jest na istnienie i sprawne działanie

urzędów, które mają promować zasadę równości i zapobiegać dyskryminacji.

Opublikowany w maju 2002 r. raport, powstały na zlecenie Komisji Europejskiej,

dotyczący wyspecjalizowanych organów działających w krajach Unii dla

promowania równości lub/i zwalczania dyskryminacji wskazuje, że istnieją tam

różne rozwiązania i modele takich organów.

Pierwszy zakłada, że sprawy

dyskryminacji i równości, bez względu na jej powody włącza się do kompetencji

jednego organu.

W modelu istnieje kilka wyspecjalizowanych urzędów i instytucji

zajmujących się promowaniem równości i zwalczaniem dyskryminacji.

Warto przy

tym podkreślić, że dyskusje nad zaletami i wadami obu modeli w krajach Unii

Europejskiej nadal trwają.

Ustawa o Rzeczniku ds. Przeciwdziałania dyskryminacji

odpowiada pierwszemu z tych rozwiązań.

Projekt ustawy w art. 1 wprowadza urząd

Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji, który stoi na straży

niepełnosprawności lub orientacji seksualnej zarówno w sferze publicznej jak i

prywatnej.

Proponowane w projekcie ustawy rozwiązania idą więc w kierunku

powierzenia Rzecznikowi prowadzenia spraw związanych z dyskryminacją ww.

przyczyn.

W krajach Unii Europejskiej organy i instytucje odpowiedzialne za przeciwdziałanie

i zwalczanie dyskryminacji mają zróżnicowane kompetencje.

Niektóre z nich

wyposażone są w uprawnienia quasi sądowe, inne takich uprawnień nie mają, a

jedynie w różnej formie wspierają i towarzyszą ofiarom dyskryminacji, które

zdecydowały się wnieść sprawę do sądu.

Projekt ustawy nie daje Rzecznikowi

uprawnień określanych w raporcie jako quasi-sądowe, a więc kompetencji

rozstrzygania spraw.

Art. 11 p.

13 umożliwia natomiast Rzecznikowi udzielenie

szczególnego rodzaju pomocy prawnej, w postaci postępowania polubownego

16

2002 r.

Jest to rozwiązanie prospołeczne, szczególnie ważne ze względu na

powszechną dostępność (postępowanie nieodpłatne dla osób dyskryminowanych),

szybkość (sprawy przed sądami powszechnymi trwają w Polsce długo), zawiera

także element edukacji społecznej w zakresie rozwiązywania konfliktu na drodze

ugody.

Projekt daje Rzecznikowi uprawnienia, ale też nakłada na niego obowiązki, związane

Nakłada również na Rzecznika obowiązek zapewnienia ofiarom dyskryminacji

indywidualnej pomocy w dochodzeniu ich skarg.

Zobowiązuje ponadto Rzecznika do systematycznego prowadzenia niezależnych

badań dotyczących dyskryminacji, publikowania niezależnych raportów i

formułowania rekomendacji dotyczących dyskryminacji z wymienionych w ustawie

powodów.

Jest to zgodne z art. 13 Dyrektywy 2000/43 WE Rady Unii Europejskiej z

na rasę i pochodzenie etniczne oraz z art. 8a p.

b i c Dyrektywy 2002/73/WE

zakresie pozwolą również powołanemu Rzecznikowi na współdziałanie z

Europejskim Centrum Monitoringu Rasizmu i Ksenofobii ( EUMC) z siedzibą w

Wiedniu, ustanowionym na podstawie rozporządzenia Rady Unii (WE) 1035/97 z

dnia 02.06.1997 r., a w szczególności na włączenie się do systemu informacyjnego

tego Centrum (RAXEM), który pozwala na bieżące śledzenie i badanie rozmiarów

zjawiska rasizmu i ksenofobii oraz jego charakterystycznych przejawów.

Umożliwi

wymianę doświadczeń na temat metod i strategii eliminacji tego zjawiska oraz ocenę

ich skuteczności.

Jest to szczególnie ważne dla Polski i Polaków w warunkach

globalizacji, otwarcia granic i zwiększonego przepływu osób.

Obowiązkiem Polski

17

jest stworzenie systemu zabezpieczenia i ochrony przed dyskryminacją

wybierających nasz kraj jako miejsce osiedlenia się obcokrajowców.

Stojąc na straży

realizacji prawa do ochrony przed dyskryminacją osób innych ras i innego niż

polskie pochodzenia etnicznego Rzecznik swoimi działaniami powinien także

przyczynić się do uznania przez społeczeństwo wielokulturowości za ważną i

pozytywną cechę współczesnych demokracji.

