corpora: openbooks

text:
Idzie żołnierz borem, lasem

Idzie żołnierz borem, lasem,

Przymierając z głodu czasem;

Chleba, soli nie żałować,

Trza żołnierza poratować.

Suknia na nim poblakuje,

Wiatr dziurami przelatuje,

Jadą, jadą, wywijają,

Na wojenkę wysyłają.

I jać bym też z wami jechał

Gdyby mi kto konia siodłał.

Starsza siostra wyskoczyła,

Konika mu kulbaczyła.

A ta średnia miecz podaje,

A ta młodsza krzyczy, łaje:

Wy nie płaczcie siostry brata,

Wróci wam się za trzy lata.

Tu nadchodzi rok, półtora,

Huzarowie jadą z pola:

Witajcie wy, huzarowie,

Daleko tam brat na wojnie?

My z wojenki też jedziemy,

Twego brata nie wieziemy,

Leżyć on tam na Wołyniu,

Trzyma głowę na kamieniu.

Konik jego koło niego,

Grzebie nogą, żałuje go,

Już wygrzebał po kolana,

Żałujący swego pana.

Pókiś ty był, panie, zdrowy,

Jadał ci ja owies goły.

Teraz nie mam rżanej słomy;

Rozwleką mnie kruki, wrony!

Kruki, wrony oblatują

I oczy mu wydziobują.

Lepsze w domu groch, kapusta,

Niż na wojnie kura tłusta.

Lepsza w domu kapuścina,

Niż na wojnie cielęcina,

Wolałbym ja łąkę kosić,

Niż na wojnie szablę nosić.

Lepiej w domu pługiem orać,

Niż na wojnie szablą dołać,

Bo na wojnie szable kruszą,

Niejeden się żegna z duszą.

Jest to sławna pieśń wojska polskiego, o której tak pięknie wspomina Mickiewicz w Panu Tadeuszu.

-----


corpora: sejm

text:
PROJEKT

USTAWA

z dnia ………………….

Uzasadnien


corpora: wikisources-pl

text:
Alvarez Emmanuel, zazwyczaj Alwarem u nas zwany, jezuita portugalski, filolog, uczył w Lizbonie i Koimbrze.

Um.

w Lizbonie 1585.

Dzieło jego De institutione grammatica, wydane 1572 w Lizbonie in 4, przyjęte było we wszystkich prawie szkołach jezuickich.

Gramatyka ta wiele miała edycji i wiele wywołała sporów z antagonistami zakonu.

Jezuici: Kess, Ricardi, Turselin skracali ją, inni pisali do niej objaśnienia.

U nas pijarzy zastąpili ją swoją grammatyką, ale inne zakony, osobliwie reformaci, używali jej w swoich szkołach jeszcze na początku bieżącego stulecia.


text:
buhaj, bugaj, w topografji (»na Bugaju«), od 17. w. (dorobił do tego buhać Żebrowski r. 1637, 'ryczeć') z Rusi (buhaj), a na Ruś z tur.

buga, 'byk', bułg. buga; ale od tegoż buga, z licznemi odmiankami we wszystkich turecko-tatarskich gwarach, wywodzą i węg.

bika, 'byk', z czego, mimo odmiennej końcówki, byk słowiański ma być pożyczką?


text: blanka, raczej tylko w l. mnogiej: blanki, ‘poręcze, przepierzenie, gzyms na wieży’, w 16. i 17. w.; z niem. Planken, ‘dyle’ (z łac. planca) i Blanken; r. 1500 blanki, ‘tanecznica, tanchaus’.


text:
16.

Szli przez chwilę jeszcze, zanim stanęli u bramy parkowej Christiansruh.

W chwili, kiedy Voss chciał się żegnać, powiedział Krystjan:

— Pan pewnie znużony, pocóż tedy iść aż do wsi.

Przenocuj pan u mnie.

— Jeśli panu nie sprawię kłopotu, przyjmuję! — odrzekł Amadeusz.

Weszli do domu, do oświetlonej hali, a Voss spoglądał wokoło ze zdumieniem.

Schodami dostali się do jadalni w stylu Ludwika XV.

Krystjan poprowadził gościa przez różne jeszcze komnaty do pokoju dlań przeznaczonego.

Za każdym krokiem wzrastał podziw Amadeusza.

— To całkiem co innego, niż Halbertsroda! — mruczał do siebie.

— Różnica jak pomiędzy świętem, a dniem powszednim.

Siedzieli przez chwilę u stołu, milcząc, potem przesli do bibljoleki.

Lokaj podał czarna kawę na srebrnej tacy.

Voss stał oparły o filar, wtopiwszy spojrzenie w przestrzeń.

Gdy lokaj odszedł, spylał:

— Słyszałeś pan może o zarazie telchińskiej?

Jest to choroba wylęgła z zazdrości Telchinów, psów Akteona przemienionych w ludzi, a zwraca się ona złowrogo przeciw całemu otoczeniu.

Pewien młodzieniec Eulelides, zazdrosnem spojrzeniem obaczył w źródle własną swą piękność i zwiądł niebawem skutkiem lej choroby.

Krystjan siedział cicho, zapatrzony przed siebie.

— Istnieje legenda o pewnym szlachcicu polskim — ciągnął Amadeusz dalej.

— Mieszkał on w białem dworzyszczu nad Wisłą, a wszyscy sąsiedzi unikali go, bowiem zazdrosne spojrzenie jego sprowadzało nieszczęścia, porażał trzody, podpalał stodoły, a dzieci okrywał trądem.

Pewnego dnia, uciekająca przed wilkami, piękna dziewczyna schroniła się do białego dworzyszcza.

Zakochany w niej szlachcic, pojął ją za żonę, by zaś nie uległa urocznemu jego spojrzeniu, wyłupił sobie oczy.

Zmieniły się one w lśniące kryształy, a on zakopał je pod murem ogrodowym.

Ale i pod ziemią nie utraciły swej mocy, a służący, który je odkopał z chciwości, został zabiły.

Siedzący w niskim fotelu Krystjan objął ramionami kolana i spoglądał na Vossa.

— Trzeba od czasu do czasu rozgrzeszyć oczy! — powiedział Amadeusz.

— Niedaleko stąd, w Nettersheim leży na łożu śmierci dziewczyna.

Jest niesłychanie biedna i opuszczona.

Leży w stajni za zagrodą, a chłopi nie wierząc w jej ciężki stan sądzą, że nie chce pracować.

Milczeli długo, gdy zaś zegar w wysokiej, gotyckiej szafie wydzwonił północ, każdy udał się do swego pokoju.


text:
Betzecha (z hebr.

Beth-hazatha, nowe miasto) wspomniana w I Mach.

7, 19, prawdopodobnie to samo co Bezetha, część Jerozolimy, na wzgórzu tegoż nazwiska, w północno-zachod.

stronie względem Akry (ob.).

Gratz, Schauplatz § 135.

X. W. K.


text:
←Pieśń X Boska Komedia

Czyściec

Pieśń XI

Dante Alighieri Pieśń XII→

Podążając w towarzystwie pokutujących w kierunku schodów drugiego tarasu, Dante i Wergili rozmawiają z księciem Omberto Aldobrandeschim i miniaturzystą Oderisim da Gubbio.

1 „O Ty Ojcze nasz, który jesteś w niebie,

Nie, byś w nim mieścił się, lecz dla miłości,

Co pierwotworom stmtąd ślesz od siebie,

4 Święć się Twe imię i moc Twej wielkości

U wszystkich stworzeń, jako że godziwa

Dziękczynić tchnieniu Twojej łaskawości.

7 Królestwa Twego mir niech nam przybywa:

Jeśli go łaska Twoja nie udzieli,

Żadna go siła nie zdobędzie żywa.

10 Jako składają wolę swą anieli

Tobie w ofierze, hymny śląc do nieba,

Tak niech się człowiek wobec onieśmieli.

13 Nie skąp nam dzisiaj powszedniego chleba;

Bezeń człek rzucon na te ziemskie smugi

Cofa się, gdy mu naprzód iść potrzeba.

16 A jako my złe, co nam zrządził drugi,

Przebaczać chcemy, tak nam ty nawzajem

Przebacz, ni naszej nie zważaj zasługi.

19 Hartu, co łatwo pokusie poddajem,

Nie próbuj mocą starego zwodnika,

Lecz zbaw przed jego chytrym obyczajem.

22 Ostatnia, Panie, prośba Cię potyka

Już nie nam gwoli, bo meta przed nami,

Lecz tym, co jeszcze noszą ziemskie łyka".

25 Takimi Bogu modląc się prośbami,

Szli nachyleni pod brzemię tak duże,

Jak to, co czasem we śnie zmysły mami.

28 Nierówny ciężar nieśli i po górze

Z nierówną męką w pierwszym upokorzeń

Szli kole, myjąc z siebie ziemskie kurze.

