corpora: CEN

text:
Premier Kazimierz Marcinkiewicz zapowiedział oszczędności na sumę miliarda złotych w ramach realizacji programu "Tanie państwo".

Taka suma ma się znaleźć dzięki likwidacji niektórych instytucji państwowych.

Premier zapowiedział, że dojdzie do likwidacji m.in. Centrum Studiów Strategicznych, Agencji Nieruchomości Rolnych, Agencji Mienia Wojskowego, Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i Biura Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Odpowiednie projekty ustaw mają być przedstawione do lipca tego roku.

Premier zapowiedział też połączenie niektórych instytucji oraz oszczędności w innych, m.in. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Marcinkiewicz zapowiedział, że do końca roku zmaleje zatrudnienie w administracji o 5%.

Oznacza to redukcję 6 tysięcy etatów.

Rząd zamierza zmniejszyć o połowę liczbę samochodów dostępnych dla instytucji państwowych.


corpora: wikisources-pl

text: Archistraleg (greck), arcyhetman, przydomek św. Michała.


text:
1. wstęp

w pomieszaniu wspomnień jedna druga twarz

a tak równoległe jak wiosenne skiby

jak bierwiona tratw

spod powiek ciepłej konchy

wyłuskam zblakłe lata

umiem to ja w gaśnienie uwierzyć skłonny

kochanek triumfalnego świata


text:
21.

Crammon miał gości, ale nie u siebie w domu, gdyż zebrań pewnego rodzaju nie dopuszczała czcigodna obecność dwu starych panien, Aglaji i Konstancji.

Byłyby boleśnie rozczarowane, bowiem wierzyły w cnotliwość swego pana i opiekuna równie silnie, jak w majestat cesarza.

Dawniej, gdy był młody, przypuszczały pewne zboczenia uwielbianego człowieka i patrzyły przez palce.

Jakżeby jednak mógł to czynić teraz, będąc tak poważnym i statecznym.

Crammon zaprosił swych gości do gabinetu wykwintnego hotelu, gdzie go znano i ceniono wielce.

Było kilku młodzieńców z arystokracji, wobec których miał Crammon zobowiązania, zaś żeńską część stanowiły trzy, w sam raz zabawne, eleganckie i potulne dziewczęta.

Crammon zwał je przyjaciółkami swemi, ale traktował ospale i cierpko, dając do zrozumienia, że jest tylko kierownikiem zabawy, która go zgoła nie obchodzi.

Wszyscy zebrani byli mu obojętni, a najwięcej sympatji odczuwał dla szpakowatego fortepianisty, o długich lokach.

Muzykus przymykał oczy i uśmiechał się, grając coś melancholijnego, zupełnie tak jak dwadzieścia lal temu, gdy Crammon rwał się na podbój nieba.

Toteż podsuwał mu raz po raz łakocie i papierosy.

Stół uginał się pod ciężarem potraw i win.

Dosypywano pieprzu do szampana, by zwiększyć pragnienie.

Panowie zabawiali się w ten sposób, że jedząc wiśnie, rzucali pestki za gorsy dam.

Damy coraz to wprawniej pokonywały prawo grawitacji, ukazując urocze trzewiczki i szeleszczące jedwabiem, oraz koronkami nóżki tam, gdzie zazwyczaj obowiązuje szanowna pozycja pionowa.

Najruchliwsza z nich, subretka znana w mieście, skoczyła na płytę fortepianu i przy akompanjamencie szpakowatego muzykusa krzykliwie śpiewała najmodniejsze kuplety.

Młodzieńcy powtarzali refreny, a Crammon bił oklaski dwoma palcami.

— Coś mnie korci! — powiedział zcicha, wśród rozgwaru.

Wstał i wyszedł.

W kurytarzu zastał opartego o ramę zwierciadła znużonego Ferdynanda, starszego kelnera.

Zażyłość dwudziestoletnia łączyła Crammona z tym człowiekiem, który nie popełnił w życiu jednej niedyskrecji, mimo że przejrzał bezlik tajemnic.

— Złe czasy, przyjacielu! — rzekł Crammon.

— Coś się psuje w świecie.

— Trzeba brać rzeczy jak są! — pocieszył go Ferdynand z powaga i podał rachunek.

Crammon westchnął.

Potem polecił zawiadomić zebranych, gdyby pytali, że mu się niedobrze zrobiło i pojechał do domu.

— Coś mnie korci! — powtórzył na ulicy i postanowił wyjechać.

Zatęsknił za przyjacielem.

Wydało mu się, że miał jednego tylko i ten go odtrącił od siebie.

Tęsknił za Arjelem.

Wydało mu się, że nie posiadał nigdy kobiety, bowiem nie zwróciła nań uwagi ta, która była mu uosobieniem talentu i uroku.

Na schodach, przed drzwiami mieszkania zastał Aglaję.

Na odgłos kroków jego, pospieszyła otworzyć.

Przeraził się, była bowiem noc późna.

— Jakaś dama czeka w salonie! — szepnęła panna Aglaja.

Przybyła jeszcze o ósmej.

Prosiła nas tak gorąco, byśmy jej pozwoliły czekać, że trudno było odprawić.

To jakaś wykwintna kobieta i ma sympatyczne rysy.

—Czy powiedziała nazwisko? — spytał Crammon, a czoło jego zmarszczyło się groźnie.

— Nie...

— Ludzie przychodzący do mnie, winni wyjawiać nazwiska swoje! — wybuchnął.

— Czyż jestem dworcem kolejowym, lub ogrzewalnią!

Idź, proszę i spytaj o nazwisko, ja tu zaczekam.

Po kilku minutach wróciła, mówiąc tonem politowania:

— śpi.

Zasnęła w fotelu.

Możesz ją jednak zobaczyć.

Uchyliłam drzwi.

Przeszedł na palcach przedsionek i zajrzał do oświetlonego pokoju.

Poznał śpiącą natychmiast.

Była to Eliza von Einsiedel.

Spała, z głową na bok pochyloną.

Była blada, oczy miała czarno podkrążone, a lewe ramię zwisało bezwładnie.

Crammon stał w płaszczu i kapeluszu, patrząc ponuro.

— Szalona kobieta! — mruknął do siebie.

Z całą, możliwą ostrożnością zamknął drzwi, pociągnął Aglaję do sieni i rzekł:

— Obecność damy nie dozwala mi, oczywiście, spędzić nocy w mym domu.

Znajdzie się gdzieś dla mnie łóżko.

Sądzę, że godzisz się z mcm zapatrywaniem.

Panna Aglaja oniemiała wobec takiej surowości obyczajów i stoicyzmu, a Crammon dodał:

— Jutro, jaknajwcześniej racz spakować kufry moje i wyślij o pół do jednastej na dworzec do ekspresa ostendzkiego.

