corpora: wikisources-pl

text:
Benedykt z Nursji, święty (21 Marca), opat w Monte-Cassino.

Ur.

ze znakomitej rodziny w Nursji (teraz Norcia), w Umbrji, 480 r.

Niektórzy ród jego chcieli mieć pokrewnym z Habsburgami.

Dzieckiem jeszcze będąc, stronił on od zabaw właściwych młodocianemu wiekowi.

Rodzice posłali go na naukę do Rzymu, lecz swawola i zdrożności towarzyszów na jego niewinną duszę tak silny wpływ wywarły, że postanowił ze świata się usunąć i w odosobnieniu życie pędzić.

Opuścił więc Rzym i osiadł w Subiaco (Sublacus), leżącém między Tivoli i Sora (Gregorius Magnus, Vita S. Benedicti, c.

I n. 1 Acta ss.

21 Mart.).

Tu spotkał Benedykt świętego zakonnika, imieniem Romanus (22 Maja), który mu wyjaśnił obowiązki zakonnika i wskazał jaskinię, jako mieszkanie, w którém trzy lata mieszkał nasz święty, pomiędzy pustemi górami, a żywości dostarczał mu Romanus na sznurku, do którego przywiązany był dzwonek.

W 497 roku odszukał go jakiś kapłan i dowiedzieli się także o nim sąsiedni pasterze, którzy go z początku za nieznane uważali zwierzę, gdyż okrywał się zwykle skórami zwierzęcemi.

Wkrótce wieść o świątobliwym mężu rozeszła się po okolicy: zewsząd zbiegali się do niego ludzie pobożni, niektórzy nawet, przekonywającemi jego mowami ujęci, wyrzekali się świata, aby życie w pokucie i religijnych ćwiczeniach pędzić.

Benedykt tymczasem pokusami szatana nawiedzany, modlitwą, rozmyślaniem i utrapieniem ciała (tarzał się w czasie pokusy w pokrzywach i cierniach) wyrabiał w sobie coraz większy hart duszy i świątobliwość serca.

Zakonnicy z Vicovaro (u starożytnych Vicus Varronis), wsi między Tivoli i Subiaco, dowiedziawszy się o nim, wybrali go na swego opata.

Lecz rozpuszczeni mnisi żałować wkrótce zaczęli, że tak surowego stróża obyczajów i karności w mury swoje przyjęli, i kilku z nich nalało trucizny do wina, które miał pić Benedykt; lecz kiedy ten, zwyczajem swoim, przed wypiciem wina zrobił nad niém znak krzyża świętego, naczynie na drobne kawałki pękło (Ztąd na obrazach rysują go z rozbitym kielichem i z wężem).

Przebaczywszy ciężkie przewinienie, opuścił klasztor w Vicovaro i powrócił do pustelni w Subiaco.

Liczba uczniów jego zwiększała się ciągle i w krótkim czasie, jego staraniem, w prowincji Walerji stanęło 12 klasztorów, a w każdym z nich mieszkało dwunastu zakonników (nazwy klasztorów u Dom Joseph le Mège, De la congrégation de St. Maur: Vie de St. Benoît et un abrégé de l’histoire de son ordre, Paris 1690).

Kiedy tak Benedykt z nadzwyczajną żarliwością nad zbawieniem bliźnich pracował, a Bóg jego pokorę i cnoty licznemi cudami nagradzał, niejaki Florentius, niegodny kapłan z okolicy, zazdrością powodowany, zaczął rozszerzać o nim potwarcze wieści; święty mąż, pełen zawsze słodyczy, pokoju i pokory, opuścił wtedy dotychczasową siedzibę i przeniósł się na Monte-Cassino (Mons Cassinus), sławne niegdyś wspaniałą świątynią Apollina; tu wyciął gaj i na ruinach świątyni pogańskiej zbudował dwie kaplice.

Dla gromadzących się tu coraz liczniej zakonników, napisał Benedykt regułę, z której, jak się wyraża św. Grzegorz, wieje duch mądrości.

Benedykt nie posiadał wprawdzie biegłości w naukach ludzkich, lecz za to głęboką była jego przenikliwość w rzeczach odnoszących się do zbawienia, i dla tego święty Grzegorz powiada o Benedykcie, że jego niewiadomości towarzyszyło prawdziwe światło i istotna mądrość (Scienter nesciens et sapienter indoctus, I 1).

O świątobliwości jego życia świadczyły cuda i dar przepowiadania przyszłości (Gregorius Magnus c. II sqq.).

Przez czternaście lat był on przełożonym klasztoru w Monte-Cassino; umarł 21 Marca 543 roku.

Na sześć dni przed śmiercią, której godzinę z całą dokładnością oznaczył, kazał kopać sobie grób i zaledwie ten był wykopanym, zapadł w gorączkę.

Szóstego dnia swojej choroby, kazał się zanieść do kościoła, dla otrzymania Sakramentów świętych, dał ostatnie napomnienie braciom i uczniom swym, gorąco się modlił i skonał stojący, wsparty na ramieniu jednego z zakonników, w 63 roku życia.

Grób Benedykta słynął wielu cudami (Cf. Historica relatio de corpore S. Benedicti Cassini auctore Petro Diacono Cassinensi, Acta SS.

21 Marca), a w 653 część jego relikwji została przeniesiona do Fleury, w Gallji, gdzie klasztor benedyktyński nosił nazwę Św. Benedykta nad Loarą [1], St. Benoît sur Loire.

Ob. De translatione corporis S. Benedicti in Gallias ad Floriacense monasterium, auctore Adalberto (Adrevaldo).

Vita S. Bened.

abb., auctore Gregorio Magno, Papa, commentario illustrata a Philippo Jacobo abbate benedictino monasterii S. Petri in Silva Nigra, Augustae Vindel.

et Friburgi Brisgoviae 1782.

Życie to przetłumaczył ks. Stan.

Szczygielski, benedyktyn, opat trocki, Wilno 1683.

(Fehr).

J. N.

↑ Spór był długi pomiędzy temi klasztorami, gdzie spoczywają rzeczywiscie zwłoki świętego.

Bollandysta Józef von Hecke, w żywocie świętego Berarjusza, biskupa Mans (17 Października), przytacza nieznaną dotąd bullę Zacharjasza, Papieża, z której pokazuje się, że relikwie świętego Benedykta w 742 roku, wraz z relikwjami świętej Scholastyki, były jeszcze na Monte-Cassino.


corpora: openbooks

text:
Cyprian Kamil Norwid

Historyk

Wiele jest — gdy kto pomierzył stary cmentarz

Albo i genealogiczny-dąb;

Wiele — jeśli *inwentarz*

Skreślił — zajrzał Epokom w głąb

I upostaciował opis…

*

Ale — jeśli on w starca, w męża, w kobietę

Powrócił strach ów, z jakim dziad ich drżał,

Patrząc na *pierwszego kometę*,

Gdy po pierwszy raz nad globem stał:

-----


text: Celbrat (niem. Zahlbret), tablica do rachowania pieniędzy.


text:
Cerastes, hebr. szfifon (Gen 49, 17), u późniejszych pisarzy cefa (Isai 14, 29), częściej cifeoni (Prov.

23, 32.

Isai 11, 8.

59, 5); Wulgata raz tylko (w Gen. l.

c.) tłumaczy cerastes, w innych miejscach regulus.; 70 opuścili ten wyraz w Gen. l.

c., a zamiast: coluber in via, cerastes in semita, przełożyli: wąż na drodze, zaczajony na ścieżce; zresztą tłumaczą przez ἀσπίς (Isai 11, 8.

14, 29), βασιλίσκος; (Isai.

59, 5) i κεράστης (Prov.

23, 32.

W przekładzie Wujka: Prov.

l. c. żmija, w Gen. l. c. tak samo, a we wszystkich miejscach Izajasza: bazyliszek).

Według powszechnego rozumienia ma to być żmija rogata (Coluber cornutus, v.

Coluber cerastes), znana pod nazwą bazyliszka (βασιλισκος, regulus) u Greków i Rzymian, o której bajecznie mniemano, że samém spojrzeniem zabija swoją ofiarę.

Żmija ta ma się jeszcze znajdować w Egipcie i na Synaickim półwyspie: jest koloru brunatno-żóltego z wierzchu, od grzbietu do końca ogona nacentkowana brunatnemi plamami.

Na spłaszczonym łbie nie ma żadnych plam, pod spodem jest pięknego koloru perłowego, ogon wpada w kolor żółty.

Nad każdą z górnych powiek wznosi się sztywny rożek, przy osadzie obwiedziony podobnym do korony pierścieniem z łuski.

Z powodu zapewne tego pierścienia nazwaną została ta żmija królewską (basiliskos).

Ze szczęki górnej wystają dwa zęby z pęcherzykami jad zawierającemi, a że dolna szczęka jest węższą od górnej, przeto zęby wspomniane pozostają bez żadnej osłony.

W Egipcie mają tego bazyliszka za bardzo niebezpiecznego: od ukąszenia bowiem jego podobno człowiek, a nawet wielbłąd, w godzinę umiera.

Długość jego dochodzi do półtory stopy, grubość na cal blizko.

Na ofiarę swoją zaczaja się w jamach i na ścieżkach.

W Palestynie i Syrji są podobnego nieco koloru węże (el-bachah), t. j. dmuchające, syczące, z ciemno-brunatnemi centkami na łbie, długie 3—3½, stóp, cienkie jak mały palec, lecz nie kąsają, tylko wypluwają swój jad na nadchodzącego nieprzyjaciela.

Ob. Furrer w Bibel-Lexicon, wyd.

D. Daniel Schenkel.

X. W. K.


text:
czyn, czynić; uczynek, uczynny, czynny, czynność, przyczynić, przyczyna, przyczynowość, czyniać (to przejęli Węgrzy, csinal w 16. i 17. wieku), czyniwać.

Dziś czyn ‘dzieło’, ale dawniej ‘sposób’, ‘to, co do czegoś należy’, ocalałe w dzisiejszem naczyniu; gdy to jednak kuchenne tylko, oznaczał czyn ‘zbroję’ i ‘warsztat’, a więc czyn, czynowaty jeszcze w psałterzu i biblji w tem znaczeniu: »tym czynem« (»tym sposobem«, Leopolita), »złamie czyn« (»zbroję«, w obu psałterzach), czynowaty, ‘uzbrojony’.

W cerk. czin jeszcze wręcz ‘porządek’, cziniti, ‘urządzać’, ‘ustawiać’, ‘działać’, stąd rusk. czin, ‘urząd’, czinownik, ‘urzędnik’; u Serbów czini i ‘czary’, a cziniti o ‘garbowaniu skór’ i o ‘wianiu zboża’.

Rzeczownik *keinu- (osnowa na -u, por. czynowaty, czynownik), prasłowo; brak go w lit.; pień czi z *kei-, ind. czinoti, ‘zbiera’, ‘układa’, czi-ti- i czaja, ‘warstwa’, kāja-, ‘ciało’, awest. czajeiti, czinwaiti, ‘wybiera’, grec.

poie-ō, ‘czynię’ (stąd poeta, poezja, właściwie ‘czyn’, por. składacz, dawną naszą poety nazwę).


corpora: CEN

text:
Jarosław Kaczyński powiedział że ma listę osób, głównie naukowców ze Szkoły Głównej Handlowej, do rad nadzorczych w spółkach Skarbu Państwa.

Dodał również, że premier wie o niej już od dłuższego czasu.

Jarosław Kaczyński powiedział że lista, która została już zaprezentowana Kazimierzowi Marcinkiewiczowi, składa się głównie z pracowników naukowych SGH, od profesorów po adiunktów.

Zostali oni zarekomendowani przez profesorów tej uczelni.

Według Kaczyńskiego to odpowiedni ludzie, którzy mogliby zasiąść w radach nadzorczych, oczywiście o ile przejdą pozytywnie postępowanie weryfikacyjne.

