corpora: wikisources-pl

text:
Armenja, stanowi wyżynę, położoną między 52½—68° wschodniej długości, a 37 — 41½° północnej szerokości, ma około 5,000 mil kw. i graniczy na północ z Albanją (starożyt.), Iberją i Czarném morzem, na wschód z Persją i morzem Kaspijskiém, na zachód z Azją Mniejszą, na południe rozciąga się do gór Gordyjskich i Mezopotamji.

Powietrze w. ogóle jest przyjemne i zdrowe, w północnej i zachodniej części wprawdzie chłodne, we wschodniej zaś i południowej łagodne i ciepłe, grunt urodzajny.

„Okolic nieżyznych jest mało; niektóre części Armenji dla tego wydają się nieurodzajnemi, że ich nie dotknęła praca człowieka; prawie wszystkie rośliny udają się na gruncie Armenji“ (Akontius Kiuwer, Armenische Geographie.

Asien.

I 34).

Jeszcze w starożytności dzielono Armenję na Wielką i Małą: pierwsza jest właściwą Armenją i leży ua wschód od Eufratu, druga na zachód tej rzeki.

Krajowcy nazywają Armenję Hajastan, od Haiga, patrjarchy narodu armeńskiego, syna Togormy, prawnuka Jafeta; Syryjczycy i Grecy nazywali kraj ten Armenją, od Arama, szóstego potomka Haigowego (Mos.

Choren.

Hist.

Arm.

II 5, 12).

W Biblji także nie spotykamy nazwiska Armenji, lecz nie ulega wątpliwości, że pod nazwą „góry Araratu,“ na której osiadła Arka Noego, rozumieć należy znaną górę armeńską, a pod nazwą „kraj Araratu“ (Iz.

37, 38), kraj armeński, Armenję, jakkolwiek być może w ciaśniejszych granicach, niż wyżej podane.

Togorma (Genes.

10, 3; I Par.

1, 6) i dom Togormy (Ezech.

27, 14.

38, 6) oznaczają Armenję; w wojsku Magoga bowiem spotykamy obok Gomera Togormę, tradycja zaś podaje, że praojcem ludu armeńskiego był sjn Togarmy; sami Armeńczycy nazywają się domem, rodem Torgomy (Whiston, de Mos.

Choren.

p.

26); scholion Sept.

Θοργομά objaśnia nazwiskami Armeńczyków i Iberów, a Syncellos wyraźnie mówi: „Thogorma, z którego Armeńczycy.“ Nazwą więc.

Araratu i Togormy oznaczano Armenję, lub znaczną jest[1] część.

Podług Ezechjela 27, 14. z którym zgadzają się Herodot (1, 149) i Strabon (XI 558, 587), był to kraj obfitujący w konie i muły i zostający w handlowych stosunkach z Tyrem.

Pomijamy jego dzieje przedchrześcjańskie, jako nie mające bezpośredniego związku z historją ludu żydowskiego, a co do religijnych pojęć zwrócimy tylko uwagę, że Armenja ulegała wpływowi sąsiednich krajów: Mezopotamji, Syrji, a nawet dalszych Persji i Grecji.

Głównemi bóstwami były: Aramazd, odpowiadający greckiemu Jowiszowi, Anahid (=ταναῒζ, ἀναῖτιζ), córka poprzedniego, odpowiadająca Djanie i Wenerze, babiloński i syryjski Bel albo Baal (Mos.

Chor.

II 27), Wahagn, bożek wyłącznie armeński, podobny do greckiego Herkulesa (Mos.

Chor.

I 31), nareszcie Apollo, Wulkan i Minerwa.

Posągi wszystkich tych bóstw stały w oddzielnych świątyniach i oddawano im cześć tak samo jak u ludów, od których je wzięto.

Tu i owdzie spotykamy wzmianki o bóstwach, których cześć jednak nie musiała być powszechną.

I tak, kiedy król Abgar kazał przenieść z Nizibis do nowo założonej Edessy posągi bogów, to pomiędzy nimi wymienione są nazwiska: Beel, Nabog, Batnikal i Taratai (Mos.

Chor.

2, 27), a kiedy Grzegorz Oświeciciel rozpoczął dzieło nawracania Armeńczyków, modlono się w Tortan, w prowincji Daranalja „do białego bożka Barsam“ (Agatang.

II 10).

Wyżej wspomniany Abgar był pierwszym księciem armeńskim, który przyjął naukę Chrystusa.

Sprawa jego nawrócenia łączy się ze znaną korespondencją Abgara i Chrystusa (ob.

Abgar), w skutek której, jak podanie niesie, wysłany został jeden z 70 uczniów, Addeusz, do Edessy, dla wyleczenia Abgara z jego choroby i głoszenia Ewangelji Armenom.

Abgar uwierzył w Ewangelję, wyzdrowiał i przyjął Chrzest św. Za jego przykładem poszła rodzina i dworzanie, a następnie lud cały; zniszczono ołtarze i posągi bogów, a świątynie pogańskie zamknięto.

Addeusz, wyznaczywszy na następcę po sobie Aggeusza, poszedł dalej głosić słowo Boże, Abgar zaś zajął się gorliwie rozszerzaniem i umocnieniem prawdziwej wiary między swymi poddanymi.

Chrześcjaństwo rozszerzało się szybko, lecz często pozornie.

Wielu było takich, co przyjęli nową naukę, z chęci przypodobania się monarsze, i ci wszyscy, po śmierci Abgara, do pogaństwa wrócili.

Pod następcami Abgara, Ananunem (Anonym) i Sanatrugiem, rozpoczęły się prześladowania chrześcjan.

Ananun kazał obciąć nogi Aggeuszowi, w skutek czego ten ostatni umarł; Sanatrug, któremu po śmierci Ananuna, oprócz Armenji, dostała się także Edessa, z warunkiem, aby mieszkańców nie zmuszał do odpadnięcia od religji chrześcjańskiej, nie dotrzymał danej obietnicy, lecz kazał otworzyć świątynie pogańskie, zabijał chrześcjan, a między nimi zgładził własną córkę, imieniem Sanducht, i podobno Addeusza, który do Armenji wrócił; za co wszystko lud przezwał go zabójcą Apostołów (Cfr.

Tübinger Quartalschrift.

Jahrg.

1842, p.

336—65).

Po nim panowali nad Armenją sami tylko pogańscy książęta, aż do Tirydata W., i chrześcjaństwo, jeżeli nie zupełnie znikło w tym kraju, to przynajmniej bardzo słabo się przechowywało.

I tak Euzebjusz (H. E. II.

1) i Sozemenus (H. E. VI.

1) świadczą zgodnie, a inne wiadomości świadectwo ich potwierdzają, że wielu było rozproszonych po tym kraju chrześcjan za czasów Kozroesa I (214—259), których ten król skazał częścią na niewolnictwo, częścią na śmierć (Cf. Tschamtschenanz, Gesch.

Armeniens I 359).

Że jednakże większość ludności była pogańską, a chrześcjaństwu nieprzyjazną, widać najlepiej ztąd, że Bardadsan (Bardesanes), który chciał nawracać Armeńczyków, niczego nie dokazał i musiał kraj ich opuścić.

Dopiero od czasu nawrócenia Tirydata (302 r.), który poprzednio okrutnie chrześcjan prześladował, na nowo chrześcjaństwo zapanowało w Armenji.

Grzegorz Oświcciciel, z królewskiego rodu pochodzący (ur. w Walarszapat r. 257), z początku nielitościwie dręczony przez Tirydata w ciągu kilku lat, rzucany do dołu, napełnionego kałem i wężami, lecz zawsze cudownie ocalany, stał się apostołem Armenji.

Tirydat przyjął chrześcjaństwo, a za nim możni i cały lud.

W Cezarei został wyświęcony Grzegorz, przez św. Leoncjusza, na biskupa i zwierzchnika Kościoła w Armenji.

Z wielką roztropnością i poświęceniem sprawował rządy Kościoła.

Zburzono dawne świątynie pogańskie, a ich miejsce zajęły kościoły chrześcjańskie, bogato w fundusze na służbę Bożą zaopatrzone; w większych miastach założono stolice biskupie; zakładano klasztory, seminarja i szkoły dla ludu.

Kiedy więc chrześcjaństwo w Armenji na silnych stanęło podstawach, a jego przyszłość trwałemi urządzeniami została zabezpieczona, Grzegorz udał się na pustynię, wyświęciwszy poprzednio, na żądanie Tirydata, swego syna Arystagesa na swego następcę, który też, podług jego wskazówki i w jego duchu, Kościołem armeńskim rządził.

Około tego czasu nastąpiło nawrócenie Konstantyna W.

W skutek tego Tirydat, w towarzystwie Arystagesa i Grzegorza udał się do Rzymu.

W Rzymie obadwąj monarchowie, Konstantyn i Tirydat, i obadwaj zwierzchnicy Kościoła, Papież Sylwester i Grzegorz, zawarli i spisali układ, mocą którego, pomiędzy dwoma państwami i kościołami, miała odtąd panować zupełna zgoda i pokój, a Papież Sylwester zatwierdził Grzegorza w godności patrjarchy, ze wszystkiemi prawami, których używali patrjarchowie Jerozolimy, Antjochji i Aleksandrji (porównaj, co do tego wielokrotnie zaprzeczanego opowiadania, Agathangela, Storia di Agathangelo versione Italiana illustrata dai Monaci Armeni Mechitaristi etc., Venez.

1848, p.

193...

Bekehrung Armeniens durch den hl.

Gregor.

Illumiuator, Wien 1844, p.

191—197).

Dowiedzioną jest rzeczą, że Kościół armeński od samego początku, co do istoty nauki i karności, w zupełnej znajdował się zgodzie z rzymskim, i jedną z nim stanowił całość, na równi z innemi mniejszemi i większemi prowincjami.

Ten związek utrzymał się po śmierci Grzegorza i przetrwał dobre i złe czasy Kościoła armeńskiego.

Pomyślny był stan Kościoła pod zarządem Arystagesa, który, z Jakóbem z Nizybis i innymi, zasiadał na synodzie nicejskim, jak również i pod jego bratem i następcą Wartanesera.

Obudwóch wytrwale popierał Tirydat.

Lecz następcy tego monarchy, kilku wnuków Grzegorza, za ich gorliwość w sprawie wiary, na śmierć skazali: najpierw Grzegorza w prowincji Faitaragan, ponieważ jego groźne napomnienia możnym się nie podobały; potém stracony został brat poprzedniego, Hussig, za to, że odmówił królowi Tiranowi postawienia w chrześcjańskich świątyniach posągów pogańskich, czego żądał cesarz Juljan.

Wnuk Hussiga, Nerses, obrany patrjarchą, zaraz po objęciu swej godności został ścięty z rozkazu Tirana, gdyż poprzednio często głos podnosił przeciwko niesprawiedliwości i zbrodniom króla.

Jak Tiran był w zależności od cesarza Juljana Apostaty, tak znowu jego następca Arszag II, przez króla perskiego Szapucha (Sapores), zawziętego nieprzyjaciela chrześcjan, został na tron wyniesiony.

Oczywiście, w takich okolicznościach Kościół w Armenji musiał cierpieć.

Nawet Nerses Wielki, który wiele się przyłożył do podniesienia religji i chrześcjańskich obyczajów w Armenji, nie długo mógł działać dobrze.

Arszag II był mu przychylny, jeżeli potrzebował jego pomocy, lecz król Pap, któremu Nerses pomógł do otrzymania korony, sprzykrzywszy sobie ostre napominania patrjarchy, kazał go otruć.

Ze śmiercią Nersesa znikły ślady jego prac apostolskich.

Wzniesione przez niego domy przytułku dla sierot, wdów i ubogich, liczne szpitale i klasztory zostały zburzone, zakonnicy rozpędzeni, fundacje ich skonfiskowane; odjęto również dochody i dziesięciny pozostałemu duchowieństwu: smutny wzór dla późniejszych czasów i innych krajów.

Następcy Nersesa, patrjarchowie: Szasag, Zawen i Aspurages, byli słabi i po większej części niemoralni, królowie zaś nieprzychylni chrześcjaństwu, bezsilni, od własnych satrapów zależni, to cesarzów bizantyńskich to królów perskich lennicy, jednemu lub drugiemu, a często nawet obu jednocześnie musieli płacić haracz; kraj zaś pustoszyli i ciemiężyli naprzemiany Grecy i Persowie.

W takich okolicznościach zdarzało się często, że możni panowie armeńscy, w prześladowaniu chrześcjan korzyści dla siebie szukając, na własny kraj sprowadzali Persów.

Dopiero za patrjarchy Sahaga (Izaak) Wielkiego (390—440) nastały lepsze czasy dla Kościoła w Armenji.

Sahag, idąc za przykładem wielkich swoich poprzedników, Grzegorza, Hussiga i Nersesa, dzielnie wspierany wspierany przez św. Mesropa, postawił Kościół na tej stopie pomyślności, na jakiej stał on zaledwie w najlepszych czasach (Goriun, Lebensbeschreibung Mesrop's übers. von Welte, Tübingen 1841).

Zburzone przez odstępców i Persów kościoły zostały odbudowane, karność kościelną przywrócono, nowe klasztory wzniesiono i otworzono szkoły, w których młodzież sposobiła się do stanu duchownego.

Do podniesienia religji w Armenji wielce się przyłożył św. Mesrop, ułożeniem alfabetu armeńskiego, w skutek czego, zaraz wytłumaczono na język krajowy nietylko Pismo Św., lecz i niektórych greckich i syryjskich ojców Kościoła i kilka dzieł klassycznej starożytności (Quadro delle opere di vari autori anticamente tradotte in Armeno, Venez.