31 Gdy nam tak sprzyja czułość onych stworzeń,

Jak winni dla nich być pełni ochoty

Ci, którzy woli mają zacny korzeń,

34 Dopomagając zbyć ziemskiej brzydoty,

Co ich kalała, by letcy i czyści

Mogli w gwieździste wstąpić kołowroty!

37 „Słuszność i litość niech wam ulgę ziści

I niech się skrzydeł waszych lot posili,

By was poniosły ku pewnej korzyści.

40 Mówcie nam, która ścieżka nas nie zmyli

W drodze ku schodom; a gdy ścieżek dużo,

Która się z góry najłagodniej chyli?

43 Bo mój towarzysz, zmęczony podróżą,

Adamowego jeszcze nie zzuł ciała,

Więc jego chęciom stopy nie dość służą".

46 Odpowiedź, która w ślad pytania brzmiała

Temu, co zawsze moją był osłoną,

Nie zgadnę, z czyich do mnie ust bieżała,

49 Tak mówiąc: „Z brzegu przy nas prawą stroną

Pójdźcie; kęs wyżej szczelinę znajdziecie,

By nią człek żywy przeszedł, dość przestroną.

52 I gdyby nie to brzemię na mym grzbiecie,

Które tak moją postawę odmienia

I pyszną czaszkę mą do ziemi gniecie,

55 Jemu, co żyje, obcy mi z imienia,

W twarz bym popatrzał, czyli mi nie znana,

I żal wywabił dla mego cierpienia.

58 Jam Latyn, dziedzic wielkiego Toskana;

Wilhelma z Aldobrandeschich jam synem:

Nie wiem, czy tego świadomiście miana?

61 Dumny dziełami i krwi karmazynem

Mych przodków, tak się panoszyłem w świecie,

Że matki wspólnej nie pomnąc, nad gminem

64 Władca wzgardliwy, padłem w lat mych kwiecie:

Naród seneski coś rzec o tym umie

I w Campagnatico wie każde dziecię.

67 Omberto jestem; nie samego tu mię

Wpędziła pycha; krewnych moich dusze,

Podobnie jak ja, kata mają w dumie.

70 Tę dumę gładząc, pod głazem się kruszę,

Aż bożą pomstę do reszty nasycę:

Nie chciałem żywy, pośród martwych muszę".

73 Słysząc tę mowę, pochyliłem lice;

Wtem drugi z duchów, idący tuż blisko,

Ciemieniem ciężką podźwignął przyłbicę,

76 Ujrzał mię, poznał, wymówił nazwisko,

Z wysiłkiem w mą się wpatrywał osobę,

Bo idąc z nimi, głowę niosłem nisko.

79 „Oderisiego-ż to widzę?

Ozdobę

Gubbia i sztuki, którą paryżanie

Alluminacją zową w naszę dobę?"

82 Tak pytam.

„Bracie — rzekł — na malowanie

Spójrz, w bolończyka kunszcie uśmiechnięte!

Przy nim ma chwała ledwo się ostanie.

85 Mniej skromny byłem, kiedy łono wzdęte

Pożądaniami wróżącymi sławę

W doskonałości bieżało ponętę!

88 Tym mytem spłacam dziś doczesną wrzawę;

A byłbym indziej, lecz, jeszcze śród ciała

Mego mieszkając, czyniłem poprawę.

91 Ot, człowieczego kunsztu marna chwała!

Jakże trwa krótko zieleń tego drzewa,

Jeśli tuż po niej znów dzicz nie nastała!

94 Sądził Cimabue, że wszystkich olśniewa,

A dzisiaj Giotto pierwszy staje w rzędzie

I tak, że rozgłos onego przyćmiewa.

97 Tak jeden Gwido po drugim narzędzie

Wziął stylu, a już może wnet powstanie

Taki, co po nich w ich gnieździe usiędzie.

100 Bo sława ziemska jest jak wiatru wianie,

Co raz z tej strony, raz z owej zalata:

Zmieni kierunek, to zmienia nazwanie.

103 Wzmożeszli chwałę, że ta ziemska szata

Późnych lat dotrwa, niż gdybyś zmarł z młodu,

Kiedyś wymawiał jeszcze: »papu, tata«?

106 Cóż za lat tysiąc będzie?

Do pochodu

Wieczności one sąjak okamgnienie

Do najszerszego sfer górnych obwodu.

109 Ten, co przede mną wlecze się, był w cenie

Takiej, że wszystka brzmiała nim Toskana;

Dziś się zaledwie o nim szepce w Sienie,

112 Gdzie władał w czasie, gdy padła stargana

Wściekłość florencka, pyszna od lat wiela,

Jak jest od wczoraj wszeteczeństwem pjana.

115 Bo wasza sława jest natury ziela:

Wschodzi i ginie; w tym samym płowieje

Słońcu, za którym nieźrzała wystrzela".

118 Na to ja: „Z mowy twej w me serce wieje

Zdrowa pokora i pychę mą gani,

Ale o kim to głoszą twoje dzieje?"

121 „Oto jest — odrzekł — Provenzan Salvani;

Dostał się tutaj, że pragnął zbyt śmiele,

By wszyscy w Sienie byli mu poddani.

124 Zmarł i tu błądzi, odkąd nie jest w ciele,

Bez odetchnienia; pokutuje łzawo,

Kto tam za życia pożądał za wiele".

127 Ja jemu na to: „Jeśli duch z poprawą

Swoją zwłóczący aż do bytu brzeżka

W przedczyśćcu bawić ma — ani mu prawo

130 Wejść tutaj, chyba że ktoś nie omieszka

Wesprzeć modłami — tyle, ile w żywej

Bawił osobie, skądże ten tu mieszka?"

133 „Kiedy był jeszcze możny i szczęśliwy,

Wielkiej pokory dał znak — duch powiada —

W rynku seneskim wziąwszy obelżywy

136 I nędzny łachman z żebrzącego dziada:

Na wykup druha z kaźni Karolowej

Do przechodzących drżące dłonie składa.

139 Wiem, niejasnymi to powiadam słowy,

Lecz niezadługo, rodakom swym dzięki,

Zbyt jasno pojmiesz znaczenie mej mowy.

142 Tym czynem termin ukrócił swej męki".

←Pieśń XI Boska Komedia

Czyściec

Pieśń XII

Dante Alighieri Pieśń XIII→

Idąc w dalszym ciągu pierwszym tarasem czyśćca, poeci obserwują wyrzeźbione na marmurowej drodze przykłady ukaranej pychy.

U progu schodów na drugi taras Anioł ściera z czoła Dantego pierwsze "P", znak pychy, i poeci wchodzą na drugi taras.

1 Jako pod jarzmem woły chodzą w parze,

Tak póki Mistrz mój pozwalał łaskawy,

Jam szedł przy owej obciążonej marze.

4 Lecz gdy zawołał: „Rzuć go i bądź żwawy;

Tu każdy musi i żaglem, i wiosłem,

O ile umie, popędzać swej nawy!"

7 Czoło do iścia gotowy podniosłem,

Jeno że teraz pokorniej szy w duchu,

Do mej postawy myślą nie dorosłem.

10 Ruszyłem, zawsze skory do posłuchu;

A kto by spojrzał na nas w onej porze,

Lekkość by naszą zgadł po samym ruchu.

13 On rzekł: „W dół spojrzyj, byś obaczył łoże

Stóp swoich i ślad na ścieżce wyryty;

To-ć do ulżenia drogi dopomoże".

16 Jak wykwitają z grobowcowej płyty

Rzeźbione rysy pod przechodnia nogą,

Pouczające, kto w mogile skryty:

19 Stąd często oczy łez wstrzymać nie mogą,

Gdy czułą duszę wspomnienie opęta,

Które litośnych jeno jest ostrogą —

22 Takie u stóp mych kwitły ornamenta,

Jeno cudniejsze, dzieło wszechuczonej

Dłoni, gdzie taras tworzy góra ścięta.

25 Widziałem tego, co był przeznaczony

Nad wszystkie niebios twory jaśnieć chwałą,

Jak padał z nieba, piorunem rażony.

28 Obok niebieską przewiercone strzałą

Ciężyło, góry zaległszy posadę,

Briareusowe śmiercią skrzepłe ciało.

31 Widzę Tymbreja, Marsa i Palladę,

Jak zbrojni, z ojcem swoim stojąc w parze,

Mierzą oczyma pobitą gromadę.

34 U stóp swej wieży Nemrod się ukaże:

Wzrok pomieszany zwraca ku drużynie,

Co z nim grzeszyła pychą w Sennaarze.

37 I twój, bolesna Niobe, przez boginię

Skarana w dzieciach, co je boga ciosy

Pobiły, obraz widzę na drożynie.

