corpora: wikisources-pl

text:
1.

Na Zachodzie budzą się odrębne literatury narodowe w epoce od jedenastego do trzynastego wieku.

Ale obok tego pozostaje w piśmiennictwie w użyciu język łaciński; literatura przybrana w jego szatę rozwija się dalej i jest przez całe średniowiecze niejako dalszym ciągiem rzymskiego piśmiennictwa.

Język łaciński ma nawet stanowisko uprzywilejowane przeważnie.

Jest on mową nauki, dzierży osobne dziedziny, do których linguae vulgares nie śmiałyby się wdzierać.

Wszakże Kościół używa jej wyłącznie, również prawo i dyplomacja.

Łacina posiadła także między innemi bogatą dziedzinę średniowiecznego dziejopisarstwa.

Pod tchnieniem potężnem wojen krzyżowych zjawiają się wprawdzie pewne pod tym względem wyłomy; Villehardouin w dwunastym wieku, Joinville w trzynastym — piszą swe kroniki i pamiętniki po francusku; bo naród, który krucjaty wywołał, doszedł najpierw do poczucia swego znaczenia i do świadomości swych praw odrębnych.

We Włoszech tymczasem historjografja w narodowym języku zakwita dopiero w szesnastem stuleciu.

— Gdybyśmy według rodzajów literatury zechcieli rozgraniczać zakresy łacińskiego i narodowych języków na Zachodzie, moglibyśmy ogólnie powiedzieć, że nowe, pospolite języki służyły poezji i wywołały ten bujny dosyć rozkwit heroicznych opowiadań i dydaktycznych poematów średniowiecza, wreszcie lirykę Minnesängerów; łacina tymczasem utwierdziła się w prozie.

Uchodził język rzymski za dostojniejszy, donioślejszy; kiedy się tedy chciało tworzyć dla kół wybranych i szerokiego świata, urbi et orbi, dawano pierwszeństwo łacinie; choćby zaś ona daleko była odbiegła od poprawności Cycerońskiej, niemniej wydawała się zawsze odpowiedniejszym wyrazem dla wysokich myśli i zadań.

Dlatego też przemowy kościelne wygłaszano w narodowych językach, ale ogłaszano następnie po łacinie, skoro im chciano zapewnić trwalsze, literackie znaczenie.

Sam Dante, przystępując do swego wielkiego poematu o zaświatach, zaczął go pisać w heksametrach łacińskich: Ultima regna canam i t.

d., ale zaraz w progu poematu zerwał jednak te pęta.

Silne indywidualne natchnienie nie zniosłoby wędzideł obcego języka, i musiało szukać ujścia i znaleźć je w przyrodzonym, swoistym.

Dante też stoi na czele szermierzy, którzy wywalczyli prawa mów narodowych, vulgaria eloquia.

Za nim poszli w czternastym wieku Petrarka i Boccaccio w pewnej i udatniejszej części swych utworów.

— Było to czemś nowem, niezwykłem.

Giovanni di Virgilio napominał przeto Dantego, aby nie rzucał pereł przed wieprze, t. j. aby łaciną nadal odgradzał siebie i swoje natchnienia od pospólstwa.

A wczesny humanista Poggio Bracciolini ubolewał jeszcze w piętnastym wieku nad obłędem Dantego, Petrarki i Boccaccia.

Wyraźnie w czasach bujnego humanizmu czar i przewaga języka łacińskiego bardziej się wzmogły; przyczem nadmienić warto, że i Petrarka i Boccaccio przywiązywali do swych łacińskich utworów większą daleko wagę, niż do »odpadków« swej narodowej Muzy.

Toć Petrarka spodziewał się głównie nieśmiertelności po swym górnym, lecz nieindywidualnym poemacie Africa.

Tem mniej więc dziwić się możemy sądom i ocenom humanistów późniejszych.

Kiedy oni doprowadzili formę do doskonałości i ubóstwienia, poświęcając przy tem niekiedy treść, która bywała nikłą lub nieoryginalną, spoglądano równocześnie z lekceważeniem na płody » tuskijskich« czy francuskich natchnień.

Zdrowy jednak pęd i odruch rodzimy zwyciężyć musiał wkońcu nad sztucznem zboczeniem.

We Francji Plejada i Ronsard upomnieli się o prawa ojczystego języka, we Włoszech szesnastego wieku Ariosto i Tasso stwierdzili czynem, że mieli coś do powiedzenia, i zdołali to wypowiedzieć w ojczystej mowie.

Ale walka była długa i uprzedzenia na korzyść łaciny prysnęły nie prędko.

Częstokroć się zdarzało, iż autorzy szesnastego wieku, ogłosiwszy utwór narodowy, tłumaczyli go potem na łacinę dla większego rozgłosu, lub wyręczali się w tej pracy piórem współczesnych wielbicieli.

Losu takiego doznały n. p. utwory Jodelle’a we Francji, a u nas Kochanowski, Orzechowski i wielu innych postępowało podobnie.

Kiedy zaś — już w siedemnastym wieku — wielka gmina Jansenistów chciała zapewnić większy wpływ i doniosłość dziełu Pascala: Lettres provinciales, postarano się o przekład jego na łacinę.

Jest to spóźniony objaw dawnych, niezamarłych jeszcze pojęć i kierunków.

Na tem tle zrozumiemy różne objawy polskiego piśmiennictwa w samych jego początkach.

Polska nie miała bogatej literatury w średnich wiekach, a tem bardziej nie zdobyła się na literaturę narodową.

Kościół i jego potrzeby panowały samowładnie nad drobnemi objawami myśli i uczucia, które się ujawniały w modlitwach, kazaniach, pewnych próbach przekładów części Pisma Św., żywotach świętych, przeznaczonych dla zbudowania wiernych.

Pierwsi historycy — jak Gallus, Kadłubek, wreszcie w czternastym wieku Janko z Czarnkowa — upamiętniali w łacińskim języku dzieje przeszłości i teraźniejszości.

Ich dzieła były jedynym okazem bardziej świeckich natchnień, a były ubrane w szatę łacińską.

I wielki historyk piętnastego wieku, Jan Długosz, pisał również wyłącznie dla wykształconych i po łacinie.

Polszczyzna dochodziła tymczasem tylko nieśmiało do głosu w nabożnych prośbach czy opowieściach przeznaczonych dla warstw szerszych, w kazaniach, których próby mamy w zbiorze świętokrzyskim z końca trzynastego, i w zbiorze gnieźnieńskim z czternastego wieku.

— Na żadne opowieści epiczne, tem mniej na poezję liryczną nie zdobyło się młode społeczeństwo.

Nawet w piętnastym wieku, w którym państwo Jagiełły i Kazimierza Jagiellończyka tak się rozrosło, nie starczyło silnej samowiedzy na wytworzenie samoistnej lub rokującej błogie rozwoje na przyszłość literatury.

Długosza dzieło jest pięknym wyrazem ówczesnej cywilizacji, lecz tworem w Polsce dosyć osamotnionym, nie wyodrębniającym się zresztą silnie wśród całego zasobu europejskiej, łacińskiej historjografji średniowiecza.

Ostroroga zaś publicystyczny traktat łaciński świadczy wprawdzie o posiewach humanizmu i nowych prądów, lecz jest także objawem wyjątkowym, bez doraźnego następstwa.

A myśli szkolarzy i mistrzów krakowskich przerabiały równocześnie rozumowania i wywody scholastycznej, obcej nauki i rzadko tylko opuszczały wyżłobione przez europejską naukę koleje w pojęciach o Bogu i świecie.

Potrzeba było tedy silnych, nowych wstrząśnień i wpływów, aby umysłowość polską pchnąć na nowe tory i uskrzydlić do lotów nieznanych.

I naraz, po nikłem dosyć życiu polskiego piśmiennictwa w średniowieczu, znajdujemy się wobec bujności i świetności szesnastego stulecia.

Błogość czasów Zygmuntowskich wydała te plony, które cicho i zwolna dojrzewały w jędrnym wieku piętnastym i naraz doczekały się obfitego żniwa, tak jak w dużo późniejszych czasach sroga niedola narodu zbudziła znowu umysły do wielkiej, górnej twórczości.

— Jakie więc wpływy na te początki literatury się złożyły, określimy na kartach następnych.


text:
Augustowska djecezja, tak nazwana od miasta Augustowa, dziś powiatowego, a które wówczas, gdy wydzielano województwo i djecezję Augustowską, było w tej stronie najznaczniejszém.

Największa część dzisiejszej djecezji należała przed r. 1795 do djecezji wileńskiej, mniejsza do łuckiej i żmudzkiej, a dostała się w podziale pod berło pruskie.

Fryderyk Wilhelm II, nie chcąc mieć poddanych, podległych biskupom państwa Rossyjskiego, postanowił z odpadłych części nową djecezję erygować.

Porozumienie się z Rzymem było trudne w tych czasach, a wiernym było wzbronione odnoszenie się do swoich dawnych właściwych pasterzy.

Zaradzając tej niewłaściwości, Krysztof Hilary Szembek, biskup płocki, „tanquam vicinior,“ przyjął, z rozkazu króla, wiernych z tych stron pod swoją jurysdykcję i odniósł się w tym względzie do św. kongregacji Episcoporum et Regularium.

Rzecz nie cierpiała zwłoki, a odpowiedzi nie było, więc biskup pomieniony, per praesumptam licentiam Papae i jego władzą, naznaczył 21 Lutego 1797 r. officjałem per Lithuaniam et Samogitiam protegowanego od rządu Michała Franciszka Karpowicza, a d.

10 Marca t. r. „provisionaliter ad interim,“ takimże officjałem, a raczej wikarjuszem in Spiritualibus, Jana Szyjkowskiego, proboszcza bielskiego, biskupa in p. synopeńskiego, w tej części djecezji, późniejszej wigierskiej, która się i dziś per Podlachiam et partem Lithuaniae zowie.

D.

25 Marca 1798 r.

Pius VI erygował nową djecezję wigierską, a d.

5 Kwiet.

1799 r. naznaczył jéj biskupem pomienionego Michała Karpowicza.

Djecezja ta na 14 dekanatów w r. 1802 była rozłożona, a z wymienienia których łatwo jej granice wykreślić: augustowski, białostocki, bielski, brański, drohicki, knyszyński, olwitski, preński, sapieżyski, sejneński, sokołowski, (od Sokółki), tykociński, wierzbołowski i wigierski.

