text:
Bonet Mikołaj, franciszkanin z XIV w., nazywany Doctor profitabilis; jedni robią go włochem, inni hiszpanem, inni francuzem.

Odznaczył się osobliwém zdaniem, że słowa Zbawiciela: „Niewiasto, oto syn twój,“ sprawiły rzeczywistą przemianę św. Jana, na syna Najświęt.

Panny.

Niedorzeczne to zdanie znalazło zwolenników, nawet licznych, ale na krótko tylko.

Dzieła Boneta: Postilla in Genesim; Comment. super 4 libros sententiafum; Interpretationes in praecipuos libros Aristotelis.

Ostatnie to dzieło druk.

w Wenecji 1505 in f.


corpora: wikisources-pl

text:
Dolina Kościeliska.

Słusznie należy się jej sława rozgłośna, jakiej nabyła ta dolina najromantyczniejsza w Tatrach a wraz z Pieninami pewnie najpiękniejsze przedstawia widoki w obrębie ziem polskich.

Na co się tylko ludzka wyobraźnia zdobyć może, to w dolinie Kościeliskiej jest rzeczywistością; artysta nie potrzebuje tu nic przetwarzać, aby swój obraz zbogacić, niech wiernie namaluje to, co zobaczy, a zachwyci każdego swojem dziełem.

Nawet na wywoływany oświeceniem efekt nie trzeba się tu sadzić.

sama natura pod każdym względem pokazuje się tu tak fantastycznie, z wszelkiemi motywami do studyj, że jeżeli gdzie, to w dolinie Kościeliskiej uczyć się powinni malarze, oddający się krajowidokom.

Każdemu radzę nająć sobie wózek na cały dzień dla zawiezienia się do doliny, jak i do przywiezienia napowrót do Zakopanego, bo do ujścia Kocieliskiej doliny mila jedna, cała dolina znów aż do Pysznej wynosi tęgą milę, więc wypada w jednym dniu odbyć podróż czteromilową[1].

Podjechać dobrze da się tylko aż do rozwalin karczmiska, dalej nie warto tłuc koniąt i wózka, bo droga po większej części tak kamienista, że lepiej i śpieszniej iść, niż jechać.

Więc od rzeczonego karczmiska niema co drogi tej odbywać na wózku, tém bardziej, gdy się tu i owdzie zatrzymywać trzeba dla nasycenia się urokami Kościelisk.

Jest to całodzienna wycieczka bez spinania się na szczyt Bystrej, zwanej dotąd mylnie Pyszną, bo tę nazwę nosi tylko hala u jej stóp położona, rzeczywiście zasługująca na nazwę Pysznej, dla swej wyborowej paszy, ztąd też sery owcze z tego szałasu są najlepsze.

Trzeba jednakże dotrzeć do tego, a nie innego szałasu na Pysznej, gdyż po drodze ciągle się napotyka polany i szałasy, to z krowami, to z owcami, to znów razem z owcami i krowami, jak na Ornaku i na Smytni, a ten, o którym wyżej wspominałem, leży najwyżej już przy górnej granicy lasu, zkąd już na przełęcz do Liptowa wiedzie goła ścieżka.

Jeżeli się zaś kto ma na Bystrą puścić, ten niechaj wczas rano o 5 godz. z Zakopanego ruszy w drogę, aby być na południe w szałasie Pyszniańskim, zkąd dobrze idąc 3½ godziny drogi na szczyt, a napowrót zaledwo o 10 godz. wieczór stanie się w mieszkaniu.

Z Zakopanego do Kościelisk jedzie się wprost na zachód piękną drogą.

Minąwszy domostwa, znajdziemy się na otwartém polu, tu i owdzie ciemnieje chata, na okół jesionami obsadzona, wśród bujnych, wonnych łąk i pól głównie owsem zasianych.

Od północy towarzyszy nam rozłożysta, lesista Gubałówka (3542′[2]), a od południa rzędem występujące regle t. j. góry lesiste, stanowiące jakby przednie straże turni.

Wzdłuż tych regli ciągną się doliny docierające do rdzenia Tatr, a na pozór wydają się tak małemi, że nieznający gór łudzą się prędkiem ich przebyciem.

Zpoza regli sterczą szczyty skalistego Giewontu i Czerwonych Wierchów.

W oddali półmilowej przemyka się przed oczami w skróceniu dolina Strążysk, a po przebyciu wąwozu, którym płynie potoczek, dolinka Za Bramą; potém zostawiwszy za sobą od lewej strony karczmę, od prawej lasek, zjeżdża się na dół w zakręt, nad potok Cichej, co płynie z doliny Małej Łąki.

Gdy się minie ujście tej doliny zwarte od wschodu odnogą Łysanek, od zachodu stopami Przysłopu wstępujemy na drogę wiodącą wśród lasu podnóżem Hrubego Reglu (4323′[3]) to na dół, to pod górę.

Po wydostaniu się z lasu ukazuje się na dalekim widnokręgu Babia Góra, z poza wzniesień nad wsią Kościeliską, na dole przed nami rozłożoną, za którą wśród lasów toczy się spieniony potok.

Nim po bystrej drodze na dół się dostaniemy, hałaszący tartak zbudowany w samém ujściu doliny wcześnie nas uwiadamia o przybyciu przed bramę do uwielbionych Kościelisk.

Przy samym wstępie (2970′[4]) obok małej chatki leśnego, wystaje skała złożona ze samych skamielin w kształcie ziarnek jęczmienia; te numulity lud nazwał jarcem.

Wszedłszy w wąwóz z zielonej murawy i świerkami otoczony, słyszy się szum strumienia, którego się jeszcze nie widzi, aż przy tak zwanej bramie, gdzie się skały tyle tylko rozdarły, aby przepuścić wielki strumień i sztucznie obok niego utworzoną drogę.

Tu odsłania się pierwszy piękny widok, na tle nieba rysuje się szczyt Kamienistej, zwanej także Babiemi nogami, niżej Upłaz, przed nami szeroko rozwarta dolina z śliczną łąką, z szopami na siano, od wschodu z ponad lasu sterczy ostra turnia zwana Kończystą (4149′[5] ), środkiem wiedzie droga na most, przed którym do strumienia Kościeliskiego wpada potok płynący z doliny Miętusiej.

Za mostem na prawo skręcamy się wśród drzew, koło kapliczki, która stoi podobno na miejscu dawniej tu istniałej kaplicy, gdy górnicy zamieszkiwali tę część doliny.

Stajemy potém przed ruinami kuźnic i karczmy, w której jeszcze r. 1862. szynkowano, pozostała jeszcze tylko w jakim takim stanie leśniczówka.

Żałować wypada, że przez upadek domów mieszkalnych w Kościeliskiej dolinie podróżni czuć się muszą opuszczeni, zwłaszcza, gdy tędy wiedzie z Węgier jedna tylko w całych Tatrach droga liczniej uczęszczana między Tomanową Polską i Wierchem Czerwonym do doliny Wierchcichy.

Rozumie się tu drogę jezdną dla jadących wierzchem i do przeprowadzenia bydła, a nie wózkiem, bo na nim nigdzie, wzdłuż całego łańcucha Tatr, nie przebędzie się grzbietu.

Cyganie ciągną czasem z Węgier drogą przez Kościeliska, i raz zdarzyło mi się widzieć ich koczujących w szczątkach kuźnic Kościeliskich.

Przymioty komunistyczne wiadomo, że zawsze towarzyszą tylu potomkom kasty indyjskiej Paryjasów, tak też widząc szczupłe grono osób na wózku późno wieczór tą doliną podążające do wsi, a złożone z kobiet, puścili się w pogoń, ale gdy nas kilku mężczyzn dobiegających wózka spostrzegli, odstąpili niewiadomych nam zamiarów, zawsze jednak podejrzanych.

Minąwszy tę pierwszą część wstępną doliny aż do drugiej bramy, gdzie właściwie dopiero zaczyna się najromantyczniejsza część Kościelisk, przebywa się strumień po kładce na wschodnią stronę do jednego z największych źródeł w Tatrach, zwanego Lodowém, które odpływa trzema obfitemi strugami; w koło niego są kanapki i poręcze; z dna źródła wydobywa się woda, że na wierzchu widać ciągłe acz lekkie poruszenie.

Do picia wyborna woda a zimna, bo tylko + 3° 3 Rm.[6] ma ciepłoty i w każdej choćby najgorętszej porze, a żadne źródło w całych Tatrach na tej wysokości 3096′[7] nie jest tak zimne.

Potok, do którego wpada woda tego źródła, miewa w przecięciu + 6° 5[8] ciepłoty.

Zjadłszy tu drugie śniadanie i popiwszy wyborną wodą dalej w drogę.

— Przeszedłszy napowrót po kładce potok wstępujemy za drugą bramę w najpiękniejszą część tej doliny, gdzie za każdym krokiem przemienia się najcudowniejsze panorama.

0d wschodu sterczy ogromna skała prostopadła pionowa, kątem do potoku zwrócona, a ustrojona fantastycznie w świerki, które czepiają się lada kawałka skały.

Po zachodniej stronie wznosi się po nad skałami lasem pokrytemi jakieś olbrzymie kamienne zamczysko z okrągłą basztą, z wyniosłemi murami, na których wartę zawodzą świerki zwane w górach smrekami.

Na dole szumi silny potok tocząc wodę po kamieniach, z taką chyżością, gdyby się mu jak najbardziej spieszyło do Wisły.

Brzegi są zasłane złomami granitu, chociaż dolina z wapienia się składa, a wierzchy ich czerwono zabarwione porostem, który wydaje woń fijołkową, zwłaszcza po potarciu lub zwileniu.

Pośród zwalisk ogromnych kamieni, co się oderwały od okolicznych skał zielenieje tu i owdzie ślicznej barwy murawa, sterczy grupka drzew, a droga snuje się różnemi zakrętami, to wysoko nad potokiem, to znów schodzi się nad samą wodę, gdzie belki na krzyż ponakładane na grubych kamieniach stanowią pomost do przejścia i przejazdu.

Postępując dalej po wschodniej jak zachodniej stronie, znowu innych kształtów skały piętrzą się fantastycznie, że nie wiedzieć, gdzie patrzeć, bo się odkrywają oku coraz piękniejsze widoki.

Skały te pionowe, czasem nawet nachylone, że się ze strachem na nie spogląda, aby nie runęły, sięgają znacznej wysokości, a gdzie dolina wązka, to nawet miejscami szczytów dojrzeć nie można.

Ton powietrza, szum wody, przecudowne kształty skał i drzew łączą się w jedno wprawiając w zdumienie niewypowiedzianym urokiem, że słów zbywa na wyrażenie podziwu, oczarowania wśród przyrody tatrzańskiej.

Kto tę dolinę dobrze zwiedził, temu już nie lada co spodobać się może.

Roskoszując się tą prawdziwie cudną pięknością doliny Kościeliskiej, mijamy potok po mostkach z okrąglaków zbudowanych na jednę lub drugą stronę doliny, stosownie, gdzie lepiej było uczepić się ścian doliny.

W dali widny szczyt skały od zachodu przybrał formę sowy a naprzeciw niej stanąwszy nad potokiem czeka nas znów nowy, uroczy, alpejski krajobraz z szczytem Bystrej (7230′[9]) na tle nieba; dróżyna wiedzie brzegiem potoku, gdy droga jezdna spina się trochę w górę.

Następuje wzgórze wnoszące się wysoko pod olbrzymią skałę Saternem lub Saturnusem zwane, Dolina Kościeliska, widok na szczyt Bystrej (Pysznej) z pod Skały Sową zwanej.

gdzie się rozłożyła piękna łąka z szałasami krowiemi i szopami na siano (3310'[10]), a po wschodniej i zachodniej stronie doliny widać pieczary w skałach, w których się dawniej ukrywali opryszki.

Z drogi brzegiem nad przepaścią, wiodącej widok bardzo piękny na dół na płynący strumień i na odległą a dobrze ztąd widzianą Bystrą z płatami śniegu, zaś po spuszczeniu się na dół do łożyska zwirem zasłanego potoku od wschodu widać ujście ciasnego wąwozu, w który zapuściwszy się, wejdzie się w przesmyk skalisty, w wielu miejscach nie szerszy jak 12 stóp[11], ciemny, wilgotny, to znów rozszerzający się, bujnie porosły, zwany Krakowem, niby dla podobieństwa skał do gmachów krakowskich, rozmaitych miejsc do rynków, a przesmyków do ulic; przewodnik też oprowadzający wskaże, to kościół Panny Maryi, to rynek główny, to tę lub ową ulicę krakowską, wilgotne jednak powietrze jak i dno tego parowu nie nęcą do siebie.

Tędy przejść można na Wierch Czerwony, chociaż droga nieszczególna, owszem bardzo nużąca.

Wróciwszy się zatem do doliny Kościeliskiej, po przebyciu dwóch mostków na wijącym się strumieniu, staje się przed skalistą ścianą, zwaną Pisana, okrytą imionami, nazwiskami, z pod której z niskiego ale dosyć szerokiego otworu wybucha silny potok, (3291′[12]).

Wypływ wody z pod tej skały zupełnie mylnie za źródło uważany, jest częścią potoku Kościeliskiego, oddzielający się powyżej Pisanej od głównego strumienia, który przepłynąwszy skalnemi szczelinami, łączy się z nim napowrót.

Nie wiem, czy Goszczyński, czy kto inny w tem ramieniu potoku pierwszy się źródła całego strumienia dopatrzył, wszakże już Zejszner prostował to mylne zdanie, zwracając uwagę na jednaką lub mało co niższą ciepłotę wody wybuchającej z otworu i wody w potoku; następnie na liczne dziury we wschodniej ścianie doliny w samym brzegu potoku, w którym nieco wyżej ginie znaczna część wody, co mianowicie w lato suche, w jesieni, gdy mało deszczu, i w zimie widzieć można, wówczas bowiem, jak zapewniają, w głównym korycie na przestrzeni między nadmienionemi dziurami a połączeniem się wypływu z głównem ramieniem nie ma prawie wody.

Wreście przekonywa o mylności brania wypływu z pod Pisanej za źródło także następujące spostrzeżenie: W r. 1867.

Dr. Eug.

Janota z Dr. Czerkawskim wybrał się na Bystrą, lecz burza z ulewą zatrzymała ich na Smytni.

Woda w potoku głównym przedtem czyściutka, naraz zupełnie zmącona zabrudziła się; ciekawi więc byli, jaką będzie wypływająca z otworu Pisanej i znaleźli ją tak samo brudną jak w potoku, i większą niż była przedtem, bo i potok wezbrał, co oczywiście wydarzyćby się nie mogło, gdyby ów wypływ był źródłem.

Otwór ten, zkąd woda wybucha, jest dość obszerny, zimny prąd powietrza z niego wieje na około, a chciwi zbadania jego wchodzili tam, gdy woda najmniejsza, t. j.

w Lutym lub Marcu i pomimo zimna dochodzili dość głęboko.

Doświadczał tego nasz poeta Goszczyński Seweryn.