40 I Saula, jak padł na Gelbojskie wrzosy,

Przebity mieczem własnym boleściwie,

Co nie zaznały więcej dżdżu ni rosy.

43 Tobie, szalona Arachno, się dziwię:

Jak to w pająka twa postać się łamie,

W źle uprzędzionym zasnuta przędziwie.

46 Już twój nie straszy widok, Roboamie,

Kiedy na wozie swym grodzkimi wroty

Uciekasz, nim cię mściwe sięgnie ramię.

49 Ukazywały surowe roboty,

Jak to Almeon czerwonymi soki

Matce wypłacał nieszczęsne błyskoty;

52 Ukazywały, jak lecą otroki

Sennacheryba i, wewnątrz świątnice

Zabiwszy, ojca porzucają zwłoki.

55 Ukazywały nędzę i krwawicę,

Jaką Cyrusa darzyła Tamiri,

Mówiąc: „Krwi pragniesz, niechże cię nasycę".

58 Ukazywały, jak pierzchły Assyry

Po śmierci wodza swego, Holoferna,

A trupów zaległ stos na ziemi szczyrej.

61 W prochu przede mną leżała mizerna

Troja; o Ilion, w jak smutnej pokucie

Wyraziła cię ta sztuka misterna!

64 Któryż artysta w pędzlu albo dłucie

Tak oddał kształty i ruchy, że niemi

Podziw się wrażał w patrzącego czucie?

67 Żyw zdał się żywym, a martwi martwemi;

Nie widział lepiej, kto by widział jawę,

Niż ja, tam idąc z oczyma ku ziemi.

70 Puszcie się, stroszcie wyniosłą postawę,

Synowie Ewy!

Nie schylajcie czoła,

Żeby obaczyć swe ścieżki nieprawe!...

73 Jużeśmy dalej obeszli dokoła

"Góry i torem słońca więcej znacznie,

Niż zaprzątnięty duch ocenić zdoła,

76 Gdy on, co naprzód wciąż pozierał bacznie,

Powiada do mnie: „Nie pochylaj lica;

W zadumę wpadać teraz nieopatrznie.

79 Spójrz, oto Anioł Boży cię zaszczyca

Swym nawiedzeniem; spójrz, oto ze straży

Dnia ustępuje szósta służebnica.

82 Szacunek okaż i w geście, i w twarzy,

By wiódł nas chętnie ku szczęsnym gromadom;

Dzień drugi, jak ten, więcej się nie zdarzy".

85 Już tak przywykłem mego Mistrza radom

Popędzającym krok mój opieszały,

Że go słuchałem, celów jego świadom.

88 Anioł szedł ku nam w szacie śnieżnobiałej,

Dorodny kształtem i twarzą, na której,

Zda się, jutrzenki rannej blaski drżały:

91 Rozłożył ręce, potem powiał pióry:

„Tu schody — wołał, ukazując w ścianie

Rysę — tą drogą wstąpcie w głąb góry".

94 Nie wszystkich takie zachęca wezwanie.

O człecze, na lot stworzony wysoki,

Przecz cię z nóg ścina lekkie wiatru wianie?

97 Wtem do pękniętej powiódł nas opoki;

Podmuchem skrzydeł wionął mi u czoła,

Po czym pozwolił wstępować bez zwłoki.

100 Jako na wzgórzu, siedzibie kościoła,

Wzwyż grodu, mądre gdzie siedzą ministry,

Nad mostem, co się Rubakontem woła,

103 Po prawej stronie stok się gładzi bystry

Szeregiem schodów kutych w onym czesie,

Gdy pewne były szalki i registry —

106 Tak się łagodzi stromość, co w ociesie

Wtórego kręgu prawie w pion się kłoni,

Choć w ciasnej szyi skał tyka, kto pnie się.

109 Ledwo że w górę wyruszymy po niej:

„Błogosławiony jest duchem ubogi".

—

Głos jakiś dźwiękiem nadludzkim zadzwoni.

112 O, ileż milszy wstęp na rajskie progi!

Tu się wstępuje z pieśnią, jak na gody,

Gdy tam do piekieł śród jęków i trwogi.

115 Tak my na święte wspinali się schody,

A jam się sobie zdał tak lekki, że mię

Chód nie utrudzał jak w nizinach przódy.

118 „Jakie to — pytam — ze mnie spadło brzemię,

Że znów me członki sobą lekko władną

I że bez trudu prawie depcę ziemię?"

121 On rzekł: „Gdy reszta »P«, które już bladną,

Lecz zawsze świecą w swej hańbiącej cesze,

Jako to pierwsze, do reszty przepadną,

124 Takie pragnienie w twych stopach się skrzesze,

Że już nie tylko trudu nie uznają,

Lecz dążyć będą do szczytu w uciesze".

127 Więc szedłem, jak ci, co w głowie dźwigają

Myśl jakąś, a przyjść nie umieją do niej,

Jeno coś z cudzych znaków przeczuwają.

130 Aż do pomocy zawezwawszy dłoni,

Znajdą, w co trafić nie umieli zgoła

I czego wzrok im domyślać się broni.

133 Palec prawicy ściągnąłem do czoła:

Sześć tylko liter wymacałem z cechy

Wyrytej dłonią Klucznika Anioła...

136 Wódz, poglądając, twarz stroił w uśmiechy.


text:
190.

Pijemy gorycz z pełnej czaszy —

A serce w nas nadzieją schnie,

Słusznie to niegdyś w lepsze dnie,

Rysiński Ojców naszych straszy:

„Nie będzie dobrze w Polsce naszej —

Aż wprzód nie było bardzo źle.”

Więc wreszcie źle jest, co się zowie...

A kiedyż, wznosząc skroń pochyłą

Ponad Pradziadów swych mogiłą,

W orzeźwiającej serc wymowie

Rzec będą mogli potomkowie:

Że Złe się już odbyło?

—


text:
Capgrave (Capgravius, v.

Capogrevus) Jan, anglik, augustjanin, prowincjał oksfordzki, um.

1464 (według innych 1484) r.

Oprócz wielu pism teologicznych (ob.

in Cavei, Scriptor.

eccl. historia lit.

ad an.

1450, Appendix), wyszły z druku następujące jego dzieła: 1) Liber de illustribus Henricis, panegiryk o królach angiel.

i cesarzach niemieckich Henrykach, wydał F. C. Hingeston (w Rer.

britannicar.

medii aevi scriptor.

t. VII); 2) Nova legenda Angliae, seu Catalogus sanctorum Angliae, wydawane bezimiennie, lecz Capgravowi przypisywane; wyd.

Londini 1516 f.; pojedyńcze ztąd żywoty przedrukowywane ap.

Bolland.

Acta SS., ap.

Mabillon, Acta SS.

ord.

S. Bened.

i w innych dziełach (ob.

Potthast, Biblioth. histor.); 3) Kronika Anglji: The chronicle of England, do r. 1417. wyd.

Hingeston w Rer.

britan.

t.

1.

Ob. Sybel, Histor.

Zeitschr.

1859 s. 554...

X. W. K.


text:
A czegoż rżysz po rosie

A czegoż rżysz po rosie — utwór Marii Konopnickiej A czegoż rżysz po rosie — wydanie z 1883 roku (ze zbioru Poezye.

Serya druga)

VI.

Koniku ty mój siwy?

Nie będę ja ci w jedwab

Zaplatał długiej grzywy...

Hej!

długiej grzywy!

Nie będę ja cię wodził

Na uździe z karmazynu...

W parciankach będziesz chodził,

U pługa, chłopski synu,

Hej chłopski synu!...

Nie będziesz ty się pysznił,

Pod siodłem, pod czerwonem;

Łeb jeno zwiesisz smutnie

Nad czarnym tym wygonem...

Hej nad wygonem!..

Zębatą ciągnąc bronę,

Spotniejesz białą rosą...

Ani cię wiatry one

W kraj świata nie poniosą...

Hej nie poniosą!

Ani ja nie dam ciebie

W złociste kuć podkowy,

Cobyś tak stąpał z góry,

Jakoby nasz karbowy...

Hej!

jak karbowy!..

Nie będą drobną sieczką

Karmiły ciebie panny...

Nie padniesz w krwawem polu,

Świszczącą kulką ranny...

Hej!

kulką ranny!..

Na piasku, na ugorze,

Gospodarz cię zostawi...

A rosa oczy wyżre,

A słońce kości strawi,

Hej!

kości strawi!..

Nie będą tobie grały

Muzyki, ni trębacze...

Jeno cię wiatr pogrzebie

A deszczyk cię zapłacze...

Hej!

deszcz zapłacze

VII.

Nie będę ja cię wodził

W parciankach będziesz chodził,

Hej, chłopski synu!