1825, p.

7—29).

Oprócz Sahaga i Mesropa, w sprawie tłumaczenia ksiąg przyjęli udział: Józef i Esnich, Jan i Arzan, Leontes i Goriun, za co współcześni nadali im dobrze zasłużone miano „tłumaczów.“ Na synodzie narodowym w Walarszapat (426 r.), licznemi prawami i postanowieniami określono stosunki i obowiązki kapłanów, chorbiskupów i biskupów, zalecono im ścisłe przestrzeganie kanonów i czystości obyczajów.

Na następnym synodzie (432 r.) przyjęto uchwały powszechnego synodu efezkiego, wyrzeczono klątwę na Nestorjusza i jego stronników, przytem zalecono dokonać nowe tłumaczenie Pisma św, podług autentycznego egzemplarza greckiego, otrzymanego z Efezu, co też wkrótce uskuteczniono.

Kiedy później nestorjanie przetłumaczyli na perski, syryjski i armeński języki, dzieło Djodora z Tarsu i Teodora z Mopswestu, i rozszerzali między wiernymi, dla dowiedzenia, że ich nauka zgodna jest z pojęciem ojców Kościoła, zwołał Sahag nowy synod do Asztiszat (435 r.), na którym pisma te zostały potępione, a w sprawie połączenia dwóch natur w Chrystusie, nauka Kościoła katolickiego została uznaną i uświęconą.

Po śmierci Sahaga, Mesrop objął patrjarchat, lecz jako zastępca tylko, dopóki nowy patrjarcha nie zostanie obranym.

Nowy patrjarcha nie został obrany i Mesrop kierował sprawami Kościoła w Armenji do końca życia.

Jego następcą był patrjarcha Józef, gdyż Surmag, Berkiszo i Samuel byli ludzie niegodni, niemoralnego życia, intrygami i poparciem władzy świeckiej wyniesieni do godności rządców Kościoła w Armenji.

Rządy Józefa, który słynął z gorącej wiary i gorliwości w sprawie Kościoła, pamiętne są tak nazwaną wardańską wojną, w której Armenja znajdowała się już kilkakrotnie na brzegu, przepaści i zdawało się, że nawet wiara chrześcjańska przed nauką Zoroastra ustąpić musi (biskup armeński Elizeusz, naoczny świadek, dokładnie opisał tę wojnę.

Najlepsze wydanie jego dzieła wyszło po armeńsku w 1838 r.).

Długa i ciężka wojna, w której oprócz mnóstwa poległych, wielu chrześcjan zostało wymordowanych, zakończyła się zwycięztwem Kościoła katolickiego w Armenji.

Ani odstępstwa możnych, ani zabiegi nestorjanów i innych kacerzy nie zachwiały silnej wary Armenów.

Zasługuje tu szczególniej na wzmiankę patrjarcha Jan (Mantacunensis), od 480—487 r, który poprawił liturgję kościoła armeńskiego, pogodził z Kościołem tych, którzy od niego poprzednio odpadli, i przyjął uchwały synodu chalcedońskiego, odrzucane dotąd przez niektórych, oskarżających je o nestorjanizm.

Lecz herezja znalazła dostęp do głowy Kościoła armeńskiego: patrjarcha Nerses z Asztarag, w prowincji Bagrewand, na synodzie w Feyin czyli Foyin, ówczesnej rezydencji patrjarchalnej, nad rzeką Mezamor, na północ od Asztaszat, potępił synod chalcedoński, jako nestorjański, i tym sposobem pośrednio przynajmniej oświadczył się za monofizotyzmem (527 r.).

Postanowienie to powtórzono także później, za patrjarchy Abrahama, na następnym synodzie, a w 596 wyklęto znowu tych wszystkich, którzyby się trzymali synodu chalcedońskiego.

W kilkadziesiąt lat potém, pod Nersesem V, zwanym Schinoch (Budowniczy), ogłoszono chalcedońskie uchwały jako nestorjanizmem przejęte i obłożono je klątwą (645 r.), którą na nowym synodzie (648 r.) zatwierdzono.

Na ten ostatni synod przysłany był przez cesarza filozof Dawid, aby skłonić duchowieństwo armeńskie do przyjęcia chalcedońskich uchwał; lecz daremne były jego usiłowania: duchowieństwo armeńskie nie dało się przekonać i jeszcze dobitniej wyrzeczono klątwę przeciwko bronionej przez Dawida nauce.

Wkrótce potém synod w Manazgert (651), pod kierunkiem patrjarchy Jana, następcy wyżej wspomnianego Nersesa V, rzucił klątwę nietylko na synod chalcedoński, lecz i na dogmatyczny list Papieża Leona I, na patrjarchę Jezera (Esra) i na zwołany przez niego synod w Garin (629), za to, że ten ostatni przyjął uchwały chalcedońskie, przyczém duchowieństwo armeńskie ponownie i bez zastrzeżeń oświadczyło się za jedną naturą w Chrystusie.

— Odtąd Armenja wyłączona z jedności Kościoła katolickiego, pozbawiona jedności z ogniskiem życia religijnego, pędziła nędzne życie kościelne.

Zdarzało się, że na stolicy patrjarszej zasiadali prawowierni biskupi, ale po nich zaraz najtępowali heretycy, co pochodziło ztąd, że pewna część duchowieństwa odrzucała uchwały chalcedońskie z niewiadomości i ciemnoty, chcąc przez to potępić tylko naukę Nestorjusza; inni zaś, wyraźnie i formalnie przyjmowali monofizytyzm.

I jedni więc i drudzy do godności patrjarszej sięgać mogli.

Pierwsi jednak mogli się byli zgodzić na synod chalcedoński, gdyby tylko wiedzieli, że przez to nie popadną w nestorjanizm; ci też chętnie powracali na łono Kościoła katolickiego.

Wszystkie próby pojednania Armenji z Kościołem zaczynały się zwykle od wykazywania prawowierności postanowień chalcedońskich; co z początku łatwo przychodziło, gdyż religijne, moralne i polityczne skutki oderwania Armenji od Kościoła, boleśnie tej ostatniej dawały się we znaki.

Z liczby tych usiłowań, powrócenia Armenji na łono Kościoła, zasługują na uwagę: wyżej wspomniany synod w Garin, następnie synod w Hromglai (1179), na którym słynny biskup Nerses z Lambron, swoją mową, skłonił obecnych do przyjęcia uchwał chalcedońskich; później na synodzie w Sis, gdzie po wielu wstępnych rozprawach między królem Hetum (Hayto), Papieżem i cesarzem greckim, i ponieważ poprzednio już na innym synodzie (1251 r.) nauka o pochodzeniu Ducha Św. od Ojca i Syna była przyjętą, za patrjarchatu Konstantyna, w obecności króla Hetuma i jego syna Leona, zgodnie z uchwałami chalcedońskiemi, jednomyślnie uznano w osobie Chrystusa dwie natury, a odrzucono monofizytyzm, wraz z monoteletyzmem, ku któremu się również chylili stronnicy pierwszego.

Ponieważ szemrano przeciwko temu synodowi, na nowo więc postanowienia jego zatwierdzono na synodzie w Atan (1316 r.).

Ściślejsze połączenie Armenji z Kościołem nastąpiło na synodzie florenckim, kiedy pozornie pomyślne, w rzeczy zaś samej bezowocne układy z wysłańcami Kościoła greckiego były ukończone (1439 r.).

Pełnomocnicy Kościoła armeńskiego, na żądanie Papieża Eugenjusza, przyjęli postanowienie IV, V i VI powszechnego synodu i zgodzili się na wszystkie punkta, przedstawione im przez Papieża, a szczególniej w sprawie udzielania sakramentów.

I to połączenie z Kościołem nie było wprawdzie ani powszechne, ani trwale; lecz znaczna część ludu pozostawała odtąd w stałej jedności z Kościołem, i odtąd już nie brak usiłowań, dążących do umocnienia rozpoczętej budowy.

Tu wspomnieć należy o stowarzyszeniu, noszącém nazwę „zjednoczonych braci,“ założoném w pierwszych latach XIV w. przez dominikanina Bartłomieja, które przez długi czas, przed i po synodzie florenckim, pracowało nad połączeniem Armenji z Kościołem, choć później, zbyt ostrém postępowaniem i małém baczeniem na wrażliwość uczucia narodowego, wiele swojemu wpływowi zaszkodziło.

Większego znaczenia niż to towarzystwo jest kongregacja, według reguły św. Benedykta, założona przez Mechitara, na początku XVIII w., posiadająca wszystkie zalety poprzedniego stowarzyszenia, a nie mająca jego wad.

R.

1712 zatwierdził ją Papież Klemens XI, i od tego czasu z wielkim pożytkiem pracują mechitaryści dla Armenji i Kościoła, wychowując i kształcąc młodych armeńskich kapłanów, drukując i rozpowszechniając pożyteczne dzieła, mianowicie pisma armeńskich ojców Kościoła, przez co rozszerza się i umacnia dawna, czysta wiara (porów, wyborny traktat Windischmana w Tübinger Quartalschrift r. 1835).

Odnogą tej kongregacji, jest kongregacja lazarystów w Wenecji, których opat jest zarazem arcybiskupem; lazaryści działają w tym samym kierunku, co i mechitaryści, i wielkie ich są zasługi na polu prac umysłowych, nietylko dla Armenji, lecz i dla Europy.

Dziwném zdawaćby się mogło, że wielokrotnie ponawiana zgoda, zawsze pomyślnie i szybko przechodziła z początku, później zaś, prawie nigdy całkowitego porozumienia i zjednoczenia nie sprowadzała.

Szczególne to zjawisko objaśnia się tém, że zawsze polityczne rachuby do spraw Kościoła armeńskiego się mieszały i że heretycy wszelkich zabiegów i usiłowań dokładali, aby, albo niedopuścić do zupełnego porozumienia i jedności, albo dopiero co zaprowadzoną zgodę przewrotnemi intrygami rozerwać.

Heretycy liczebnie byli silniejsi od katolików, w skutek czego, nawet niektórzy z biskupów, obradujących na synodzie w Hromglai, powróciwszy do swych djecezji, nie mieli odwagi ogłoszenia i wypełniania zapadłych na niém uchwał.

I jak zwykle tak i tutaj, odstępcy, w swoich dążeniach separatystowskich, za różnemi szli naukami i coraz odmienne głosili zasady.

Między monofizytyzmem a aftartodocetyzmem (ob.

Aftartodoceci) zachodzi pewne podobieństwo, ztąd ten ostatni znalazł wyznawców w Armenji; byli tacy, którzy się trzymali patripassjanizmu; inni znowu do Trisagionu, zgodnie z nauką Piotra Fullona, dodawali wyrazy: „któryś był za nas ukrzyżowan.“ Nawet manichejskie i inne kacerskie nauki znajdowały gorliwych obrońców w Armenji, tak, że w wiekach średnich kraj ten słynął jako gniazdo wszystkich odszczepieństw (Clem.

Galan.

Historia Armena eccl. et politica, Colon.

1686, p.

281).

Z błędami dogmatycznej treści łączyły się różne dziwactwa i nadużycia w obrzędach i karności.

Mnich Nikon, żyjący w X w, wiele osobliwszych rzeczy o tém mówi.

I tak, podług jego opowiadania, przy Mszy św. używano wina bez przymieszania wody, aby tém uwydatnić wiarę w jedną naturę Chrystusa; w dni postne nie odprawiano nabożeństwa; wyklinano tych, którzy okazywali cześć krucyfiksom i wyobrażeniom Chrystusa; nie wierzono w czyściec, na intencję dusz zmarłych zabijano woły i owce, którym przed zabiciem dawano sól poświęconą.

Niektórzy szli za tradycją żydowską i uważali pewne zwierzęta za nieczyste; kapłanem zaś mógł być tylko potomek kapłańskiego rodu i t. d.

(Galanus' H. A. p.

264, 274, 344).

Z biegiem czasu, te przewrotne pojęcia i obyczaje uległy pewnym zmianom i nowym ustąpiły miejsca, jak to powszechnie u ludów heretyckich się dzieje; lecz złe drzewo mogło wydawać tylko złe owoce i późniejsze odstępstwa nie były lepsze od poprzednich (Cf. Wiggers, Kirch.

Statistik, Hamburg 1842 I 234).

Nawet w tej części ludu armeńskiego, która połączyła się z Kościołem katolickim, dają się widzieć pewne zboczenia w obrzędach i karności.

W Armenji, nawet w lepszych czasach, przed herezją, życie kościelne rozwijało się, pomimo organicznej jedności z Kościołem katolickim, w niejakiej zawisłości od Kościoła greckiego, w zupełnej prawie zaś niezawisłości od Kościoła rzymskiego.

Podobnież rzecz się ma z językiem kościelnym, którym nie jest grecki, lub łaciński, lecz staroarmeński, również niezrozumiały dla ludu armeńskiego, jak łaciński dla prostego ludu katolickiego.

Dalej, Armeńczykowie używają własnych ksiąg kościelnych, mszałów, brewjarzy, rytuałów, pisanych w staroarmeńskim języku i niekiedy odmiennych znacznie od ksiąg rzymskich.

Msza podobną jest do greckiej Bazylego i Chryzostoma, z pewnemi zbliżeniami do rzymskiego mszału (Cf.

die Lithurgie der kath.