Znajdowali tam pieczary jednę po drugiej, a nawet w jednej ślady drewnianych sprzętów, wreszcie dalszy otwór był tak wąski, że tylko wodę przepuszczał, więc poszukiwaniom dalszym kładł tamę[13].

Woda bywa zwykle jak w potoku + 6° 5 R.[14]

Na tej skale wapiennej, miękkiej, po której z łatwością narzędziem żelaznem można rysować, zwiedzający zwykli zapisywać swoje nazwiska, imiona i daty, tak że mnóstwem imion pokryta ściana staje za album dla odczytywania, kto i kiedy poił się cudami tej sławnej doliny.

Ale gdy brak komu miejsca, to bez najmniejszego względu gładzi napis poprzednika, aby na miejscu jego swoje uwiecznić imię; złego ducha ludzie nawet spotkawszy nazwisko sobie niemiłe, zeskrobują je, jakby zemstę nasycić chcieli tym choć sposobem.

Od tego zwyczaju pisania swych imion przybrała ta skała nazwę Pisanej.

Tu zwykli kończyć zwiedzanie doliny ci, co nie z zamiłowania do pięknej natury tu przybyli, lecz aby sobie i drugim powiedzieć mogli, że byli w Kościeliskiej dolinie.

Kto wszakże z innych tutaj przybył pobudek, niechaj przynajmniej dojdzie na Śmytnią.

Poza Pisaną droga wznosi się nieco w górę i tworzy z odmiennym charakterem uroczą najwęższą część tej doliny z dzikszym potokiem, rozbijającym się po wielkich głazach; Kościeliską bowiem dolinę podzielić można na cztery części, z których każda w sobie tworzy odrębną całość z odmiennemi przymiotami.

Część pierwszą rozwartą, z śliczną łąką, z pięknym lasem, z szczątkami ludzkich zabudowań tworzy dolina od swego ujścia koło tartaku do kładki przez potok koło źródła Lodowego.

Druga część najromantyczniejsza ciągnie się do Pisanej; następuje trzecia wązka, dziksza, pełna odmian, aż do krzyża, odkąd dolina się rozgałęzia, tworząc czwartą część poprzerzynaną kilkoma potokami.

Doszedłszy do miejsca, gdzie po wschodniej stronie drogi leży kupa suchych gałęzi, jest na brzegu potoku ogromny kamień młyński, a na zachodniej ponad drogą wśród drzew drugi taki kamień, w którym tkwi krzyż drewniany z napisem: „Nic nad Boga“, przewybornie odpowiadający miejscu swego istnienia.

Krzyż ten wzniesiono za staraniem Wincentego Pola.

Tu się wydarzyło, że jakiś Podhalanin założył się, iż na Ornaku obrobiony kamień młyński zwiezie do wsi.

Wioząc go, w tem właśnie miejscu wóz się wywrócił i człowieka tego zabił.

Miało to się stać w niedzielę.

Pochowano go, gdzie stos gałęzi suchych, bo każdy z przechodniów, według starego zwyczaju, rzuca gałąź suchą na grób nieszczęśliwego.

Krzyż pierwotny ugnił, upadł i zniszczał, aż w r. 1868. postawiłem nowy, ten sam napis wyrywszy wielkiemi głoskami.

Nieco dalej droga zbacza na wschód, prowadząc przez mostek ku szałasom na Smytni, zkąd przepyszny widok na Ornak, Bystrą, Kamienistą, część zachodniego boku doliny Kościeliskiej i na wystające na grzbiecie Siwe Skały.

Idąc zaś wprost zachodnią stroną, mija się potok Iwanowski, płynący od przełęki Iwanówki (4400′[15]), którędy przejście do doliny Starobociańskiej[16], potok ztąd płynący także Iwanówką zwany, zasila główny stumień Kościeliski; dalej Ornak, polana (3472′[17]) i góra (4146′[18]) ciągnie się aż do Pysznej.

Od wschodniej strony Smytnia (3450′[19]), pod którą silny potok Tomanowski z pod przełęczy tej nazwy, dąży do głównego strumienia.

Na Ornaku (3473′), gdzie są szopy krowie i szałas owczy lub na Smytni, według upodobania można zakończyć zwiedzanie doliny; zaś kto chce udać się na szczyt Bystrej (7221′[20]) lub na Kamienistą (6882′[21]) zwiedzi jeszcze po drodze halę Pyszną.

Potoki od wschodu płynące dążą od Tomanowej i od hal Smreczyńskich.

Polana tu napotkana za mostkiem zwie się Uwozisko, a droga dalej wiedzie na polanę Pyszną, prawie ciągle przez las, to przez wyrębiska, napotykając wypaleniska węgli drewnianych.

Pokazywano mi doły pozostałe z kopania srebra, które dawno wydobywano.

Dawniej były tu także kopalnie rudy, dziś prawie zupelnie zaniedbane, bo tylko w Tomanowej i w tak zwanej Dziewiątej Bani dotąd ją kopią.

Na tym stoku gór najdogodniejsze miejsce jest dla tworzenia się śnieżnic, bo śniég lecący z szczytów nie mając się o co rozbić lub zatrzymać, bez przeszkody na dół się toczy.

Taka śnieżnica koło r. 1858. pięciu ludzi naraz zabiła i lasu wycięła znaczną przestrzeń po obu brzegach potoku.

Z Ornaku masa śniegu pędząc napotkała właśnie z Bani, to jest z kopalni rudy, idących robotników w czasie wielkiego postu, i pozabijała ich.

Po ustaniu zawieruchy ludzie jadący po rudę poznajdywali odzienie porozrywane, a w dolinie, gdy zaczęto rozkopywać spadłą masę śniegu, odszukano ciała dwóch górników; trzech innych pokaleczone zwłoki odkryto dopiero na wiosnę, gdy śniég stopniał; jeden z nich jeszcze obejmował pień świerka, przy którym się ratować usiłował.

Wśród tych ofiar był ojciec z dwoma synami.

O śnieżnicach po innych stokach Tatr nie słyszałem, zapewnie bywają, lecz gdy góry te są w zimie bezludne, nikogo na niebezpieczeństwo nie narażają.

Po dwóch godzinach jednostajnej prawie drogi od Uwoziska wychodzi się pod górę z lasu na polanę Pyszniańską (4086′[22]).

Szczekanie psów wcześnie oznajmia osadzie pasterskiej przybycie gości, wychodzą osadnicy i witają serdecznie przybyszów, proszą wejść, goszczą żętycą, sérem i wypytują, jak zwykle o nowiny.

Hala jest własnością Klikuszowskiej gromady, zamieszkującej wieś znaną nam już z drogi, gdyśmy z Lubonia do Nowego Targu jechali; a więc baca i juhasi na tej hali ztamtąd z owcami na lato tu przychodzą.

Wyrabiają oni wyborne sery nietylko w tak zwanych oszczepkach po 25 cnt. ale i w kręgach, które stósownie do wielkości płaci się od 1 guld. do 1 guld.

40 cent. najwyżej.

Odpocząwszy w szałasie na Pysznej podróżni udający się na szczyt Bystrej puszczają się ścieżką do przełęczy (5762′[23]) między Bystrą a Babiemi Nogami.

Ścieżka wygodna, choć utrudzająca, wśród kosodrzewiny ciągle w górę zawiedzie po 1½ godziny dobrego chodu na przełęcz i granicę węgierską, bo już za tym grzbietem Słowacy pasą swoje owce, woły, konie; inny strój i trochę odmienna ich mowa, chociaż Polakowi dobrze zrozumiała.

Tu napotykają się wielkie płaty śniegu, choćby w najgorętsze lato i ku południowi zwrócone; w połowie Sierpnia byłem tu, a zlodowacialy śniég zalegał wszystkie stokowiska.

Od tej przełęczy ku zachodowi samym grzbietem wązkim ciągle idzie się w górę; najstromsze miejsce jest przy wyjściu na czubę zwaną Błyszczem (6916′[24]) odkąd grzbiet zwraca się ku południowi i tworzy szczyt Bystrej.

Już od tej czuby wyższa grań., po jednej i drugiej stronie przepaści w doliny, ale niebezpieczeństwa nie ma; tak dochodzi się po 3-godzinném umęczeniu od szałasu na szczyt Bystrej.

(7221′[25]).

Tu dopiero jest czemu się napatrzeć, bo wierch ten odosobniony, a najwyższy ze sąsiadów napawa widokiem ogromnej przestrzeni, że się nie pożałuje trudów podjętych, jeżeli powietrze czyste.

Doliny ku południowi i ku północy leżą u stóp widza, a cała massa skalistych olbrzymów od wschodu imponujący przedstawia widok.

Na północ dolina Kościeliska, ku zachodowi Stararobota i Rohacze, na południe dolina Raczkowa w Liptowie, a na wschód rozpoczyna szereg szczytów Krywań, Gruby Wierch, Mięguszowa, turnie koło Pięciu Stawów, Świnnica, wreszcie Czerwone Wierchy, które się łączą z Bystrą przez Tomanową, Smreczyński szczyt, Kamienistą, (Babie Nogi) przełęczami; wśród lasu pod szczytem Smreczyńskim widać mały stawek Smreczynami zwany, położony wysoko (3892′[26]) a zajmujący 1 mórg 74 sąż kwadr.[27] Byłbym tu siedział i patrzał bez końca roskoszując się widokiem nader rozległym i wspaniałym, bo oprócz w bliskości widzianych szczytów, dolin, strumieni, ginie oko w dalekich obszarach Polski i Węgier, miasteczek, wsi widać bardzo dużo; na samym Liptowie widać ich może 20, lecz zimno mnie ztąd zpędzało, bo śnieg świeży na wierchu jeszcze topniał,

a nadzwyczaj silny wiatr z przelatującemi chmurami dojmująco ziębił.

Szklanka gorącej herbaty tu by mi obstała za rajski owoc, lecz nie miałem do niej przyrządów.

Tak więc pomimo ciepłego ubrania, po półgo dzinnym pobycie na szczycie skostniały, oderwać się musiałem od czarującego widoku i na dół się spuszczać, a wiatr niekiedy tak silnie dął, żem przyklękać musiał i przytrzymywać się skały, aby nie dać się zepchnąć do przepaści.

Zadowolony z dopiętego celu, wąskim grzbietem do przełęczy, ztąd znów do szałasu, dostałem się we dwie godziny.

Posilony żętycą i pogwarzywszy z rozumnym a uczciwym bacą i z wesołymi juhasami, puściłem się znowu w czarowną dolinę Kościeliską.

Nazwa jej pochodzi od wsi tego nazwiska, rozłożonej u wstępu do doliny, a nie od jakichśtam kości Tatarskich, których noga pewnie tu nigdy nie postała, bo nie mieli się po co zaganiać do bezludnych Tatr.

Słońce już tylko szczyty oświecało, a nim doszedłem do bramy doliny, noc zapadła, że w Zakopanem po 10. godzinie do chaty zawitałem.

Przypisy

↑ ok. 30 km

↑ 1366 m; wg współczesnych pomiarów 1339 m n.p.m.

↑ 939 m

↑ 1311 m; obecnie: Kończysta Turnia 1248 m n.p.m., być może chodzi o Zawiesistą Turnię – 1296 m n.p.m.

↑ ok. 4 °C; zob. skala Réaumura

↑ 979 m

↑ ok. 8 °C

↑ 2285 m; wg współczesnych pomiarów 2248 m n.p.n.

↑ 1046 m

↑ niecałe 4 m

↑ 1040 m

↑ por. Jaskinia Wodna pod Pisaną

↑ ok. 8 °C

↑ 1391 m; Iwaniacka Przełęcz – 1459 m n.p.m.

↑ wł. Starorobociańskiej

↑ 1097 m

↑ 1310 m; Ornak – 1854 m n.p.m.

↑ 1090 m

↑ 2282 m

↑ 2175 m

↑ 1292 m

↑ 1821 m; prawdopodobnie Pyszniańska Przełęcz – 1788 m n.p.m.

↑ 2186; wg. współczesnych pomiarów 2159 m n.p.m.

↑ 2282; wg. współczesnych pomiarów 2248 m n.p.m.

↑ 1230 m; Smreczyński Staw – 1226 m n.p.m.

↑ ok. 0,6 ha, wg współczesnych pomiarów 0,75 ha


text:
←Piesek Cztery części roku

Wybór poezyj

Liryków księga czwarta

Adam Naruszewicz Filżanka→

XXIV.

Cztery części roku.

(Piosnki wieśniackie).

Wiosna.

...

Nil sine magno

Vita labore dedit mortalibus .

.

.

O jak wesołe nastały czasy!

W śliczną się barwę przybrały lasy;

Słońce się coraz wyżéj pomyka;

Ledwo śnieg widać, lecz i ten znika.

Szumny Akwilon skrzydły mroźnemi

Gdzieś do lapońskiéj zaleciał ziemi;

A lekki Zefir na lekkich cugach,

Po rozłożystych sieje kwiat smugach.

Słodki szum czynią, gdy wiatr powiewa,

Papużym liściem ozdobne drzewa;

Gdziekolwiek pójdziesz, wiosenne dzwonki,

Kwilą pieskliwym głosem skowronki.

Tu wełnonośnych owiec drużyna

Młodziuchne trawy ząbkami ścina;

Ówdzie z wiernemi u nóg ogary

Nadyma pasterz huczne fujary.

Wisła okowy zdarszy warowne,

Pędzi do morza statki ładowne.

Czeka gospodarz, by mu za żyto

Holender złotą brząknął kalitą.

Daléj do pługów uprawiać ziemię,

Daléj do wołów, robocze plemię!

Gdy nie zasiejem za dobréj chwili,

Przez całą zimę będziem pościli.

Lato.

Secura mens juge convivium.

Patrz, jak na śrzodek wzbiwszy się nieba,

Ogniem tchną żywym rumaki Feba:

Trudno się ukryć, gdzieby upały

Okrutne z góry nie dosięgały.

Pełne wód przedtym płynączch rączo

Ledwo się miałkim dnem rzeki sączą;

A gdzie koń bystry ledwo w pław chodził,

Widziałem, jako lada pies brodził.

Smutne kwiateczki ze mdłemi ziółki

Zwiędłe ku ziemi chylą wierzchołki,

Czekając, rychło z różanéj dłoni

Perłowéj rosy Hesper uroni.

Zemdlony żniwiarz upałem srogiem,

Dysze w południe leżąc pod brogiem.

Zamilkły wdzięczne ptasząt okrzyki,

Tylko się w chróstach swarzą koniki.

Często skopcone mglistemi kiry,

Ciska grad niebo, i ogień szczyry;

Dnia za chmurami nie widać we dnie,

Wszystko od trwogi stworzenie blednie.

A ja pod moim słomianym dachem,

Starym się wesół posilam Bachem.

Niechaj się niebo, jako chce, sroży,

Czystego serca nic nie zatrwoży.

Jesień.

Labor ipse voluptas.

