text:
Druk nr 497

Warszawa, 26 kwietnia 2012 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

samorządowych.

(-) Leszek Blanik; (-) Łukasz Borowiak; (-) Beata Bublewicz; (-) Borys

Budka; (-) Krystyna Kłosin; (-) Ewa Kołodziej; (-) Sławomir Kowalski;

(-) Ligia Krajewska; (-) Stanisław Lamczyk; (-) Józef Lassota; (-) Marek

Łapiński; (-) Antoni Mężydło; (-) Konstanty Miodowicz; (-) Killion

Munyama; (-) Paweł Olszewski; (-) Maciej Orzechowski; (-) Paweł Papke; (-

) Julia Pitera; (-) Marek Plura; (-) Halina Rozpondek; (-) Lidia Staroń;

Tomański; (-) Renata Zaremba.

USTAWA

z dnia ………………..

o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych

134, poz. 777) art. 5 otrzymuje brzmienie:

3.

Sekretarz podlega bezpośrednio kierownikowi urzędu.

obowiązków”

życia ustawy.

proponowanej inicjatywy legislacyjnej

pracownikach samorządowych stanowi, że nabór kandydatów na wolne stanowiska

PNK.I.0911/229/10, w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia burmistrza

Ustawa o pracownikach samorządowych daje kierownikowi urzędu możliwość

powierzania sekretarzowi istotnych zadań, w szczególności z zakresu zapewnienia

właściwej organizacji pracy urzędu i realizowania polityki zarządzania zasobami

ludzkimi.

W niektórych jednostkach samorządu terytorialnego praktykuje się zatrudnianie

Z tych powodów konieczne jest wprowadzenie w ustawie o pracownikach

Warszawa, 7 maja 2012 r.

BAS-WAPEiM-1109/12

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

wnioskodawców: poseł Julia Pitera)

Zgodnie z proponowanym art. 5 ust. 6 ustawy nabór kandydatów na wolne

stanowisko sekretarza gminy, powiatu i województwa (zwanego dalej

„sekretarzem”) odpowiednio w urzędzie gminy, starostwie powiatowym

i urzędzie marszałkowskim ma być przeprowadzany nie później niż w ciągu

trzech miesięcy od opróżnienia stanowiska.

Obsadzenie stanowiska sekretarza

nie będzie mogło nastąpić w drodze powierzenia obowiązków (proponowany

art. 5 ust. 7 ustawy).

Projekt zawiera przepis przejściowy.

Proponowana ustawa ma wejść w

4.

Konkluzje

regulaminu Sejmu.

Zgodnie z art. 34 ust. 7 regulaminu Sejmu Marszałek

Szef Kancelarii Sejmu

Warszawa, 7 maja 2012 r.

BAS-WAPEiM-1110/12

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sej


corpora: wikisources-pl

text:
cebula, tak już r. 1500, ale cybula dawniej i przez 16 w. jeszcze się zjawia; u Czechów tylko cibule, tak samo u Łużyczan, ale już w średniowiecznej niemczyźnie Zibolle i Zebulle, z łacińsk. cēpulla, zdrobniałego od cēpa, 'cebula'.

U nas w słowach obcych i (y) i e mieniają się, por. subtelny z dawnego subtylny, łacińsk. subtilis.

Urobienia: cebulka, cebulowaty; imię Cybula już w 14. wieku.


text:
Brazylja, łącznie ze swojemi stepami i lasami pierwotnemi, zajmuje większą część południowej Ameryki, a odkrytą została prawdopodobnie przez Marcina Behaim.

R.

1500 przybył do niej portugalski admirał Cabral, w towarzystwie Ameryka Vespucjusza, objął kraj w posiadanie, w imieniu Portugalji, zatknąwszy krzyż na brzegu i nadając krajowi nazwisko Santa Cruz.

Krajowcy z przyjazuém zajęciem przyglądali się nabożeństwu Portugalczyków, którzy to uważali za dobrą przepowiednię.

Według starego podania, już apostoł Tomasz miał przybyć do Brazylji.

Pierwszymi missjonarzami byli tam portugalscy zakonnicy, reguły św. Franciszka, którzy jednak, jako męczennicy, padli ofiarą ludożerczych krajowców.

R.

1549, za Jana III, dowódca Souza sprowadził jezuitów (którym przewodniczył o. Emmanuel Nobrega) do Bahia, czyli San SaIvador.

Ci z wielkiém usiłowaniem pokonali trudności na drodze im stojące, bo nawet nowo nawróconych musieli strzedz od nałogu ludożerstwa.