Rzecznik jako organ przeciwdziałający dyskryminacji z powodu płci podejmie

bezpośrednią współpracę z powołanym w 2005 roku Europejskim Instytutem ds. Płci

z siedzibą w Wilnie oraz z organami ds. równości płci we wszystkich krajach UE.

Będzie to służyć nie tylko wymianie informacji i doświadczeń ale, także przyczyni

się do zwiększenia świadomości społecznej w tym obszarze.

Szeroko zostały również zakreślone uprawnienia Rzecznika z jednej strony co do

współdziałania z rządem, przede wszystkim w zakresie inicjowania, koordynacji,

monitorowania oraz ewaluacji programów rządowych na rzecz równego

niepełnosprawności lub orientacji seksualnej, z drugiej zaś strony z organizacjami

pozarządowymi działającymi na rzecz równego traktowania oraz przeciwdziałania

dyskryminacji z w. w. powodów.

5.

Szacujemy, że koszt wdrożenia ustawy dla budżetu państwa wyniesie ok. 7 mln.

zł.

Na tę kwotę składają się koszty funkcjonowania Rzecznika ds. Przeciwdziałania

Dyskryminacji wraz z jego Biurem, z uwzględnieniem kosztów wynajmu

powierzchni biurowej, wyposażenia biura, opłat mediów oraz podróży służbowych.

W Biurze Rzecznika zatrudnionych będzie ok. 25 osób.

Przedstawiony szacunek

kosztów obejmuje także koszty udzielania pomocy prawnej opisanej w projekcie w

pierwszym roku funkcjonowania Rzecznika.

18

7.

Przedmiot projektowanej regulacji jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej; w

szczególności regulują go dyrektywy:

19

Warszawa, 7 lutego 2012 r.

BAS–WAPEiM–258/12

Pani Ewa Kopacz

(przedstawiciel wnioskodawców: poseł Ryszard Kalisz)

47) sporządza się następującą opinię:

Projekt ustawy przewiduje ustanowienie nowego organu państwa, jakim

Europejskiej i ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umowach

międzynarodowych.

Ma też przeciwdziałać dyskryminacji z powodu płci, rasy,

Projekt ustawy, w art. 2, definiuje pojęcia dyskryminacji bezpośredniej i

dyskryminacji pośredniej, a w art. 3 określa przepisy dotyczące ciężaru dowodu

stosowane w przypadku sformułowania zarzutu dyskryminacji.

W art. 4-9

projektu ustawy przyjęto tryb powoływania Rzecznika, warunki, które musi

spełniać osoba powoływana na to stanowisko, a także zakres zadań Rzecznika,

obowiązek współdziałania Rzecznika z właściwymi organami administracji

orientację seksualną są uregulowane przepisach traktatowych.

Artykuł 2

Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), stanowiący o wartościach, na których

opiera się Unia wymienia, obok poszanowania godności osoby ludzkiej,

wolności, demokracji, równości, państwa prawnego – poszanowanie praw

równości kobiet i mężczyzn.

Podstawy prawne do przyjmowania aktów prawa wtórnego mających

przeciwdziałać dyskryminacji zostały uwzględnione w art. 19 i art. 151 Traktatu

o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TfUE).

Artykuł 19 ust. 1 TfUE

postanawia, że bez uszczerbku dla innych postanowień traktatów i w granicach

kompetencji, które traktaty powierzyły Unii Rada, stanowiąc jednomyślnie, i po

orientację seksualną.

Art. 19 w ust. 2 TfUE upoważnia Radę i Parlament

Europejski do przyjmowania środków zachęcających, które mają wspierać

działania podejmowane przez państwa członkowskie w celu przyczyniania się

artykułu.

Środki te nie mogą jednak prowadzić do harmonizacji przepisów

krajowych.

Artykuł 19 TfUE nie wywiera skutku bezpośredniego, co oznacza,

że nie może być samodzielną podstawą dla dochodzenia przez jednostki

roszczeń wywodzonych z zakazanych, dyskryminujących zachowań opartych na

kryteriach płci, rasy, pochodzenia etnicznego, religii lub światopoglądu,

niepełnosprawności, wieku lub orientacji seksualnej.

Artykuł ten zawiera

wyłącznie normy kompetencyjne, które upoważniają unijne organy

prawodawcze do przyjmowania środków niezbędnych w celu zwalczania

dyskryminacji.

Bezpośredni skutek wywołuje natomiast art. 151 TfUE, nakładający na

państwa członkowskie obowiązek zapewnienia stosowania zasady równości

pracę tej samej wartości.