Minęły słońca letniego skwary,

Łaskawa jesień dzieli swe dary:

Gdziekolwiek tylko wzrok się mój toczy,

Jest czym ucieszyć i napaść oczy.

Ciągną na wozach ogromne woły

Snopki, któremi rwą się stodoły,

Wesołe dziewki, raźni młodzieńce

Niosą, śpiewając, do dworu wieńce.

Nie dba na żądła brzmiącéj hałastry

Chłop, podcinając z kanaru plastry;

A w spore beczki i duże kadzie

Wdzięczny pijakom prowiant kładzie.

Rozlicznych wetów moc niezliczona

Łamie ciężarem drzewom ramiona.

Żaden nie sięga, żaden nie szczypie:

Sam dobrowolnie owoc się sypie.

Masz, gospodarzu, zapłatę za to,

Żeś przepracował wiosnę i lato;

Ciesz się z czeladką; a kto próżnuje,

Niéch głodny gardziel piaskiem ładuje.

Zima.

Nos ubi decidimus, pulvis et umbra sumus.

Rozkoszna chwilo jesiennéj pory,

Którą bieg czasu już porwał skory,

O, ktoby mi dał skrzydła tak lotne,

Bym mógł twe cofnąć cugi niewrotne!

Jako spuszczony z tęgiéj cięciwy

Do celu pocisk leci pierzchliwy;

Tak, co mię cieszył wdzięcznym widokiem,

Niedoścignionym zniknął czas krokiem.

Od północnego ostry Boota

Gwiżdże wiatr w uszy i śniegi miota.

Ledwo w południe ciepło Tytana

Czuć, który w lecie ogniem tchnął z rana.

Rącze kryształów wodnych woźniki

Noszą na grzbietach ładowne bryki;

Umilkł gwar miłych ptasząt pieszczony,

Same po dachach wrzask czynią wrony.

Lecz mię to przecie nie tak dolega,

Że śliczna pora od nas odbiega;

Nadejdzie znowu, jak miną lody,

Czas, co osypie kwieciem ogrody:

Ale na ciebie, nędzny człowiecze,

Gdy się starości zima przywlecze,

Zetnie krew w żyłach, nabawi śrzonu;

Nie spędzisz śniegu z włosów do zgonu.


text:
←15.II.1911 Pamiętnik

20.II.1911

Stanisław Brzozowski 11.III.1911→

Biegeleisen właściwie zasługiwał by na solidną odprawę.

Jest on bardzo przekonany o poważnem znaczeniu jego argumentu z czasem dysypacyjnym.

Jest to dość śmieszne.

Czas dysypacyjny jest niewątpliwie inną.

niż czas astronomiczny postacią unormowania stosunków między duree w nas, a rożnemi deree poza nami.

Należy on jednak do tego samego typu konstrukcyi, co i czas astronomiczny.

Różność tych konstrukcyi jest tylko pięknem potwierdzeniem (ale już blizkiem powierzchni, drugorzędnem) widzenia rzeczy Bergsona.

Chłopięta ze szkoły Twardowskiego nazbyt są przeświadczone, że wiedza bywa solidną tylko u nich.

»Grzeszy niewiadomością« wyraża grzeczne przypuszczenie pan Bicgeleisen o Bergsonie.

Filozof może nie znać wszystkich faktów – choć powinien znać ich jak najwięcej, ale jego zadanie zaczyna się dopiero na podstawie tej znajomości, jako wyczerpująca i wszechstronna eksperymentacya wewnętrzna.

W tej specyficznie filozoficznej dziedzinie Biegeleisen jest całkowicie bezsilny i nieustannie zdaje mu się, że ten lub ów fakt jest ostatecznym argumentem przeciwko jakiemuś widzeniu rzeczy, dlatego tylko, że nie umie wykonać ani jednej oryentacyi filozoficznej, że fakty tkwią w nim martwo, że słowem filozofia jest dla niego równie obca, jak literatura, poezya, historya, polityka.

Być może, że ma on jakąś wartość w jakiejś dziedzinie.

Nie umiem sobie jednak wyobrazić, jak ta dziedzina wygląda.

Nudzi mię ten mój akademicki i uroczysty krytyk.

Brr!..

Wizya pralni, kołnierzyków, mankietów—całej galicyjskiej anglomanii.

-– Respectability!

Niech was dyabli wezmą!

Pan Brzozowski, pisze Biegeleisen – uważa stanowisko Bergsona za dowiedzione.

Niewątpliwie– choć nie w ten szkolarsko-prawniczy sposób, w jaki rozumuje czarno-żółta głowa redaktora Widnokręgów.

Bo Bergson może tu pozostać poza dyskusyą.

I wcale w innej drodze można dojść do tych samych stanowisk, trzeba dojść, jeżeli się jest filozofem t. j. myśli się całokształtem swego moralnego doświadczenia.

Właściwie nieustannie rzeczy toczą się o to: w jaki sposób jakakolwiek treść intelektualna może wyrażać byt pozaludzki, być z nim zrównana.

Jeżeli idzie panu Biegeleisenowi o autorytety – stary Berkeley wystarcza.

Ci panowie mają przed oczyma zaledwie mały zakątek umysłowego świata, jedynie pewną dziedzinkę poznania naukowego.

Ona im przesłania wszystko dla braku doświadczeń wewnętrznych i tej potrzeby, która prowadzi do ich zdobywania.

Gdy wchodzą oni do filozofii—przestają być artystami, poetami, obywatelami, historykami, ludźmi.

Potem załatwiwszy się w odpowiadający takiemu zacieśnieniu karykaturalny, biurokratyczny sposób z filozofią, wracają do życia.

Poezya Shelleya istotnie jest fenomenem trudnym do scharakteryzowania.

Wątpię, czy istnieje tu coś poza stopniem niejasnej tendencyi.

Ani Wordsworth, ani Coleridge nawet, ani Lamb (pomimo ciasnej sfery), ani tembardziej Blake nie mogą być porównywani pod względem głębokości i jedności z Shelleyem bez wielkiej dla tego ostatniego ujmy.

Trzeźwa, analizująca myśl dokładnie zdaje sobie sprawę, jak przypadkowo, historycznie i zewnętrznie uwarunkowanym jest tworem taka kategorya klasyfikacyjna, jak romantyzm.

Zewnętrzna historya tego terminu byle tylko z odrobiną w głąb sięgającego krytycyzmu, oraz zmysłu i zainteresowania psychologicznego, przeprowadzona – byłaby niewątpliwie najlepszym wstępem do filozoficznych roztrząsań.

Historya prawdziwa, rzetelna, odtwarzająca proces jest celem znowu tego przejściowego filozoficznego stadyum.

Ale czy to wszystko przeszkadza mi ujmować myśli własne w rozumowaniu i rozmyślaniu o romantyzmie – t. j. czy przeszkadza to mi wszystko nadawać ten tytuł moim myślom.

Chory jestem, nie mogę, nie chce mi się pisać.

Balzac dąży w swych powieściach do wzbudzenia i utrzymania interesu dla rozwoju namiętności, traktowanych niezależnie od wszelkich sentymentalnych domieszek.

Nie idzie mu o współczucie, ani o wzbudzenie tego samego tonu, lecz o jasnowidzenie intelektualne ukazujące namiętność w całym jej pozaetycznym, pozaracyonalnym charakterze.

Osiąga on to, wzbudzając w nas i utrzymując poczucie tej rzeczywistości, która jest przez namiętność zagrożona.

Interes dla tej rzeczywistości daje ciągłość tym powieściom, skupia uwagę.

Teologia i socyologia Balzaca są elementem integralnym jego artyzmu.

Ciekawy musi być stan umysłu krytyków, zdolnych wyobrazić sobie, że taki jak Balzac pisarz, może wprowadzać do swego dzieła elementy absolutnie pozaorganiczne.

Ale przyjmują oni rezultat – styl Balzaca, i przyjąwszy, myślą, że teraz mogą usuwać tony, z których ten styl się składa.

Nigdy syntetycznego ujęcia—nigdy historycznej perspektywy – nigdy idei oświetlającej wielkie dziedziny faktów.

Któż jeżeli nie Irzykowski powinien był spostrzedz, że dramaty Kleista, Hebbla (Bernaner) są doskonałą antytezą Samuela Zborowskiego, ale Irzykowski woli pisać »lombard paradoksów«, kuźnię bluźnierstw i inne głupstwa, nad któremi unoszą się tumany kurzu i moli.

O Galicyo!


corpora: openbooks

text:
Edward Leszczyński

Przeszłość mówi

To nieprawda, żem ja już umarła,

to nieprawda, nie wierz temu, mały, —

jam się tylko z twych ramion wydarła,

co w bezsilnym uścisku omdlały.

No, nie dąsaj się, nie; to nie znaczy,

żeś był słaby w swej doli bolesnej;

jam już z ramion nie takich siłaczy

uciekała w eter bezcielesny.

Wzięłam z sobą wszystko co kochane,

wszystko, wszystko, coś nazywał twojem —

patrz, królestwa moje czarowane,

snów-pamiątek zaludnione rojem.

Tam w przestworzach pod mą władną strażą

sobowtóry chwil umarłych żyją,

wszystkie patrzą twoją własną twarzą,

w kręgu gwiazdy obłędnej się wiją.

W kręgu gwiazdy korowód się kręci,

tłum widziadeł w siebie zapatrzonych,

a upiorne godziny pamięci

znaczy zegar całunków straconych —

Więc nieprawda, jakobym umarła

— Póki tylko serce twoje bije —

lecz pod gwiazdą pamięci ja żyję.

-----

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Emilia Radlak, Aleksandra Sekuła


corpora: CEN

text:
Budownictwo to trzecia wielka branża w Niemczech, dla której w tym roku udało się zawrzeć porozumienie w sprawie podwyżek płac, po przemyśle chemicznym i elektrometalowym.

Kompromis doszedł do skutku 19 maja po 21 godzinach negocjacji, dzięki inicjatywie niezależnego rozjemcy - byłego ministra gospodarki Wolfganga Clementa.

Nowy układ zbiorowy będzie obowiązywał 2 lata i w tym czasie dojdzie do podwyżki płac 700 tys. pracowników w trzech etapach.

Od 1 czerwca wejdzie w życie 3,1-procentowa podwyżka na stałe oraz obowiązujący 10 miesięcy dodatek 0,4 proc.

Następnie płace wzrosną 1 kwietnia 2008 o 1,5 proc., a 1 września 2008 o dalsze 1,6 proc.

Od kwietnia 2008 do marca 2009 pracodawcy będą płacić ponadto 0,5-procentowy dodatek.

Dla przedsiębiorstw na zachodzie kraju, które znajdą się w kłopotach finansowych przewidziano możliwość obniżenia wynagrodzeń mocą zakładowego układu zbiorowego o maks.

8 proc.

Porozumienie w sprawie podwyżek w budownictwie zostało zawarte już pod koniec marca, jednak nie zatwierdziły go regionalne zrzeszenia przedsiębiorców i dlatego zwrócono się do rozjemcy.

Przyjęto m.in. jego propozycję wydłużenia okresu obowiązywania układu z 12 do 24 miesięcy.

Dla przedsiębiorstw położonych w zachodnich Niemczech strony uzgodniły poza tym wzrost branżowej płacy minimalnej, dla robotników niewykwalifikowanych z 10,30 do 10,70 euro, zaś dla wykwalifikowanych - z 12,40 do 12,85 euro za godzinę.

W sprawie wzrostu wynagrodzeń minimalnych na wschodzie ma być zawarte odrębne porozumienie.

Do wejścia w życie nowego układu wymagane jest jeszcze zatwierdzenie kompromisu do 4 czerwca przez regionalne organizacje pracodawców z jednej strony i związek zawodowy IG BAU z drugiej.

Główny negocjator pracodawców i wiceprezydent centralnego zrzeszenia budownictwa Thomas Bauer powiedział, że jest pewien, że aktualny kompromis zostanie zaakceptowany, gdyż w negocjacjach wzięły udział także organizacje pracodawców, które odrzuciły porozumienia z marca.


text:
Corder, v.

Corderius Baltazar, jezuita, ur. w Antwerpji 1592 r., teologję i Pismo św. wykładał w Wiedniu; † 1650 r. w Rzymie.

Biegły w języku greckim, wydał przekłady i objaśnienia licznych dzieł, pisanych przez Ojców i pisarzy Kościoła greckiego: Joannis Philoponi in Gen. c.

1, de mundi creatione ll.

7, Viennae Austr.

1630; Opera S. Dionysii Areopagitae, cum scholiis s.

Maximi et Paraphrasi Pachymerae, Antverp.

1634, Paris 1644; Apologi morales s.

Cyrilli (?), Vien.

Aust.

1630; S. Cyrilli archiep.

alexandr.

Homiliae 19 in Jerem, proph., Antverp.

1648; S. Dorothei archimandritae Institutiones asceticae, ib.

1646; Catena 65 graecor.

Patrum in Lucam, quae 4 simul Evangelistar.

introducit explitationem, latinitate donata, ib.

1628; Catena PP.

graecor.

in S. Joan.

ex antiquiss. graeco cod., ib.

1630; Expositio PP.

graecor.

in Psalmos, ib.

1643—46 3 tt. f.; Symbolarum in Matthaeum, tom.

I exhibens Catenam graecor.

PP.

21,..

tom II, quo continetur Catena graecor.

PP.

30, collectore Niceta ep.

Serrarum, cum interpr. lat.

et scholiis, Tolosae 1646—47; Corder dodał tu traktaty: De Genealogia Christi i De Concordia Evangelistarum.

Napisał wykład na księgę Joba (Job illustratus), Antverp.

1646 f.


text:
Od piątku 20 lipca obywatele Białorusi, Rosji i Ukrainy będą mogli czasowo pracować w Polsce bez specjalnych zezwoleń a jedynie na podstawie wizy turystycznej i oświadczenia polskiego pracodawcy o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, rejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy.

Dzięki rozporządzeniu Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Białorusini, Rosjanie i Ukraińcy będą mogli pracować w naszym kraju dwa razy w roku, po trzy miesiące, we wszystkich sektorach gospodarki.

"Pracodawcy ze wszystkich działów gospodarki zgłaszają zapotrzebowanie na pracowników, poczynając od sektora rolniczego - do zbiorów owoców, przez budownictwo - budowa dróg, mieszkań, obiektów sportowych na Euro 2012, po zapotrzebowanie na inżynierów, informatyków czy pracowników sektora medycznego.

Łącznie braki sięgają kilkuset tysięcy pracowników, połowa deficytu dotyczy Warszawy i Mazowsza" - stwierdził Kazimierz Kuberski, podsekretarz stanu w MPiPS.

Zapotrzebowanie na pracowników ze Wschodu polski pracodawca będzie mógł zgłosić w ambasadach wyżej wymienionych państw.

Znowelizowane rozporządzenie będzie obowiązywać do końca 2009 roku.

Wiceminister Kuberski zaznaczył na konferencji prasowej, że to dopiero początek zmian.