Zarządzał biskup Karpowicz djecezją do dnia śmierci, 5 Listppada 1803 r.

Po nim, ks. Jan Klemens Gołaszewski, już pierwej, po śmierci Szyjkowskiego, przez Onufrego Kajetana Szembeka pod d.

1 Lutego 1798 mianowany administratorem per Podlachiam, którego znowu Karpowicz na tym urzędzie, z tytułem wikarjusza in Spiritualibus, pod d.

29 Wrześ.

1803 r. utwierdził.

Rządy Gołaszewskiego, już nawet jako biskupa, djecezją wigierską trwały do r. 1818, nim ją bulla Piusa VII z d.

30 Czerwca i Najwyższe ukazy nie przemianowały na djecezję augustowską, od województwa tej nazwy.

Odtąd ta djecezja ma katedrę biskupią w Sejnach i zowie się de Sejna seu Augustoviensis, sejneńską czyli augustowską, a składa się ze 120 (a dziś ze 121) parafji, po największej części należących do dawniejszej djecezji wigierskiej, od której tak zwany obwód Białostocki odpadł już pierwej, w skutek zmian politycznych; a po tych ostatnich rozporządzeniach, przyłączono do niej dekanaty: łomżyński, wąsoski i wizki, od djecezji płockiej odcięte.

Było to jeszcze za biskupstwa Gołaszewskiego, choć w rzeczy samej rządził djecezją officjał ks. Augustyn Marciejewski.

Trudne podówczas było położenie djecezji augustowskiej, z powodu braku funduszów, kapituły i seminarjum, przy nieustalonej jeszcze rezydencji biskupiej.

Niemal że wszystkim tym trudnościom zaradził rządzący po Gołaszewskim, jego koadjutor, biskup Ignacy Czyżewski.

Naznaczony Czyżewski administratorem tej djecezji, przez instrument urzędowy z metropolji warszawskiej w braku kapituły, 4 Lipca 1820 r. prekonizowany, a konsekrowany 6 Sierp. t.

r, bardzo energicznie rozpoczął rządy swoje krótkie, ale pożyteczne.

Wyjednał fundusz dla kapituły 20 tysięcy złp. rocznie.

Kapitułę kompletną utworzył, katedrę w naczynia srebrne i apparaty bogate opatrzył, piękną ordynację dla niej przepisał; fundusze marniejące kościołów poklasztornych do porządku wrócił.

Przedwczesna śmierć jego pod d.

11 Grud.

1823 r. przerwała wiele chwalebnych zamiarów.

Po nim zarządzał suffragan biskup argijski ks. Marciejewski, jako administrator, zanim biskupem djecezjalnym Mikołaja Jana Manugiewicza w r. 1826 nie zrobiono.

Manugiewicz tém się odznaczył w historji tej djecezji, że, jako pedagog od lat młodości, a trochę i literat, postarał się o założenie seminarjum w Sejnach (d.

1 Listop.

1826 r. otwarte) i bibljotekę jego małą i lichą, uzbieranemi księgami z pokasowanych w królestwie zakonów, znacznie wzbogacił.

Po nim d.

3 Lipca 1834 r. akklamowany administratorem djecezji przez kapitułę jej prałat-dziekan, suffragan biskup adrazyjski, Stanisław Kostka Choromański, mało co więcej jak we dwa lata, bo d.

20 Lutego 1836 r. posunięty na warszawskiego arcybiskupa; a opróżnioną katedrę objął Paweł Straszyński, przez ingres d.

5 Lutego 1837 r. odbyty.

Rządy tego biskupa były gorliwe, ale niecałkiem opatrzne, a po jego śmierci, 21 Czerwca 1847 r. nastąpionej, rządziło lat szesnaście kilku z kolei administratorów: ks. Mikołaj Błocki, ks. Bonawentura Butkiewicz, ks. Jakób Choiński.

Dopiero d.

16 Marca 1863 r. prekonizowany biskupem augustowskim Konstanty Ireneusz hr. Łubieński, objął rządy djecezji d.

3 Paźd.

Po jego śmierci w Niżnim Nowgorodzie d.

16 Czerw.

1869 r., katedra biskupia wakowała przez lat trzy, zanim na niej (28 Października 1872 r.) zasiadł teraźniejszy biskup Piotr Paweł Wierzbowski.

Obecnie djecezja sejneńska rozciąga się w gubernji Suwalskiej całej i prawie całej Łomżyńskiej, a liczy dekanatów 11, kościołów parafjalnych 121, filjalnych 14, kaplic 80, księży świeckich 272, kleryków 60, klasztorów męzkich etatowych 2, nadetatowy 1, żeński etatowy 1, zakonników 42, zakonnic 12, wiernych Chrystusowych 554,235.

X. S. J.


corpora: openbooks

text:
Juliusz Słowacki

Dajcie mi tylko jednę ziemi milę…

Dajcie mi tylko jednę ziemi milę —

Może, o bracia, za wiele zachciałem!

Dajcie mi jedną bryłę — na tej bryle

Jednego — duchem wolnego i ciałem,

A ja wnet z siebie sprawię i pokażę,

Że taki posąg — dwie będzie miał twarze.

Dajcie mi gwiazdę mniejszą od miesiąca,

Kometę złotym wiejącą szwadronem,

Niechaj po lasach będzie latająca,

A tylko święta jednym polskim zgonem,

A ja wnet siły dobędę nieznane,

Skrzydła wyrzucę — i wnet na niej stanę…

O bracia moi!

kiedy krzyżem leżę

A proszę Boga o kraj, o człowieka —

To mi się zdaje, że tętnią rycerze,

A wróg z piorunem przed nimi ucieka…

Chcę biec — lecz kiedy na blask gwiazd wynidę,

Gwiazdy mię drwiące pytają, gdzie idę.

O gwiazdy zimne, o świata szatany,

Wasze mię wreszcie niedowiarstwo zwali…

Już prawie jestem człowiek obłąkany,

Ciągle powiadam, że kraj się już pali,

I na świadectwo ciskam ognia zdroje —

A to się pali tylko serce moje!…

-----


corpora: CEN

text:
Wydawnictwo Polskapresse, wydawca nowego dziennika Polska, rozpoczęło współpracę z wytwórnią fonograficzną Kayax.

Dzięki temu czytelnicy nowego dziennika wraz z gazetą będą otrzymają premierową płytę zespołu Zakopower.

W sobotę, 20 października 2007 roku, na łamach dziennika Polska odbędzie się premiera nowej płyty Zakopower - "Na siedem".

Płyta jest darmowa i dostępna będzie wyłącznie z sobotnim wydaniem dziennika Polska.

Płyta ukaże się na terenie całego kraju w nakładzie 620 tys. egzemplarzy.

Jest to jedno z bardziej innowacyjnych przedsięwzięć, które w najbliższym czasie pojawią się na polskich rynkach muzycznym i wydawniczym, oraz pierwszy tego typu projekt w Polsce.


text:
Charles Baudelaire

Staruszki

tłum.

Adam [Zofia Trzeszczkowska] M-ski

W labiryntach prastarych stolic, w ich odmęcie,

Gdzie ma swój czar to nawet, co ohydne i wstrętne,

Gnany smutnym kaprysem rad ścigam zawzięcie,

Istoty dziwne, mimo zgrzybiałość ponętne.

Te poczwary bezkształtne — to niegdyś kobiety —

Eponina lub Lais!

Dziś zmięte, zgarbione…

Kochajmy je!

to jeszcze duchy — te szkielety

W podarte, wynoszone szmaty otulone.

Czołgają się, chłostane cnotą bezlitośnie,

Drżąc przed nadbiegających hukiem omnibusów,

I jak relikwie tuląc u boku miłośnie,

Woreczki, szyte w kwiaty lub w godła rebusów.

Drepcą jak marionetki — lub podobne rannym

Zwierzętom — wloką swoje umęczone członki,

Lub drgają mimo woli ruchem nieustannym,

Te przez jakiegoś biesa poruszane dzwonki.

—

Wzrok ich, to głębia, kędy nocą woda świeci.

Błyszczy — i mimo starość jak świder przeszywa,

W ich spojrzeniu jest boski wyraz oczu dzieci,

W których lada błyskotka śmiech i dziw wyzywa.

—

Czyście zauważyli, że trumny staruszek,

Bywają często szczupłe jak trumna dziecięca?

Śmierć mądra w tym zbliżeniu z całunem pieluszek

Składa symbol dziwaczny, co jednak przynęca.

—

I gdy na tle Paryża, wielkiego mrowiska,

Taki blady cień przemknie — coś mi z cicha szepce,

Iż te wątłe istoty, widmowe zjawiska

Suną się pomalutku ku nowej kolebce.

Albo, patrząc na dziwnie złamane postacie,

Rozmyślam, geometrii pracami zajęty,

Ile się też robotnik na swoim warsztacie

Namorduje nad formą skrzyń na one szczęty?

Jak oczy — studnie ryte przez łez miliony,

Tygle, które stygnący metal porysował,…

Mają czar tajemniczy i niezwyciężony

Dla tych, kogo surowy los od dziecka chował.

2.

Westalka, dawniejszego Frascati ponęta;

Kapłanka Thalii, której, — o zmienności doli!

Tylko nieboszczyk sufler nazwisko pamięta;

Kwiat cudny, niegdyś słynna pieszczota Tivoli;

Wszystkie mię upajają!

lecz śród tej biedoty,

Są takie, co żółć mieniąc w miód, rzekły wbrew losom

Poświęceniu — od niego biorąc skrzydeł loty:

„Hipogryfie potężny, nieś mię ku Niebiosom!”

Tę, niedola Ojczyzny ciężkim jarzmem gniecie,

Małżonek wylał na nią wszystkie męki piekła;

Ta — Madonna przez własne udręczona dziecię,

A z ócz każdej z nich cała rzeka łez wyciekła!

3.

Ileż ich znam!

Jak często goniłem za niemi!

Pamiętam jedną, która o zachodzie słońca,

Gdy Niebo zda się krwawić rany szkarłatnymi,

Na ustronnej ławeczce siadała milcząca,

By posłuchać koncertu, jaki wojsko grywa

Po ogrodach, orkiestra z trąb głównie złożona,

Co w te złote wieczory, gdy wszystko odżywa,

Jakąś skrę bohaterstwa tchną w mieszczuchów łona.