Nie będziesz ty się pysznił,

Łeb jeno zwiesisz smutnie

Hej, nad wygonem!

Zębatą ciągnąc bronę,

Hej, nie poniosą!

Ani ja nie dam ciebie

Hej, jak karbowy!

Nie będą drobną sieczką

Nie padniesz w krwawem polu,

Hej, kulką ranny!

Na piasku, na ugorze,

A rosa oczy wyżre,

Hej, kości strawi!

Nie będą tobie grały

Jeno cię wiatr pogrzebie,

A deszczyk cię zapłacze...

Hej, deszcz zapłacze!


text:
Amand (święty), apostoł Belgów.

Już w IV w. w Belgji istniały biskupstwa, jako to: w Tongres (przeniesione do Mastrichtu r. 452), w Tournay i Arras (w Cambrai od r. 545); ale wędrówki narodów wiele szkody i tutaj wyrządziły Kościołowi.

Potrzeba było w Belgji podźwignąć wiarę chrześcjańską, a przytém pozyskać Kościołowi przybyłych tam pogan.

Ten podwójny cel przedsiębrali: Audomar, Liwin, Eligjusz, a szczególniej Amand.

Urodzony w okolicach Nantes, z pobożnych rodziców, Amand, mając lat 20, wstąpił do klasztoru i tak zasmakował w życiu zakonném, że ani prośby ani groźby krewnych odwieść go od tego stanu nie zdołały.

Wkrótce udał się do Bourges, gdzie, pod kierunkiem świętego biskupa Austregizyla, w ubogiej celi przez 5 lat pędził żywot umartwiony.

R.

628 powróciwszy do Francji, z pielgrzymki odbytej do Rzymu, poświęcony został na biskupa, bez wyznaczenia mu szczególnej djecezji.

Starał się rozszerzać wiarę miedzy Fiamandczykami, Słowianami w Karyntji i w prowincjach naddunajskich.

Wygnany przez króla Dagoberta za to, że śmiało strofował go za życie nierządne, udał się z opowiadaniem Ewangelji do Gaskonji i Nawarry; ale Dagobert wkrótce go odwołał i św. Amand, wróciwszy do pierwotnych missji, udał się w okolice Gandawy, gdzie był źle przyjęty, lżony, bity, często nawet śmiercią zagrożony.

Gorliwość jego tém się nie zrażała; owszem, tém usilniej pracował, wykupywał niewolników, chrzcił ich i opowiadał im słowo Boże.

Ta niezmordowana jego praca, połączona z darem czynienia cudów, dokonała wreszcie nawrócenia mnóstwa pogan, którzy sami obalali swoje świątynie, prosili o chrzest, a wkrótce, z ofiar króla i pogan nawróconych, A. pobudował liczne klasztory i kościoły R.

646, A. wbrew swej woli, wybranym został na biskupa Mastrichtu; mając do czynienia z duchowieństwem skażonych obyczajów, a pałając żądzą opowiadania Ewangelji bałwochwalskim ludom Austrazji, prosił Papieża Marcina I o uwolnienie od obowiązków biskupich, co dopiero na powtórną prośbę w samym Rzymie otrzymał.

Jeszcze czas pewien apostołował, później osiadł w klasztorze Elnones, w okolicach Tournay i zaprowadził tu surową karność.

Um.

r. 684.

— Pamięć jego obchodzoną jest 6 Lutego.

(Fritz).

J.


text: canka (mylnie czanka), 'sztaba u wędzidła końskiego', w 16. i 17. wieku; tak samo czes. cańk, od czes. cán, 'sztaba', z niem. Zain, 'sztaba'; por. cajngult, o 'złocie w sztabkach'.


text:
Léon Deubel

Opuszczenie

tłum.

Stefan Napierski

Panie!

bez chleba jestem, bez marzeń, ni domu,

Ludzie wygnali zewsząd, bowiem jestem nagi,

Owi bracia w Chrystusie nie mieli odwagi

Przygarnąć mnie; gdy skarżę się, to nie wiem komu.

A przeciem ich miłował jako przykazano,

I z ich łaski zaznałem palącej goryczy:

Zbrakło serca, co słyszy, kiedy moje krzyczy.

Kogut pieje.

Wyparli się jak w tamto rano.

Czuję, zamilkła wrzawa.

Jest cisza na fali.

Ludzie odeszli, głodni, od zwykłej biesiady.

To prawda, że przyzywam ich na darmo, blady.

Panie!

odpuść mi, jeśli nie dość mnie kochali.

Odbiegł mnie sen, o, Panie!

oto miesiąc czyni

Najazd na jasne niebo, jak srebrna posucha.

Jego blasku muśnięcie jest jak wargi Ducha.

Boleść moją zawiodłem na kraniec pustyni.

Lecz bardzo pragnę chleba, Panie!

niechby usta

Dotknęły ust: tak nęka miłosne strapienie,

Oto piecze mnie ławka, jej chłodne kamienie:

Głód i żądza, jak piekło, aż po wargi chlusta.

Polot godziny wraca z nocnego połowu,

Obłok szybuje, kroki zadudnią w milczeniu.

Brzask palcem bladym kreśli widma belek w cieniu,

Bezmierne Życie oto postękuje znowu!

-----


text:
brunatny, brunet, i franc. brun, 'brunet', z niem. braun, co w związku z nazwą 'niedźwiedzia' Bär, i lit.

bēras, 'brunatny'; -at, p. bławat od blau; u nas już r. 1394 »(sukno) brunaticum«, 'ciemnawe'; w dawnej niemczyźnie brunāt o 'ciemnej tkaninie'.


text:
Czanki Części boczne munsztuka, do których przypinane są cugle.

Zamieszczony na str. 261 rysunek czanek większych i ozdobniejszych wzięty jest z „Hippiki" Dorohostajskiego, dzieła wydanego po raz pierwszy w r. 1603; mniejszy zaś przedstawia czanki, używane w jeździe polskiej 1815 - 1830 roku.

(B. G.).

Dorohostajski powiada, że „munsztuk złożony jest z czanek, z wędzidła i z podbródka.

Czanki bywają proste abo wprzód pochylone; są zakrzywione nieco nazad, są też i bardzo krzywe.

Uszko u czanek, gdzie nagłówek 1.

Czanki z wieku XVI.

2.

Czanki jazdy 1815-1830 r.

przypinają, nie ma być bardzo nizkie, ani też nazbyt wysokie".

Po czesku czanka zowie się cank.


text: bronz, bronzowy, 'śpiża', i o 'kolorze śpiży', europejskie: franc. bronze, z włosk. bronzo, co wywodzą od Brundisium (p. brechać), albo ze Wschodu, persk. brencz, skąd tłumaczą i nazwę mosiądzu (p.).


text:
B.

W krytyce biblijnej = Codex Vaticanus, odpis Biblji greckiej, najwięcej przez krytyków ceniony.

Pisany na skórze antylopy, formatu in 4, po trzy kolumny na stronicy; w każdej kolumnie po 42 wierszy, czasem więcej.

Pismo uncjalne, równe, takie, jak w rękopismach z Herkulanum wydobytych (ob.

Winkelmann, Sendschreib.

von den Herculan.

Entdeckgeon.

Dresd.

1762 s. 88.

C. T. de Murr, Comment. de papyris Herculan.

Argentor.

1804).

Z wiekiem atrament spełzł; przeto późniejsza ręka poprawiła ten niedostatek, zaciągnąwszy ślady atramentem na nowo, pisma wcale nie zmieniając.

Późniejsza także ręka dodała akcenty, niektóre znaki pisarskie i poprawki tekstu.

Wyrazy od siebie są oddzielone dopiero wtedy, gdy przechodzi tekst do innej materji; inaczej zaś pismo jest ciągłe, bez przedziałów.

Znaków pisarskich i skróceń bardzo mało, inicjałów żadnych.

Pisownia egipska, czyli aleksandryjska i porządek ksiąg taki, jak w kodeksie A. Podziałów, przez Ammonjusza i Euzebjusza wprowadzonych do Ewangelji, nie ma; podziały zaś Dziejów Apostolskich i Listów św. Pawła są późniejszej ręki i takie, jakie jeszcze przed Euthaljuszem (w.

V) były.

Słowem, wszystkie cechy przemawiają za tém, że B jest najstarożytniejszym ze znanych kodeksów Biblji greckiej i że odnieść go należy do początku IV w.

Ob. Card.

Maii, w edycji tego kod.

t. IV s. 399.

Vercellone, w Disertaz.

academiche i w przedmowie przy edycji kod.

B. t. I. Tischendorf, w Theol.

Studien u.

Kritiken, Hamb.

1847 s. 129.

Hug, De antiquitate cod.

Vatic., Friburgi 1810.

B. znajduje się w Rzymie, w bibljotece watykańskiej.

Jakim sposobem tam się dostał, nie wiadomo.