"Chcemy, by w przyszłości jeszcze bardziej zostały uproszczone procedury, związane z zatrudnianiem cudzoziemców zza wschodniej granicy.

Na Ukrainie planujemy umieszczać oferty w tamtejszych urzędach pracy, przeprowadzimy też akcję informacyjną, poświęconą możliwościom i warunkom pracy w Polsce" - powiedział.


text:
Ministerstwo Gospodarki zgodziło się na uruchomienie przez PKN Orlen obowiązkowych zapasów ropy naftowej - maksymalnie 200 tysiecy ton.

Stało się tak na wniosek spółki.

O tej decyzji została poinformowana Komisja Europejska oraz Międzynarodowa Agencja Energetyczna.

Dawid Piekarz, rzecznik PKN Orlen powiedział, że wystąpienie o zgodę na uruchomienie zapasów jest standardową procedurą w sytuacji, gdy Rosjanie przerwali dostawy ropy rurociągiem "Przyjaźń".

Zaznaczył, że chodzi o to, by mieć możliwość skorzystania z rezerw, gdyby powstała taka potrzeba.

Dawid Piekarz dodał, że zwrócenie się o uruchomienie zapasów nie oznacza powstania sytuacji, która utrudniałaby pracę płockiej rafinerii.

Produkcja odbywa się z wykorzystaniem pełnych mocy - podkreślił.

Ropa z rurociągu Przyjaźń nie płynie do Polski już trzeci dzień.

Strona rosyjska zakręciła kurek w związku z konfliktem z Białorusią dotyczącym taryf celnych i tranzytowych.

Dostawy ropciągiem "Przyjaźń" nie docierają również do Niemiec i na Ukrainę, na Węgry, do Czech i na Słowację.

Z informacji, które docierają z Mińska wynika, że strony znalazły kompromisowe rozwiązanie sporu, jednak Moskwa tego nie potwierdza.


text:
Benignus święty, apostoł Burgundji (1 List. al. 17 Lut., 26 Kw., 1 Maja, 6 Czerw., 19 Paźdz.).

Powszechnie utrzymują, na zasadzie wszystkich martyrologji, że św. Benignus był uczniem św. Polikarpa, że przybył do Gallji ze śś.

Andochjuszem i Thyrsem (24 Września), dla głoszenia Ewangelji, i że najprzód opowiadał wraz z nimi wiarę świętą w Autun, gdzie ochrzcili całą rodzinę Fausta, ojca św. Symforjana.

W 1839 r. odkryty kamień w Autun poświadcza najniezawodniej, że tam w półowie II wieku było już zgromadzenie wiernych, zapewne pracą św. Benigna utworzone.

Następnie mąż święty przeszedł do Langres, a w końcu do Dijon, gdzie, wytrzymawszy najokrutniejsze męczarnie, poniósł śmierć męczeńską.

Podług Mart. rom.

miało to być za cesarza Marka Aureljusza (161—180), podług innych 150 lub 169 r.

Św. Grzegorz turoneński wzniósł na jego grobie kościół, i to dało początak sławnemu opactwu św. Benigna, należącemu do benedyktynów, kongregacji św. Maura.

Przedstawiają tego świętego na obrazach błogosławiącego w ubraniu kaplańskiém, z kluczem, a obok niego wiele psów.

Niewiadomo dla czego klucz mu dodają, psy zaś dla tego, że do uwięzionego miano wpuścić 12 psów zgłodniałych, które mu jednak nic złego nie uczyniły (Surius, 1 Novemb.).

Piemont ma go także za swego patrona.

W Mart. rom.

imię świętego znajduje się pod d.

1 Listop., innych, wyżej podanych, dni obchodzi się pamiątka różnych przeniesień jego relikwji.


text:
Hong-kong, 9 lutego.

O Boże, co za zmiana dekoracyi!

Już cały wczorajszy dzień marzliśmy na statku, po prostu jak psy!

Musiałem znowu wsadzić to, co się pod pantalonami nosi, a co się g.....i zowie.

Służby ich wyrzekłem się był jeszcze w Suezie.

A przecież Hong - kong leży jeszcze w strefie podzwro tnikowej, tak zwanej gorącej — co za blaga!

To prawda, że jedziemy prosto z pod samego równika, że mamy w pełni wiatr północno - wschodni (nord-east mousoon), że stąd do Koziorożca już tylko kilkadziesiąt geograficznych minut.

Ale cóż za zimno!

A ten sz.... termometr pokazuje ciągle 160 Reaum.

nad zerem.

W Hong - kong, niestety, zastaliśmy czas wprost fatalny.

Leje jak z konwi bez przestanku.

Pokój mam niemożliwy, czysty Erzherzog Carl w Wiedniu: ciemno, zimno, brudnawo i śmierdzi.

Hotel tak pełny, że mimo naszych tytułów, muszą nam dać, zamiast pokoi — nory.

Za dwa dni wielkie wyścigi, meeting wiosenny, więc się zjechało co żyło Anglików, na 100 mil wokoło.

Chcę się ubierać; rozpala Chińczyk piekielny niby to ogień na kominku, ale na nic; lodownia jak była, tak i jest.

Dygoczę, klnę, umieram z głodu, a do tiffing'u (2-go śniadania) jeszcze brakuje trzy kwadranse; więc siadam i bazgrzę tę jeremiadę.

Notabene, nasz towarzysz ze statku, ów Holender, twierdził, że Hong - kong ma identyczny klimat z wyspą Maderą!

Winszuję tym biednym chorym, których dla »ciepła« taszczą na Maderę.

Dzwonią na tiffing.

Chwałaż Ci Panie!

Schodzę.

Na schodach rój Anglików, Angielek.

Wszystko bardzo eleganckie.

Możnaby myśleć, żeśmy w Lucernie albo Vevey!

Sala jadalna, typ nieco od podzwrotnikowo - indyjskich odmienny.

Znać, że tu już nie takie szalone upały, że ludzie więcej o elegancyę europejską dbać mogą.

Po sali rozstawionych setki malutkich stoliczków, co dwa stoliczki stoi ciemno - niebiesko ubrany Chińczyk i z posągowym spokojem czeka, by kto przy jego stoliczku usiadł.

Ledwoś siadł, już Chińczyk, raptem przemieniając się z posągu w najruchliwszego i najzgrabniejszego kelnera, podaje swój kwitaryusz; tam zapisuje się, co się chce jeść i pić, nazwisko i numer pokoju; Chińczyk to wszystko porywa, znika, i w mgnieniu oka zjawia się z całem śniadaniem, winem, piwem, chasse-café, deserem i t. d.

Jedzenie tu już czystej krwi angielskie, wyborne.

Gęby rozdziawiałaby ilość pieprzu, papryki, kajenny w każdej potrawie, gdyby te gęby nie były już zaprawione i przyzwyczajone do tych zacnych a siarczystych zapraw.

Po śniadaniu, mimo chmur, mgły i deszczu, spacer; poczciwy Biegel mnie wyciąga, najszczęśliwszy, że może znowu swoje długie nogi rozpuścić.

Położenie miasta idealne, wegetacya cudna, roboty Anglików na każdym kroku widoczne, i jak zawsze, imponujące.

Położeniem nieco Genuę przypomina, o tyle, że i tu i tam kolosalny amfiteatr; tylko góry, na których się Hong - kong czepia, to wysokie, ogromne, od szczytu zupełnie nagie skały.

Port przepyszny, ze wszystkich stron zamknięty wysepkami i stałym lądem, ma tylko dwa wyjścia, nieszerokie, od wschodu i zachodu, tak, że gdyby nie poważny zawsze zastęp ogromnych parowców, wszystkich flag świata, kilka pancerników i fraget[1] wojennych angielskich, i wreszcie istne roje, od wielkich aż do najmniejszych czółen i czółenek — możnaby myśleć, że to którekolwiek z wielkich jezior górskich.

Wegetacya idealna, bo podzwrotnikowa z nadzwrotnikową pomieszana.

Palmy z koniferami, bambusy, fikusy i obok tego importowane z północy (w botanicznym ogrodzie) jodły.

Bukiet to cudowny, gra zieloności idealna.

Ogród botaniczny naturalnie jest, i bardzo ciekawy, bo gdzieżby w posiadłości angielskiej ogrodu botanicznego nie było?

Jest to chyba jedna z pierwszych rzeczy, jaką oni zakładają; a zawsze tak pięknie, tak fundamentalnie wszystko zrobione.

Ogród ten umieszczony na skale, ziemia sztucznie nanoszona w wielu miejscach.

Czemuż to my biedacy, choć jakiejś części tych bogactw, tego znaczenia, tego rozumu, pracy, wytrwałości nie mamy, co oni!

Jutro mają tutaj z Szang - hai przybyć hrabstwo Bardi.

Jadą do Japonii; dobrze i źle to dla mnie.

Więcej dobrze, niż odwrotnie!

Niezmiernie smutna wiadomość o śmierci następcy tronu naszego potwierdzona; 5-go już biedaka pochowano.

Wierzyć się nie chce, by to mogła być prawda.

Ogromnie wszystko następstwami zajęte.

Przecież, Bogu dzięki, Cesarz jeszcze żyje, zdrów i silny.

Przypisy


text:
265.

Surowy wielce wyrok Boży,

Przy Archanielskich trąb zgrzycie,

Dosięgnie tych mianowicie,

Których, wśród zwątpień gdzieś bezdroży,

Śmierć ladajaka mniej trwoży,

Niż w trudach szlachetne życie.

Nie dla tych w cichym śnie mogiła,

Co krwią swą, w szału bezmiarze,

Ofiarne plamią ołtarze!

Na czas Bóg zawsze koniec zsyła

Tej doli, co nas zgnębiła —

Lecz aż po kres jej trwać każe.

Bo, jak pod niebem zgrozą sinem,

Odwieczny niegdyś bluźnierca,

Tchnął człeku w duszę brak serca —

Tak dziś, pokusy krwawym czynem,

Jest samobójca Kainem,

Co Abla w sobie uśmierca.


text:
Abarbanel, don Izaak, ur. r. 1437 w Lizbonie z bogatych rodziców, starannie wykształcony w rabińskich naukach, szanowany przez króla Alfonsa V, który w ważnych razach często jego zasięgał rady.

Po śmierci tego króla rozpoczęły się dla Ab.

dni nieszczęsne.

Don Juan II chciał go życia pozbawić, dla tego schronił się on do Kastylji, ale gdy Ferdynand zarządził wygnanie żydów, przeniósł się do Neapolu, ztamtąd do Korfu, a następnie do Monopolis w Apulji, gdzie napisał swój Komentarz na Daniela, p. t.

Źródła Zbawienia (Maaine Hajeszuah), w którym zapowiedział przyjście Mesjasza za 70 lat.

Najwięcej pisał w Monopolis i w Wenecji, gdzie um.

1508.

Jego egzegetyczne pisma są u żydów w wielkiém poważaniu, i rzeczywiście pomiędzy rabińskimi komentatorami zajmuje on przedniejsze miejsce; pozwala sobie jednak częstokroć na długie i do rzeczy nienależące oddalania się od tekstu, choć te zboczenia świadczą, zawsze o jego erudycji; pisał płynnym, niekiedy nawet wykwintnym stylem hebrajskim.

Pisma jego drukowane są w części, z dodaniem obok łacińskiego tłumaczenia.

Jeden z synów A. został chrześcijaninem.

Cf. Chri.

N. Wolfius, Biblioth.

Hebraea, Hamb.

1733.

N.


text:
Casini (Casinius) Antoni, jezuita, ur. we Florencji 5 Sierpnia 1687, wstąpił do zakonu r. 1706.

W Collegium Romanum (w Rzymie) wykładał język hebr. i Pismo św. † tamże 4 Stycz.

1755 r.

Napisał: Controversia de statu naturae purae in compendium redacta, Romae 1724 in 4, ed.

4-a Romae 1862 in 12-o; na franc. przełożył ks. Cros, z dodatkami przez ks. Scheeben, p. t.

Qu’est-ce que l’homme, ou Controverse sur l’état de la nature pure, Le Mans 1864 12-o. Theses hebraicae quibus veterum philosophor.

doctrina scholae zeteticae ex qua primum ducta est, restituitur, Romae 1725 4-o. De vera prophetas intelligendi ratione disputatio, Romae 1748 4-o (drugi raz p. t.

Clavis prophetarum, Romae 1749), i kilka innych rozpraw egzegetycznych.

X. W. K.


text:
baszta, od 15. w., z niem. Bastei, z łac. bastia, czesk. baszta; powtarza się w bastjonach i bastyli (paryskiej); rus.

basznia.


text:
bandura, bandurzysta, dziś tylko na Małej Rusi znane; do niej od nas w 17. w. przeszło; u nas jeszcze i w pierwotnej postaci: pandora, włosk. pandora, z łac. i grec.

pandura (stąd i mandolina).


corpora: sejm

text:
Ustawa z dnia …….

zbywania należących do Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych akcji w PKL;

obejmowania akcji w podwyższonym kapitale zakładowym PKL przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub państwowe osoby prawne;

umarzania akcji Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych w PKL,

łączenia lub podziału PKL,

rozporządzania wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku PKL przez w szczególności:

sprzedaż przedsiębiorstwa,

wniesienie przedsiębiorstwa do spółki,

rozporządzania nieruchomościami PKL;

PKL - należy przez to rozumieć Polskie Koleje Linowe Spółka Akcyjna z siedzibą w Zakopanem przy ul. Krupówki 48 (34-500 Zakopane), wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000312594NIP 7361519649, REGON 492031835, jak również wszelkich następców prawnych Spółki;

przedsiębiorstwie – należy przez to rozumieć przedsiębiorstwo w znaczeniu nadanym w art. 551 Kodeksu cywilnego,

państwowej osobie prawnej – należy przez to rozumieć państwową osobę prawną w rozumieniu ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. z 1996 r., Nr 106, Poz.

493 z późn. zm.2),

akcji, akcjach, spółce akcyjnej - w przypadku zmiany formy prawnej PKL lub jej następców prawnych, należy przez to rozumieć również odpowiednio udział, udziały, spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.

Art. 3.

1.

Ze względu na fakt, że PKL jest spółką, której składniki majątkowe stanowią dobro narodowe mające strategiczne znaczenie dla dorobku kulturowego i technicznego narodu:

w razie dokonania czynności określonych w art. 1 pkt. 1-3, Skarb Państwa lub państwowa osoba prawna powinny zachować ponad połowę akcji PKL,

w razie podziału lub połączenia PKL z inną spółką, określonych w art. 1 pkt 4, Skarb Państwa lub państwowa osoba prawna powinny posiadać ponad połowę akcji w każdej z dzielonych spółek lub ponad połowę akcji w spółce nowopowstałej,

przedsiębiorstwo PKL nie podlega rozporządzaniu w szczególności w zakresie określonym w art. 1 pkt 5 a-c, chyba że rozporządzenie dokonane zostałoby na rzecz Skarbu Państwa,

nieruchomości PKL nie podlegają przekształceniom własnościowym, chyba że przeniesienie własności dokonane zostałoby na rzecz Skarbu Państwa.