Przyjedźcie obie, gdyż chcę pożegnać także Konstancję.

Ta dama może tu pozostać jak długo zechce.

Gośćcie ją, spełniajcie każde życzenie, jest bowiem ciężką dotknięta troską i trzeba ją oszczędzać.

Gdy o mnie zapyta, proszę powiedzieć, że wyjechałem niespodzianie w ważnych, naglących sprawach.

To rzekłszy zszedł po schodach, a panna Aglaja patrzyła za nim z przerażeniem i smutkiem.

— Dobranoc Aglajo! — zawołał raz jeszcze, stojąc w progu.

Polem zaszeleścił klucz bramy.


text:
Ameljusz, lub właściwie Gentilianus, platoński filozof w III w., rodem z Etrurji, ok. 246 r. udał się do Rzymu, tu przez lat 24 miał za nauczyciela nowoplatończyka Plotyna i, wraz z Porfirem, był najznakomitszym i najpoufniejszym jego uczniem i apologetą.

Jak wszyscy nowoplatończycy, tak i Ameljusz starał się ratować upadające pogaństwo i nietylko sam był bardzo religijnym poganinem, ale i pismami swemi napadał na chrystjanizm, mianowicie na gnostycyzm; z drugiej strony, początek Ewangelji świętego Jana, jakoteż mowę Jana o Słowie, brał za potwierdzenie platońskiej filozofji.

Pisma jego wszystkie zaginęły, oprócz jednego ułamka, w którym się na początek Ewangelji Jana powołuje (u Euseb.

Praepar.

evang, XI.

19; Theodoret, Graec.

affect. lib.

II; Cyrillus Alex.

In Julianum lib.

VIII).

Um.

w Apamea, w Syrji, gdzie przez długi czas przebywał.

B.


text:
Podróż do środka Ziemi

Rozdział XXVIII

Juliusz Verne

Gdym wrócił do przytomności, twarz miałem zroszoną łzami.

Nie pamiętam jak długo pozostawałem w takim stanie nieczułości: przerażała mnie okropnie samotność w jakiej pozostawałem.

Upadając musiałem się skaleczyć, bo byłem cały krwią zbroczony.

Ach czemuż się nie zabiłem raczej!

Co było dalej robić?

nie wiedziałem i myśleć o tem nie chciałem, nic mogłem, nie umiałem, tak byłem znękany boleścią.

Wijąc się po ziemi, zatoczyłem się pod ścianę przeciwną i tu już słabnąć zupełnie poczynałem, gdy nagle do uszu moich doszedł jakiś odgłos silny, podobny do przeciągłych grzmotów.

Echo ponure długo brzmiało po całej galeryi.

Zkąd pochodził ten hałas?

zapewne z jakiego zjawiska, dopełniającego się w łonie ziemi; może jaki wybuch gazu, może oberwanie się jakiej potężnej podstawy globu!

Z natężoną uwagą czekałem, czy się ten hałas nie powtórzy.

Kwadrans może upłynął, milczenie panowało ponure; nie słyszałem już nawet bicia własnego serca.

Tymczasem, przyłożywszy ucho przypadkiem do ściany, zdało mi się że słyszę gdzieś w oddaleniu wymawiane jakieś niezrozumiale wyrazy.

Zadrżałem ze wzruszenia!

– Ależ to proste złudzenie – pomyślałem.

Lecz nie!

Przysłuchując się baczniej, rzeczywiście rozróżnić mogłem jakby szmer ludzkiej rozmowy, ale tak byłem osłabiony, że nic zrozumieć, nic rozróżnić nie mogłem.

Jednakże to głos ludzki!

byłem tego pewny.

Przez chwilę myślałem czy to nie jakie złudzenie – czy to nie własne moje słowa echa powtarzają; zacisnąłem przeto usta silnie i przyłożyłem znowu ucho do ściany.

– Tak, z pewnością, mówią!

mówią!

Posunąłem się o kilka stóp dalej wzdłuż muru i dosłyszałem głosy bardzo wyraźne; nawet pojedyncze słowa choć niezrozumiałe dochodziły do mnie.

Po kilka razy obił się o moje uszy wyraz „förlorad” wymawiany z pewnym rodzajem boleści.

Co on znaczył i kto go wymawiał?

zapewne stryj lub Hans, bo któżby inny?

Jakażby się tu ludzka zaplątać mogła istota, o trzydzieści mil pod ziemią?

– Lecz – pomyślałem – jeśli ja słyszę ich, to i oni nawzajem słyszeć mnie także mogą.

– Ratujcie! – zawołałem z całych sił – ratujcie mnie bracia!

Czekałem chwilę na odpowiedź; kilka minut przeszło, lecz nic nie słychać.

Bóg wie jakie myśli przychodziły mi do głowy; nareszcie pewny już byłem, że głos mój zasłaby, nie mógł dojść do moich towarzyszy.

Znowu zacząłem przysłuchiwać się baczniej.

Posuwając ucho po ścianie, natrafiłem na punkt matematyczny, w którym głosy zdawały mi się dochodzić do najwyższego punktu natężenia.

Znowu zabrzmiał w mem uchu wyraz förlorad, a dalej ten sam odgłos jakby gromu, który mnie wyrwał ze stanu bezwładności.

– Nie – rzekłem sam do siebie – nie, to być nie może!

głosy te nie mogą tu dochodzić przez taką masę granitu, przez nie by się nie przedarł i huk najsilniejszy!

głosy dochodzą do mnie przez samą galeryę; musi na to wpływać szczególne jakieś zjawisko akustyczne.

Przysłuchiwałem się na nowo, i tym razem, o tak!

tym razem pochwyciłem imię moje, bardzo wyraźnie wymówione!

Wymawiał je profesor Lidenbrock, rozpoznałem głos jego: rozmawiał on z przewodnikiem, a wyraz förlorad był oczywiście duńskim wyrazem.

Wtedy zrozumiałem wszystko.

Chcąc żeby mnie usłyszeli, musiałem głos puszczać po ścianie, która dla niego będzie takim przewodnikiem, jak drut żelazny dla elektryczności.

Lecz nie było czasu do stracenia, bo gdyby towarzysze moi oddalili się o kilka kroków, jużby mogło zniknąć to zjawisko akustyczne.

Zbliżyłem się więc do ściany i jak można najwyraźniej wymówiłem te słowa:

– Mój stryj Lidenbrock!

Czekałem z biciem serca.

Głos widać nie miał zbytniej szybkości, nawet gęstość powietrza nie zwiększała jego prędkości, tylko mu nadawała większe natężenie.

Po kilku sekundach, które mi się kilkoma wydały wiekami, usłyszałem nareszcie te wyrazy:

– Axelu.

Axelu!

czy to ty jesteś?

………………………………………

– Tak, tak – odpowiedziałem.