Jezuici gromadzili dzikich do wiosek i w własnych domach wychowywali młode pokolenia.

Mianowicie w prowincji San Paulo missje jezuitów obudziły nowe, samodzielne życie, i dotąd jeszcze prowincja ta odznacza się pracowitością i poczuciem godności ludzkiej.

Już od początku jednak gorszące postępowanie Portugalczyków szkodziło powodzeniu missji.

Nadto, trzeba było walczyć i z sekciarzami.

Nad rzeką św. Januarjusza (Rio Janeiro) usadowili się francuzcy kalwini, wypędzili ich jednak Portugalczycy.

Jezuitę Ignacego Azevedo, z 40 towarzyszami z jego zakonu, w przejeździe do Brazylji napadł hugonota Soria i wszystkich wrzucił w morze, majtków tylko oszczędziwszy.

Wiadomo, że św. Teresa miała widzenie uwielbienia Azevedo i jego towarzyszy, w tej samej chwili, gdy ci palmę męczeństwa otrzymywali.

Jeszcze dwa razy powtórzyła się podobna zbrodnia.

Pomiędzy mulatami Brazylji utworzyła się sekta, wierząca, między innemi, i w metampsychozę, ale rząd, przeciw któremu się zbuntowała, wytępił ją.

W religijnych obrzędach Brazylijczyków widać wiele wystawy, czczych form, jak to zwykle u mieszkańców południa bywa, ale mają i właściwe sobie cnoty.

Około 1600 r. o. Józef Anchieta (ob.), missjonarz jezuicki, wsławił się jako wielki cudotwórca, a później o. Jan Almeida.

Jezuici wielu także męczenników liczą w środkowej Brazylji (ob.

Hazard, Kirchengesch. d. auswärtigen Völker).

W nowszych czasach stosunki Kościoła z państwem były tu nie najlepsze, szczególniej od r. 1838, gdy rząd mianował biskupem w Rio Janeiro księdza Antoniego Moura, znanego ze swych dążności antykościelnych.

Z powodu tego wyboru, przez 5 lat tak dalece były naprężone stosunki Rzymu z Brazylją, iż obawiać się można było w każdej chwili oderwania kościoła brazylijskiego od Rzymu.

Lecz gdy rejencja używała wszelkiej broni w tej sprawie, znalazła silny opór w sejmie, który stanął po stronie Kościoła.

Od czasu, gdy ta kolonja została cesarstwem, ścieśniono znacznie władzę biskupów.

Nie zważając na wielki i tak już niedostatek kapłanów, zniesiono prawie wszystkie klasztory.

Już w 1804 r. liczba klasztorów była do 20 ograniczona, ale i te zostały skazane na zagładę, gdy 1846 r. zakazano przyjmować nowicjuszów.

Rząd się jednak opatrzył, że klasztory nietylko Kościołowi, ale, osobliwie ze względu na Indjan, i państwu pożytek przynoszą, i dla tego, jakkolwiek ich nie wspiera, ale im nie przeszkadza; powstały też tam nowe religijne kongregacje i stowarzyszenia.

Pomiędzy Indjanami są w Br.

jeszcze poganie.

Nad nawróceniem ich pracują szczególniej od 1840 r. missjonarze europejscy, a mianowicie kapucyni, jezuici i lazaryści.

Jest też nadzieja, że resztki poganizmu niezadługo tam ustąpią przed chrystjanizmem.

Negry, których położenie zawsze było znośniejszém jak w północnej Ameryce, wszyscy są chrześcjanie.

Religja katolicka jest panującą, do r. 1811 była religją państwa.

Od tego roku inne religje pozyskały wolność wyznania.

Brazylja obejmuje 1 arcybiskupstwo i 11 biskupstw.

Arcybiskupstwo San Salvador de Bahia de todos os santos (wszystkich świętych), zazwyczaj tylko Bahia nazywane, jako biskupstwo eryg.

przez Juljusza III 25 Lut.

1551 r., zależne od Lizbony, jako metropolji.

Innocenty XI podniósł je do godności metropolji.

Djecezjan liczy się tu dzisiaj około 1,600,000, pomiędzy którymi samych niewolników przeszło 300,000.

Probostw jest tylko 61, tak, że przecięciowo przypada 1 par.

na 100 mil kw. i 28,000 ludu.