2.

Czynności dokonane z naruszeniem postanowień ust. 1 pkt. 1-4 powyżej, objęte są z mocy prawa sankcją nieważności.

Art. 4.

W ustawie z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r., Nr 97, Poz.

1051 oraz z 2003 r., Nr 113, Poz.

1068) art. 2 otrzymuje brzmienie:

Po art. 35a dodaje się art. 35b w brzmieniu:

W latach 2010 – 2012 systematycznie zaczęły pojawiać się informacji o planowanej prywatyzacji Polskich Kolei Linowych S.A. z siedzibą w Zakopanem (dalej jako: PKL).

W ostatnich miesiącach większościowy akcjonariusz PKL, Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej jako PKP) zapowiedziała prywatyzację PKL.

PKL powstała w 1936 r., jak wynika z powszechnie dostępnych informacji spółka zatrudnia 210 pracowników, prowadzi 9 kolei, 7 wyciągów, 5 zjeżdżalni oraz dysponuje 100 ha tras narciarskich.

W skład infrastruktury PKL wchodzą m.in. niezwykle popularne trasy kolejowe o znaczeniu turystycznym takie jak: Kolej Linowa Kasprowy Wierch, Kolej Linowo Terenowa Gubałówka w Zakopanem, Kolej Linowa Palenica w Szczawnicy, Kolej Linowo Terenowa Góra Parkowa w Krynicy, Kolej Linowo Terenowa Żar w Międzybrodziu Żywieckim oraz Kolej Krzesełkowa Mosorny Groń wraz z Ośrodkiem Turystyczno- Narciarskim Mosorny Groń w Zawoi.

Majątek należący do PKL położony jest częściowo na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, który wymaga szczególnej ochrony ze względu na niepowtarzalne bogactwo przyrody.

Według szacunkowych danych PKL w czasie swojego istnienia przewiozła 225 mln pasażerów.

W latach 2000 - 2007 przeprowadzona została gruntowna modernizacja obiektów i infrastruktury PKL.

Niebagatelne jest przy tym znaczenie historyczne, kulturowe i środowiskowe, niezwykle oryginalna infrastruktura budynkowa stanowiące dobro narodowe mające strategiczne znaczenie dla dorobku kulturowego i technicznego całego narodu.

Infrastruktura PKL pozwala dziesiątkom tysięcy Polaków doceniać piękno polskich gór przez cały rok, a w sezonie zimowym dodatkowo, a właściwie przede wszystkim, ułatwia możliwość uprawiania sportów zimowych.

Poza niekwestionowaną funkcją społeczną, gospodarczą, techniczną i kulturową PKL przynosi każdego roku, będącemu jedynym akcjonariuszem PKP, Skarbowi Państwa czysty zysk w wysokości około 10 mln zł.

Dobro narodowe o tak niebagatelnym znaczeniu nie tylko dla mieszkańców regionów, w których infrastruktura jest położona, ale dla wszystkich rodaków nie powinno podlegać prywatyzacji.

Celem nadrzędnym powinno natomiast stać się zapewnienie Skarbowi Państwa lub państwowym osobom prawnym na mocy ustawy możliwości - bez względu na uwarunkowania polityczne i partię rządzącą - dysponowania własnością mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa PKL oraz zapewnienia ponad połowy akcji w PKL.

Stan rzeczywisty w normowanej dziedzinie

PKL powstała wskutek przekształcenia Przedsiębiorstwa Państwowego „Polskie Koleje Państwowe” na podstawie uchwały nr 181 zarządu PKP z dnia 29 czerwca 1999 r. - uchwały nr 163 zarządu PKP z dnia 30 maja 2000 r. - uchwały nr 100 rady PKP z dnia 09 lipca 1999 r. w sprawie utworzenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą „Polskie Koleje Linowe" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Zakopanem.

Spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 79964.

Następnie na podstawie uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki Polskie Koleje Linowe Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Zakopanem z dnia 30 czerwca 2008 r. nastąpiło przekształcenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną.

Jak wynika z doniesień prasowych4 PKP jest właścicielem 99,998% akcji w PKL.

Powyższe oznacza, że PKL nie można traktować jako państwowej osoby prawnej w rozumieniu ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

PKP, która jest państwową osobą prawną (100% akcji należy do Skarbu Państwa) z formalnego punktu widzenia posiada status większościowego akcjonariusza PKL.

W związku z zakreślonymi w pkt. 1 uzasadnienia projektu ustawy potrzebami i celami wydania ustawy, niezbędne ze względu na strategiczne znaczenie dla dorobku kulturowego i technicznego narodu stało się wprowadzenie szczególnych zasad wykonywania uprawnień i obowiązków właścicielskich przez PKP w spółce PKL.

W chwili składania przedmiotowego projektu ustawy akcje PKL mogą na zasadach ogólnych być zbywane bez ograniczeń, o ile statut spółki takich ograniczeń nie przewiduje (por. art. 337 Kodeksu spółek handlowych, dalej jako: KSH).

Na podstawie art. 337 § 1 KSH akcje są zbywalne.

Powyższy przepis uwarunkował konieczność wprowadzenia proponowanych niniejszym projektem ustawy zmian w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji umożliwiający odstępstwo od tej zasady z zastrzeżeniem, że ograniczenie to może dotyczyć jedynie akcji należących do Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, a spółka musi ponadto dysponować mieniem o charakterze istotnym dla narodu.

Analogiczny przepis wprowadzany zostaje również w stosunku do możliwości rozporządzania przedsiębiorstwem.

Ponadto zmiany własnościowe w stosunku do PKL, jako spółki akcyjnej, mogą zostać dokonane na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych poprzez obejmowanie akcji w podwyższonym kapitale zakładowym przez inne podmioty, umarzenie akcji, łączenie spółek lub podział PKL, a także bezpośrednio poprzez zbywanie majątku polegające na rozporządzaniu przedsiębiorstwem lub nieruchomościami.

Niniejszy projekt ustawy ogranicza możliwość zbycia mienia PKL oraz zapewnia zachowanie kontroli nad PKL przez PKP we wszystkich opisanych w przedmiotowym akapicie przypadkach.

Przy okazji wprowadzania szczególnych zasadach wykonywania uprawnień i obowiązków właścicielskich przez PKP wobec PKL zaistniała konieczność zmiany również art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, który w obecnym brzmieniu zapewnia obronę przed przekształceniami własnościowymi jedynie w sytuacji, gdy właścicielem (również akcjonariuszem lub udziałowcem) jest Skarb Państwa.

W dotychczasowym stanie prawnym PKP posiada prawne instrumenty, które umożliwiają sprzedaż niezwykle ważnej z punktu widzenia dorobku kulturowego i technicznego narodu polskiego spółki PKL.

Niniejszy projekt ustawy zapewnia zachowanie przez PKP (którego jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa) prawa do mienia spółki stanowiącego dobro narodowe oraz zapewnia zachowania większościowego pakietu akcji w PKL.

Ponadto dla urzeczywistnienia celu ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju postulowane jest rozszerzenie kręgu podmiotów, do których zakaz przekształceń własnościowych jest kierowany na państwowe osoby prawne obok Skarbu Państwa.

Przygotowana nowelizacja jest w dużej mierze odpowiedzią na wielokrotne głosy społeczeństwa, które domagało się podjęcia działań zmierzających do ograniczenia możliwości przekształceń własnościowych majątku PKL.

Zachowanie przez PKP, a więc faktycznie przez Skarb Państwa, większościowego pakietu akcji w PKL stanowi nie tylko odpowiedź na potrzeby grup społecznych, które zamieszkują tereny, na których usytuowane jest mienie należące do PKL, ale również odpowiada na potrzeby społeczne związane z turystyką i rekreacją Polaków z całego kraju, jak również obcokrajowców, którzy poprzez korzystanie z infrastruktury PKL poznają bogactwa naturalne naszego kraju.

Mieszkańcy terenów bezpośrednio sąsiadujących z mieniem PKL słusznie obawiają się, że ewentualne przejście kapitału w ręce zagraniczne doprowadzi do utraty miejsc pracy, co bezpośrednio przekłada się na niepokoje społeczne.

Skutki gospodarcze

Zachowanie przez PKP, czyli faktycznie w rękach Skarbu Państwa, większościowego pakietu akcji PKL oraz mienia Spółki przyczyni się do utrzymania istniejących miejsc pracy.

Wprowadzenie do PKL większościowego kapitału prywatnego groziłoby zmianą strategii i planów oraz w perspektywie możliwością redukcji etatów, a w skrajnym wypadku zmianą profilu działalności PKL będącej właścicielem wielu atrakcyjnych nieruchomości gruntowych.

Wprowadzenie proponowanych przepisów zapobiegnie wzrostowi bezrobocia i poprzez przynależność do podmiotu państwowego zapewni jednolitą strategię rozwoju, która może przyczynić się do modernizacji istniejącej infrastruktury, a tym samym stworzenia kolejnych miejsc pracy.

Pozostawienie większościowego pakietu akcji PKL w rękach PKP umożliwi dalszy rozwój turystyki, który zawsze przyczynia się do gospodarczego rozwoju regionu.

Skutki finansowe

Wejście w życie projektowanej ustawy zapewni Skarbowi Państwa stały przychód.

W ostatnich latach PKL przynosi stały dochód w wysokości około 50 mln zł rocznie, tylko w 2011 r. czysty zysk Spółki wyniósł około 9 mln zł.

Brak wejścia w życie przedmiotowego uregulowania może doprowadzić do powzięcia decyzji o całkowitej prywatyzacji PKL, co może przynieść jednorazowy przychód dla Skarbu Państwa, długofalowo jednak doprowadzi do pozbawienia Skarbu państwa stałego i pewnego dochodu.

Skutki prawne

W zakresie skutków prawnych proponowane przepisy wprowadzą nowatorską możliwość ograniczania na podstawie ustawy zbywania akcji lub udziałów, ograniczenie to dotyczyć będzie jedynie akcji lub udziałów spółki należących do Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, a spółka dysponować będzie mieniem o charakterze istotnym dla narodu.

Proponowana regulacje doprowadzi do zachowania przez PKP pakietu kontrolnego akcji PKL a także rozszerzy krąg podmiotów, dla których możliwość zbywania mienia podlegać będzie ograniczeniu.

W przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 27 marca 2012 r. przygotowanym przez Ministerstwo Skarbu Państwa Planie prywatyzacji na lata 2012-2013 nie przewiduje się prywatyzacji PKL.

W 2011 roku przychód spółki wyniósł 51 mln zł, a czysty zysk - 9 mln zł.

Ewentualne plany prywatyzacyjne prowadziłyby wobec powyższego do utraty realnego zysku, który corocznie przynosi PKL Skarbowi Państwa.

Wobec braku planów prywatyzacyjnych na rok 2013 r. i w związku z faktem, że wejście w życie projektowanej ustawy nie spowoduje zmiany stosunków istniejących w PKL, projekt nie niesie obciążeń dla budżetu państwa.

Założenia projektów podstawowych aktów wykonawczych

Projekt przedmiotowej ustawy nie przewiduje konieczności wydawania aktów wykonawczych.

Niniejszy projekt nie narusza prawa Unii Europejskiej, w szczególności zaś określonej w art. 63 ust. 1.

Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej swobody przepływu kapitału.

Właścicielem 99,998% akcji w PKL pozostaje PKP, której jedynym właścicielem jest Skarb Państwa.

Kodeks spółek handlowych przewiduje już sytuacje, w których możliwe jest ograniczenie w obrocie akcjami (art. 337 § 2 oraz 338 § 1 i 2 KSH).

Proponowane zapisy nowelizowanej ustawy niewątpliwie wprowadzają kolejną możliwości ograniczenia obrotu akcjami, ale wymagają, by akcje takie stanowiły własność Skarbu Państwa lub państwowej osoby prawnej.

Spółka zaś, której akcje zostają ograniczone w obrocie, musi dysponować mieniem o charakterze istotnym dla narodu.

W polskim systemie prawnym istnieją zapisy umożliwiające ograniczenie przekształceń własnościowych w odniesieniu do szczególnego rodzaju mienia5 i z taką sytuacją mamy do czynienia również w przypadku projektu niniejszej ustawy.

Celem proponowanego uregulowania nie jest ograniczenie swobody przepływu kapitału, lecz zapewnienie należnej ochrony mieniu państwowemu, które ma szczególne znaczenie dla dorobku kulturowego i technicznego narodu polskieg


text:
Juliusz Słowacki

Wspomnienie Pani De St. Marcel z domu Chauveaux

(14 stycznia 1846)

Staruszko moja!

o staruszko moja!

Twoje mieszkanie takie wonne tobą,

Na murach twoich jak z obrazów zbroja,

A każdy obraz był jakąś osobą.

Dziś raz ostatni widząc pożegnałem,

Wszedłszy do domu — bym poszedł za ciałem.

Dawno bez męża — i bez towarzysza,

Który niedawno ciebie odszedł stary,

Przycichłaś w domu — dziś ta sama cisza

W domu — a w bramie stoją twoje mary.

Gdym wszedł… myślałem, że szata szeleszcze,

Ogień się palił — zegary szły jeszcze.

Lecz jakaś ciemność… dziwne jakieś mroki

Nad twym kominem — nad łoża kotarą,

Jakby te dziwne śmiertelne obłoki, w

Które zmieniają dzień w godzinę szarą,

A człowiekowi bronią słów i ruchów,

Bo są z poważnych i ze smętnych duchów.

Lat dziewięćdziesiąt ciałoś ty nosiła,

Przez krew szły twoje panieńskie nożeczki,

Przez smutek starość szła twoja pochyła,

A w trumnie leżą już tylko kosteczki;

Wszystkoś wybrała ze skarbu żywota,

Czemuż po tobie — ta wielka tęsknota?

Może dlatego, że gdym twoje ściany

Odwiedzał… dawno światem niezabawne,

To spotykały mnie Republikany

I wielkich imion — dawne duchy sławne,

I wszystkie stały z odkrytymi głowy

Słuchając we mnie grzmiącej polskiej mowy.

Gdym nieraz siedział przy twoim kominie,

A ty myślałaś, że ja sobie drzymię,

Jam na mównicy stał w tych duchów gminie

I brałem sobie między nimi — imię;

Od głów zaczynał — i do serc im sięgał,

I znów na wielkąm ich sprawę sprzysięgał.

A ty jak trupek w krześle, pod zamętem

Cicha, podobna do Park — życia matek,

Byłaś jakby tych sejmów prezydentem

Duchem — próchenko ciała i opłatek,

Co miejsca przez lat dziewięćdziesiąt bronił,

A nie ustąpił — aż Pan Bóg zadzwonił.

Dlategom ja cię czuł pod suchą kością

Dobrą, choć ludzie o złość oskarżali,

Tyś sławne imię nosiła ze złością;

A ja sam także mam to, co mię pali.

Gdym jest wielkimi burzami natchnięty,

A w burzach nawet czuję się sam święty.

