corpora: sejm

text:
Projekt

USTAWA

z dnia 2012 r.

Wskazać również należy, że rozszerzenie zwolnienia z opodatkowania umożliwi faktyczne dokonywanie wyboru świadczenia - zakup produktu za otrzymane świadczenie pieniężne lub wymiana znaku legitymacyjnego na wybrany produkt.

Według szacunków przygotowanych na potrzeby nowelizacji ustawy o podatku dochodowych od osób fizycznych (VI kadencja Sejmu RP- druk sejmowy nr 2045), w zakresie odpowiadającym rozwiązaniom zaproponowanym w niniejszym projekcie - wprowadzenie zwolnienia od podatku wartości rzeczowych świadczeń, w tym w postaci znaków legitymacyjnych oraz refundowanych wydatków poniesionych na cele działalności socjalnej, miało wpłynąć na wysokość dochodów sektora finansów publicznych z podatku dochodowego od osób fizycznych w następującej wielkośc


corpora: openbooks

text:
Maria Konopnicka

Na jagody

Tuż nad Bugiem, z lewej strony,

Stoi wielki bór zielony.

Noc go kryje skrzydłem kruczem,

Świt otwiera srebrnym kluczem,

A zachodu łuna złota

Zatrzaskuje jasne wrota.

Nikt wam tego nie opowie,

Moje panie i panowie,

Jakie tam ogromne drzewa,

Ile ptaszyn na nich śpiewa,

Jakie kwiatków cudne rody,

Jakie modre w strugach wody,

Jak dąb w szumach z wichrem gada,

Jakie bajki opowiada!

Mało komu tam się uda

Napatrzyć się na te cuda,

Mało kto w wieczornej ciszy

Tę borową baśń usłyszy,

Mało kogo bór przypuści

Do tajemnych swych czeluści,

Gdzie się kryją jego dziwy:

Świat jak z bajki — a prawdziwy!

Długo na to czekać trzeba,

Aż się wicher ukoleba,

Aż drożyny mech wygładzi,

Aż nas dzięcioł poprowadzi,

Aż się w dziuplach pośpią sowy,

Aż zadrzemie dziad borowy,

Aż obeschną w trawach rosy,

Aż utkają dywan wrzosy.

Wtedy — niech się co chce dzieje,

Dalej, dzieci!

Idźmy w knieje!

------------------------------------------------

Żeby tylko, chowaj Boże,

Nie napotkać gdzie ślimaka…

Jak nic drogę zajść nam może,

A to straszny zawadiaka!

Płaszcz zwinięty ma na grzbiecie,

Różki stawia na widecie.

Wali tego cała rota:

— Raz, dwa, trzy, i marsz, piechota!

A nad nimi lecą osy,

Grają, trąbią wniebogłosy,

Aż się echa w boru gonią…

Nie zaczepiaj, bo pod bronią!

Zaraz brzęk się ozwie krótki,

Do ataku brzęk pobudki,

Zaraz idą na bagnety…

Utnie która?

— Gwałtu, rety!

A tam siedzi we fortecy

Pająk, co ma krzyż przez plecy

I krzyżakiem się nazywa:

Bestia sroga a złośliwa!

Myślisz — nic, a tu zasadzka:

Jak nie chwyci cię znienacka,

Jak nie zwiąże w łyka, w sznury,

To nie poznasz własnej skóry.

I choć nic cię nie zaboli,

Wziętyś, bratku, do niewoli!

Co krok strachy, co krok trwogi…

Z wojskiem ciągną marudery

Gąsienice w poprzek drogi;

A od głównej gdzieś kwatery

Adiutanty złotem świecą,

Na motylich skrzydłach lecą,

Aż im z czubów idzie para:

— Lewo w tył, i — naprzód, wiara!

Zanim dojdziem, zanim staniem

Pod borowych szumów graniem,

Nim na roścież się otworzy

Świat borowy, nasz, a boży,

Posłuchajcie, jak w poranek

Na czernice, na jagody

Szedł do boru mały Janek,

Jakie w boru miał przygody.

Ledwo ranne słonko wstało,

Patrzcie tylko, już jest w lesie!

Między sosny idzie śmiało,

Dwie krobeczki w ręku niesie;

Kapelusik wziął czerwony,

Żeby go się bały wrony,

A choć serce mu kołata,

Nic nie pyta!

Kawał chwata!

— Na bok, tarnie i wikliny!

Dziś są Mamy imieniny:

Niespodziankę Mamie zrobię,

Jagód zbiorę w krobki obie,

Leśna rosa je obmyje,

Paprociany liść nakryje.

Ciszkiem, chyłkiem po polanie

Wrócę, zanim Mama wstanie,

No, i będzie niespodzianka:

Dar od boru i od Janka!

A czy jakie zamówienie?…

Szuka Janek, co ma siły,

A tu — żeby na nasienie!

Tak jagódki się pokryły.

Szuka w prawo, szuka w lewo,

Między brzozy, między sosny,

Wreszcie tam, gdzie ścięte drzewo,

Siadł zmęczony i żałosny.

Na płacz mu się zbiera prawie…

Wtem, gdzie szara ziemi grudka,

Tuż przed sobą ujrzy w trawie

Brodatego Krasnoludka.

Krasnoludek, wszakże wiecie,

To najmniejszy człeczek w świecie

I nie straszny ani trocha,

A nad wszystko dzieci kocha!

Krasnoludek różny bywa:

Jeden Polny — ode żniwa,

Drugi Pszczelny, rządzi ulem,

Ten był — Jagodowym królem.

Jagodowy król po borze

Jak po własnym chodzi dworze,

Mech mu leśny łoże ściele,

Z wilg i drozdów ma kapelę,

Gdzie bądź stąpi — kwiaty, zioła

Pochylają wonne czoła,

A w największą nawet ciszę

Trzcina przed nim się kołysze.

Jagodowy król — pan z pana!

Szata na nim cudnie tkana,

Korony zaś nie używa,

Bo za duża jest i krzywa.

Lecz i bez niej w jednej chwili

Obaj z Jankiem się zmówili.

Król zaświstał w orzech pusty.

Wnet szastnęło między chrusty

— Król ma służbę znakomitą,

Wiewióreczki z rudą kitą —

I w skok chyże jego posły

Obie krobki w bór poniosły.

— To i my idźmy za niemi!

—

Rzekł do Janka król łaskawie.

Idą, a tu czerń na ziemi:

Wielkie mrówki pełzną w trawie…

Ledwie przeszły, pająk srogi

Kosmatymi stąpa nogi…

Zatrwożył się nasz chłopczyna.

— Nic się nie bój! — król mu powie.

— Włos nie spadnie ci na głowie!

To jest dobry starowina,

Pierwszy tkacz mojego dworu,

Od sajety i bisioru.

Ten pas, spojrzyj, srebrno-złoty,

Jego właśnie jest roboty…

To zaś moje pracowniki

Stawią mosty i chodniki.

Krocie tego mamy, krocie!

A wtem cień ich objął chłodem,

Weszli w gąszcz, między paprocie,

Jaś za królem, a król przodem.

Idą, aż tu nowe dziwy!

Krzyknął Janek, podniósł głowy:

Jako w sadzie stoją śliwy,

Tak tu gaj był jagodowy.

A jagody wszędzie wiszą,

Na szypułkach się kołyszą.

A tak każda pełna soku,

Że się prawie czerni w oku.

Zapatrzył się nasz chłopczyna,

A król podparł boki oba:

— Tu się państwo me zaczyna:

Jakże waści się podoba?…

I pod wąsem się uśmiecha,

A miał wąsy jako strzecha.

A wtem nagle się ukaże

Dwór królewski.

Jak wspaniały!

Dach go kryje srebrnobiały,

Ślimak trzyma przed nim straże,

A żywiczna cienka ściana

Świeci słońcem wyzłacana.

Przede dworem, jak się godzi,

Królewicze stoją młodzi

I witają pięknie gościa

Oraz ojca Jegomościa.

A na każdym kubrak siny,

Jakby z czarnej jagodziny,

Jasne oczy zmyte rosą,

Krągłe mycki, nogi boso.

Macie w całej tu postaci

Jagodowych siedmiu braci.

Król nie wyrzekł ani słowa,

Tylko w róg zatrąbił złoty

I wnet dziatwa Jagodowa

Porwała się do roboty.

Co tam krzyku!

Co tam śmiechu!

Co zabawy i pośpiechu!

Na krzewiny, na łodygi

Pną się, lezą na wyścigi,

Na wyścigi, na wyprzody

Najpiękniejsze rwą jagody.

I tak prawie w jednej chwili

Całą krobkę napełnili,

Którą wiewióreczki-posły

W skok po czubach drzew przyniosły.

— Popłyniemy teraz dalej,

Gdzie borówek jest kraina!

—

Królewicze rzekną mali.

—

W imię Ojca, Ducha, Syna,

Chlust na wodę!

Szust po fali!

Tęga łódka — drzewna kora,

Setny żagiel — liść z jawora…

Nie potrzeba nam i wiosła,

Sama struga będzie niosła,

Nie potrzeba i sternika,

Powiedzie nas kaczka dzika!

Szumią trzciny, tataraki,

Modra ważka cicho leci…

Pyta żabka: — Kto tam taki?

— Jagodowe płyną dzieci!

Poza strugą, poza wodą

Jazda wierzchem przez burzany!

Cztery konie z stajni wiodą,

Każdy rumak zawołany.

Dosiadają oklep grzbieta

I — hop cwałem!…

Heta!

Heta!

Na bok, trawy i paprocie,

Bo stratujem wszystko w locie!

Umykajcie, tarnie, głogi,

Jaszczureczki, na bok z drogi!

Leci tętent przez pustosze,

Aż się echo niesie w ciszy…

Pędzą!

Któż by odgadł, proszę,

Że wierzchowce — leśne myszy?

Co to jeszcze z tego będzie!

W Janku aż się śmieje dusza,

Ledwie że nie zgubił w pędzie

Czerwonego kapelusza.

A wtem — prrr! — zakrzykną społem

I wstrzymują konie rącze.

Patrzą — siedzą panny kołem

(Powój się nad nimi plącze).

Każda białą sukieneczkę

I czerwoną ma czapeczkę,

Każda warkoczyki złote,

Każda w ręku ma robotę

I to samo pilnie czyni,

Co i pani Ochmistrzyni.

Szastną chłopcy ukłon żwawo,

Oczy w lewo, nosy w prawo,

Jak przystoi dla honoru

Młodzi wychowanej w boru.

A najstarszy śmiało powie:

— Prezentuję was, panowie:

To jest gość nasz, mały Janek,

To — pięć panien Borówczanek.

I od słowa wnet do słowa

Potoczyła się rozmowa!

Jako panny są sierotki

Na opiece swojej ciotki,

Imci pani Borówczyny;

Jakie w boru są nowiny,

Jak się czyżyk czubi z żoną,

Jak jastrzębia powieszono,

Co wybierał drozdom dzieci,

Jakie dudek stroi psoty,

Jak tu miesiąc nocą świeci,

Jako pannom promień złoty

Powyzłacał nocą włosy,

Jak się myją w kroplach rosy,

Jak im brzózki suknie tkały,

Srebrnej kory dodawały,

Jak pończoszki te zielone

Na igliwiu są robione,

Jak biedronki mód nie znają

I w kropeczki suknie mają,

Jako jednej pannie Basia,

Drugiej Julka, trzeciej Kasia,

Czwartej Zosia, piątej Hania,

Jak je słowik uczy grania…

Wtem kiwnęły wszystkie główki,

Piękny dyg — i frr… w borówki.

Nie minęła jeszcze chwila

Na zegarku u motyla,

Nakręconym jak należy,

Podług złotej słońca wieży,

Kiedy panny już zebrały

Słodkich jagód koszyk cały.

Wnet dla pani Borówczyny

Niosą hamak z pajęczyny

I związawszy u lebiody

Nuż kołysać się w zawody!

Jak zabawa, to zabawa!

Choć kto spadnie, miękka trawa.

Jagodowi królewicze

Poszli z piasku kręcić bicze,

Hania gospodarzy z ciotką,

Pcha co siły hamak Basia.

A zaś Julka, Zosia, Kasia

Przyśpiewują piosnkę słodką.

Wtem ich ciotki głos doleci:

— Panny!

Panny!…

Dzieci!

Dzieci!

Pójdźcie podjeść, czym bór darzy,

Hania dzisiaj gospodarzy!

Biegną; każdy się sadowi,

Idzie Hania z ciemną rzęsą.

Królewicze Jagodowi

Jedzą, aż się uszy trzęsą…

Imci pani Borówczyna

Niesie półmich wprost z komina,

Przy niej służba nieustanna:

To ta panna, to ta panna…

Śmiech i wrzawa!

Lecą głosy:

„A sio, osy!

A sio, bąki!”

A już trawy pełne rosy,

Już liliowe dzwonią dzwonki…

Zza gór kędyś i zza morza

Wieczorowa idzie zorza.

Więc się chłopcy porwą z ziemi:

— Dziękujemy za gościnę!

—

Nożętami — szast — bosemi,

I wio, na wóz — na drabinę!

Parskną konie, zarżą sobie

(Garniec owsa miały w żłobie)

I wyciągną kłus tak tęgi,

Aż lejc trzeszczy i popręgi!

Jakby z wiatrem pędzi bryka…

Janek trzyma się koszyka,

Inni, jako który może,

W drabkach stoją na rozworze.

Jeszcze nie zabłysły gwiazdy,

Jeszcze zachód gra nad borem,

Kiedy z tej szalonej jazdy

Przed królewskim wytchli dworem.

Król im przeciw wyszedł stary,

Miły uśmiech lśni z oblicza.

— A prr… gniady!

A prr… kary!

Ognia z pakuł!

Pif, paf z bicza!

Przecknął Janek na trzask bata:

— Co to było?

Jak to było?

Znikła króla srebrna chata…

Czyżby mu się tylko śniło?

Czyżby przespał tyle czasu

Na sosnowym pniu wśród lasu?

— Gdzież tam!

Wszakże jakby żywą

Widzi króla brodę siwą,

Królewicze na bosaka,

Hanię, co ma z róż buziaka,

Cztery konie, wóz w drabiny,

Czepiec pani Borówczyny,

Słyszy śmiechy i okrzyki,

Słyszy nawet turkot bryki!

A tu wkoło nic — ni śladu…

Przypomina Janek sobie…

Dziwy, dziwy mu się roją,

Ani sposób dojść do ładu…

A wtem spojrzy — krobki obie

Pełne jagód przy nim stoją.

Wrócił, cicho stanął w progu.

Mama śpi?

— To chwała Bogu!

Złotych jaskrów narwał w dzbanek,

Kwieciem potrząsł obrus biały.

A tuż obok filiżanek

Dwie krobeczki jagód stały.

Zaś napisał na arkuszu:

„Mojej Mamie zdrowia życzę!”

Nad tym, pełen animuszu,

Wymalował królewicze,

A zaś niżej jak róż wianek

Dał pięć panien Borówczanek.

Jak się mama ucieszyła,

Jak wyborna kawa była,

Jak jagody zaraz dano

Z miałkim cukrem i śmietaną,

Jak się wszyscy — starzy, mali,

Królewiczom dziwowali.

Jak dom cały kręcąc głową

Stał przed panien tych obrazem,

O tym chyba książkę nową

Napiszę wam innym razem!

-----

Tekst opracowany na podstawie: Maria Konopnicka, Na jagody, wyd.

Siedmioróg, Wrocław 1995


corpora: wikisources-pl

text:
←Akt III Maria Stuart

Akt IV

Juliusz Słowacki Akt V→

Pokoje królowy.

MARIA, BOTWEL

MARIA

Dziś jestem spokojniejszą, czystych modlitw władza

Usypia wszystkie troski i uśmierza bole;

Czas, cierpliwość najsroższe rany ułagadza.

Wszystko znieść można.

BOTWEL

Wszystko?

MARIA

Troski i niedolę...

BOTWEL

I wzgardę?

MARIA

Dosyć!

dosyć zniosłam na kobietę!

BOTWEL

Już zeń zdjęto szkarłaty, zasłana całuny,

Obejrzyj się, na tronie niedostaje truny.

Przykryją szkarłatami, na mary położą;

Dziwnie od martwej twarzy odbija korona;

Przeraża ludzi wstrętem ta postać woskowa

Ustrojona w klejnoty, przy trumny żałobie;

MARIA

Cóż uczynię?