Ta, z życiem jeszcze, dumna, sztywna — z swej uboczy

Piła chciwie rycerski śpiew marsowych synów;

Czasem jak stary orzeł otwierała oczy;

Jej skroń z marmuru zdała się godną wawrzynów!

4.

Tak idźcie, stoicznie, bez skarg, nieugięte,

W pośrodku żywych stolic mętnego chaosu,

Matki z łonem przebitym, hetery lub święte,

Których imiona niegdyś brzmiały śród rozgłosu.

Wy, coście były wdziękiem, coście były sławą,

Dziś nikt was nie zna!

Nieraz opój rozbestwiony

Swą szyderczą miłością znieważa was krwawo,

A w ślad skacząc przedrzeźnia ulicznik spodlony.

Cienie skurczone, co się wstydzicie istnienia,

Śliznące się wzdłuż murów, zgarbione, nieśmiałe,

Ach, dziś was nikt nie wita! (dziwne przeznaczenia!)

Szczątki ludzkości, już dla wieczności dojrzałe!

Lecz ja, który nad wami czuwam duszą tkliwą

I wzrokiem niespokojnym chwiejne śledzę kroki,

Jakbym był ojcem waszym, — doświadczam — o dziwo!

Skrycie, bez wiedzy waszej — radości głębokiej.

—

Widzę uczuć młodzieńczych rozkwity, uśmiechy,

I dni dawno ubiegłych smug ciemny lub złoty,

Przerywam serc tysiącem szałów waszych grzechy,

A duch mój się waszymi opromienia cnoty —

Szczęty, mózgi pokrewne, o bliski mi świecie!

Co wieczór uroczyście żegnam was wzruszony!

Osiemdziesięcioletnie Ewy, gdzie będziecie

Jutro?

wy, które tłoczą srogie losów szpony?

-----


text:
czysty, czysto i czyście, czyścić, czyściec, czystota i czystość; zanieczyszczać; »na przeczyszczenie« (stąd nazwy roślin tak działających: czyściec, czyścisz, czyścica; przeszły od nas na Ruś i do Niemców: Ziest, ‘stachys’).

Prasłowo; cerk. czist, czistiti, rus.

czistiliszcze, ‘czyściec’ (czeskie oczistec), nieczistaja siła (o ‘djabelstwie’), czistiec, jak i w czeskiem dawnem, ‘cyna’; prus.

skistai i skistan, ‘czysto’, litew.

skystas, ‘rzadki’ (o płynie), skeisti, ‘rozczyniać’, skaistas, ‘błyszczący’, p. cedzić, niem. scheiden, łac. scindo, grec.

schidzō, ‘dzielę’; u nas bez s-.


text:
Borusławski Józef, sławny karzeł, urodzony r. 1739 na Pokuciu, wysoki cali 39, słynął dowcipem i dojrzałością umysłu.

W pokoju bawialnym opiekunki swojej, miecznikowej Humieckiej, miał zastosowane do wzrostu stoliki, kanapkę, krzesełka, bilarek i inne przedmioty, a ubierał się jako „porucznik wielkiej buławy", i chodził zawsze przy szabli, bo był z urodzenia szlachcicem.

Przedstawiony w Wiedniu cesarzowej Maryi Teresie, zadziwił ją dowcipnemi odpowiedziami, tańczył przed nią poloneza i otrzymał od 5-letniej jej córki, późniejszej nieszczęśliwej Maryi Antoniny, królowej francuskiej, djamentowy pierścionek.

Z Wiednia przybył do Lunewilu na dwór kr. Stanisława Leszczyńskiego, który miał innego karła, Bebe.

Sławny hr. de Tressan napisał wówczas do Encyklopedyi franc. artykuł o karłach ze wzmianką o Borusławskim.

Z Lunewilu przybył tenże do Wersalu na dwór Ludwika XV i królowej Maryi Leszczyńskiej.

W Paryżu hetman Ogiński uczył go muzyki, a wydając raz wielki obiad, ukrył go w wazie srebrnej na stole.

Gdy karzeł na dany znak zrzucił pokrywę i głowę ukazał, zaproszone damy zaczęły uciekać z krzykiem, aż je grzeczną przemową zatrzymał.

Powróciwszy do Polski, był w Warszawie ulubieńcem arystokracyi, i wówczas, mając lat 40, zakochał się szalenie w pannie Izalinie, respektowej na dworze pani Humieckiej, co było powodem wydalenia obojga.

Za protekcją króla Stanisława, małżeństwo to przyszło do skutku w r. 1780.

Wyjechał potem do Krakowa i Wiednia, gdzie pokazywać się za pieniądze nie chciał, „gdyż jako szlachcic polski (pisze w swoim pamiętniku) miałem wstręt do tego", dawał jednak koncerty na gitarze.

Obarczony liczną rodziną, przymuszony został biedą do pokazywania się w Londynie.

W Anglii też stale osiadł i zmarł tam w r. 1837 mając lat 98.

W roku 1788 wydał w Londynie swoje pamiętniki po francusku i w tłómaczeniu angielskiem.

Obszerne z nich wyciągi podał Przyjaciel ludu (t. I, r. 1838).


corpora: sejm

text:
Projekt

Ustawa

Art. 1

„Art. 32a.

1.

Wysokość wszystkich opłat pobieranych od akceptanta przez agentów rozliczeniowych bądź podmioty inne niż agent rozliczeniowy, w szczególności wydawców kart płatniczych lub innych instrumentów płatniczych z tytułu akceptacji płatności przy użyciu karty płatniczej lub innego instrumentu płatniczego nie może przekroczyć każdorazowo 0,5% wartości transakcji dokonanej za pomocą karty kredytowej lub innego instrumentu płatniczego.

2.

Jeżeli w umowie zawartej pomiędzy akceptantami i agentem rozliczeniowym bądź podmiotem innym niż agent rozliczeniowy,

w szczególności wydawcą kart płatniczych lub innych instrumentów płatniczych, kwota opłat pobieranych od akceptanta przekroczy próg zawarty w ust. 1, to wiążąca strony jest wysokość opłat, o której mowa w ust. 1.

za dzierżawę terminalu płatniczego oraz za dostęp do systemu obsługi terminalu.

4.

Minister właściwy do spraw instytucji finansowych,

w porozumieniu z wydawcami kart płatniczych, po zasięgnięciu opinii Komisji Nadzoru Finansowego, określi w drodze rozporządzenia wysokość opłat za dzierżawę terminalu płatniczego i dostęp do systemu obsługi terminalu.

w szczególności:

a) szczegółowe zasady ustalania opłat w związku

z użytkowaniem terminali płatniczych służących do akceptacji transakcji przy użyciu kart płatniczych lub innych instrumentów płatniczych,

Art. 2

w życie.

Art. 3

Uzasadnienie

1.

Wyjaśnienie celu ustawy

Celem projektowanej regulacji jest zmiana przepisów określających zasady ustalania wysokości wszelkich opłat, które ponoszą akceptanci w związku

z dokonywaniem płatności przez klientów punktów handlowo-usługowych przy użyciu instrumentów płatniczych, a w szczególności przy użyciu karty płatniczej.

Projektodawca proponuje ustalenie wysokości ww. opłat na poziomie nieprzekraczającym 0,5% wartości transakcji dokonanej za pomocą karty kredytowej, kraty płatniczej lub innego instrumentu płatniczego.

Dodatkowo projektodawca proponuje ustalenie w drodze rozporządzenia maksymalnej wysokości opłaty

za użytkowanie terminali płatniczych, w tym za dzierżawę terminalu płatniczego oraz dostępu do systemu obsługującego terminal.

2.

Przedstawienie stanu obecnego

Zgodnie z obecnym stanem prawnym, istnieje kilka części składowych opłat za użytkowanie instrumentów płatniczych, określonych w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 roku o usługach płatniczych.

W skład tych opłat wchodzi m.in. opłata interchange ustalana przez organizacje kart płatniczych lub zrzeszone w nich banki, ukształtowana na poziomie około 2% wartości dokonywanej transakcji.

Zbyt duża wysokość opłat pobieranych przez emitenta karty powoduje wzrost kosztów obsługi bankowej, a co za tym idzie wzrost cen towarów, w których zostały ukryte koszty ponoszone przez akceptanta.

Na dzień dzisiejszy wysokość ustalonych opłat nie jest związana z kosztami świadczonej usługi, a jedynie z wysokością ustaloną przez wydawców kart płatniczych, która stanowi dochód zarówno banków jak i organizacji płatniczych takich jak VISA i MasterCard.

Przyjęta w Polsce wysokość opłat, za które ponoszą akceptanci w związku

z dokonywaniem płatności przez klientów punktów handlowo-usługowych przy użyciu instrumentów płatniczych jest najwyższa w całej Unii Europejskiej.

Stan ten utrzymuje się od wielu lat mimo zmieniających się warunków rynkowych.

Przyjęte przez organizacje płatnicze sposoby ustalania wysokości opłat oparte są na niejasnych, nietransparentnych kryteriach i nie ulegają praktycznie żadnym negocjacjom.

Ciężar utrzymania całego systemu ponoszą akceptanci, którzy koszty obsługi systemu przerzucają na konsumentów w postaci wyższych cen produktów i usług.

Dlatego też projektodawca proponuje ustalenie wysokości ww. opłat na poziomie nieprzekraczającym 0,5% wartości transakcji dokonanej za pomocą karty kredytowej, kraty płatniczej lub innego instrumentu płatniczego.

Dodatkowo proponowany projekt ustawy przewiduje ustalenie w drodze rozporządzenia maksymalnej wysokości opłaty

I. Skutki społeczne.

Proponowana nowelizacja ustawy o usługach płatniczych przyniesie pozytywne skutki społeczne, z uwagi na należyte uregulowanie wysokości opłat ponoszonych przez właścicieli punktów handlowo-usługowych za dokonywanie płatności przez ich klientów przy pomocy instrumentów płatniczych, a w szczególności przy użyciu karty płatniczej czy kredytowej.

Dzięki tym rozwiązaniom akceptanci będą mogli poznać dokładne ekonomiczne uzasadnienie dla przyjętej wysokości opłat, co umożliwi im podjęcie w tym zakresie ewentualnych negocjacji.

II.