Wszystko to w głębi twojego pokoja

Czułem dziś, patrząc na złoconą ścianę,

Żegnajże, cicha staruszeczko moja,

A popamiętaj — na sejmy zerwane

I pomóż zgrają twoich duchów tłumną

Mnie, który szedłem dziś jeden — za trumną.

-----


text:
Akiba rabbi, żył w końcu I i na początku II w. po Chr., ur. z rodziców pogan, przeszedł do judaizmu.

Za młodu służył jako pasterz owiec u bogatego mieszkańca Jerozolimy, zwanego Kalba-Schabua; a mając lat czterdzieści, ożenił się z jego córką.

Czując jednak pociąg do nauki, udał się do słynnej wówczas szkoły rabinów w Tyberjadzie, a przy niepospolitych zdolnościach, wielką sobie pozyskał sławę z uczoności rabińskiej: był rektorem szkół żydowskich w Lyddzie, Jabne i Bene-Berak, w północnej Palestynie.

Podług talmudu, miewał on przeszło po dwadzieścia tysięcy słuchaczy.

Akiba uchodził za gruntownego znawcę Halacha, t. j. prawa Mojżeszowego nie pisanego.

Wiele też podawał i dawnych i własnych swoich objaśnień (hagada).

Mawiano nawet: „co nie było objawione Mojżeszowi, Akibie było objawione”.

Rabbi Tarfon, następca jego w Lydzie, mawiał: „kto się od Akiby odłącza, czyni to samo, jakby się od własnego życia odłączał”.

Pod względem religijnym, Akiba dla tego głównie ma swoje znaczenie, że wiele się przyczynił do utrzymania i sformułowania nowego judaizmu, o ile ten na talmudzie się opiera, ponieważ on pierwszy począł spisywać i w pewien porządek układać różne części prawa podaniowego, dotąd tylko ustnie przekazywanego (ob.

Talmud).

Zasługa w tym względzie Akiby tém wyżej jest tu ceniona, że, jak twierdzi talmud, wszyscy jego uczniowie za to, że pomiędzy sobą niezgodni, wzajemnie sobą gardzili, na zarazę wymarli w przeciągu czasu od wielkanocy do zielonych świątek, tak dalece, że przechowanie prawa ustnego byłoby zagrożone, gdyby Akiba nie udał się na południe Palestyny i tam nowych nie znalazł uczniów.

Na pamiątkę owego smutnego faktu, a zarazem i śmierci Akiby, talmud przepisał natenczas żałobę, dziś jeszcze zachowywaną, podczas której żydzi niestrzygą włosów ani brody, nie przywdziewają szat nowych, nie sprawiają wesel ani żadnych innych zabaw.

Przypisują mu téż kabalistyczne księgi: Jezira (o mądrości i imieniu Boskiém), Othiot (o mystyczném znaczeniu liter hebrajskich) i Mechilta.

Obok mozolnych prac literackich, Akiba nadzwyczajnie był czynnym w życiu polityczném.

Obszerną w tym celu prowadził korrespondencję ze wszystkimi współwiernymi, rozrzuconymi po całém imperjum Rzymskiém; ale ta jego polityczna działalność zgubną była dla jego rodaków i dla niego samego.

Zaślepiony fanatyzmem i fałszywą rachubą, co do czasu przyjcia[1] Messjasza, stanął po stronie żydowskiego demagoga Bar-Kochba (syn gniazdy[2]), później Bar Chosba (syn kłamstwa) nazwanego, który się za Messjasza udawał i żydów do zrzucenia rzymskiego jarzma, za Hadrjana, pobudzał.

Z początku dobrze mu się wiodło: wziął Jerozolimę i wiele innych miast Palestyny.

Jednak nawet spółcześni niektórzy zarzucali Akibie, że dla poparcia Bar-Kochby naciągał miejsca ksiąg świętych, utrzymując, że chwila obecna była spełnieniem czasów przyjść mającego Messjasza.

Johanan-ben-Sakai, uczony rabin, przewidując klęski, jakie spadną na Izraela, napróżno wołał: „O Akiba!

trawa na twoich zębach wyrośnie, a syn Dawida jeszcze się nie ukaże”.

Cesarz Hadrjan wysłał do Palestyny Juljusza Severa, odwołanego w tym celu z Brytanii.

Bar-Kochba zwyciężony, zamknął się wraz z Akibą w Bethar; gdy miasto szturmem zdobyto, wódz zginął, a Akiba dostał się do niewoli.

Rzymianie pastwili się nad starcem: zębami żelaznemi pasy z niego darto.

Mękę tę zniósł on cierpliwie, i gdy w tym czasie przypadała godzina modlitwy Szema (słuchaj Izraelu, Pan Bóg nasz, Pan jeden jest, Deut.

6, 7), odmówił ją jeszcze, i gdy powiedział wyraz „jeden jest” ducha wyzionął (Ob. J. H. Otthonis, Historia Doctorum Misnicorum, Amstel.

1699.

Pinner, Compendium des Thalmud, Berl.

1832.

Zunz, Die Gottesdienstliche Vorträge der Juden, Berl.

1832.

Brück, Rabinische Ceremonial gebraüche, Bresl.

1837. s. XXVII i 8.

Mayer, Das Judenthum, Regensb.

1843. s. 161 i tegoż, Die Juden unserer Zeit.

s. 151.)

(Wetzer).

Przypisy


text:
Konstanty Gaszyński

Czarna sukienka

Schowaj, matko, suknie moje,

Perły, wieńce z róż,

Jasne szaty, świetne stroje,

Nie dla mnie to już.

Kiedyś jam kwiaty, stroje lubiła,

Gdy nam nadziei wytryskał zdrój;

Lecz gdy do grobu Polska zstąpiła

Jeden mi tylko pozostał strój:

Czarna sukienka.

Narodowe nucąc śpiewki,

Widząc szczęścia świt,

Kiedym szyła chorągiewki

Dla ułańskich dzid,

Wtenczas mnie kryła szata godowa,

Lecz gdy wśród boju zginął brat mój,

Kulą przeszyty na polach Grochowa,

Czarna sukienka,

Gdy kochanek w sprawie bratniej

Mściwą niosąc broń,

Przy rozstaniu raz ostatni

Moją ścisnął dłoń,

Wtenczas, choć smutna, lubiłam stroje,

Lecz gdy się krwawy zakończył bój,

A on gdzieś poszedł w strony nieswoje,

Gdy liść Igań, Wawru kwiaty

Dał nam zerwać los,

Brałam perły, drogie szaty

I trefiłam włos;

Lecz gdy nas zdrady wrogom sprzedały,

Gdy zaległ Polskę najeźdźców rój,

Gdy w pętach jęczy naród nasz cały,

-----


text:
Beatyfikacja jest wstępną deklaracją, przez którą Papież zezwala lub rozkazuje, aby osoba jaka uważaną była za blogosławioną, z powodu jej cnót heroicznych i cudów.

Beatyfikacja różni się od kanonizacji (ob.), gdyż ta jest stanowczém i uroczysteém orzeczeniem, że pewna osoba ma być zaliczona do rzędu świętych i, jako taka, czczona przez cały Kościół; beatyfikacja zaś nietylko jest wstępném, a więc nie ostateczném orzeczeniem, ale jeszcze cześć błogosławionego ogranicza do pewnej części Kościoła, do jednej djecezji lub prowincji, albo do jednego zakonu, i pozwala z pewnemi ograniczeniami czcić błogosławionego publicznie.

Cześć więc oddawana błogosławionym, jest mniejszą od czci świętych.

Do czci bowiem świętych należy: 1) uznawanie świętego jako takiego w całym Kościele; 2) wzywanie świętego w publicznych modłach Kościoła; 3) stawianie na jego cześć kościołów i ołtarzy; 4) odprawianie ku jego czci Mszy św. i odmawianie brewjarza; 5) obchodzenie święta w dniu ku czci jego naznaczonym; 6) wystawianie posągu lub obrazu z koroną czyli aureolą, na znak jego świętości; 7) publiczne wystawianie i cześć jego ciała i relikwji.

Cześć zaś błogosławionych ogranicza się zawsze do jednego lub kilku z powyższych punktów, i do takiego stopnia, jaki zwyczaj niepamiętny ustalił, lub jaki pozwolenie papiezkie wyraźnie oznaczyło.

Nie można zatém: 1) wystawiać ich obrazów i posągów w kościołach lub oratorjach, bez osobnego na to pozwolenia Papieża; jeżeli zaś pozwolenie to jest dane, można te obrazy i posągi umieszczać przy ścianach, ale nie na ołtarzach; 2) nie można odprawiać świętej Ofiary i odmawiać brewjarza o błogosławionym, chociażby postawienie ołtarza było dozwoloném; 3) nie można czci dozwolonej w jedném miejscu rozciągać na drugie miejsce; ani 4) rozciągać do innych osób pozwolenia, danego pewnym osobom, odprawiania o błogosławionym Mszy świętej; 5) nie można obchodzić ich święta bez wyraźnego pozwolenia Stolicy Świętej; 6) nie można wpisywać ich imienia do kalendarzy powszechnych, lecz tylko do kalendarzy szczegółowych miejsc i zakonów, którym cześć tych błogosławionych została dozwoloną; 7) nie można do kościelnych modłów (preces) dodawać szczególnych suffragjów na wzywanie błogosławionego; w modlitwach publicznych

można ich wzywać tylko podług modły dozwolonej i zatwierdzonej przez Stolicę Apostolską; 8) nie można nosić w uroczystych procesjach ich relikwji.

Obecnie beatyfikacja poprzedza zawsze kanonizację.

Do uznania kogo za błogosławionego potrzeba cnót heroicznych i cudów udowodnionych.

Cnotami heroicznemi nazywają się takie, które przechodzą zwykłe warunki natury, sięgają najwyższego stopnia doskonałości i wynoszą tego, kto się niemi odznacza po nad zwykłych sprawiedliwych chrześcjan.

Potrzeba więc, aby ten, kto ma być beatyfikowanym, wykonywał w stopniu heroicznym szczególniej trzy cnoty teologiczne: wiarę, nadzieję i miłość, oraz cnoty kardynalne: roztropność, sprawiedliwość, męztwo i wstrzemięźliwość, przez które rozumieją się i wszystkie inne cnoty cbrześcjańskie.

Oprócz heroizmu cnoty, baczy się jeszcze na trudność w jej wykonywaniu (arduitas), równie jak na ochoczość ducha, z jaką była spełniana (Benedict.

XIV, De serv.

Dei beatif.

III 21 nr. 10, 11).

Męczeństwo, jako oddanie życia za Chrystusa, uważa się za miłość doskonałą i wyrównywa najwyższemu stopniowi cnoty.

W beatyfikacji tedy męczennika, zamiast dowodów cnoty w stopniu heroicznym, wymaga się tylko dowodu rzeczywistego i prawdziwego męczeństwa.

Dla dowiedzenia zaś, że męczeństwo było nietylko faktem zewnętrznym, ale najwyższym, z ducha płynącym czynem cnoty, potrzeba jeszcze cudów.

Oprócz cnót bowiem heroicznych, wymaganém jest, aby mający zostać błogosławionym działał cuda, szczególniej po śmierci.

Przez cud zaś rozumie się czyn nadzwyczajny, w świecie widzialnym spełniony, przechodzący siły natury, albo jej prawom przeciwny, lub przeciwny zwyczajnemu sposobowi, w jaki działają i objawiają się prawa natury (ob.

Cud).

Według Benedykta XIV (De servorum Dei beatif.

IV 1, n. 6 seq.), trzy są rodzaje cudów: 1) fakta, które co do istoty swojej przechodzą siły natury, np. wskrzeszenie umarłego, i takie cuda nazywają się supra naturam; 2) fakta, które co do istoty swej nie przechodzą siły natury, ale przeciwią się prawom, według których ona działa, np. rozdzielenie wód morza Czerwonego w czasie wyjścia Hebrajczyków z Egiptu (Exod.

14), i te nazywają się contra naturam; 3) fakta, które sił natury nie przechodzą, ale nie mogą być przez nią w ten sposób i w takich okolicznościach spełnione, np. uleczenie z trądu Naamana, przez zanurzenie się siedm razy w Jordanie, z polecenia Elizeusza (IV Reg.

5), i te nazywają się praeter naturam.

Podług stałej praktyki Stolicy Apostolskiej, potrzeba do beatyfikacji przynajmniej dwóch cudów, choćby ostatniego rodzaju, dowiedzionych i spełnionych na wstawienie się sługi Bożego[1] po jego śmierci.

Cudami Bóg prawdę tylko potwierdzać może.

Cuda więc, przez przyczynę świętych i błogosławionych spełnione, są dowodem prawdy, a prawdą tą jest świętość ich życia, oparta na prawdzie ich wiary.

Wierni czcząc świętych, uznają ich tém samém za świadków prawdy Bożej.

Kiedy przeto Kościół ma orzekać o cnotach i cudach sług Bożych, ma tém samém orzekać o prawdziwości religji; czyli schodzą się tutaj dwa pytania, mianowicie: jedno, czy jaka osoba ma być za świętą lub błogosławioną uznana, i drugie, naturalnie z pierwszém związane, czy to, w co ona wierzyła, wierzyć powinniśmy, i to, co czyniła, czy zgodne jest lub nie z nauką Kościoła.

Łatwo więc wnieść z tego, jak ważną jest dla Kościoła rzeczą, aby tym tylko samym cześć świętych i błogosławionych przyznawać, którzy rzeczywiście na nią zasłużyli, a to tém bardziej, że lud skłonny jest bardzo do nadzwyczajności i do opowiadania dziwów o pobożnych osobach po ich śmierci, szczególniej, jeżeli kto z niegodziwego wyrachowania zajmie się szerzeniem takich opowieści.

Nauczyciele błędu próbowali nieraz tego sposobu dla popierania swojej fałszywej doktryny, przedstawiając jej zwolenników jako bohaterów wiary, jako istoty wyższej natury, pełne ducha Bożego.

Dla tego to sprawy beatyfikacyjne i kanonizacyjne przeprowadza Kościół z największą troskliwością i rezerwuje je, jako i inne sprawy większe, causae majores, do decyzji Stolicy Apostolskiej.

W początkach biskupi, potém metropolici rozpoznawanie tego rodzaju spraw przeprowadzali, często rozstrzygały je synody; lecz zdawna także oddawano je do decyzji władzy papiezkiej.

Jak w pierwszych wiekach spisywano akta męczeństwa, ob.

art. Akta męczeńskie.

Od IV już wieku są przykłady udawania się do Rzymu, o pozwolenie oddawania czci męczennikowi lub wyznawcy.

W aktach męczeńskich św. Wigiljusza, biskupa trydenckiego, takie odwołanie się do Papieża uważane jest za przekazane przez tradycję.

Znaczenie powagi papiezkiej w tego rodzaju sprawach pokazuje się wówczas wyraźnie, gdy Jana Chryzostoma najprzód Papież za świętego uznał, a z nim razem cały Kościół, jakkolwiek biskupi wschodni bardzo długo wzbraniali się pomieścić jego imię w dyptychach.