BOTWEL

Ha!

módl się!

przebaczaj!

MARIA

Przebaczyć!

Komu przebaczyć?

BOTWEL

Wszystkim.

MARIA

Chciej mi wytłumaczyć!

Botwel się żegna.

Czego się żegnasz?

BOTWEL

Pani!

odmawiam pacierze,

Słyszę dzwon po umarłym.

MARIA

Co?

dzwon, po kim dzwony?

BOTWEL

Po śmierci Rizzia.

MARIA

Boleść zaledwo uśmierzę

I modlitwą zagłuszę jęk w piersiach tłumiony,

Szatan budzi mię ze snu.

BOTWEL

patrząc przez okno

Patrz, pani!

tam z dala

Płatna wymowa cnoty zmarłego wychwala;

Półowa już pogasła, inne teraz gasną,

Śpij, Rizzio, wszyscy, wszyscy ciebie zapomnieli!

Czyż nie dosyć?

zmówili wieczne odpocznienie.

MARIA

I serce moje dręczy boleścią okrutną.

BOTWEL

Można obraz zasłonić?

MARIA

Ja go mam w sercu.

BOTWEL

Czy będziesz spokojniejszą?

MARIA

niecierpliwie

Spełnisz moje chęci?

Co wyrzekłeś?...

BOTWEL

MARIA

z przytłumionym westchnieniem

Obraz!...

BOTWEL

Tak chciałaś?

MARIA

Chciałam zgonu obrazu...

na stronie

Zniknęła nadzieja!

BOTWEL

Przyszedłem cię pożegnać.

MARIA

z rozpaczą

Nie wytrzymam!

BOTWEL

O pani!

mam zostać przy tobie?

Każesz mi zostać?

jesteś królową, masz władzę.

Przeciw sztyletom słaba obrona w odwadze.

MARIA

Zemścić się!

zemścić!

Cóż mi teraz pozostaje?

Zemścij się!...

BOTWEL

Nad Duglasem mścić się? — to daremnie,

MARIA

Idź!

szukaj ich!

nie, zostań!

zostań tu!

miej litość!

Chciej mnie zrozumieć!

błagam!

Czyliż duszy skrytość

Mam wyjawić słowami?

— Choć wiem, że ta mowa

Sumnienie mi obarczy, z echem nie upłynie,

Powinien zginąć!

BOTWEL

Kto?

MARIA

długo pasując się z sobą

On!!

BOTWEL

Kto?

Król!

BOTWEL

Zginie!

MARIA

Ja chciałabym, ażeby bez echa skonały.

Jakbyś mi chciał wyrzucać!

BOTWEL

Królowo!

ja zbladłem?

To może dawnych cierpień pozostały ślady.

MARIA

Botwelu!

niech twe czoło nie będzie źwierciadłem,

Mamże twe świetne myśli przykryć zbrodni cieniem?

Zapomnij słów niebacznych!

ja marzyłam we śnie;

Zapomnij o snach moich!

nie zwierz ich nikomu!

BOTWEL

Królowo!

on dziś zginie.

MARIA

z przerażeniem

Dziś?

to nadto wcześnie!

BOTWEL

Gdzie Henryk?

MARIA

Niedaleko, w małym wiejskim domu.

Mówią, że chory.

BOTWEL

Chory?...

Chory umrzeć może.

Oddalę podejrzenie, chorobą się złożę.

MARIA

Ja mam go widzieć dzisiaj?

widziałam go wczora,

Jutro mam widzieć trupem — widzieć dziś?

nie mogę!

BOTWEL

MARIA

Nie będzie równie podłym i występnym...

BOTWEL

wyjmuje truciznę, którą pokazywał u astrologa.

Pani!

Sen dla chorego, w bolach wielką jest przysługą.

MARIA

BOTWEL

Zaśnie...

MARIA

Na jak długo?

BOTWEL

Nie wiem...

odwracając się

Mój sztylet niepotrzebny.

do Marii

Odchodzi.

MARIA

sama

Smutny był?

twarz Botwela zawsze tajemnicza;

Powierzając kochance narzędzie otrucia?

Odchodzi.

Teatr wystawia wnętrze wiejskiego domu, pomięszkanie Henryka.

HENRYK, NICK

HENRYK

Błąkam się jak wyklęty, słuszna kara boża,

Zbłąkana wyobraźnia blade widma roi,

Zgryzoty przy węzgłowiach stoją mego łoża.

NICK

O nie!

przypatrz się, królu, tylko błazen stoi.

HENRYK

Tak, błazen tylko, wszyscy już mię opuścili.

Oświecam widma bladą umysłu pochodnią,

Każdy kamień korony obciążyłem zbrodnią,

Ich ciężar głowę moją do grobu nachyli;

Przeważa mię korona.

NICK

I ja równie błądzę.

Oto czapka w królewskich pokojach wytarta,

Dotąd na niej zdobyte wieszałem pieniądze;

I wkrótce mnie samego ciężarem przeważy.

Dość rozumu i głupstwa.

HENRYK

Jak ich nie widzieć, Nicku?

NICK

Panie!

zamknij oczy...

HENRYK

Ścigają za mną.

NICK

Panie!

zagaś lampę w nocy,

Mnie nie ujrzysz przed sobą...

Zagaś twe sumnienie.

Widm nie ujrzysz przed sobą...

HENRYK

To nie w mojej mocy!

Szalony jesteś!

zgasić sumnienie jak świecę?

wpatrując się w głąb pokoju

Jak gdyby chciał wyjawić śmierci tajemnicę?

NICK

HENRYK

nie słuchając słów Nicka

Śmieje się dziko z obłąkaniem.

NICK

HENRYK

Czego chcesz, Rizzio?

krwawe wskazujesz mi szaty?

Może ciebie zabiłem skalanego w grzechu?

Powiedz mi!

jestem królem!

ja — jestem bogaty!

Dam na mszę!

powiedz tylko, ile mszy potrzeba?

Choćbyś był zbójcą, modły przebłagają nieba,

Ha!

jeszcze słychać harfę!

NICK

Uspokój się, panie!

To przywidzenie strachu...

Królowa tu zmierza...

HENRYK

Królowa!...

Jakież będzie nasze powitanie?

Zabije wzgardą, wzgarda jak sztylet uderza.

MARIA, HENRYK, NICK

MARIA

Henryku!

ja sądziłam, że cię tu zastanę

Wśród zgrai twoich dworzan!

Tyś samotny, blady,

Powiedz, czyś ty nie chory?

oczy obłąkane,

Na twarzy widać jeszcze bezsenności ślady.

HENRYK

z rozpaczą

O Mario!

MARIA

przerywając

Uspokój się!

tyś chory, mój luby!

Połóż się, zaśnij, widać bezsenność ci szkodzi.

HENRYK

O Mario!

jestem winien!

winien Rizzia zguby!

MARIA

z udaną obojętnością

Ja nie wiedziałam o tym; cóż mię to obchodzi?

HENRYK

Ty mi przebaczasz?

powiedz!

MARIA

I cóż mam przebaczyć?

HENRYK

Śmierć jego.

MARIA

Czyją?

HENRYK

z przymuszeniem

Rizzia...

MARIA

Jużem zapomniała.

HENRYK

NICK

do Henryka

Gdy nie będziesz mógł zasnąć.

HENRYK

do Nicka

MARIA

Przyniosłam senny napój, poznasz jego siłę.

Wmięszam go do lekarstwa:

HENRYK

NICK

Pani, podziel się z królem napoju półową,

MARIA

Każde spojrzenie zdradzi, każde słowo wyda,

HENRYK

MARIA

NICK

na stronie

HENRYK

z czułością do Marii

Zwiększono wielkość cierpień, chciano cię przerazić...

Skoroś mi przebaczyła.

MARIA

Bądź zdrów!

HENRYK

Jeszcze wcześnie!

Gdzie idziesz?

zostań chwilę, jeszcze jedno słowo!

Wyznam ci szczerze, nieraz dręczę się boleśnie,

Nieraz cię obraziłem, przebacz mi, królowo!

Przebiegnij wszystkie chwile, któreśmy przeżyli,

Błagam cię!

utrać pamięć tej nieszczęsnej chwili!

MARIA

Przeprasza, jakby leżał w śmiertelnej pościeli.

Człowiek, co może jutra, jutra nie zobaczy,

U stóp moich klęczący błaga przebaczenia;

Wstań, Henryku!

o przebacz!

przebacz mi wzajemnie.

HENRYK

Ty błagasz przebaczenia?

błagasz go ode mnie?

Ja ci nawzajem serce do głębi otworzę.

MARIA

HENRYK

Kiedyż się zobaczemy?

MARIA

drzącym głosem.

Nie wiem — jutro może?

HENRYK

Przebaczenia, miłości znikły między nami?

MARIA

całuje go w czoło.

Bądź zdrów!...

HENRYK

z przerażeniem

Tak mnie zimnymi dotknęłaś ustami,

Dreszcz mię przebiegł.

MARIA

z gorżkim uśmiechem

Ty jesteś w gorączce, mój luby.

Odchodzi.

HENRYK, NICK

HENRYK

O Mario!

mój aniele!

Boże, dzięki Tobie!

Nawróciłeś jej serce, kocha mnie tak szczerze.

NICK

Ty wierzysz temu, królu?

HENRYK

Tak jest, wierzę!

wierzę!

Wszystko się odmieniło, już jestem szczęśliwy.

Czy widziałeś jej uśmiech?

uśmiech szczery, tkliwy;

Z pogodnym czołem przy niej — zasiądę na tronie.

Ciesz się!

ciesz się, Duglasie!

zyskam przebaczenie,

Ja ciebie moim płaszczem królewskim osłonię.

Ciesz się, mój wierny Nicku!

zgasiłem sumnienie,

Już nie o bladych widmach, lecz szczęściu marzę;

Ciebie, Nicku, darami sowicie obdarzę,

Czapkę złotem napełnię, sprawię ubiór nowy.

Spraw mi żałobę.

HENRYK

Po kim masce chodzić w żałobie?

NICK

HENRYK

Podły i podejrzliwy, kąsasz, trujesz jadem.

Obieraj rodzaj śmierci.

NICK

Trudno mi obierać,

Od wieków z nieprzerwanej wypływa osnowy:

Żądasz więc mojej śmierci?

HENRYK

Precz, straszna poczwaro!

Nędzny!

takąż to wdzięczność niesiesz panu w darze?

Sumnienie niech ci będzie zasłużoną karą.

Wyganiam cię ze dworu.

NICK

Ja sam się ukarzę.

wypija prędko puchar nalany przez królowę.

HENRYK

Co czynisz?

NICK

Nic, wypiłem królowy napoje;

HENRYK

Zadrzałem mimowolnie, lecz czegoż się boję?

On tylko zaśnie.

NICK

Zasnę,

gdy znajdę mogiłę!

I tej może odmówią.

Przed daleką drogą

Powrócę jeszcze myślą w rodziców mieszkanie.

Nad chatą dąb spróchniałe podnosi kanary.

HENRYK

Ty byłeś tak wesoły?

NICK

Tak, byłem tułaczem.

Panowie mogą smutek głosić jękiem, płaczem,

Nędzarz śmiać się potrafi, potrzebuje chleba.

HENRYK

Może jaki ratunek?

NICK

Wiedząc, jako śmiech rzadko królom towarzyszy,

Chciałem, ażeby zawsze towarzyszył tobie;

HENRYK

On umiera!

Królowo, okropna to zdrada!

Nicku!

Nicku!

i cóż mam uczynić dla ciebie?

Oczy twoje ściemniały i twarz śmiercią blada.

NICK

Odeszlij ją rodzicom...

Złotem się pocieszą,

Może pocieszą, może poratują w nędzy;

I będzie im niekiedy przypominać syna;

HENRYK

Nicku!

ty mnie rozczulasz!

patrz, łzy moje płyną.

NICK

Królu!

nigdy nie byłem łez twoich przyczyną;

Czemuż wesołość moja z życiem obumiera?

HENRYK

Do głębi mię przenika, serce mi rozdziera...

Umierasz za mnie, wierny, wzgardą nagrodzony.

NICK

wesoło

Przebacz mi, panie, wszystko, zamykam powieki,

Tak słabo.

HENRYK

Nicku!

NICK

HENRYK

Przyjacielu mój!

synu!

NICK

podnosząc głowę, z obłąkaniem

Pada u nóg króla i kona.

HENRYK

To przyjaciel ostatni; żono tkliwa, czuła,

Dlatego całowałaś ustami zimnemi...

Może tu koło domu ukryte sztylety?

po chwili

Wtenczas ją jednym!

jednym spojrzeniem zabiję...

Stawia lampę u głów Nicka.

Postawię przy nim lampę, całunem nakryję.


text:
18.

Zaczarowany papier.

Pewnego razu odwiedziłem wieczorem mego bardzo dobrego przyjaciela.

Zastałem go przy herbacie, bawiącego się z dziećmi swemi.

Właśnie trzymał papierek w ręku, wązki, długi, na pół złożony, którego obydwa końce były razem zawinięte.

Objaśniał on dzieci o sprężystości ciał i jako przykład stawił im ów papierek.

— Już lepszego chyba przykładu znaleźć nie mogłeś... — zauważyłem z uśmiechem.

— Mógłbym — rzekł — np. trzcina, fiszbin, stal posiadają o wiele więcej sprężystości.

Chodzi

mi jednakże o udowodnienie siły tej w przedmiotach, które na pozór wcale jej nie posiadają, a powtóre, łączę pożyteczne z przyjemnem, aby się dzieci bawiły.

Było to dla mnie zagadką; bo jak można kawałkiem papieru się bawić i chcieć jeszcze bawić... zamilkłem więc, czekając cierpliwie, co dalej będzie.

Przyjaciel mój zwrócił się do mnie, podając mi ów papierek, który też za koniec chwyciłem.

— Z drugiego końca — rzekł — papierek podpalę i od chwili podpalenia, będę liczył: raz, dwa, trzy; czy dotrzymasz go aż do trzech?

Zakłady lubiłem, bo było to niejako pasyą moją, więc nie namyślałem się długo.

— Dlaczego nie! — odpowiedziałem — licz sobie i do dziesięciu.

Byłem pewny wygranej, bo papierek, podniesiony jednym końcem w górę, paliłby się bardzo pomału albo całkiemby zgasł.

Zaryzykowałem nawet butelczynę wina.

— Pal sęk! — dodałem — jeżeli nie dotrzymam, dam butelkę wytrawnego.

Zapalił... raz, dwa... — trzech nie domówił, papierek puściłem.

Obydwa bowiem zawinięte końce, gdy się w zagięciu przepaliły,

zwinęły się w lewo i prawo (zob. rysunek), parząc palce.

Butelczynę przegrałem, nie było rady.

Jakim sposobem się to stało?

Przyjaciel mój wziął, jak już się rzekło, wązki pasek papieru, złożył w pół, a obydwa końce przeciągnął grzbietem noża w lewo i prawo — na zewnątrz, przez co papier przybrał formę dwóch z sobą dołem spojonych sprężyn; wyciągnąwszy końce, zagiął je, aby się nie zwinęły, co dopiero nastąpiło po przepaleniu się zagięcia.


corpora: CEN

text:
Szwedzki EQT wchodzi do operatora.

Skład rady nadzorczej zostanie rozszerzony do dziewięciu osób.

W ten sposób, były premier, Kazimierz Marcinkiewicz zasiądzie w radzie Netii – podaje Rzeczpospolita.

W przyszły wtorek do rady nadzorczej Netii mogą dołączyć: były premier Kazimierz Marcinkiewicz i były członek zarządu Netii Piotr Czapski.

Ten ostatni od sierpnia jest pracownikiem szwedzkiego funduszu EQT, który rozpoczyna działalność w Polsce.

Według dostępnych informacji za EQT stoją m.in. szwedzcy potentaci: rodzina Wallenbergów i bank Goldman Sachs.

W tym banku pracuje teraz Kazimierz Marcinkiewicz.

– Na obecnym etapie rozwoju P4 spodziewałbym się raczej inwestora strategicznego niż finansowego – powątpiewa Paweł Puchalski, analityk Domu Maklerskiego BZ WBK.

Według Piotra Czapskiego fundusz EQT interesują różne branże.

Nie chce powiedzieć, kiedy można się spodziewać pierwszych inwestycji w Polsce.