Wspomina o nim Platina (Vitae Pontificum), w żywocie Sykstusa IV, założyciela tejże bibljoteki.

W czasie wojen napoleońskich, B, jako łup wojenny, był przewieziony do Paryża, lecz wrócił do Rzymu, po upadku Napoleona I. Dziś brakuje w nim następujących części: Gen. 1, 1—46,27.

Psal.

105, 27—137, 6.

Listów do Tymot., do Tytusa, do Filemona i Apokalipsy.

Z Listu do Żydów, jest tylko część (1, 1—9, 14).

Listy powszechne są przed Pawłowemi; tych zaś ostatnich porządek odmienny od dzisiejszego.

Żeby pokazać, jakiej powagi używa B w krytyce biblijnej, co do Starego Test, przytaczamy tu słowa jednego z protestanckich egzegetów: „Rezultatem moich badań, pisze on, jest to przekonanie, że przekład 70 Tłómaczy, jak go mamy w wydaniach kodeksu watykańskiego, został dokonany z egzemplarza hebrajskiego, niebardzo odległego od hebrajskiego pierwszego kanonicznego zbioru Pisma św., nie poprawianego przez piśmiennych (Sopherim), według ich prawideł korrektury; a więc uważać należy ten przekład prawie za hebrajski rękopism i najważniejszy pomnik do krytyki tekstu biblijnego” (Thenius, Die Bücher Samuels erklärt.

2 Aufl.

Leipz.

1865 s. 22).

Inny protestant (Rucksfelder, ap.

Velthusen, Comment. theol.

III 27) przyznaje, że B. jest najbliższym swego pierwowzoru.

Cf. J. Merini, Exercitat.

bibl.

I 9, 3.

A. Masii, Annotat.

in vers. gr. l.

Josue.

Powszechnie jednak większą przyznają powagę kodeksowi B. w krytyce N. Testamentu.

Pierwszy raz podobno był użytym przy wydawaniu Polygloty (ob.) kompluteńskiej (J. Blanchini, Evangeliarium quadrupl.

Romae 1748, I 495.

Cf. Vercellone, przedmowę przy now.

wyd.

B. Pewniejszém jest, że dopiero Vetus Test.

Sixti V jussu recogn.

Romae 1587, było wydaném z poprawkami według B. Odtąd już częściej go używali wydawcy tekstu greckiego.

Łatwo pojąć, że korzystanie musiało być połączone z wielu trudnościami.

To też najgorętszém życzeniem krytyków było, aby B. czém prędzej przez druk upowszechnionym został.

Życzeniu temu zadosyć czyniąc, uczony kardynał Anioł Mai od r. 1828, zaczął na marginesach wspomnionej edycji Syxtusa V, wypisywać warjanty z B. i tak dawał do druku, aby te, marginesowe dopiski jego, zajęły w tekście miejsce wyrazów edycji sykstyńskiej.

Tam jednak, gdzie uznał, że edycja syxtyńska wierniej oddaje tekst pierwotny niż B, zostawił tekst sykstyński, zanotowawszy na marginesie warjant według B. Wydanie przeto jego obejmować miało nie sam kodeks B.; lecz, na podstawie tegoż i przy pomocy innych kodeksów, chciał Mai zbudować tekst, któryby zajął miejsce przyjętego dotąd (textus receptus).

Dla tego braki kodeksu B. uzupełnił z innych, trudniejsze miejsca objaśnił i dodał znaki pisarskie.

Długo się ciągnęło to wydawnictwo, bo od r. 1828—1854, t. j. do śmierci kard. Mai.

Wydrukował on całe już dzieło w 5 tomach in 4 (Test.

Vetus et N. ex antiquiss. cod.

Vat.

ed Aug.

Maius), lecz na widok publiczny nie wypuszczał, drukowane arkusze ciągle przerabiając.

Po śmierci kard. Mai, otrzymał polecenie (d.

8 Maja 1857 r.)

Vercellone, do wydania tego dzieła; co też uskutecznił z końcem r. 1857 (Romae).

Obok tego wielkiego wydania, kard. Mai osobno opracował mniejsze, zawierające sam Nowy Test. in 8, ogłoszone także przez Vercellone (N. T. graece; ed A. Maius, Romae, apud Spithoever) 1859, a przedrukowywane w Londynie, Lipsku, Lejdzie, Hamburgu i Berlinie i będące podstawą nowszych recenzji Now.

Testamentu.

Pomimo wszelkiej staranności, wcisnęło się jednak wiele błędów.

Wylicza je Vercellone w Ulteriori studii (1866).

Nie ma ich przecież tyle, co naliczył Tischendorf (Nov.

Test.

Vatic., Lipsiae 1867, praef.).

Tym sposobem tylko w części zostało spełnione gorące pragnienie uczonych, co do ujrzenia kodeksu B.

W Rzymie przecież myślano i o tém.

R.

1859 radził Cziczow wydać fac-simile, za pomocą fotografji, nowo wynalezionym przez siebie sposobem, jak najdokładniej imitującym oryginał.

Podejmował się w ten sposób wydać B. rzymski księgarz Spithoever.

Lecz że w fotografji mogłyby się zatrzeć drobne cechy, przeto czekano ulepszenia tej sztuki.

A że r. 1862 wyszedł Kodeks (ob.) sinaitycki, odbity literami, umyślnie w tym celu lanemi, imitującemi dawne pismo greckie, tém bardziej na fotografję liczyć nie chciano.

Przytém zamieszki ówczesne nie dozwalały tej myśli wykonać.

R.

1866 przybył do Rzymu Tischendorf, chcąc wydać kodeks B. Pozwolono mu tylko porównać z nim wydanie kard. Mai, zabraniając przepisywania, a w zamian proszono go, aby odprzedał czcionki, do wydania Kodeksu sinaityckiego użyte.

Po 6-krotném obejrzeniu kod.

B. i wypisaniu pierwszej i ostatniej litery każdego wyrazu (ob.

jego Appendix codicum celeberrimorum, Sinaitici etc., Lipsiae 1867, w przedmowie), ogłosił Tischendorf: Novum Testam.

Vaticanum.

Post Angeli Mai aliorumq. imperfectos labores ex ipso codice edidit Aen.

Fr. Const.

T.

(Lipsiae 1867 4-o) i wnet potém Appendix codicum celeberrim.

Tym sposobem dokonane wydanie Kodeksu musiało być i jest rzeczywiście błędniejszém, aniżeli wydanie Maja i Vercellonego, którzy zresztą wcale nie udawali tego za wydanie samego Kodeksu.

Wreszcie, otrzymawszy zakupione od Tischendorfa czcionki, o. Vercellone, z polecenia Piusa IX, przystąpił do upragnionego tak dawno wydania samego B.

Do pomocy przybrał sobie uczonego bazyljanina Józefa Cozza.

Aby zaś druk był jak najpodobniejszym do oryginału, sprowadzono z Paryża tusz koloru wypłowiałego, cynober i maszynę do odbijania w 2-ch kolorach razem; umyślnie na ten cel także kazano sporządzić nowy papier.

Zecerowie, do tej czynnośc szczególniej wybrani, drukowali z samego oryginału, mając sobie wydzielanei pojedynczo kartki, oprawione w ramki metalowe, między 2 szkłami.

Do porównywania z edycją Maja i do wypisywania z niej warjantów, użyty został drugi bazyljanin, Antoni Rocchi.

Tym sposobem drukując, już w Marcu była w stanie drukarnia Propagandy wysłać do Paryża, na wystawę powszechną, Ewangelję św. Mateusza; w końcu zaś tegoż r.

Papież otrzymał 4 Ewangelje, a w następnym roku (1868), w Czerwcu, wyszedł cały Nowy Test, jako tom V mającego wyjść całego zbioru.

Zostawał do wydania Stary Test.

Vercellone, czując się chorym, przybrał jeszcze sobie do pomocy konfratra (barnabitę) Kajetana Sergio i nie długo (19 Stycznia 1869 r.) umarł, zostawiwszy wydrukowaną połowę tomu pierwszego.

Cały tom pierwszy wyszedł około Sierpnia 1869 (Bibliorum sacror.

cod.

Vaticanus, auspice Pio IX... collatis studiis Caroli Vercellone et J. Cozza editus.

Tomus I fol.) i obejmuje Pięcioksiąg Mojżeszowy z księgą Jozuego, dalsze zaś księgi: Sędziów, Ruth, Królewskie, Paralipom.

i Ezdrasza, wyszły w tomie II (Romae 1870).

Polemikę, jaką niesłusznie zaczął Tischendorf i całą historję tego wydania, ob.

Archivio dell’ecclesiast.

(Marzec— Kwieć.

Florenc.

1868).

Tischendorf, Appendix Novi Test.

Vatic.