Artykuł zawiera również normy kompetencyjne.

Zgodnie z jego ust. 3, Parlament Europejski i Rada są upoważnione do

przyjmowania środków zmierzających do zapewnienia równości szans i

Na podstawie poprzednich wersji art. 19 i art. 151 TfUE, uwzględnionych

odpowiednio w art. 13 i art. 141 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę

Europejską (TWE), przyjęto dyrektywy antydyskryminacyjne, w tym:

1) dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/41/UE z dnia 7 lipca

uchylająca dyrektywę Rady 86/613/EWG (Dz. Urz.

UE L 180 z

15.7.2010, str. 1)

2

(Dz. Urz.

UE L 204 z 26.7.2006, str. 23).

polskie wydanie specjalne: rozdz.

20, t.

1, str. 23),

wydanie specjalne: rozdz.

5, t.

4, str. 79),

Artykuł 13 dyrektywy Rady 2000/43/WE, art. 12 dyrektywy Rady

2004/113/WE, art. 11 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/41/UE,

oraz art. 20 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/54 zobowiązują

państwa członkowskie do utworzenia organu krajowego (organów krajowych),

których zadaniem jest wspieranie równego traktowania osób bez względu na

kryteria dyskryminacyjne określone w każdej z dyrektyw.

Państwa

członkowskie są zobowiązane do zapewnienia, że do kompetencji tych organów

będzie należało m.in.:

skarg dotyczących dyskryminacji,

b) prowadzenie niezależnych badań nad dyskryminacją,

c) publikowanie niezależnych sprawozdań i wydawanie zaleceń na temat

wszystkich problemów związanych z dyskryminacją, oraz

Utworzenie Rzecznika oraz powierzenie mu zadań określonych w

projekcie ustawy jest zgodne z dyrektywą Rady 2000/43/WE, dyrektywą Rady

2004/113/WE, dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/41/UE oraz

dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/54/WE.

Realizacja celów

ustalonych przez dyrektywy może zostać osiągnięta przez powierzenie

wykonywania zadań istniejącym organom państwa (np. Rzecznikowi Praw

Obywatelskich (art. 208 ust. 1 Konstytucji) lub Pełnomocnikowi Rządu do

3

spraw Równego Traktowania

1

) lub też ustanowienie nowych organów.

Kwestia

sposobu realizacji celów dyrektywy została pozostawiona autonomii

organizacyjnej państw członkowskich.

Zasadność ustanowienia nowego organu

powinna być jednak dokonywana z uwzględnieniem krajowych warunków

konstytucyjnych.

W przypadku Polski ustawodawca powinien rozważyć

zasadność powoływania nowego organu państwa w sytuacji, gdy art. 208 ust. 1

Konstytucji RP powierza Rzecznikowi Prawo Obywatelskich realizację zadań

związanych z ochroną praw i wolności człowieka i obywatela określonych w

na gruncie poprzedniej wersji projektu ustawy, rozpatrywanej w ostatniej

kadencji Sejmu (zob. druk 2808, opinia BAS-WAUiP-434/10 z dnia 24 marca

2010 r.).

Definicje dyskryminacji bezpośredniej i dyskryminacji pośredniej,

zawarte w art. 2 ust. 3 i 4 projektu ustawy są zgodne z definicjami tych pojęć,

formułowanymi w art. 3 lit a) i b) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady

2010/41/UE, art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 2000/43/WE, art. 2 ust. 2 dyrektywy

Rady 2000/78/WE, art. 2 lit. a) i b) dyrektywy 2004/113 oraz art. 2 ust. 1 lit. a) i

Artykuł 3 projektu ustawy dotyczący ciężaru dowodu, który przewiduje,

że obowiązkiem osoby, które zarzuca się zakazane dyskryminacyjne

traktowanie jest udowodnienie, że do naruszenia zasady równego traktowania

nie doszło, jest zgodny z art. 8 Rady 2000/43/WE, art. 10 dyrektywy Rady

2000/78/WE, art. 9 dyrektywy Rady 2004/113/WE oraz art. 19 dyrektywy

Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/54/WE.

Artykuł 7 pkt 1 projektu ustawy ustanawia wymóg posiadania

obywatelstwa polskiego przez Rzecznika.

Przepis ten należy ocenić z punktu

widzenia art. 45 TfUE statuującego swobodę przepływu pracowników wewnątrz

Unii.

Wymaga ona zniesienia wszelkich form dyskryminacji w zakresie

na obywatelstwo.