Zdaniem szefa Prawa i Sprawiedliwości, osoby z listy są bardzo dobrze przygotowane pod względem ekonomicznym.

Ostateczną decyzję o mianowaniu do rad nadzorczych podejmie premier, który obecnie pełni obowiązki ministra skarbu.

Prezes PiS wypowiedział się również na temat obsady kierowniczego stanowiska w Polskiej Agencji Prasowej.

Według Kaczyńskiego niemożliwe jest uwzględnienie jakichkolwiek interesów partyjnych przy obsadzie fotela prezesa PAP, ponieważ nie pozwalają na to przepisy prawne.

Ustawa o PAP jasno stwierdza, że agencja nie może być zależna od jakiegokolwiek ugrupowania ideologicznego, politycznego czy gospodarczego.


text:
7.

Jej przyjaciele śledzili z napięciem rozwój sprawy.

Żaden nie spodziewał się, by miała na serjo sławić opór hrabiemu Maidanow.

Gdy tak się wydawało, podziwiano tylko jej spryt.

W Paryżu oczekiwało ją świetne powodzenie.

Ogół zaciekawiony był każdym szczegółem jej postępowania, a dzienniki zamieszczały całe szpalty.

Gdy przybyła do Rosji, władze i biura, otrzymawszy rozkazy, przyjęły ją w sposób godny królowej.

Przysposobiono dla niej i ustrojono pałacowe apartamenty hotelu.

Za pierwszej bytności W. Księcia poprosiła go, by usunął przymus, który ją czyni dłużniczką jakoby.

Chłonął jej słowa, z lodowatem czajeniem się w twarzy, nie wyciągnął jednak żadnych konsekwencji.

Oburzało ją to rozleniwienie, w jeden cel skierowanej woli, owa bezwrażliwość uszu, nastawionych pożądliwie na słuchanie.

Wzgarda człowieka była u niego czemś wprost druzgocącem, a miała pozory ospałości.

Oczy jego leniwe mówiły: — Człowieku, kupko lepkiego śluzu, rzuć się na ziemię i zgiń.

W jego obecności myśli Ewy były często tak głośne, że drżała, by ich nie usłyszał.

Ważyła się spierać z nim.

Młoda dziewczyna, Wiera Szeszkow zastrzeliła naczelnika miasta.

Ewa nie zawahała się pochwalać ten czyn.

Odpowiedział frazesem i umilknął bez wrażenia.

Nacisnęła go silniej.

Wyszkolone jej ciało wibrowało rytmem rozgoryczenia i podniety.

Przepajał ją ból, gniew i współczucie.

On zaś patrzył na nią, jak na rasowego kola, którego igraszki zachwycają i powiedział:

— Jest pani niesłychana.

Nie wiem, czy mógłbym pani czegoś odmówić, za cenę jej posiadania.

Mówił to głosem grubym, ochrypłym.

Miał jeszcze głos inny, wysoki, podobny do zgrzytu zardzewiałych zawiasów.

Ramiona Ewy drżały.

Ani śladu odbicia jej istoty nie było na nim, wszystko roztrzaskiwało się o ów lodowaty majestat dumy.

Dostrzegła, że dwa razy zmienił się i drgnął.

Po raz pierwszy, gdy oświadczyła, że jest Niemką.

Miał w krwi nienawiść do wszystkiego co niemieckie i do samych Niemców.

Złośliwe urąganie zabłysło mu w rysach twarzy.

Ale nie zdecydował się uwierzyć jej i porzucił ten temat.

Drugi raz, gdy wspomniała o Iwanie Michajłowiczu Beckerze.

Czuła dobrze, że go wstrząśnie, nazwisko to bowiem było arkanem.

Spojrzenie, niby cios bicza strzeliło z jego leniwych oczu.

Dwie pionowe zmarszczki czoła, wydłużyły się, niby macki owada, a zjawiona nagle poprzeczna, utworzyła z niemi ponury krzyż.

Twarz nabrała ziemistej barwy.

Niecierpliwa Zuzanna popędzała i wabiła.

— Czemuż się wahasz? — powiedziała raz, późnym wieczorem, swej pani.

— Gdy się jest tak blisko szczytu niema mowy o odwrocie.

Marzenia nasze w Toledo, wydawały nam się niesłychanie zuchwałe.

Tymczasem zawstydziła nas rzeczywistość.

Chwyć sposobność.

Małe twe nóżki nie wytańczą nigdy czegoś większego.

Ewa jęła elastycznie chodzić w koło po dywanie.

— Cicho bądź! — rzekła zadumana, tonem groźnym.

— Nie wiesz, co doradzasz.

Przykucnąwszy u kominka spozierała Zuzanna pawiemi oczyma, bez połysku na niezdecydowaną.

— Czy się boisz? — spytała, marszcząc czoło.

— Mam istotnie wrażenie, że się boję.

— Czy pamiętasz rzeźbiarza, u któregośmy były ubiegłej zimy w Meudon?

Pokazywał nam rzeźby swoje i rozmawialiście o szlucc.

Powiedział: — Nie wolno mi bać się marmuru, niechże marmur boi się mnie.

— Za słowa te omal go nie pocałowałaś.

Nie bój sic, jesteś silniejsza.

Ewa przystanęła i rzekła wzdychając:

— Celte maladie, qu'on appelle la sagesse!

Zuzanna przystąpiła do fortepianu i jęła grać polonez szopenowski, czyniąc ruchy kanciaste i podrygliwe.

Ewa słuchała chwilę, potem stanęła za grającą, dotknęła palcem jej ramienia, gdy zaś Zuzanna urwała, rzekła tonem głębokim i gardłowym:

— Jeśli tak być ma, to chcę przedtem spędzić lato miłości, jakiego nie było dotąd na ziemi.

Nie mów, Zuzanno, graj dalej i nie mów.

Zuzanna spojrzała na nią i potrząsnęła głową, pełna podziwu.


text:
Sposób zwiedzania gór i podział czasu.

Od polskiej strony zwiedza się Tatry na własnych nogach, pomagając sobie dojeżdżaniem tylko do tych miejsc, dokąd wózek dojedzie, gdy od węgierskiej strony dostarczają okoliczni mieszkańcy koni siodłanych, przywykłych do wycieczek górskich, a na nich ten może bardzo zaoszczędzić siły, kto ich dużo nie ma do rozporządzenia.

Chodzić w górach trzeba powolnym a równym krokiem, aby siły nagłym chodem nie sforsować od razu, najlepiej nas przekonywują nowicyjusze w wycieczkach tatrzańskich, zrazu biegną żwawo, prześcigają nawet przewodników, a w parę godzin widzimy ich potém ustających, w końcu nawet zupełnie niezdolnych do pochodu, podczas gdy równo od początku dążący osiągają cel silni, wracając do domu chociaż strudzeni, lecz zdolni do wycieczki na dzień następny.

Odpoczywać trzeba często ale krótko, bo to najlepiej siły zachowuje; pragnienie sycić się musi naturalnie wodą, lecz o ile możności, jak najmniejsza ilością i to domieszując do niej wina czerwonego, soku jakiego lub wreście cukru, aby zmniejszyć ostrość nader zimnej wody, która nietylko nagle oziębia piersi i żołądek, lecz i rozdyma.

Nie wypełniając więc tej przestrogi można się nabawić boleści, rozwolnienia, zaziębić płuca lub dostać febry.

Przytem wlewając w siebie bezprzestannie wodę, osłabia się człowiek, gdy mu najwięcej sił potrzeba, chodząc po górach.

Przy zabieraniu żywności uważać należy, aby nie brać na wycieczki czegoś, co pragnienie sprawia n. p. słonych wędlin, najlepsza bywa zwykła pieczeń, drób, jaja gotowane.

Maniorki dobrze jest napełniać winem, jakimkolwiek sokiem, limoniadą, grokiem, ponczem, aby było co doléwać do czerpanej po drodze wody, bo dostatecznej ilości napoju maniorka nie pomieści na całą wycieczkę, a przytém ciepleje, służyć więc powinna za płyn wzmacniający; dopiero, gdy czeka nas spinanie się na jaki szczyt, gdzie wody już nie ma, dopełnia się maniorka do pełności ostatnią w drodze spotkaną wodą, dosypując śniegu zlodowaciałego, który topniejąc dłużej ją w chłodnym stanie utrzymuje.

Po szałasach spotykanych radzę jak najmniej pić mléka lub żętycy, chyba idąc już z powrotem, bo jakiekolwiek mleko zawsze rozdyma i ociężałym czyni.

Sérki owcze są bardzo pożywne, ale na wycieczkach takich, gdzie wodę z sobą nosić trzeba, niekorzystne, bo sprawiają pragnienie.

Przy tem wszystkiem chleba zawsze jak najwięcej trzeba.

Jak nagłego picia zimnej wody w drodze strzedz się bardzo trzeba, tak i nagłego oziębienia powietrza; często wychodzi się z gorącej kotliny na krawędź góry, to znów ztąd lub owąd nagle przeciąg zawieje na spoconego podróżnika, trzeba się zatem zaraz ciepło okrywać i nigdy na takich miejscach nie spoczywać.

Przy dłuższych odpoczynkach mając z sobą przyrząd już wspomniany do herbaty, bardzo dobrze jest ją sobie sporządzić, bo żaden napój tu użytkowi herbaty nie zrówna; jednoczy ona w sobie wszelkie warunki do podróży górskiej, ogrzewa i wzmacnia, a nie przeciąża.

Rozpowszechniony teraz Libiga wyskok mięsny bardzo wielkie w górskich wycieczkach powinien znaleść zastosowanie.

Sprzedają ten wyskok dzisiaj nawet w tabliczkach suchych, które wrzucone w gorącą wodę darzą nas w każdej chwili rosołem, w takim jednak razie trzeba mieć sól miałką ze sobą, bo jej ten wyskok dużo potrzebuje.

Krzepienie się w czasie wycieczki wódką, likierem lub arakiem należy do szkodliwych i niebezpiecznych zwyczajów, bo upajający trunek tępi w nas przytomność umysłu, czego nam właśnie na górach jak najwięcej potrzeba.

Niesłuchanie tej przestrogi może być powodem wielkiego nieszczęścia.

Raz jeden słynny przewodnik tatrzański, Jędrzej Wala, był zmuszonym poroztłukać gościom flaszki z trunkami, którym się podjął przewodniczyć, gdy upominania jego nie skutkowały, a miejsca do przebycia przychodziły takie, na których brak zupełnej przytomności mógł tego lub owego życia pozbawić; nie pozostało więc nic innego, jak użyć przemocy nad bezrozumem swoich gości dla ich własnego dobra.

Z rodzajem wycieczek stosować się trzeba do stałości pogody, a że ta w górach bardzo zawsze zmienna, zatém zwykle spuszczamy się na szczęście.

Rzadko się udaje przewidzieć pogodę na dwa, trzy dni, a nigdy więcej; bywają jednak w Tatrach zdarzenia, że 8 i 10 dni przejdzie zupełnie bez dészczu, lecz to należy do szczególności, górale, zwłaszcza przewodnicy, najlepiej się znają na górskiej pogodzie.

Mając przed sobą jednodniową tylko wycieczkę we wierchy, to łatwiej się da pogodę przewidzieć, niż gdy nas czeka kilkudniowa podróż.

Bądź co bądź zawsze jak najraniéj wstawać się powinno i wychodzić o 5. rano z chaty, aby za chłodu ujść jak najdaléj ; przytém, aby sobie dzień uczynić jak najdłuższym.

W tym względzie, ile godzin potrzeba lub dni na tę lub ową wycieczkę, radzić się najlepiej dobrych przewodników; co nieco podaję tu w tej wskazówce Tatrzańskiéj.

Po przybyciu do Tatr niedobrze jest odrazu zrywać się na dalekie i trudne wycieczki, lecz stopniowo trzeba siły swoje przyzwyczajać, bo inaczej narazić się można na stratę czasu i nadwerężenie zdrowia.