Skutki gospodarcze.

Wprowadzenie proponowanej nowelizacji ustawy spowoduje zwiększenie konkurencyjności na rynku finansowym, a także wyrównanie opłat ponoszonych przez polskich przedsiębiorców, którzy korzystają w swych lokalach z terminali płatniczych.

Na wyrównaniu opłat skorzystają również konsumenci, którzy zapłacą za towary

i usługi mniej, ponieważ akceptant nie będzie ukrywać ponoszonych z tego tytułu kosztów w cenach swoich produktów i usług.

Wprowadzenie rozwiązań proponowanych w nowelizacji, spowoduje rozwój sieci punktów akceptacji kart płatniczych, a w konsekwencji – wzrost transakcji płatności kartą płatniczą.

III.

Skutki finansowe.

IV.

Skutki prawne.

Proponowana nowelizacja ustawy spowoduje nieważność umów zawartych niezgodnie z wprowadzanymi przepisami.

Przepisy proponowanej nowelizacji mają zastosowanie również do umów, które zostały zawarte przed dniem wejścia w życie ustaw


text:
Delator, donosiciel, z łac. delatio, wnoszenie, przynoszenie, dostarczanie.

Tak nazywano zwykle każdego skarżyciela czyli powoda w sprawach kryminalnych, t. j. takich, w których pozwany mógł był odpowiadać głową, a jak Polacy mówili, „gardłem".

W sprawach obrażonego majestatu królewskiego i zdrady kraju, oskarżycielem był instygator, a donosiciel stawał jako świadek, którego imię i nazwisko, jako donosiciela, musiało być w pozwie wymienione.

W pierwszej instancyi donosiciel musiał stanąć w sądzie osobiście.

Jeżeli nie stanął, sąd zawieszał wyrok, a wydawał tylko sentencję o przypozwaniu donosiciela: Teneri adesse delatorem.

W apelacyi donosiciel mógł nie stawać i wolno było każdemu wystąpić przeciw apelacyi, byle złożył rękojmię (vadimonium), że w razie przegranej karę za niesłuszny zarzut poniesie.

Jeżeli donosiciel nie był posesjonat, a skarżył posesjonata, był także obowiązany do rękojmi.

Zamykano go nawet do wieży, aby w razie przegranej nie uciekł przed karą za potwarz.

O przywłaszczanie szlachectwa tylko szlachcic mógł być oskarżycielem.

Pomiędzy ustawami o delatorach były takie np. że: 1) Delator, dowodzący deputatowi nabytku lub sprzedaży dóbr w czasie jego zasiadania na trybunale, zyskuje 2000 grzywien.

2) Delatorowi, który dowiedzie vacua spatia czyli zostawienie czystego papieru w protokółach kancelaryi ziemskiej lub grodzkiej, pisarz ziemski lub regent grodzki o to przekonany zapłacić winien 2000 grzywien.

(O delatorach w starożytnym Rzymie ob.

„Wielka encyklop.

powsz. ilustr." t. XV str. 268).


text:
Brentano 2.

Chrystjan, brat Klemensa, ur. 24 Stycz.

1784.

Nietylko ciałem ale i duchem pokrewny poecie.

W siódmym roku oddano go na wychowanie dziekanowi z Tauberbischofsheim, ale oburzony na cielesne kary uszedł z domu opiekuna.

Trzynastoletni chłopiec udał się do Hamburga i przyjęty został do domu handlowego.

Wyobraźnia jego, mało znajdując pokarmu w przemysłowych kombinacjach, zapragnęła szerszego pola: wznosiła zamki na lodzie i marzyła o nowym porządku świata.

Idealna polityka przeszkadzała mu do prowadzenia ksiąg handlowych.

Dla nadania trzeźwiejszego kierunku myślom młodzieńca, wysłano go do Saksonji, w celu kształcenia go w matematyce, ale nauka ta jeszcze większym napełniła go wstrętem do wszystkiego, co realne.

Chrystjan patrzył na cyfry i figury jeometryczne, a duch jego gonił za piękném w sztuce i literaturze.

Piękno takie było dlań bożyszczem, któremu poświęcał czas i trudy, bawiąc na uniwersytecie w Marburgu i Jenie.

W 32 roku wrócił do Frankfurtu.

Wtenczas wszedł w ścisłe stosunki z Ringeis’em, który mu z zapałem odsłaniał prawdy chrześcjańskie.

Szlachetny a spokojny Ringeis wielki wpływ wywierał na ten umysł niespokojny, smutny i z niczego niezadowolony.

Laska wiary zaczęła działać w sercu zbłąkaném.

Niesprawiedliwe napaści, których wówczas przedmiotem był chrześcjanizm, skłoniły prawy umysł Brentana, przez uczucie słuszności, do bronienia sprawy, której pierwsze czuł w sobie odbłyski.

„Przekonywam się, pisał, że bliższym jestem wiary, jak mniemałem, iskierka jej zapala płomień; zdawało mi się, że bronię cudzego ogniska, tymczasem obejmuje ono i duszę moję.

Jakim sposobem to się stało, niewiem, to tylko wiem, że płochość i lekkomyślność, z jaką trawiłem życie, łudząc siebie a bawiąc drugich, ustąpiła.

W moich oczach wszystko inną postać przybiera.

Jakby pod uderzeniem laski Mojżesza, skała serca się kruszy i łzy, co od piętnastu lat nie zrosiły powieki, nawet w najboleśniejszych chwilach, płyną dziś w obfitości, gorzkie jak pokuta, która oczyszcza i odradza.

Uczę się modlić, słowa prośby mieszają się z opadającemi łzami; pod wpływem łaski wracam do zdrowia duszy, zaczynam być chrześcjaninem.“ R.

1816 w formie listowej napisał traktat o zmianie religji.

Idąc już za głosem zimnego rozsądku, uznawał, że widzialne znaki łaski (sakramenty) wymagały widzialnej do ich rozdawnictwa powagi.

„Ale przekonanie to nie mogło długo zostać w samym umyśle; w miarę, jak wiara moja rosła, wzmagała się miłość i napełniała duszę żarem, jakiego opisać nie potrafię.

Samo wspomnienie kościoła lub czegokolwiek, co go bliżej tyczy, było dla mnie błyskawicą wstrząsającą całém jestestwem; każde nieprzyjazne dla kościoła słowo raniło mnie boleśnie.“ Wyznanie wiary złożył przed kapłanem mieszkającym niedaleko Frankfurtu.

Że marzycielski jego umysł nie zboczył już później z drogi wiary, zawdzięczał to tylko serdecznej swojej miłości Kościoła.

Sailer, późniejszy bp Ratyzbony, wpływał także na niego niemało.

Później, z powodu rozporządzeń rządowych, tyczących się spraw kościelnych w Bawarji, a naruszających konkordat, rozstali się z sobą: Br.

nie podzielał bowiem pojednawczych kroków Sailera.

Napisał wówczas: Ueber Staat u.

Kirche u. die christliche Unterthänigkeit gegen beide.

R.

1819 udał się do Szwajcarji, zamyślał zostać księdzem, ale od tego zamiaru odstąpił, za radą pewnego zakonnika rzymskiego, którego zdania zasięgał, bawiąc w Rzymie 1823 r.

Po powrocie do kraju r. 1827, wszedł w ścisłą przyjaźń z bpem Spiry ks. Weiss, należał do redakcji Katolika i chodził około spraw Kościoła.

R.

1835 ożenił się z Emilją Genger, i osiadł w Boppart nad Renem.

W czasie zatargów kolońskich (ob.

Droste Vischering) przeniósł się do Aschaffenburga.

Żył pobożnie i cnotliwie do śmierci, która go nagłe zabrała 27 Paźd.

1851 r.

Zdołano jednak jeszcze przed zgonem podać mu pomoc sakramentów świętych.

Pisma jego wyszły r. 1854 w Monacbjum, w 2 t.


text:
Barneveldt Jan van Ollen, także Oldenbarneveldt, ur. 1549 r., zajmował przez lat 30 urząd jeneralnego adwokata, a następnie wielkiego pensjonarza Hollandji.

Uległ w walce z chytrym Maurycym, księciem Nassau: walka ta łączyła się ze sporami arminjańskiemi (ob.

Arminjusz).

Barneveldt stanowczo stanął po stronie Arminjusza, Maurycy zaś trzymał z Gomarem.

Jeneralny synod w Dortrechcie potępił stronnictwo arminjańskie, a Barneveldta, jako zdrajcę ojczyzny i stronnika Hiszpanji, ścięto d.

13 Maja 1619 r.

Przed śmiercią napisał pamiętny list do swojej małżonki, malujący wielkość jego duszy i szlachetność; niezłomnym się też okazał w obliczu śmierci.

Padł ofiarą swego republikańskiego ducha i polityki Maurycego, który przyłączył się do kalwińskiego stronnictwa, aby obalić republikanizm i jego przywódców: Barneveldta i Hugona Grotiusa, jako przenikających dobrze jego zamiary.

Owdowiała księżna Oranji i poseł francuzki usiłowali ratować Barneveldta, ale bezskutecznie.

(Haas).

B.


text:
KANCELARIA SEJMU

ZasobÓw naturalnych i leŚnictwa

(nr 102)

8 stycznia 2014 r.

Komisji, zrealizowała następujący porządek dzienny:

– uzupełnienie składu Podkomisji stałej ds. monitorowania gospodarki

odpadami.

W posiedzeniu udział wzięli: Hanna Trojanowska podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki

Agencji Atomistyki wraz ze współpracownikami oraz prof. Marek Gromiec stały doradca Komisji.

Witam panie i panów posłów.

Witam naszych gości, którzy przybyli na dzisiejsze spo-

tkanie.

Dzisiaj przedstawicielem rządu jest pani minister Hanna Trojanowska – witam

serdecznie panią minister – odpowiedzialna w Ministerstwie Gospodarki za dziedzinę,

którą będziemy się za chwilę zajmowali.

Jest pan prezes Państwowej Agencji Atomistyki

– Janusz Włodarski.

Bardzo serdecznie witam pana prezesa.

Tradycyjnie jest z nami pani

Skucha, którą bardzo serdecznie witamy.

Zawsze jest też z nami pani dyrektor z Najwyż-

szej Izby Kontroli – Teresa Warchałowska.

Serdecznie witamy.