Inne biskupstwa w B.: 1) Belem de Para (od 1719 r.); 2) Cuyaba (od 1744 r.); 3) Diamantino (od 1854 r.); 4) Fortalezza czyli Ceara (r. 1854); 5) Goyaz (1744); 6) San Luiz de Maranhao (r. 1677); 7) Marianna (od 1745); 8) Olinda, czyli Pernambuco (r. 1676); 9) San Paolo (r. 1745); 10) San Pedro do Rio Grande do Sul (Dioec.

S. Petri Fluminis Grandensis Australis; od r. 1848); 11) Rio de Janeiro (S. Sebastiani Fluminis Januarii; od r. 1855).

Jedenaście tych biskupstw liczy wiernych 4,500,000.

Pensja biskupia wynosi od 4 do 16 tysięcy crusados (i crus.

= 75 kop.), wypłacanych z kassy państwa, ponieważ Kościół w Brazylji nie ma żadnej własności.

Akcydensa, różne w różnych miejscach, w ogóle bardzo mało przynoszą duchowieństwu.

Księży wielki tu się czuć daje niedostatek.

Semminarjów było tylko 5: w Bahia, Rio de Janeiro, Belem, Olinda i Maranhao, teraz dopiero ma każda djec.

swoje semin., z wyjątkiem trzech.

Uposażenie duchowieństwa nędzne, pensja mała, najmniejsza 150 złp., reszty mają dopełniać dziesięcina i akcydensy.

Z zakonników są tu: jezuici (niemieccy), kapucyni (włoscy), lazaryści (francuscy), benedyktyni (portugalscy).

Z żeńskich są tu szarytki, klaryski i józefinki.

W jednym tylko klasztorze są guarańskie indjanki.

Prawie w każdym mieście są bogato uposażone zakłady dobroczynne, pod zarządem kościoła, ale pomagające cierpiącym bez względu na narodowość i wyznanie.


corpora: CEN

text:
Agora SA poinformowała we wtorek wieczorem o zakończeniu wydawania dziennika Nowy Dzień.

Decyzja była spowodowana zbyt niską liczbą sprzedaży egzemplarzy.

Ostatni numer Nowego Dnia ukaże się w czwartek 23 lutego bieżącego roku.

Jak możemy przeczytać w komunikacie giełdowym Agory, aby projekt był rentowny "dziennik powinien osiągnąć docelowo średnią sprzedaż egzemplarzy na poziomie 250.000".

W ciągu pierwszych dwóch tygodni od rozpoczęcia wydawania, średnia sprzedaż Nowego Dnia wyniosła 212.000 egzemplarzy.

W grudniu spadła do 177.800 egzemplarzy.

Sytuację próbowano ratować zmianami w redakcji oraz akcjami promocyjnymi.

Zarząd Agory uznał jednak, że zatrzymanie spadku sprzedaży i osiągnięcie wyznaczonego celu jest niemożliwe, zaś "ponoszenie dalszych wydatków związanych z wydawaniem dziennika nie leżałoby w interesie Spółki i jej akcjonariuszy".

Jacek Czynajtis, prezes domu mediowego Media Tak, uważa posunięcie Agory za mądrą i odważną decyzję świadczącą o dojrzałości tej spółki giełdowej.

"[Agora] udowodniła, że potrafi przyznać się do błędu i szybko wyciągnąć wnioski.

Bo jeśli gazeta nie przyjęła się na pierwszym etapie wprowadzania na rynek, to oznacza, że budowanie udziałów w rynku czytelniczym będzie wymagać dużych nakładów finansowych" - dodał.

Nowy Dzień zaczął ukazywać się 14 listopada 2005 roku.

Cena zwykłego wydania wynosiła 1 zł, natomiast czwartkowe, wraz z dodatkiem telewizyjnym, było droższe o 50 gr.

Dziennik ten był określany jako "gazeta środka" - jego formuła łączyła elementy tabloidu i prasy opiniotwórczej.

Na początku lutego Agora zawiesiła wydawanie innego swojego tytułu: magazynu motoryzacyjnego Auto+.

W jego miejsce powstał nowy magazyn, do którego włączono Wysokie Obroty - dotychczasowy dodatek do Gazety Wyborczej.


text:
328.

Pociechy w duszę ci się wgarną,

Byleś nie sądził, żeś brzemiony

Nad miarę sił twych przeciążony.

Miej tylko skrzętność gospodarną —

To, choćbyś w smutku siał twe ziarno,

W radości z niego zbierzesz plony.


text:
Boże z twoich rąk żyjemy

Pod czas pracy w polu.[1]

Melodyja jak wyżej.