Wróciwszy po nagle odbytej a dalekiej wycieczce staje się człowiek niezdolnym do pochodu, przez dni kilka kości bolą, w całém ciele czuć jakby połamanie, gdy powoli oswojone siły, choć trudzone całodzienną podróżą, wybornym snem leczą się przez noc zupełnie.

Wstaje się na drugi dzień zdrowym, gotowym do najdalszego marszu.

Gdy się zdarzy jednak komu, że się nabawi tęgiego bólu w nogach, to najlepszym na to środkiem jest wymoczenie ich w zimnéj wodzie i natarcie okowitą[1] w miejscach, gdzie ból największy.

Bardzo polecającą się samo przez się i ożywczą w górskich wycieczkach jest kąpiel ranna, gdziekolwiek w potoku lub przynajmniej umywanie się do połowy ciała, ale owe junackie kąpiele w jeziorach Tatrzańskich należy liczyć do bezrozumnych igraszek.

Woda w nich zawsze zimna, a dno bardzo zdradliwe, pozorna płytkość przy przeźroczystości wody łudzi, w razie więc wypadku tonienia nie ma ratunku, gdy łodzi ani promów na tych wodach nigdzie nie znajdzie.

Zwiedzając Tatry napotyka się wszędzie na szałasy krowie i owcze; często jeszcze szałasu nie widać, a już odgłos szczekania psów owczarskich zdradza istnienie osady pasterskiej.

Na świętego na Wojciecha,

U nas w polu już pociecha:

Ale w górach ledwo taje.

I zaledwo jar nastaje.

A na Świątki, na Zielone

Szumią majem świeże lasy,

Owce w góry wypędzone,

W halach schodzą się juhasy.

Stary baca rej im wodzi.

Pies liptowski strzeże owiec.

A przez lato juhas zbrodzi.

Każdy potok i manowiec

(Winc.

Pol.)

Witają gości bardzo uprzejmie pasterze zwani tu juhasami jak i ich zwierzchnik, zwany bacą, który jest całego szałasu gospodarzem.

Wdają się w rozgowory o wszystkiém; najprzód ciekawi wiedzieć, zkąd podróżny przybywa i co słychać w świecie; proszą do swojej szopy zwanej szałasem, częstują żętycą, jaką mają, świeżą, gorącą lub zimną, a nawet i kwaśną, która lepiej smakuje wielu osobom dla nasycenia pragnienia.

Po odpoczynku ruszając daléj w drogę wypada gościowi odsłużyć się szałaśnikom za przyjęcie żętycą albo datkiem małym pieniężnym na tytoń zwany habryką albo samym tytoniem lub cygarami.

Odchodzących podróżnych żegnają szałaśnicy szczerem pozdrowieniem: Boże was prowadź!

Przypisy

↑ mocna wódka


text:
321.

Najsroższych przeciwności szały,

Zgarnięte w jedno zebranie,

Nigdyby tak niesłychanie

Nikogo skrzywdzić nie zdołały,

Jak człek w upadku swym zwątpiały

Sam siebie skrzywdzić jest w stanie.


text: Deszczarnia, cysterna, studnia do zbierania wody deszczowej.


text:
CZERWIEC

Garibaldi 325

Wojsko 327

Włochy 329

32 stopnie 330

Mój ojciec 332

Na wsi 334

Uczniowie-robotnicy 338

Śmierć mojej nauczycielki 341

Dziękuję!

343

Rozbicie okrętu 345


text:
←Deklaracja odnosząca się do artykułu 158 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Traktat z Lizbony

Załącznik

Akt końcowy Konferencji przedstawicieli rządów Państw Członkowskich

Deklaracja odnosząca się do artykułu 163 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Deklaracja odnosząca się do artykułu 176a Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej→

Konferencja zgadza się, że działanie Unii w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego będzie należycie uwzględniać podstawowe kierunki i wybory zawarte w politykach Państw Członkowskich w dziedzinie badań.


text:
Ab ovo, wyrażenie łacińskie, przez Polaków często używane, znaczy dosłownie: od jajka, t. j. od samego początku.

Powiadają, że u Rzymian powstało ono przez skrócenie ich przysłowia ab ovo ad mala (od jajka do jabłek), czyli od początku do końca, gdyż Rzymianie wieczerze swoje rozpoczynali od jaj, a kończyli na jabłkach.


text:
Stanisław Przybyszewski

Z Wigilii (fragmenty)

Siedzę i myślę, czemu cię kochać musiałem.

Serce rozpala się wspomnieniem, jaśnieje przebłyskami ognia, co w najtajniejszej głębi mej duszy się żarzy.

Zmrok wieczorny w kościele wiejskim.

Głęboka cisza.

Cisza oczekiwania czai się na sklepieniach i ścianach, cisza w parnym upojeniu kadzideł, cisza w głuchym, jakoby podziemnym, odgłosie organów.

Kamienne filary rzucają gęste cienie, ostre i czarne plamy przy głównym ołtarzu, co się w blasku setek świec jarzy, niejasne i rozpłynięte w średniej nawie, a pod chórem rozlane w ciepłych pieszczotach półzmroku.

A jakby odległe drganie powietrza rośnie coś i płynie przez kościół, wznosi się jakby ciche westchnienie, pręży się jak tygrys przysadzony do skoku, a naraz pęka cisza, ryknęły organy, a z żelaznych objęć ciszy i czekania wyrywa się pieśń straszna, potężna, pieśń co mury rozpiera i groby rozsadza, pieśń bólu i dnia sądnego:

Salve Regina.

I znowu noc.

Iskrzy się niebo, o iskrzy się jak olbrzymia przestrzeń przed dworcami wielkich miast.

Miliony świateł, jeden olbrzymi las rozpalonych pochodni, światła i światełka wichrzą, piętrzą się w górę, spływają w jedno ognisko — a w dali kwieci się łąka różnobarwnych palących się kwiatów.

A woń róż rozkwitłych płynie gdyby jaśnienie mgieł w parnej nocy letniej.

I widzę tłum ludzi z jarzącymi się świecami, a ponad nim zwiesza nieszczęście czarne skrzydła upiora.

I znowu śpiew, straszny, bolesny; śpiew, co serce szarpie i mózg przepala.

A pieśń staje się linią, oddech wiosny przybiera kształty, nastrój duszy stroi się w tęczowe barwy, a skłębiony chaos barw, dziwnie poplątane kształty i linie, oddech i woń: to wszystko tak różne, tak rozmaite, ale we wszystkim brzmi ten sam ton nastroju, ten sam akord, co wraz w inne się formy wciela.

Bo w głębiach duszy przemienia się drżące wzruszenie i nabożna skrucha mrocznych kościołów w miękkie a drobne kształty twego ciała, a odległe drganie ciszy i westchnień stapia się w cichym zamyśleniu twych oczu — głucha pieśń smutku i bólu: toć to tęsknota twego głosu.

Pomnę: dzieckiem jeszcze jestem.

Niebieskie dale przede mną, bladoniebieskie, żarem płonące dale.

Słońce przepala ziemię, trawi zieloność, stoi nad jeziorem miliardem ostrych skaczących płomyków, a nade mną wybiega topól bystrym wierzchołkiem w błękit niebios.

A me oczy błądzą w bladoniebieskich dalach, w drgającym żarze do biała roztopionego słońca.

To drganie, ten żar letniego słońca widziałem kiedyś wokół twych oczu, gdyś się w parnym spowiciu naszych ciał do mnie tuliła.

Tam przede mną obraz, któryś tak bardzo kochała: szeroki step burzanów, pożółkła trawa, spiekłe zielsko.

Małe bagno porosłe sitowiem w zmroku wieczornym.

Wyschłe gałęzie wierzb obwisły nad brudną wodą, a gdzieś w mglistej dali na wpół rozpadła chata.

A smutek stepów, posępna jesień, syta bólu i tęsknoty, szeroka duma spieczonych burzanów — toś Ty!

I widzę niebo, jak gore we wszystkich blaskach.

Kłębią się tęczowe chmury, na krańcach nieba leją się strugi roztopionego złota, zapadłe słońce tryska w górę krwawą pożogą, a od zachodu do wschodu piętrzy się wściekła kaskada purpury i ognia.

Z wolna gasną purpury i ognie, tylko jedna szeroka rana krwawi się na olbrzymim czole nieba.

Patrzę na niebo i na skon białego dnia.

A rana rośnie i wgłębia się w ciemny błękit, zmienia się w otchłań stęchłej krwi, coraz głębsza wrasta w niebo czarna cień ziemi, rozdarta drgającym przebłyskiem ostatnich promieni, aż wreszcie wszystko zanika i gaśnie w ciężkich, czarnych oponach nocy.

A blask zachodu, krwawe łuny na ciemnych błękitach, ta chmurna zmiana, przebłysk i zanik — toś Ty.

I słyszę pieśń: jeden ciemny głęboki ton, a na nim rozlane niebieskawe cętki światła.

I płynie ton cicho i poważnie jak strumień górski, z obu stron niebotyczne ściany nagich skał.

Naraz jak błyskawica prześlizgnął się wąż chciwych pragnień, lubieżnego śmiechu i spłonął w gorącym krzyku rozkoszy.

O, nieraz wytrysły te węże z twych oczu w spokojne głębie mego serca.

Oplotły je w nęcących pieszczotach, tarły się o nie lubieżną rozkoszą i kładły się w jego namiętnym żarze do snu.

Ciebie tylko, ciebie jedyną odtwarzała wiecznie moja dusza, w każdym kształcie, każdej myśli i każdym nastroju.

Tyś mi dostroiła wszechświat do tego jednego tonu i ja stałem się Tobą.

A żeś była kształtem mojej pieśni, a żeś była linią mej tęsknoty i mych pragnień, a żeś była barwą i tonem i wonią mej duszy, musiałem cię kochać.

Zaczem cię ujrzałem, już byłaś we mnie.

Zaczem cię do serca tuliłem, drgałaś w mych pieśniach, płonęłaś w blaskach mych barw, a jak zorza wieczorna łagodziłaś, kojąc smutek mej duszy, koiłaś i wświecałaś we mnie twe źrenice, a z życia mego splatałaś jaśniejącymi rękoma szerokie dumy mych pól rodzimych.

I kocham cię!

Kocham cię jako moją sztukę, kocham cię jako całą moją odwieczną przeszłość, kocham cię jako tchnienie mej ziemi rodzinnej, jako upojenie i zachwyt kościelnej zadumy, boś była moją wiosną i mojej potęgi kwitnącą pychą, byłaś mi purpurowym przeczuciem rannych brzasków i drżącym niepokojem rwącego się dnia.

I kocham cię jeszcze, boś dała mi cierpienie i tęsknotę — tęsknotę, co myśli twórcy kojarzy, ręce ku Bogu wyciąga, mózg trawi żądzą poznania, bolesną a odwieczną tęsknotę bytu, wieczny niepokój a rozkosz.

Zapomniałem o tobie, zagasł mi przepych twego ciała, zanikła żądza.

Tylko to jedno pozostało, czym cię pragnąłem, czym cię wypieściłem, czym się dusza moja przetrawia: tęsknota.

Ty, ty, odwieczna kochanko moja!

Wokół Twej głowy wieniec zwiędłych kwiatów gdyby korona czarnych słońc, a Twe oblicze płonie żałobą zastygłych gwiazd.

U nóg Twych kona burza mego żywota, gasnącą falą oblewa Twe stopy chory płód mej duszy —

Szarymi skrzydły okrąża Cię obłęd mych ciemnych przeznaczeń — kolebko Ty moja, grobie Ty mój!

Z czarnych mgławic mego początku wyrosłaś w chmurne nieb stropy, w słabej muszli perłowej mego bytu płyniesz w głuche bezkresy, Ty bolesna piękności, coś jest ponad wszechpięknością —

Tęsknoto Ty!