Swoboda ta nie dotyczy jednak zatrudnienia w administracji

publicznej (art. 45 ust. 4 TfUE).

Zgodnie z zasadą interpretacyjną, że wyjątki

należy interpretować zawężająco, Trybunał Sprawiedliwości w swoim

orzecznictwie przyjmuje wąskie rozumienie pojęcia administracji publicznej.

Odnosi on to pojęcie do miejsc pracy, które obejmują uczestnictwo w

wykonywaniu władzy publicznej i funkcji, których przedmiotem jest ochrona

ogólnego interesu państwa lub innych zbiorowości publicznych i które z tego

względu zakładają istnienie szczególnej więzi solidarności między

pracownikiem a państwem, jak również wzajemności praw i obowiązków, które

są podstawą więzi obywatelstwa (wyrok z 17 grudnia 1980 r. w sprawie 149/79

Komisja p. Belgii, ECR 1982 r., s. 1845).

Mając na uwadze zakres zadań

1

do spraw Równego Traktowania (Dz. U. Nr 75, poz. 450).

4

Rzecznika określony w art. 10 i 11 projektu ustawy, obejmujący m.in.

opiniowanie projektów aktów prawnych, współpracę w tworzeniu rządowych

programów przeciwdziałania dyskryminacji, a także świadczenie pomocy

prawnej osobom podnoszącym zarzut dyskryminacji, zwracanie się do

cywilnych lub prawnych na prawach przysługujących prokuratorowi należy

uznać, że wymóg posiadania przez Rzecznika obywatelstwa polskiego jest

zgodny z art.45 ust. 4 TfUE.

4.

Konkluzje

5

Warszawa, 7 lutego 2012 r.

BAS– WAPEiM–259/12

Pani Ewa Kopacz

4-9 projektu ustawy określono tryb powoływania Rzecznika, warunki, które

Przepisy unijne zobowiązują państwa członkowskie do utworzenia organu

krajowego (organów krajowych) wspierających działania z zakresu równego

traktowania osób.

Przepisy te zawarte są m.in. w:

Ustanowienie Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji

stanowi wykonanie obowiązku wynikającego ze wskazanych dyrektyw.

Należy

zatem uznać, że opiniowany projekt ustawy wykonuje prawo Unii Europejskiej.

4.

Konkluzje

art.95a Regulaminu Sejmu.

Warszawa, 17 kwietnia 2012 r.

Ryszard KALISZ

KP SLD

Pani

Ewa KOPACZ

uwagi wskazane w piśmie Pana Marszałka Cezarego Grabarczyka z dnia 16 lutego

br., a także opinię Biura Legislacyjnego Kancelarii Sejmu z dnia 31 stycznia 2012 r.

Przedstawiciel wnioskodawców

1

USTAWA

z dnia…………….2012 r.

Unii Europejskiej, ustawie z dnia 3 grudnia 2010r.

o wdrożeniu niektórych

1700) oraz ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umowach

orientacji seksualnej.

2

3

4

5

udzieleniu bezpłatnej pomocy prawnej oraz informacji prawnej w celu

ochrony ich praw,

6

6. opiniuje projekty aktów prawnych oddziałujących na sytuację osób

8. monitoruje tworzenie oraz funkcjonowanie rządowych programów na rzecz

10. monitoruje działalność Ministra Spraw Zagranicznych w zakresie

przygotowywania sprawozdań i raportów z realizacji wiążących

12. świadczy bezpłatną pomoc prawną osobie podnoszącej zarzut dyskryminacji

opracowywaniu projektów pism procesowych lub wskazuje inne możliwości

uzyskania takiej pomocy prawnej,

7

których mowa w pkt.1, we właściwym postępowaniu mającym na celu

pozarządowymi.

Rzecznika Praw Dziecka i innych instytucji lub organizacji o podjęcie działań z

8

Art. 16.

1.

Rzecznik przedstawia właściwym organom władzy publicznej, instytucjom

3.

Rzecznik może powołać zastępcę Rzecznika.

Rzecznik odwołuje zastępcę

Rzecznika.

4.

Do zastępcy Rzecznika oraz pracowników Biura Rzecznika stosuje się

9

się następujące zmiany:

1) Art. 18 otrzymuje brzmienie:

Dyskryminacji oraz Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Równego

Traktowania”.

2) Art. 19 otrzymuje brzmienie:

„Art. 19.

Rzecznik do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji wykonuje

Art. 22.

W ustawie z dnia 31 lipca 1981r.

o wynagrodzeniu osób zajmujących

kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2011r.