Armenier von F. X. Steck, Tübingen 1845), rytuał zaś, obszerniejszy od rzymskiego, zbliża się więcej do greckiego; nowe weneckie wydanie r. 1840 obejmuje 726 str. in 8-o; brewjarz odstępuje również od rzymskiego i jest daleko krótszy, główną jego część stanowią psalmy.

W tém wszystkiem jednakże łatwo dopatrzyć się można ważniejszych cech wspólności z Kościołem katolickim, pomimo wielu różnic w drugorzędnych szczegółach.

— Na czele rządu kościelnego stoi patrjarcha, noszący tytuł Katolikos, dalej idą biskupi, którym są podwładni księża, od tych zaś zależy niższa służba kościelna.

Z biegiem czasu powstały inne patrjarchaty i prowadziły między sobą spory o pierwszeństwo.

W r. 1311 armeński biskup Jerozolimy przybrał tytuł patrjarchy; jego następcy tytuł ten zatrzymali, lecz uważali się za zależnych od patrjarchy armeńskiego.

W 1441 r. niechętni patrjarsze rezydującemu w Sis, w Cylicji, na granicy Małej Armenji, wybrali innego patrjarchę Cyrjaka w Eczmjadzinie, klasztorze u stóp góry Ararat, w bliskości Wielkiej Armenji.

Z początku do patrjarchatu tego należało nie wielu, później większa część biskupów armeńskich.

Rozdwojenia religijne skłoniły katolickich patrjarchów Cylicji schronić się do Krenu na Libanie (1701 r.), a następnie stale do Bsommar (Bsummar lub Bsommar), nieopodal od Krenu i Ghaziru.

Ostatnim patrjarchą tu rezydującym był zmarły 1866 r.

Grzegorz Piotr VIII.

Po śmierci jego, stolica patrjarchy przeniesioną została do Konstantynopola.

Patrjarchat Armenów, nie połączonych z Kościołem, datuje tu od czasów Mahometa II, który, po zajęciu stolicy greckiej, powołał Joachima, armeńskiego arcybis.

Brussy, stanowiąc go głową (patrikiem) wszystkich Ormjan swego państwa.

Głowie tej w rzeczach świeckich ulegać musieli i Ormjanie katoliccy, których liczba z czasem wzrastała coraz więcej, dopóki, w skutek intryg swoich współbraci, nie zostali sułtańskim dekretem z d.

10 Stycz.

1828 r. skazani na wygnanie do Małej Azji, wszyscy, w liczbie 30 do 40 tysięcy ludzi.

Wyświecenie niesprawiedliwości tego faktu posłużyło do ich wyzwolenia.

Rząd turecki pozwolił na ich powrót i na zupełną swobodę wyznania.

Pius VIII zatwierdził 1830 r.

Antoniego Nuridszjana, przedstawionego sobie na arcybiskupa konstantynop.

i prymasa Ormjan, niezależnego od patrjarchy Cylicji, lecz wprost od Rzymu.

Mahmud II jednak, wbrew oczekiwaniu, oddzielił władzę duchowną od cywilnej nad Ormjanami, i tę ostatnią, z tytułem patrika, dał wybranemu w tym celu przez Ormjan mechitaryście, Grzegorzowi Enkserdszjan, rzucając tym sposobem zaród nowych niesnasek.

Paweł Marusz, drugi z kolei prymas (1838 r.), prosił o koadjutora, w osobie Antoniego Hassuna, który, jako arcyb.

Anazaraby in partibus, był na ten urząd wyświęcony w Rzymie 1842 r.

W trzy lata potém Hassun wybrany został na patrika, a tym sposobem, po śmierci Marusza (1846 r.), obie godności w jednej zostały połączone osobie.

Stan Kościoła wówczas był tak świetny, że Hassun otrzymał 1850 roku od Piusa IX breve (30 Kwiet.) na erekcję pięciu biskupstw: w Brussie, Angorze, Artwinie, Erzerum i Trapezuncie, a 28 Września i w Ispahanie.

Po śmierci patrjarchy Cylicji Piotra VIII (14 Września 1866 r.), zebrani w Bsommar biskupi jednomyślnie wybrali Hassuna na patrjarchę, który, po zatwierdzeniu papiezkiém (12 Lipca 1867 r.), przyjął imię Antoniego Piotra IX.

Pewna jednak część Ormjan niezadowolniona z tego wszystkiego, korzystając z wyjazdu Hassuna na sobór watykański, powstała jawnie przeciwko patrjarsze, pod pozorem, że bulla papiezka, zatwierdzająca nowego patrjarchę, ubliżała swobodom narodowym, bo wyłączała świeckich od wyboru patrjarchy i biskupów.

Odłączającym się od Hassuna, przewodniczyło 40 duchownych świeckich i zakonnych.

Nie pomogła łagodność i roztropność apostolskiego delegata, arcybiskupa A. J. Pluyma, upór był do niepokonania; 35 armeńskich kapłanów zostało ekskommunikowanych (3 Kwiet.

1870 r.).

Odszczepieństwo znalazło poparcie kilku biskupów i zakonu antonitów.

Co się tyczy tych zakonników, odstąpili oni od reguły i prowadzą życie zupełnie niezakonne.

Dekret papiezki z 1853 r. nakazał im powrót do reguły, ale napróżno: klasztory ich, konstantynopolitański i rzymski, odmówiły poddania się papiezkiej wizytacji, zarządzonej 23 Lutego 1870 r. i stały się tym sposobem główną podporą ruchu seperatystowskiego, który jednak nie byłby nigdy przybrał szerszych rozmiarów, gdyby nie zachęta posła francuzkiego Bourre (za ministerstwa Olmer).

Kasangiau, przełożony antonitów, i trzech innych dygnitarzy kościelnych zostało przez Papieża ekskommunikowanych (2 Paźdz.

1870).

Negocjacje prowadzone pomiędzy Aali paszą, w. wezyrem, a ks. Franchi, arcyb.

Tessaloniki in part., nuncjuszem papiezkim, byłyby koniec całemu temu zawichrzeniu położyły, gdyby ze śmiercią Aalego (6 Wrześ.

1871 r.) nie nastąpił nowy zwrot w zdaniu Porty.

Nowy wezyr Mahmud wziął w opiekę dyssydentów, wprowadził jednego z ich przywódców, Gaspariona, w posiadanie patrjarchalnego klasztoru w Bsommar, a 13 Maja 1872 r. patrjarchat Hassuna ogłosił za żaden i nieważny, nakazując nowy wybór, jaki, bez udziału katolików, wypadł na rzecz dwa razy ekskommunikowanego księdza z Diarbekir Ohanesa (Jana) Kupeljana.

Wybór zatwierdzony sułtańskim beratem 25 Maja.

Dyssydenci liczą 3,000, katolicy 100,000 dusz.

Hassun skazany na wygnanie, udał się do Rzymu.

Zmiana wezyra ulżyła jednak o tyle losowi katolickich Ormjan, że ich wyzwoliła z pod władzy Kupeljana, co do spraw świeckich, których, siłą pierwotnej instytucji, bezwzględnym był panem.

— Liczby Ormjan podać nie podobna, żyją oni bowiem przeważnie w takich stronach, z których dokładniejszych cyfr statystycznych spodziewać się nie można.

Oprócz prowincji tureckich, Ormjanie znajdują się jeszcze w Persji, w Indjach, w Węgrzech, w Galicji i w Rossji.

W samym Konstantynopolu żyje około 18,000 Ormjan (Klöden, Handb. d.

Erdk.

1867 II s. 1375).

Główna jednak massa tego ludu zamieszkuje teraz jeszcze prowincje, jakie kiedyś ulegały berłu ich królów, mianowicie Wyższą Armenję, Cylicję, Mniejszą Armenję, równie jak przyległą im Kappadocję.

Ritter sądzi (Erdk.

X s. 604), że ludność armeńska nie wynosi tu 3 miljonów.

Langlois (Itinéraire de l'Orient p.

313) liczy 4 miljony.

Pomimo niepospolitych zdolności i przymiotów, jakiemi się ten lud odznacza, podróżnicy zarzucają mu także chciwość grosza.

Wynika to z przeważnie kupieckiego ich usposobienia.

Gdzie nie odważy się już iść europejczyk, idzie ormjanin.

W chanatach środkowej Azji, w Afganistanie, w pustyniach Tartarji, nad brzegami Nigru, spotkać się można z kupcem armeńskim.

W Persji, w Indjach, na całym wschodzie są oni finansistami, bankierami, negocjantami i sekretarzami wszystkich sułtanów, chanów i paszów.

Ogół jednak ludu w grubej żyje ciemnocie.

W Persji, duchowieństwo armeńskie, równie jak lud prosty, w umysłowej i moralnej znajduje się nędzy; nie lepiej jest w Turcji azjatyckiej.

Biskupi kupują swoje stolice od patrjarchów, patrjarchowie od paszów.

W Konstantynopolu grozi drugie złe, przyswajanie zepsucia zachodniego.

Tajne towarzystwa, wyuzdany zbytek, ateuszowskie dzienniki, bezwstydne książki i fotografje, rozpustny teatr, przyczyniają się do krzywienia obyczaju i zabijania wiary tamtejszych Ormjan.

Loża massońska płaci tam żołd każdemu apostacie zakonnikowi (Das heilige Land, Köln.

1870, s. 105).

Pomimo jednak zgubnych wpływów, życie kościelne ma tam gorących przedstawicieli.

Nawrócenia bywają liczne.

Od 1854 r. w patrjarchacie Cylicji nawróciło się 12,350 osób.

Najżarliwszym obecnie tam missjonarzem jest ks. Garabed (Baptista) Aslanian (Cf. Stimmen aus Maria Laach, zeszyty: Sierp.

Wrz. i Paźdz.

1872 r.).

Dobrém źródłem do bliższego poznania rzeczy jest Hist.

Armenji przez Czamczenanc, wydana w 3 grubych tomach w Wenecji, 1774—86 r.

Ob.

jeszcze art. Omijanie w Polsce.

J. N.


corpora: CEN

text:
W sieci pojawiły się w końcu obrazy polskiej Wikipedii na DVD, opublikowanej przez Heliona.

Istnieje też recenzja tego wydania napisana przez jednego ze współtwórców.

Zgodnie z wolną licencją Wikipedii obrazy te można legalnie pobierać i rozpowszechniać za darmo.

Za zakupem przemawia z kolei wygoda, estetyczna oprawa poligraficzna oraz możliwość finansowego wsparcia tą drogą Stowarzyszenia Wikimedia Polska, które otrzymuje część pieniędzy ze sprzedaży.

Obraz Wikipedii na DVD można pobrać w postaci pliku .iso przez BitTorrent lub w postaci 24 plików .rar.

Warto chyba zaproponować także wystawienie torrenta ze skompresowaną wersją .iso, ponieważ całość ma 8 GB, a w wersji spakowanej rarem o około połowę mniej…

Do wypalenia takiego obrazu trzeba dwuwarstwowej płyty DVD-/+R(W) oraz odpowiedniej nagrywarki (DL).

Warto pamiętać, że to wydanie jest przeznaczone przede wszystkim do pracy bez dostępu do Internetu, ponieważ są to artykuły w wersji z 4 czerwca 2006, a przez ponad rok w Wikipedii mogło się sporo zmienić.

Osoby, które nie boją się skryptów i wiersza poleceń mogą też zrobić sobie bardziej aktualną, pełną kopię Wikipedii własnym przemysłem.


corpora: sejm

text:
PROJEKT

U S T A W A

z dnia ……….………

2013 r.

Art. 1.

„12) rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie przestępczości zorganizowanej.”;

„4) Centralne Biuro Śledcze Policji";

dodaje się art. 5a w brzmieniu:

„5a.

1.

Organem Policji właściwym w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej jest Komendant Centralnego Biura Śledczego Policji, działający na obszarze Polski oraz poza jej granicami przy pomocy Centralnego Biura Śledczego Policji, stanowiącego aparat pomocniczy.

3.

Zastępców komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji powołuje i odwołuje Komendant Główny Policji na wniosek komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji.

4.

Komendant Centralnego Biura Śledczego Policji podlega Komendantowi Głównemu Policji i jest przełożonym policjantów Centralnego Biura Śledczego Policji;

5.

Na stanowisko Komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji powołuje się funkcjonariusza z korpusu oficerów starszych Policji.

6.

W razie zwolnienia stanowiska Komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji, do czasu powołania nowego komendanta, Komendant Główny Policji powierza pełnienie obowiązków komendanta, na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, jednemu z jego zastępców.”;

w art. 6e ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„1a.

Komendant Centralnego Biura Śledczego Policji, określa szczegółowe zasady organizacji i zakres działania komórek organizacyjnych Centralnego Biura Śledczego Policji.”;

w art. 10 ust. 1 po słowach „Komendanci Policji,” dodaje się:

„z wyłączeniem komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji.”;

w art. 12 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a.

Komendant Główny Policji określając zasady naliczeń etatowych w Centralnym Biurze Śledczym Policji uwzględnia:

a) szczegółową organizację, zakres oraz rodzaj realizowanych przez funkcjonariuszy i pracowników Centralnego Biura Śledczego Policji zadań, w tym wykonywanych na rzecz innych jednostek organizacyjnych Policji;

b) zakres zadań wynikających z prowadzenia współpracy międzynarodowej, z organami i instytucjami właściwymi w sprawach rozpoznania, zapobiegania, zwalczania oraz ścigania przestępczości zorganizowanej;

c) inne warunki mające wpływ na prowadzone działania.”;

w art. 13

„1b.