I czemuż stałaś mi się grobem, czemuż płonące Twe pienia, którymi innych rwiesz w niepojęte krainy piękna, kraczą w mej duszy złowrogie wróżby, a czerwone pochodnie, które innym stawiasz po drodze ku wzgórzu szczęścia, czemuż gromniczną żałobą obstawiły mi łoże?

Byłaś mej braci słowem Boga, co z Niczego światy wyrzuca, byłaś jej żebrem Adama, co święte cuda w sobie nosi, byłaś jej wiecznością i bezgraniczem potęgi — tylko w moją głowę wwierciłaś suche kolce cierniowego wieńca —

Ty bolesna piękności, coś jest ponad wszechpięknością,

Tęsknoto Ty!

A przecież stało napisane, że moja dusza, syta Twej boskiej siły, odrodzi od nowa w nowej potędze i piękności świat cały i wszechstworzenie —

— Bo i jemu i mnie dany ten sam początek —

Stało napisane, że dusza moja będzie mocą Twojej wszechmocy, powietrzem, które wszechstworzenie nową rozkoszą upoi, obejmie wszechświaty, porozrywa pieczęcie ich tajemnic, a nad gwiazdami od jednej do drugiej rozpostrze się gdyby płaszcz królewski, a na nim spocznie Twój święty majestat Odkupienia.

I jeszcze stało napisane, że oddasz się w moc moją, dasz się ująć ślubną obręczą mego słowa, rozświetlisz mi dźwięki, co spod mych rąk wypłyną, w słoneczne dale mych pól rodzimych, roztętnisz barwy moje tą siłą i życiem, jakim drga wiosna we wiecznych porodach.

Spoza ciemnych gór miałaś wzejść krwawym słońcem nad Twym nowym królestwem i nigdy już nie zapadać, bo w nowym Twym królestwie słońce nie zapada.

Moją męką, moją Gehenną miałaś się odkupić na nową przyszłość, na Nowy Zakon.

A otóż patrz!

Tu króluję, jak Pan Zastępów, Ja, Twoje odkupienie, i piekło Twoje!

Patrz!

Majestat mój opanował wszechbyty.

Ja, Twoje ostatnie słowo, co nieskończoną i przepotężną ręką pisze w ciemnościach przyszłości Czyn z Boga urodzony, Czyn Nowego Testamentu, Czyn rozerwania wszelkich pieczęci.

Tu siedzę na mym tronie i myślę, czym by Cię odkupić można.

A teraz widzę Cię!

Wokół Twej głowy wieniec tysiąca nagich błyskawic, burze lat tysiąca rozszarpały Twoje włosy i cała wieczność szczęścia i rozpaczy ludzkiej rozpasała się w Tobie.

Płyniesz na tęczach rozszalałych mocy, a wola Twa gdyby otchłań kipiących sił.

O daj mi akord, co by objął Twoją moc.

Daj mi to wszechmocne słowo, daj mi to Stań się!

pierwszego dnia, co by Cię wypowiedzieć mogło.

Ten akord, to słowo, co światy z ich torów postrąca, akord, co się jednym olbrzymim słońcem, jedną olbrzymią pożogą słońca od jednego krańca do drugiego na niebie rozleje — och, akord ten!

och, słowo to!

Silniej, bliżej, straszniej!

Ha!

Kto zna to słowo, kto zna ten akord?

Ja, ja znam tę pieśń, Ja, syn Twej burzy, Ja, syn Twojej rozpaczy, Twoich wiecznych obłędów!

Daj mi tę nową pieśń — silniej, bliżej!

Bliżej jeszcze!

Rozlej się na światów przestworza strugami krzyczących błyskawic, rozszalej się orkanem, co góry piasku pod niebo rzuca, rozpioruń się grozą Jehowy, gdy ze Synai swe gromy ciskał: Jam jest Pan Bóg Twój.

Już słyszę wściekłą wichrzycę skrzydeł tej pieśni, już kłębi się orkan jej mocy w moich żyłach, już prężę się, rosnę, wybiegam głową w niebo, już pękają fale, już przebłysk bezgranic, już oddech wieczności już…

-----


text:
Agryppinjanie, tak się nazywali zwolennicy Agryppy, biskupa kartagińskiego, który chrzcił powtórnie ochrzczonych już przez heretyków.

(Moroni).


text:
88.

Suniemy nikłe cienie.

Któż schwyci trwania mgnienie —

Istniała nieskończenie.

Gdy, jako prawi śmiertelnicy,

Spotkamy wzrok tej bladolicej,

W którym jest Wiedza jedyna.


text:
bały, bałonie, bałuchy, ‘ślepie’, wybałuszyć (oczy), bałuch i o zającu (dla wytrzeszczonych oczu).

Możnaby, jak baki, odnosić do pnia ba-, z bhē-: bhō-, ‘świecić’ (ind. bhāti, grec.

fainō), ale przeczy temu wiek i ograniczoność słowa.

Nasuwa się inny wywód, od bałdy, ‘gałki (zatyczki)’, co wzięte z rus.

bałda (z tatars.)

‘narośl na drzewie, pałka’, ‘bałwan’ (o człowieku - niezdarze); u Korczyńskiego r. 1698: »nikt nie przyprawił urzniętych bałdów« (‘gałek’), u niego o rusyzmy nietrudno; bały byłyby zgrubieniem bałd?

Takie zetknięcie się słów narzeczowych z ruskiemi bywa, np. w polskim Fortunacie z r. 1560 mowa o czapce-bodatce, przenoszącej cudem-błyskawicą posiadacza; bodacić się, ‘przenosić się w ten sposób’; ależ bodziać, badziać się, ‘włóczyć, tłuc się’, powtarza się tylko w białorus.

badziacca, co to samo znaczy; rusk. badiaga, badiażka, badiażnik o ‘zabawce i zabawnikach’ (do bodę?).

Obok bałd są na Rusi i bołdy, a dalej bułdyr, ‘pryszcz’, bułdyga, ‘pijaczyna’, bołdyr, o ‘mieszańcach’, a stąd i gwarowe polskie: bałdyga, beldonek nawet, o ‘niezgrabnym’.

Więc baczyć, słowo dawne, od nowych bał(uchów) oddzielić wypadnie i pozostawić na razie nieobjaśnionem.


text: Lik, 1) liczba; 2) wyliczacie,określony porządek; 3) poczet, zastęp.


text:
←Środa Pamiętnik pani Hanki

Czwartek

Sama nie wiem, jak doszło do tej rozmowy.

Zapamiętałam z niej każde słowo.

Nie umiem sobie tylko uprzytomnić, co skłoniło Jacka do mówienia.

Zdaje się, że sprowokował go do tego ojciec, bardzo surowo potępiając Tonię Potocką za jej stosunek do męża.

Gdy wieczorem wszyscy wyszli, Jacek usiadł przy moim łóżku i powiedział:

– Zastanawia mnie, dlaczego ludzie tak rzadko rozumieją innych.

Wydaje mi się, że na świecie byłoby znacznie mniej niesprawiedliwości, gdyby jedni zechcieli ujawniać motywy swoich działań, a drudzy wnikać w nie i oceniać według sumienia.

Mówił jakby do siebie.

Był zamyślony i smutny.

Odezwałam się luźno:

– Ludzie są zbyt zajęci sobą...

– Przeciwnie – potrząsnął głową.

– Zajmują się swoimi bliźnimi, ale zajmują się powierzchownie.

Stąd tyle fałszywych opinii i tyle jadu.

Jestem najbardziej przekonany, że w niebie znajdzie się znacznie więcej osób, niż my przypuszczamy.

Pomyślałam o Robercie i przytaknęłam:

– Naturalnie.

Całkowicie podzielam twoje zdanie.

Nigdy przecież nie wiadomo, jakie straszliwe czy po prostu nieprzychylne okoliczności złożą się na czyjś zły postępek.

Spojrzał na mnie uważnie.

– Na serio tak myślisz?

– Zupełnie serio.

Każdy może popełnić błąd.

Jacek pocałował mnie w rękę.

– Cieszę się, że myślisz w ten sposób.

Tym bardziej się cieszę, Haneczko, że wyrozumiałość jest cechą tak rzadką, zwłaszcza u kobiet.

Wiesz, miewałem czasami różne myśli o tobie.

I nigdy nie miałem najmniejszej wątpliwości, że jesteś mi zupełnie wierna.

Ale zastanawiałem się nad tym, co zrobiłbym, jak bym postąpił, co czułbym, gdybym się dowiedział, że mnie zdradzasz.

Zaśmiałam się.

– Nigdy się o tym nie dowiesz.

Jeżeli cię zdradzę, zrobię to tak przebiegle, że nawet się nie domyślisz.

Uśmiechnął się i zerknął z ukosa na mnie niezbyt pewnie.

– Wiem, że żartujesz, kochanie.

Ale ja chcę pomówić o tym poważnie.

Otóż przede wszystkim rozmówiłbym się z tobą.

Musiałbym sprawdzić, czy wina nie leży po mojej stronie.

W iluż wypadkach tak bywa.

Mąż zaniedbuje żonę, poświęca jej zbyt mało czasu czy obojętnieje na jej sprawy.

Nie interesuje się jej życiem wewnętrznym...

Ach, istnieje przecież wiele motywów...

Na przykład, mężowie często lekceważąco wyrażają się o swoich żonach, często pozwalają sobie na kokietowanie innych kobiet w ich obecności.

Zupełnie dobrze zdaję sobie sprawę z tego, że każdy z tych motywów w znacznym stopniu usprawiedliwiałby zdradę ze strony żony.

Spojrzałam nań zdziwiona.

– Dlaczego o tym mówisz?

– Ach, zupełnie bez konkretnych powodów.

Otóż w takim wypadku zacząłbym od poszukiwania winy w samym sobie.

Nie potrafiłbym osądzić ciebie, nie osądziwszy wprzód swego postępowania.

Zamyślił się i dodał:

– To samo dotyczy przeszłości.

– W jakim sensie?

– W tym, jak na przykład było u Zdzisiostwa Jaworowskich.

Nie znasz ich i pewno o tym nie słyszałaś.

Zdziś ożenił się z nią z prawdziwej miłości.

Lili była pod każdym względem przyzwoitą panną.

Kochała się w nim bardzo.

Mogli służyć jako wzór dobranego małżeństwa.

I w rok po ślubie Zdziś przypadkowo dowiaduje się o tym, że Lili jeszcze za swoich pensjonarskich czasów miała romans... to jest właściwie coś w rodzaju romansu... słowem, bywała w garsonierze u pewnego pana.

– To ładna historia...

No i cóż on zrobił?

– Moim zdaniem postąpił brutalnie i niesprawiedliwie.

Najpierw przez kilka miesięcy dręczył ją indagacjami i urządzał codzienne sceny, chociaż mu od razu się przyznała.

Była jeszcze prawie dzieckiem.

Nie miała pojęcia o życiu.

Zdawało się jej, że pokochała owego pana.

Nie miała do kogo zwrócić się o radę.

Jej matka zajęta była własnym życiem...

Cóż dziwnego?...

W tych warunkach każdą lub prawie każdą dziewczynę może to spotkać.

Gdy w kilka lat później wychodziła za Zdzisia, już wcale nie pamiętała o tamtym.

Przerwałam mu:

– No, w to trudno uwierzyć.

– Nie wpieram się przy tym.

Może pamiętała.

Może nawet przywiązywała większą wagę do swego błędu młodości...

– Dlaczego w takim razie nie wyznała wszystkiego mężowi przed ślubem?

Jacek potrząsnął głową.

– O właśnie!

Widzisz!

Tu nie podzielam twego zdania.

Mogła przecież wierzyć, że tamte jej przeżycia nigdy nie wyjdą na wierzch.

Po cóż miała zatruwać kochanemu człowiekowi myśli, po co miała mu psuć wiarę we własną czystość i uczciwość, skoro, zostając jego żoną, we własnym sumieniu czuła się czysta i uczciwa.