Nr 79, poz. 430) w art. 2 w pkt 2

po wyrazach „Rzecznika Praw Dziecka” dodaje się „Rzecznika do Spraw

Przeciwdziałania Dyskryminacji,”.

(Dz. U. z 2001r.

Nr 86, poz. 953) wprowadza się następujące zmiany:

„7b) Biurze Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji,”,

„9c) Rzeczniku do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji – dla urzędników

Biura Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji,”,

3) w art. 48:

10

a) w ust. 1a wyrazy „pkt 1, 2, 3b, 6 – 7a, 9 i 13” zastępuje się wyrazami „pkt 1, 2,

3b, 6 – 7a, 7b, 9 i 13,”

b) w ust. 2 wyrazy „6 - 7a” zastępuje się wyrazami „6 – 7a i 7b”,

6 -7a, 7b, 9 i 13”.

2001 r.

Nr 14, poz. 147) wprowadza się następujące zmiany:

1. w tytule ustawy odejmuje się odnośnik nr 1 w brzmieniu:

życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie

2) dyrektywy Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004r.

wprowadzającej

2. w art. 1 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„Art. 1 ust. 2.

Rzecznik Praw Obywatelskich, zwany dalej „Rzecznikiem”, stoi

na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji

3.

w art. 1 po ust. 2a dodaje się ust. 2b w brzmieniu:

„2b.

W sprawach przestrzegania zasady równego traktowania oraz zakazu

dyskryminacji współpracuje z Rzecznikiem do Spraw Przeciwdziałania

Dyskryminacji.”

11

4. art. 8 otrzymuje brzmienie:

obywatela.”

5.

w art. 9 po pkt 2a dodaje się pkt 2b w brzmieniu:

„2b) na wniosek Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji,”.

7.

art. 17a otrzymuje brzmienie:

8. skreśla się art. 17b.

9. w art. 18 skreśla się pkt 2.

10.

W art. 19 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

(Dz. U. z 2011r.

Nr 7, poz. 29 z późn. zm.) w art. 30 w ust. 1 po wyrazach „w Biurze

Rzecznika Praw Dziecka”, dodaje się wyrazy „w Biurze Rzecznika do Spraw

Dyskryminacji,”.

poz. 1240 z późn.zm.) w art. 139 ust.2 po wyrazach „Rzecznika Praw Dziecka”,

dodaje się wyrazy „Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji,”.

12

UZASADNIENIE

Celem ustawy jest pełne wdrożenie do polskiego systemu prawnego zasady

równego traktowania oraz zakazu dyskryminacji ustalonej w Konstytucji RP, prawie

Unii Europejskiej oraz ustawie z dnia 3 grudnia 2010r.

o wdrożeniu niektórych

RP.

Ustawa ta została tak skonstruowana , by od strony formalnej Polska nie

odpowiadała za niewdrożenie przepisów.

Jednocześnie w sensie praktycznym

ustawa nadal nie chroni obywateli przed dyskryminacją ponieważ przyjęte w niej

rozwiązania na to nie pozwalają.

Opisany w dyrektywach organ państwa

odpowiedzialny za ochronę powinien być niezależny w zakresie świadczenia

pomocy ofiarom dyskryminacji we wnoszeniu skarg oraz być niezależnym w

zakresie prowadzenia badań dotyczących dyskryminacji a także publikacji raportów i

Nie można powiedzieć, że Pełnomocnik Rządu ds. .

Równego Traktowania ma

przymioty niezależności (Pełnomocniczka E. Radziszewska twierdziła, że równe

traktowanie nie jest tożsame ze zobowiązaniem do ochrony przed dyskryminacją).

Jako organ rządowy realizuje program partyjny koalicji rządzącej PO-PSL lub w

przyszłości innej.

Rzecznik Praw Obywatelskich, jako organ państwa powstał jeszcze w okresie PRL i

jego działalność nastawiona jest głównie na ochronę praw obywatelskich, a nie

ochronę tzw. „miękkich, osobistych praw człowieka”.

Zgodnie z Konstytucją RPO

13

broni obywateli tylko przed naruszeniem ich praw przez władze publiczne (Art. 80

wymagają ochrony przed dyskryminacją, także ze strony podmiotów prywatnych.

Dyrektywa 2000/43/WE w art. 13 ust. 2 mówi, organ ds. równości powinien

„świadczyć niezależną pomoc ofiarom dyskryminacji we wnoszeniu skarg”, co

oznacza udzielenie konkretnej pomocy.

Tymczasem RPO Irena Lipowicz uważa, że

ma prawo wyboru spraw.