Koszty związane z funkcjonowaniem Centralnego Biura Śledczego Policji oraz jego komórek organizacyjnych pokrywane są w ramach planów finansowych Komendy Głównej Policji oraz odpowiednio właściwych miejscowo terenowych jednostek organizacyjnych na obszarze terytorialnego zasięgu ich działania.”;

b) w ust. 4g w pkt 1 po słowach „funduszu centralnego” dodaje się:

„, z zastrzeżeniem pkt 1a.”

„1a.

Komendant Centralnego Biura Śledczego Policji korzysta ze środków funduszu centralnego w części określonej w porozumieniu zawartym z Komendantem Głównym Policji.”;

w art. 14

a) w ust. 5 po słowach „Komendanta Głównego Policji,” dodaje się:

„komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji.”;

w art. 19:

a) w ust. 1 część wspólna in fine, po słowach „Komendanta Głównego Policji,” dodaje się:

b) w ust. 3 po słowach „Komendant Główny Policji,” dodaje się:

„komendant Centralnego Biura Śledczego Policji,”;

w art. 19a w ust. 3-5 i 7 po słowach: „Komendant Główny Policji,” dodaje się:

w art. 19b w ust. 1 i 5 po słowach: „Komendant Główny Policji,” dodaje się:

w art. 20 w ust. 5 i 11 po słowach: „Komendanta Głównego Policji,” dodaje się:

„Komendant Centralnego Biura Śledczego Policji,”;

w art. 35a dodaje się ust. 3a w brzmieniu:

w art. 36 :

a) w ust. 2 po słowach: „na obszarze całego państwa,” dodaje się:

„komendant Centralnego Biura Śledczego na obszarze całego państwa w stosunku do policjantów Centralnego Biura Śledczego Policji,”;

„2a.

Jeżeli przeniesienie między jednostką organizacyjną Policji a Centralnym Biurem Śledczym Policji następuje w związku z porozumieniem zainteresowanych przełożonych i policjanta, przeniesienia dokonuje komendant Centralnego Biura Śledczego.

2b.

W przypadku braku porozumienia o przeniesieniu policjanta, stosownie do obowiązujących przepisów, pomiędzy jednostką organizacyjną Policji, a Centralnym Biurem Śledczym Policji, dokonuje, na wniosek komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji, Komendant Główny Policji.”

„2a.

W stosunku do policjantów Centralnego Biura Śledczego Policji decyzje wskazane odpowiednio w ust. 1 i 2 podejmuje komendant Centralnego Biura Śledczego Policji.”;

w art. 133 ust. 8 pkt 3 po słowach: „w stosunku do” dodaje się:

„komendanta Centralnego Biura Śledczego,” ;

Art. 2.

„Centralnym Biurze Śledczym Policji”;

b) w art. 25 ust. 2 po słowach: „w Komendzie Głównej Policji,” dodaje się:

„Centralnym Biurze Śledczym Policji,”;

Art. 3.

Komendant Główny Policji zorganizuje jednostkę organizacyjną: Centralne Biuro Śledcze Policji do dnia 1 stycznia 2014.

Składniki majątkowe i niemajątkowe w postaci nieruchomości i ruchomości, środków trwałych oraz wartości niematerialnych, służące dotychczas do wykonywania zadań Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji, niezbędne dla realizacji zadań jednostki organizacyjnej „Centralne Biuro Śledcze Policji”, zostaną zinwentaryzowane celem ich wyodrębnienia i przekazania na rzecz Centralnego Biura Śledczego Policji.

Określenie składników majątkowych i niemajątkowych wskazanych w ust. 2 zostanie dokonane w oparciu o dane przekazane przez właściwe komórki organizacyjne Komendy Głównej Policji oraz komend wojewódzkich Policji według stanu na dzień utworzenia jednostki organizacyjnej Centralne Biuro Śledcze Policji.

Komendant Główny Policji określi w drodze zarządzenia tryb współdziałania Centralnego Biura Śledczego Policji z innymi organami i jednostkami organizacyjnymi Policji, mając na względzie potrzebę sprawnej realizacji wspólnych działań.

Do czasu zorganizowania jednostki organizacyjnej Centralne Biuro Śledcze Policji zadania w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej realizować będzie Centralne Biuro Śledcze Komendy Głównej Policji.

Środki finansowe na działalność Centralnego Biura Śledczego Policji oraz jego Komorek organizacyjnych zostaną wyodrębnione z budżetu Policji.

Art. 4.

Przedmiotem nowelizacji jest wyodrębnienie ze struktury Komendy Głównej Policji Centralnego Biura Śledczego Policji, jako organu Policji właściwego w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej oraz zapewnienie mu takiej pozycji organizacyjnej, która pozwoli skutecznie realizować powyższe zadania i będzie uwzględniała specyfikę charakteru pracy Biura.

W ocenie autorów projektu ustawy osiągnięcie tego celu jest możliwe, jeśli spełnione zostaną trzy przesłanki.

Po pierwsze, Centralne Biuro Śledcze Policji musi zostać dysponentem środków finansowych budżetu państwa w ramach odrębnego rozdziału wydatków budżetowych w części dysponowanej przez MSW.

Dopiero w takiej sytuacji stojący na czele CBŚP Komendant, otrzymując uprawnienia dysponenta III stopnia środków budżetowych (analogicznie jak komendanci wojewódzcy i szkoły Policji), będzie miał możliwość tworzenia własnych jednostek organizacyjnych podług rzeczywistych potrzeb i celów.

Po drugie, Komendant Biura musi posiadać uprawnienia do samodzielnego kreowania polityki kadrowej.

Tylko takie rozwiązanie da mu możliwość zapewnienia obsady kadrowej Biura w sposób odpowiadający stawianym przed nim celom oraz optymalnego wykorzystania zasobów ludzkich.

Po trzecie, zabezpieczenie logistyczne także musi być w gestii samego Biura.

Specyfika walki z przestępczością zorganizowaną wymaga, aby zaplecze logistyczne było dostosowane do specyfiki działań CBŚP.

Dotychczasowe usytuowanie tej jednostki Policji w ramach Komendy Głównej Policji spotyka się z coraz szerszą krytyką, wynikającą właśnie z braku jakiejkolwiek autonomii finansowej, kadrowej czy logistycznej.

Obecne rozwiązanie nieuwzględnia specjalnego charakteru jednostki i jest dla niej dużym obciążeniem funkcjonalnym.

Skutkuje to brakiem efektywnego sposobu wdrażania strategii, brakiem współpracy pomiędzy poszczególnymi komórkami KGP i KWP, brakiem efektywnego systemu informacji, brakiem powiązania wydatków z efektami, czy zbyt krótkim horyzontem planistycznym.

W znowelizowanym art. 1 ustawy o Policji znalazłby się - po raz pierwszy na poziomie ustawy – zapis o tym, że zadaniem Policji jest rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie przestępczości zorganizowanej.

Takie rozwiązanie nie tylko porządkuje tę kwestię, która dotychczas materializowała się wyłącznie na poziomie aktów wewnętrznie obowiązujących (np. w Zarządzeniu nr 1041 Komendanta Głównego Policji z dnia 28 września 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji i zakresu działania komend, komisariatów i innych jednostek organizacyjnych Policji), ale stwarza uzasadnienie prawne do wprowadzenia proponowanych zmian i podkreśla rangę wykonywanych zadań.

Według tego założenia w art. 4 nowelizowanej ustawy dodano kolejny podmiot, który wchodzi w skład Policji tj. Centralne Biuro Śledcze Policji, utworzone na wzór Komendy Głównej Policji, które będzie miało uprawnienia do działania na terenie całego kraju, a w określonych przypadkach, także i poza jego granicami.

Dotychczasowa struktura i zadania CBŚ KGP były nieadekwatne w odniesieniu do struktury organizacyjnej, zadań w zakresie nadzoru i działań pozostałych komórek organizacyjnych KGP.

Kontynuacją takiego umiejscowienia CBŚP jest zaproponowane w art. 5a umocowanie Komendanta Biura jako organu Policji.

Tryb jego powoływania i odwoływania odpowiada procedurze przewidzianej dla komendantów wojewódzkich Policji.

Zastępców komendanta CBŚP powoływałby i odwoływał Komendant Główny Policji na wniosek komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji.

Komendant CBŚP podlegałby Komendantowi Głównemu Policji i byłby - co stanowi przełomowe rozwiązanie - przełożonym policjantów Centralnego Biura Śledczego Policji.

Dlatego też, w celu zapewnienia właściwego zarządzania taką strukturą, w art. 7 wprowadzono uprawnienie Komendanta CBŚ do określania szczegółowych zasad organizacji i zakresu działania komórek organizacyjnych Centralnego Biura Śledczego Policji.

Jednocześnie przewidując rozwój Biura, wprowadzono zapis, że w razie potrzeby komendant CBŚP w porozumieniu z Komendantem Głównym Policji będzie mógł tworzyć specjalistyczne komórki organizacyjne.

Nowa treść art. 10 reguluje obowiązek składania przez komendantów Policji rocznych sprawozdań ze swojej działalności.

Podlegając bezpośrednio Komendantowi Głównemu Policji, to jemu Komendant CBŚP będzie składał przedmiotowe informacje.

Zgodnie z obowiązującymi rozwiązaniami zasady naliczeń etatowych w Policji określa Komendant Główny Policji.

Proponowany art. 12 reguluje zasady, jakimi będzie się musiał kierować Komendant Główny Policji w zakresie naliczeń etatowych w CBŚP.

Z uwagi na wydzielenie CBŚP jako samodzielnej jednostki organizacyjnej, jego Komendant zostanie dysponentem środków budżetowych, tak jak ma to obecnie miejsce np. w przypadku komendantów wojewódzkich czy szkół Policji.

Z tego względu CBŚP - co jest naturalną konsekwencją takiego rozwiązania - powinno posiadać własny pion logistyczny, którego zadaniem byłoby bieżące zaopatrywanie podległych jednostek terenowych.

Omawiany pion realizowałby zakup uzbrojenia i techniki specjalnej, a zakup sprzętu, materiałów i usług oraz kwestie dotyczące uposażenia funkcjonariuszy skupione byłyby w centrali CBŚP.

Wprowadzenie ust. 1b w art. 13 pozwoli na prowadzenie obsługi Centralnego Biura Śledczego przez służby wspomagające Komendę Główną i komendy wojewódzkie.

Dostosowanie zasad rachunkowości do zaproponowanych zmian organizacyjnych zapewniające CBŚP samodzielność finansową, ewidencyjne wyodrębnienie składników majątkowych pozostających w jego użytkowaniu, wydatków, umożliwi prawidłową i sprawną obsługę finansową, w tym także w zakresie rzeczowym i usługowym oraz kontrolę i nadzór nad gospodarką finansową bez potrzeby tworzenia nowych komórek wspomagających.

Rezygnacja ze stosowanego dotychczas modelu obsługi CBŚ KGP, umożliwi zracjonalizowanie wydatków, a tym samym przyniesie oszczędności.

Istota proponowanych zmian wymusza zmianę treści załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz.U. z 2010 r.

Nr 38, poz. 207 z późn. zm.) w Dziale 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa, polegającą na wyodrębnieniu w klasyfikacji nowej pozycji np. 75401 – Centralne Biuro Śledcze Policji.

Nadanie Komendantowi CBŚP uprawnień dysponenta III stopnia środków finansowych budżetu państwa czyni go organem Policji odpowiedzialnym za wykonanie budżetu i pozwoli na optymalne rozdzielenie środków finansowych pomiędzy komórkami organizacyjnymi CBŚP poprzez faktyczne decydowanie o przeznaczeniu i wykonaniu przydzielonego budżetu.

Takie rozwiązanie pozwoli również na pozyskiwanie dodatkowych środków na działalność CBŚP z funduszy strukturalnych i bezzwrotnej pomocy zagranicznej oraz z funduszu CBŚP powstałego w oparciu o uprawnienia ustawowe Komendanta CBŚP jako dysponenta tego funduszu.

Zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami dającymi możliwość utworzenia Funduszu Wsparcia Policji zarówno na szczeblu centralnym jak i wojewódzkim, nowelizacja zawiera rozwiązania dające możliwość wykorzystania środków z funduszu centralnego przez Komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji.

Sposób dysponowania środkami z Funduszu Wsparcia Policji określałoby porozumienie z Komendantem Głównym Policji (vide art. 13).

Specyfika i profil działania CBŚP musi skutkować także zmianami w przepisach dotyczących metod pozyskiwania informacji.

W świetle proponowanych zmian koniecznym jest zapewnienie CBŚP właściwych narzędzi szybkiego, sprawnego i poufnego sposobu pozyskania danych na zasadach analogicznych do innych jednostek i służb wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze i wykrywczo-śledcze.

Komendant CBŚP musi zostać wyposażony w narzędzia do inicjowania działań operacyjnych w ramach określonych nowelizowaną ustawą.

I tak, zgodnie z proponowanym:

art. 19 ust. 1 Komendant CBŚP uzyska prawo do składania wniosków o zarządzenie kontroli operacyjnej, a także jej przedłużenia oraz wszczęcia postępowania karnego w związku z uzyskanymi informacjami;

art. 19a Komendant CBŚP uzyska prawo do zarządzenia czynności kontrolowanego przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa oraz wręczenia korzyści majątkowej, a także zarządzania przedłużenia tych czynności i wszczęcia postępowania karnego w związku z uzyskanymi informacjami;

art. 20 Komendant CBŚP uzyska prawo do wnioskowania o informacje dotyczące umów ubezpieczenia oraz stanowiących tajemnicę bankową;

Powyższy katalog – w ocenie autorów projektu – jest pełny i pozwoli CBŚP na prawidłowe wykonywanie powierzonych zadań, a przede wszystkim na wyeliminowanie ogniwa pośredniczącego w pozyskiwaniu tych danych (będąc organem Policji Komendant CBŚP miałby również dostęp do KCIK’u).