Dopiero późną jesienią fundusz zamierza powiedzieć więcej o swojej działalności w naszym kraju, pisze Rzeczpospolita.

Jak Podaje Rzeczpospolita, Piotra Czapskiego i Kazimierza Marcinkiewicza do rady nadzorczej rekomendują aktualni udziałowcy.

Obok Novatora są to międzynarodowe instytucje finansowe.

Na wtorkowym NWZA Netii planowana jest zmiana statutu spółki i powiększenie rady nadzorczej do dziewięciu osób.

Według dzisiejszych zapisów może ich być maksymalnie siedem.


text:
298.

Bądź, jak wół, gdy ciągnie sochę,

Zwolna krusząc chwastów ziele,

Nim do siejby łan uściele.

Prędkość płodzi sprawy płoche,

Gdy po trochu czynisz trochę,

Z trochy wnet się zdziała wiele.


text:
Castulus, św. męcz.

(26 Marca).

Gdy wybuchło prześladowanie djoklecjańskie i Papież Cajus nie wiedział gdzie ukrywać chrześcjan, których liczba mnożyła się ciągle, Castulus, żarliwy chrześcjanin, a dworzanin cesarski (zetarius, diaetarius, mający nadzór nad mieszkaniem), zaproponował Papieżowi odbywanie nabożeństwa w własném mieszkaniu swojém, obok pałacu cesarskiego, jako miejscu mniej na podejrzenie wystawioném.

Nie poprzestając na tém, nawracał on wielu do wiary i przyprowadzał ich do chrztu Papieżowi.

Nareszcie, zdradzony i stawiony przed prefektem Fabjanem, na jego rozkaz po straszliwych męczarniach w dół wrzucony i piaskiem zasypany, życie zakończył ok. r. 286.

Martyrologium nazywa go zetarius palatii et hospes sanctorum.

Kard.

Wiseman w Fabioli przedstawia także tę świętą postać.

Ob. Boland.

Acta SS.

26 Mart.

N.


text:
Między Singapore a Hong-kong, 6 lutego.

Raniutko, o świcie, pierwszy sygnał; maszyna daje znać, że żyje, jękiem straszliwym; potem ściąganie kotwic, i zaczyna się znowu ów dość już dawno niesłyszany, a przez tyle set godzin ustać nie mający huk machiny w ruchu, drganie, łomot i szum śruby.

Wylatuję na pokład, by raz ostatni to piękne pożegnać Singapore.

Słońce ledwo wstawać poczynało, więc jeszcze nad lądem wisiała szaro - liliowa jakaś niby mgła; na zachód za nami i na południe majaczyły w półcieniu te śliczne wysepki; na zachód przed nami ocean pusty bez granic — to morze Chińskie!

Dla każdego marynarza, nazwa: »Morze Chińskie«, równo brzmi z tysiącznemi niebezpieczeństwami, z nigdy nieustającym wichrem, ze zgubnymi prądami, które bieg jego statku wstrzymują, żeglugę utrudniają, kombinują.

Morze Chińskie, to królestwo tajfunu, o którym zdawna wylękniony podróżny nasłuchiwał się od swego kapitana, od innych oficerów, od znających te okolice towarzyszów podróży.

Morze Chińskie w wyobraźni każdego podróżnika nierozdzielenie się łączy z pojęciem czegoś złośliwego, złego, wrogiego; mimowoli każdy sobie przypomina owe rzezie chrześcijan w Chinach; morze to takie niegościnne, takie nieprzystępne, jak i ten kraj, od którego nazwisko wzięło; jak w tym kraju tylko z najwyższym wysiłkiem człowiek utrzymać się i wyżyć może, co chwila narażony na jakąś elementarną, nadziemskich zdawałoby się rozmiarów — klęskę, tak i na tem morzu tylko zdwojona, nieustająca uwaga, zimna krew i bystrość marynarza, tym setnym a potężnym wrogom, którzy nań czyhają, oprzeć się, ujść, wyślizgnąć ze szponów może.

I to nie zawsze!

Wieleż tu tysięcy biedaków na dnie tych toni co roku grób znajduje!

Latem, więc od kwietnia, szaleją tu orkany, w przeciwieństwie do cyklonów Indyjskiego oceanu »tajfunami« zwane.

Zimą, już od października, straszniejszy jeszcze niż tajfuny wróg marynarza zastępuje, tj. mgła gęsta i straszna, uporczywa, zawsze niebezpieczna, najczęściej zgubna.

Rafy podwodne wszędzie rozsiane, ścieśniają obszar, po którym żegluga bezpieczna.

Niezbyt daleko od lądu musi żeglarz się trzymać, by drogi nie nakładać i prądów przeciwnych unikać.

A do niedawna jeszcze prócz elementów, równie jak on zdradliwy, a nieubłagańszy od nich, rozbójnik morski, i to Chińczyk, więc doprawdy sans peur et sans tâche, krążył wkoło wybrzeży, patrząc kogoby pożarł!

Dziś piratów niema, ale w łonie swojem niesie każdy statek gorzej niż piratów, bo powracających do ojczyzny, spanoszonych, z Europejczykiem spoufalonych, nie bojących się go, a całem sercem nienawidzących, zdemoralizowanych do szpiku kości przez niezdrowy, często wieloletni pobyt w wielkich centrach handlowych: coolis'ów, robotników - emigrantów chińskich.

Mamy wprawdzie rewolwery, mamy karabiny, ale niech tylko przyjdzie czas burzliwy, zły, niebezpieczny, niech Chińczyki, bojąc się strasznie śmierci na morzu (bo ciało ich jużby w ojczyźnie być nie mogło), spostrzegą się że jest źle, że załoga — choćby tylko chwilowo — daremnie z rozhukanym walczy elementem, a bunt i rzeź białych niedalekie.

Oto myśli, które przez głowę mi gonić poczęły, w onej chwili rozpoczęcia nowej, dalekiej, tą razą na seryo podróży, może wbrew woli rodziców!

Słońce wstało tymczasem; cieplej, jaśniej, weselej zrobiło się na świecie, ponure myśli pierzchać poczęły; niestety mimowoli rzucam okiem na okręt nasz, chcąc w jego sile sam siły nabrać, widokiem jego potęgi uspokoić swoje przedrażnione upałem, niewyspaniem, decyzyami dni ostatnich, nerwy.

Ale »Maria Teresa«, mimo pięknego nazwiska, mimo, że wszystko w niej i na niej świeżutko odmalowane i odpokostowane, nie wzbudza bynajmniej wielkiego zaufania.

Jak zwykle statki Lloyda od Singapore do Hong - kong, wiezie ona ogromny ładunek starego żelaziwa na sprzedaż do Chin.

Ciężar ten ogromny złożono na przodzie okrętu; w Singapore jeszcze ujęto znacznie z ładunku środka i tylu, bo wyładowano samego marmuru z Krainy czy Karyntyi, przeznaczonego do Indyj holenderskich, tysiące kilogramów.

Skutek tej operacyi zaraz się okazał: cały przód siedział głęboko w wodzie, tył ledwo zanurzony.

Przy pierwszej większej fali śruba wynurzała się ponad wodę, a nie napotykając żadnego oporu, obracała się z niesłychaną szybkością, co całym okrętem wstrząsało tak potężnie, taki huk niesłychany sprawiało, że o spaniu ani mowy być nie mogło.

A że morze wcale nie myśli być spokojnem, że ledwie opuściwszy port, po istnych górach wody przepływamy, więc na statku niewesoło; wszyscy chorują.

Temperatura odrazu obniża się znacznie, wiatr północno - wschodni zimny i wilgotny; marzniemy nielitościwie.

Kiedyż, kiedyż zajedziemy do tego Hong - kong?

Daj Boże by dojechać cało.

Na lądzie, prowadząc to życie, właściwie tak czcze, podróżnika - turysty, będąc od rana do wieczora zajętym tym tysiącem rozmaitych spraw, które nie są niczem innem jak spotęgowanem próżniactwem, nigdy na nic czasu się niema.

A co najsmutniejsza, to owa próżnia, która mimowoli tworzy się w głowie turysty, próżnia rosnąca i potęgująca się w miarę trwania podróży!...

Kiedyś w Singaporze jeszcze to zanotowałem, i niesposób mi nie przyznać, że wielką prawdę zanotowałem.

Życie turysty dla tej to jednak przyczyny tak bardzo nam, Polakom, smakuje, że tak znakomicie naszemu lenistwu dogadza.

Niby to zajęci, więc przed własnem sumieniem pokryci, z lubością i konsekwencyą nie robimy nic.

Czyż może być coś für unser Einen idealniejszego?

Na statku inaczej.

Na statku, o ile morze pozwala, to znaczy o ile nie nadto się okręt rzuca i przewraca po falach, o ile uczucie z chorobą morską nader blizko spokrewnione, a składające się z niecierpliwości, strachu i znudzenia, nie nadto nad wszystkiem innem górę bierze — na statku żyje się regularnie, zwiedzać niema co, więc z nudów zabierasz się do lektury, i jak ja: do pisania.

Rozmowy na morzu chińskiem, naturalnie od Chin się zaczynają i na Chinach kończą.

Wpada rai w rękę dziełko pana Cotteau, bardzo znane na Wschodzie, a pewnie i na Zachodzie.

Ponieważ mam dużo czasu, ponieważ dojeżdżamy do Chin, więc notuję piąte przez dziesiąte, to co on o Chinach pisze, i co mówi dokładnie Chiny znający Holender jakiś, z nami jadący, bym nie potrzebował potem powtarzać tych ogólnikowych uwag i dat.

A propos tego Holendra: jedzie on teraz ze Sumatry, gdzie sadził kawę, cacao i t. d. (zapewne wspólnik Van Houten's Cacao'a); wiezie biedak chorą najokropniej na wątrobę żonę do Karlsbadu via Ameryka!

Biedna ta pani, jedyna pomiędzy nami, cieszy się odświeżeniem, by nie powiedzieć oziębieniem temperatury; nie dziw, bo od 4 lat, co bawiła w Sumatrze, na 5 minut, mówię na pięć minut, nie przestała się pocić.

Jak wszyscy wiemy, system monetarny w Chinach różni się zasadniczo i zupełnie od systemów przyjętych w Europie i Ameryce.

Złoto nie ma kursu.

Jednością monetarną jest tael (czytaj tel), wart mniej więcej 6 fr. 44 ctm., czyli 3 fl.

22 kr. w. a.; który to teal ma tę szczególną właściwość, że go nikt nigdy nie widział, i to dla tej prostej przyczyny, że faktycznie nie egzystuje, bo go nikt nigdy nie wybił.

Jest to moneta fikcyjna, służąca tylko do obrachowywania; same wypłaty odbywają się za pomocą kawałów srebra, mających formę pantofla chińskiego, ważących trochę więcej niż jeden kilogram.

W razie potrzeby drobnej monety, rozcina się ów kawał srebra na tyle części, ile ich właśnie potrzeba, te znowu dzielą się na niezliczoną ilość podpodziałów, zawsze według danej potrzeby.

Kawałki te srebra stemplują otrzymujący je swojem nazwiskiem.

Chińczycy tak są do tego znaczenia srebra przyzwyczajeni, że nawet dolary meksykańskie, będące monetą kursującą w miastach portowych, stemplują.

Zagraniczne firmy, zwłaszcza banki, nie przyjmują przy wypłacie takich przestemplowanych dolarów, biada więc niebacznemu turyście, którego ubierze Chińczyk w trzos takich dolarów.

Kilkakrotnie już w Singapore uważałem, że po kantorach bankowych jest osobny Chińczyk do kontrolowania dolarów.

Naturalnie, że płacenie tym trybem zajmuje czasu niemało.

I płacący i biorący zapłatę, zbrojni są we własne, miniaturowe wagi, i najpierw jeden, potem drugi, każdy kawałek srebra ważą.

O ile wiem, pierwotny ten sposób płacenia znika coraz bardziej, bo coraz bardziej się dolar, a także srebrny rubel w Chinach, jako moneta i jednostka monetarna, przyjmuje.

Ważki owe jednoramienne składają się z długiej linijki kościanej, na której jest podziałka, i z malutkiej czarki (u naszych żydów jest używany bardzo podobny system wag; za pomocą nich najłatwiej chłopa oszukać!).

W Singapore w tak zw. domach zastawniczych, czyli poprostu u tandeciarzy, we wszystkich miastach Straits-Settlements, wreszcie w Bang - kok, wyłącznie Chińczycy trudnią się handlem tandetnym; te sklepy są dziś jeszcze jedynem źródłem, gdzie można przypadkiem nieraz jakiś stary wyrób z drogiego kruszcu znaleźć i jako tako przystępnie kupić.

Przy każdem kupnie wyrobów ze złota lub srebra, używają takich samych wag, bo jak wogóle na całym Wschodzie, począwszy od Indyj, przy tych wyrobach płaci się na wagę kruszcu, dodając pewną procentualną nadwyżkę, jako wynagrodzenie za robotę.

Przy pomniejszych tranzakcyach używają Chińczycy sapeków (sapèque), czyli szelągów, pieniążków mosiężno - miedzianych, zwykłe prostokątnych, z dziurą kwadratową w środku, aby je można nawlekać na sznur.

Jeden piastr, czyli tutaj dolar amerykański, liczy 1140 sapeków, więc zmieniwszy 20-sto frankówkę na sapeki, trzeba mieć osobnego człowieka do noszenia tej monety; 1000 sapeków waży więcej niż 4 kilogramy.

W każdej prowincyi cesarstwa inna bywa waluta.

Jest to jedna zresztą z licznych okoliczności, utrudniających niemało podróżowanie po wnętrzu kraju.

Na szczęście, kredyt jest w Chinach więcej niż gdziekolwiek na świecie rozpowszechnionem i w użyciu będącem pojęciem.

Chińczycy między sobą, dzięki nieubłaganie srogiemu prawodawstwu, są w rzeczach handlu nader uczciwi.

Szwindel w pojęciu nowo - europejskiem, ów wynalazek braci naszych semickiego pochodzenia, tutaj jest nader rzadkim objawem, bo go karzą śmiercią.

Europejczyk, albo wogóle biały, używa dotąd nieograniczonego kredytu.

Pieniędzy w jakiejkolwiekbądź formie nigdy się przy sobie nie nosi, wszystkie, choćby najznaczniejsze wydatki, opędza się za pomocą świstków papieru, kart wizytowych, na których się np. dłużną sumę ołówkiem znaczy.

Samo nabazgranie na papierze jakimkolwiek kilku choćby liter, wystarcza najzupełniej.

Chińczyk, nie umiejący i tak czytać »charakterów zachodnich«, przyjmuje wszystko, bo absolutnie wierzy w uczciwość białego.

Obecnie, kiedy już nawet w Pekinie jest filia banku Hong-kong and Shaghai Bank Ldt., nawet już w Pekinie czeki en règle zastąpiły owe karty wizytowe i świstki.

Zamiast pieniędzy, jadąc do Pekinu, dostaje się książeczkę czekową; ale system ten, acz niesłychanie wygodny, ma fatalnie niewygodne strony.

Najpierw, bo się wydaje, z niezrównaną a zgubną dla kieszeni łatwością, a potem, bo się nigdy dobrze nie wie, co się jeszcze ma, a czego się już nie ma.

Zmiana ciągła kursu, zmiana wartości dolara w miarę zmieniania się miejsca pobytu i odległości tegoż od centr handlowych, więc miast portowych, wpływają naturalnie na zmniejszenie, albo na zwiększenie (to drugie rzadziej) kapitału, który chequebook reprezentuje.

Ale o tem się, primo, nie wie, w chwili np. zakupna biblotów, secundo nie myśli się; rezultat potem przy obliczaniu się z bankiem, który czeki likwiduje, bywa często nader przykry.

Od niepamiętnych czasów istnieje w Chinach rodzaj pieniędzy papierowych.

Są to kawałki papieru, zwykle grubej bibuły, noszące comme tout potage podpis jakiegoś kupca europejskiego; mają one jednak wartość tylko w obrębie miasta, gdzie je wystawiono.

Bądź co bądź, w zasadzie, nawet najpierwotniejszy i najmniej cywilizowany, więc najbardziej jeszcze o zacności ludów bladej cery przekonany Chińczyk, woli dolara srebrnego, lub kawał tael'a srebrnego, niż papier lub czek; zwłaszcza, że chińskie, jak wogóle azyatyckich ludów srebro i złoto, są jeszcze prawdziwem srebrem i złotem, wolnem od wszelkich przymieszek.