Stwierdziła ona : „ Dysponuję ekspertyzą prawną, z której

działania w każdej sprawie, naruszałoby konstytucyjną zasadę, że RPO „jest

niezależny od innych organów państwowych”.

Należy zgodzić się z opinią Biura Analiz Sejmowych, że Konstytucja zawiera tylko

przepisy dotyczące RPO i RPD, a nie ma w niej mowy o Rzeczniku do Spraw

Przeciwdziałania Dyskryminacji.

Jednakże należy zauważyć, iż po pierwsze w dacie

przyjmowania Konstytucji w dniu 2 kwietnia 1997 r. w Polsce nikt nawet nie myślał

o przystąpieniu do Unii Europejskiej i przyjmowaniu jej prawa, a po drugie nie ma w

niej np. w ogóle mowy o Generalnym Inspektorze Ochrony Danych Osobowych

(GIODO), czy o prokuraturze (tylko dwa wyrazy w art. 191 pkt 1 dotyczące

składania wniosków do Trybunału Konstytucyjnego).

Czy to oznacza, że GIODO,

czy prokuratura nie są potrzebne i mniej ważne np. od KRRiTV jako organie

konstytucyjnym.

Wynika z tego, że parlament może nie zmieniając Konstytucji

wprowadzać do polskiego systemu prawa nowe organy np. kontroli państwowej i

ochrony prawa oczywiście spełniając warunki prawne i systemowe.

Nadto należy

przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Pełnomocnika Rządu

do Spraw Równego Traktowania stanowi pewne ograniczenie możliwości działania

Rzecznika Praw Obywatelskich, gdyż zakres działania tego Pełnomocnika, organu

politycznego, w pewnej części pokrywa się z zakresem działania RPO, jako organu

niezależnego.

14

Państwa członkowskie UE przyjęły bardzo różne rozwiązania instytucjonalnego

przeciwdziałania dyskryminacji.

Niektóre powołały organy kolegialne (komisje lub

rady ds. zwalczania dyskryminacji), inne organy jednoosobowe (rzecznik lub

komisarz ds. równości funkcjonują w Szwecji, Litwie, Łotwie, czy na Węgrzech).

Nowatorskim rozwiązaniem wydaje się być przykład Bułgarii, gdzie Komisja ds.

Zwalczania dyskryminacji orzeka w kilkuosobowych składach niezależnych

komisarzy powoływanych przez krajowy parlament i prezydenta.

Podobnie

kolegialne rozwiązania przyjęto m.in. w Rumunii, Holandii, Danii i Wielkiej Brytanii

wymogi dyrektyw antydyskryminacyjnych przedstawiła dalsze zastrzeżenia

Są to:

organem niezależnym (o czym także wyżej), jak tego wymagają przepisy

15

zauważyć, że rozumienie „ochrony przed dyskryminacją np..

z powodu płci”

nie jest przez sądy zawsze właściwe.

Przykładem może być zarejestrowanie

przez Sąd Okręgowy w 2011r.

znaku „zakaz pedałowania”, co jest jaskrawym

dyskryminowania osób homoseksualnych.

Dlatego projekt ustawy

przewidział specjalną (prostszą i bezpłatną) procedurę postępowania przed

Rzecznikiem, co może zwolnić obywatela ze skorzystania z drogi sądowej.

obowiązującym kształcie nie daje gwarancji, że nie będą nadal prowadzone lub

16

17

postanowień zawartych w konstytucjach krajowych, istnieje potrzeba wprowadzenia

18

19

20

21

prowadzenia spraw związanych z dyskryminacją z wyżej wymienionych przyczyn.

Jak wcześniej stwierdzono w krajach Unii Europejskiej organy i instytucje

kompetencji rozstrzygania spraw.

Art. 11 ust. 13 projektu ustawy umożliwia

powodów, o których mowa w ust .1, we właściwym postępowaniu mającym na celu

polubowne załatwienie sprawy, co jest zgodne z art. 6 Dyrektywy 2002/73/WE

22

23

Autorzy projektu szacują koszt wdrożenia ustawy dla budżetu państwa na kwotę

pomniejszyć koszty funkcjonowania biura Rzecznika Praw Obywatelskich, które w

pewnym stopniu musiałoby ono ponieść.

rozumieniu art. 34 ust. 3 zdanie drugie Regulaminu Sejmu RP.

szczególności regulują go wcześniej wymienione dyrektywy.

24

Warszawa, 2 maja 2012 r.

BAS–WAPEiM–1021/12

Pani Ewa Kopacz

w wersji uwzględniającej autopoprawkę

równości kobiet i mężczyzn.