Id est Apocalypsis ex cod.

Vat.

2066, Lipsiae 1869.

Civilta Cattolica z d.

7 Sierp.

1869 (Rzym).

Attilii Giovannini, De sacror, biblior.

cod.

Vatic.

nuperrima editione, Romae 1869.

Tegoż, Della illustrazione dell edizione rom.

del codice Vatic.

fatta dal Prof. C. Tischendorf, Firenze eod.

a. J. Cozza, Ad editionem Apocalyps.

Lipsiae 1869 evulgatam, animadversiones.

Romae 1871.

X. W. K.


text:
261.

Kiedy się ludzie blaskiem Sławy szczycą,

Błędnie jej pańskość Chwały władztwem zową.

Sława ma tylko jasność księżycową,

A Chwały Światłość jest słonecznolicą.

Sława jest bowiem ziemską służebnicą,

A Chwała Niebiańską Królową.


text:
Pierre Louÿs

Piosenka (Dziewczyno-dziw!…)

tłum.

Bronisława Ostrowska

Dziewczyno-dziw!

Co robisz tam samotnie?

—

Owijam przęśl i przędę długie nici.

— Ohej!

Ohej!

Czemu nie tańczysz z nami?

— Mam wiele trosk!

Mam bardzo wiele trosk!

Uliniam wić na pogrzebową fletnię.

— Ohej!

Ohej!

A coże ci się stało?

— Nie rzekę ci!

Nie rzekę tego ci!

Oliwki mnę na smutną wonność trumny.

— Ohej!

Ohej!

A któż ci umarł, powiedz?

— I pytasz mnie!

I możesz pytać mnie!

Padł w morską głąb…

— Ohej!

Ohej!

A jakże to?

A gdzie?

— Z rumaków swych!

Z białych rumaków swych!

Z piosenek Bilitis


text: dma, p. dąć, dmę; z przyrostkiem -uch (por. sopuch), dmuch, dmuchnąć, »podmuch wiatru«, dmuchać, dmuchawka; tak samo w czes., tylko tam dmych, dmychati, z y, częstsze niż z u, dmuch.


text:
65.

W służbę u świata idzie nieraz błoga

Myśl, jak nie jedni pachołkowie chudzi.

Chciała być czystą — lecz ją życie brudzi.

Chciała być mężną — lecz ją drętwi trwoga...

Bo lepiej zgrzeszyć stokroć w obec Boga —

Niżeli raz, w obec ludzi.


text:
Prokurator Alicja Horn

Rozdział 31

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Rozdział 31

Punktualnie o godzinie czwartej dozorca dolnego korytarza w więzieniu na Pawiaku zastukał do celi skazańca.

Otworzył drzwi, wszedł i stanął jak wryty: znajdujący się w celi mężczyzna spał głębokim snem i na odgłosy z zewnątrz nie zwrócił żadnej uwagi, jakby nie wiedział, że od dziś na sen będzie miał dwadzieścia cztery godziny na dobę, aż do końca świata.

W podwórzu czekał już okratowany samochód.

Wewnątrz, oprócz skazańca, zajęli miejsce trzej rośli dozorcy, na koźle przy szoferze usiadł komisarz policji.

Nadto auto było eskortowane przez policjanta na motocyklu.

- Może pan telefonować do Cytadeli, że wyjeżdżamy - krzyknął komisarz wyglądającemu przez okno kancelarii naczelnikowi więzienia i dał znak szoferowi.

Motor zachrapał, otworzono bramę i auto ruszyło.

Zaraz na ulicy wyprzedził je motocykl.

Po drobnym deszczu, który siąpił przez całą noc, jezdnie wąskich, starych ulic pokryte były lśniącą wilgocią.

Miasto spało jeszcze i tylko z rzadka tu i ówdzie widać było przechodnia lub stojącą na rogu dorożkę.

- Daj pan gazu - powiedział komisarz - mamy wolną drogę, co będziemy się wlekli, jak z pogrzebem.

- A bo to nie pogrzeb - mruknął szofer, lecz dodał gazu, i auto z rozpędem wjechało za motocyklem w długą, wąską ulicę.

Lecz tu właśnie, jak na złość, samym środkiem wlókł się wielki wóz, naładowany drzewem.

Policjant, jadący na przedzie, stanął i kazał niemrawemu woźnicy zjechać na chodnik, lecz ten stale nieumiejętnie manewrował swoją szkapą, że na czas nie zdążył i auto trzeba było zatrzymać.

- Zjeżdżaj, do cholery! - wrzasnął komisarz.

- Już zjeżdżam, już - flegmatycznie zapewniał brodaty chłop w nasuniętej na oczy czapce, lecz na próżno pociągał lejce.

Chabeta kręciła się to w prawo, to w lewo i w rezultacie fura z drzewem do reszty zabarykadowała jezdnię.

- Ach, ty niezdaro! - zaklął policjant i oparłszy motocykl o latarnię, chwycił konia za cugle.

Nagle gdzieś w pobliżu rozległ się cichy gwizdek.

Prawie jednocześnie w pudle samochodu zahuczało od silnych wstrząsów, lecz zanim komisarz zorientował się, że wewnątrz wre walka, ospały woźnica uniósł wielką kłodę drzewa i cisnął nią w motocykl z taką siłą, że ten został prawie zmiażdżony i runął z brzękiem na ziemię.

- Napad! - krzyknął komisarz i sięgnął do pochwy rewolweru.

Zorientował się jednak za późno.

W tej właśnie chwili w powietrzu śmignął jakiś czarny przedmiot i wpadł pod motor samochodu.

Ogłuszający huk wstrząsnął powietrzem.

Wybuch granatu wyrwał przednie koła i zdarł maskę samochodu.

Niemal jednocześnie zaterkotały rewolwery.

Komisarz, ranny w kolano, i policjant, który zdążył ukryć się za ciałem zabitego konia, nie przestawali strzelać do kilkunastu drabów, którzy wyrośli jakby spod ziemi.

Ci zasypywali ich kulami, nie szczędząc ładunków.

w tymże czasie dwóch silnych chłopów wywalało żelaznymi łomami drzwi auta.

Za ich plecami z gotowym do strzału wielkim parabellum stał Borys Załkind.

O, jeżeli tamci dozorcy wewnątrz ośmielili się zabić kapitana Winklera, żaden z nich nie ujdzie z życiem!...

Jeszcze jeden cios łomu i opancerzone drzwi wyleciały z zawiasów.

W ciemnym wnętrzu zamajaczyły trzy leżące na podłodze postacie i z auta lekko wyskoczył Drucki.

- Biegiem - krzyknął Załkind i ruszył naprzód.

Gdy mijali wywróconą furę drzewa, Drucki ujrzał wielkiego, kędzierzawego draba, który na ich widok wpakował sobie w usta dwa palce i gwizdnął przeciągle.

Momentalnie strzelanina umilkła, natomiast rozległ się przyspieszony tupot nóg.

Sprawna banda poszła w rozsypkę.

Biegnąc z Załkindem, Drucki dopadł drzwi koślawego sklepiku szewskiego.

Oczekiwano ich tu widocznie, gdyż drzwi same się uchyliły.

Jednak na odpoczynek nie było czasu, chociaż Załkind dyszał ciężko swoim świszczącym oddechem.

Zaczęli wspinać się po stromych, drewnianych schodach, później po drabinie i przez strych wydostali się na dach sąsiedniego domu.

Znowu karkołomne schody, małe, brudne podwórze, brama i stojąca przed nią taksówka.

Byli na innej ulicy, a nawet w innym kwartale, pomimo to jednak, kiedy auto pędziło już pełnym gazem, Załkind długo jeszcze wyglądał przez tylne okienko i zmuszał Druckiego, by ten ani na moment nie wychylał się.

Wreszcie uspokoił się, poczęstował go papierosem i klepnął po kolanie:

- Jakże tam interesy, John?

- Nie są najgorsze, Jack! - odpowiedział Drucki.

- Myślę, że oni tu jeszcze są bardzo zieloni, John, w sam raz na szpinak.

Nieprawdaż?

- Well, ale szpinak jest dobry z jajkami.

Obaj wybuchnęli śmiechem.

- Paszport, ubranie, forsa i wóz gotowe - powiedział Załkind tylko musi kapitan do Gdańska wytrząść się ciężarowym i przetransportować tonę towaru.

- Wiedziałem, Jack - po chwili milczenia odezwał się Drucki - że nie tak łatwo dasz mnie powiesić.

Uściskaj tam Lubę ode mnie.

W godzinę później sprzed renomowanego lokalu pani Fieni przy ulicy Tarczyńskiej ruszał wielki, zakurzony samochód ciężarowy, przy kierownicy którego siedział mocno wybrudzony i srogo wąsaty szofer.