Jest to ważne zarówno z punktu widzenia szybkości ich otrzymywania, jak i poufności zainteresowań operacyjnych CBŚP.

W ramach proponowanych rozwiązań pracą CBŚP kierowałby Komendant, który – co istotne – dysponowałby uprawnieniami kadrowymi wobec funkcjonariuszy i pracowników Biura, w zakresie sprawowania władztwa w sprawach osobowych podległych mu policjantów i pracowników.

Zgodnie z zakładanymi zmianami byłby również ich przełożonym dyscyplinarnym.

Wyższym przełożonym dyscyplinarnym w stosunku do Komendanta CBŚP byłby Komendant Główny Policji (art. 133 ust. 8 pkt 3 nowelizacji).

Komendant CBŚP stałby się przełożonym w myśl art. 32 ust. 1 ustawy o Policji, jak również decydowałby o zarządzaniu testów i badań w stosunku do policjantów pełniących służbę lub ubiegających się o podjęcie służby w CBŚP (proponowany art. 35a ust. 3a), co ma istotne znaczenie z punktu widzenia realizowanych przez Biuro zadań i wykonywanych czynnościach operacyjno-rozpoznawczych.

Komendant CBŚP byłby także władny do przenoszenia lub delegowania funkcjonariuszy między komórkami organizacyjnymi (proponowane zmiany w art. 36).

Wprowadzono także nowy tryb przenoszenia funkcjonariuszy z jednostek organizacyjnych Policji do CBŚP (art. 36 ust. 2a).

Znowelizowany art. 45 upoważniałby Komendanta CBŚP do zwalniania podległych mu funkcjonariuszy, gdy wymaga tego ważny interes służby oraz wyrażania zgody w kwestii pozostawienia w służbie tych funkcjonariuszy, którzy zostali skazani prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które nie stanowi czynu umyślnego i nie było ścigane z urzędu.

Przedmiotowa nowelizacja dostosuje do nowej sytuacji organizacyjnej Policji ustawę z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (vide art. 2 nowelizacji), tak aby można było zachować ciągłość zatrudnienia obecnym pracownikom Biura oraz zapewnić możliwość Komendantowi CBŚP wykonywanie obowiązków dyrektora generalnego.

Przepisy zawarte w art. 3 mają charakter przejściowy i dlatego zostały umieszczone w ramach tej samej jednostki redakcyjnej.

Mają one zapewnić sprawne wdrożenie nowelizacji poprzez:

nałożenie na Komendanta Głównego Policji obowiązku zorganizowania w określonym terminie Centralnego Biura Śledczego Policji;

wyodrębnienie z budżetu Policji środków finansowych na działalność Centralnego Biura Śledczego Policji oraz jego Komórek organizacyjnych;

Zarządzenie inwentaryzacji - wraz ze sposobem jej przeprowadzenia - składników majątkowych i niemajątkowych służących dotychczas do wykonywania zadań CBŚ KGP, a niezbędne dla realizacji zadań przez CBŚP;

uregulowanie spraw pracowniczych nieuregulowanych w ustawie;

powierzenie CBŚ KGP - do czasu zorganizowania CBŚP - zadań z zakresu rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej.

Zaproponowane w niniejszym projekcie przekształcenie Centralnego Biura Śledczego KGP daje możliwość zbudowania efektywnej jednostki Policji, właściwej w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej.

Przedstawiony model pozwoli na podniesienie efektywności prowadzonych działań przez optymalne wykorzystanie kadr, funduszy i logistyki poprzez ich dopasowanie do specyfiki działania nowej jednostki.

Proponowane zmiany usprawnią współpracę między jednostkami Policji a jednocześnie CBŚP nadal pozostanie w jej strukturze.

Dotychczasowa struktura organizacyjna CBŚ KGP jako komórki organizacyjnej KGP pozwalała na korzystanie z rozwiązań odnoszących się do całości jednostki, które obejmowały nie tylko CBŚ KGP, ale także inne komórki organizacyjne KGP.

Dotyczyło to m.in. takich spraw jak ustanowienie pełnomocnika ochrony informacji niejawnych, obsługa prawna czy audyt wewnętrzny.

Z chwilą utworzenia CBŚP jako jednostki organizacyjnej, zgodnie z odrębnymi przepisami niezbędnym będzie utworzenie dodatkowych stanowisk przynależnych jednostce budżetowej.

W nowej strukturze przewidziano, przy utrzymaniu dotychczasowych komórek organizacyjnych realizujących zadania na poziomie centralnym, powołanie następujących komórek organizacyjnych i stanowisk samodzielnych:

Pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych

Inspektora ds. bezpieczeństwa teleinformatycznego

Głównego Księgowego

Wydziału Finansowego

Wydziału Zaopatrzenia

Głównej Komisji Inwentaryzacyjnej

Wydziału Łączności i Informatyki

Zespołu ds. prawnych

Samodzielnego stanowiska ds. ochrony praw człowieka

Rzecznika prasowego

Audytu wewnętrznego

Potrzeba ich ustanowienia wynika z zapewnienia właściwej koordynacji spraw merytorycznych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem zorganizowanej przestępczości w jej wymiarze kryminalnym, narkotykowym, ekonomicznym, ale także konieczności spełnienia wymogów ustawowych wynikających np. z ustawy o ochronie informacji niejawnych.

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

Projekt ustawy obejmuje swoim działaniem Policję: jej jednostki organizacyjne w postaci Komendy Głównej Policji, w ramach której funkcjonuje obecnie Centralne Biuro Śledcze KGP, które autor projektu chce wyodrębnić jako osobną jednostkę organizacyjną; Centralne Biuro Śledcze KGP oraz komórki organizacyjne wojewódzkich komend Policji.

Wprowadzone zmiany usprawnią działanie tych jednostek i pozytywnie wpłyną na sposób ich organizacji.

Konsultacje społeczne

Ze względu na zakres przedmiotowy projekt ustawy w naszej ocenie nie wymaga przeprowadzenia konsultacji społecznych.

Wejście w życie proponowanych zmian nie spowoduje dodatkowych wydatków dla budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Sposób finansowania Centralnego Biura Śledczego Policji jako dysponenta środków budżetowych może jedynie wpłynąć na bardziej efektywny i celowy sposób ich wydatkowania.

Wpływ aktu normatywnego na rynek pracy

Zgodność z prawem Unii Europejski


text:
Na 29 maja zapowiedziano dwugodzinny strajk nauczycieli.

Dzisiejsze spotkanie związkowców z ministrem edukacji nie przyniosło zamierzonych efektów.

„Każda organizacja związkowa ma prawo do strajku, chociaż ja jestem temu strajkowi przeciwny.

Szczególnie, jeżeli mówimy o tego typu działaniach jak wypowiedź działacza ZNP z małopolski, że mają być niewpuszczane dzieci do szkoły.

To jest nielegalne” – powiedział minister Roman Giertych.

Rozmowy na dzisiejszym spotkaniu dotyczyły m.in. powrotu nauczania w 4–letnim liceum i wzrostu wynagrodzeń dla nauczycieli.

Kolejne spotkanie ma odbyć się 30 maja.


text:
435

Felicjan Faleński

Niechby mi kiedy tak się zdarzyło:

Iżby, gdy wicher liście postrąca,

Samotna brzoza w blaskach miesiąca,

Szumiąc żałośnie, nad mą mogiłą

Stała, ze skronią ku mnie pochyłą,

Perłami rosy płacząca.

Informacje o tekśc


text:
←Akt III Dzika kaczka

Akt IV

Henryk Ibsen Akt V→

Pracownia fotograficzna Ekdala.

Właśnie robiono zdjęcia; aparat przykryty suknem, postument, krzesła, stół z filarami i t. p. stoją na przedzie sceny.

Grodzina popołudniowa.

Słońce tylko-co zaszło, później się ściemnia.

(Gina stoi we drzwiach głównych od korytarza z pudełkiem i mokrą płytą fotograficzną w ręku, rozmawiając z osobami, będącemi zewnątrz).

GINA.

Z największą pewnością; nigdy nie czynię zawodu: na poniedziałek pierwszy tuzin będzie gotowy.

Żegnam, żegnam!

(Słychać, jak ktoś schodzi ze wschodów.

Gina zamyka drzwi, kładzie płytą do pudełka i stawia je w przykrytym aparacie).

JADWIGA

(wchodząc z kuchni).

Poszli już?

GINA

(porządkując).

Bogu dzięki, żem się wreszcie uwolniła.

JADWIGA.

Czy masz pojęcie, dlaczego ojciec dotąd nie powrócił?

GINA.

Czy jesteś pewna, że go niema u Rellinga?

JADWIGA.

Niema go tam; tylko com zbiegała ze wschodów i pytałam.

GINA.

I znowu stygnie obiad!

JADWIGA.

A ojciec zwykle tak punktualnie wraca.

GINA.

Obaczysz, zaraz nadejdzie.

JADWIGA.

Żeby już raz przyszedł!

Wszystko teraz w domu wydaje mi się takie dziwne.

GINA

(wołając).

Otóż i on!

(Hialmar wchodzi głównemi drzwiami).

(biegnąc ku niemu).

Ojcze!

cośmy się na ciebie naczekały!

GINA

(spoglądając na niego z boku).

Jakżeś długo bawił, Hialmarze!

HIALMAR

(nie patrząc na nią).

Tak, dość długo, (zdejmuje palto, Gina i Jadwiga chcą mu pomódz, ale on je odpycha).

GINA.

Możeś był na obiedzie z Werlem?

HIALMAR

(wieszając palto).

Nie.

GINA

(idąc do drzwi kuchennych).

Zaraz ci obiad przyniosę.

HIALMAR.

Nie potrzeba; jeść nie będę.

JADWIGA

(zbliżając się).

Czyś nie chory, ojcze?

HIALMAR.

Niestety, nie.

Odbyliśmy z Grzegorzem męczącą przechadzkę.

GINA.

Nie trzeba było tego robić, Hialmarze; nie jesteś do tego przyzwyczajony.

HIALMAR.

Hm!

Jest wiele rzeczy, do których człowiek przyzwyczaić się musi. (przechadza się, wzburzony).

Czy tu był kto w czasie mojej nieobecności?

GINA.

Nikt, oprócz tej pary narzeczonych.

HIALMAR.

I nie było nowych obstalunków?

GINA.

Dziś nie było.

JADWIGA.

Zato, obaczysz, ojcze, będą jutro.

HIALMAR.

Daj Boże!

bo jutro zamierzam zupełnie oddać się pracy.

JADWIGA.

Jutro?

Czy zapominasz, jaki-to jutro dzień?

HIALMAR.

Ach!

prawda!

No, to pojutrze.

Odtąd chcę sam wszystko robić i sam starać się o robotę.

GINA.

I na cóżto, Hialmarze?

Na co masz sobie życie zatruwać?

Ja się przecież zajmuję fotografią, a ty swoim wynalazkiem.

JADWIGA.

I dziką kaczką, ojcze, i kurami, i królikami, i tem wszystkiem...

HIALMAR.

Nie mów mi już o tych dzieciństwach.

Od jutra noga moja nie postanie na strychu.

JADWIGA.

Ależ, ojcze, obiecałeś mi tam jutro urządzić uroczystość.

HIALMAR.

Prawda.

No, to od pojutrza; a tej przeklętej dzikiej kaczce chciałbym łeb ukręcić.

JADWIGA

(z krzykiem).

Dzikiej kaczce!

GINA.

Nigdy nic podobnego nie słyszałam.

JADWIGA

(ciągnąc go).

Ale, ojcze, przecież dzika kaczka jest moją.

HIALMAR.

Dlatego też, tego nie zrobię.

Nie mam serca tego uczynić — a to przez wzgląd na ciebie, Jadwiniu.

Czuję przecież, żem to uczynić powinien.

Nie należy mi trzymać pod moim dachem żadnej istoty, która była w tych rękach.

GINA.

Boże mój!

dlatego, że dziadek dostał ją od tego nicponia, Pettersena...

HIALMAR

(biegając po pokoju).

Są pewne obowiązki, — nie wiem, jakby je nazwać...

Tak jest... są pewne idealne obowiązki, których człowiek zapominać nie może, bez szkody dla duszy.

JADWIGA

(biegając za nim).

Ale pomyśl tylko, ojcze.

Dzika kaczka — ta biedna, dzika kaczka.

HIALMAR

(zatrzymując się)..

To też słyszałaś, z twego powoda nic jej złego nie zrobię.

Powiadam ci, włos jej z głowy nie spadnie, bądź spokojna.

Są w życiu daleko większe zadania do spełnienia, niżeli to.

Teraz powinnaś wyjść trochę, jak zazwyczaj, Jadwiniu: właśnie pora dla ciebie stosowna, bo już nie jest tak jasno.

JADWIGA.

Teraz mi wszystko jedno.

HIALMAR.

Idź, idź; mrugasz ciągle powiekami.

Powietrze tutaj nie jest zdrowe dla ciebie; tu strasznie duszno.

JADWIGA.

No, to zbiegnę ze wschodów i przejdę się trochę.

Okrywka i kapelusz — ach!

mam je pod ręką.