Analogiczne postanowienia zawiera art. 21 Karty

Praw Podstawowych przewidując w ust. 1, że zakazana jest wszelka

kompetencji, które traktaty powierzyły Unii, Rada, stanowiąc jednomyślnie, i po

2

Europejską (TWE), przyjęto wiele dyrektyw antydyskryminacyjnych, w tym:

(Dz. Urz.

UE L 269 z 5.10.2002, str. 15)

3

spraw Równego Traktowania

1

organizacyjnej państw członkowskich.

Niektóre państwa członkowskie

powierzają kwestie antydyskryminacyje w kompetencje jednego organu

krajowego, inne natomiast decydują, że poszczególnymi zagadnieniami z tej

dziedziny zajmować się będą wyspecjalizowane organy

2

.

Wobec pozostawienia, mocą dyrektyw, państwom członkowskim

autonomii organizacyjnej w zakresie realizacji celów tych aktów prawnych,

zasadność ustanowienia Rzecznika powinna być dokonywana z uwzględnieniem

krajowych warunków prawnych.

Polski ustawodawca powinien zatem rozważyć

zasadność powoływania nowego organu w sytuacji, gdy problematyką

antydyskryminacyjną zajmują się już Rzecznik Praw Obywatelskich i

Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Traktowania.

Astrahując od oceny, czy

i w jakim zakresie podmioty te realizują obowiązki ustalone w dyrektywach

antydyskryminacyjnych, ewentualnej decyzji o powołaniu kolejnego organu

działającego w tej dziedzinie powinno towarzyszyć jasne określenie podziału

zadań i związanej z tym odpowiedzialności.

Definicje dyskryminacji bezpośredniej i dyskryminacji pośredniej,

że obowiązkiem osoby, której zarzuca się zakazane dyskryminacyjne

1

2

M. Koss-Goryszewska, Polska polityka antydyskryminacyjna wobec mniejszości

narodowych, etnicznych i rasowych w świetle prawa Unii Europejskiej, Instytut Spraw

Publicznych, http://www.isp.org.pl/uploads/pdf/1740718487.pdf

4

Autor:

dr Justyna Łacny

ekspert ds. legislacji

Akceptował:

Szef Kancelarii Sejmu

Lech Czapla

5

Warszawa, 2 maja 2012 r.

BAS– WAPEiM–1022/12

Pani Ewa Kopacz

Ryszard Kalisz) w wersji uwzględniającej autopoprawkę jest projektem

określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawie z dnia 3 grudnia

(Dz. U. Nr 254 poz. 1700), dyrektywach Unii Europejskiej i ratyfikowanych

Ustanowienie Rzecznika do Spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji

Autor:

dr Justyna Łacny

2

Warszawa, dnia 7 marca 2012 r.

SĄD NAJWYŻSZY

BSA III-021-71/12

Uwagi

Opiniowany projekt przewiduje ustanowienie Rzecznika do Spraw

Przeciwdziałania Dyskryminacji (dalej jako Rzecznik) jako organu stojącego na straży

Wątpliwości wywołuje sposób wyznaczenia zakresu kompetencji Rzecznika w

art. 1 ust. 2 projektu w zakresie dotyczącym prawa Unii Europejskiej.

W

przedstawionym do zaopiniowania brzmieniu przepis ten stanowi, że Rzecznik „stoi

określonych w Konstytucji, dyrektywach Unii Europejskiej oraz ratyfikowanych

umowach międzynarodowych”.

Źródłem zasady równego traktowania oraz zakazu

dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej są nie tylko dyrektywy wydawane na

Traktat (art. 157 TFUE) oraz zasady ogólne prawa Unii Europejskiej (wyrok

144/04 Mangold, Zb. Orz.

2005, s. I-9981, pkt 74 i 75) i – mające taką samą moc

prawną jak TFUE – postanowienia art. 20 i 21 Karty Praw Podstawowych.

Ograniczenia kompetencji Rzecznika do stania na straży przestrzegania zasady

równego traktowania i zakazu dyskryminacji w zakresie wynikającym – w obszarze

prawa unijnego - jedynie z dyrektyw powoduje, że nie będzie mógł on korzystać z

przysługujących mu uprawnień, gdy źródłem zasady równego traktowania lub zakazu

dyskryminacji w konkretnym przypadku nie będzie jedna z dyrektyw unijnych, lecz

TFUE lub zasada ogólna prawa unijnego.

Mając na względzie przedstawione w

uzasadnieniu projektu cele ustawy należy rozważyć zastąpienie zwrotu „dyrektywach

Unii Europejskiej” sformułowaniem „prawie Unii Europejskiej”.