………………………………………

– Biedny mój chłopcze, gdzież ty jesteś?

………………………………………

– Zanurzony w najgłębszej ciemności!

………………………………………

– A twoja lampa?

………………………………………

– Zgasła.

………………………………………

– A strumyk?

………………………………………

– Znikł.

………………………………………

– Axelu!

biedne dziecię moje, nabierz odwagi!

………………………………………

– Czekajcie trochę, jestem zmęczony, nie mam siły odpowiadać wam.

Ale proszę.

mówcie do mnie.

………………………………………

– Miej odwagę i nadzieję – rzekł stryj – nie mów gdy cię to trudzi, lecz słuchaj nas.

Szukaliśmy cię chodząc to w dół to na górę – we wszystkich kierunkach, lecz napróżno.

Jużem cię opłakał moje dziecię, lecz sądząc że trzymasz się wciąż biegu strumienia, szliśmy ciągle na dół, strzelając po drodze dla dania znaku.

Teraz widzę że effekt akustyczny słyszeć nam się pozwala nawzajem, choć jeszcze rąk sobie podać nie możemy.

Lecz nie trać nadziei Axelu!

przyjdzie i do tego jeszcze.

………………………………………

Rzeczywiście, czułem że nadzieja wstępowała w mą skołataną duszę; lecz nagle przyszło mi na myśl zapytać stryja o rzecz bardzo ważną.

Przysunąłem usta do ściany i rzekłem:

– Mój stryju!

………………………………………

– Czego chcesz dziecię moje – odpowiedział po chwili.

………………………………………

– Najprzód trzebaby się dowiedzieć, jaka nas dzieli odległość.

………………………………………

– To rzecz bardzo łatwa.

………………………………………

– Wszak masz chronometr?

………………………………………

– Mam.

………………………………………

– Weź go do ręki i uważaj dobrze ile czasu potrzeba na wymówienie mego imienia i odpowiedź, a połowa czasu, jaki upłynie pomiędzy zapytaniem mojem i twą odpowiedzią, wskaże jak długo mój głos idzie do ciebie.

………………………………………

– Dobrze stryju.

………………………………………

– Czyś już gotów?

………………………………………

– Już.

………………………………………

– A więc uważaj dobrze, wymówię twoje imię.

………………………………………

Przyłożyłem ucho do ściany i jak tylko usłyszałem wyraz „Axel” natychmiast odpowiedziałem „Axel” potem czekałem co stryj powie.

………………………………………

– Czterdzieści sekund – a więc 20-ścia sekund potrzeba na dojście mego głosu do ciebie; licząc po tysiąc dwadzieścia stóp na sekundę, wypadnie że głos mój przebiegł dwadzieścia tysięcy czterysta stóp, czyli półtorej mili i jedna ósma.

………………………………………

– Półtorej mili! – powtórzyłem.

………………………………………

– To nie tak wielka przestrzeń, Axelu.

………………………………………

– Ale nie wiem, czy w górę iść, czy na dół?

………………………………………

– Na dół mój drogi, i zaraz ci powiem dla czego.

Stoimy tu na płasczyźnie, do której przytyka mnóstwo różnych galeryj; zdaje się że i przejście w którem ty obecnie zostajesz, musi tu wychodzić; tym więc sposobem połączysz się z nami.

Podnieś się przeto i wyrusz w drogę; czołgaj się lub zsuwaj po większych pochyłościach, a ręczę ci, że na końcu tej drogi znajdziesz ramiona życzliwe, gotowe cię uścisnąć.

W drogę mój chłopcze, w drogę co żywo!

………………………………………

Słowa te dodały mi odwagi.

– Do widzenia stryju, wyruszam.

Skoro się ztąd oddalę, głosy nasze już się nie będą mogły skomunikować… do widzenia!

odchodzę!…

………………………………………

– Do widzenia Axelu!

do widzenia!

………………………………………

Te były ostatnie słowa jakie słyszałem; temi wyrazami zachęty i nadziei zakończyła się ta dziwna rozmowa w głębi ziemi, przez półtoramilową odległość prowadzona.

W duszy odmówiłem pokorną dziękczynną modlitwę za cud, jaki mi niebo okazało, doprowadzając mnie do jedynego może punktu, z którego mogłem być usłyszany od mych towarzyszy.

To zadziwiające napozór zjawisko akustyczne, tłomaczą zwyczajne prawa fizyki; pochodziło ono z kształtu przejścia podziemnego i przewodnictwa skały.

Wypadki podobne znane są w nauce i niejednokrotnie obserwowane już były, między innemi w galeryi środkowej katedry świętego Pawła w Londynie, i w sławnych pieczarach Sycylijskich, w owych kopalniach niedaleko Syrakuzy leżących, z których najcudowniejsza znana jest pod nazwiskiem: Ucho Dyonizjusza.

Ponieważ głos stryja z taką łatwością dochodził do mnie, widoczną więc było rzeczą, że żadna pomiędzy nami nie stoi przeszkoda i że z łatwością połączyć się mogę z moimi towarzyszami, jeśli mi tylko sił starczy na odbycie tej drogi.

Zacząłem tedy iść, albo raczej wlec się, lecz pochyłość drogi była tak znaczna, że musiałem zacząć się zsuwać.

Wkrótce gwałtowność spadku powiększyła się ogromnie, droga moja przerażający zaczęła przybierać charakter i prawdziwe groziło mi niebezpieczeństwo.

Nie miałem siły zatrzymać się, zacząłem spadać jak przedmiot zupełnie martwy.

Niedługo gruntu mi nie stało.

Stoczyłem się po pionowej prawie spadzistości, w jakąś przepaść niezgłębioną; w czasie tego głową uderzyłem gdzieś o skałę i utraciłem całkowicie przytomność.

– Co dalej było? – nie wiem!


corpora: openbooks

text:
Józef Czechowicz

legenda

spojrzeniem obłoki przebrał trójkąt mądre oko boże

księżyc kroplą ze srebra ciężył o tej porze

smolny swąd z czarnych lasów się dźwigał

nad miastami czerwono i dym i gaz

niebo chodziło kołem jak śmiga

zataczał się bo noc głucha czas

zwykłe słowa

mówi się zawsze zwykłym słowem

o inaczej zaczynać na nowo

otrząsnąć z gwiazd głowę

noc gwiazdy bulwary drzewa

wiatr nie tak szarpie mi kurtę jak niegdyś szarpał sukienkę

przedwiośnie nawet nie śpiewa

przerwało piosenkę

ciszą ty chcesz mnie przebić

w milczeniu słychać twe wieki

groźbą wołasz do siebie

boże daleki

szuka oko bystre

znalazłeś wstrzymałem oddech

wznoszą się ręce przeczyste

czekają kiedy się poddam

o daleki

słyszysz te wiersze

daleki

nie będę twoim świerszczem

wzdychają miłością piersi

nie doczekasz się niebo przemian

niech się wiersz łamie jak pierścień

przybywaj ziemio

ziemia skała glina

a ja to mięśnie i kościec

kończy się co się zaczyna

nie może być jaśniej i prościej

-----


text:
Stanisław Korab-Brzozowski

Prządka

Wiatr wzdycha, jęczy i łka;

Na miękkich pajęczyn całunach

Królewna tka.