Witamy wszystkich gości,

którzy przybyli, a których z nazwiska nie wymieniłem dla oszczędności czasu.

Proszę

wszystkich, by czuli się serdecznie powitani.

punkcie – rozpatrzenie planu pracy Komisji od stycznia do czerwca br. W punkcie trze-

cim – uzupełnienie składu podkomisji stałej ds. monitorowania gospodarki odpadami.

wobec niewniesienia do niego uwag.

Na podstawie listy obecności stwierdzam kworum.

Przystępujemy do realizacji pierwszego punktu.

Bardzo proszę panią minister Tro-

4 b.g.

Komisji ochrony ŚrodowisKa, ZasobÓw naturalnych i LeŚnictwa (nr 102)

Bardzo dziękuję.

Panie przewodniczący, Wysoka Komisjo.

Dziękuję również za zapro-

szenie na dzisiejsze posiedzenie i możliwość przedstawienia projektu ustawy o zmianie

został w celu wdrożenia do krajowego prawa przepisów dyrektywy Rady 2011/70/EURA-

TOM z 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego

twórczymi.

Pozwolę sobie rozpocząć od zwrócenia uwagi, że kwestia właściwego gospodarowania

takimi odpadami, w tym ponoszenia kosztów, jest nie do uniknięcia niezależnie od kie-

runków rozwoju polityki energetycznej Polski.

W Polsce bowiem, niezależnie od realizo-

wanych planów wprowadzenia energetyki jądrowej, od ponad 55 lat wytwarza się odpady

promieniotwórcze.

Powstają one w wyniku działalności medycznej, naukowej i przemy-

słowej z zastosowaniem technik izotopowych, np. jako rezultat eksploatacji reaktora

badawczego MARIA wykorzystywanego do produkcji radiofarmaceutyków używanych

w diagnostyce i w terapiach onkologicznych, a więc de facto ratujących ludzkie życie,

powstaje materiał najbardziej promieniotwórczy, czyli wypalone paliwo jądrowe.

prowadzących działalność, w wyniku której powstają odpady promieniotwórcze, i jeden

podmiot „produkujący” wypalone paliwo jądrowe.

Wspomniana dyrektywa, zwana dyrek-

tywą odpadową, nakłada na nie obowiązek wprowadzenia krajowych ram ustawodaw-

czych regulacyjnych i organizacyjnych, zapewniających wysoki poziom bezpieczeństwa

utrwala zasadę – co jest ważne – zgodnie z którą ostateczną odpowiedzialność za wypa-

lone paliwo jądrowe i odpady promieniotwórcze ponosi państwo członkowskie, w którym

zostały one wygenerowane.

Pewną nowością wprowadzaną przez dyrektywę odpadową jest krajowy program

będzie musiał być obowiązkowo opracowywany i wdrażany w każdym państwie człon-

kowskim.

Na potrzeby takiego planu należy przewidzieć środki finansowe oraz wykwa-

lifikowane kadry.

Przedstawiany Wysokiej Komisji i Sejmowi przedmiotowy projekt wprowadza zmiany

Do tej pory znaczna część kwestii dotyczących odpadów promieniotwórczych jest

klasyfikowanie, przechowywanie, ewidencjonowanie czy warunki, jakie powinno speł-

niać składowisko, aby zostało uznane za krajowe składowisko odpadów promieniotwór-

czych czy wymogi lokalizacyjne dla składowisk, są materią, która powinna być regulo-

wana w akcie rangi ustawowej, omawiany projekt zmian przenosi je do ustawy – Prawo

atomowe, co dodatkowo zapewnić ma bardziej przejrzystą i uporządkowaną regulację

tych kwestii.

Pozwolą państwo, że przedstawię teraz w skrócie treść projektu, który zawiera prze-

pisy regulujące następujące zagadnienia.

Po pierwsze, są to zasady klasyfikowania,

ewidencjonowania odpadów promieniotwórczych, kwestie lokalizacji składowisk odpa-

dów promieniotwórczych oraz wymogi, których spełnienie pozwala uznać składowisko

za krajowe składowisko odpadów promieniotwórczych.

A więc, jak wspomniałam wcze-

śniej, zagadnienia przeniesione z rozporządzenia Rady Ministrów.

Po drugie, projekt zawiera reguły finansowania postępowania z odpadami pro-

mieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym zgodne z wyrażoną w dyrektywie

zasadą „zanieczyszczający płaci”.

Tak więc, zgodnie z projektowanym art. 48a ust. 1 i 4,

za zapewnienie możliwości postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz wypalo-

nym paliwem jądrowym od momentu ich powstania aż po ich oddanie do składowania,

b.g.

5

w tym za zapewnienie finansowania tego postępowania, łącznie z finansowaniem kosz-

tów składowania, odpowiada jednostka organizacyjna, w której powstały odpady promie-

niotwórcze lub też wypalone paliwo jądrowe.

Należy zakładać, że powyższy obowiązek

wpłynie pozytywnie na zdyscyplinowanie wytwórców odpadów i dążenie do wytwarzania

ich w jak najmniejszych ilościach.

Kolejnym istotnym zagadnieniem, regulowanym przez projektowane przepisy,

są zasady projektowania, budowy, eksploatacji i zamknięcia składowisk, ze szczególnym

uwzględnieniem bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej i ochrony obiek-

tów.

Podstawową zasadę w tej kwestii zawiera projektowany art. 55d, który stanowi,

że w samym projekcie składowiska, w procesie jego budowy, eksploatacji oraz zamknię-

cia składowiska, nie stosuje się rozwiązań i technologii, które nie zostałyby sprawdzone

w praktyce w składowiskach odpadów promieniotwórczych lub za pomocą prób, badań

czy stosownych analiz.

Ma to zapewnić, że nowe składowisko w Polsce będzie budowane

na podstawie sprawdzonych i najbezpieczniejszych technologii.

Z tym zagadnieniem łączy się również kwestia regulowana przez projektowane prze-

pisy, mianowicie kompetencje prezesa Państwowej Agencji Atomistyki w zakresie wyda-

wania zezwoleń na budowę, eksploatację i zamknięcie składowiska.

W projekcie wska-

na czynności prezesa Państwowej Agencji Atomistyki po wpłynięciu wniosku, terminy

rozpatrzenia tegoż wniosku oraz treść zezwolenia i okoliczności uprawniające prezesa

Państwowej Agencji Atomistyki do zmiany warunków wykonywania działalności objętej

tymże zezwoleniem.

Jak już powiedziałam, zupełnie nowym elementem w polskim porządku prawnym,

wprowadzanym omawianą nowelizacją, jest krajowy plan postępowania z odpadami pro-

mieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Projekt zmian szczegółowo określa

zasady opracowania, przyjmowania, aktualizacji oraz samą zawartość takiego doku-

mentu.

Obowiązek opracowania krajowego planu spoczywa na ministrze właściwym

do spraw gospodarki.

Krajowy plan ma być przyjęty uchwałą Rady Ministrów i ogło-

szony w Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski”, co stanowi realizację obowiązku infor-

mowania społeczeństwa.

Podmioty odpowiedzialne za jego realizację zostaną wskazane

w samym dokumencie, podobnie jak koszty jego realizacji.

Dokument taki zawierać też

będzie część prognostyczną, obejmującą okres minimum 20 lat od dnia przyjęcia albo

od ostatniej aktualizacji oraz program działań wykonawczych wraz z instrumentami

jego realizacji.

Taka struktura czyni go przejrzystym oraz pozwala na ciągłe monito-

rowanie procesu gospodarowania odpadami promieniotwórczymi.

Zgodnie z postano-

wieniami dyrektywy, w projekcie ustawy w art. 57c ust. 2 pkt 1-12 określono dokładnie

zawartość krajowego planu postępowania z odpadami.

W związku z tym, że dyrektywa odpadowa nakazuje powiadomić Komisję Europejską

o treści krajowego planu nie później niż do dnia 22 sierpnia 2015 r. minister gospodarki

w 2009 r. powołał zespół do spraw opracowania projektu krajowego planu.

Ten zespół

finalizuje w chwili obecnej prace nad projektem dokumentu końcowego.

Kolejnym zagadnieniem regulowanym szerzej w omawianym projekcie zmian

są zasady uzyskiwania przez społeczeństwo informacji dotyczących eksploatacji i zamy-

kania składowiska odpadów promieniotwórczych.

Chodzi o zasadę, że każdy ma prawo

do uzyskania od kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej działalność związaną

z narażeniem, polegającą na eksploatacji lub zamknięciu składowiska odpadów promie-

niotwórczych, pisemnej informacji o stanie ochrony radiologicznej składowiska odpa-

dów promieniotwórczych, jego wpływie na zdrowie ludzi i na środowisko oraz o wielkości

kowo informacje te mają być zamieszczane na stronie internetowej tejże jednostki, nie

czywa również na prezesie Państwowej Agencji Atomistyki, który udostępnia informacje

wskazane w projektowanym przepisie art. 55c ust. 5 na zasadach określonych w prze-

6 b.g.

Ostatnim zagadnieniem uregulowanym w projektowanych przepisach, w związku

z implementacją dyrektywy, są zasady wywozu odpadów promieniotwórczych z teryto-

rium Polski w celu ich składowania.

Nowe przepisy stanowią uszczegółowienie dotych-

czasowych regulacji, gdyż obecnie problem wywozu, przywozu i tranzytu odpadów pro-

mieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego jest szczegółowo uregulowany w roz-

działach 8 i 8a ustawy – Prawo atomowe.

W celu zapewnienia bezpieczeństwa, zawarte

we wskazanych rozdziałach przepisy w restrykcyjny sposób określają zasady i warunki

dokonywania tego typu czynności.

Oprócz przepisów implementujących dyrektywę EURATOM omawiany projekt zmian

zawiera również regulacje znoszące stanowisko głównego inspektora dozoru jądrowego.

Pozwolę sobie chwilę zatrzymać się nad tą kwestią.

Otóż, obecnie prawo atomowe prze-

widuje organy dozoru jądrowego: prezesa PAA, jako naczelny organ dozoru jądrowego,

jądrowego, oraz zespól inspektorów dozoru jądrowego.

Ponieważ jednak poprzednia

nowelizacja prawa atomowego – w 2011 r. – zmieniła zakres kompetencji prezesa PAA,

zawężając go do zadań dozoru jądrowego sensu stricto, zbędne staje się utrzymanie

funkcji głównego inspektora dozoru jądrowego.