Tego sposobu »poprawiania« szlachetnych kruszców jeszcze zacni Chińczycy ni znają, ni praktykują.

Zapewne dopiero białe rasy, ucywilizowawszy tych biedaków, nauczą ich aliażów i wszelkich tym podobnych cywilizowanych szwindlów, przed wiekiem już przez ościenne królestwo w Polsce praktykowanych.


text:
Telekomunikacja Polska S.A. zapowiada zwolnienia w całym kraju, w tym także w Lublinie.

Tegoroczne zwolnienia w firmie mają objąć 3,5 tysiąca osób (ok. 200 w Lublinie).

Telekomunikacja zapowiada jednak, że osoby, które dobrowolnie odejdą z pracy otrzymają odszkodowania, co jest wynikiem pertraktacji ze związkami zawodowymi.

Każdemu zwalnianemu z "własnej woli", przysługuje 11 tysięcy złotych odprawy.

Związki zawodowe są jednak niezadowolone z negocjacji, przez co zapowiadają strajk, jeżeli skala zwolnień nie zostanie zmniejszona.

W Lublinie Telekomunikacja Polska S.A. to jeden z największych zakładów pracy (prawie 800 pracowników).

Zwolnienia spowodują wzrost stopy bezrobocia w mieście.


text:
207.

Gość w dom — Bóg w domu!

Bardzo dobrze — byle

Niewczesny nie był.

Bo do takich gości

O przerwę w pracy słusznie żal się rości.

Z tych zaś, najsroższy — jeśli się nie mylę —

Jest gość, co niby wpadł na krótką chwilę —

Bo taki siedzi do nieskończoności.


text:
Stare miasto

A. O.

Drukarnia Narodowa, Kraków, 1902

A. O.

Stare miasto

OBRAZKI Z NIEDAWNYCH LAT

KRAKÓW o MCMII o DRUKARNIA NARODOWA

OFIAROWANIE

I.

Gdy jęk po jęku drżał mi w życia hymnie,

Młodzieńczych złudzeń gdy mi pękła zbroja,

Jak dobry anioł, ty stanęłaś przy mnie,

Serdeczna, cicha towarzyszko moja!

Los nam na drodze rozsiał same głogi,

Szyderskiej ciżby gwar nas gonił głuchy —

I razem nasze krwawiły się nogi

I razem nasze słoneczniały duchy.

Gdy to, w com wierzył, podle mnie zdradzało,

Gdy to, com kochał, łudziło mnie kłamnie,

Tyś mi swą istność poświęciła całą,

Tyś żyła dla mnie i cierpiała dla mnie!

Jam winien tobie wszystkich snów lilije

I wszystko szczęście z uczuć czystych zdroja,

Żyję przez ciebie i dla ciebie żyję,

Serdeczna, cicha towarzyszko moja!

II.

Pamiętasz, droga, te jesienne zmierzchy,

Gdy wieczór zwolna miejską tłumił gwarę,

Gdy sierp księżyca wszedł nad domóstw wierzchy

I fantastycznie srebrzył Miasto Stare?

Pamiętasz, droga, wzniosłych marzeń roje

I te rozmowy, które miłość budzi,

Kiedyśmy śnili, by tak żyć we dwoje,

Wśród cichych ludzi i dla cichych ludzi?

Wokół nas dumne piętrzyły się domy,

Kędy garść wspomnień wiek po wieku składał,

I duch przeszłości dla nas był widomy

I każdy kamień do serc naszych gadał!

Wśród starych murów, wśród wieczornej ciszy,

My słali myśl swą, uczuciem bogaci,

Do tych suteryn, facyat i podstryszy,

Do naszych biednych, zapomnianych braci!

III.

Pleśń starych tynów, srebrnej Wisły szumy,

Serc prostych wiara, dusz pogoda grecka,

Od dziecka w pierś mą złote tchnęły dumy

I duszę moją urzekły od dziecka.

Gdy w walkach bytu, marnych a szalonych,

Było nam duszno i ciemno, jak w grobie,

W tym dobrym świecie, świecie lat minionych,

I ty, jedyna, podobałaś sobie!

A kiedym w pieśni wskrzeszał dzieje stare,

A kiedym budził dawno śpiących cienie,

Jam z ciebie czerpał tę słoneczną wiarę,

Jam z ciebie czerpał prawdę i natchnienie!

Tętniące prostą nutą staroświecką,

Napoły tęskne — wiesz po kim i czemu!

—

Te pieśni moje, ja, mieszczańskie dziecko,

Poświęcam tobie, dziecku mieszczańskiemu!

INWOKACYA

Dawno już, dawno śpicie pod mogiłą,

A oto z drzemki przebudzam was cichéj,

Na twarz łagodne rzucam wam uśmiéchy

I serce wskrzeszam, by, jak niegdyś, biło!

Dawno już, dawno w ciemnym śpicie grobie,

Na którym wzeszło kwiecie zapominek,

A otom przerwał słodki wasz spoczynek,

A oto znowu chcę was mieć przy sobie!

O, pójdźcie do mnie!

pójdźcie!

drogie cienie!

Niech z was opadną całuny grobowe!

W zamarłe piersi ja tchnę życie nowe,

Ja wasze dawne wrócę wam istnienie!

O pójdźcie do mnie!

pójdźcie!

niech obaczę

Wasze spokojne, uśmiechnięte twarze,

Przy starych gawęd niech podumam gwarze,

Niech w pieśń was zaklnę, co śmieje się... płacze...

Niech w pieśń was zaklnę, wy cisi i prości!

Niech was pokażę braci mojej młodej,

Tchnących odblaskiem słonecznej pogody

I takich pełnych wiary i miłości!

Wasz jasny orszak może rozpogodzi

Ich serca, w których żmije zwątpień syczą,

Może ze wstydem rzekną i z goryczą:

»Jacyśmy starzy!

jacy oni młodzi!«

Więc, żem uśpionym tak dawno już temu,

Na chwilę zmącił grobowe milczenie,

Przebaczcie wy mi, ukochane cienie,

Przebaczcie wy mi, śpiewakowi swemu!

Nim u gwiaździstych spotkam was podwoi,

Pochmurną życia strudzony gonitwą,

Żegnam was... żegnam łzami i modlitwą,

Wy moi starzy... wy serdeczni moi!...

STARE MIASTO

Stare Miasto!

Warszawy relikwiarzu święty,

Pleśnią wieków porosły, mgłą ich przysłonięty,

Zadumany, jak starzec wyniosły i krzepki,

Co z miłością pogląda na wnucząt kolebki,

Co, opiekun pokoleń, wschodzących na grobie,

Napoły się uśmiecha, napoły w żałobie,

Zarannej gwiazdy szuka na pochmurnem niebie, —

Stare Miasto!

i witam i pozdrawiam ciebie!

Stare Miasto!

znam treść twą, znam twych ulic wnętrza,

Gdzie tłum świątyń i domóstw bezładnie się spiętrza,

Gdzie, jak patrycyusz dumny, choć w odzieniu zmiętem,

Stoją domy »Pod słońcem«, »Pod lwem«, »Pod okrętem«,

Gdzie wieki, rozkochane w gotyckiej strukturze,

Ślad wspaniały na każdym zostawiły murze,

Gdzie oczy nęcą blanki, skarpy i wykusze —

Czas tynów nie rozwalił, tylko wziął im duszę!...

Stare Miasto!

U wchodu czuwa, jak na straży,

Kościół farny, i dzwonów srebrną mową gwarzy,

W toń obłoków wystrzela smukłych wieżyc szczytem,

Jakby sojusz braterski zawarł z nieb błękitem,

Jakby do tronu Boga słał modlitwy ludu,

Wezbrane krwią i łzami, jakby czekał cudu,

Lub proroczych objawień wiary i zapału,

Co w smętny chorał dzwonów wplotą pieśń hejnału!

Bliżej ku srebrnej Wiśle, za murami Fary

Majestatycznie Rynek rozpostarł się stary;

Z czterech stron go obsiadły, pnąc się w błękit siny,

Starożytne, omszone, trzypiętrowe tyny.

Jaskrawo lśnią na słońcu wąskich domóstw dachy

Z miedzi, z czerwonej cegły, z malowanej blachy,

Ścian barwa pstra lub szara, okna wzięte w ołów,

A u szczytu figury smoków i aniołów.

Myśl i ducha przenoszą w dawno zmierzchłe czasy

Dziwaczne balustrady, krużganki, tarasy,

Wchodów pilnują furty misternej roboty,

(Miast dzwonków na łańcuchach wiszą przy nich młoty;)

Nad sklepami się chwieją, (sklep jest w każdym domie),

Szyldy, o fachu kupca świadczące widomie,

Lub wyrzeźbiony w murze lśni znak: herb mieszczański:

Lewiatan, sfinks skrzydlaty, albo Święty Pański...

Spojrzyj, jak się do siebie stare tulą mury!

Choć grom bucha po gromie z piorunowej chmury,

Choć pleśń cegłę za cegłą i głaz źre za głazem,

One stoją potężne wiarą: Myśmy razem!

Spojrzyj!

pną się do słońca, gdzieś za chmurzysk bramy,

Zda się słyszę ich głosy: gwarzą: My przetrwamy!

Zda się słyszę: Kły na nas złamie czas-morderca!

Gdybyż wiarę tych murów miały ludzkie serca!

Rynek król!

wkrąg ulice, jakby świta pańska:

Krzywe koło, Rycerska, Piwna, Świętojańska,

Zapiecek, dwa Dunaje, szeroki i wąski;

Rynek pień, to konary, gałęzie, gałązki;

Rynek żmij: to ogony: wiją się w przeguby,

W skręty, jeden chwost cienki, drugi tłusty, gruby,

Splotą się, to rozplotą, to znów złączą ściśle,

Niżej wciąż, niżej pełzną, w dół, ku srebrnej Wiśle.

Czy znacie te uliczki, te zaułki brudne,

Gwarem życia tętniące, zgiełkliwe i ludne,

Czasem rubaszne, ale dobre, kochające,

A takie ciepłe, jak to nasze polskie słońce!

Poczciwe, chociaż razem nieopatrzne, butne,

Po staremu junackie, a czasem tak smutne,

Jak sierota, płacząca po macierzy stracie, —

Patrz!

tu Najświętsza Panna wychyla się z wnęki,

U stóp jej kwietny wianek: dar pobożnej ręki,

Tam Jan święty, apostoł, obok malowidło:

Pan Jezus, nad nim anioł rozpiął białe skrzydło,

Tutaj na murach szczerby, kul moskiewskich rysy,

Tam zatarte tablice, tam stare napisy,

Wkrąg pamiątki: spuścizna zmierzchłych wieków święta —

Zginież lud, co tak przeszłość kocha, zna, pamięta?

Stare Miasto!

cześć tobie!

Ty najdziksze hordy,

Najkrwawsze łzy pamiętasz i najkrwawsze mordy!

Trzykroć bił wściekły orkan o twych domostw ściany,

Każdy mur twój, głaz każdy ofiar krwią zbryzgany!

Stare Miasto!

Ja młody śpiewak twój, zrodzony,

Gdy schła krew po ostatniej walce twej szalonej,

Sierocy śpiewak, dziecko trzykroć pogrobowe,

Do stóp twoich gnę smętną, pełną dumań głowę!

O, święć się Stare Miasto!

święć się!

święć na wieki!

Za młyny belwederskie!

za wolskie zasieki!

Za krwawy Kilińskiego miecz wzniesiony, nagi!

Za lochy cytadeli!

za mord!

za rzeź Pragi!

Za nocy listopada sztylety i głownie!

Za Grochów!

za bezbronnych pod Zamkiem katownię!

Za katorgi Sybiru!

za ofiarę w czynach!

O, święć się Stare Miasto w córach swych i w synach!

Gdy się stare kościoły o zmroku rozdzwonią,

Sfer ciszę uroczystą zmącając harmonią,

Gdy grają swe pacierze Panu świata panów

Dumne wieże Pijarów, Fary, Augustyanów!

Gdy ponad Starem Miastem w rozmyślań godzinie

Ciężarny łzą skazańców chorał dzwonów płynie,

Gdy całe Stare Miasto skargi śle tułacze —

Modlitwa u stóp Boga płacze — i Bóg płacze!

Zbryzgane i przesiąkłe deszczem rosy krwawej

Warszawskie Stare Miasto, to serce Warszawy!

O warto się wam wsłuchać w tego serca bicie!

Patrzcie, jak z niego tryska jędrne, zdrowe życie!

Patrzcie, jak pełne wiary, jak krzepkie na duchu!

Nie gnie łba, nie skowyta, jak pies na łańcuchu!

Wnijdź tu, a całą piersią dech swobody pijesz,

A wróg mu plwa w oblicze słowem: Ty nie żyjesz!

Nie żyje?!

Hej!

A spojrzyj w piersi te prostacze,

Jak się tam wielkie serce potężnie kołacze!

Jak krew niem kipi wrząca, jak się kurczy, wije!

A wiesz czem ono bije?

krwawą zemstą bije!

Ej, nie igraj z tym ludem, nie draźń go zdradziecko!

Biada wam, gdy się zbudzi!

to lew!

to nie dziecko!

Biada wam, gdy się zbudzi, gdy wyciągnie szpony

I krwią rzygnie — i stanie cały w krwi czerwonej!

Obcyż nam rewolucyi anioł krwawo-blady?

Obceż Staremu Miastu bunt i barykady?

Obcaż nam kul muzyka, trupów sinych wały

I krwi strugi, co z ulic do Wisły ściekały?

Obcyż nam bój Kilińskich, wściekły bój mieszczański?

Ścichł-że hymn, co bił w niebo z Fary świętojańskiej?

Hej!

Słynie pięść warszawska, krzepka pięść żylasta!

Hej!

Garścią brał harmaty łyk z Starego Miasta!

O, gdybyż gadać umiał każdy mur i załom,

Jak się napatrzył rzezi, przysłuchał wystrzałom!

Jak hymn nasz, jak żołdactwa wrzask leciał w powietrze!

Jak sztandary, jak orły szumiały na wietrze!

Jak się o mury tłukła, jak w błękity mknęła

Czarowna pieśń Legionów: „Jeszcze nie zginęła!“

A gdyby gadać mogły kamienie i cegły,

To nawet w trupich piersiach ogień by zażegły!

Ludu mój!

Nim twe dzieje, krwawe, wzniosłe dzieje

Rozsnuję w pieśń potężną, zaklnę w epopeję,

Nim Boża łaska pierś mą wypełni jak czarę, —

O dawnych,ludziach pieśni niosę tobie stare!

Ludu mój!

Weź te pieśni!

Jam w nie serce włożył!

Niech świat ten wskrześnie w tobie tak, jak we mnie ożył!

Z swą wiarą, z swą miłością ten świat, dziś daleki,

Niech wskrześnie — i w twym sercu niech żyje na wieki!

A kiedyś... kiedyś inną pieśń wyśpiewam tobie:

Dumny rapsod twych ojców, co śpią w krwawym grobie!

A kiedyś, z Bożą łaską, kiedyś w pieśni wskrzeszę

Kościuszków i Kilińskich, i Głowackich rzesze!

Ludu mój!

Wiem, że przyjdzie straszliwa godzina,

Gdy grom z twej mściwej ręki runie w pierś Kaina!

A gdy rok się już spełni, gdy błyśnie dzień cudu,

Za me pieśni... w swym sercu daj mi kąt, o Ludu![1]

TYPY Z ZAUŁKÓW[2]

GRAJEK

I.

Na ulicy Swiętojańskich[3],

Mieszka siwy pan Mateusz,

Staromiejskich, nowomiejskich,

Wszystkich grajków koryfeusz.

Pan Mateusz, dzielny skrzypek,

Pochylonym nie jest dziadem,

Choć na barkach dźwiga swoich

Dziewięćdziesiąt lat z okładem.

Wąs ma krótko przystrzyżony

(Mazowieckiej ślady wioski),

Nosi wązkie bakenbardy,

A la Józef Poniatowski.

Z tęgiej miny, z blizn na czole,

Srebrnym włosem ocienionem,

Zaraz poznać szwoleżera,

Co wojował z Napoljonem!

II.

Pan Mateusz ma izdebkę

Na najwyższem domu piętrze,

Jasna strzeże jej Panienka

I Dzieciątko Przenajświętsze.