Zapewne, z rygorystycznego punktu widzenia ty masz słuszność.

Ale życia nie można traktować rygorystycznie.

Nie można zmieniać ludzi w paragrafy.

Gdyby przed ślubem wyznała Zdzisiowi wszystko, na pewno zerwałby zaręczyny.

– Nie wiadomo, mój drogi.

Jeżeli ją tak bardzo kochał...

Jacek wzruszył ramionami.

– Ależ kocha ją do dziś.

A jednak ją porzucił.

Zepsuł szczęście swoje i jej, bo nie umiał zdobyć się na wyrozumiałość, bo poddał się egzaltacji, bo chciał widzieć w niej anioła, nie zaś człowieka, który mógł pobłądzić.

Zastanów się tylko, kochanie, ile krzywdy wyrządził sobie i jej...

– No, ale i tobie nie byłoby przyjemnie dowiedzieć się czegoś podobnego na przykład o mnie.

– Zapewne – skinął głową.

– Ale nie rozdymałbym tego do rozmiarów tragedii.

Potrafiłbym zrozumieć i przebaczyć.

Naprawdę przebaczyć.

Przebaczyć w sobie.

I bądź przekonana, że nie zostałoby we mnie najmniejszego żalu, najmniejszej goryczy.

Zapanowała cisza i dopiero po dłuższej chwili odezwałam się:

– Dlaczego, Jacku, mówisz o tym ze mną?

Nic odpowiedział od razu.

Widziałam, ile wewnętrznego wysiłku kosztuje go to, że chce mi się szczerze przyznać.

Wreszcie powiedział:

– Bo widzisz, zastanawiałem się też i nad odwrotną sytuacją.

– Jak to nad odwrotną?

– No, na przykład, gdybyś się ty dowiedziała o mnie czegoś złego z mojej przeszłości...

Serce uderzyło mi mocniej.

Więc jednak sam uznał za swój obowiązek dotknięcie tego tematu.

Postanowiłam nie wypuścić go z ręki.

– Ach, mój drogi.

Nigdy nie myślałam, że przed naszym ślubem byłeś świętoszkiem.

Jestem przekonana, że jak ogromna większość mężczyzn, miałeś sporo przygód i na pewno niejeden poważniejszy romans.

Ale nie mam ci tego za złe.

Jacek przygryzł wargi.

– Ach, pod tym względem oczywiście.

Myślałem wszakże o czymś innym.

Myślałem, jak byś przyjęła wiadomość o tym, że kiedyś popełniłem czyn nieetyczny.

– To zależy, jakiego rodzaju – zauważyłam bez nacisku.

– Nie chodzi o rodzaj.

– Mnie owszem.

Powiedzmy, inaczej oceniłabym fakt, że kogoś zabiłeś w gniewie, a inaczej, żeś okradł kogo lub na przykład, żeś był na utrzymaniu u jakiejś starej baby.

Co innego obrabować bank, a co innego uwieść dziewczynę i porzucić ją z dzieckiem.

Nie mówię o wielkości zbrodni, lecz o rodzaju jej smaku.

Chcę, żebyś mnie dobrze zrozumiał.

Są takie postępki, które na zawsze zmieniłyby ciebie w moich oczach.

Są takie, które umiałabym odczuć i przebaczyć.

Jacek nie patrząc na mnie zapytał:

– Jak dzielisz je na te dwie kategorie?

Zamyśliłam się i powiedziałam po dłuższej pauzie:

– Sądzę, że umiałabym przejść do porządku dziennego nad czynem nieetycznym popełnionym pod wpływem jakichś uczuć.

Miłości, nienawiści, nagłego gniewu, zazdrości.

Sądzę, że nie znalazłabym wytłumaczenia dla wszelkiej premedytacji, dla przebiegłości, dla podstępu i może jeszcze dla krzywdy wyrządzonej słabszym.

Jacek znowu długo nie odpowiadał.

Jego piękne brwi ściągnęły się w łuk o jakimś bolesnym wyrazie.

Z lekka poruszał wargami jakby zatrzymując słowa, które się same z ust wyrywały.

W obawie, że moja definicja może go powstrzymać od zwierzeń, dodałam:

– Zresztą to tak trudno określić, gdy się nie ma do czynienia z konkretnym faktem.

Czy ja wiem?...

Może to, co odepchnęłoby mnie zdecydowanie od jednego człowieka, u ciebie na przykład pogodziłoby się z jakimiś cechami twego charakteru i nie tworzyłoby tak rażącego obrazu.

Zdawał się nie słyszeć tego, co powiedziałam, i wpatrując się w jeden punkt na ścianie powiedział:

– Bywają czyny nieetyczne, których nie da się ująć w ramy takiego podziału.

Przechyliłam się ku niemu i serdecznie wzięłam go za rękę.

Drgnął i na jeden moment, na króciutki moment podniósł na mnie oczy.

Wiedziałam, że tą łagodną pieszczotą ułatwię mu mówienie.

Pochylił jeszcze bardziej głowę i zaczął.

Nareszcie zaczął!

– Widzisz, Haneczko, chciałem ci coś wyznać.

Odgadłaś od razu, że nie bez powodu skierowałem rozmowę na te sprawy.

Chciałem ci się przyznać do czegoś, co jak cierń tkwi w moim sumieniu...

– Słucham cię, Jacku – odezwałam się z zapartym tchem.

– Kiedyś, kiedy byłem jeszcze bardzo młody i niedoświadczony, pokochałem pewną dziewczynę.

Pokochałem ją tak bardzo, że gdyby zażądała ode mnie dokonania najstraszniejszego czynu, zrobiłbym to bez wahania.

Powiedziałaś, że posądzasz mnie o niejeden romans w owych czasach, gdyśmy jeszcze nie byli razem.

Otóż jest to niesłuszne.

Przeżyłem tylko jeden romans, który w dodatku nie był romansem.

Gdy szukam w myśli stosownej nazwy dla niego, przychodzi mi słowo „farsa”, „dramat”, „tragedia”, „komedia pomyłek”, co chcesz, tylko nie romans.

Wspominałem ci niedawno, że pewne nad wyraz przykre sprawy odezwały się teraz.

Użyłem wyrażenia zbyt łagodnego.

Nie były to przykre sprawy, lecz wręcz przybijające.

Teraz, gdy zarysowują się przede mną dwie wyraźne alternatywy, kiedy wszystko uporządkowałem w sobie, mogę o tym z tobą mówić szczerze.

Wiem, że potrafisz mnie wysłuchać i że będziesz się starała nie sądzić mnie zbyt surowo.

– Możesz być tego pewny.

– Dziękuję ci.

– Wiedz, Jacku, że nie masz lepszego przyjaciela ode mnie.

– I nie chcę mieć lepszego.

I właśnie jako do przyjaciela zwracam się do ciebie, Haneczko, z najgorętszą prośbą.

Nie masz pojęcia, jak ciężko jest mi mówić.

I dlatego proszę cię, proszę cię bardzo, byś przyjęła to, co ci powiem, jak obiektywną i bezwzględną prawdę.

Byś zrozumiała, że mówię ci wszystko, co powiedzieć mogę.

Byś nie zadawała mi dalszych pytań.

Czy możesz mi to obiecać?

– Obiecuję ci – zapewniłam go poważnie.

– Przecież pamiętasz, że nigdy nie dręczę cię pytaniami w sprawach, o których nie chcesz czy nie możesz mówić.

Zrobił taki ruch, jakby chciał sięgnąć po moją rękę, by ją ucałować, lecz cofnął się.

Widocznie ukłuła go myśl, że przed wyznaniem prawdy byłoby to niejako nadużycie mojej nieświadomości.

Biedny Jacek!

Gdybym mu mogła dać do zrozumienia, że jego zwierzenia nie będą dla mnie aż tak wielką niespodzianką.

Gdybym mu mogła powiedzieć, że z góry skłonna jestem przebaczyć mu wszystko!...

Należało jednak milczeć.

Należało uzbroić się w cierpliwość i w pancerz surowości.

Bądź co bądź byłoby rzeczą ze wszech miar niewskazaną dać mu przebaczenie natychmiast, dać mu poznać, że jego nieopatrzny i skandalicznie śmiały postępek, który przecież bezpośrednio godził we mnie, w moje szczęście, w moją dobrą opinię, nie zasługuje na najostrzejsze potępienie.

Znowu z całą wyrazistością stanęło przede mną zrozumienie ogromu klęsk, jakie spadłyby na mnie i na moich rodziców, w wypadku ujawnienia tego, że Jacek jest bigamistą.

Wiedziałam, jak muszę się zachować.

Należało ułatwić mu wyznanie, należało wydobyć z niego jak najwięcej, zostawić mu daleką perspektywę ewentualnego przebaczenia, lecz zachować rezerwę obrażonej godności własnej i żal doznanej krzywdy.

Jacek zaczął mówić:

– Było to przed ośmiu laty.

Pomimo tego, że kończyłem właśnie dwudziesty czwarty rok życia, a inni moi rówieśnicy nieraz odznaczali się już dużym wyrobieniem i poważną sumą wiadomości o świecie, ja, jak to obecnie widzę, należałem do takich, którzy nie grzeszyli doświadczeniem, zbyt łatwo poddawali się impulsom i zbyt lekkomyślnie brali od losu to, co im dawał.

Mówiąc po prostu, byłem naiwny.

Kończąc studia uniwersyteckie pozostawałem pod opieką wuja Dowgirda, którego zapewne pamiętasz, bo był na naszym ślubie.

– Pamiętam go – potwierdziłam.

– Bardzo miły człowiek.

– Zawsze go wysoko ceniłem.

I gdybym wówczas bardziej zaufał jego doświadczeniu, na pewno wiele rzeczy ułożyłoby się inaczej, a dziś nie ponosiłbym konsekwencji ówczesnych błędów.

Wuj zresztą, zajmując wysokie i nader absorbujące stanowisko ambasadora, był niesłychanie zajęty i mnie poświęcać mógł niewiele czasu.

A i ja sam nie chciałem go wciągać w moje sprawy, po pierwsze dlatego, że uważałem siebie za zupełnie dojrzałego, po drugie z tej przyczyny, że kończąc właśnie studia uniwersyteckie miałem ambicję jak najszerzej pojętej wolności.

W tym to okresie poznałem pewną pannę.

Poznałem w sposób dość niezwykły i, jak mi się wówczas wydawało, wskazujący na przeznaczenie.

Mianowicie, gdy ruszyłem samochodem sprzed pałacu ambasady, młodziutka i bardzo ładna dziewczyna omal nie wpadła mi pod koła.

Była tym tak przerażona, że prawie nieprzytomną musiałem ją odwieźć do domu, a raczej do hotelu którym mieszkała razem z ojcem.

Znajomość zawarta w ten sposób szybko przerodziła się we wzajemne uczucie Ojciec tej panny był cudzoziemcem, który przyjechał tam dla załatwienia swoich interesów handlowych.

Córkę zabrał, by poznała wielką stolicę i jej koła towarzyskie.

Ponieważ byłem zaprzyjaźniony z wieloma dyplomatami, uprosiłem jedną z pań z naszej ambasady, by moją dziewczynę wprowadziła do wszystkich tych salonów, w których bywałem.

Wszędzie wywarła jak najlepsze wrażenie i powszechnie zaczęto łączyć nasze nazwiska.

Jacek umilkł na chwilę i powiedział krótko:

– Zostaliśmy kochankami.

– I cóż dalej? – zapytałam łagodnie.

– Dalej sprawy potoczyły się biegiem, którym już nie kierowała ani moja świadomość, ani wola.

Jedno wynikało z drugiego.

Ambasada miała właśnie wysłać kuriera dyplomatycznego do Washingtonu z jakimiś ważnymi dokumentami.

Ponieważ uśmiechała mi się podróż do Ameryki, a w dodatku i ta dziewczyna, której o tym wspomniałem, entuzjazmowała się projektem wyjazdu, zdołałem namówić wuja, by mnie powierzono tę misję.