Mam świadomość, że mówiąc o zawę-

żeniu zakresu zadań używam niewłaściwego słowa, bo w zasadzie jest to rozszerzenie

zadań, ale właśnie do zadań dozorowych.

Zniesienie stanowiska głównego inspektora jest

zasadne tym bardziej, że w istniejącym stanie prawnym część jego zadań dubluje zada-

nia prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.

Ponadto zmiana systemu organów dozoru

jądrowego z trójstopniowego na dwustopniowy uczyni jego odbiór bardziej przejrzystym

i uporządkowanym dla przedsiębiorców i pozostałych interesariuszy.

został opracowany w ścisłej współpracy z Państwową Agencją Atomistyki.

Podczas kon-

sultacji społecznych uwagi do projektu zgłosiło 15 podmiotów, w tym posłowie na Sejm

RP.

Biorąc pod uwagę treść i charakter zgłaszanych uwag należy stwierdzić, że projekt

nie wzbudzał kontrowersji społecznych.

Najbardziej problematyczny okazał się zgło-

szony przez burmistrza gminy Różan postulat podwyższenia maksymalnego limitu

opłaty dla gminy, na terenie której znajduje się i funkcjonuje od ponad 50 lat krajowe

składowisko odpadów promieniotwórczych, z obecnych 8550 tys. zł do kwoty 10.500

tys. zł, co ostatecznie nie zostało zrealizowane z uwagi na trudną sytuację budżetową.

Dodam jeszcze, że szczegółowe stanowisko ministra gospodarki wobec wszystkich

uwag zgłoszonych w ramach konsultacji społecznych zawarto w tabeli opublikowanej

na stronie w Biuletynie Informacji Publicznej RCL.

Jeśli chodzi o harmonogram, to 25 listopada 2013 r., po przyjęciu przez Radę Mini-

strów, projekt został notyfikowany w Komisji Europejskiej.

Dokonaliśmy dwóch notyfi-

kacji: notyfikacji technicznej oraz notyfikacji na podstawie art. 33 traktatu EURATOM.

Zgodnie z procedurą obowiązującą przy notyfikacji technicznej Komisja Europejska

wyznaczyła obowiązkowy okres wstrzymania procedury legislacyjnej, który upływa 26

lutego 2014 r.

Jeżeli w tym czasie Komisja Europejska i państwa członkowskie nie zgło-

szą uwag, podjęcie przez Sejm dalszych prac nad projektem będzie możliwe 27 lutego.

Mimo, że na wstępie wystąpienia starałam się podkreślić konieczność wdroże-

nia zmian w regulacjach niezależnie od tempa wdrażania polityki jądrowej w Polsce,

to pozwolę sobie zwrócić uwagę, że wdrożenie polityki jądrowej może przyczynić się

do polepszenia sytuacji gospodarowania odpadami także przez innych niż energetyka

jądrowa wytwórców, gdyż w naturalny sposób przejmie ona dużą część związanych z tym

kosztów.

W chwili obecnej wytwarza się w Polsce ponad 100 m

3

odpadów promieniotwór-

czych, zarówno stałych jak i ciekłych.

Dla jednego bloku elektrowni jądrowej o mocy

1000 MW przewiduje się wytworzenie odpadów na poziomie 150 m

3

rocznie, co daje 9000

m

3

odpadów promieniotwórczych w okresie 60 lat eksploatacji.

Tak więc, w przypadku

realizacji programu energetyki jądrowej zakładającego budowę 6000 MW, będzie to ogó-

łem 54.000 m

3

odpadów.

Dodatkowo przewiduje się 67.500 m

3

odpadów pochodzących

z likwidacji elektrowni jądrowej po zakończeniu 60-letniej eksploatacji.

Tyle tytułem wstępu.

Dziękuję bardzo.

b.g.

7

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Bardzo dziękuję.

Chciałbym jeszcze – patrząc na obecnych na sali – powitać burmistrza

Różana, pana Piotra Świderskiego.

Bardzo serdecznie pana witamy.

Rozumiem, pani minister, że sytuację mamy taką, iż do 26 lutego jest czas dla Komisji

Europejskiej na ewentualną notyfikację czy też uwagi do notyfikacji.

Zgodnie z regula-

minem Sejmu, my powinniśmy się tym zająć po notyfikacji, ale ponieważ materiał jest

dosyć obszerny, to myślę, że po pierwszym czytaniu powołamy podkomisję, która będzie

pracowała tak, aby szybko uchwalić ustawę po ewentualnych uwagach.

Wtedy będziemy

wiedzieli „na czym stoimy”.

Tak?

Podsekretarz stanu w MG Hanna Trojanowska:

To bardzo słuszne podejście.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

zabrać głos?

Czy są uwagi?

Nawet pan profesor nie ma uwag?

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Nie, nie, mam.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Bardzo proszę – pan prof. Szyszko.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Mam do pani pytanie.

W uzasadnieniu jest napisane, iż ten projekt ma implemento-

wać dyrektywę, która zastała ogłoszona 3 sierpnia 2011 r. w Dzienniku Urzędowym.

Jednak znacznie później nowelizowaliśmy ustawę – Prawo atomowe, ustawę o udostęp-

nianiu informacji i ochronie środowiska (mówiąc w skrócie).

Przecież – jak pani wie

– to są dzienniki ustaw dwa lata starsze, czyli ta dyrektywa była już znana.

W związku

z tym pytam – czy poprzednio ją pominięto w tych nowelizacjach prawa, czy było to nie-

dopatrzenie?

Jak to wytłumaczyć?

Dyrektywa została opublikowana dwa lata wcześniej,

a potem ukazała się ustawa – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. 2012 r.

), ustawa

o udostępnieniu informacji (Dz. U. 2013 r.), ustawa – Prawo atomowe (Dz. U. 2012 r.).

Jak to jest możliwe, jak to wytłumaczyć?

Podsekretarz stanu w MG Hanna Trojanowska:

atomowego 13 maja 2011 r., natomiast dyrektywa została ogłoszona w sierpniu 2011 r.

W perspektywie czasu jest to może niedużo, ale faktem jest, że nowelizacja prawa ato-

mowego została ogłoszona po ogłoszeniu dyrektywy dotyczącej zasad bezpieczeństwa

jądrowego.

Dzieli ten okres trzy miesiące.

Tak więc, mieliśmy już znowelizowaną ustawę

– Prawo atomowe, a po trzech miesiącach weszła kolejna dyrektywa, tzw. dyrektywa

odpadowa.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Wobec tego następne pytanie, jeśli można.

Dziękuję, że pani to zauważyła.

Natomiast

pytanie jest następujące.

Czy to „dopychanie kolanem” tamtych ustaw polegało na tym,

że państwo wiedzieliście, iż taka dyrektywa powstanie?

Jestem członkiem Komisji

do Spraw Unii Europejskiej i wiem, jak to wszystko wygląda.

Państwo na pewno byli-

ście dokładnie zorientowani, że taka dyrektywa jest, a jej treść też była państwu znana.

Tak więc, to pani tłumaczenie, że dzieli to trzy miesiące i że rząd o tym nie wiedział, jest

troszeczkę śmieszne.

W związku z tym pytam raz jeszcze – czy wtedy tak się „dopychało kolanem” prawo

atomowe po to, żeby później implementować tą dyrektywę, czy też odwrotnie?

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Bardzo proszę, pani minister.

Podsekretarz stanu w MG Hanna Trojanowska:

Bardzo przepraszam, panie profesorze, ale było to tak – tamta nowelizacja prawa atomo-

wego polegała na obowiązku wdrożenia dyrektywy do spraw bezpieczeństwa jądrowego.

8 b.g.

Termin implementacji mijał 1 lipca 2011 r.

Zatem procedura nazwana przez pana posła

„dopychania kolanem” też miała swoje uzasadnienie, bo chodziło o nowelizację prawa

atomowego w związku z dyrektywą związaną z bezpieczeństwem jądrowym, z zasadami

bezpieczeństwa jądrowego.

Tam też był termin.

Można było to odwlec i procedować

z kolejną dyrektywą, ale w tym momencie bylibyśmy w niedoczasie z implementacją

dyrektywy dotyczącej bezpieczeństwa jądrowego.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Powiedziałbym, że po prostu była wola polityczna, aby jednak wprowadzić energetykę

jądrową w Polsce – powiedzmy sobie szczerze.

Zresztą w uzasadnieniu też pani powie-

działa, że jedna elektrownia jądrowa to około 150 m

3

paliwa – zresztą to może być nawet

więcej, bo paliwo jest dosyć ciężkie.

Tak więc, wola polityczna jednak była, aby wprowa-

dzić to w tamtej kadencji i rozpocząć całą procedurę nie zważając na to i szybko proce-

dując.

Bo przecież ta następna dyrektywa była państwu znana.

To było konsultowane

przez Komisję do Spraw Unii Europejskiej.

To jest proces, który trwa od dawna.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Bardzo proszę, jeszcze pani minister.

Rozumiem, że jesteśmy w punkcie, który dotyczy

złożonego projektu ustawy, natomiast teraz jakby wracamy do historii.

Proszę bardzo.

Podsekretarz stanu w MG Hanna Trojanowska:

Jest tak.

W momencie, kiedy poprzednio nowelizowaliśmy prawo atomowe – oczywiście

zbiegało się to również z ustawą dotyczącą katalogu restrykcyjnych wymagań dla ewen-

tualnych inwestorów energetyki jądrowej, implementującą dyrektywę bezpieczeństwa

jądrowego – prace nad dyrektywą odpadową były nam znane, natomiast termin wdro-

żenia dyrektywy dotyczącej bezpieczeństwa jądrowego mijał 1 lipca 2011 r.

W związku

z tym, prace przebiegały na tyle sprawnie, że zdążyliśmy znowelizować prawo atomowe

na podstawie dyrektywy, dotyczącej bezpieczeństwa jądrowego.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Tak jest.

Jeszcze?

Proszę bardzo.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Dlatego o to pytałem, bo nie było innych pytań.

Natomiast chciałem jeszcze jedno

zauważyć.

Tu znowu jest w pewnym sensie pośpiech, bo państwo mówicie: spieszy nam

się, mamy bardzo mało czasu.