Ponad łóżkiem wisi skromnem

Duży portret lemperera,

»Oblężenie Saragossy«

I »Zdobycie Somo-Sierra«.

W klatce gwiżdże kos uczony,

Ulubieniec wielki grajka,

Rdzawa szabla stoi w kącie

I wiśniowa długa fajka.

Lecz największy klejnot starca

Kryje puszka posrebrzona:

Krzyż, przypięty za waleczność,

Własną ręką Napoljona!

III.

Pan Mateusz chodzi z skrzypką

Po podwórkach staromiejskich,

Rżnie od ucha dawne piosnki,

Pełne wspomnień czarodziejskich.

»Stoi ułan na pikiecie...

«

»Czemuś oczki zapłakała...«

»Cztery latka wierniem służył...«

»Pastereczko moja mała...

«

Jednę piosnkę najpiękniejszą

Stary skrzypek ma w zapasie,

Niegdyś graną i śpiewaną

Przy wojennych trąb hałasie.

Gdy ją zagra, twarz mu płonie,

Dziwnym blaskiem świecą oczy,

Drżą słuchacze, zapatrzeni

W lat ubiegłych świat uroczy.

IV.

Stara piosnka, ułożona

W obcej ziemi gdzieś dalekiej,

Przyleciała, niby ptaszę,

By pozostać tu na wieki.

Stara piosnka taka prosta

Z odrętwienia serca cuci,

Każe tęsknić, każe wierzyć,

Że minione wszystko — wróci!

Pan Mateusz zna ją dobrze,

Najogniściej pieśń tę grywa:

Pod jej wpływem płacze majster

Nad kufelkiem pełnym piwa.

Szewcki chłopak, straganiarka

I wyrobnik drżący słucha,

Kiedy grajek na swych skrzypkach

Starą piosnkę rżnie od ucha!

V.

Gdy złociste blednie słonko,

Gdy na »Anioł« dzwonią »Pański«,

Wraca grajek do izdebki

Na ulicy Swiętojańskiej.

Przy łojowej blasku świeczki

Po przeszłości błądzi szlaku,

Słyszy gromki głos komendy,

Słyszy sygnał: »Do ataku!«

Zdaje mu się, że rżą konie,

Szumią barwne chorągiewki,

Tentent kopyt, brzęki szabel

I hułańskie słyszy śpiewki.

Widzi dawnych swoich wodzów,

Choć źrenice mglą mu łezki:

Stoją przed nim: Poniatowski,

Kozietulski, Niegolewski...

VI.

Wzrok wytęża Pan Mateusz

Przez okienka szybki małe:

Z swej izdebki pod chmurami

Stare Miasto widzi całe!

Przypomina swych słuchaczy,

Pałające ogniem lica:

Od dzieciaka, aż do starca,

Wszystkich dawna pieśń zachwyca!

Potem patrzy na katedrę,

Co się wznosi tak wspaniała!

Tylu burzom się oparła!

Tyle wichrów przetrzymała!

I swe skrzypki wydobywa,

Odmłodzony dawną wiarą,

I z uśmiechem, zamaszyście,

Gra... dla siebie piosnkę starą!

VII.

Choć się dzielnie trzyma skrzypek,

Choć od młodych krzepszy wielu,

Jednak czuje, że już wkrótce

Trzeba stanąć do apelu!

Wszak się śmierci nie ulęknie,

Kto wojował z Napoljonem?...

Stary grajek dość ma życia

I za rychłym tęskni zgonem!

Wtedy w mundur go ustroją,

By szedł godnie przed twarz Bożą,

A na piersiach, krwią zdobyty,

Złoty krzyżyk mu położą.

Biała brzoza nad mogiłą

W takt mazurka zaszeleszcze:

Nawet w grobie będzie wiarus

Cudną piosnkę słyszeć jeszcze!...

MACIEJ FLISAK

I.

Jest Maciej Flisak lokatorem

Wąskiej rudery staromiejskiej,

Na srebrną Wisłę, na Warszawę

Ma z okna widok czarodziejski.

Dachy kamienic, świątyń szczyty

Pną się w niebiosa tak wspaniale,

A tam — za miastem — o brzeg bijąc,

Szumią Wisełki mętne fale.

Szumią Wisełki mętne fale,

Ponuro płaczą, gdy zawieja,

Ponad muzykę najpiękniejszą

Milsze ich pieśni dla Macieja.

W każdy miesięczny wieczór jasny,

W każde słoneczne ciche rano,

On załzawionem patrzy okiem

Na swoją rzekę ukochana[4]...

II.

Zwiedził pan Maciej kawał świata,

Kiedy orylem był z rzemiosła,

(Stąd nazwa »Flisak« do imienia

Na wieki wieków mu przyrosła.)

Widział on miasta cudzoziemskie,

Tak hałaśliwe i błyszczące,

Widział swej rzeki szumne wody

W otchłań Bałtyku wpadające.

Zebrał garść groszy na flisactwie,

Zjadł na flisactwie krzepkie zęby,

Spławiał na tratwach aż do Gdańska

Masztowe sosny, siwe dęby.

A gdy napęczniał trzos flisaka,

On — dziwnie tęskny — wracał żwawo,

Bo piękna Wisła koło Gdańska,

Ale piękniejsza pod Warszawą!

III.

W starej izdebce na facjacie,

Kędy zmurszałe stoją sprzęty,

Ledwie z fal Wisły wzejdzie zorza,

Krząta się Maciej uśmiechnięty.

Na nos mosiężne okulary,

Piankową fajkę w gębę bierze,

Potem przy oknie, pomrukując,

Naprawia sieci i więcierze.

A gdy pod wieczór sierp księżyca

Przejrzy się w cichych Wisły wodach,

Gdy budzą echa lat minionych

Ochocze skrzypki po gospodach.

Pan Maciej Flisak głowę chyli

I przypomina w ścian swych ciszy

Te twarze, których nie obaczy,

Te głosy, których nie usłyszy!...

IV.

Gdy młoda wiosna zagra światu

Hejnał nadziei i miłości,

Siaduje Flisak ponad brzegiem,

Grzejąc na słońcu stare kości.

Dziwne mu baśnie Wisła gwarzy,

Niby się śmieje, niby płacze,

A wtór jej dając, z tratw dalekich,

Żałosne pieśni mkną flisacze.

Hej!

Gdzie wiatr poniósł krzepkich flisów,

Co to wśród burzy stali murem?

Kędy ten dawny Maciej młody,

W białej sukmanie, w czapie z piórem?

Hej!

A gdzie pieśń ta, pieśń ogromna,

Co to, jak piorun, z ust wypada?

Pan Maciej Flisak duma... duma...

Stary swój pacierz Wisła gada...

V.

Nigdy pan Maciej nie miał żony,

Rodzinne szczęście mu nie świeci,

Zato ojcowskiem sercem szczerem,

Starego Miasta kocha dzieci.

W zimowe zmierzchy w okna stancyi

Szturmuje śniegiem zawierucha,

A w wielkim piecu ogień płonie,

A gawęd starca dziatwa słucha...

Pan Maciej Flisak wąsem rusza,

Przygasłe oczy skrzą mu djablo,

Dźga długą wędką, jakby dzidą,

Wywija garścią, jakby szablą.

Z buziaków szewcząt zapał bije,

W ich sercach, w mózgach coś się budzi,

A Flisak szepce: »Ej, pędraki!

Wam nie zobaczyć takich ludzi!«

VI.

Prześnionych marzeń, sił straconych

Żadnym więcierzem nie ułowi!

Dziwy, jak prędko, jak wesoło

Przebiegła młodość Maciejowi!

Żywot nie krótki z woli nieba,

Oraz w przygody miał bogaty:

Zjawił się Flisak na świat Boży

Coś przed niespełna stoma laty.

Nieraz przypomni, gdy mu weny

Doda gorzałka lub araczek,

Jak to nad Wisłą piękny książę

Smalił cholewki do rybaczek.

Dzisiaj po księciu i rybaczkach

Już nie zostało ani śladu!

Pora i tobie do mogiły,

Pora i tobie, stary dziadu!...

VII.

Powiał wiatr mroźny, powiał zdala,

Wisłę w lodowe zakuł pęta, —

Pan Maciej Flisak mrze, jak ona,

Całunem śniegu przysłonięta.

Pan Maciej Flisak gaśnie zwolna,

Wsłuchany w groźnych burz zatargi,

Na swoją[5] rzekę z okna patrzy,

Ostatnim szeptem drżą mu wargi.

»Hej, Wisło, Wisło, srebrna Wisło!

Zaczarowana w koniec z końca!

Hej, Wisło, Wisło, srebrna Wisło,

Zbudzi cię pierwszy promień słońca!

Hej, Wisło, Wisło, srebrna Wisło,

Czekaj na hejnał wiosny ptaka!

.............

Księżyc blask rzuca na twarz martwą,

Na pełną wiary twarz Flisaka...

CECHMISTRZ MELCHIOR

HALABARDA

SZEWC ONUFER

I.

Szewc Onufer, tęgi majster

Z ojca, dziada i pradziada,

Od małego pacholęcia

Tajemnice kunsztu bada.

Wedle igły, wedle dratwy,

Jak niewielu jest on świadom,

Zaś ma warsztat w kamienicy,

Co współczesna jego dziadom.

Przy kościele Augustyanów

Stoi chata Onufrowa —

W niej po szewcku i Bożemu

Konsolacyę liczną chowa.

Dobry sąsiad z Onufrego

Dla plebanii i świątyni —

Nie opuszcza nabożeństwa

I fundacye hojne czyni...

II.

Ma Onufer Onufrową,

Urodzeniem sobie równą,

Bo powiadał jego rodzic:

»Niech się żeni szewc z szewcówną!...«

Jejmość pani Onufrowa,

Córa majstra Jana Szczygła,

Parentelą i posagiem

Ród mężowski w górę dźwigła.

Jak przystało na majstrowę

W korpulencyą jest zasobna,

Głos jej gruby, gest wspaniały,

Pulchna rączka niezbyt drobna.

Z roku na rok jest przybytek

W starych mieszczan cnej rodzinie,

Więc raduje się Onufer,

Że ród szewców nie zaginie!

III.

W czterech izbach Onufrowstwa

Nie ubogo i chędogo:

Wszak mieszczanie z prapradziada

Iść w paragon z szlachtą mogą!

Garnitury jutą kryte,

Wielkie szafy, zydle drobne,

Simmlerowskiej snać roboty,

Bo masywne i ozdobne

Zaś na ścianach konterfekty:

Cały zacny świat mieszczański,

A »serwantka« w rogu salki,

A kantorek w drugim gdański!

Nie od dzisiaj ród Onufra

Słynne w świecie szyje buty,

Nie od dzisiaj zbija grosze

W skrzyni krzepkiej i okutej...

IV.

Gdy kolegów majster zbierze

Od kufelka i od dratwy,

Spędza z nimi błogie chwile,

Wśród krewniaków i wśród dziatwy.

Przewodniczy stary Szczygieł

Z gęstym wąsem, z głową siwą —

Płynie ciurkiem anyżówka

I marcowe szumi piwo.

Radby majster żyć przez wieki

Z towarzystwem swem cechowem,

Rad ich zalać spirytusem,

Skąpać w piwie dubeltowem!

Więc węgrzyna na stół stawia

Przy kompanii hucznych śpiewach —

»Niechaj żyje cech szewiecki!

Znajcie pana po cholewach!...«

V.

Choć ma grosze szewc Onufer

W skrzyni krzepkiej i okutej,

Chce, by jego Onufrzęta

Tak, jak ojciec, szyły buty.

Nauczyła ich majstrowa

Kochać igłę, cenić dratwę,

Zaś szacunek dla pocięgla

Sam pan majster wpajał w dziatwę.

Nieraz prawi najstarszemu

Z głębi serca morał snuty:

»Grunt są, chłopcze, dobre nogi!

Grunt na nogach dobre buty!

Ty z tradycyi jesteś szewcem,

Szewcem z dziada i pradziada —

Godność rodu cenić, chłopcze,

I należy i wypada...«

VI.

Płyną lata, niby fale,

Nie wracają nigdy więcej —

Już wyrosły Onufrzęta,

Z doby życia pacholęcej.

Już wyrosły Onufrzęta,

Szyją »juchty«, szyją »saki« —

Łeb posiwiał Onufremu,

Nos mu zgrubiał od tabaki.

Do kościoła Augustyanów

Codzień zrana chodzi stary,

Zaś pod wieczór regularnie,

Na nieszporach jest u Fary.

Klepie pacierz szewc Onufer

I za dzieci i za siebie

I rozmyśla, że szyć buty

Będzie wkrótce chyba... w niebie...

KONSYLIARZ

BARNABA-WALENTY

I.

W okienkach domostwa »Pod smokiem«,

Zdobnego w wykusze i blanki,

Wzrok nęcą geranie i fuksye

I białe z muślinu firanki.

Za furtą rzeźbioną misternie

Schodowe się wiją zakręty —

Tam mieszka konsyliarz mieszczański,

Dwóch imion: Barnaba-Walenty.

Starego doktora z »Pod smoka«

Zna ludność uboga i słaba —

Na ściężaj otwarte ma serce

Konsyliarz Walenty-Barnaba.

Pół wieku w sklepionych komnatkach,

Wśród recept się krząta i kwiecia,

Potomek tych zacnych fizyków

Ze schyłku zeszłego stulecia...

II.

Konsyliarz Barnaba-Walenty,

Staruszek jowialny i tłusty,

Wygląda w swym stroju dziwacznym,

Jak istny król redut w zapusty.

Cylinder z szerokim ma wierzchem

I z brzegiem do góry zadartym,

Frak, halsztuk, nankiny, płaszcz modny

Tak w roku... trzydziestym i czwartym.

W dwóch rzeczach: w tabace i w kwiatach

Konsyliarz rozkochan jest wielce —

Rad nozdrza traktuje »hiszpanką«,

Rad chadza z nasturcyą w pętelce.

Z nauki i z trefnych krotochwil

On w niskiej znan klasie i w pańskiej —

Hej!

nieda się mydłkom zjeść w kaszy

Barnaba, konsyliarz mieszczański!...

III.

W domostwie »Pod smokiem«, na piętrze

Konsyliarz dwie izby ma skromne —

Zielniki tam leżą po kątach

I mądre foliały ogromne.

Niewiasta jest stróżem-aniołem

Doktora i jego świątyni:

Opiera go wdowa Brygida,

Brygida ład w izbach mu czyni.

Jak zaklnie starucha... kiep dragon!...

Jak tupnie... grenadyer nie baba!

Słodziutki, cichutki jest przy niej

Czcigodny konsyliarz Barnaba.

Co rano z niewiastą-herodem

Rzetelnie się medyk nabiedzi:

»No, cicho...

No, moja kochana...

Dalibóg, usłyszą sąsiedzi...«

IV.

Nie turbuj się, człeku, o grosze,

Gdy zdrowie wypłata ci psotę,

Choć doktor »Bóg zapłać« ma w zysku,

Na leki da jeszcze dwa złote.

Najcięższe choróbsko w lot z ciebie

Konsyliarz wykurzy ze szczętem —

»Niech bestya spróbuje na moc iść

Ze starym Barnabą-Walentem!«

Gdy żona familię twą zacną

Ma nowym powiększyć prorokiem,

Choć północ, choć śnieżna zadymka,

Syp, bracie, do budy »Pod smokiem«.

Konsyliarz latarkę zapali,

Płaszcz zdejmie, co wisi na haku,

I ruszy wnet krokiem marszowym

Cum forcipe, filis et acu...

V.

Opatrzon w tabakę i fular,

W swym starym kwiecistym szlafroku,

W fotelu z szeroką poręczą

Siaduje konsyliarz o zmroku.

Do facyat, do brudnych suteryn

Nędzarze wracają z roboty,

W zaułki cień pełza, a w Wiśle

Wnet słońca utonie krąg złoty.

Konsyliarz Barnaba-Walenty

Po szlakach przebytych gdzieś goni,

»Hiszpanka« się sypie na szlafrok

I fular wypada mu z dłoni.

I pustkę uczuwa okropną;

Konsyliarz tak smutny, tak słaby...

»Tyk, tyk, tak«, cykają zegary,

»Tyk, tyk, tak«, drży serce Barnaby...

VI.

Po każdej niedzieli, o zakład

Konsyliarz roboty ma więcej,

Wiadomo: mieszczańska brać w święta

I pije i bije goręcej.