Jej ręka leciuchna i żywa,

Szybka jak białych lot chmur,

Układa mych tęsknot przędziwa

W przedziwny wzór.

I kwiaty zabrane mej wiośnie,

Zieleń umarłych już łąk,

Znów płoną, wskrzeszone miłośnie

Czarem jej rąk.

-----


text: Bitarnia, zbiornik wody słodkiej, oddzielonej od morskiej, przy warzeniu soli.


text:
Jan Andrzej Morsztyn

Hola!

Już dosyć, dosyć, moja księgo!

A ty drwić jeszcze napierasz się tęgo.

Porzuć obyczaj świegoty tak brzydki,

Ma krótka księga, a pewne pożytki.

Naprzód ci powiem, a powiem ci szczerze:

Mniejszy koszt, mniejsza i szkoda w papierze;

Druga: tęskliwy pisarz z drukarczyki

Nie tak kląć będą pomierne wierszyki;

Potem, gdy przyjdziesz w ręce mądrych ludzi,

Rzeką: Nie przednia–ć, ale nie zamudzi;

I gość twe karty czytając przewieje

Wprzód, niż mu wino w kieliszku sciepleje.

Rozumiesz, żeś tym ucinkiem wygrała?

I tak się będziesz wielom długą zdała!

-----


text:
Hans Christian Andersen

Słowik

tłum.

Cecylia Niewiadomska

Wiele lat upłynęło od zdarzenia, które wam chcę opowiedzieć, więc posłuchajcie, zanim ludzie całkiem o nim zapomną.

Wiecie zapewne, że cesarz chiński jest Chińczykiem, zarówno jak jego doradcy i w ogóle wszyscy mieszkańcy tego kraju.

Otóż pałac tego cesarza należy do najpiękniejszych gmachów w całym świecie: olbrzymi, wspaniały i z najcieńszej porcelany, tak kruchej i delikatnej, że prawie dotknąć się jej nie można.

Dokoła pałacu rozciąga się ogród, pełen najrzadszych, najpiękniejszych kwiatów.

Do tych ostatnich przywiązane są małe dzwoneczki ze szkła i srebra, które dzwonią, kiedy kto przychodzi, a to dlatego, aby nie zapomniał nikt spojrzeć na nie.

Tak mądrze wszystko było urządzone w ogrodzie chińskiego cesarza.

A ogród ciągnął się bardzo daleko i sam ogrodnik nie wiedział na pewno, gdzie się kończy.

Bo też naprawdę nie kończył się wcale, ale łączył z lasem ogrodowym, pełnym głębokich jezior i drzew starych, który dochodził aż do brzegów morza.

Morze było błękitne i bardzo głębokie — do samego brzegu przypływać mogły wielkie statki i zatrzymywać się pod gałęziami drzew olbrzymich, prastarych.

Na jednym z nich, na niskiej zielonej gałązce, słowik uwił gniazdko i śpiewał co noc tak cudownie, iż ubodzy rybacy, którzy wypływali na morze dla zarobku, opuszczali sieci i siedzieli bezczynnie, zasłuchani w pieśń czarodziejską.

— Boże, jakież to piękne!…

Boże, jak on śpiewa…

Z całego świata zjeżdżali się do Chin podróżni, aby obejrzeć cesarską stolicę, wspaniały pałac i ogród cudowny, lecz kto z nich tylko usłyszał słowika, powtarzał bez namysłu:

— To najpiękniejsze ze wszystkiego.

Powróciwszy do ojczyzny, podróżni opowiadali o cesarzu, o jego pałacu i ogrodzie, o wszystkich cudach, które oglądali.

Uczeni pisali o tym wiele książek, w których podziwiali rzeczy piękne, „lecz słowik najpiękniejszy ze wszystkiego” — zapewniał każdy po kolei.

Poeci układali nawet śliczne wiersze, chwaląc leśnego śpiewaka.

Książki te rozchodziły się szeroko po świecie, a niektóre zawędrowały do rąk samego cesarza chińskiego.

Zasiadł w złocistej koronie na kosztownym krześle i kiwając głową z wielkiego zadowolenia, czytał o przepysznym pałacu swoim i ogrodzie.

„Ale słowik najpiękniejszy ze wszystkiego” — powtarzało się na każdej kartce.

— Co to ma znaczyć? — spytał cesarz zdziwiony.

— Słowik?

Cóż to takiego?

W ogrodzie moim jest coś tak pięknego, że zachwycają się wszyscy podróżni, a ja dowiaduję się o tym z ich książek?

I zawołał natychmiast szambelana.

Był to dygnitarz tak dumny, że jeśli który z niższych od niego urzędników śmiał mu zadać jakie pytanie, odpowiadał tylko: — Hm! — co i po chińsku nic nie znaczy.

— Dowiaduję się z książek — rzekł cesarz — że w moim ogrodzie mieszka słowik, ptak cudowny, najpiękniejszy ze wszystkiego, co się w moim państwie znajduje.

Dlaczego ja o nim dotychczas nic nie wiem?

— I ja nic o nim nie słyszałem — odparł pokornie szambelan.

— Nie był dotąd u dworu przedstawiony.

— Więc żądam, aby dzisiaj został przedstawiony — rzekł monarcha.

— Świat cały wie o skarbie, jaki posiadam, a ja jeden nic o nim nie wiem!

— Pierwszy raz o tym słyszę — powtórzył szambelan — ale się postaram odszukać go zaraz.

Odszukać?

Gdzie go szukać?

Biedny szambelan biegał bez wytchnienia po wszystkich salach, schodach, korytarzach, z dołu na górę i z góry na dół, wypytywał wszystkich — ale mu nikt nie umiał odpowiedzieć: nikt w pałacu nic nie słyszał o słowiku i nikt nic o nim nie wiedział.

Wrócił więc do cesarza, zapewniając, że słowika nie ma na świecie, a w książce napisali widocznie nieprawdę.

— Wasza cesarska mość niechaj nie wierzy temu, co piszą w książkach — mówił z przekonaniem — wszystko to baśnie bez żadnego sensu i niebezpieczne kłamstwa.

— Ależ tę książkę przysłał mi sam Dalajlama — zawołał cesarz — więc baśni w niej nie ma, a kłamstwa być nie może.

Chcę usłyszeć słowika.