Ojciec Betty – na imię jej było Betty – oczywiście nic nie wiedział o tym, że jedziemy razem.

Zapomniałem jeszcze dodać, że Betty w swoim kraju miała narzeczonego.

Małżeństwo ich było od dawna ułożone i nie mogło być zerwane ze względów materialnych i rodzinnych.

Chcę być z tobą szczery, Haneczko, i dlatego przyznam ci się, że jakkolwiek moje uczucia dla tej dziewczyny w owym okresie wydawały mi się, a może i naprawdę były wielką miłością, to jednak cieszyłem się w duchu z faktu, że nie zostanę jej mężem.

Bywały jednak chwile, gdy zazdrość o jej narzeczonego zdolna była doprowadzić mnie do każdego kroku.

– Czy go znałeś? – zapytałam.

Przecząco potrząsnął głową.

– Nie.

Widziałem tylko jego fotografię.

Był to bardzo przystojny mężczyzna.

Mniejsza zresztą o to.

Był to początek kwietnia, gdyśmy odpłynęli do Ameryki wielkim liniowcem.

W Stanach Zjednoczonych mieliśmy zabawić kilka miesięcy, podróżując i bawiąc się.

Eskapada ta może dlatego, że była pierwszą eskapadą tego rodzaju w moim życiu, wydawała mi się czymś przepięknym.

Byłem całkowicie pod urokiem jej romantyzmu, a moje uczucia do Betty wzrastały i umacniały się w miarę licznych stwierdzeń, że mężczyźni wokół zazdroszczą mi jej i zasypują ją komplementami.

– Czy rzeczywiście była taka piękna?

– Była piękna.

Miała lat osiemnaście i bardzo wiele wdzięku.

W Ameryce, gdzie młode panny zachowują się na ogół bardzo swobodnie, nasza przyjaźń i wspólna podróż nie wydały się nikomu niczym nadzwyczajnym.

Niezależnie od moich znajomych w tamtejszych kołach dyplomatycznych miałem tam jeszcze sporo przyjaciół i kolegów uniwersyteckich ze sfer dobrze sytuowanych.

Bawiliśmy się wybornie.

Mimo woli dostosowałem się do tamtejszych zwyczajów.

Noce spędzaliśmy na hulankach.

Nauczyłem się wtedy pić.

Niemal codziennie wracało się nad ranem w stanie nietrzeźwym.

Pewnego dnia otrzymałem z Washingtonu zapytanie, czy nie zamierzam wracać do Europy, gdyż jeżelibym wyznaczył swój powrót na dni najbliższe, ambasada waszyngtońska skorzystałaby z tego, by powierzyć mi przewiezienie nader ważnej poczty dyplomatycznej.

Ponieważ i Betty musiała już wracać do kraju, chętnie się zgodziłem.

Wówczas nastąpiło nasze pierwsze rozstanie.

Nie chciała ze mną jechać do Washingtonu po te papiery, wolała zostać w New Yorku i tu na mnie czekać.

Nasze rozstanie trwało zaledwie trzy dni, lecz przekonało mnie, jak bardzo jestem do niej przywiązany...

Jacek przerwał i zwrócił się do mnie tonem skruchy:

– Wybacz, że mówię ci to.

Wiem, że to jest niedelikatne.

Ale muszę oświetlić ci mój ówczesny stan psychiczny gdyż w nim tkwi uzasadnienie popełnionego przeze mnie czynu.

– Słucham cię, Jacku, mów dalej.

– Otóż po powrocie do New Yorku jak grom spadła na mnie wiadomość: Betty otrzymała depeszę, że przyjeżdża jej narzeczony.

To mnie zupełnie wytrąciło z równowagi.

Miałem wrażenie, że i ona była zrozpaczona.

W gronie kilku znajomych piliśmy przez całą noc, a nad ranem Betty mi powiedziała: „Nie ma innego wyjścia.

Albo będziemy musieli rozstać się na zawsze, albo musimy mego narzeczonego i całą moją rodzinę postawić przed faktem dokonanym”.

Jacek przetarł czoło i dodał:

– Rozumiesz, że takim faktem dokonanym mógł być tylko ślub.

Nie powiedziałam ani słowa.

Jacek zaś nerwowo gniótł w palcach od dawna nie tlący się niedopałek papierosa.

– Wiesz – zaczął – jak prosto i łatwo, te sprawy są załatwiane w Ameryce.

Mam wrażenie, że oboje byliśmy po prostu pijani.

Samochodem jednego z dalekich kuzynów Betty, któregośmy spotkali w Ameryce, pojechaliśmy do najbliższego urzędu stanu cywilnego.

Gdyśmy się obudzili nazajutrz po południu, nie mogłem sobie uprzytomnić, czy to, co zrobiłem, nie było snem.

Czekałam tego wyznania, wiedziałam, że nastąpi, a jednak słowa Jacka wywarły na mnie wstrząsające wrażenie.

Więc jednak to wszystko było prawdą!

Więc jednak ten cień nadziei, który żywiłam, że ze strony Elisabeth Normann jest to jakaś mistyfikacja, okazał się złudzeniem.

Cóż, po raz pierwszy zarysowała się przede mną sprawa Jacka w sposób tak prosty i nie pozostawiający żadnych wątpliwości.

Popełnił przestępstwo żeniąc się ze mną.

Popełnił podłość, zatajając prawdę.

Zżyłam się przecież od dawna z tą myślą, ale dopiero w tej chwili z przeraźliwą jasnością ujrzałam rzeczywistość w jej nagich, ostrych konturach, pozbawioną zawoalowań tajemniczości i tych barw, które jej nadawały uczucia.

I nagle zmienił się radykalnie mój wewnętrzny stosunek do Jacka.

Jeżeli dotychczas dyktowany był raczej współczuciem i gorącym pragnieniem zatrzymania go przy sobie, to teraz patrzyłam na tego człowieka jak na kogoś niemal obcego, który wyrządził mi w dodatku krzywdę.

Nie był to teraz Jacek, najbliższy mi człowiek, z którym spędziłam trzy szczęśliwe lata życia, lecz po prostu mąż.

Osobnik spełniający funkcję męża, zajmujący wprawdzie nadal oficjalne stanowisko w mojej egzystencji, lecz tylko stanowisko oficjalne, z którego uleciała cała uczuciowa treść.

Oczywiście nadal zależało mi na możliwie poufnym zlikwidowaniu sprawy, oczywiście nadal pragnęłam uniknąć skandalu, ale już z całkiem osobistych, egoistycznych motywów.

Gdyby pomimo wszystkich wysiłków skandalu nie dało się uniknąć, byłoby mi już zupełnie obojętne, czy Jacek zostanie za bigamię skazany na więzienie, czy nie.

Czy w rezultacie zostanie przy mnie, czy wróci do tamtej, którą, jak się teraz wygadał, kochał kiedyś do szaleństwa i na pewno nie przestałby kochać, gdyby ona go nie porzuciła.

Wszystko to jest ohydne.

Wyżej napisałam może niezbyt zgodnie z prawdą, że przyjęłabym obojętnie powrót Jacka do tamtej.

Na podobną rezygnację nie umiałabym się zdobyć.

Ale wyłącznie ze względów ambicjonalnych.

W gruncie rzeczy nie zależało już mi na nim.

Nie chciałabym tylko, by dostał się tej właśnie kobiecie.

Tak był zajęty tym, co mówił, że na pewno nie zdawał sobie sprawy z tej olbrzymiej przemiany, jaka zaszła we mnie w przeciągu tych paru minut.

Nie wiedział, że mówi już do całkiem innej istoty, która wysłuchuje go już tylko jako człowieka referującego szczegóły jakiegoś wspólnego niepowodzenia w interesach.

Jako człowieka, który ponosi odpowiedzialność za to niepowodzenie.

Jacek mówił:

– Niestety, nie był to sen.

Stopniowo przypomniałem sobie wszystko.

Małżeństwo zostało formalnie zawarte i klamka zapadła.

Możesz mi wierzyć, Haneczko, że od pierwszej chwili wiedziałem, że popełniłem błąd.

Wzruszyłam ramionami.

– Dlaczego błąd?...

Była aż tak oszołamiająco piękna, jak mówisz, kochałeś ją do szaleństwa, pochodziła z rodziny odpowiadającej ci pod względem towarzyskim, w dodatku zamożna...

Nie widzę tu błędu.

Spojrzał na mnie z rozczuleniem, które odczułam jak obrazę.

– Dziękuję ci, że jesteś tak wyrozumiała – powiedział.

– To nie jest żadna wyrozumiałość, mój drogi, lecz po prostu niewiara w to, że byłeś niezadowolony.

– Jak to?...

Nie wierzysz mi?...

Zaśmiałam się.

– Szkoda, że nie mogłeś słyszeć własnego tonu.

W twoim pytaniu brzmiało takie oburzenie, jakbyś był człowiekiem najbardziej zasługującym na wiarę, jeżeli nie na całym świecie, to przynajmniej w środkowej Europie.

– Ach – przygryzł wargi – w ten sposób to rozumiesz.

– Właśnie w ten.

A jakiż inny doradziłbyś kobiecie, która po trzyletnim pożyciu małżeńskim dowiaduje się nie czegoś tam kompromitującego z przeszłości męża, lecz tego, że pomimo ślubu, który był oczywiście fikcją, jest tylko kochanką... czy raczej utrzymanką...

Jacek poczerwieniał i zwiesił głowę.

– Masz prawo najsurowiej mnie potępić, ale nie przypuszczałem, że zechcesz być aż tak okrutna.

– Ach, bynajmniej.

Nigdy nie byłam dalej do jakichkolwiek okrutnych zamiarów niż teraz.

Jestem gotowa najspokojniej wysłuchać cię do końca.

I nie grożę ci przecie żadnymi represjami.

Uważałam jedynie za swoje prawo przywołać cię do porządku wówczas, gdy żądałeś ode mnie bezwzględnej wiary w te osłodzonka i upiększenia którymi ubierasz swe zwierzenie.

Zmarszczył brwi.

– Więc dobrze.

Będę już unikał jakichkolwiek komentarzy.

– To będzie najrozsądniejsze.

Więc słucham cię.

Mówił teraz szybko i głosem stłumionym, który mu załamywał się raz po raz.

– Tegoż dnia wyjechaliśmy do Europy już jako małżeństwo.

Wybacz, że muszę jeszcze na chwilę wrócić do momentu, który wzbudził uzasadnioną czy nieuzasadnioną twoja niewiarę.

Mianowicie, mniejsza o moje ówczesne uczucia, ale wiedziałem, że popełniłem błąd chociażby ze względu na wuja.

Jak ci już wspomniałem, Betty nie podobała się wujowi Dowgirdowi.

Gdy bywała w ambasadzie, gdzieśmy mieszkali, prawie codziennym gościem i wuj nie mógł nie zauważyć, że Betty mnie interesuje, wymógł na mnie przyrzeczenie, że nic bliższego łączyć mnie z nią nie będzie.

– Ach, więc jeszcze jedno dotrzymane przyrzeczenie – zauważyłam dość lekkim tonem.

– Dałem to przyrzeczenie na odczepnego.

Po prostu sądziłem, że wuj ma jakieś nieuzasadnione kaprysy.

Próbowałem wydobyć z niego, co ma Betty do zarzucenia, i zbył mnie ogólnikami.

Przez pewien czas nawet domyślałem się, że jego niechęć do niej powstała na skutek osobistego niepowodzenia.

Wuj, nie ma co ukrywać, zawsze był kobieciarzem.

Tak czy owak, od chwili gdyśmy się zbliżyli z Betty, ukrywałem to przed wujem starannie, nie chcąc go drażnić.

O naszym wspólnym wyjeździe do Stanów Zjednoczonych również oczywiście nie wiedział.

– I dlaczego tak bardzo z nim się liczyłeś?