Szewc Marcin ściskanie ma w dołku,

Roch kowal dwa guzy nad okiem,

Kumowie wspierając się wzajem,

Wędrują do budy »Pod smokiem«.

Konsyliarz Barnaba nie szczędzi

Pacyentów od bójki i piwa —

Nim zbada stan person sławetnych,

Sumiennie wprzód majstrom nakiwa.

A potem receptę w lot machnie

Tak prostą, że dziecko spamięta,

»Tres unsias liquoris gulardi...«

»Tres drachmas foenicul, cum menta...«

VII.

Któż oprze się czasu potędze,

Co mędrców i królów w proch zniża!

—

Konsyliarz Barnaba-Walenty

Z uśmiechem do grobu się zbliża.

Smierć tyle oglądał już razy

Nad obcych, nad bliskich posłaniem,

Szła niegdyś ku niemu tak piękna:

Z dział hukiem, z kul świstem, z trąb graniem...

O zgonie swym rychłym on nieraz

Z płaczącą gawędzi Brygidą:

Niech w trumnie pogrzebią mnie lichej,

Za trumną biedacy niech idą.

I napis wyryjcie na grobie,

Gdy usnę już w ziemi tej świętej:

»Tu leży konsyliarz mieszczański,

Dwóch imion: Barnaba-Walenty...«

STARY KAPRAL

I.

Stoi w rynku dom Dunaju blisko,

Godło na nim: srogi łeb murzyna,

Tam ma zacne stróża stanowisko

Marcin Wiecheć, chłop do karabina!

Stary Wiecheć nie skiepściał na duchu,

Mimo wieku trzyma się jak tyka,

Srebrny »kulczyk« nosi w prawem uchu,

A na grzbiecie kubrak od Ajzyka.

Miał dziad córkę, żonę gospodarną,

(Syna burze z Langiewiczem niosły),

W izbie Wiechcia pusto dziś i czarno:

Trzy mogiły na Powązkach wzrosły!

Gdy łeb siwy pochyla tęsknota,

W małej wnuczce jedyna pociecha —

Sliczna Baśka jak ptaszek szczebiota,

Stary Marcin przez łzy się uśmiecha...

II.

Zle tym chadzać w podartej kapocie,

Których czoła Mars wieńczył djademem —

Marcin Wiecheć sługiwał w piechocie,

Był na Węgrzech z jenerałem Bemem!

Krzepkoż piekła z papryką słonina,

Krzepkoż biła Bemowa piechota!

Czarna przyszła na Węgrów godzina,

Podła przyszła na Wiechcia robota!

Czasem człeka los, jak zbój, przydusi,

Dasz mu grosze, on chce i kaletę...

Kapral Wiecheć babrać w ściekach musi!

Kroćset dyabłów!...

Bassamteremtete!

Z miotłą w ręku gdy się stróż zaduma,

»Stary Wiechciu — mruczy — to już nie ty:

Siny mundur, wąsy, jak u suma...

Bem spiął konia: »Elien!

Na bagnety!«...

III.

Lubi Wiecheć odprawować stójkę,

Gdy zimowa noc spadnie na ziemię:

Zawierucha toczy w rynku bójkę,

W białej płachcie Stare Miasto drzemie.

Armia domostw szturm odpiera hardo,

Nieugięta i w czworobok zwarta,

Stary kapral chodzi z halabardą,

Nasłuchując, jak wojenna warta.

Tam w okienko blask kaganka bije,

Tam dogasa lampa staroświecka,

Głodna szwaczka drogą suknię szyje,

Matka płacze nad kołyską dziecka.

W sercu Wiechcia dziwne budzą drżenie

Łzy tych kobiet, to bez ojca dziecię:

»Żeby nie ten »Hajnał«, psie nasienie,

Pewnie lepiej byłoby na świecie!«...

IV.

Na facjatach w domu »Pod murzynem«

Ma przyjaciół Marcin i stronników,

Tam staruszka wdowa mieszka z synem

I wesołych trzech akademików.

Siedząc w bramie w ranki lub wieczory,

Słyszy Wiecheć śpiewy ich i śmiechy —

To są, panie, dobre lokatory,

Choć gospodarz nie ma z nich pociechy!

Krew, jak siarka, z oczu blask wylata,

Duch żołnierski, choć mleko pod nosem:

»Tożby prali »Hajnała« psubrata,

Co nas bestja stłukł pod Villagosem!«...

Do studentów nieraz w zmierzch, wśród zimy,

Po spadzistych stróż się schodach wdzierał:

»A!

pan kapral!

Prosimy!

prosimy!

Jak to niemców bijał Bem jenerał?«...

V.

Cna fortuna, kapryśna niewiasta,

Gnała Wiechcia w różne świata strony,

Zewsząd tęsknił do Starego Miasta,

Bo je kocha tak, jak syn rodzony.

Każdy dom mu, każdy zakąt znany,

Cicha Wisła, zgiełkliwe ulice,

W Starem Mieście miał swój sen różany,

W Starem Mieście zamknąć chce źrenice.

Widział kapral, jak żołnierz umierał,

Godnie pójdzie w niebios jasność złotą,

Tam na niego czeka Bem jenerał,

Bem jenerał z węgierską piechotą!

Lecą z Fary, w rzewną zdobne wiarę,

Prośby z serca Marcina wytrysłe:

»Boże!

W niebie daj mi Miasto Stare!

Boże!

W niebie daj mi srebrną Wisłę!«.

VI.

Przedwieczorna chwila złoto-blada

Pierś błogością napawa, jak rosą,

Kapral Wiecheć na zydelku siada

Z małą wnuczką, Baśką złotowłosą.

Skrawe słońce stacza się z wysoka,

Dachy płoną purpurą i złotem,

Mała Baśka coś paple, jak sroka,

I dziecięcym wybucha chichotem.

Stare Miasto w sen rzewny kołysze

Melancholia w powietrzu rozlana,

Srebrne dźwięki zamąciły ciszę:

Dzwon się ozwał u świętego Jana.

Złotowłosa głowina... ot, tyla,

Do dziadkowej przytula się szyi,

Stary kapral łeb siwy pochyla:

»Anioł Pański zwiastował Maryji!«...

MACIEJOWA i BARTŁOMIEJ

I.

Wśród kamienic, których dotąd

Nie zburzyła lat zawieja,

Stoi w Rynku staromiejskim

Stragan pana Bartłomieja.

Troski życia srebrną nicią

Łysiejącą skroń oplotły,

Brew krzaczastą[6] ma Bartłomiej,

A wąsiska, jak dwie miotły.

Starodawną krew mieszczańską

Poznasz z miny i z czupryny —

Do różańca i do tańca

Pan Bartłomiej chłop jedyny.

Rogatywkę ma z kasztankiem,

Kubrak stary i wytarty,

Na guzikach od kapoty

Wypisany numer: czwarty!

II.

Pan Bartłomiej nie pochodzi

Ani z krawców, ani z szwieców —

Był na wozie i pod wozem

I chleb z różnych jadał pieców.

Nie przy kramie lub warsztacie

Młodociane spędził lata:

Szumne wichry go nosiły

Po dalekich krańcach świata!

Czasem zaklnie dziwną mową:

Może włoską, może grecką,

Choć katolik jest gorliwy

I Warszawy szczere dziecko.

Czasem młodość swą przypomni,

Łzy ścierając pokryjomu —

Jak tam było, co tam było,

Nie powiadać byle komu!...

III.

Ma przy kramie Bartłomieja

Skład łojówek i oleju

Zacna pani Maciejowa,

Vulgo: wdowa po Macieju.

Śmierć nędzarza i bogacza

Z drogi życia wykoleja —

Stary Maciej (świeć mu Panie!)

Był kolegą Bartłomieja.

Choć sąsiadka rej chce wodzić,

Choć językiem miele szparko,

Żyje w zgodzie pan Bartłomiej

Z Maciejową olejarką.

Odprowadza codzień wieczór

Swoją damę pomarszczoną —

Jest galantem pan Bartłomiej,

Jak go z młodu nauczono...

IV.

Gdy wysłucha w dni świąteczne

Pan Bartłomiej mszy u Fary,

Na róg Piwnej i Rycerskiej

Do sąsiadki idzie starej.

Na niedzielną pogawędkę

Przednie wódki ona chowa —

»Gorzką« pije pan Bartłomiej,

»Słodką« pani Maciejowa.

Bają starzy to i owo,

Znika »gorzka«, »słodka« znika,

Aż przypomną dawne lata

I Macieja nieboszczyka.

W zblakłych oczach łzy się kręcą,

A na ustach milkną słowa —

»Hej!

Hej!

panie Bartłomieju!...«

»Hej!

Hej!

Pani Maciejowa!...«

V.

Gdy zielenin minie pora,

Gdy mróz chwycił co dopiero,

Pan Bartłomiej pod Zygmuntem

Staje z piłą i siekierą.

Pan Bartłomiej na łysinie

Niezbyt wiele ma już włosów,

Jednak śmiało starczy jeszcze

Za dzisiejszych dwóch młokosów.

Kiedy plunie w garść szeroką,

Gdy oburącz ujmie piłę,

Tylko słychać, jak drwa skrzypią,

A podziwiać starca siłę.

Rąbie szczapy pan Bartłomiej,

Jakby krajał pulchne ciasto —

Nie najmilej pewnie było

Wpaść pod jego dłoń żylastą!

VI.

Zanim uśnie na Powązkach,

(Brak do tego już niewiele),

Chce gorąco pan Bartłomiej

Dostać urząd przy kościele.

Pod katedrą, co ku niebu

Dumnie wznosi stare wieże,

Chce sprzedawać poświęcane

Medaliki i szkaplerze.

Gdy pożegna Stare Miasto,

Gdy już pójdzie na sąd Boży,

Wzgląd na zacny ten proceder

Łask niebieskich mu przysporzy.

Na myśl o tem piersi wzdyma

I otucha i nadzieja:

Może zyska pozwolenie

Od proboszcza dobrodzieja.

..........

VII.

Przy kramiku pod katedrą

Siedzi para dwuwiekowa:

Z jednej strony pan Bartłomiej,

Z drugiej pani Maciejowa.

ROCH DENAR, SKRYBENT

MIESZCZAŃSKI

I.

Jak widmo ciche i senne,

Wśród miejskich zgiełków wrzawy,

Dziwaczna snuje się postać

W ulicach starej Warszawy.

Ta postać żółta i chuda,

Niby Piotrowin wskrzeszony,

Dziurawą nosi opończę

I ślepców daszek zielony.

Zaledwie szóstą nad ranem

Wydzwonią miejskie zegary,

Z psałterzem wielkim pod pachą

Piotrowin sunie do Fary.

Na płytach krzyżem rozłożon,

W świątyni modli się Pańskiéj —

To z mrących typów ostatni:

Roch Denar, sługa mieszczański.

II.

W sławetnym rodzie Szelągów

Roch życia spędził trzy ćwierci —

Był wiernym sługą i druhem

I wiernym będzie do śmierci,

Z ich domem zżył się, z ich sklepem

I sam już nie wie od kiedy —

Jan Kanty, kupiec nad kupce,

Seniorem rodu był wtedy.

Przemija wszystko na świecie,

Po jasnych płyną dni czarne —

Szelągów wielka fortuna,

Jak inne, poszła na marne.

Dziś senior z synem śpią w grobie,

Trumienne kryje ich wieko —

Maleńki Szeląg, wnuk Jana,

Pod Rocha został opieką...

III.

W domostwie brudnem i starem

Ubogie dwie są facyatki,

Tu w oknie czaszka lśni trupia,

Tam stoją pachnące kwiatki.

Pierwszą posiada młodzieniec,

Co Eskulapa jest sługą,

Roch Denar z Jankiem Szelągiem

Facyatkę zajmuje drugą.

Dziadzisko zna się na piśmie,

Nielada talent ma w łapie,

Miłosne listy gryzmoli

I z tego profit mu kapie.

Haruje Denar dla Janka,

Co jest i mądry i śliczny —

Za dziesięć złotych na miesiąc

Uczy go student medyczny...

IV.

Gdy już facyatkę swą przędzą

Szara godzina osnuła,

Gawędzi z młodym studentem

Roch Denar, stary gaduła.

Ubogi medyk z swym uczniem

Słuchają wielce ciekawi,

A dziad z tradycyi mieszczańskiej

Przeróżne dziwy im prawi.

Jaki to w rodach prastarych

Dostatek, splendor był pański,

Jakie to serca szlachetne

Gorzały w piersi mieszczańskiej!

Dziś są dziedzice ich fortun,

Lecz niema ducha dziedziców,

»A byli szewcy, mospanie,

Lepsi od pięciu szlachciców!...«

V.

Roch Denar z kunsztem niemałym

Rzemiosło wiedzie swe nowe:

Zna tajemnice kucharek

I młodszych[7] sprawy sercowe.

W niedzielę dziewcząt i chłopców

Do Rocha ciągnie procesya —

Na temat: kocham — nie kocham

Walna odbywa się sesya.

Z »dam« każda pragnie wyjść z stanu

Panieństwa albo wdowieństwa —

»Niech-no pan pisarz napomknie

Coś niby... wedle małżeństwa...«

Młodzieńcy czapki miętoszą,

Dziewice z wzruszenia bledną...

»Ko-cha-ny...

Nie bój się panna!

Dalibóg, ja trafię w sedno...«

VI.

Jaś wyrósł, jakby na drożdżach,

Denar wyłysiał ze szczętem,

Uczeń studenta medyka

Jest sam medycznym studentem.

Dyploma zyska już wkrótce,

Już wkrótce będzie doktorem,

Z Rochem o świetnej przyszłości

Gawędzi nieraz wieczorem.

A wtedy w oczach Denara

Łez wielkich świecą brylanty:

»Jak-by to cieszył się, chłopcze,

Nieboszczyk dziad twój, Jan Kanty...«

Jaś duma, starzec w kąciku

Szlocha i nosem pociąga —

Gorąco kochał Roch Denar

Jana Kantego Szeląga...

BEREK JAWOR

łokciową[8] brodę ma proroka.

DZWONNIK KACPER

DŁAWIDUDA

I.

Przy kościele na Kanonii,

W kamienicy wielce staréj,

Ma izdebkę Dławiduda,

Co dzwonnikiem jest u Fary.

I szeroko i daleko

Słynie postać Dławidudy —

Jest wysoki na trzy łokcie,

Ale zato, jak śmierć chudy.

Oczy wpadłe ma głęboko,

Lica żółte, jakby z wosku,

»Po księdzowsku« on się strzyże,

Oraz goli »po księdzowsku«.

Nigdy wzrok się nie rozchmurzy,

Nigdy z czoła mars nie znika —

Ma powagę Dławiduda,

Jak przystało na dzwonnika...

II.

Nie od dzisiaj, nie od wczoraj

Zna katedrę Kacper stary —

Już dzieciakiem pięcioletnim

Szeptał pacierz w kruchcie Fary.

Na ten urząd tak zaszczytny

Nie sprowadził go przypadek —

Jego ojciec był dzwonnikiem,

Był dzwonnikiem jego dziadek.

Swoją godność dobrze czuje,

Swą powagę on ochrania —

Zacny Kacper Dławiduda

Jest dzwonnikiem z powołania.

Ceni dziada Stare Miasto

I szacunek ma on wszędzie,

Bo drugiego Dławidudy

I nie było i nie będzie...

III.

Kiedy wdrapie się na wieżę,

Kiedy dzwony rozkołysze,

Srebrne dźwięki płyną... płyną,

Sfer niebieskich mącąc ciszę.

Srebrne dźwięki płyną... płyną,

Jak wspaniałych modlitw chóry,

Zda się, całe Stare Miasto

Śle swój pacierz pod lazury.

Budzą serce Dławidudy

Uroczyste pieśni tonów,

On rozumie i odczuwa

Tajemniczą mowę dzwonów.

On wsłuchuje się w ich granie

Całą duszą swą prostaczą —

Dzwony śmieją się dla niego

I dla niego dzwony płaczą..

IV.

Nie trzymają się dzwonnika

Żadne świeckie myśli płoche —

Z upodobań i z zawodu

Filozofem jest on trochę.

Trafnem okiem spostrzegacza

Chaos życia zbadał szumny —

Zna dokładnie ludzką drogę

Od kołyski aż do trumny.

Swe poglądy on wykłada

Najtreściwiej i najwierniéj:

»Mało śmiechu, dużo płaczu,

Mało kwiatów, dużo cierni.