Boże z twoich rąk żyjemy,

Choć naszemi pracujemy;

Z ciebie plenność miewa rola,

My zbieramy z twego pola.

Wszystko cię mój Boże chwali:

Aleśmy i to poznali,

Że najmilszą ci się zdała,

Pracującej ręki chwała.

Co rządzisz ziemią i niebem,

Opatrz dzieci twoje chlebem;

Ty nam daj urodzaj złoty,

My ci dajem trud i poty.

Kiedyś przyjdziem na godzinę

Gdy kończąc ziemską gościnę,

Z Łazarzem po naszym zgonie,

Odpoczniemy na twem łonie.

Przypisy

↑ Por. Pieśń podczas pracy w polu Franciszka Karpińskiego.


text:
Mimo wcześniejszych zapowiedzi, że Firefox 3 (Gran Paradiso) będzie się lepiej dostosowywał do wyglądu Maca i Windows, ale nie Linuksa, Mozilla wprowadziła jednak poprawki polepszające integrację wizualną Firefoksa z Linuksem.

A konkretnie z tematem GTK.

Nowy temat, nieco myląco nazwany Gnomestripe (nie jest bowiem zależny od GNOME, jedynie od GTK+), umie dostosować wygląd wewnętrzny Firefoksa do stosowanego aktualnie motywu GTK+.

Łatkę umożliwiającą taką integrację przygotował Michael Ventnor.

Firefox 3 będzie mógł korzystać z ikonek GTK zastosowanych w aktualnym temacie GNOME.

Wszystkie ikony, które wchodzą w skład motywu GNOME, ale nie są wymienione w API GTK, będą pobrane z projektu Tango (to jest wynikiem niechęci do uzależnienia Firefoksa od pakietu gnome-icon-theme).

Stan integracji Tango w Firefoksie można śledzić na stronie Projektu Tango.

Integracja ikon GTK to nie jedyne usprawnienie.

Trwają też prace nad usprawnieniem wyglądu interfejsu, czyli uspójnienie takich elementów jak zakładki, tła, wygląd przycisków formularzy, etc.

Serwis Ars Technica oceniający nowości w Firefoksie zauważył jedynie drobne niezgodności między interfejsem Firefoksa a Geditem.

Prawdopodobnie zostaną one poprawione w ciągu dalszym prac.


text:
Po otworzeniu sześci pieczęci znaczą wybrane, które będzie sprawował Baranek, a oddali od nich płacz, aby nie zginęli z niepobożnymi.

Potemem widział czterech Aniołów, stojących na czterech węgłach ziemie, trzymujących cztery wiatry ziemie, aby nie wiały na ziemię, ani na żadne drzewo.

2 I widziałem drugiego Anioła wstępującego od wschodu słońca, mającego pieczęć Boga żywego, i zawołał głosem wielkim do czterech Aniołów, którym dano szkodzić ziemi i morzu,

3 Mówiąc: Nie szkódźcie ziemi i morzu, ani drzewom, aż popieczętujemy sługi Boga naszego na czołach ich.

4 I słyszałem liczbę pieczętowanych: sto i czterdzieści i cztery tysiące pieczętowanych ze wszech pokoleń synów Izraelskich.

5 Z pokolenia Judowego dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Rubenowego dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Gad dwanaście tysięcy pieczętowani.

6 Z pokolenia Asser dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Nephthalim dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Manasse dwanaście tysięcy pieczętowani.

7 Z pokolenia Symeon dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Lewi dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Isachar dwanaście tysięcy pieczętowani.

8 z pokolenia Zabulon dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Józeph dwanaście tysięcy pieczętowani.

Z pokolenia Benjamin dwanaście tysięcy pieczętowani.

9 Potemem widział rzeszą wielką, któréj nie mógł nikt przeliczyć, ze wszech narodów i pokolenia i ludzi i języków, stojącą przed stolicą i przed oblicznością Baranka, przyobleczeni w szaty białe, a palmy w ręku ich.

10 I wołali głosem wielkim, mówiąc: Zbawienie Bogu naszemu, który siedzi na stolicy, i Barankowi.

11 A wszyscy Aniołowie stali około stolice i starszych i czworga zwierząt i padli przed stolicą na oblicza swe, i pokłon uczynili Bogu, mówiąc: Amen.

12 Błogosławienie i chwała i mądrość i dziękowanie i cześć i moc i siła Bogu naszemu na wieki wieków.

Amen.