Na zakręcie odwrócił się i przyjacielsko pokiwał ręką w stronę balkonu, na którym stał znany kupiec i przemysłowiec warszawski, pan Borys Załkind.

Na ulicy krzyczano:

- Dodatek nadzwyczajny!

Dodaaaa...

Zbrojne porwa... skazańca...


text:
Batylda święta (30 Stycznia, podług starych Martyrologjów 26 Stycznia), królowa francuzka.

Anglosaksonowie mieli zwyczaj swe dzieci sprzedawać.

Znani są święci także tych dzieci kupcy, kupujący je dla wychowania w wierze świętej: św. Grzegorz W., Papież, św. Eligjusz, biskup z Noyon, Ryszard, opat w Centulae i inni.

Batylda właśnie, jako młoda ze znakomitego rodu Anglosaksonka, przez rozbójników morskich porwana, była sprzedana do Francji merowi pałacowemu Erchinoaldowi.

Jak niegdyś Józef w domu Putyfara, tak Batylda w domu swego pana cnotami zyskała pierwszeństwo.

Erchinoald chciał ją po śmierci swej żony poślubić, ale Batylda odmówiła: Opatrzność do wyższych dostojeństw ją powoływała.

Około roku 649 została ona żoną króla francuzkiego Klodoweusza II, a po jego śmierci 657 r., regentką państwa, jako opiekunka swoich trzech małoletnich synów: Klotarjusza, Childeryka i Teodoryka.

Św. Batylda hojnie opatrywała kościoły, klasztory, fundowała szpitale, wykupywała niewolników, mianowicie anglosaksońskich.

Zabraniała złego obchodzenia się z niewolnikami, przy pomocy gorliwych biskupów: św. Eligjusza, Audoena i innych, starała się wykorzenić świętokupstwo i inne nadużycia.

W wykonywaniu wielu dobrych uczynków używała pomocy opata Genezjusza, później biskupa lyońskiego.

Przyczyniła się hojnemi dary do budowy bazyliki świętych Apostołów Piotra i Pawła w Rzymie i szczodrze ubogich tego miasta wspierała.

Roku 665, gdy Klotarjusz sam już mógł rządzić, usunąwszy się całkiem od spraw państwa, Batylda schroniła się do klasztoru w Chelles, niedaleko Paryża, hojnie przez nią uposażonego, gdzie wiele anglosaksonek, znakomitych dziewic, służyło Panu Bogu i tam świątobliwie życie zakończyła 30 Stycznia 670 (podług Butlera 680 r.).

Pomiędzy wielu innemi klasztorami, wybudowała ona sławny klasztor korbijski (Corbeia antiqua) w Pikardji i Jumieges w Normandji.

Ob. Mabillon, Acta SS.

saec.

II, vita S. Bathild, ad ann.

680; Bolland. i Surius, 30 Stycznia; Damberger, Synchron.

Geschichte, t. II p.

73.

— Razem ze Św. Batyldą wspominają zawsze św. Radegundę; siedmioletnią dziewczynkę trzymała królowa do chrztu i zawsze ją przy sobie miała.

Na modły Radegundy, Bóg zesłał jej śmierć tego samego dnia co i królowej; razem też były pochowane.

Przenoszono później niejednokrotnie ich święte ciała.

Roku 833 relikwje św. Batyldy przeniesiono do paryzkiego Kościoła Notre-Dame.


text:
Anathoth, miasto lewickie (Joz.

21, 18), w granicach pokolenia Benjamina, miejsce urodzenia i początkowej działalności proroka Jeremjasza (Jer.

1, 1), gdzie był znienawidzony i prześladowany: mieszkańcy bowiem nie mogli znosić jego gromiącego słowa (Jer.

11, 21—23).

Abiezer, jeden z bohaterów Dawidowych i wielki kapłan Abiathar tam się rodzili (II Kr.

23, 24); do tego miasta ten ostatni był wysłany na wygnanie, przez Salomona.

Józef historyk kładzie Anathoth o dwadzieścia stadjów (Antiq.

X 7, 3), a św. Hieronim o 3 mile na północ od Jerozolimy (Onom.

i Comment. in Jerem.

1, 1).

Nie należy z tém miastem mięszać wioski, dziś jeszcze noszącej to nazwisko, położonej o 10 mil na wschód od Jerozolimy.


text:
Acosta Uriel albo Gabrjel, szlachcic portugalski, pochodzenia żydowskiego, ur. się w m.

Oporto w r. 1587 i tam wychowany został po katolicku.

W młodzieńczych latach przyjął judaizm w Amsterdamie, z czego jednak wkrótce potém niezadowolony, zaczął pisać przeciwko nieśmiertelności duszy i przeciwko nauce rabinów, p. t.

Examen de tradicions phariseas conferidas con a ley escripta, 1624.

Oskarżony o ateizm, żeby się następnie pogodzić z synagogą, poddał się upokarzającej i bolesnej pokucie (39 plag na gołe plecy i deptanie w progu bóżnicy przez współwyznawców).

W r. 1640 czy 1648 zabił się wystrzałem z pistoletu.

Drugiém jego dziełem jest Exemplar vitae humanae.

Gutzków na tle jego życia osnuł treść nowelli, p. t.

Der Sadducäer von Amsterdam (1834) i tragedji Uriel Acosta (1850), któréj mamy dwa przekłady polskie (Antoniewicz i Kapliński).

Ob. Jellinka, Acostas Leben und Lehre, Zerbst.

1847.


text:
Juliusz Słowacki

Śni mi się jakaś wielka a przez wieki idąca…

Powieść… niby na twarzy ogromnego miesiąca

Ludy wymalowane… krwią swoją purpurową

Idące błagać Boga i wiekuiste Słowo

Na niebiosach zjawione…

O pomóż, Zbawicielu,

Abym te wszystkie rzeczy… do gwiazdy i do celu

Doprowadził… a ludzkim się nie zmieszał oklaskiem

Ani łzami się zalał… ani śćmił twoim blaskiem.

Ojczyzny nieśmiertelnej serce wielkie niech słyszę

Ciągle w sobie bijące… a na wielką się ciszę

Przygotuję… że żadnych stąd oklasków nie będzie…

Chyba gdzie jakie pary… białe, wodne łabędzie

Po stawach ukraińskich… albo też i nad nami,

Które są echem kraju… tych… i muzykantami

Niebios…

Cecylii świętej… za życia poślubione…

Głos słysząc… złote palmy… niewidzialną koronę

Spuszczą z chmur turkusowych… i ze złotego nieba

Róż ognistych nasypią… więcej też nie potrzeba

Kaznodziei poecie…

Prześwięte więc żywoty

Opiszę… i tych jasnych duchów słonecznik złoty,

Ciągle ku przejasnemu słońcu odwracający

Oblicze… więc i wielki ów kraj teraz płaczący

Wolności… i wierzbami rozwieszony nad grobem

Zbudzę… i ojce nasze nad Zbawiciela żłobem

W gwiaździe wschodniej zjawione… ubiorę w dawne ciała,

Więc i Litwę — co wtenczas nad jeziormi siedziała.

-----


text:
Astarte, v.

Astaroth, hebr.

Aszthoreth, bóstwo ludów wschodnich, czczone mianowicie przez Sydończyków (3 Kr.

11, 5) i w ogóle Filistynów (Fenicjan, 1 Kr.

31, 10); ztąd znajdujemy je i u Kartagińczyków, jako pochodzących z Fenicji (S. Aug.

Quaest. in Jud.

16).

Izraelici często hołdowali temu bóstwu (III Kr.

11, 5.

33. IV Kr.

23, 4.

Mich 5, 13).

Na pomnikach assyryjskich nazywa się ono Istar (rodz. męzki), z przydomkiem Bilith (rodz. żeń., władczyni), jako bogini wojny (Schrader, Keilinschr. u. d. A. Test. str. 83).

W Biblji występuje razem obok Baala (ob.

art. Sędz.

2, 13.

3, 7.

10, 6.

I Kr.

7, 4.

12, 10), więc byłaby uosobieniem księżyca i gwiazd, jak Baal jest bóstwem-słońcem.

Potwierdza to przypuszczenie nazwa: królowej nieba (Jer.

7, 18.

44, 17...), odpowiadająca greckiej Ἀστροάρχη (Herodianus V.

6, 10), i wojska niebieskiego (4 Kr.

23, 4), czyli księżyca i gwiazd.

Czczona przez Babilończyków Mylitta, a u Arabów Alitta, jest zapewne nie czém inném, tylko przekręceniem wyrazu bilith (Herodian.

I.

131, 199).

Czczoną była, podobnie jak Venus, prostytucją.

IV Kr.

23, 7.

Bar.

6, 43.

Cf. Creuzer, Symbolik u.

Mythologie d. alten Völker.

II 23...

Selden, De diis Syris.