Potem kładzie śmierć koścista

Koniec złemu i dobremu —

I zadzwoni Dławiduda,

Jak już dzwonił niejednemu...«

V.

Łzy gorące, łzy serdeczne

Gryzą oczy, jak tabaka,

Gdy przypomni Dławiduda

Swego syna jedynaka.

W nieświęconej kędyś ziemi

Młody Kacper śpi na wieki,

Nawet wieści o umarłym

Nie przyniesie wiatr daleki.

Wygasł na nim ród sławetny,

Ród dzwonników taki stary —

Już nie będzie Dławiduda

U warszawskiej dzwonić Fary.

Myśląc o tem bardziej żółknie,

Bardziej dziad się staje[9] chudy —

Nie zadzwoni Dławiduda

Na pogrzebie Dławidudy...

VI.

Gdy się zamknie w swej izdebce

Stary Kacper Dławiduda,

Drzemiącemu dzwonnikowi

Jakieś dziwne śnią się cuda.

Słyszy śpiewy archanielskie

I niebieskich dzwonów bicie,

Za ich pieśnią uroczystą,

Zda się, płynie po błękicie.

Zda się, płynie po błękicie,

Aż do nieba Kacper stary,

Gdzie syn jego jest dzwonnikiem

U anielskiej owej Fary.

I gorąco dziad się modli,

Wśród tych marzeń, wśród tych cudów,

By na wieki było w niebie

Dwóch dzwonników Dławidudów...

TRZY BOGINIE

I.

Dwie czyściutkie zajmują komnatki

Parma Ewa i panna Rozalia,

Nad łóżkami palmy, w oknach kwiatki,

Na stoliku kart zużytych talia.

Drzemie stary kot na starym ganku,

Stare piosnki szpak staruszek śpiewa,

Zaś królują w tem starem mieszkanku

Stare panny: Rozalia i Ewa.

Pyszne typy miałby z nich artysta,

Nim staruszki skryje darń mogilna:

Jedna szczupła, druga przysadzista,

Jedna smętna, druga krotofilna.

Gdy w mantyle wystroją się »modnie«,

Gdy podwiną siwe włosy w nioby,

Na ulicy ciekawi przechodnie

Podziwiają »odwieczne osoby...«

Wszystko niszczy bystra czasu fala,

Nie oszczędza najmilszego kwiatka:

Panna Ewa i panna Rozalia

Dawno przeszły Jezusowe latka.

W krwawych grobach śpią szarmanckie chwaty,

Co duserów prawili im tyle —

Wtedy obie były, jako kwiaty.

Dzisiaj obie są, jako badyle...

II.

Przyjaciółką nierozłącznej pary

Jest garbata panna Domicela.

Na wotywę w trzy codzień do Fary,

W trzy na sumę chodzą co niedziela.

Z miną wdzięczną i dziewiczo skromną,

Siadłszy w ławie, co ołtarza blizka,

Każda księgę rozkłada ogromną,

Okulary każda na nos wciska.

Gdy zamilkną organy w świątyni,

Gdy ostatnie księdza cichną słowa,

Trójka panien mały spacer czyni,

Nim nadejdzie pora obiadowa.

Drepcą z pompą, ubrane od święta,

Jak przekupki językami mielą:

»Punkt o czwartej!

Niech pani pamięta!

Będzie placek, panno Domicelo!...«

Domicela o godzi nie czwartéj

Na panieński spieszy podwieczorek,

Nim zakipi kawka, wróży z karty,

Lub nowinek wysypuje worek.

Panna Ewa urząd ma kawiarki,

W filiżanki leje nektar słodki —

Niknie kawa, znikają sucharki

I kursują staromiejskie plotki...

III.

Choć na zbytki fundusz nie pozwala,

Trzy boginie biedy nie zaznały:

Mają w banku Ewa i Rozalia

Po rodzicach mająteczek mały.

Domicela robi sztuczne kwiatki,

(Takich kwiatów poszukaj ze świecą!)

Czasem skroi suknię dla sąsiadki,

Czasem z haftu kapnie jej co nieco.

Gdy Warszawę senny zmrok zalewa,

»Domcia« drepce spędzić rekreacyą:

Na zapiecku Rozalia i Ewa

Z apetyczną czekają kolacyą.

Do kabały skłonność mając wielką,

Po kolacyi stawiają pasyanse,

Lub przy lampie z zieloną umbrelką

Staroświeckie czytają romanse.

Dawno z marzeń rozstawszy się czarem,

Od trosk wolne i światowej pychy,

W starej Farze i w mieszkanku starem

Trzy boginie wiodą żywot cichy.

Czy świat srebrzy zima, jędza siwa,

Czy z pod śniegu pierwszy kwiat wyrasta,

Jednakowo dzień po dniu upływa

Starym pannom ze Starego Miasta...

IV.

Gdy noc letnia blaski śle wspaniałe,

Gdy w dal srebrną pierzchną dzienne gwary,

Z ganku panien na podwórko małe

Mknie śpiew czuły z tonami gitary.

Pośród murów odzywa się echem

Dawna piosnka, pełna melancholii,

Dwie staruszki słuchają z uśmiechem,

Uśmiech w łzy się zamienia powoli.

I wspomina Ewa i Rozalia

Pierwszych wzruszeń, pierwszych marzeń latka

Wszystko niszczy bystra czasu fala,

I wspomina Ewa i Rozalia

Groby, które wiosna zazielenia —

Wszystko niszczy bystra czasu fala,

Tylko smętne zostawia wspomnienia.

»Domcia« z kąta sięga w dal oczyma,

Wielki ból się w piersiach jej rozszlochał,

Ona jedna żadnych wspomnień nie ma,

Jej, jej tylko nigdy nikt nie kochał!

W monotonnej, szarej przędzy życia

Nie błysnęła żadna nić jaśniejsza —

Najbiedniejsza ona od powicia,

Do mogiły ona najbiedniejsza...

OSTATNI KLASYK

I.

Na facyacie staromiejskiej,

Co czterysta lat pamięta,

Od pół wieku mieszka blizko

Pan Baltazar Podbipięta.

Pan Baltazar ma w pogardzie

Nowoczesny strój światowy,

Nosi spodnie z strzemiączkami,

Oraz surdut tabaczkowy.

Na cóż bawić się w fircyka

Pedagogom starej daty —

Miast batystu — wielki fular,

Miast laseczki — kij sękaty.

Kto odziewa się inaczej,

Niema w głowie krzty oleju —

Tak powiada Podbipięta,

Mości panie dobrodzieju!...

II.

Zna dokładnie Stare Miasto

Podbipiętę Baltazara —

Niegdyś w szkołach on wykładał

Korneliusza i Cezara.

Historyków i lutnistów

Dawnej Grecyi, dawnej Romy

Pan Baltazar Podbipięta

Doskonale jest świadomy.

Nic go bardziej nie porywa,

Nic potężniej go nie wzrusza

Nad satyry Horacego,

Lub sielanki Wirgiliusza.

Komentuje filozofów,

A w poetach tonie cały,

Dla klasycznej erudycyi

Ma on respekt niebywały.

III.

Skromną celę Podbipięty

Zapełniają stosy duże,

Ksiąg in folio, ksiąg in quarto

W pergaminie albo w skórze.

Wyżej skarbów najprzedniejszych

Ceni klasyk »białe kruki« —

Ma Unglera i Hallera

I najpierwsze Fiola druki.

Z wielkich półek nadpróchniałych,

Gdzie pajęczyn wiszą kiry,

Wyglądają rzadkie »aldy«,

Oraz cenne »elzewiry«.

Od podłogi do pułapu

Woluminów Bóg wie ile!

—

Tu Baltazar Podbipięta

Najpiękniejsze spędza chwile.

IV.

Gdy latarnie już zapłoną,

Gdy zabłysną gwiazdek oczy,

Do swej cichej kawiarenki

Pan Baltazar zwolna kroczy.

Kawiarenka w Starym Rynku

Ma w nim gościa nad gościami —

Od pół wieku tam codziennie

Pije kawę z rogalkami.

Przy stoliku zaplamionym,

Pośród ciszy, pośród cienia,

Rozwiązuje pan Baltazar

Polityczne zagadnienia.

Zatopiony w telegramach,

Badający giełdy stopę,

Jak Metternich lub Talleyrand

Kawałkuje Europę...

V.

Nieraz, wiosną, gdy za rzeką,

Pachną kwiaty, szumią gaje,

Pan Baltazar Podbipięta

W swej facyaty oknie staje.

Oszałamia go pomału

Przemarzonych snów muzyka,

Silniej bije stare serce

I klasyczna oschłość znika.

Zda się, starca pyta słonko,

Co złociste sieje strzały:

»Czy ci spokój dały księgi,

Czy ci one szczęście dały?«

Aż zabłyśnie łza srebrzysta

Pod powieką starca siwą,

Aż zatęskni Podbipięta

Za młodością swą burzliwą.

VI.

Ponad głową Podbipięty

Lat przebiegło tyle... tyle!

Stare kości, stare ciało

Już odpocząć chcą w mogile.

Nawet oczy bibliofila

Czy oślepły, czy zanikły:

Za najrzadszy oryginał

Nieraz przedruk bierze zwykły

Aż w majowy kiedyś wieczór,

Co w gwiaździstej spłynął szacie,

Pan Baltazar Podbipięta

Usnął cicho w swej facyacie.

Usnął cicho w swej facyacie,

Skroń na dłoni mając wspartą,

Wśród »Unglerów« i »Hallerów«,

Ksiąg in folio, ksiąg in quarto...

STARY AKTOR

I.

Bogaty w wspomnienia sukcesów,

Ubogi na punkcie sakiewki,

Swój kącik ma aktor-emeryt

W izdebce łaciarza Dratewki.

Za młodu poezyi i sławy

Ciernista znęciła go ścieżka,

Był sztuki gorliwym czcicielem

I... kątem pod strychem dziś mieszka.

Zachwycał go geniusz Szyllera,

Porwała potęga Szekspira

I spać mu nie dały postacie

Romea, Hamleta i Lira.

Ariele i Puki skrzydlate

Sennemu szeptały bez końca:

»Dla sztuki, żyj, chłopcze!

Dla sztuki!

Do słońca dąż, chłopcze!

Do słońca!...«

II.

I wierność poprzysiągł poezyi...

I został... wędrownym aktorem...

Te tłumy, co w dzień nim gardziły,

Porywał i wstrząsał wieczorem.

Wśród zgrai artystów — dla chleba,

Na scenie naprędce skleconéj,

On kochał... i szalał... i konał,

W potężne kreacye wcielony.

Gdy wijąc się w kurczach śmiertelnych,

Nick wołał: »Uśmiechnij się, królu!...«

Dech w piersiach zamierał słuchaczom

I serca pękały im z bólu.

Drżał teatr od grozy wiejącej

Z Otella, Makbeta, lub Moora...

I kwiatów padały girlandy

Pod stopy tułacza-aktora...

III.

Minęły sceniczne sukcesy,

Przebrzmiała baśń sławy złocista —

W izdebce łaciarza Dratewki

Zamieszkał na starość artysta.

Los-figlarz i ciernie i róże

Pod nogi mu sypał obficie —

Dziś aktor... nauczył się łatać

I szewctwem zarabia na życie.

Nie nazbyt sławetny Dratewka

Jest kontent z swojego kamrata:

Miast wglądać w tajniki przyszczypek,

On myślą po niebie gdzieś lata.

Nieświadom jest szewckich zwyczajów

I fachu jest zgoła nieświadom —

»Ot, szkoda!

Zmarnował się człowiek!...«

Tak mówi Dratewka sąsiadom.

IV.

Przy chwiejnem światełku łojówki

On nieraz przesiedzi noc całą,

Z arcydzieł wielkiego Szekspira

Kreacyą studyując wspaniałą.

Dratewka po mendlu kufelków

To mruknie, to chrapnie od ucha,

A Makbet spostrzega cień Banka,

A Hamlet szyderstwem wybucha!

Jak czarem, kolejno się zmienia

Podstrysze łaciarza prostacze:

Park...

Cisza...

Szept tęskny Romea...

Pustkowie...

Pioruny...

Lir płacze...

Szewc-aktor z orszakiem widziadeł

Odprawia nadziemskie wędrówki...

Wiatr z jękiem uderza w okienko...

Migoce światełko łojówki...

V.

Gdy w brudnej izdebce pod strychem

Rozgoszczą się mroki wieczora,

Dratewka, utracyusz i birbant,

Do knajpki wyciąga aktora.

Po trzecim kufelku bawara,

Po »gorzkiej«, »miętowej« i »czystéj«,

Twarzyczka wędrownej Ofelii

Połyska przed okiem artysty.

Zbyt krótko się Hamlet napawał

Miłości tej błędnym ognikiem —

Ofelia nie zgasła w szaleństwie,

Lecz za to... uciekła z kupczykiem.

I z oczu sennego aktora

Do kufla dwie słone łzy biegą —

Dratewka go budzi kułakiem:

»Hej!

Pora do domu, kolego!...«

VI.

W ubogiej izdebce pod strychem

Dobiegło to życie do końca —

I skonał wędrowny artysta,

Wołając: »Do słońca!

Do słońca!...«

Tak z żalu pił majster Dratewka,

Ze dostał gorączki i chrypki —

Do butów zmarłego ostatnie

Na urząd dorobił przyszczypki.

Za trumną aktora-tułacza

Szło czterech kolegów łaciarza,

Garść ziemi cisnęli do trumny

I... poszli do knajpy z cmentarza.

Po piątym kufelku bawara

Rzekł majster, ścierając łzę z powiek:

»To partacz był, panie, nie łaciarz!

Ot, szkoda!

zmarnował się człowiek!...«

KSIĄDZ KANONIK KROPIDŁO

I.

Ksiądz kanonik Kropidło,

Kapłan siwy i stary,

Do ósmego krzyżyka

Był na służbie u Fary.

Już go rychło śmierć weźmie

Pod bezpieczne swe skrzydło —

Młodszy kapłan dziś zajął

Miejsce księdza Kropidło.

Ma kanonik na Piwnej

Dwie klasztorne komnatki,

W nich na oknach, po ścianach

Klatki, klatki i klatki,

»Bo to widzisz... starego

Ożywiają te ptaki...

Com chciał mówić?...

No... spróbuj

Bernardyńskiej tabaki...«

II.

Światowego poloru

Niema proboszcz ni trocha —

Sam mieszczańskie jest dziecko,

Więc mieszczańską brać kocha.

Do siwego staruszka

Każdy przystęp ma łatwy —

On zna dolę — niedolę

Staromiejskiej swej dziatwy.

Na usługi bliźniego

I w dzień gotów i w nocy,

Nie odmówi porady,

Nie odmówi pomocy.

By uniknąć dziękowań,

Wetknie datek za progiem:

»Com chciał mówić?...

Daj pokój!...

Z Bogiem synu!

Idź z Bogiem!...«

III.

Ledwie słońce ozłoci

Stare domy i wieże,

Ksiądz odmawia żarliwie

Swe poranne pacierze.

Potem karmi ptaszęta

I rośliny podlewa,

Klei, struże, buduje

Klatki z drutu i z drzewa.

A gdy starą Warszawę

Zmrok obejmie w swe sploty,

On przy lampie olejnej

Czyta Świętych żywoty.

Ich męczeństwo odczuwa,

Wielką wiarę ich dzieli

I z uśmiechem usypia

Na swej mniszej pościeli.

IV.

Był kanonik prefektem

Kawał czasu niemały —

Nieraz figle starcowi

Psotne żaki płatały.

Wtedy uśmiech serdeczny

Twarz łagodną mu złocił:

»Com chciał mówić?...

A lekcya?

Pójdź-no tutaj...

Tyś psocił?«

Gdy się żegnał ksiądz prefekt

Ze swoimi chłopcami,

Oni ręce staruszka

Całowali ze łzami.

Dziś niejeden już poszedł

Na życiowe gdzieś szlaki...

»Szczęść im Boże!

Szczęść Boże!...

Dobre... dobre chłopaki...«

V.

Gdy swą służbę ksiądz wspomni

Dziwnie serce mu mięknie —

W Boże Ciało procesya

Odbywała się pięknie.

Gdyby fala tłum płynął,

Pieśń w błękitne śląc strony,

Nad proboszczem kwiat mieszczan

Niósł baldachim złocony.