Żądam, aby dziś jeszcze został mi przedstawiony; obdarzę go najwyższą łaską.

A jeżeli go nie znajdziecie, cały dwór po wieczerzy zostanie skazany na bambusową chłostę.

— Tsing-pe — odparł szambelan i zaczął na nowo przebiegać korytarze, sale, galerie i schody.

Za nim biegł cały szereg dworzan i urzędników, gdyż nikt nie miał ochoty na bambusową chłostę.

Lecz nic nie mogli dowiedzieć się o słowiku, którego wielbił świat cały.

W pałacu cesarskim nie wiedziano o jego istnieniu.

Na koniec zapytali o niego ubogą dziewczynkę, pomywaczkę u cesarskiego kuchcika, którą przypadkiem spotkano na drodze.

— Jakże bym mogła nie znać słowika? — odparła.

— Jakże bym mogła nie znać jego śpiewu!

Słyszę go co dzień, gdy niosę wieczorem resztki z kuchni dla chorej matki.

Siadam wtedy w lesie albo nad brzegiem morza i słucham, słucham go bez końca i nie mogę odejść, bo tak mi przyjemnie i słodko, że łzy płyną z oczu, jak gdyby mnie matuchna całowała.

— Słuchaj — przerwał szambelan — dostaniesz miejsce nadwornej kucharki, i wyrobię ci prawo patrzenia przez szparę, jak cesarz obiaduje, jeśli nas zaprowadzisz do słowika, który musi być dziś wieczorem przedstawiony u dworu.

I natychmiast ruszyli wszyscy za dziewczynką do lasu, gdzie śpiewał słowik.

Uszli już dość daleko, kiedy ryknęła krowa.

— Oho! — zawołał z radością szambelan.

— Słyszycie go?

Co za siła w małym ptaszku.

Istotnie, to zadziwiające!

Ale zdaje mi się, że go już słyszałem kiedyś.

— To krowa ryczy — rzekła mała pomywaczka.

Do miejsca, gdzie mieszka słowik, jeszcze bardzo daleko.

Wkrótce w pobliskim błocie zarechotały żaby.

— Ach, jak ślicznie! — zawołał kapelmistrz nadworny.

— Zupełnie jak szklane dzwonki!

— To żaby — odezwała się znowu dziewczynka — ale teraz zapewne usłyszymy go już niedługo.

Rzeczywiście niebawem rozległa się pieśń słowika.

— To on! — zawołała z radością dziewczynka.

— Ach, słuchajcie, słuchajcie!

Patrzcie, siedzi na gałązce!

I wskazała szarą ptaszynę pośród zielonych liści.

— Czyż to być może? — spytał zdumiony szambelan.

— Nigdy nie przypuszczałem, aby słowik mógł mieć tak pospolitą powierzchowność.

Chyba że stracił barwy pod wpływem wzruszenia, na widok tylu osób znakomitych.

— Słowiczku! — zawołała radośnie dziewczynka.

— Nasz cesarz życzy sobie, abyś mu zaśpiewał.

— Z największą chęcią — odpowiedział słowik i zaśpiewał, jak mógł najlepiej.

— Jak dzwoneczki!

Jak srebro! — powtórzył szambelan.

— Bardzo pięknie, prześlicznie!

Patrzcie tylko, jak to gardziołko pracuje!

Przepowiadam, że u dworu będzie miał niesłychane powodzenie.

— Czy mam jeszcze zaśpiewać dla cesarza? — zapytał słowik, przekonany, że sam monarcha słucha jego pieśni.

— Najmilszy słowiku — przemówił szambelan — mam zaszczyt w imieniu cesarza zaprosić cię na dziś wieczór do pałacu, abyś mógł cudownym śpiewem zachwycić samego monarchę.

— Najlepiej lubię śpiewrać w lesie — odparł słowik — lecz skoro cesarz żąda, stawię się wieczorem w pałacu.

W głównej sali porcelanowej przygotowano wspaniałe przyjęcie; ściany, sufit i podłoga, błyszczały od świateł, w korytarzach ustawiono najpiękniejsze kwiaty, a dzwoneczki na nich dzwoniły tak głośno, że trudno było rozmawiać swobodnie.

Na środku sali, przed tronem cesarskim, umieszczono złoty pręcik dla słowika.

Dwór cały był zebrany, mandaryni w galowych strojach, damy w toaletach balowych, nawet małej pomywaczce, która znalazła słowika, pozwolono patrzeć przez szparę, gdyż mianowaną została obecnie nadworną kucharką jego cesarskiej mości.

Wszystkie spojrzenia były zwrócone na ptaszka w szarych piórkach, siedzącego na złotym pręciku; sam monarcha skinął mu głową łaskawie.

Wtem słowik zaczął śpiewać.

Śpiewał tak cudownie, że łzy błysnęły w oczach chińskiego cesarza i spłynęły mu z wolna po policzkach.

Widząc to, słowik śpiewał jeszcze piękniej, głos jego przenikał serca i napełniał je weselem.

Rozpromieniło się oblicze władcy i w uniesieniu radości obdarował śpiewaka własnym swym złotym pantoflem, który ptaszek odtąd mógł nosić na szyi.

Ale słowik podziękował za dar tak wspaniały.

— Jestem wynagrodzony dostatecznie — mówił — widziałem łzy w twych oczach, o monarcho: to najwyższa nagroda dla śpiewaka.

Łzy twoje mają cenę i wartość niezwykłą.

Sam Bóg widzi, że hojnie zostałem wynagrodzony.

I znowu zaczął śpiewać, jeszcze rzewniej, jeszcze piękniej.

Cały dwór był w zachwycie.

Damy w balowych strojach nabierały w usta wody i głośno przelewały ją w gardziołkach, co miało naśladować głos słowika; mandaryni i dworzanie kiwali głowami; nawet służba wyrażała zupełne zadowolenie, a to znaczy bardzo wiele, bo jej dogodzić — jak wiadomo — trudniej, niż najwyższym dygnitarzom.

Słowem, powodzenie śpiewaka było nieporównane.

Miał odtąd zostać na cesarskim dworze i zamieszkać w pałacu, w klatce złoconej, z której wolno mu było wylatywać na przechadzkę dwa razy dziennie i raz każdej nocy.

Do posługi dano mu dwunastu lokai, a każdy do nóżki ptaka przywiązywał jedwabny sznurek, aby mu lepiej było latać.

W całym mieście nie rozmawiano o niczym, tylko o cudownym ptaku, i jeśli dwie osoby spotkały się na ulicy, to zamiast powitania, jedna z nich natychmiast wymawiała „*sło*” — druga kończyła „*wik*”.

Dwunastu kupców imieniem słowika nazwało dzieci swoje, choć z tych „Słowików” żaden nie miał w gardle struny słowiczej.