– To jest zupełnie proste: byłem całkowicie od niego zależny.

Przede wszystkim materialnie.

Wiesz przecie, że mój ojciec, pamiętając o swoim nieszczęśliwym pożyciu nieboszczką mamą, zrobił ten dziwaczny testament.

Zapisał wszystko wujowi Dowgirdowi z tym, że ja mam otrzymać spadek dopiero w dniu mego ślubu.

– Nie rozumiem – przerwałam mu – skoro byłeś już po ślubie, miałeś prawo wejść w posiadanie spadku.

Właśnie dzięki temu, co nazwałeś błędem, stawałeś się usamodzielniony.

– Nic, gdyż według testamentu moje małżeństwo wymagało zgody wuja.

– Ach, więc chodziło ci o pieniądze!

– Nie tylko o pieniądze – spojrzał na mnie gniewnie.

– Liczyłem się z wujem i dlatego, że żywiłem dlań wiele wdzięczności.

Wychował mnie przecie od małego chłopca.

Poza tym miałem się poświęcić karierze dyplomatycznej i tu również wszystko zależało od wuja.

Słowem, jak widzisz, nazajutrz po lekkomyślnie wziętym ślubie mogłem uważać, że popełniłem błąd.

Zmierzyłam go chłodnym spojrzeniem.

– Czy nazajutrz po naszym ślubie nie dręczyło cię to samo?

– Haneczko! – jęknął.

– Jak możesz tak znęcać się nade mną!

Przecież wiesz, że byłem najszczęśliwszym człowiekiem na ziemi!

– Niesłusznie.

Właśnie wtedy powinieneś był wiedzieć, że popełniasz nie tylko błąd, lecz i zbrodnię.

Teraz dopiero cię poznałam.

Wówczas gdy małżeństwo groziło ci utratą pieniędzy i przeszkodą w karierze, rozpaczałeś.

Wtedy zaś, gdy narażało na śmieszność i kompromitację mnie, byłeś szczęśliwy.

Siła mojej argumentacji była nieodparta.

Jacek zwiesił głowę i siedział zupełnie zgnębiony.

Jeszcze przed pół godziną wzruszyłoby mnie to, ale teraz powiedziałam obojętnie:

– Więc ukryłeś przed wujem fakt swego małżeństwa?

– Tak.

Przed nim i przed wszystkimi, którzy mogliby mu o tym donieść.

– Nie było to zapewne rzeczą łatwą?

– Owszem.

Zamieszkaliśmy w małej wiosce w pobliżu Kadyxu, gdzie nie mogliśmy spotkać nikogo znajomego...

– Szczęście w cichym zakątku – wtrąciłam.

– Była to namiastka szczęścia dla nas obojga, bo i Betty gryzła się wewnętrznie również.

Przecie i ona musiała dla mnie zerwać z rodziną.

Nie mówiliśmy ze sobą o tym nigdy, ale pomimo nadrabiania minami oboje wiedzieliśmy już, że popełniliśmy szaleństwo.

Na usprawiedliwienie mieliśmy tylko to, że byliśmy bardzo młodzi, a ślub wzięliśmy, co tu obwijać w bawełnę, po pijanemu.

– No i to, żeście się kochali – podkreśliłam.

Nie zaprzeczył.

Siedział przez chwilę w milczeniu i powiedział:

– Pewnego dnia, wróciwszy do domu, nie zastałem jej.

Wyjechała.

Nie zostawiła mi najmniejszego śladu.

Nie będę ci opisywał tych sprzecznych uczuć, które wówczas przeżywałem.

To nie należy do sprawy i nie ma na nią żadnego wpływu.

Jeżeli poszukiwałem jej wszędzie, robiłem to z poczucia obowiązku.

Wszystkie poszukiwania jednak nie dały rezultatu, chociaż nie żałowałem ani starań, ani pieniędzy.

Tak mijały lata i bądź przekonana, że nie przerwałem poszukiwań aż do dnia naszego ślubu.

Pamiętasz na pewno twoje własne niezadowolenie z kilkakrotnego odkładania tej daty.

Musiałem to robić w obawie, że Betty niespodziewanie się odnajdzie.

Ale gdy minęło lat pięć, doszedłem do przekonania, że albo umarła, albo w ogóle już nigdy nie da znaku życia.

Przyznaj sama, czy nie miałem prawa tak rozumować.

– Przypuśćmy, ale w żadnym razie nie miałeś prawa zatajać tego przede mną!

– Tu jest mój największy grzech, ale, Haneczko, wejdź w moje położenie.

Kochałem cię do szaleństwa i bałem się, że gdy wyznam ci prawdę, nie zechcesz zostać moją żoną.

Wzruszyłam ramionami.

– Dziś nie wiem, jak postąpiłabym w takim wypadku, ale nie zmniejsza to twojej winy.

Po prostu popełniłeś oszustwo w stosunku do mnie i do moich rodziców.

Musiałeś chyba w dodatku sfałszować swoje dokumenty, by móc uchodzić za kawalera?

– Nie, w dokumentach nigdy nie miałem żadnej adnotacji.

Nie myśl też, że nie robiłem wysiłków, by uzyskać formalny rozwód.

Te jednak również spełzły na niczym.

– Dlaczego?...

Skoro cię porzuciła, skoro przez tyle lat nie dała nawet znać o sobie, każdy sąd, a szczególniej amerykański, udzieliłby ci rozwodu.

– To prawda – przyznał Jacek.

– Żeby jednak rozwieść się, trzeba najpierw być żonatym.

To jest przedstawić sądowi świadectwo małżeństwa.

A ja takiego świadectwa nie posiadałem.

Zabrała je Betty.

– No, ale przecie mogłeś uzyskać odpis w tym urzędzie, gdzie wam dano ślub.

Jacek uśmiechnął się smutno.

– Niestety, nie wiedziałem, w jakim urzędzie.

Takie miasto jak New York posiada ich mnóstwo.

Ludzie wynajęci przez mego adwokata przeszukali księgi, jak mnie zapewniał, we wszystkich.

Ręczył mi słowem, że zrobili to bardzo sumiennie.

I nie znaleźli.

Cóż miałem począć?...

Znajdowałem się w takiej sytuacji, że całe moje małżeństwo rozpływało się w jakiejś fikcji.

Nie miałem ani żony, ani żadnego dowodu, że kiedykolwiek brałem ślub.

Czyż w tych warunkach, zwłaszcza że minął tak długi okres czasu, nie mogłem nabrać pewności, że już nic z tamtego nie wróci, że się nie odezwie?...

Potrząsnęłam głową.

– Przyznaję ci pod tym względem słuszność, ale twoim obowiązkiem było poinformować mnie o tym.

– Tysiąc razy zastanawiałem się nad tym.

Bywały chwile, gdy nawet dochodziłem do przekonania, że pomimo wszystko zgodziłabyś się wyjść za mnie.

Ale i wtedy zjawiały się refleksje: Po co mam zakłócać twój spokój?

Po co mam między nas wprowadzać ten przykry ferment?...

Po co narażać cię na przewidywanie niebezpiecznych komplikacji, w których ewentualność już dawno sam przestałem wierzyć?...

– A jednak zjawiły się teraz, gdy tego najmniej się spodziewałeś?!...

– Tak.

Nie spodziewałem się ich wcale.

Minęło osiem lat.

Osiem lat!

Któż by mógł przypuszczać, że ta kobieta przypomni mnie sobie, że zjawi się znowu na mojej drodze?...

– Gdzie ona jest?

– Ach, to nie ma żadnego znaczenia – powiedział wymijająco.

– Ważne jest tylko to, że w ogóle jest, że istnieje.

– I czego ona chce od ciebie?

– Chce, bym do niej wrócił.

– Chyba jest szalona!

Jak to?

Przez osiem lat gdzieś włóczyła się po świecie, prowadziła się, jak mam prawo przypuszczać, nie jak westalka i teraz na jej skinienie palcem masz do niej wracać?...

– Twierdzi, że mnie kocha.

Zaśmiałam się.

– A ty w swojej naiwności oczywiście jej wierzysz?

– Bynajmniej, ale to w niczym nie zmienia mego położenia.

Ona wie, że jestem żonaty, że zostałbym skazany za bigamię, i tym trzyma mnie w ręku.

– Więc wróć do niej! – zawołałam, już nie panując nad nerwami.

Spojrzał na mnie ponuro.

– Wolałbym palnąć sobie w łeb.

Powiedział to niewątpliwie szczerze i poczułam doń znowu lekki przypływ sympatii.

– Wobec tego nie rozumiem tej kobiety.

Przecie nie może się łudzić, że nawet wróciwszy do niej formalnie, będziesz miał dla niej jakiekolwiek uczucie poza nienawiścią.

– Ona to rozumie.

– Więc czego chce?

Pieniędzy?

– Ach, broń Boże – zaprzeczył Jacek z takim ożywieniem, jakby ją brał w obronę.

– To ładnie z twojej strony – powiedziałam – że tak gorąco ujmujesz się za nią.

Nie zmieni to jednak faktu, że ta pani zachowuje się jak szantażystka.

– Mylisz się.

Każdy szantaż polega na tym, że grożąc jakimiś złymi konsekwencjami za zaniechanie akcji w tym kierunku, żąda się jakichś korzyści dla siebie.

Trudno mi zaś przyjąć, by na przykład to, czego ona ode mnie żąda, było jakąś korzyścią dla niej.

Gdybym do niej wrócił, nie odniosłaby z tego żadnego zysku, ani moralnego, gdyż jej nie kocham, ani materialnego, gdyż jest, o ile mogę sądzić, znacznie ode mnie bogatsza.

Poza tym w sposobie stawiania przez nią wymagań nie widzę elementu szantażu.

Szantażysta stawia zwykle ultimatywnie jakiś termin i precyzuje dokładnie rodzaj represji, jakie zastosuje w razie niedotrzymania terminu.

Tu tego nie ma.

Podkreśliłbym nawet dużą skłonność tej kobiety do załatwienia sprawy bez terroru i bez pośpiechu.

Ponieważ wierzy, że zdoła mnie przekonać, zostawia mi dużo czasu do namysłu i do spodziewanej likwidacji mojego dotychczasowego życia.

– Cóż? – wzruszyłam ramionami.

– Zatem przystępuj do likwidacji.

Z mojej strony nie spotkają cię żadne przeszkody.

Nie narażaj tej szlachetnej, wyrozumiałej i zakochanej kobiety na zbyt długie oczekiwanie.

Wiedziałam, że każde moje słowo boleśnie rani Jacka.

Ale przecież zasłużył na to.

Powinien cierpieć, powinien odpokutować swoją bezprzykładną lekkomyślność.

– Nie, Haneczko.

Pomimo to, że zasługuję na twój surowy sąd, nie wierzę, byś tak myślała naprawdę.

Natomiast mam nadzieję, że wszystko da się jeszcze w jakiś sposób ułożyć.

Otuchy dodaje mi właśnie ten brak złej woli ze strony Betty.

Nie umiałam powstrzymać wybuchu gniewu.

– Brak ziej woli!

Doprawdy mam wrażenie, że chwilami tracisz zdrowy sens.

Brak złej woli!

Porzuca cię przez Bóg wie ile lat, ma Bóg wie ilu kochanków i nagle najbezczelniej w świecie grożąc ci więzieniem domaga się byś wrócił do niej, jakby nigdy nic nie zaszło.

To jest perfidna, zła, fałszywa i wstrętna kobieta.

I chociaż jesteś tak zarozumiały, że uroiłeś sobie jej wielką miłość, upewniani cię, że ukrywa ona w zanadrzu jakieś łajdactwo!

– Nie mam powodu do najmniejszych przypuszczeń w tym kierunku.

– Ale ja mam!

Mam swoją intuicję, która mnie nigdy nie zawodzi.

To nie ma znaczenia, że ona jest bogata.

Są bardzo chciwi bogacze.