Co się jednak tyczy papiezkich kanonizacji, właściwie tak nazwanych i uroczystych, przed X-m wiekiem nie ma ich przykładu.

Za Papieża Jana XV kanonizacja Św. Ulrycha (Udalricus), biskupa augsburgskiego, była uroczyście dokonana na synodzie laterańskim 993 r.; akta jej znajdują się w Bullarjuszu rzymskim i w zbiorach soborów (Harduin VI p.

1 p.

727) i gdzie indziej[2].

Od tego czasu mnożyły się sprawy kanonizacyjne, rozstrzygane już to przez Papieży samych, już też na soborach powszechnych.

Jednakże utrzymywał się zwyczaj, że i biskupi różnych djecezji zalecali, z zezwoleniem Papieża, lub i bez takiego zezwolenia, cześć sług Bożych, w ich djecezjach zmarłych, a odznaczających się cnotami i cudami.

Działo się tak jeszcze do roku 1170, w którym Papież Aleksander III kanonizację, a także, podług powszechnego zdania kanonistów, i beatyfikację uznał za rzecz wyłącznie do Papieża należącą (rezerwat papiezki).

Sławny ów rozdział prawa Andivimus (Decretal.

III 45 c.

l) brzmi: „Audivimus, pisze Papież do zakonników pewnego klasztoru, quod quidam inter vos diabolica fraude deeepti, hominem quendam in potatione et ebrietate occisum, quasi Sancti (more infidelium) venerantur.

Cum vix pro talibns inebriatibus peremtis, Ecclesia permittat orare.

Dicit enim Apostolus: Ebriosi regmim Dei non possidebunt.

Illum ergo non praesumatis de caetero colere; cum, etiamsi per eum miracula fierent, non liceret vobis ipsum pro sancto absque auctoritate Romanae Ecclesiae venerari t.

j., że bez zezwolenia Kościoła rzymskiego nikt nie może być publicznie czczony jako święty, chociażby przez niego działy się cuda.

Ten dekret Aleksandra III jest podstawą dzisiejszego prawa, tyczącego się kanonizacji i beatyfikacji.

Zdaje się jednak, że i po tym dekrecie zdarzało się, iż w niektórych miejscach oddawano jeszcze cześć publiczną za upoważnieniem biskupa; lecz Papieże niezmiennie zatwierdzenie czci takiej uważali za wyłączne prawo Stolicy Apostolskiej, i Urban VIII, w roku 1684, wyraźnie pod karami kanonicznemi zabronił oddawania czci publicznej tym, względem których nie byłaby ta cześć już wówczas ustaloną od niepamiętnych czasów, albo przynajmniej od stu lat, z wiedzą i pozwoleniem Papieża, lub właściwego biskupa, albo, gdyby taka cześć nie opierała się na indulcie papiezkim, lub na pozwoleniu świętej kongregacji obrzędów, lub na pismach Ojców i świętych autorów.

Odtąd beatyfikowanie i kanonizowanie uważane jest jako prawo wyłącznie Papieżowi zarezerwowane, którego nietylko żaden biskup, metropolita, prymas lub patrjarcha nie może sobie przywłaszczać, lecz które nawet nie może być zlecone legatowi, i którego ani kollegjum kardynałów, podczas wakującej Stolicy Świętej, nie może wykonywać, ani sobór bez zezwolenia Papieża.

— Ostrożności, jakich Stolica Święta przestrzega przy beatyfikacji, zabezpieczają ją od przedwczesnego sądu, od wszelkiego zaniedbania i pozostawienia choćby najmniejszej wątpliwości o cnotach i cudach sługi Bożego, którego ma świętym uznać i jako takiego czci publicznej zalecić.

Ztąd, kiedy nie o męczennika, ale o wyznawcę idzie, potrzeba, aby sława jego cnót heroicznych i cudów była wprzód dowiedzioną, nim się Stolica Święta tą sprawą zajmie.

Pierwszy ten proces w beatyfikacji nazywa się biskupim (processus ordinarius), bo się dokonywa przez biskupa lub rządcę djecezji, biskupią jurysdykcję posiadającego w tém miejscu, gdzie sługa Boży żył, umarł i pochowany.

Biskup jednak nie powinien (podług Benedykta XIV) pospiesznie do takiego przystępować procesu, ale wówczas dopiero, gdy sława świętości sługi Bożego i zdziałanych przez niego cudów jest prawie powszechną i trwa nieprzerwanie.

Jeżeli pozostawił on jakie pisma, przedewszystkiem rozpatrują się one: jeżeliby bowiem zawierały w sobie cokolwiek podejrzanego o herezję, o beatyfikacji nie ma co myśleć.

Do rozpoczęcia procesu potrzeba, aby wystąpił prokurator z odpowiedniém pełnomocnictwem, daném od osób życzących beatyfikacji sługi Bożego, od jakiego kollegjum, zakonu, kraju i t. p.

W prośbie swojej, podanej biskupowi, prokurator wyraża, że uprasza o badanie sprawy, celem przesłania jej do Stolicy Apostolskiej.

Biskup, nie mogący sam prowadzić procesu, deleguje kilku kapłanów, wyższe zajmujących stanowiska, np. oficjała, dziekana kapituły, kanoników i t. p. Ci, w towarzystwie promotora fiskalisa i notarjusza (obaj oni składają przysięgę de officio fideliter exercendo) przeprowadzają proces, a mianowicie przesłuchują świadków, wizytują grób i t. d.

Wyrok jednak ostateczny wydaje ordinarius loci.

Świadkowie składają swoje zeznania pod przysięgą w kościele, kaplicy, lub inném miejscu poważném.

Zresztą proces przeprowadza się podług zwykłych przepisów prawa kanonicznego; pierwszy proces nazywa się processus de non cultu, albo deparitione decretorum (scil.

Urbani VIII).

Papież ten bowiem dla usunięcia nadużyć, tyczących się niewłaściwego oddawania czci ludziom zmarłym w opinji świętości, zakazał (2 Paźdz.

1625 r.) bullą Coelestis Hierusalem cives: 1) obrazy nie beatyfikowanych i nie kanonizowanych zdobić oznakami wskazującemi świętość i cześć religijną (jak aureolą, promieniami) i wystawiać je w kościołach lub prywatnych kaplicach; 2) drukować bez approbaty miejscowego biskupa opisów życia, czynów, cudów i objawień ludzi zmarłych w opinji świętości; biskup pozwolenie takie powinien dać dopiero za radą pobożnych i uczonych ludzi i po otrzymaniu zgody Stolicy Apostolskiej, którą o tej rzeczy uwiadomić należy; 3) bez szczególnego zezwolenia biskupa lub Stolicy Apostolskiej składać na grobie takiego sługi Bożego wotów, lub jakichbądź obrazów malowanych czy rzeźbionych, tudzież świateł palić.

Wolno wszelako przełożonym kościoła takie wota przyjmować, ale chować je mają w zakrystji, lub inném zamknięéem miejscu, aby służyć one mogły za dowody świętości, gdy Bóg zechce zasługi takich ludzi uświetnić na ziemi beatyfikacją lub kanonizacją.

Mogą też przełożeni kościołów podania o cudach i pozyskanych łaskach spisywać, ale opisy te przesyłać zaraz należy biskupowi.

Wyjątki od tego zakazu wyżej były wyłuszczone.

Otóż przy beatyfikacji dowieść należy, że dekreta te Urbana VIII nie były w danym razie naruszone, lub też, że ma miejsce przewidziany w tych dekretach wyjątek.

Proces tedy super non cultu ma na celu przekonanie się, czy słudze Bożemu nie była oddawana cześć mu nie przysługująca; jeżeli cześć taka była oddawana, proces odbywa się super casu excepto, t. j. bada się, czy sługa Boży był czczony więcej jak sto lat przed wspomnionemi dekretami (t. j. przed r. 1534).

Szczegółowy przebieg tego procesu znajdzie czytelnik u Karola Feliksa Matta († 1701), Novissimus de sanctorum canonisatione tractatus.

Podług Bened.

XIV (l. c. l. 22 n. 3), proces super non cultu może teraz biskup opuścić, a przeprowadzić tylko proces de fama sanctitatis, tém hardziej, że proces ten pierwszy później przeprowadza się Z rozporządzenia kongregacji obrzędów.

Proces de fama sanctitatis, virtutum i miraculorum, czyli processus super vitae sanctitate, virtutibus et miraculis Servi Dei, ma na celu dostarczenie Stolicy Apostolskiej danych do rozstrzygnięcia pytania, czy jest dostateczna przyczyna do rozpoczęcia papiezkiego procesu, celem beatyfikowania sługi Bożego.

Potrzeba tedy, aby zeznania świadków były szczegółowe, jakkolwiek następnie musi jeszcze się odbywać bliższe pojedyńczych faktów rozpatrzenie.

Na tém kończy się wszystko, co biskup z własnej powagi może w takiej sprawie przedsiębrać; akta procesu, wraz z opinją biskupa, przesyłają się do Rzymu i wręczają sekretarzowi kongregacji obrzędów, a przez niego notarjuszowi kongregacji, aby przystąpiono do otworzenia procesu (apertio processuum).

Otworzenie to następuje na prośbę postulatorów, to jest popierających beatyfikację, lub ich przedstawicieli, dopełnia go kardynał prefekt kongregacji obrzędów, albo, jeżeli to ma być otworzenie akt sędziego delegowanego, protonotarjusz apostolski, po zbadaniu pieczęci i podpisów.

Nakoniec, oprócz notarjusza, wzywają promotora wiary (fidei promotor), czyli prokuratora publicznego, którego obowiązkiem jest rozpatrywać wszelkie trudności i zarzuty, natrafiane w sprawach tego rodząju; następnie świadków, którzy mogą zeznać, że pieczęcie i podpisy są nietknięte i autentyczne.

Jeżeli takich świadków nie ma, autentyczność ta powinna być w inny sposób stwierdzoną i względem tego kongregacja obrzędów wydaje oddzielną decyzję.

Odpowiednio jednak do myśli dekretów Urbana VIII, Stolica Apostolska nie odrazu przystępuje do sprawy, ale dopiero po usilnych i powtarzanych prośbach.

Po otwarciu procesu, skoro Papież zanominuje z pośród kardynałów kongregacji obrzędów jednego referentem, przystępuje się do zbadania pism, pozostawionych przez tego, który ma być beatyfikowanym.

Badanie to odnosi się do wszelkich pism jego drukowanych i niedrukowanych.

Trzeba dowieść, że nic się w nich nie znajduje takiego, coby zasługiwało na cenzurę teologiczną; a badania tego dopełniają, stosownie do ilości i rozciągłości pism, albo referent przez Papieża nominowany, albo kilku sekretnie mianowanych rewizorów, a kongregacja obrzędów wydaje sąd o przedstawionym raporcie, zbadawszy te pisma lub ustępy, które jaką wątpliwość przedstawiają.

Jeżeli sąd ten korzystnie dla autora wypadnie, przystępuje się do sygnatury komissji (signatura commissionis), to jest Papież przekonawszy się, iż przepisy Urbana VIII zachowane zostały, upoważnia kongregację obrzędów do wprowadzenia procesu apostolskiego, tak co do rozgłosu o cnotach i darze cudów osoby, mającej być beatyfikowaną, jako też o rzeczywistości i naturze cnót i cudów w szczególności, osobie tej przypisywanych.

Lecz jeżeli na to nie ma szczególnej dyspensy papiezkiej, sprawa rozpoczyna się dopiero po upływie lat dziesięciu.

Potrzeba też, aby nowe relacje biskupów potwierdziły, że w ciągu lat dziesięciu ten rozgłos ciągle się utrzymał, aby żadna wątpliwość, ani żaden zarzut stanowczy nie powstał przeciwko beatyfikacji; aby nareszcie prośby dobrowolne i ponowne, ze strony monarchów i innych znakomitych osób, któreby można uważać za organa powszechnego usposobienia, doszły ponownie do Stolicy Świętej.

Jeśli te wszystkie wymagania będą zaspokojone, pierwszą rzeczą kongregacji, po otrzymaniu do tego upoważnienia papiezkiego, jest rewizja procesu biskupiego super non cultu, i rozstrzygnięcie wątpliwości, czy zdanie biskupa przyjąć, czy odrzucić należy.

Prokurator, przy pomocy dodanego mu adwokata, broni przyjęcia, promotor zaś fidei z urzędu stawia swoje zarzuty (animadversiones) piśmiennie.

Tak informacja prokuratora, jak i opozycja promotora drukuje się w drukarni apostolskiej i rozdaje się kardynałom.

Jeżeli, po rozpatrzeniu procesu biskupiego i wszelkich tyczących się go wątpliwości, nastąpi przychylna dlań decyzja kongregacji, a następnie Papieża, wtedy postulatorowie mogą prosić o litteras remissoriales, to jest o pisma do kilku biskupów djecezji, w których żył sługa Boży i gdzie mogą być pewne o nim wiadomości, upoważniające ich do rozpatrzenia sprawy na miejscu i pozyskania odpowiedzi na pytania, sformowane przez promotora fiskalisa, a tyczące się rozgłosu cnót heroicznych i cudów osoby, mającej być beatyfikowaną.

Taki proces powinien wykazać: 1) że jeśli nie u całego ludu, to przynajmniej w jego większości, mianowicie w miejscu, gdzie osoba ta umarła, albo gdzie jej ciało jest pochowane, używa ona rozgłosu życia świętego i daru cudów; 2) że rozgłos ten oparty jest na pobudkach godnych wiary, a nie na czczej wieści u ludu; 3) że pochodzi on od osób godnych poważania i wiary, a nie od lekkich, zapalonych, nieuków i podejrzanych, iż w tém jakiś interes mieć mogą; 4) że są powody słuszne, iżby osoba, o którą idzie, wzywaną była przez wiernych w ich potrzebach; i 5) że są powody, dla których, wedle zdania ludzi szanownych i dobrze rzecz pojmujących, uważaną jest za godną policzenia przez Stolicę Świętą pomiędzy błogosławionych.

To udowodnienie powinno się opierać na świadkach, historykach, dokumentach, jak np. donacjach i wotach; ale te dwa ostatnie dowody nigdy same nie wystarczają, lecz nabierają dopiero wagi przy świadectwach naocznych.

Wymaga się zawsze sześć lub ośm takich bezpośrednich świadectw, zgodnych pomiędzy sobą.

W całym tym procesie biskupi działają z powagi apostolskiej i powinni się ściśle trzymać przepisanej im formy w otrzymaném zleceniu (lit.

remissoriales).

Akta tak zebrane, wraz z poświadczeniem sędziów delegowanych o wiarogodności świadków, przesyłają się do Rzymu, otwierają się uroczyście w obecności protonotarjusza, a kongregacja obrędów rozbiera ich ważność, co do formy procesu i co do wewnętrznej wartości dowodów.