Ale, ojcze, nie zrobisz nic złego dzikiej kaczce przez czas mojej nieobecności?

HIALMAR.

Nie tknę ani jednego jej piórka, (przyciska ją do siebie).

Ty i ja, nas dwoje, Jadwiniu.

No, idź już.

(Jadwiga wychodzi drzwiami głównemi),

HIALMAR

(chodzi, nie patrząc na żonę).

Gino!

GINA.

Co?

HIALMAR.

Od jutra, a raczej od pojutrza, będę sam prowadził rejestr domowych wydatków.

GINA.

Chcesz teraz także zająć się gospodarstwem?

HIALMAR.

W każdym razie chcę znać nasze dochody.

GINA.

Ach!

Boże!

to bardzo łatwo.

HIALMAR.

To rzecz nie do uwierzenia.

Uważam, że pieniądze, jakie dostajesz, wystarczają ci na bardzo długo.

(Spogląda na nią w milczeniu).

Jakimże to sposobem się dzieje?

GINA.

Takim, że Jadwinia i ja mamy bardzo małe potrzeby.

HIALMAR.

Czy to prawda, że ojciec jest tak suto wynagradzany za te roboty w kantorze Werlego?

GINA.

Nie wiem, czy to wynagrodzenie jest tak sute.

Nie znam się na tem.

HIALMAR.

No, ileż on dostaje mniej więcej?

Niech-że wiem.

GINA.

Bywa rozmaicie.

Mniej-więcej jednak zarabia tyle, ile jego utrzymanie kosztuje, a prócz tego troszkę kieszonkowych pieniędzy.

HIALMAR.

Tyle, ile jego utrzymanie kosztuje...

I czemużeś mi tego wcześniej nie powiedziała?

GINA.

Nie mówiłam, bo jakież mogłam to zrobić, kiedy cię tak bardzo cieszyła myśl, że ojciec wszystko otrzymuje od ciebie.

HIALMAR.

A on to otrzymuje od Werlego.

GINA.

No tak.

HIALMAR.

Zapal lampę.

GINA

(zapala ją).

A zresztą nie wiemy nawet, czy te pieniądze pochodzą od Werlego; może płaci je Groberg...

HIALMAR.

Dlaczego mówisz o Grobergu?

GINA.

Nie wiem; tak myślałam.

HIALMAR.

Hm!

GINA.

Nie ja wystarałam się o robotę dla ojca.

To Berta Sorby, będąc tu kiedyś.

HIALMAR.

GINA

(nakłada na lampę abażur).

Ot, tak.

HIALMAR.

I ręce twoje drżą także.

Alboż nie?

GINA

(z mocą).

Powiedz odrazu, Hialmarze, co on ci o mnie mówił?

HIALMAR.

Czy to prawda?

Czy to może być prawdą, że... że było coś pomiędzy tobą a Werlem, gdyś była w ich domu?

GINA.

To nieprawda.

Wówczas nie było nic.

Pan Werle mnie nagabywał — nie mogę temu zaprzeczyć.

Żona jego myślała, że się pod tem coś kryło, stąd te całe gadania i skandale.

Biła mnie, wymyślała mi ciągle i dlatego musiałam się oddalić.

HIALMAR.

Więc stało się to później?

GINA.

Wróciłam do domu.

I matka... ona nie była tak uczciwą, jak-eś sądził, Hialmarze.

Ona mówiła to i owo, przekładała — bo wówczas Werle był już wdowcem.

HIALMAR.

Cóż dalej?

GINA.

Najlepiej, żebyś się wszystkiego dowiedział.

Werle po stawił na swojem.

HIALMAR

(załamuje ręce nad głową).

I to jest matka mojego dziecka!

Jak mogłaś mi to zataić?

GINA.

Źle uczyniłam; oddawna powinnam ci to była powiedzieć.

HIALMAR.

Należało mi to zaraz powiedzieć...

Wiedziałbym przynajmniej, czem jesteś.

GINA.

A czybyś się był ze mną ożenił?

HIALMAR.

Jak możesz nawet pytać?

GINA.

Otóż dlatego nie mogłam ci wówczas powiedzieć.

Wiesz, jak cię bardzo kochałam.

Czyż sama miałam się unieszczęśliwić?

HIALMAR

(ciągle chodząc).

I to jest matka mojej Jadwigi!

I wiedzieć, że wszystko, na co spojrzę... (odtrąca nogą krzesło) wszystko, co posiadam, dom, ognisko, wszystko zawdzięczam szczęśliwemu poprzednikowi!

O, ten uwodziciel!

GINA.

Żałujesz tych czternastu, czy piętnastu lat, któreśmy razem przeżyli!...

HIALMAR

(zatrzymując się przed nią).

A ty powiedz mi, czyś co dnia, co godzinę, nakształt pająka, nie otaczała mnie tą siecią kłamstwa i tajemnic?

Odpowiadaj!

Czyś miała przynajmniej poczucie winy i skruchy?

GINA.

Ach!

drogi Hialmarze!

miałam tyle roboty, że mi czasu na to nie stało; musiałam przecież myśleć o codziennych potrzebach.

HIALMAR.

Więc nigdy nie zastanawiałaś się nad twoją przeszłością?

GINA.

Bóg świadkiem, żem o niej dawno zapomniała.

HIALMAR.

Och!

ten nikczemny, bezmyślny spokój!

Już to samo jest oburzającem.

Pomyśl tylko: nigdy skruchy!

GINA.

Ależ powiedz mi, Hialmarze, co-by się z tobą stało, gdybyś nie miał takiej żony, jak ja?

HIALMAR.

Takiej żony!...

GINA.

Ja przecież zawsze byłam radniejszą i praktyczniejszą od ciebie.

Nic dziwnego zresztą... jestem o parę lat starszą.

HIALMAR.

Co-by się ze mną stało?

GINA.

Kiedyś mnie poznał, byłeś na złej drodze; temu przecież nie zaprzeczysz?

HIALMAR.

Więc ty to nazywasz złą drogą?

O!

ty nie pojmujesz, co się dzieje w duszy człowieka, który rozpacza i wątpi!

Zwłaszcza przy mojem ognistem usposobieniu.

GINA.

Wszystko to być może, i nie będę tego roztrząsać, bo skoro tylko miałeś dom i rodzinę, stałeś się najlepszym mężem.

A w domu było tak spokojnie i miło!

Jadwiga i ja chciałyśmy właśnie trochę więcej sobie pozwalać wydatków najedzenie, na ubranie.

HIALMAR.

Wśród błota i kłamstwa!

GINA.

Ach!

że też ten obrzydliwy człowiek musiał się wcisnąć do naszego domu!

HIALMAR.

I mnie dom zdawał się miły, ale to było złudzenie.

Gdzież znajdę teraz potrzebną siłę ducha, ażeby uzeczywistnić mój wynalazek?

Może umrze on razem ze mną, a zamorduje go twoja przeszłość, Gino!

GINA

(płacząc).

Nie mów takich rzeczy, Hialmarze.

Ja przez całe życie myślałam jedynie o tobie.

HIALMAR.

Zapytuję sam siebie, co się stanie z mojem marzeniem zapewnienia bytu rodzinie?

Gdym tam spoczywał na kanapie i rozmyślał nad wynalazkiem, przeczuwałem, że on pochłonie moje ostatnie siły.

Czułem, że dzień, w którym otrzymam wreszcie patent, będzie moim dniem ostatnim.

Marzyłem o tem, ażebyś została zamożną wdową zmarłego wynalazcy.

GINA

(obcierając oczy).

Nie, Hialmarze, nie mów tak.

Niech mi Bóg nie da doczekać wdowieństwa!

HIALMAR.

Teraz już wszystko przepadło — wszystko!

(Grzegorz otwiera drzwi ostrożnie i zagląda).

GRZEGORZ.

Mogęż wejść?

HIALMAR.

Chodź.

GRZEGORZ

(wchodzi rozpromieniony i chce ścisnąć im ręce.)

No, drodzy moi.

— (Spogląda po kolei na Ginę i Hialmara i mówi mu cicho).

Więc jeszcze nie?

HIALMAR

(głośno).

Stało się.

GRZEGORZ.

Stało się?

HIALMAR.

Przeżyłem najbardziej gorzką godz. nę w życiu.

GRZEGORZ.

Ale też najwznioślejszą.

HIALMAR.

GINA.

Niech panu Bóg przebaczy.

GRZEGORZ

(z największem zdziwieniem).

Ja nic nie rozumiem.

HIALMAR.

Czego nie rozumiesz?

GRZEGORZ.

Taki ważny obrachunek — obrachunek, na którym ma się oprzeć nowe życie — wspólne życie, w prawdzie, bez żadnych tajemnic...

HIALMAR.

Ach!

już wiem, już słyszałem.

GRZEGORZ.

Byłem pewny, że gdy ten próg przestąpię, uderzy mnie wyraz szczęścia na waszych obliczach, ujrzę męża i żonę zjednoczonych, promiennych.

A zamiast tego panuje tu smutek, troska, ponurość.

GINA.

(zdejmując z lampy abażur) Czy tak będzie dobrze?

GRZEGORZ.

Pani mnie rozumieć nie chce.

Będzie to wymagało ze strony pani trochę czasu.

Ale ty, Hialmarze, ty musiałeś przecież wznieść się duchem po tym wielkim obrachunku.

HIALMAR.

Tak naturalnie... to jest... pod pewnym względem.

GRZEGORZ.

Bo niema chyba nic na świecie coby się równać mogło z przebaczeniem, udzielonem istocie błądzącej i podniesieniem jej ku i sobie w miłości.

HIALMAR.

Czy sądzisz, że człowiek może tak szybko zapomnieć czary goryczy, jaką ja teraz spełniłem?

GRZEGORZ.

Zwyczajny człowiek nie, ale ty, Hialmarze?

HIALMAR.

O mój Boże, wiem o tem!

Nie naglij mnie, Grzegorzu.

Widzisz, to wymaga czasu.

GRZEGORZ.

W wielu rzeczach jesteś podobny do dzikiej kaczki.

RELLING.

(we drzwiach korytarza) Patrzcie, znowu mowa o dzikiej kaczce.

HIALMAR.

Tak, o postrzelonej zdobyczy starego pana Werle.

relling.

Pan Werle starszy?

To o nim mowa?

HIALMAR.

Tak o nim — i o innych.

RELLING.

(półgłosem do Grzegorza) Bodaj pana dyabli porwali.

HIALMAR.

Co mówisz?

RELLING.

Wyrażałem tylko serdeczne życzenie, ażeby ten szarlatan się stąd wyniósł, bo gdyby tu dłużej bawił, doprowadziłby was oboje do zguby.

GRZEGORZ.

Uspokój się pan, to nie nastąpi.

O Hialmarze niema co mówić, znamy go.

Ale jego żona ma także niezawodnie w głębi serca tkliwość i prawość.

GINA.

(płaczliwie) Och!

gdyby mi pan tylko był pozwolił uchodzić dalej za to, czem byłam w istocie.

RELLING

(do Grzegorza).

Czy wolno zapytać, czego pan właściwie chcesz w tym domu?

GRZEGORZ.

Chcę rzucić podwaliny prawdziwego małżeństwa.

RELLING.

Więc pan uważa, że małżeństwo Ekdalów takie, jakiem jest, nie może nosić tej nazwy?

GRZEGORZ.

Jest ono niestety równie dobre jak wiele innych.

Ale daleko mu jeszcze do tego, aby je można prawdziwem nazywać.

HIALMAR

(do Rellinga).

Tyś nigdy nie pojmował idealnych pożądań.

RELLING.

Głupstwo, mój drogi.

Z przeproszeniem, panie Werle, ile też mniej więcej w ciągu całego życia widziałeś prawdziwych małżeństw?

GRZEGORZ.

Ani jednego prawie.

RELLING.

I ja tak samo.

GRZEGORZ.

Ale za to widziałem pełno innych i miałem sposobność przypatrzeć się zblizka, jak podobny związek znikczemnia współmałżonków.

HIALMAR.

A co najstraszniejsze, może ono zdruzgotać wszystkie moralne zasady człowieka.

RELLING.

Ja właściwie nigdy nie byłem żonaty i nie mogę o tych rzeczach wyrokować, ale wiem to, że do małżeństwa należy dziecko, a dziecko trzeba zostawić w spokoju.

HIALMAR.

Ach, Jadwinia!

moja biedna Jadwinia!

RELLING.

Tak, Jadwigi nie trzeba do tego mieszać.

Wy oboje jesteście ludźmi, możecie się kłócić i robić różne doświadczenia co do waszych stosunków, jeżeli macie do tego ochotę, ale z Jadwigą należy być ostrożnym, bo można ją unieszczęśliwić.

HIALMAR.

Unieszczęśliwić?

RELLING.

Albo też ona sama może się unieszczęśliwić i wraz z sobą unieszczęśliwić innych.

GINA.

Skądże pan to może wiedzieć?

HIALMAR.

Czyby to zagrażało oczom?

RELLING.

Niema tu mowy o wzroku, ale Jadwiga jest w wieku wymagającym szczególnej pieczołowitości.

Może łatwo popełnić jaką niedorzeczność.

GINA.

Wystaw pan sobie, ona je już popełnia.

Czasem w kuchni wyprawia takie dziwactwa z ogniem, mówiąc, że chce urządzić fajerwerki, iż boję się, by cały dom nie spłonął.

RELLING.

A co, nie mówiłem?

GRZEGORZ

(do Rellinga).

Czemże to pan tłómaczysz?

RELLING

(niechętnie).