Zaproponuj jej pieniądze, a zobaczysz, czy ich nie przyjmie.

Jeżeli zostawia ci tyle czasu, to jedynie po to, by utwierdzić cię w przeświadczeniu, że nie wykręcisz się tanim kosztem.

Z tego, co mi o niej powiedziałeś, zdołałam przeniknąć ją na wskroś.

To jest wstrętna, przebiegła baba!

Zaproponuj jej pieniądze.

Naturalnie nie dawaj jej ani grosza, póki nie złoży ci na piśmie oświadczenia, że zgadza się na rozwód, biorąc winę na siebie.

I nie wręczy ci owego świadectwa ślubu, które zabrała.

To przekonanie, z jakim mówiłam, musiało podziałać i na Jacka.

– Nie mamy – powiedział cicho – aż tak wielkiej ilości pieniędzy, jakiej na pewno by zażądała, gdyby jej o pieniądze chodziło.

– Więc trudno.

Sprzedasz moją kamienicę, pożyczymy jeszcze coś od rodziców.

Do skandalu nie wolno nam dopuścić.

W ostatecznym wypadku powiemy wszystko ojcu, jestem przekonana, że bez chwili wahania da, ile będzie mógł, byle tylko zatuszować tę ohydną sprawę.

Jacek przez kilka minut siedział w milczeniu.

– Może i masz słuszność – odezwał się wreszcie.

– Zastanowię się nad tym.

Na szczęście nic nie nagli.

Oburzyłam się.

– Jak to nic nie nagli?!

A czy ty myślisz, że to jest wielka dla mnie rozkosz żyć w takiej atmosferze?

W ciągłym oczekiwaniu awantury?!

Jacek uśmiechnął się blado.

– I dla mnie to nie jest rozkoszą.

Gdybyś mogła wiedzieć, jak przygniatająco ciężkie były dla mnie te długie tygodnie...

Nie mówiłem ci o tym, gdyż miałem nadzieję, że uda mi się prędzej tę rzecz załatwić.

Teraz jednak uznałem za konieczne wyznanie ci prawdy.

Jestem już taki zmęczony...

Chciałem twej rady i dziękuję ci za nią.

Jesteś bardzo dobra dla mnie, chociaż sądzisz, że na to nie zasługuję.

Wstał i dodał:

– Postąpisz, jak będziesz uważała za stosowne.

Pamiętaj tylko o jednym, że powierzenie tej tajemnicy komukolwiek równałoby się ogłoszeniu jej całemu miastu.

– Nie obawiaj się.

Rozumiem to sama.

– Gdyby to było możliwe, należałoby przede wszystkim zwrócić się o pomoc do twego ojca.

On, jako znakomity prawnik, może umiałby znaleźć jakieś wyjście.

– Tak – przyznałam.

– Ale pogrzebałoby cię to w jego oczach na zawsze.

– Wiedziałem o tym.

I dlatego jesteś jedyną istotą, której się zwierzyłem.

– Szkoda, że nie przed trzema laty – odpowiedziałam, najchłodniej, jak umiałam.

Nic nie zostało z jego zwykłej swobody.

Czułam, że nie odchodzi, gdyż nie wie, w jaki sposób się ze mną pożegnać.

Zapytał jeszcze, czy czego nie potrzebuję na noc, potem szybko pocałował mnie w rękę i wyszedł.

Była już prawie pierwsza.

Oczywiście o zaśnięciu nie mogłam nawet marzyć.

Może to i lepiej.

Przynajmniej udało mi się zaraz „na gorąco” spisać całą rozmowę.

Już siódma rano.

Przez szpary w zasłonach wciska się świt do mojej sypialni.

Jeszcze zmierzę temperaturę i zasnę.

Dopiero jutro jakoś sobie ułożę to wszystko w głowie i zastanowię się nad wnioskami, jakie z tego trzeba będzie wyciągnąć.

Już teraz wiem tylko dwie rzeczy: to, że Jacek mniej zasługuje na potępienie, niż myślałam, i to, że mniej wart jest mojej miłości, niż mi się zdawało.

Jak on mógł tak bardzo kochać tę wydrę!


text: agrest, angrest, ‘jagody i sok dzikiego wina’, łac. agrestum, przeniesione na jagody krajowe, zielone, kwaśne, kosmate, więc zwane kosmatki, włosiny, włochaciny, miechynie, wieprzyny w 15. w. i później; nazwy te zapomniano, skoro po ogrodach sadzono odmiany (ribes grossularia) z owocami gładkiemi, ale w 15. i 16. w. znaczył agrest tylko ‘wino kwaśne z gron nieźrzałych’, włoskie agresto (toż samo).


text:
cymbał, przeniesione dowolnie, jak i w czeskiem, na ‘głuptasa’; z łac. cymbalum, z grec.

kymbalos.


text:
Cystersi, wsławiona gałąź zakonu benedyktyńskiego, tak nazwani od pierwszego swojego klasztoru, założonego w końcu XI wieku w Cisteaux (Cistertium) pod Dijon, sprowadzeni zostali do Polski przez Janika, czyli Janisława, biskupa wrocławskiego, który około roku 1140 wybudował im kościół i klasztor w dziedzicznej wsi swojej Brzeźnicy (późniejszy Jędrzejów) w dyecezyi krakowskiej.

Sława zakonu zjednała mu wielu dobroczyńców.

Prawie wszystkie fundacje w Koronie i Prusiech pochodzą z wieku XII i XIII.

W Litwie dopiero w XVII w. zaczęto im stawiać klasztory.

Drugiem z kolei opactwem cystersów w Polsce było założone przez Mieczysława Starego około r. 1145 w Lędzie nad Wartą.

Trzeci klasztor stanął r. 1147 w Wągrowcu, przeniesiony ze wsi Łękna.

Czwarty w Sulejowie, fundowany przez Kazimierza II Sprawiedliwego r. 1176.

W Wąchocku fundował cystersów biskup krakowski Gedeon r. 1179, a w Koprzywnicy pod Sandomierzem r. 1185 Kazimierz II Sprawiedliwy wspólnie z panami her.

Bogorja i Habdank.

Wisław z Iwonem Odrowążem dopełnili fundacyi r. 1222 w Mogile pod Krakowem; fundacya w Obrze nad Odrą nastąpiła w latach 1231 - 40; klasztor w Gościchowie, który nazwano Paradyżem, ma datę r. 1234.

Dalej idzie Szczyrzyca (1239), Bledzew nad Odrą (1232), Przenięt (1285), Szpetal naprzeciw Włocławka (1244), Byszew, przezwany później Koronowem (1256), Oliwa pod Gdańskiem (1173), Palplin (1251).

Zakonnice cysterski wprowadziła do Polski św. Jadwiga, żona Henryka Brodatego ks. szląskiego, która wraz z mężem r. 1208 zaczęła stawiać i hojnie uposażyła klasztor ich w Trzebnicy.

Ale najbogatszym i najwspanialszym był klasztor cystersek w Ołoboku nad Prosną o 2 mile od Kalisza, fundowany przez Władysława Plwacza ks. Kaliskiego r. 1213.

Zakonnice te trudniły się wychowaniem i nauką panien szlacheckich.

W Owińskach nad Wartą, 1 1/2 mili od Poznania, założył klasztor cysterskom między r. 1242 a 1250 Przemysław ks. poznański z bratem swoim Bolesławem.

Do Chełmna sprowadzone były te zakonnice podobno z Trzebnicy r. 1267.

W Toruniu stanął ich klasztor roku 1311.

Na Litwie miały klasztor w tak zwanej „Dolinie anielskiej" blizko Kimbarówki, fundowany r. 1743, cystersi zaś mieli klasztory w Wistyczach, Olizarowym stawie i Kimbarówce, założone w XVII i XVIII wiekach.

Cystersi nie zajmowali się naukami i wpływ cywilizacyjny tego zakonu w Polsce nie polegał na jego działalności literackiej ani szkolniczej, ale na pracowitem zagospodarowaniu ziem klasztornych i zasiedlaniu pustych przestrzeni kolonistami.

Ponieważ cystersi trzymali się długo w odrębności cudzoziemskiej, nie przyjmując Polaków do swych konwentów, więc też doba zapału w zakładaniu opactw cysterskich zakończyła się około r. 1280, i zakon ich, chociaż wzorowy, stracił w narodzie swoją wziętość, którą natomiast pozyskały dla siebie zakony żebrzące Dominikanów i Franciszkanów.

Kasata cystersów w Królestwie Pols. nastąpiła w r. 1819.

Na Litwie po r. 1832 został tylko jeden klasztor w Kimbarówce.

W Prusiech poznoszono klasztory i opactwa cysterskie w latach 1823 - 36.

Pozostały tylko w Galicyi dwa klasztory męskie - w Mogile i Szczyrzycu.


text:
Tadeusz Boy-Żeleński

Plotka o Weselu Wyspiańskiego

I

II

i t. d. bez końca.

III

IV

-----

Tekst opracowany na podstawie: Tadeusz Boy-Żeleński, Plotka o ,,Weselu" Wyspiańskiego, Warszawa 1922


text:
Absalon, 1. trzeci syn Dawida, urodzony z Maachy, córki Tholmai, króla Gessur (II Kr.

3, 3).

Odznaczał się wielką pięknością, ale był pyszny, ambitny i złośliwy.

Brata swego Amnona, najstarszego syna Dawidowego, za wyrządzoną hańbę rodzonej swej siostrze Tamarze, zdradziecko zamordował (II Kr.

13, 28).

Schronił się potém do macierzystego dziadka, króla Gessur i dopiero po trzech latach, za pośrednictwem hetmana Joaba, uzyskał pozwolenie wrócenia do Jerozolimy, ale jeszcze przez dwa lata nie mógł się stawić przed ojcem (II Kr.

14, 28).

Jednał sobie stronników, przygotowywał wozy i rynsztunki wojenne, a pod pozorem ślubu zrobionego na wygnaniu, ofiarowania Panu w Hebron, udał się do tego miasta, gdzie sprzysiężeni ogłosili go królem (II Kr.

15, 9).

Na czele dosyć licznego uzbrojonego ludu wyruszył do Jeruzalem.

Dawid uszedł z miasta i cofnął się za Jordan, do Mahanaim.

Absalon, niepewny co daléj ma począć, nie posłuchał rady Achitofela, aby uchodzącego Dawida ścigać z 12,000 wojska, lecz poszedł za radą Chusai, obrachowaną na ocalenie Dawida, że należy wprzód zebrać liczne wojsko i tym sposobem pokonać Dawida na pewno.

Dawid wygrał przez to na czasie, zebrał swoje siły, i gdy Absalon ze swojém nadciągnął wojskiem, został na głowę pobity; sam w ucieczce wpadłszy w gęstwinę leśną, gdy koń z pod niego uszedł, zawieszony włosami na drzewie, przez Joaba trzema oszczepami został przebity (II Kr.

15, 18).

Wrzucono zwłoki jego do dołu i usypano mogiłę z kamieni.

Józef Żydowin (Antiq.

VII.

10, 3) miał jeszcze widzieć pomnik Absalona, o 2 mile od Jerozolimy.

Dziś przechodnie, zwłaszcza muzułmanie, na oznakę pogardy dla buntowniczego syna przeciw ojcu, rzucają kamienie na pomnik zwany Absalona, ale jest to pomnik późniejszy.

— 2.

Ojciec jednego z wodzów machabejskich — Matatiasza (1 Mach.

11, 70).

— 3.

Jeden z posłów Judy Machabeusza do Lysjasza, po bitwie pod Bethsur (2 Mach.

11, 17).


text: Almarja, almarka, olmarja, (z łac. armarium), schowanko, szafa, skrzynia.


text: bitun(e)k, bitunkować, bitunkarz, ‘łupy wojenne’, ogólne w 16. w., z niem. biutunge od biute, dziś Beute, ‘łup’; u Czechów jest i samo bit, bitowati, ‘łupić’, obok bitunk.