Natomiast, pani minister, chciałem zauważyć, że został

złożony wniosek o referendum.

Pani m.in. motywowała to budową pierwszej elektrowni

jądrowej w Polsce.

Przypominam zatem, że został zgłoszony wniosek o referendum, żeby

społeczeństwo wyraziło swoją opinię na ten temat: czy chce energii jądrowej w Polsce,

czy też nie.

Ten wniosek czeka już dosyć długo.

Czy w związku z tym ten pośpiech wynika

z tego, że chcecie przegłosować coś przed referendum?

Podsekretarz stanu w MG Hanna Trojanowska:

Nie, panie profesorze.

Nie mogę się z tym zgodzić.

Pozwoliłam sobie rozpocząć od takiego

stwierdzenia, że w zasadzie tempo wdrażania energetyki jądrowej nie ma tutaj żadnego

przełożenia na wdrożenie dyrektywy odpadowej.

Do tego jesteśmy zobowiązani jako pań-

stwo członkowskie, jak każde państwo członkowskie – niezależnie od tego, czy posia-

damy energetykę jądrową, czy nie.

Jak mówiłam, od 55 lat wytwarzamy odpady promieniotwórcze i niezależnie od tego,

jakie będzie tempo wdrażania energetyki jądrowej, obowiązek wdrożenia dyrektywy

odpadowej istnieje dla każdego państwa członkowskiego.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Czy to wyjaśnia sprawę, panie profesorze?

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Niezupełnie.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Czy są inne uwagi pań posłanek i panów posłów?

Nie słyszę.

Proponuję, abyśmy powołali

podkomisję.

Przypominam, że mamy już stałą podkomisję odpadową, więc może pan

b.g.

9

poseł Arkit ze swoją podkomisją zechciałby się zająć tą sprawą.

Słyszę, że pan poseł się

zgadza.

Czy jest zgoda, żeby przekazać projekt do podkomisji z takim harmonogramem,

o jakim pani minister mówiła, iż do końca lutego musimy się uporać z tym projektem,

aby po notyfikacji można było przyjąć projekt ustawy?

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Panie przewodniczący, to jest specyficzny projekt, który jednak zawiera nieco inne treści

niż „śmieci w mieście”.

Dlatego proponowałbym, aby jednak zastanowić się, czy w takiej

podkomisji znalazły się osoby związane bardziej profesjonalnie ze sprawami np. geologii,

bo to jest jednak składowanie odpadów nie na powierzchni ziemi, ale w głębi.

W związku

z tym dobrze byłoby, aby do tej podkomisji weszły osoby, które co nieco wiedzą o spra-

wach związanych z promieniotwórczością i geologią.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Rozumiem, że najlepiej byłoby – wychodząc naprzeciw oczekiwaniom – aby zajęła się

tym podkomisja wzbogacona o osoby, o których pan poseł mówił.

Bardzo proszę pana

o zgłoszenie kandydata.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Myślę, że dobrym kandydatem byłby tu pan poseł Jędrysek.

Również ja z przyjemnością

wezmę udział w tych pracach.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Czyli przyjmujemy, że podkomisja będzie wzbogacona o dwie osoby: pana posła Jędryska

i pana posła Szyszkę.

Czy jest zgoda?

Jest.

Zakończyliśmy punkt pierwszy porządku obrad.

Bardzo dziękuję pani minister oraz

wszystkim gościom zainteresowanym tym punktem.

Przechodzimy do drugiego punktu porządku, czyli rozpatrzenia projektu planu pracy

o zgłoszenie tematów i uwag.

Te propozycje zostały uwzględnione.

Czy są uwagi do pro-

jektu planu pracy, który został państwu przedstawiony na piśmie?

Bardzo proszę, pani

poseł Paluch.

Poseł Anna Paluch (PiS):

Dziękuję bardzo.

Panie przewodniczący, wnioskowałabym o uzupełnienie – gdzieś pod

koniec tego półrocza – o informację o realizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ście-

ków Komunalnych w roku 2013.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Tam jest chyba punkt dotyczący oczyszczalni ścieków, więc moglibyśmy dołożyć ten

temat jako drugi punkt posiedzenia w tym dniu.

Chodzi o informację NIK na temat zago-

spodarowania osadów powstających w oczyszczalniach ścieków komunalnych.

Mogliby-

śmy dołożyć tu drugi punkt.

Poseł Anna Paluch (PiS):

Panie przewodniczący, to jest o gospodarce osadowej.

Jeżeli ministerstwo będzie gotowe

do rozmowy na ten temat, to równie dobrze może to być omawiane łącznie z tym

punktem.

Z tym, że oczywiście powinna być informacja dotycząca wykonania KPOŚK

w 2013 r.

Na to jest zgoda.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Dobrze.

Bardzo proszę, pan profesor.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Przepraszam, panie przewodniczący, wprawdzie rozmawialiśmy na ten temat parę razy –

chodzi o sprawy lasów, co w tej Komisji jest oczywiste – ale jest sprawa niezwykle istotna.

Chodzi o „zapalny” problem Białowieskiego Parku Narodowego.

Myślę, że ten temat

powinien być postawiony na posiedzeniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Natu-

ralnych i Leśnictwa.

Można też poszerzyć go i zastanowić się, dokąd zmierza polska myśl

ochrony przyrody, właśnie na przykładzie Białowieży, Rospudy, Świdnika czy też spraw

związanych z Kampinoskim Parkiem Narodowym, jak również z lawinowymi zmianami

10 b.g.

gatunków od zachodniej strony Polski.

Może zastanowilibyśmy się, żeby jednak postawić

te kwestie pod obrady Komisji Ochrony Środowiska, a szczególnie te dotyczące Białowie-

skiego Parku Narodowego.

Z tego, co wiem, mieszkańcy tych terenów będą żądali, aby

w Brukseli odbyło się przesłuchanie dotyczące Białowieskiego Parku Narodowego.

Jest

taka koncepcja i taka inicjatywa została złożona.

Dobrze, żebyśmy się temu przyjrzeli

tutaj, na posiedzeniu naszej Komisji.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Tak.

Chciałem tylko przypomnieć, że prosiliśmy państwa o złożenie propozycji do planu

pracy.

Te propozycje, które zostały zgłoszone, zostały uwzględnione.

Rozumiem, że to jest

dodatkowa propozycja.

Postaramy się znaleźć dla niej jakiś termin, żeby ją uwzględnić.

Poseł Dorota Niedziela (PO):

Panie przewodniczący, proponuję, abyśmy pojechali do Białowieskiego Parku Narodo-

wego i tam omówili te kwestie.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Na razie jeszcze wiosny nie ma.

Jak będzie, to być może pojedziemy.

Bardzo proszę, pan

poseł.

Poseł Mariusz Orion Jędrysek (PiS):

Panie przewodniczący, chciałbym, aby plan był uzupełniony o sprawy dotyczące polityki

geologicznej państwa, ze szczególnym uwzględnieniem służby geologicznej, ale także

spraw związanych ze złożami den oceanicznych, w których Polska bierze udział, a także

zmian dotyczących praw właścicielskich koncesji.

Przynajmniej te trzy główne zagad-

nienia powinny być uwzględnione.

Już na ten temat rozmawiałem z panem, panie prze-

wodniczący.

Niestety, tego tu nie ma, ale bardzo na tym mi zależy.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

To jednak nie polega na rozmowie, tylko prosiliśmy o złożenie propozycji.

Poseł Mariusz Orion Jędrysek (PiS):

Panie przewodniczący, złożyłem pismo do pana, na które nie otrzymałem odpowiedzi.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Przepraszam bardzo, panie przewodniczący ale myślałem, że tego rodzaju propozycje

będą omawiane na prezydium, a prezydium nie zebrało się od dwu i pół roku.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

No cóż, każdy to różnie może przyjmować.

Natomiast jeszcze raz przypominam,

że na kilku posiedzeniach informowałem o tym państwa.

Przypominam również,

że wybory parlamentarne są w 2015 r. i będziemy mieli jeszcze możliwość układania

planu pracy na drugie półrocze.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

Czyli rozumiem, że prezydium ma jeszcze szansę się spotkać przed końcem kadencji.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Panie profesorze, chcę powiedzieć, że nie zamykamy sprawy, bo jeszcze będziemy pra-

cowali.

Tak więc, jeśli teraz zmieści się jeszcze temat dotyczący służby geologicznej –

bardzo proszę.

Ja uważam, że pan poseł powinien powiedzieć tak: proszę skreślić taki

a taki punkt w planie pracy, a wpisać na to miejsce geologię.

Wtedy przegłosowalibyśmy

to i byłaby jasna sprawa.

Natomiast...

Poseł Mariusz Orion Jędrysek (PiS):

nie więcej.

Przecież nie raz są zwoływane posiedzenia ad hoc i tak samo można zrobić

w tej kwestii.

Nie jest przeszkodą brak czasu – proszę nam tego nie opowiadać.

Panie przewodniczący, wielokrotnie prosiłem – także na piśmie – o spotkania, żeby

na posiedzeniu prezydium te sprawy omówić.

Szkoda, że one wypływają tu teraz.

Dla

nas to nie jest przyjemna sprawa.

Prezydium nie spotyka się, nie ma w ogóle programu.

Pan chce tylko na piśmie, a są rzeczy, które należy najpierw omówić i wtedy, być może

b.g.

11

nie trzeba będzie tego robić.

Chciałbym i zdecydowanie nalegam, aby w planie pracy

uwzględniono politykę geologiczną państwa, z uwzględnieniem przynajmniej tych trzech

punktów.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Dobrze.

Pan poseł Suski.

Poseł Paweł Suski (PO):

Panie przewodniczący, mam prośbę.

W maju, pkt 12, zaplanowane jest posiedzenie, któ-

rego tematem jest „Lista gatunków inwazyjnych – stan obecny i planowana nowelizacja”.

Czy byłaby szansa, aby ten temat przenieść na nieco wcześniejszy termin?

Na przykład

na jedno z posiedzeń marcowych.

Uzasadnię dlaczego.

Jest przygotowywana nowelizacja

ustawy o ochronie zwierząt – pracuję w zespole, który to przygotowuje.

Jak sądzę, ten

temat będzie dotyczył również sytuacji, jaka ma miejsce w Lasach Państwowych – cho-

dzi o rozprzestrzenienie się norki amerykańskiej, którą być może trzeba będzie uznać

za gatunek inwazyjny.