Dziewczyna znajduje się w epoce przejściowej, mój panie.

HIALMAR.

Dopóki ja żyję... dopóki mogę czuwać nad dzieckiem...

(Ktoś stuka do drzwi).

GINA.

Cicho, Hialmarze.

Ktoś przyszedł (woła).

Proszę.

(Wchodzi pani Sorby w ubraniu spacerowym).

PANI SORBY.

Dobry wieczór.

GINA.

(idąc naprzeciw niej).

Ach!

to ty, Berto?

PANI SÖRBY.

Tak, to ja.

Ale może przychodzę nie w porę?

HIALMAR.

Broń Boże.

Wysłanniczka z domu...

PANI SÖRBY

(do Giny).

Mówiąc prawdę, nie sądziłam, że o tej porze spotkam tu twoich panów.

Przyszłam, ażeby z tobą pogawędzić i pożegnać cię.

GINA.

Jakto?

wyjeżdżasz?

PANI SÖRBY.

Jutro rano do fabryk w Hochtal.

Pan Werle już dziś po południu wyjechał (do Grzegorza).

Panu przesyła ukłony!

GINA.

Co ty mówisz?

HIALMAR.

Więc pan Werle już pojechał, a teraz pani za nim podąża?

PANI SÖRBY.

Tak, i cóż pan na to?

HIALMAR.

Powiem, strzeż się pani.

GRZEGORZ.

Wytłómaczę ci to, mój ojciec żeni się z panią Sörby.

HIALMAR.

Żeni się z panią!

GINA.

Ach!

Berto!

nareszcie.

RELLING

(drżącym głosem).

To nie może być prawdą.

PANI SÖRBY.

Jednakże, jest to rzeczywista prawda.

RELLING.

Pani chce powtórnie wyjść za mąż?

PANI SÖRBY.

Tak jest.

Pan Werle załatwił już formalności, a nasze zaślubiny odbędą się w górach cichuteńko.

GRZEGORZ.

Jako wzorowy pasierb życzę pani szczęścia.

PANI SÖRBY.

Dziękuję, jeśli życzysz pan szczerze, i mam nadzieję, iż zarówno dla pana Werle jak dla mnie małżeństwo to będzie szczęśliwe.

RELLING.

Nadzieja pani jest słuszną.

O ile wiem, pan Werle nie upija się nigdy, i z żoną, źle obchodzić się nie będzie, jak to czynił nieboszczyk weterynarz.

PANI SORBY.

Daj pan święty pokój nieboszczykowi, miał on także swoje dobre strony.

RELLING.

Taki przemysłowiec jak pan Werle ma niezawodnie więcej dobrych stron.

PANI SÖRBY.

W każdym razie nie zmarnował tego, co w nim było najlepszego, a człowiek, który to czyni, musi ponosić skutki swego postępowania.

RELLING.

Dziś wieczór wyjdę z Molvigiem.

PANI SÖRBY.

Nie powinien pan tego robić, proszę, nie rób pan tego przez wzgląd na mnie.

RELLING.

Trudno, inaczej być nie może (do Hialmara).

Wiesz co.

przyłącz się do nas.

Chodź także.

GINA.

Dziękuję, mój mąż na takie hulanki nie chodzi.

HIALMAR

(półgłosem gniewnie).

Milcz-że.

RELLING.

Żegnam panią, pani Werle (wychodzi głównemi drzwiami).

GRZEGORZ

(do pani Sörby).

Jak się zdaje, pani z doktorem Rellingiem znacie się dobrze.

PANI SÖRBY.

Znamy się od wielu lat, a nawet niegdyś mogłoby było dojść do czegoś między nami.

GRZEGORZ.

Szczęście dla pani, że do niczego nie przyszło.

PANI SÖRBY.

Można to śmiało powiedzieć.

Ja nigdy nie dałam się powodować wrażeniom.

Kobieta musi zawsze panować nad sobą.

GRZEGORZ.

I nie boi się pani, ażebym ojca ostrzegł o tej dawnej znajomości?

PANI SÖRBY.

Możesz pan być przekonany, żem mu sama o wszystkiem powiedziała.

GRZEGORZ.

Tak?

PANI SÖRBY.

Pański ojciec zna każdy wypadek w mojem życiu, o którym ludzie mówićby coś mogli.

Powiedziałam mu to odrazu, skoro zrozumiałam jego zamiary.

GRZEGORZ.

Pani zdaje mi się niezwykle szczerą.

PANI SÖRBY.

Szczerą byłam zawsze.

Na szczerości kobiety zazwyczaj najlepiej wychodzą.

HIALMAR.

Co mówisz na to, Gino?

GINA.

Ach!

my kobiety różnimy się także bardzo pomiędzy sobą.

Jedne trzymają się takiej zasady, drugie innej.

PANI SORBY.

Prawda, Gino, sądzę jednak, że najlepiej trzymać się mojej metody.

Werle także nic mi nie ukrywał i to właśnie stanowi węzeł pomiędzy nami.

Może on teraz ze mną mówić otwarcie jak dziecko.

Do tego nie miał nigdy w życiu sposobności.

On, człowiek czerstwy, silny, żądny życia, przez najpiękniejsze lata słyszał tylko ciągle morały.

A ileż razy te morały odnosiły się do urojonych przewinień — przynajmniej tak słyszałam.

GINA.

Tak było rzeczywiście.

GRZEGORZ.

Skoro panie zeszły na ten temat, najwłaściwiej będzie dla mnie odejść.

PANI SÖRBY.

Możesz pan być spokojny, nie dodam już ani słówka.

Chciałam tylko pana upewnić, że nie działałam podstępnie, ani też nic nie skrywałam.

Ludziom może się zdawać, że spotyka mnie wielki los i tak jest niezawodnie pod pewnym względem.

Ja sądzę jednak, że daję równie wiele, jak otrzymuję.

Zpewnością nigdy nie zawiodę przyszłego męża, będę mu pomagać we wszystkiem, zwłaszcza też teraz, gdy grozi mu kalectwo.

HIALMAR.

Jakto, kalectwo?

GRZEGORZ

(do pani Sörby).

Tutaj nie wspominaj pani o tem.

PANI SÖRBY.

Na nic się nie zda dłużej tę rzecz ukrywać, on zaniewidzi.

HIALMAR

(zdumiony).

Zaniewidzi?

to szczególne, on także zaniewidzi?

GINA.

To się tak często zdarza.

PANI SÖRBY.

Trudno sobie wyobrazić, jaka to straszna rzecz dla przemysłowca.

Otóż ja starać się będę zastąpić jego oczy mojemi...

Ale nie mogę dłużej bawić, jestem teraz strasznie zajęta...

A jeszcze jedno (do Hialmara).

Gdyby Werle mógł panu być w czemkolwiek pomocny, udaj się pan wprost do Groberga.

GRZEGORZ.

Za ofiarowaną pomoc Hialmar Ekdal pięknie podziękuje.

PANI SÖRBY.

Czy tak?

Dotąd jednak...

GINA.

Tak jest, Berto, teraz Hialmar niczego nie przyjmie od pana Werle.

HIALMAR

(powoli i dobitnie).

Bądź pani łaskawa pozdrowić odemnie przyszłego męża i powiedzieć mu, że zamierzam w jak najkrótszym czasie udać się do buchaltera Groberga...

GRZEGORZ.

Ty chcesz?

HIALMAR.

Udać się do buchaltera Groberga i zażądać wyciągu należności, jaka odemnie przypada.

Chcę spłacić ten dług honorowy...

Ha ha ha, to doprawdy dług honorowy.

Dość o tem, chcę to wszystko spłacić, wraz z piątym procentem.

GINA.

Ależ mój drogi, Bóg widzi, że nie mamy na to środków.

HIALMAR.

Powiedz pani swemu narzeczonemu, że pracuję niezmordowanie nad moim wynalazkiem.

Powiedz mu pani jeszcze, że bodźcem, utrzymującym w pożądanem napięcia moje duchowe siły, jest pragnienie uiszczenia się z przykrego długu.

Cały zysk, jaki otrzymam, użytym będzie na zaspokojenie należności przyszłego małżonka pani.

PANI SÖRBY.

Widzę, że tu w domu cos zaszło.

HIALMAR.

Zaszło rzeczywiście.

PANI SÖRBY.

Więc żegnam.

Miałabym z tobą, Gino, jeszcze wiele do pomówienia, ale zostawimy to na inny raz.

Adieu.

(Hialmar i Gina kłaniają się w milczeniu; Gina odprowadza panią Sörby do drzwi).

HIALMAR.

Nie żegnaj się przez próg, Gino.

(Pani Sörby wychodzi; Gina drzwi za nią zamyka).

HIALMAR.

Ach Grzegorzu!

Będę raz wolny od tego ciężaru.

GRZEGORZ.

Pewno niedługo.

HIALMAR.

Sądzę, że moje zachowanie się było zupełnie właściwe.

GRZEGORZ.

Jesteś zawsze takim, za jakiego cię miałem.

HIALMAR.

W niektórych razach niepodobna odrzucić idealnych zobowiązań.

Jako głowa rodziny, muszę się mimo bolu ugiąć pod tem ciężkiem jarzmem.

Bo to nie mała rzecz, dla człowieka bez środków spłacić wieloletnie długi, na które można powiedzieć padł już pył zapomnienia.

Ale na to nie zważam.

Człowieczeństwo domaga się we mnie praw swoich i góruje nad ojcowstwem.

GRZEGORZ

(kładąc mu rękę na ramionach).

A co, Hialmarze, czy nie dobrze, żem tu przybył?

HIALMAR.

Dobrze.

GRZEGORZ.

Czy nie dobrze, żem ci o wszystkiem powiedział całą prawdę?

HIALMAR

(trochę niecierpliwie).

No tak, ale tu jest jeszcze jedna okoliczność, na którą oburza się mój zmysł sprawiedliwości.

GRZEGORZ.

O cóż ci idzie?

HIALMAR.

Otoż... tylko nie wiem, czy mogę tak bez ogródki wyrażać się o twoim ojcu?

GRZEGORZ.

Możesz, pod tym względem wcale na mnie nie zwracaj uwagi.

HIALMAR.

Dobrze więc.

Widzisz, to tak przykro pomyśleć, że nie ja, tylko on urzeczywistni prawdziwe małżeństwo.

GRZEGORZ.

Jak możesz coś podobnego twierdzić?

HIALMAR.

Jednakże tak jest.

Twój ojciec i pani Sörby zawierają związek, oparty na zupełnem obustronnem zaufaniu.

Wzajemnie zgoła nic nie ukrywają przed sobą, w ich stosunku niema tajemnic, pomiędzy niemi, że się tak wyrażę, istnieje wzajemne przebaczenie wszelkich win.

GRZEGORZ.

I cóż stąd?

HIALMAR.

Więc są tam wszystkie warunki, które według ciebie stanowią prawdziwe małżeństwo.

GRZEGORZ.

Ależ to rzecz zupełnie odmienna, Hialmarze.

Nie możesz siebie i Giny porównywać z tem dwojgiem.

Rozumiesz mnie przecież.

HIALMAR.

Jednak nie mogę się uwolnić od myśli, że tu jest coś obrażającego moje poczucie sprawiedliwości.

To tak, jak gdyby na świecie żadnego ładu nie było.

GINA.

Wstydź się, Hialmarze, jak możesz mówić podobne rzeczy.

GRZEGORZ.

Dajmy tej kwestyi pokój.

HIALMAR.

A znów z drugiej strony, widzę tu karzącą rękę losu.

On zaniewidzi.

GINA.

O, to jeszcze niepewne.

HIALMAR.

To niewątpliwe.

Nie powinniśmy o tem wątpić, bo właśnie w tym fakcie leży zadośćuczynienie.

On niegdyś zaślepił niewinną istotę.

GRZEGORZ.

Niestety, on bardzo wielu zaślepił.

HIALMAR.

I nadchodzi nieubłagane tajemnicze zadośćuczynienie, które pozbawia go wzroku.

GINA.

Jak możesz mówić tak okropne rzeczy!

Aż mnie mrowie przechodzi.

HIALMAR.

Dobrze jest przy sposobności zagłębiać się w ciemne strony bytu.

(Wchodzi Jadwiga w kapeluszu i okrywce wesoła i zdyszana).

GINA.

Jużeś przyszła?

JADWIGA.

Nie miałam ochoty iść dalej i dobrze się stało, bom spotkała kogoś na dole.

HIALMAR.

Pewno tę panią Sörby?

JADWIGA.

Tak.

HIALMAR

(chodzi tu i tam).

Mam nadzieję, żeś ją widziała po raz ostatni.

(Chwila milczenia, Jadwiga przygląda się kolejno ojcu i matce, jakby ich zbadać chciała).

JADWIGA

(zbliża się pieszczotliwie do Hialmara).

Ojcze!

HIALMAR.

Czego chcesz, Jadwiniu?

JADWIGA.

Pani Sörby coś dla mnie przyniosła.

HIALMAR

(zatrzymując się).

Dla ciebie?

JADWIGA.

Tak, na jutro.

GINA.

Berta zawsze w ten dzień obdarzała cię jakąś drobnostką.

HIALMAR.

I cóż to jest?

JADWIGA.

Tego dziś wiedzieć nie możesz.

Mama da mi to jutro rano, gdy jeszcze będę w łóżku.

HIALMAR.

Zawsze te tajemnice, od których jestem wykluczony.

JADWIGA

(szybko).

Ależ zobacz, ojcze.

To wielki list (wyjmuje go z kieszeni płaszczyka).

HIALMAR.