Dnia pewnego cesarz otrzymał pakiecik z napisem: „Słowik”.

— Pewno nowe dzieło o naszym śpiewaku — rzekł zadowolony.

Lecz w pakiecie nie było książki, tylko słowik sztuczny, zrobiony bardzo dziwnie i misternie, a cały osypany brylantami, rubinami i szafirami.

Gdy nakręcono tę maszynkę, sztuczny słowik zaśpiewał zaraz pieśń długą i uczoną.

Przy tym bardzo wspaniale poruszył ogonem, który się mienił blaskiem kosztownych kamieni.

Na szyi miał jedwabną wstążeczkę z napisem: „Czymże jest słowik Dalajlamy w porównaniu ze słowikiem cesarza chińskiego!”

— Cudowny!

Wspaniały! — wołali dworacy i ten, kto doręczył pakiet cesarzowi, otrzymał zaraz tytuł „Nadwornego Obersłowicznika jego cesarskiej mości”.

— A teraz niechaj razem zaśpiewają — rozkazał cesarz — będzie wspaniały duet.

Nakręcono sztucznego ptaka i miały śpiewać razem, lecz duet się nie udał, gdyż słowik sztuczny śpiewał podług przepisanej miary, a leśny śpiewak z serca i natchnienia.

— Ten nic nie winien — zadecydował kapelmistrz nadworny, wskazując sztucznego ptaka — doskonale trzyma się taktu, jak gdyby się wykształca w mojej szkole.

Nakręcono go więc do śpiewania solo i miał powodzenie nie mniejsze od słowika prawdziwego, a kosztownym, błyszczącym strojem bardziej zachwycał wszystkich.

Jedną i tę samą sztukę śpiewał trzydzieści trzy razy i nie zmęczył się wcale.

Wszyscy słuchali go z wielkim zajęciem, lecz nie umieli jeszcze melodii na pamięć, gdyż była bardzo trudna.

Chcieli nakręcić go raz trzydziesty czwarty, ale cesarz zażądał, aby teraz zaśpiewał słowik żywy.

…

Lecz gdzież się podział?…

Niespostrzeżony wyfrunął przez okno i uciekł do swojego lasu zielonego.

— A to co? — powtórzyli natychmiast dworacy i zaczęli szemrać z głośnym oburzeniem, wyrzucając niewdzięczność słowikowi.

— Na szczęście lepszy ptak nam został — zdecydowali wreszcie.

Kazano go nakręcić po raz trzydziesty czwarty i wysłuchano znowu z poważnym skupieniem doskonałej i trudnej pieśni, której nikt jeszcze nie mógł się nauczyć.

Kapelmistrz nie miał dość słów na pochwałę misternego śpiewaka, który, jego zdaniem, wart był nieskończenie więcej od słowika prawdziwego, nie tylko z powodu pięknej i kosztownej powierzchowności, lecz głównie ze względu na znakomity wewnętrzny mechanizm.

— Raczcie panowie tylko sami ocenić tę różnicę — mówił — ze słowikiem prawdziwym nigdy nie wiadomo, co zaśpiewa?

jak zaśpiewa?

Jest się na jego łasce.

A w sztucznym wszystko stałe, jasno określone i wiadome.

Można go otworzyć, obejrzeć walce i sztyfciki, zrozumieć, skąd się głos bierze i jakim sposobem.

I wszyscy byli tego zdania, a Nadworny Obersłowicznik otrzymał pozwolenie pokazania ptaka ludowi w najbliższe święto.

Wszyscy słuchali go z wielkim zachwytem i podnosili w górę palec wskazujący, wołając: — O! — potem się rozchodzili, kiwając głowami.

Tylko biedni rybacy, którzy słyszeli nieraz śpiew słowika, inaczej myśleli sobie.

— Ładnie śpiewa — mówili — ale czegoś mu brakuje.

A czego?

Sami nie wiemy.

Na słowika zapadł wyrok wygnania z granic państwa chińskiego.

Sztucznego ptaka umieszczono na jedwabnej poduszce u wezgłowia cesarza.

Otaczały go wszystkie kosztowności i dary, które otrzymał za pieśni; przyznano mu też tytuł: „Wielkiego śpiewaka jego cesarskiej mości” i pierwsze miejsce obok cesarza przy stole po lewej stronie, jako po stronie serca, to jest ważniejszej, gdyż i chiński cesarz ma też serce po lewej stronie.

Kapelmistrz nadworny napisał o nim dzieło bardzo uczone i pełne niezwykłych wyrazów w dwudziestu pięciu tomach; każdy je też kupował, wychwalał, aby o nim nie pomyślano, że jest nieukiem, który podobnych rzeczy nie rozumie.

Tak upłynął rok cały.

Nie tylko dwór i cesarz, ale wszyscy mieszkańcy stolicy umieli już piosenkę słowika na pamięć, słuchano jej wszakże z coraz większą przyjemnością, gdyż każdy mógł wtórować teraz śpiewakowi.

Przyśpiewywali też wszyscy: thiu, thiu, thiu!

glu, glu, glu!

śpiewali ulicznicy na ulicach, śpiewał i sam monarcha.

Ale pewnego wieczora, kiedy cesarz, leżąc w łóżku, słuchał znanej pieśni, nagle coś w ptaku brzęknęło, trzasnęło, zakręciło się, zawarczało trrr!

i — umilkło.

Monarcha wyskoczył z łóżka i posłał natychmiast po nadwornego doktora.

Cóż tu jednak poradzić mógł doktór?

Udano się do zegarmistrza i ten, obejrzawszy bardzo uważnie maszynkę i pokiwawszy głową w rozmaite strony, zdecydował, że ptaka naprawić jeszcze można, lecz zarazem zapowiedział, że trzeba oszczędzać go bardzo, gdyż śrubki się wytarły, a zastąpić je nowymi niepodobna.

Rozpacz!

Tylko raz na rok można było teraz nakręcić słowika, a i ta próba zawsze była dla niego niebezpieczna.

Toteż po każdej pieśni kapelmistrz nadworny ocierał spocone czoło i wygłaszał mowę, bardzo piękną i pełną najniezwyklejszych wyrazów, w której zapewniał, że śpiew sztucznego ptaka doskonalszy jest niż kiedykolwiek.

I znowu pięć lat upłynęło, kiedy niespodzianie na kraj spadło już teraz prawdziwe nieszczęście: cesarz zachorował ciężko i doktorzy zapewniali, że nie ma dla niego ratunku.

Wybrano więc następcę i tylko lud, przywiązany szczerze do monarchy, gromadził się przed pałacem, dopytując o jego zdrowie.

— Hm! — odpowiadał mu tylko szambelan i potrząsał głową znacząco.

A cesarz leżał na wspaniałym łożu blady i zimny.