Jeżeli kongregacja po rozprawie obustronnej, pomiędzy postulatorami i promotorem wiary, wyda zdanie zatwierdzające, postulatorowie powinni uzyskać nowe litteras remissoriales, tak zwane remissoriales in specie, aby przystąpiono do kategorycznego śledztwa o cnotach i cudach przypisywanych błogosławionemu.

Tym razem, jak i poprzednio, kongregacja zleca to odpowiednim biskupom.

Celem tej instrukcji jest udowodnić, że posiadający sławę świętości, rzeczywiście posiadał w stopniu heroicznym wymagane cnoty i działał prawdziwe cuda.

Dowody na to powinny być dane przez świadków, o których postępowaniu osiągnąć należy najpewniejsze wiadomości, pod nieważnością śledztwa, i których świadectwo ma być roztrząśnięte i ocenione na tych samych zasadach, jak gdyby chodziło o dowody zbrodni i o zastosowanie kary ciężkiej.

Jeżeli idzie o cudowne uzdrowienie, bada się, czy mogło być ono dokonane w sposób naturalny, i dla tego wymaganém jest zdanie kompetentnych lekarzy, szczególniéj zaś tych, którzy chorego leczyli przed jego uzdrowieniem, i bez tego zdania obejść się nie można, chyba bardzo rzadko i przy użyciu koniecznych środków ostrożności.

Co do cnót błogosławionego, zasięganą bywa niekiedy rada jego spowiednika; lecz świadectwo jego nie jest konieczne.

Skoro ten drugi proces o cnotach i cudach szczegółowych (in specie) zostanie ukończony, posyłają się akta do kongregacji obrzędów, gdzie otwierają się w sposób uroczysty, wyżej opisany.

Przedewszystkiem rozbieraną jest ważność samego procesu.

Promotor wiary obowiązany jest wykazywać wszelkie braki i zboczenia od przepisów, odnoszących się do instrukcji sprawy, aby mógł pozyskać uznanie nieważności całego procesu.

Jeżeli proces uznanym zostanie, co do formy, jako ważny, wtedy dopiero przystępuje się do rozbioru samego przedmiotu: najprzód rozpatrują się cnoty, a potém cuda.

Po otrzymanej decyzji, co do ważności procesu, zawiesza się niekiedy dalsze prowadzenie sprawy, osobliwie gdy od śmierci sługi Bożego nie upłynęło jeszcze lat 50; w takim razie akta się opieczętowywują i składają w archiwum.

Dopiero Po uplywie tego czasu, i tylko w skutek szczególnego rozkazu ze strony Papieża, rozpoczyna się ciąg dalszy procesu.

Rozpatrują się wówczas raz jeszcze z wszelką ścisłością cnoty i cuda sługi Bożego.

Zarzuty promotora fidei, odpowiedzi prokuratora i adwokata, równie jak wierny wyciąg z aktów sprawy (summarium), drukują się i rozdają kardynałom.

Decyzja zapada na kongregacji jeneralnej, którą poprzedzają dwie inne: przedprzygotowawcza (congregatio antepraeparatoria), to jest zebranie konsultorów i mistrzów ceremonji kongregacji obrzędów, zwołane przez kardynała referenta; potém kongregacja przygotowawcza (congr. praeparatoria), gdzie na żądanie referenta zwołani są kardynałowie, należący do kongregacji obrzędów, konsultorowie i mistrzowie ceremonji; na tej kongregacji, ponieważ głównym jej celem jest objaśnienie kardynałów o stanie rzeczy, sami konsultorowie głosują.

Na kongregacji jeneralnej (congr. generalis), w obecności i pod prezydencją Papieża, zbierają się też same osoby; konsultorowie glosują tu najprzód, a potém kardynałowie.

Wysłuchawszy zdania każdego i głos jego odebrawszy, Papież zaleca im modlitwy o światło Boże i zostawia sobie ostateczny wyrok.

Jakoż później dopiero, gdy się przez modlitwę przygotuje, oznajmia ten wyrok sekretarzowi kongregacji obrzędów i promotorowi wiary, których w tym celu do siebie wzywa, poruczając pierwszemu spisanie wyroku w formie dekretu.

Wyrok ten nigdy nie wypada przychylnie, jeżeli na kongregacji jeneralnej nie było przynajmniej dwóch trzecich głosów na rzecz cnót i cudów sługi Bożego.

Gdy dekret ten jest już sporządzony, słudze Bożemu przysługuje już tytuł „wielebnego“ venerabilis (podług Bangena, Die Römische Curie, München 1854, n. 3).

Wszelako tytuł ten, zdaniem Benedykta XIV, przyznaje się już temu słudze Bożemu, którego sprawa rozpatruje się w kongregacji obrzędów [3].

Jeżeli wreszcie zostało uznaném i ogloszoném, że ten, którego prowadzi się sprawa beatyfikacyjna, rzeczywiście posiadał w stopniu heroicznym cnoty wymagane i działał prawdziwe cuda, wtedy nowa kongregacja bywa zwoływaną dla zdecydowania, czy po tém wszystkiém, co dotąd się okazało, można już bezpiecznie przystąpić do beatyfikacji.

I na tej kongregacji Papież nie wyrzeka zaraz swojego zdania, lecz zachowuje się tak samo jak poprzednio, gdy szło o uznanie cnót i cudów.

Oznacza też wtedy dzień, w którym ma się odbyć uroczystość beatyfikacji, i poleca sekretarzowi brewiów, aby (in forma brevi), z klauzulami i indultami zwyczajnemi, zredagował wyrok apostolski, który następnie wręcza się postulatorom.

— Uroczystość beatyfikacyjna odbywa się w bazylice watykańskiej; do uroczystości tej należy: 1) ogłoszenie odpustu dla wszystkich (po odbyciu spowiedzi i przyjęciu kommunji św.) znajdujących się na uroczystém nabożeństwie beatyfikacyjném, lub tego dnia nawiedzającym bazylikę księcia Apostołów; 2) obecność wszystkich kardynałów i konsultorów kongregacji obrzędów, oraz kardynała archiprezbitera, kanoników i duchowieństwa bazyliki watykańskiej; 3) przesłanie breve apostolskiego przez postulatora do kardynała prefekta kongregacji obrzędów, który posyła je kardynałowi archiprezbiterowi kościoła watykańskiego, celem uzyskania pozwolenia na ogłoszenie rzeczonego breve w kościele; 4) publiczne odczytanie tegoż breve; 5) uroczyste odśpiewanie Te Deum przez biskupa, mającego celebrować Mszę uroczystą; 6) zdjęcie zasłony, pokrywającej obraz błogosławionego, w ołtarzu umieszczony; 7) uczczenie przez obecnych błogosławionego przed tymże obrazem; 8) odczytanie kollekty przez biskupa, mającego celebrować; 9) potrójne okadzenie obrazu; 10

) odprawienie uroczystej Mszy św.; 11) nawiedzenie kościoła po południu, po nieszporach, przez Papieża, dla uczczenia błogosławionego przed jego obrazem.

Może także w ciągu roku odbyć się uroczystość w kościołach tego kraju, zakonu etc., do którego błogosławiony należy (Bened.

XIV l. c. I.

24 n. 15).

— To, cośmy dotąd powiedzieli, odnosi się do beatyfikacji wyznawców, gdyż beatyfikacja męczenników inaczej się nieco odbywa.

Zwykle najprzód ustanawia się proces o rozgłosie męczeństwa, o jego przyczynach i o cudach męczennika.

Cnoty męczennika o tyle są brane na uwagę, o ile ich zbadanie może dopomódz do lepszego osądzenia męczeństwa i jego przyczyn.

Drugi proces, przez ordynarjusza lub przez delegowanego apostolskiego przeprowadzany, odnosi się do kwestji, czy już nie oddawano nieprawnej czci publicznej męczennikowi.

Potém idzie nowy proces apostolski, o rozgłosie i naturze rzeczywistej męczeństwa i cudów.

Dwa pytania, to jest jedno do męczeństwa i przyczyn jego, drugie do cudów się odnoszące, zwykle rozdzielane nie bywają, nawet na kongregacjach, ale rozbierają i decydują się razem.

— Jak już wyżej wspomniano, może bez takich formalności być uznaną cześć sługi Bożego jako błogosławionego, jeżeli się udowodni, że rozgłos cnót lub męczeństwa i cudów tego sługi Bożego, a przynajmniej, że początek czci jego sięga na sto lat przed r. 1634, że cześć tę tolerował biskup miejscowy lub Papież, albo że na to jest (poprzedzający tenże rok) indult papiezki lub kongregacji obrzędów.

Takie nadzwyczajne upoważnienie papiezkie, do oddawania czci publicznej wyznawcy lub męczennikowi, oparte na udowodnieniu wyjątkowych okoliczności, w dekretach Urbana VIII wyszczególnionych, nazywa się beatyfikacją równoważną (beatificatio aequipollens), gdy beatyfikacja przepisanym wyżej porządkiem odbyta, nazywa się formalną (formalis).

— Ponieważ dawniej Beatus znaczyło to samo co Sanctus, przeto i dziś często przymiotnik ten dodaje się różnym świętym, jak np. Najśw. Pannie, św. Janowi Chrzc., śś.

Apostołom Piotrowi i Pawłowi.

Rozumie się jednak, że w takim razie nie należy brać tego przymiotnika w znaczeniu ścisłém.

Nadmieniamy jeszcze, że jeżeliby komu, bez przeprowadzenia wyżej opisanej drogi beatyfikacyjnej, cześć publiczna była oddawana, cześć taka byłaby wzgardą powagi kościelnej i zabobonem, ściągającym karę klątwy; duchowni zaś, którzyby takiej czci byli winnymi, wpadają w suspensę.

Stolica Święta, nie chcąc wywoływać zaburzeń pomiędzy ludem, poprzestaje niekiedy tylko na zaprotestowaniu przeciwko czci takiej, ale ta powolność nie może być braną za pozwolenie i nie może później służyć za podstawę do beatyfikacji.

Szczegóły ob.

u Benedykta XIV, De servorum Dei beatificatione et beatorum canonisatione, Bon.

1734—38, wydanie drugie Patav.

1743, 4 tomy in fol., tudzież w cytowanych powyżej dziełach Matta i Bangena.

— Z liturgiki, względem błogosławionych pamiętać należy, że Mszy wotywy o błogosławionych odprawiać nie wolno, chociażby w dzień ich święta była Msza i pacierze na ich cześć dozwolone; Msze o błogosławionych, dozwolone w pewnej miejscowości i pewnym osobom, od przybywających kapłanów obcych odwiane być nie mogą, i nawzajem ci, którym pozwolono tę Mszę odprawiać u siebie, w obcych kościołach odprawiać jej nie mogą (S. R. C. var.

decret.).

Przypisy

↑ Podług Bened.

XIV (1. c.

1.

37, n. 2) sługą Bożym nazywać się może każdy zmarły z rozgłosem świętości, choćby beatyfikacja jego nie była rozpoczęta.

↑ Poprzednio mniemano, że pierwszą uroczystą przez Apostolską Stolicę podjętą kanonizacją była kanonizacja św. Suitberta, bpa werdeńskiego (Verdia), za Pap.

Leona III (796—816), o której znajduje się wzmianka w liście św. Ludegera, biskupa monastyrskiego (Münster); ale Benedykt XIV (1. c.

1.

8 n. 2) wykazał nieautentyczność tego listu.

↑ Dawniejszemi czasy tytuł ten dawano wielu mężom, zmarłym w opinji świętości, szczególniej kapłanom, biskupom.

Nawet za życia tytuł ten dawano niekiedy znakomitym osobom.

Zresztą predykat ten venerabilis nie udziela się formalnie i nie oznacza żadnego stopnia czci, ale powstał ze zwyczaju.

Dla tego nic dziwnego, że użycie jego chwiejne.

I dziś jeszcze wolno ten tytuł przechodnio przypisywać różnym osobom; stale wszelako i prawnie należy on tylko do tych, o których jui wydane decretum de virtutibus.


text:
August (Fryderyk) III, syn Augusta II, ur. 7 Paźdz.

1696.

Luterski dom saski pracował bardzo nad tém, aby młody książe wychowany był w luteranizmie; szczególniej starały się o to: Anna Zofja, matka, i Krystyna Eberhardyna, żona Augusta II.

Papież Innocenty XII, a następnie Klemens XI upominali króla, aby bacznie czuwał nad wychowaniem syna i nad wyzwoleniem go z pod wpływów nieprzyjaznych.

Na kilkakrotne napominanie tego ostatniego Papieża, król składał się zawsze kłopotliwém swojém położeniem: w Polsce, w obec Szwedów i Leszczyńskiego, w Saksonji, w obec protestanckich swoich poddanych.

Nareszcie r. 1710 przesłał swoje stanowcze zapewnienie, że niebawem i stanowczo zajmie się katolickiém wychowaniem swego syna.

Na konsystorzu 7 Maja t.

r., Papież udzielił radosną tę wiadomość kardynałom.

Oburzenie pomiędzy książętami protestanckimi, przeciwko temu zamiarowi króla, było tak wielkie, że pod ich naciskiem królowa Krystyna, wbrew woli męża, skłoniła syna do przyjęcia kommunji w luterańskim kościele.

Wielkie było z tego powodu zmartwienie nieobecnego ojca, również jak i Papieża.

Ojciec wysłał młodzieńca najprzód do Frankfurtu, a ztamtąd, po odbytej koronacji cesarza Karola VI do Wenecji i Bolonji, gdzie też ten prywatnie złożył katolickie wyznanie wiary, 27 Paźdz.

1712 r.

Protestanci nie wiedząc jeszcze o tém, ale obawiając się wpływu katolickiego otoczenia, w jakim książę zostawał, różnemi sposobami zamyślali go od tego wpływu uwolnić.

Uknuto nawet spisek na życie Kosa, wojewody inflanckiego, i dwóch baronów Hagenów, ze świty księcia, z zamiarem uprowadzenia samego księcia do Szwecji.

Spisek jednak wcześnie został odkryty i książe do Paryża wysłany.

I tam robiono około niego zabiegi.

Oświadczano mu gotowość stanów saskich, uznania go natychmiast za elektora, byleby wrócił do Drezna i oświadczył wierność protestantyzmowi.

Nędzne te jednak plany przeciwko ojcu i Kościołowi, z najżywszém oburzeniem odrzucił.

Dnia 1 Lipca 1717 r. umarła jego babka Anna Zofja; wówczas przestał już taić swoje nawrócenie.

Roku 1733 wstąpił na tron ojcowski.

Panowanie jego było nieszczęsne.

Sądy o jego osobie są różne, po większej części stronnicze.

Życie jego całe było moralne, charakter czysty, ale zdolności mierne i bynajmniej do trudności położenia, w jakiém się znajdował, nieodpowiednie.

Um.

w Dreźnie 5 Paźdz.

1763 r.

Cf. Räss Convertiten, 8, 200.

N.


text:
150.

Mając, w jałowej otusze,

Dać ubóstwieniu swą duszę:

Wprzód — umrzeć muszę.