II, 2 in Ugolini Thes.

Antiqq. v. XXIII.

X. W. K.


text:
Bizun, bizon, kańczug, batog.

Od greckiej i łacińskiej nazwy bison, oznaczającej bawołu i żubra, poszła nazwa batogów, wyrabianych ze skór i ogonów żubrzych i wołowych, z podobnem przejściem znaczenia jak bykowiec od byka, a w języku łacińskim taurea - bizun od taurus - byk.

Ponieważ derwisze, czyli asceci tureccy, zwykle siedzą nadzy na ulicach na rozesłanej skórze i prosząc o jałmużnę, biją się bizunem dla wzbudzenia litości przechodniów, stąd powstało nasze przysłowie: „goły jak święty turecki", lub „goły jak bizun", „zgrał się jak bizun" - czyli do koszuli.

Bissun, biston znaczyło to samo u nas, co bisurman, bistoński to samo co bisurmański, zbissunić się, zbisić, to samo co zbisurmanić, poturczyć, przyjąć wiarę mahometańską.


text:
Bielski Marcin, ur. we wsi Biała, w ziemi Wieluńskiej 1495 r.

Stużył za młodu wojskowo pod Janem Tarnowskim i znajdował się w bitwie pod Obertynem.

Później bawił na dworze Piotra Kmity, wojewody krakowskiego, aż do zgonu tegoż, t. j. do 1553 r.

Tu więc napisał pierwsze dzieło: Żywoty filozofów, Kraków 1535 r., i następnie Kronikę wszystkiego świata, wyd.

w Krakowie u wdowy Florjana Unglera 1550 r.

W tém pierwszém wydaniu Kroniki zaszła omyłka, która nabawiła autora wielkiego kłopotu.

Wymienił on pod r. 1505 niejakiego Myssowskiego, którego król Aleksander kazał ściąć za kradzież.

Wydrukowano przez omyłkę: Myszkowskiego.

Można i zasłużona w kraju rodzina zapozwała autora przed sąd królewski, za rozgłaszanie fałszywych, ubliżających sławie wieści.

Stawił się zapozwany przed sądem w Piotrkowie 1552 r.

Król z panami radnymi wysłuchał tłumaczenia obwinionego.

Nakazano mu złożyć przysięgę, jako nie z jego polecenia, lecz przez omyłkę wydrukowano nazwisko Myszkowskiego.

Wykonał M. Bielski przysięgę, zatém król uznał go niewinnym.

Sprostował autor omyłkę w drugiem wyd.

1554 r.

Pierwsza historja powszechna, z włączeniem dziejów Polski do 1553, w języku polskim, wielkiego doznała powodzenia.

R.

1564 ukazało się trzecie wydanie Kroniki.

Pisał M. Bielski to dzieło w epoce najżarliwszej walki protestantów z duchowieństwem i Kościołem.

Nie występuje on w pismach swych z przekonaniami antykatolickiemi, ale okazuje się pobłażliwym dla protestanckiego obozu.

Podejrzywano go więc o sprzyjanie nowatorom i dla tego umieszczono dzieła jego na indeksie książek zakazanych (Index auctorum et librorum prohibitorum in Polonia editorum, Cracoriae 1604—1617).

Węgierski (Regenvolscius) w swej Historji reformacji, posądzający z nieznanych zupełnie przyczyn Jana Kochanowskiego o sprzyjanie protestantyzmowi, stawia go obok Marcina Bielskiego.

Co dotyczy ostatniego, na usprawiedliwienie swego podejrzenia przytacza zdanie z Kroniki świata, z rozdziału o Turcji, które poczytuje za wyznanie wiary protestanckiej autora: „Gdzie Chrystusa nie masz, ludzka myśl nieustawiczna, bo na rozmaite myśli rozchodzi się, chwiejąc się i na tę i na ową stronę co też i u nas chrześcjan to najdzie, którzy gdzie indziej zbawienia szukają, niż u samego Zbawiciela“ (wyd.

3-e k. 260).

Inne M. Bielskiego prace są: Sprawa rycerska 1569 r., obejmująca rozprawy o sztuce wojennej u starożytnych i nowożytnych narodów, nakoniec w Polsce; znane są jego broszury treści satyrycznej: Rozmowa nowych proroków, dwu baranów o jednej głowie, 1587 r.

Sen majowy pod gajem zielonym jednego pustelnika, 1590 r.

Sejm niewieści 1595 r.

Ostatnia z prac pomienionych obejmuje wiele pouczających szczegółów do dziejów obyczajów owoczesaych w Polsce.

Um. M. Bielski w 80 roku swego życia, w jedności z Kościołem; pochowany w kościele w Pajęcznie.


text:
Jerzy Żuławski

Moja piosnka

Piosnko moja!

cóż to tobie?

narodzona ledwo wczora,

dumasz dzisiaj już o grobie,

płakać tylkoś ciągle skora?

Śmiej się, piosnko, śmiej się przecie!

popatrz: świat się śmieje cały,

pachną zioła, pachnie kwiecie,

bluszcz zieleni martwe skały…

Śmiej się piosnko!

śmiej koniecznie!

wszakże ludzie śmiechu pragną!

Cóż ty?

myślisz płacząc wiecznie,

że się do twej nuty nagną?

Groby stroić — to za wcześnie,

młodaś jeszcze, piosnko moja;

ran odwiecznych zdzierać pleśnie —

na co?

po co?

rzecz nie twoja!

Piosnka mówi:

więcej bólu niż szczęścia, więcej łez niż śmiechu:

wielkie miasta widziałam leżące w popiele,

wielkie płuca, dla których brakło już oddechu,

i wielkie zbrodnie w sercach potężnych ukryte,

wielkie węże widziałam w zwalonym kościele,

i znaki wczesnej śmierci w młodych czołach ryte.

Widziałam więcej: palmy sadzone na śniegu

i lotosy na rzeki lodem ściętej brzegu,

orły z skrzydłem bez pierza, tygrysy w okowach,

myśli wielkie i jasne konające w słowach:

widziałam ryby w piasku, jaskółki w piwnicy,

niewinne gołębice w pazurach łasicy

i zające jesienią kulawe i chore,

wilki chlebem żyjące, kozice w równinach,

i w cieplarniach jałowce, i lilie w kominach,

i na gładkich kamieniach ziarna rosnąć skore,

i bez pokarmu w zgliszczach gasnące płomienie,

i wyschłe w dzień upału letniego strumienie,

i słowiki niemotą dotknięte przed majem,

i pelikany mrące nad suchym ruczajem.

O, tak!

Szłam przez to piekło, jak Dante straszliwe,

lecz nie zbrodnicze, ale bardzo nieszczęśliwe…

O, kiedyż łza miłości w ciemne piekło spadnie,

kiedyż zbawi jęczące potępieńce na dnie?

Straszne piekło!

A przecież zeszłam głębiej jeszcze

i widziałam rozpaczy najczarniejszej dreszcze!

Widziałam syny z głodu zjadające ciało

matki, które ich na świat z miłości wydało;

zobaczyłam dojrzałe kobiety niepłodne,

całe życie spragnione, pieszczot dzieci głodne;

zobaczyłam na pustych ostrowach dziewice,

którym serca paliły miłości tęsknice,

i widziałam jak bladły z pragnienia i żalu,

a nie było nikogo, by w usta z koralu

pocałunkiem tchnął życie — więc gasły powoli,

bo wiedziały, że nie masz końca ich niedoli…

Widziałam dzieci, które wyrosły bez matek,

smutne, dzikie, zbrodnicze potem na ostatek;

anioły, z nędzy wielkiej przedające ciała,

starce, którym się młodość świetna zmarnowała,

i człowieka, co wiecznie w jasne dążył słońca,

a z ciemności wyjść nie mógł i błądził bez końca.

O, widziałam, widziałam, to wszystko widziałam!

Wszystkie bóle w me serce, w duszę moją brałam,

i dziś, młoda latami, jam cierpieniem stara!

Już zagasa powoli w nucie mojej wiara

i nadzieja przyszłości coraz więcej blednie,

tylko trzecia z tej trójcy, świętsza niż poprzednie,

miłość jeszcze się żarzy większa niźli kiedy,

zakochana w otchłani bólu, nieszczęść, biedy!

Nie ta miłość, co w róże przystraja się rada,

ale której na czole napisano: biada!

która przez to w zwątpieniu, że wątpiących kocha,

przez to biedna, że razem z nieszczęśliwym szlocha!

O!

nie kwiaty są dla niej, lecz wieniec cierniowy,

o!

nie ramion uściski, lecz cierpień okowy,

o!

nie w niebie jej mieszkać, ale żyć w otchłani,

bo tam zeszła, jak niegdyś owa jasna pani,

anielica Eloe, która pokochała

księcia bólu i cieniów…

-----