Dwór cały miał go już za umarłego, więc pusto było w tej części pałacu; urzędnicy i mandaryni spieszyli do nowego władcy, bo on teraz rozdawać mógł łaski i skarby.

Ze służby także przy nim nie było nikogo: lokaje i pokojówki, korzystając z chwilowego bezkrólewia, urządzili u siebie wspaniałe przyjęcie i rozpowiadali ciekawym o wszystkim, co wiedzieli i o czym nie wiedzieli wcale.

Wysłano dywanami wielkie sale i korytarze, aby kroków słychać nie było, więc w pałacu panowała dziwna cisza, żadnym szmerem nie zakłócona.

Ale cesarz nie umarł, choć leżał bezwładny na purpurowym łożu, osłonięty ciężką kotarą z purpurowego aksamitu ze złotymi łańcuchami.

Przez otwarte okno w padał do pokoju jasny blask księżyca i oświetlał salę, postać cesarza i sztucznego ptaka na jedwabnej poduszce u wezgłowia.

Pierś monarchy podnosiła się zaledwie słabym i męczącym oddechem, gdyż czuł na niej ciężar, niby kamień olbrzymi.

Otworzył oczy, ażeby zobaczyć, co go tak okropnie przygniata i ujrzał — śmierć.

Na jego sercu siedziała, koścista, w jego własnej koronie, z jego mieczem w dłoni, sztandarem w drugiej.

Wszystkie cesarskie skarby mu zabrała, teraz odbierze życie.

A spoza fałd kotary ciężkiej, aksamitnej, wysuwały się dziwaczne postaci: jedne uśmiechnięte, pogodne i jasne, inne okropne, straszne.

Były to złe i dobre uczynki cesarza, które wróciły doń w godzinę śmierci, aby z nim razem opuścić tę ziemię.

Co chwila wychylały się spoza firanek i mówiły do niego.

— A pamiętasz o tym?

— A to pamiętasz?

— A nie zapomniałeś tamtej godziny?

A tamto?

A tamto?

I mówiły tak wiele, że choremu pot śmiertelny okrył czoło i nie wiedział, co począć, aby nie słyszeć ich więcej.

— Nigdy w życiu nie doznawałem takiej męki! — szeptał.

— Ja nie chcę tego słyszeć!

Muzyki!

Muzyki!

Bijcie w wielki bęben chiński, abym nie słyszał ich głosów!

Nie chcę słyszeć, co one mówią!

Lecz postaci spoza kotary śmiały się i mówiły ciągle, ciągle, bez ustanku, a śmierć jak Chińczyk, wciąż kiwała głową w złotej koronie.

— Muzyki!

Muzyki! — powtarzał zmęczony monarcha.

— Słowiczku mój złoty, ty mi zaśpiewaj!

Ja cię tak kochałem!

Obsypywałem cię podarunkami, własny pantofel na twojej szyi zawiesiłem!

Zaśpiewajże mi teraz!

Czyż mi nie zaśpiewasz?…

Ale ptak milczał.

Nie było nikogo, kto by go nakręcił, więc bezduszna maszynka zaśpiewać nie mogła.

I śmierć tylko patrzyła na chorego pustymi otworami w czaszce, a dokoła panowała straszna i dręcząca cisza…

Wtem na zielonej gałązce za oknem rozległa się pieśń cudna; to prawdziwy słowik!

Dowiedział się o chorobie cesarza i zaraz przyleciał do niego z pieśnią nadziei i ukojenia.

I śpiewał tak cudownie, że straszne widziadła pobladły i znikły, a krew coraz szybciej krążyła w sztywnych i stygnących członkach umierającego.

Śmierć nawet sama kiwać się przestała i zasłuchana, powtarzała tylko:

— Ach, śpiewaj jeszcze, śpiewaj!

— A oddasz mi cesarski miecz?…

Cesarski sztandar?…

Oddasz złotą koronę? — pytał słowik.

I śmierć oddawała zagrabione skarby jeden po drugim za pieśni cudowne.

A słowik śpiewał dalej, coraz rzewniej, piękniej.

Śpiewał o nocy i ciszy cmentarza, gdzie kwitną białe róże na świeżej mogile, gdzie czeremcha rozlewa woń upajającą, a rosa łez ludzkich pada na trawę i kwiaty.

I porwana tęsknotą do ziemi ojczystej, śmierć się rozwiała w mgłę jasną i, lekka jak obłoczek, uleciała przez otwarte okno.

— O dzięki ci! — rzekł cesarz.

— Dzięki ci, ptaku niebiański!

Poznałem cię.

Ja ciebie wygnałem z królestwa i granic państwa mego, a ty rozproszyłeś okropne widma, które mnie dręczyły i śmierć samą oderwałeś od mojego łoża.

Jakże cię wynagrodzę?

— Już jestem wynagrodzony — odparł słowik.

— Widziałem łzy w twych oczach, kiedy po raz pierwszy zaśpiewałem dla ciebie i tego nigdy w życiu nie zapomnę.

Łza — to najdroższy klejnot dla śpiewaka, większej nagrody nikt mu dać nie może.

— A teraz uśnij; sen powraca zdrowie; ja ukołyszę cię do snu piosenką.

I zasnął chory cesarz, uśpiony czarowną, słodką melodią pieśni, co płynęła z serca.

Promienie słońca zajrzały przez okno do sali porcelanowej i cesarz zbudził się silny, zdrowy.

Przy nim nie było nikogo: służba myślała, że nie potrzebuje już od niej posług — tylko na gałązce za oknem śpiewał słowik, prawdziwy przyjaciel, który nie szukał nagrody i sławy, lecz umiał kochać wiernie.

— Zostań przy mnie na zawsze — rzekł do niego cesarz — będziesz śpiewał wtedy tylko, gdy sam zechcesz, a sztucznego ptaka rozbiję na drobne kawałki.

— Pozostaw go — prosił śpiewak — wszak służył ci wiernie, o ile było w jego mocy.

Ja w pałacu żyć nie umiem, nie mogę tu wić gniazda; ja potrzebuję swobody i lasu.

Jestem śpiewakiem Bożym i nie mogę na tym świecie być niczyim niewolnikiem, ani służyć nawet najpotężniejszemu i najlepszemu z monarchów.

Mogę być jednak jego przyjacielem.

Co dzień wieczorem siądę na gałązce u twego okna i śpiewać ci będę, aby cię rozweselić i ukoić; moja piosenka zbudzi w twoim sercu przyjaciół prawdy, uczucia szlachetne, które dworacy sztucznie usypiają.

Będę ci śpiewał o wszystkim, co ukrywają przed tobą.

Mały ptaszek lata wszędzie, wszystko widzi, zna ubogie chatki rybaków nad morzem i pracujących w pocie i znoju rolników, których ty, panie, nie widziałeś nigdy.