To tylko list?

JADWIGA.

Tylko list.

Coś więcej, może nadejdzie później.

Ale wyobraź sobie, ojcze — Nigdy jeszcze nie odebrałam listu.

A tu stoi napisane (czyta).

Panna Jadwiga Ekdal — wyobraź sobie — to ja.

HIALMAR.

Pokaż mi go.

JADWIGA

(oddając).

Oto masz.

HIALMAR.

Pismo starego Werle.

GINA.

Czy jesteś tego pewny?

HIALMAR.

Zobacz sama.

GINA.

Czy sądzisz, że się na tem znam?

HIALMAR.

Jadwiniu, czy mogę list przeczytać?

JADWIGA.

Jeśli chcesz, ojcze!

GINA.

Nie, nie dziś, Hialmarze — niech to będzie na jutro.

JADWIGA

(cicho).

Ach!

niech przeczyta, tam pewno jest coś pomyślnego, ojciec się ucieszy i znowu będzie wesoły.

HIALMAR.

Więc mogę list otworzyć?

JADWIGA.

Owszem, bądź, ojcze, tak dobry, najlepiej będzie dowiedzieć się od razu, co tam jest.

HIALMAR.

Dobrze (otwiera list, wyjmuje z niego papier, czyta i zdaje się być zmieszany).

Co to jest?

Cóż w tyra liście?

JADWIGA.

Powiedz ojcze, powiedz-że?

HIALMAR.

Bądźcie cicho (czyta raz jeszcze, blednie, ale panując nad sobą, mówi).

To akt darowizny, Jadwiniu.

JADWIGA.

Doprawdy?

A cóż ja dostanę?

HIALMAR.

Czytaj sama.

(Jadwiga idzie do lampy i czyta przez chwilą).

HIALMAR

(pół głosem, zaciskając pięście).

Ten wzrok!

ten wzrok!

a do tego ten list.

JADWIGA

(przerywając czytanie).

Ale zdaje mi się, że to dla dziadka.

HIALMAR

(odbierając jej list).

Gino, czy to rozumiesz?

GINA.

Ależ ja nic nie wiem.

Powiedz-że w końcu.

HIALMAR.

Werle pisze do Jadwini, że nie chce, ażeby jej stary dziadek potrzebował męczyć się dalej przepisywaniem, więc przeznacza mu miesięcznie sto koron, które mu kantor wypłacać będzie.

GRZEGORZ.

Aha!

Sto koron, mamo, tom przeczytała.

GINA.

Jak to dobrze dla dziadka.

HIALMAR.

Sto koron, dopóki ich potrzebować będzie, to znaczy, naturalnie, dopóki oczów nie zamknie.

GINA.

Więc biedak ma byt zapewniony.

HIALMAR.

A teraz dalej ?

tego jeszcze nie czytałaś, Jadwiniu.

Potem ta darowizna ma przejść na ciebie.

JADWIGA.

Na mnie?

To wszystko?

HIALMAR.

Ten cały dochód zapewniony ci jest na całe życie.

Tak pisze Werle, słyszysz, Gino.

GINA.

Słyszę, słyszę.

JADWIGA.

Wystaw sobie, co to ja pieniędzy dostanę (ciągnie go).

Ojcze!

ojcze!

i ty się nie cieszysz?

HIALMAR

(odpychając ją).

Cieszyć się! (chodzi tu i tam).

O, jakież horyzonty otwierają się przedemną!

I to Jadwinię, to ją, on tak hojnie obdarza.

GINA.

To przecież jej urodziny.

JADWIGA.

Ach!

ojcze, wszakże te pieniądze ty dostaniesz, ja oddam je wszystkie, tobie i mamie.

HIALMAR.

Mamie?

otóż to.

GRZEGORZ.

Hialmarze, to sidła zastawione na ciebie.

HIALMAR.

Sądzisz, że to znowu sidła?

GRZEGORZ.

Gdy tu był dzisiaj rano, mówił mi: "Hialmar Ekdal nie jest takim, jakim go ty sądzisz."

HIALMAR.

Nie jest takim...

GRZEGORZ.

I dodał: "Obaczysz to sam."

HIALMAR.

To znaczy: obaczysz, że mnie pieniędzmi uspokoić można!

JADWIGA.

Mamo!

cóż to znaczy?

GINA.

Idź i rozbierz się.

(Jadwiga blizka płaczu wychodzi do kuchni).

GRZEGORZ.

Tak, Hialmarze!

Teraz obaczymy, kto miał słuszność, ja czy on.

HIALMAR

(powoli rozdziera papier ukośnie na dwie polowy i kładzie je na stole).

Oto moja odpowiedź.

GRZEGORZ.

Oczekiwałem jej.

HIALMAR

(idzie do Giny, która stoi przy piecu i mówi znużonym głosem).

A teraz żądnych tajemnic.

Gdy zakończył się stosunek pomiędzy tobą a nim, a tyś — jak mówisz, tak bardzo pragnęła zostać moją — dlaczegóż to on dostarczył nam możności pobrania się.

GINA.

Zapewne zamierzał bywać w naszym domu z całą łatwością.

HIALMAR.

Tylko tyle.

Czy nie szło mu o pewną możliwość?

GINA.

Nie rozumiem, co chcesz przez to powiedzieć.

HIALMAR.

Chcę wiedzieć, czy ?

twoje dziecko ma prawo żyć pod moim dachem?

GINA

(patrzy na niego wzrokiem pełnem oburzenia).

O to się pytasz?

HIALMAR.

Na to jedno musisz mi odpowiedzieć.

Czy Jadwiga do mnie należy, czy też...

No?

GINA

(patrzy na niego z zimnym uporem).

Nie wiem.

HIALMAR

(z lekkiem drżeniem).

Ty, nie wiesz?

GINA.

Jakże mogę wiedzieć?

Taka jak ja...

HIALMAR

(spokojnie, odwracając się od niej), W takim razie nie mam tu już nic do czynienia.

GRZEGORZ.

Zastanów się, Hialmarze.

HIALMAR

(kładąc paltot).

Człowiek, jak ja, nie potrzebuje się tu zastanawiać.

GRZEGORZ.

Przeciwnie, tu nad tylu rzeczami zastanowić się trzeba.

Wy troje musicie pozostać razem, jeśli tylko zechcesz zrozumieć wielkie zadanie przebaczenia i ofiary.

HIALMAR.

Tego uczynić nie myślę, nigdy!

nigdy! (bierze kapelusz) moje ognisko zdruzgotane, ja przywalony gruzami (wybucha łzami), Grzegorzu, ja nie mam już dziecka.

JADWIGA

(która otworzyła drzwi od kuchni).

Co mówisz! (biegnie do niego).

Ojcze!

ojcze!

GINA.

Patrz!

HIALMAR

(do Jadwigi).

Nie zbliżaj się.

Zdaleka odemnie.

Nie mogę znieść twego widoku.

Ach!

te oczy.

Bywaj zdrowa.

(Chce iść ku drzwiom).

JADWIGA

(czepia go się gwałtownie wołając).

Nie tak, nie!

Nie odchodź!

GINA

(wołając).

Patrz na dziecko, Hialmarze, uważaj na dziecko!

HIALMAR.

Nie chcę, nie mogę, muszę odejść — od tego wszystkiego (wyrywa się z rąk Jadwigi i wychodzi).

JADWIGA

(z przerażeniem).

On odchodzi, mamo, on odchodzi i nigdy nie powróci.

GINA.

Nie płacz, Jadwiniu, ojciec wróci.

JADWIGA

(rzuca się na kanapę, łkając).

Nie, nie, on już nigdy do domu nie wróci.

GRZEGORZ

(do Giny).

Wierzaj mi pani, miałem najlepsze chęci.

GINA.

Wierzę, ale niech panu Bóg przebaczy.

JADWIGA

(leżąc na kanapie).

Ach!

ja umrę, ja tego nie przeżyję.

Co ja mu zrobiłam!

Mamo, mamo, niech ojciec wróci.

GINA.

Wróci, wróci, tylko się uspokój; pójdę zaraz i poszukam go, może poszedł do Rellinga.

Tylko ty tak nie leż i nie jęcz.

Czy raz to przyrzekniesz?

JADWIGA

(płacze spazmatycznie).

Tak, przestanę, byle tylko ojciec powrócił.

GRZEGORZ

(do Giny).

Może byłoby lepiej dać mu czas na zwalczenie tego cierpienia.

GINA.

Może to później zrobić, przedewszystkiem trzeba uspokoić dziecko (wychodzi głównemi drzwiami).

JADWIGA

(siada i obciera sobie oczy).

Teraz niech mi pan powie, co to wszystko znaczy.

Dlaczego ojciec już nie chce o mnie słyszeć?

GRZEGORZ.

Dowiesz się pani o tem, jak dorośniesz.

JADWIGA

(szlochając).

Ale ja przecież nie mogę tak okropnie cierpieć, dopóki nie wyrosnę.

Ach!

już wiem, co to jest.

Może ja nie jestem prawdziwą córką ojca?

GRZEGORZ

(niespokojnie).

Jakimże sposobem?

JADWIGA.

Może mnie mama znalazła, a teraz ojciec się o tem dowiedział.

Ja coś podobnego czytałam.

GRZEGORZ.

A gdyby i tak było?

JADWIGA.

I tak mógłby mnie kochać, a nawet kochać jeszcze więcej.

Wszakże dostaliśmy dziką kaczkę w podarunku, a ja ją tak bardzo kocham.

GRZEGORZ

(chcąc odwrócić jej uwagę).

Tak, dziką kaczkę, to prawda.

Pomówmy o dzikiej kaczce, panno Jadwigo.

JADWIGA.

Biedna dzika kaczka.

Ojciec także nie chce na nią patrzeć.

Wyobraź pan sobie, miał ochotę łeb jej ukręcić.

GRZEGORZ.

No, tego nie uczyni.

JADWIGA.

Ale tak powiedział, a to brzydko ze strony ojca, bo ja przecież modlę się co wieczór za dziką kaczkę, prosząc, by ją nie spotkała ani śmierć, ani nic złego.

GRZEGORZ

(patrząc na nią).

Pani się modli wieczorem?

JADWIGA.

Tak.

GRZEGORZ.

Kto panią do tego przyuczył?

jadwiga.

Ja sama.

Kiedyś ojciec był chory, stawiano mu pijawki na szyi, mówił, że walczy ze śmiercią.

GRZEGORZ.

I cóż?

JADWIGA.

Więc ja idąc spać, modliłam się za niego.

A potem czyniłam to zawsze.

GRZEGORZ.

A teraz, modlisz się pani za dziką kaczkę?

JADWIGA.

Myślałam, że trzeba modlić się za nią, bo widzi pan, z początku była bardzo chorą.

GRZEGORZ.

A rano modli się pani?

JADWIGA.

Nie.

GRZEGORZ.

Dlaczegóż nie tak samo rano jak wieczór?

JADWIGA.

Rano jest tak jasno, więc się jakoś niczego nie boję.

GRZEGORZ.

A przecież ojciec chciał głowę ukręcić dzikiej kaczce, którą pani tak kocha.

JADWIGA.

Nie, tylko powiedział, że byłoby najlepiej, gdyby tak zrobił, ale on tego nie uczyni, przez wzgląd na mnie.

To było ładnie ze strony ojca.

GRZEGORZ

(zbliżając się do niej).

A gdybyś pani z własnej woli zrobiła ofiarę z dzikiej kaczki?

JADWIGA

(powstając).

Z dzikiej kaczki?

GRZEGORZ.

Gdybyś z tego, co masz najdroższego na świecie, dobrowolnie dla niego zrobiła ofiarę?

JADWIGA.

Sądzi pan, żeby to co pomogło?

GRZEGORZ.

Sprobuj, panno Jadwigo.

JADWIGA

(cicho z błyszczącemi oczyma).

Sprobuję.

GRZEGORZ.

A czy masz potrzebną siłę woli?

JADWIGA.

Poproszę dziadka, ażeby dla mnie zastrzelił dziką kaczkę.

GRZEGORZ.

Uczyń to, ale matce o tem ani słowa.

JADWIGA.

Dlaczego?

GRZEGORZ.

Ona-by nas nie zrozumiała.

JADWIGA.

Dziką kaczkę — jutro rano — spróbuję...

(Gina powraca głównemi drzwiami).

JADWIGA

(biegnąc ku niej).

Znalazłaś go, mamo?

GINA.

Nie, ale dowiedziałam się, że był u Rellinga i zabrał go z sobą.

GRZEGORZ.

Pani jest tego pewną?

GINA.

Tak, mówiła mi to żona odźwiernego, Molvig także z niemi poszedł.

GRZEGORZ.

Teraz właśnie, kiedy jego umysł potrzebował samotności.

GINA

(sprzątając).

Mężczyźni są tacy dziwni.

Bóg wie, gdzie go Relling zaciągnie.

Zajrzałam na przeciwko, do Eriksenowej, ale tam ich nie było.

JADWIGA

(walcząc ze łzami).

Ach!

jeżeli on już nigdy nie wróci.

GRZEGORZ.

Ale wróci, wróci, jutro pójdę po niego i zobaczy pani, że przyjdzie.

Śpij tymczasem spokojnie, panno Jadwigo.

Dobranoc (wychodzi głównemi drzwiami).

(rzuca się ze łkaniem na szyją matce).

Ach!

mamo!

mamo!

GINA

(uspakaja ją wzdychając).

Ach!

tak, Relling miał słuszność.

Otóż to kiedy waryaci chcą jakieś swoje zadania przeprowadzać.