Orszak dziewcząt siał kwiaty,

Ambrą tchnęło powietrze

I chorągwie cechowe

Powiewały na wietrze.

Zda się, słyszy kanonik

Śpiew boleścią wezbrany:

»Bądź nam — Boże — miłościw!

Bądź nam, Panie nad pany!«

VI.

Choć mu zdrowie nie służy,

Chociaż kiepsko już chodzi,

Jest w kościele co rano

Ksiądz kanonik dobrodziej.

Na prymaryę w śnieżycę

Drepce chyłkiem przy murze,

W wielkiej czapie futrzanej,

W staroświeckiej lisiurze.

Spróbuj rzec mu: »Do Fary?

W taką porę obrzydłą?«

Zaraz kropnie kazanie

Ksiądz kanonik Kropidło.

»To mam Boga zaniedbać

Dla nadgniłych swych kości?

Com chciał mówić...

Ot, rada!..

Jesteś fircyk, mój mości!...«

VII.

I śmierć wzięła staruszka

Pod bezpieczne swe skrzydło —

Przy wieczornej modlitwie

Usnął prefekt Kropidło.

Z jego twarzy zastygłej

Lśniła radość tak błoga,

Jakby w chwili ostatniej

Ujrzał niebo i Boga.

Trumnę księdza drewnianą

Niosły mieszczan ramiona,

Przytuliła ją ziemia

Tylu łzami zroszona.

Grób schronienie mu ciche

Za życiową dał pracę...

Niech śpi starzec spokojnie,

Requiescat in pace...

PAN JOHAN

I.

Gdzie Wisła brzeg myje piaszczysty,

Gdzie szychty się wznoszą »na Szulcu«,

Od czasów batalji pod Lipskiem

Pan Johan ma składy budulcu.

Młokosem z saksońskiej mieściny

Wojenna porwała go fala —

Pan Johan wędrował po świecie

Z orłami »małego kaprala«.

W atakach parł konia do frontu,

Po karczmach ciął z dziewką hołupca,

Nim kartacz potrzaskał mu rękę,

Nim z gida przemienił się w kupca.

Dziś drzewem pan Johan nad Wisłą

Handlowe prowadzi obroty —

I przylgnął do starej Warszawy

I przylgnął do polskiej kapoty.

II.

Wnet oczy i serce saksońskie

Warszawska znęciła niewiasta:

Posażną Gilównę szewczankę

Pan Johan z Starego wziął Miasta.

Dozgonne z nim zawrzeć aljanse

Mieszczańskie wzdragało się dziecię,

Aż Gil rzekł: »Człek dobry, choć Niemiec!

Ty głupia!

spolaczysz go przecie!«

Wesele, jak Pan Bóg przykazał,

Pan Johan huczne[10], aż miło,

I tylko z nadmiaru czułości

Dwóch szewców mu ślepie podbiło.

Jak bela się urżnął pan młody,

Do butel szturmując fortecy, —

Nie piły tak gidy cesarskie,

Jak piją warszawskie szewiecy!

III.

Mój Johan! — rzekł mądrze Gil stary,

Gdy córkę mu dawał w zamęście,

»Z trzech rzeczy znan polski mieszczanin,

Ma serce! — ma gardło! — ma pięście!«

Pan Johan z Warszawą się zbratał,

Na karku żołnierską miał głowę,

Więc z żoną w swą pierwszą latorośl

Maksymy zaszczepiał Gilowe.

Dni błogie przemknęły, jak chwila

Los słońce chmurami zasunął:

Gilówna szewczanka śpi w grobie,

Do grobu jedynak jej runął.

Przewalił się orkan płomienny,

Gruchnęło w Johana nieszczęście:

Syn Niemca mieszczanin był szczery:

Miał serce! — miał gardło! — miał pięście!

IV.

Pan Johan skład z domkiem »na Szulcu«

Odprzedał, syt targów codziennych,

Dziś w rynku[11] trzy schludne ma izby

W domostwie przy »Schodkach Kamiennych«.

Dziś starość gnie plecy Johana,

Osrebrza mu głowę siwizna,

Dni starca rozjaśnia wnuk z wnuczką,

Po synu jedynym spuścizna.

Choć lutra ma wnuka pan Johan

Dla wnuczki on chadza do Fary, —

»Bóg jeden — powiada — jest w niebie,

Bóg ludzi z serc sądzi — nie z wiary!«

Co tydzień z wnukami na cmentarz

Wędruje w odzieży od święta:

W cylindrze, w nankinach i w fraku,

Co Księstwo Warszawskie pamięta!...

V.

Od fajki i »Dziejów cesarstwa«,

Jak dawniej od tarcic i belek,

Pan Johan podąża co czwartek

Na piwa »saskiego« kufelek.

W traktyerni wesoło i gwarno

Od ciętych polemik i krytyk,

Wśród majstrów i kupców rej wiedzie

Pan Johan wytrawny polityk.

Gawędzą jak bratnią miłością,

Jak ładem buduje się państwo,

A coraz to okrzyk zahuczy:

»W nas przyszłość!

Niech żyje mieszczaństwo!«

Pan Johan i słowem i gestem

Gadaczy to chwali, to gani:

»Ja ale wam powiem jak było ...

Panienko!

dla całej kompanii!«

VI.

Noc schodzi na starą dzielnicę,

Mrze słońce pół złote, pół krwawe,

Pan Johan dreikenig ćmi z fajki

I patrzy na wnucząt zabawę.

Na wnucząt zabawę on patrzy,

A wieczór wspomnienia mu niesie:

O wielkim cesarzu Francuzów,

O Ney'u — Massenie — Lannes'ie...

A kiedy pan Johan tak duma

Za rękaw go ciągnie smarkata:

Niech dziadzio nam piosnkę zaśpiewa,

Nim lampę zapali Agata.

Na starca kolana zuch Tadzio

I Zośka wdrapuje się mała —

Pan Johan im śpiewa piosenkę...

O Wandzie, co Niemca nie chciała...

ROTMISTRZ JACEK CHOLEWA

I.

Na Starem Mieście koło Pijarów,

Gdzie hymny Bogu lud wierny śpiewa,

Mieszka inwalid z pod trzech sztandarów:

Ułański rotmistrz Jacek Cholewa.

Jacek Cholewa, rotmistrz ułański,

Dziad, co na ciele blizn ma z dwadzieście,

Wiódł po obozach żywot cygański,

A dziś rej wodzi na Starem Mieście.

Miejski matuzal, miejskie pacholę

Na wylot znają Cholewę Jacka:

Wąs zawiesisty, krycha na czole,

Mina wesoła i zawadyacka.

On na balikach tańczy najszczerzéj,

On w starej Farze najgłośniej śpiewa —

Gdzie od dzisiejszej odstał młodzieży

Ułański rotmistrz, Jacek Cholewa!

II.

Gdzie błysła buntu zorza wspaniała,

Gdzie zrywał naród łańcuch tyrański,

Tam się za wolność krew polska lała

I był tam Jacek, rotmistrz ułański.

Jak tylu innych, co w turmach giną,

Lub na żer wiatrom dali swe prochy,

Bił się za Polskę, za swą jedyną!

Bił się za Węgry!

bił się za Włochy!

Wiodła Cholewę swobody nuta,

Taka czarowna, taka junacka!

Walczył z Chłopickim, słuchał Kossuta

I Garibaldi znał pana Jacka!

O, warto w boju nałożyć głową,

By reszta braci wskrzesła szczęśliwa!

Wolność!

o złote, potężne słowo!

Wolność!

Niech żyje!

Eljen!

Evviva!

III.

Po nabożeństwie w świątyni Pańskiéj,

Zbiera kamratów z pod trzech sztandarów

Jacek Cholewa, rotmistrz ułański.

Ze starych źrenic skrzy zapał szczery,

Z ust mknie, jak piorun, za słowem słowo —

Gwarzą ułany i grenadyery

W świętą rocznicę listopadową!

Rzucanych losem na obce brzegi

Niesionych burzą, jak liście z drzewa,

Znałyż ich, znały sybirskie śniegi!

Konstantynopol!

Paryż!

Genewa!

Tam wzrok wygnańców rwał się do góry:

Zali z ojczyzny nie lecą gońce:

Zerwał kajdany ptak białopióry

I ponad Polską błysnęło słońce!

IV.

Zawsze pan Jacek był kawalerem:

Zona[12]?

dzieciaki?

djabli to po tem!

Dobrze mu było z siwym ogierem,

Z szablą ułańską, z białym namiotem!

Dumne Węgierki, ogniste Włoszki

Rotmistrz Cholewa badał ciekawie:

Tu kochał troszki i tutaj troszki,

Ale naprawdę — to raz: w Warszawie!

Anielskież serce biło w jej łonie!

Cudnaż to była mieszczańska dziewa!

Tak, jak przed świętą, w złotej koronie

Korzył się przed nią rotmistrz Cholewa.

Z rozciętem pletnią kozacką czołem

W sybirskich śniegach w grób ją złożono —

I jest dziś w górze białym aniołem,

Co się za Polskę modli skrwawioną!

V.

Pan Jacek mówi: »Krew cośmy leli

Nie jest straconą, ni zmarnowaną:

Z niej się narodzą pułki mścicieli

Na odkupienia jutrznię różaną!

My zmrok gasili swą krwią czerwoną,

Myśmy dla obcych budzili słońce —

Ockną się ludy i wstydem spłoną,

Że w więzach giną ich praw obrońce!

Ale, gdy z grobu ma powstać Ona,

Wprzód własne winy zmazać nam trzeba,

I zapomnianych objąć w ramiona

I dać im światła!

i dać im chleba!

Wyszlachetnieni w latach ofiary

My się nad życia wznieśmy zawiłość —

I niech się złocą polskie sztandary

Godłem Chrystusa: Równość i Miłość!

VI.

Siedzi inwalid z pod trzech sztandarów

Ułański rotmistrz, Jacek Cholewa,

Gaśnie krąg słońca bladszy a bladszy,

(A kiedyż własny świt nasz obaczym?)

Na Stare Miasto Bóg z nieba patrzy

I błogosławi sercom prostaczym.

W okienkach Jacka światło migota,

Uliczna gwara mrze i omdlewa,

Ułański rotmistrz wąs siwy mota

I ulubioną piosenkę śpiewa.

Po biednych stancyach słuchają dzieci

Rycerskich gawęd bywałych ludzi,

A cudna piosnka płynie a leci

I w polskich sercach otuchę budzi:

Póki my żyjemy!

Co nam obca moc wydarła

Mocą odbierzemy!...

UZUPEŁNIENIE

(LIST)

Mamo!

Piszę do ciebie ten list!

Czy go czytać

Będziesz?

Nie wiem!

czy dojdzie?

Nie wiem!

[Chciałbym spytać

Kwiatka, jak to się u nas wróży listków rwaniem,

Ale kwiaty umarły pod śniegu posłaniem

I o losie tej kartki żaden mi nie powie!

Mamo!

jak to okropnie, gdy w słowo po słowie

Kładę serce swe!

duszę!

ach, całego siebie!

A nie wiem czy tak chociaż powrócę do ciebie!

Mamo!

jak to już dawno!

jak dawno się zdaje,

Gdym cię żegnał!

Ta chwila, jak we mgle mi staje

Przed okiem, zapatrzonem tam, ku naszej stronie!

Widzę twoje rozpacznie wyciągnięte dłonie!

Widzę ruch ten, gdy chciałaś z bólu obłąkana,

Przed potworem dymiącym runąć na kolana

I ten wieczór — i słońce gasnące szkarłatnie!

I jękiem rwie mi serce »Pamiętaj!« ostatnie!

»Pamiętaj!« Mamo!

Ile w tym jednym wyrazie

Jest męki!

gdyby wyryć słowo to na głazie

I kazać mu pamiętać: z żalu głaz-by spękał!

Niema dnia!

nie ma nocy, bym we łzach nie klękał

Powtarzając »Pamiętaj!« straszne jak przekleństwo!

O, matko!

jeśliś chciała dać błogosławieństwo,

Bym, żyjąc i konając, nie cierpiał ogromniéj,

To było mnie pożegnać, wołając: »Zapomnij!«

Piszę rankiem.

Śnieg zawiał okienka mej chaty,

W izbie mroźno i szaro.

Jakiś gość skrzydlaty

Przed zimnem do lepianki schronił się — i ćwierka.

Ja piszę, a ptaszyna z pod pułapu zerka

I widzi, jak na papier ciężka łza mi kapie...

Sople wiszą lodowe u ścian, na okapie

I stary mój kożuszek srebrzy się od szronu...

Jak głucho!

bicie serca słyszę, jak głos dzwonu!...

Co tu robię?

jak żyję?

Nie wiem, jak nakréślić,

Że patrząc — nie chcę widzieć!

myśląc — nie chcę myślić!

Że pomiędzy tem wszystkiem, co mnie tu otacza,

A mną — jest dusza moja, która przeinacza

Rzeczywistość — i sprawia, ze złudzony snami,

Chodzę z niewidomemi, jak ślepiec, oczami

I dzień po dniu przeżywam i chwilkę za chwilką

Tem, co mam wewnątrz siebie!

I tak trwam: tem tylko!...

Ludzie nie są źli tutaj!

jest w nich jakaś szczera

Litość.

Nieraz chłop prosty tak na mnie spoziera,

Jak ja patrzyłem niegdyś na pisklę bezdomne!

Nieraz, gdy wyjdę z chaty na śniegi ogromne,

Zakrwawione od zorzy polarnego nieba, —

Na progu pieniądz srebrny, albo krążek chleba

Położy jakaś dobra, niewiadoma ręka!

—

Jem chleb ten, gdy to piszę — i serce mi pęka!

Znalazłem na dnie kufra twój »Złoty Ołtarzyk«,

Tyś go włożyła, mamo!

To mój relikwiarzyk!

Schowałem go na sercu i chodzę z nim wszędzie!

Jak ty przeczułaś, mamo, czem mi tutaj będzie

Ta książka: jakby żywą i drogą osobą!

Po polsku z nią jedynie rozmawiam — i z sobą!

I co dzień na te pustki drętwe, nieskończone

Idzie moja modlitwa: »Pod Twoją obronę!«

Mamo!

Napisz mi wszystko!

Czy tak samo z rana

Gra srebrna sygnaturka u świętego Jana?

Czy jednako pod zamkiem pluska Wisły fala?

Czy słońce zawsze najpierw płomienie zapala

Na kolumnie Zygmunta, wprost naszego domu?

Czy pieśń z Fary, jak echo dalekiego gromu,

Bijąc w niebo milczące, brzmi po staroświecku?

Pytam, jak dziecko małe...

Odpowiedz, jak dziecku!

Ach, mamo!

jak mi tęskno!

A śnię, co noc prawie,

Żem w kraju: nasz pokoik widzę, jak na jawie!

Staś kłusuje na krześle z pałasikiem w ręku,

Ty, mamo, jak to zwykle, szyjesz przy okienku,

A w kącie ja i Zosia gwarzymy oboje.

—

Budzę się, ale oczu otworzyć się boję

I chciałbym usnąć jeszcze, by ujrzeć to samo ...

Jaki to żal okropny!

jaki to żal, mamo!

Zosia!...

Nie mogę o tem...

Mamo!

Powiedz Zosi:

Niechaj zapomni!

Powiedz, że ją o to prosi

Umarły!

Niech zapomni i niech mi przebaczy,

Żem, prócz niej, kochał kogoś bardziej — choć inaczéj!

Stasia ucałuj, mamo!

Mów z nim często o mnie

Mów, jak jest!

choćbyś miała zasmucić ogromnie

Tę duszyczkę tak jasną, jak jego oczęta!...

Zosia niechaj zapomni!

lecz on: niech pamięta!

Mamo!

Bądź zdrowa, mamo!

Niech Boża opieka

Będzie nad wami!

Pozdrów każdego człowieka!

Mur każdy: wszystkich!

wszystko!

Pozdrów, jak od brata!

Mamo!

Ja piszę do was, jak z tamtego świata,

Bo, jak ztamtąd — nie wrócę!

Ach, jakie wrą wojny

W mem sercu!

Chciałbym zwalczyć!

Chciałbym być spokojny!

Ale kiedy pomyślę: Nigdy!

nigdy!

nigdy!

O, mamo!...

Przypisy

↑ Uzupełnione w oparciu o fragmenty innych wydań udostępnione przez Google Books.

↑ Brak skanu strony; tytuł odtworzono w oparciu o spis treści.