Nad koronę twoją przekładam twe serce i do niego przemawiać będę w moich pieśniach.

Przyrzecz mi tylko jedno.

— Wszystko, czego zapragniesz! — odrzekł, wstając, cesarz i na znak przysięgi miecz złoty przycisnął do serca.

Wyglądał znowu wspaniale w bogatym cesarskim stroju, który sam dziś przywdział, słuchając głosu ptaka-przyjaciela.

— Nie mów nikomu o tym — dodał słowik — że jest ptaszek maleńki, który tobie tylko śpiewa pieśni miłości i prawdy.

Wierz mi: tak będzie lepiej.

I słowik odleciał.

Do komnaty cesarskiej weszli dworacy i służba, urzędnicy i mandaryni; wszyscy przyszli pożegnać zmarłego monarchę, po raz ostatni spojrzeć na twarz jego.

Wtem stanęli zdumieni: cesarz stał ubrany, z mieczem, w koronie, zdrów, silny i wesoły.

— Witam was! — rzekł uprzejmie.

-----


text:
Juliusz Słowacki

Testament mój

Żyłem z wami, cierpiałem i płakałem z wami;

Nigdy mi, kto szlachetny, nie był obojętny:

Dziś was rzucam i dalej idę w cień — z duchami,

A jak gdyby tu szczęście było, idę smętny.

Nie zostawiłem tutaj żadnego dziedzica

Ani dla mojej lutni, ani dla imienia:

Imię moje tak przeszło, jako błyskawica,

I będzie, jak dźwięk pusty, trwać przez pokolenia.

Lecz wy, coście mnie znali, w podaniach przekażcie,

Żem dla ojczyzny sterał moje lata młode;

A póki okręt walczył, siedziałem na maszcie,

A gdy tonął, z okrętem poszedłem pod wodę…

Ale kiedyś, o smętnych losach zadumany

Mojej biednej ojczyzny, pozna, kto szlachetny,

Że płaszcz na moim duchu był nie wyżebrany,

Lecz świetnościami moich dawnych przodków świetny.

Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą

I biedne serce moje spalą w aloesie,

I tej, która mi dała to serce, oddadzą:

Tak się matkom wypłaca świat, gdy proch odniesie…

Niech przyjaciele moi siędą przy pucharze

I zapiją mój pogrzeb — oraz własną biedę:

Jeżeli będę duchem, to się im pokażę,

Jeśli Bóg mnie uwolni od męki, nie przyjdę…

Lecz zaklinam: niech żywi nie tracą nadziei

I przed narodem niosą oświaty kaganiec;

A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei,

Jak kamienie, przez Boga rzucane na szaniec!

Co do mnie — ja zostawiam maleńką tu drużbę

Tych, co mogli pokochać serce moje dumne;

Znać, że srogą spełniłem, twardą Bożą służbę,

I zgodziłem się tu mieć niepłakaną trumnę.

Kto drugi tak bez świata oklasków się zgodzi

Iść?… taką obojętność, jak ja, mieć dla świata?

Być sternikiem duchami napełnionej łodzi

I tak cicho odlecieć, jak duch, gdy odlata?

Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna,

Co mi żywemu na nic, tylko czoło zdobi;

Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna,

Aż was, zjadacze chleba — w aniołów przerobi.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Antoni Mazanowski, Wypisy polskie na VII klasę gimnazyalną, nakł.

Antoni Mazanowski, Kraków 1914


text:
Becanus Marcin, jezuita, rodem z Hilvaren-bec (ztąd Becanus), małej wioski brabanckiej, ukończywszy pilnie studja filozoficzne i teologiczne, uczył najprzód przez lat cztery filozofji, a następnie teologji przez dwadzieścia dwa lata w Moguncji, Würzburgu i Wiedniu.

Osiwiały w pracach nauczycielskich, został spowiednikiem cesarza Ferdynanda II, umarł 24 Stycznia 1624 r., przeżywszy lat 63.

Dzieła jego wydane w Moguncji, w 1630 i 1649 r.

W tomie pierwszym jest Sunima theologiae scholasticae, w drugim pisma polemiczne.

Zaleca się tam przedewszystkiém jego podręcznik kontrowersyjny, Manuale controversiarum, dedykowany Ferdynandowi II (był też i u nas drukowany w Wilnie 1627 r.), również jak skrócenie tego podręcznika, p. t.

Compendium manualis controcersiarum, przypisane cesarskiemu synowi (Ferdynandowi).

Kontrowersje jego tłumaczył X. Józef Tołoczko, jezuita (ur. 1715 r., żył w Wilnie 1773 r.): Kontrowersja z Kalwinem i uczniami jego o sprawiedliwości, dobrych uczynkach etc., Wilno 1769—70, 4 tomy; Kontrowersje z Kalwinem względem pytania: jeśli tenże jest Bóg kalwiński co i katolicki, Wilno 1770 r., 3 tomy.

Ks. Jan Jachnowicz (ob.), przetłumaczył wprzód jeszcze jego Czyściec kalwinistów, Wilno 1639 r.; Bóg kalwiński, 1640 r.


text:
Baudouin Piotr Gabrjel, missjonarz, urodzony we Francji, w Arverne, 1689 r.

Służył najprzód wojskowo, później został missjonarzem lazarystą.

Przeznaczony do Polski, mieszkał w Warszawie u Świętego Krzyża, a wyuczywszy się po polsku, zajmował się posługą parafjalną.

Wracając wieczorem od chorego, spostrzegł psa unoszącego główkę podrzuconego dziecięcia.

W sercu zacnego kapłana powstała myśl założenia przytułku dla takich dzieci.

Z zebranych jałmużną pieniędzy, kupił r. 1732 kamienicę naprzeciwko Św. Krzyża; gdy jednak dom ten okazał się za mały (mieścił już 200 niemowląt), zakupił 1756 r. obszerny plac i na nim zbudował szpital Dzieciątka Jezus.

Wystawienie tego szpitala kosztowało przeszło 30,000 dukatów.

Summę tę zebrał ks. Baudouin kwestą.

R.

1761 ukończona była budowa, osadzone siostry miłosierdzia i sam ks. B. tutaj posługiwał do śmierci.

† 10 Lutego 1768, ciało jego złożone w dolnym kościele Św. Krzyża.

Ks. Baudouin nie mając nic swojego, zrobił wiele, bo robił ożywiony gorącą miłością Boga i bliźniego.

Jako charakterystyczny rys jego duszy, przechowuje się opowiadanie o policzku, otrzymanym przezeń od zniecierpliwionego panicza, którego w czasie szulerki prosił o jałmużnę dla sierot.

Opowiadanie to sprawdza po tysiączny raz ten pewnik, że ten tylko wielkich dokonywa rzeczy, kto dla Boga zaprze się siebie.

N.