Rozważenia wymaga sposób wyliczenia niedozwolonych kryteriów

różnicujących z art. 1 ust. 3.

W projekcie wymieniono w sposób enumeratywny

następujące kryteria: 1) płeć, 2) rasa, 3) pochodzenie narodowe i etniczne, 4) religia i

przekonania, 5) niepełnosprawność, 6) wiek oraz 7) orientacja seksualna.

Zastrzeżenia dotyczą kryteriów nr 3 i 4.

Aktualne brzmienie oznacza bowiem, że

kryteriami dyskryminującymi może być tylko łącznie występujące w danej sprawie

kryterium pochodzenia „narodowego i etnicznego” lub „religii i przekonań”.

W

konsekwencji, projekt nie uznaje za dyskryminację zróżnicowanego traktowania ze

względu na samo pochodzenie narodowe lub wyznawaną religię.

Należy również zasugerować weryfikację kryteriów różnicujących

wymienionych w art. 10 projektu, ponieważ nie zawsze są one spójne z kryteriami

wymienionymi w art. 1 ust. 3.

W art. 10 ust. 1 mowa o „pochodzeniu rasowym lub

etnicznym” i „narodowości”, podczas gdy art. 1 ust. 3 stanowi o „rasie” oraz

„pochodzeniu narodowym i etnicznym”.

Kolejne wątpliwości wywołuje ustawowa definicja zasady równego traktowania

z art. 2 ust. 1 projektu, zgodnie z którą pod pojęciem zasady równego traktowania

rozumie się „zakaz stosowania dyskryminacji”.

W ten sposób przepis wyjaśniający

znaczenie pojęć, używanych w ustawie normującej utworzenie, kompetencje i

sposób działania organu przeciwdziałającego dyskryminacji, ustanawia jednocześnie

zakaz dyskryminacji z powodów wymienionych w art. 1 ust. 3 projektu.

Taki zabieg

nie wydaje się właściwy z punktu widzenia zasad poprawnej legislacji.

Z uwagi na

intencje projektodawców (ustanowienie zakazu dyskryminacji bezpośredniej i

pośredniej – uzasadnienie projektu, s. 15) zasadne wydaje się rozważenie

wyodrębnienie odrębnego przepisu (lub jednostki redakcyjnej art. 2),

ustanawiającego zakaz dyskryminacji ze względu na kryteria wymienione w art. 1

ust. 3 projektu.

Niecelowe wydaje się wyliczenie w art. 10 pkt 1 projektu kryteriów

różnicujących, branych pod uwagę przez Rzecznika przy promowaniu zasady

równego traktowania, skoro kryteria te zostały wymienione w art. 1 ust. 3, a w

postanowieniach art. 10 pkt 2-4 projektu ograniczono się do odesłania do art. 1 ust. 3

projektu.

Z kolei w art. 11 projektu kryteria różnicujące z art. 1 ust. 3 wymieniono w

pkt 1, do którego następnie odsyłają kolejne punkty art. 11.

Wydaje się również, że w art. 12 sformułowanie „naruszenie praw” należy

zastąpić zwrotem „naruszenie zasady równego traktowania”, ponieważ projekt

ustawy nie przyznaje w aktualnym brzmieniu żadnych uprawnień (poza ewentualnym

prawem do równego traktowania wywodzonym z definicji zasady równe


text:
Abstemii.

Tak się nazywają osoby, mające wstręt naturalny do wina i pić go nie mogące, od abstineo — wstrzymuję się i temetum — wino.

Osoby takie niezdolne są do przyjęcia święceń kapłańskich, dla tego, iż wina potrzebnego do odprawienia mszy św. znosić nie mogą (Can.

13.

Conc.

Eliber.).

Wielu kanonistów utrzymuje, że tacy nawet do niższych święceń posuwani być nie powinni.

Kiedy kalwiniści całą siłą popierali zdanie, że kommunja pod obydwoma postaciami jest nakazana prawem Bożém, na synodzie swoim w Charenton odbytym, postanowili, że abstemii mogą być do wieczerzy przypuszczeni, byleby kielicha dotknęli się wargami, chociażby ani kropli wina nieskosztowali i nie połknęli.

Luteranie im to wyrzucali, jako tolerancję świętokradzką.

Tą okolicznością posługiwali się znowu katolicy, dowodząc, że zdanie protestantów, o nakazie Bożém kommunji pod dwiema postaciami, nie jest prawdziwe, skoro cierpieć musi wyjątki i dyspensy.