W związku z tym ważne jest, aby Komisja mogła na ten temat

przeprowadzić dyskusję wcześniej niż w maju.

Myślę, że to byłoby uzasadnione.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Proszę, pani poseł Niedziela.

Poseł Dorota Niedziela (PO):

Rozumiem, panie przewodniczący, że został przyjęty wniosek o wyjazdowe posiedzenie

Komisji.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Nie wiem, czy dzisiaj musimy przyjąć plan pracy, czy nie?

Nie, nie musimy.

Wobec tego

te wszystkie propozycje przejrzymy jeszcze raz i na następne posiedzenie przygotujemy

nowy plan pracy Komisji, dobrze?

Jeszcze pan poseł, proszę bardzo.

Poseł Jan Szyszko (PiS):

i cały szereg spraw związanych w projektami prawa kreowanego przez Komisję Europej-

ską i Unię Europejską „idzie” przez tę Komisję i w ogóle nie dociera do naszej Komisji.

Jeśli chodzi o sprawę dotyczącą gatunków inwazyjnych, to prosiłem panią Pomaską,

żeby to skierowała do naszej Komisji.

Nie jest to sprawa najważniejsza, ale przynaj-

mniej to udało się zrobić.

Niestety, innych ważniejszych spraw nie udaje się w Komisji

do Spraw Unii Europejskiej skierować na obrady do Komisji Ochrony Środowiska, Zaso-

bów Naturalnych i Leśnictwa.

W tej sprawie się udało – i dobrze.

Dobrze, żebyście się

państwo zapoznali z tym dokumentem, bo jest on dość charakterystyczny dla sposobu

myślenia Komisji Europejskiej.

Dziękuję.

Przewodniczący poseł Stanisław Żelichowski (PSL):

Bardzo dziękuję.

Czyli przyjmujemy takie rozwiązanie, że po tych trzech dodatkowych

propozycjach jeszcze raz przygotujemy na piśmie plan pracy Komisji na pierwsze półro-

cze, który przedłożymy państwu pod rozwagę.

Być może będą jeszcze jakieś propozycje,

a wtedy zaakceptujemy plan pracy.

Jest zgoda?

Jest, dziękuję.

Następny punkt to uzupełnienie składu podkomisji stałej ds. monitorowania gospo-

darki odpadami.

Dodatkowo do pracy w podkomisji zgłosił się pan poseł Mirosław Pluta,

a ponieważ mamy problem, bo jedna z pań posłanek członków podkomisji jest chora,

więc po uzupełnieniu składu o pana posła podkomisja mogłaby pracować w pełnym skła-

dzie.

Czy jest na to zgoda?

Dziękuję.

Rozumiem, że Komisja zaakceptowała takie rozwią-

Sekretarz Komisji Krystyna Pająk:

Przepraszam, że ośmielam się zwrócić uwagę, ale podkomisja do rozpatrzenia projektu

ustawy z druku nr 1993 musi się ukonstytuować, bo to jest całkiem nowa podkomisja.

12 b.g.

Wobec tego, po zakończeniu posiedzenia zaproszę tu państwa i podkomisja ukonstytuuje

Zamykam posiedzenie Komisj


text:
300.

Cóż to znaczy: Dziś?

— Przypatrz się jętce.

Świt jej życie dał, a zmrok wieczora

Już obwieszcza: że jej umrzeć pora.

Dziś jest tylko błyskiem w życia chętce.

Mówisz sobie: Jutro — a tu wprędce

Już się z jutra tego stało wczora.


text:
Buty.

Jaka w ubiorach dawnej szlachty i mieszczan, taka i w obuwiu była rozmaitość.

Noszono raz obszerne, to znowu ciasne, cholewy do kroku prawie sięgały i sznurkami przywiązywane były; wykładać je zaczęto - i stąd później sztylpy gładzone powstały; skracane nareszcie cholewy - zniżyły się do półbucików i ciżemek.

Przyszwa czyli stopa miała nosy czyli końce zaokrąglone, spiczaste, ucięte, zakrzywione, blaszką obijane.

Skóra bywała prosta, palona, elastyczna, fałdowana, rybią zwana, szara - do woskowania czyli szuwaksu, z czarną wyprawą, kolorowa - zwana safjanem.

Nogi obwijano do butów chustą płócienną latem, w zimie kuczbają i takowe płaty zwano onuczkami.

Jan Kl. Branicki, hetman wiel.

kor., zawsze używał onuczek.

Buty wyściełano słomą, czyli wiechciami.

Wiechci używali senatorowie i hetmani; do chłopców, hajduków i pajuków należało codzień przycinać je albo słomę w ręku wymiąć.

Pod koniec czasów saskich, panowie zamienili onuczki na skarpetki i meszty tureckie, a wiechcie na podeszwy pilśniowe; wielu jednak utrzymywało, że słoma bardziej ciepło utrzymuje, osusza i codzień odmieniana - sprzyja ochędostwu.

Buty kolorowe, od wielkiego stroju, bywały haftowane drucikiem lub nicią srebrną i złotą.

W w.

XVII robiono obuwie z najprzedniejszego safjanu, zwanego tekin, czerwonego lub żółtego, tureckiego lub wołoskiego.

Szewcy niemieccy i francuscy dostarczali najwytworniejszego obuwia, polscy zaś używali czabanów czyli skór podolskich, ruskich i słynnych juchtów: bielskich, słuckich, mińskich, kowalskich, litewskich, gdańskich.

Buty z „tekinu" kosztowały złotych ówczesnych 8, tureckie 7, wołoskie 4 gr. 10, podszycie złoty 1 gr. 20.

Ks. Kitowicz powiada, że za panowania Augusta III używane były buty trojakie: żółte, czerwone i czarne.

Napiętek u buta, łubem drewnianym wśrodek włożonym umocowany, pod piętą podkówka żelazna wysoka na 3 palce, u panów pobielana lub srebrna.

Za tegoż panowania nastały podkówki płaskie nakształt końskich, trzema ćwieczkami do podeszwy przybite.

Ostatnią modą za Augusta III było u możnych, zarzucenie podkówek, a wprowadzenie w ich miejsce obcasów („abcasów") skórzanych.

Widzimy z tego wszystkiego że owe onuczki, wiechcie słomiane, podkówki i cholewy, które, uważamy obecnie za właściwości ludowe, były w dawnych czasach przyjęte przez lud ten od klas wyższych i do naszych czasów zakonserwowane.

W większych miastach, gdzie tylko były kramy szewckie, tam.

znajdował się specjalny przy nich kowal na ulicy, który buty podkówkami podbijał, biorąc od pary prostych po 6 gr., od pogładzonych pilnikiem gr. 12, od kobiecych po 3 grosze.

Przysłowie: „znać pana po cholewach" powstać musiało w owych czasach, kiedy panowie nosili cholewy wielkie i z kolorowej skóry, a ubodzy ludzie poprzestawali na czarnej skórze lub łyczakach.

Drobna szlachta, aby się odróżnić od gminu pospolitego, gdy nie stać ją było na całe buty kolorowe, dawała żółte lub czerwone przyszwy do czarnych cholew, albo odwrotnie.

Za Stanisława Augusta, wyrocznią mody byli w stolicy; Dembski, marszałek Załuskiego, biskupa krakowskiego, Szaniawski, starosta konkolownicki, Kraszewski, dworzanin wojewody kijowskiego i Kazimierz ks. Sapieha, marszałek konf. lit.

Oni to, jakie mieli żupany, takiej barwy wdziewali i buty, żółte, czerwone, zielone, błękitne i fijałkowe lecz mało kto ich naśladował.

P. Bron.

Gembarzewski wymienia następujące buty, używane w wojsku polskiem: 1) but polski, z cholewkami, do połowy łydek gładko ścięty; 2) but palony za kolana; 3) huzarski czyli węgierski, dochodzący do kolan z wycięciem z przodu i z tyłu i z kutasikiem; 4) but ze sztylpami czyli wywiniętemi żółtemi klapami; 5) półbuciki noszone pod długie spodnie.

Buty kolorowe (żółte), będąc oznaką stanu szlacheckiego, noszone były w wieku XVIII przez oficerów, niekiedy towarzyszów kawaleryi narodowej i pułków Straży przedniej.

Pocztowi, jako zwykle nieszlachta, nosili buty czarne, ale pod koniec bytu Rzplitej wszyscy wojskowi, bez różnicy rodu i stopnia, nosili już buty czarne.


text:
basałyk, obelżywe basałyga, w 15. w. przejęte dla ‘bicza z ołowianą kulą’, r. 1500 basałyk albo pilatyk, tłumaczy łac. caestus (słowa basztyki niema, są tylko basałyki).

Rej wymienia je jako tatarskie.


text:
chrupać, o wszelakim ‘szeleście’ (»śnieg chrupie pod nogami«), schrupać, ‘zgryźć’, ‘zjeść’; podobnie rus.

chrupkij, ‘łomliwy’, czes. chrup, ‘chrząstka’; urobione przez -p od chrem = skrem, ‘ciąć’ (p. chromy), bo obok chrup- jest i chręp- (»o mój miły pępie, któż cię dziś ochrępie«, ‘utnie’, w pieśni dożynkowej), prus.

sen-skremp-usnan, ‘zmarszczka’, nasze chrząpiel, ‘guzica’; chrupać jest obocznem z u, obok nosówek.

Prasłowo i w postaci z u: rus.

chrupat’ sia, ‘pękać’, bułg. chrupam, ‘gryzę’, serb. chrupiti, chrupjeti, o ‘trzasku’, chrupati, o ‘chrząkaniu świni’, słowień.

chrupa, ‘zawierucha, trzaskawica’, czes. chrupati, ‘chrupać’.


text:
105.

Jakabądź bywa nasza chudoba,

Na pokaz światu, zawsześmy cudzej

Mądrości słudzy.

Prawem są dla nas względy te oba:

— Jeść możesz, jak się tobie podoba —

Lecz się ubieraj tak — jak chcą drudzy.


text:
buchsztaby, buksztaby, 'litery', ogólne w 16. wieku, z niem. Buchstabe, od Buch (p. buk), co się powtarza w buhalterze czy buchalterze, bo u nas ch i h to samo.

Ale buchta, 'zatoka', co innego, z niem. Bucht.