13 I odpowiedział jeden ze starszych i rzekł mi: Ci, którzy są obleczeni w szaty białe, którzyż są?

i zkąd przyszli?

14 I rzekłem mu: Panie mój!

ty wiesz.

I rzekł mi: Ci są, którzy przyszli z ucisku wielkiego, i omyli szaty swoje i wybielili je we krwi Barankowéj.

15 Dlatego są przed stolicą Bożą i służą mu we dnie i w nocy w kościele jego; a który siedzi na stolicy, mieszkać będzie nad nimi.

16 Nie będą łaknąć ani pragnąć więcéj, ani na nie słońce przypadnie, ani żadne gorąco.

[1]

17 Albowiem Baranek, który jest w pośrodku stolice, będzie je rządził i poprowadzi je do źródeł wód żywota: i otrze Bóg wszelką łzę z oczu ich.

[2]

Przypisy

↑ Isai.

49, 10.

↑ Isai.

25, 8.

Niż.

21, 4.


JAROSłAW BRONOWI CK!, DARIUSZ BOBAK Przegląd Archeologiczny Vol.

47, 1999, pp.

7-25 PL ISSN 0079-7138 SCHYŁKOWOPALEOLITYCZNA PRACOWNIA KRZEMlENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA (STANOWISKO 12) POD WROCŁAWIEM During rescue excavations connected with the motorway A-4 building, on the multicultural site named "Ślęza 12" near Wrocław, the flint warkshop dated to Late Palaeolithic was discovered.

The exceptional state of its preservation made it possi ble to use the method of refitting chipped stane artefacts. lt brought unhoped good results, the complete analyses was carried out.

It took over same problems such as flint technology, economic of obtain and tooling raw materia!, spatial organisation and behavioural problems.

Due to this method the amount of people working here, their relationship and the amount of initial con cretions brought and used here were possible to describe.

This warkshop is representing the category of objects exploiting in short time (a few hours).

lts co me in to being during a hunting expedition (?) to replenish the ternporary lack of hunting equip ment.

This warkshop should be connected with tanged points technocomplex, probably its ahrensburgian segment.

KEYWORDS: Late Palaeolithic, settlement, workshop, method of refttting ZAGADNIENIA WSTĘPNE Wielokulturowe stanowisko Ślęza 12, gm. Ko bierzyce zostało odkryte w trakcie badań w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP) na obszarze ·-1 • -2 81-28 w roku 1980 (archiwum Służby Ochrony Za bytków we Wrocławiu).

Nie zarejestrowano wów czas śladów osadnictwa z epold kamienia.

W miesią- Ryc. l.

Stanowisko Ślęza 12 na tle stanowisk technokompleksu z liściakami oraz inne z obecnymi elementami liściakowymi w Polsce południowo-zachodniej, poludniowo-wschodnich Niemczech i północno-wschodnich Czecha~h.

l - stanowisko Ślęza 12; 2 -pozostałe stanowiska (wg J.M. Burdukiewicza 1997 z uzupełnieniami autorów) Abb. l.

Fundstelle Ślęza 12 vor dem Hintergrund des Technokomplexes mit Laubblattspitzen sowie andere Fundstellen mit Laubblattspitzen-Elementen in Stidwestpolen, Stidostdeutschland und Nordosttschechien.

l - Fundstelle Ślęza 12; andere Fundstellen (nach }.M.

Burdukiewicz 1997 mit Erganzungen der Hersteller)

8 JAROSŁAW BRONOWICKI, DARIUSZ BOBAK Ryc. 2.

Lokalizacja wykopu archeologicznego na stanowisku Ślęza 12. l -wykop I/98 Abb.

2.

Lageplan der archaologischen Grabung auf der Fundstelle Ślęza 12. l - Grabungsflache l/98 cach: kwiecień -wrzesień 1998 roku -w związku z planowaną budową północnego pasa autostrady A- 4 - przeprowadzone zostały wyprzedzające, ratow nicze badania wykopaliskowe.

Badania finansawane były ze środków Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad w Warszawie, a przeprowadzone przez Zespół Badań Ratowniczych przy Instytucie Arche ologii i Etnologii PAN-Oddział we Wrocławiu pod kierunkiem prof. dr. hab. Grzegorza Domańskiego, dr Elżbiety Kłosińskiej i mgr. Andrzeja Kosiekiego (1998).

Z chwilą odkrycia skupienia materiałów paleolitycznych do badań terenowych włączył się Datiusz Bobak, który przeprowadziłjego pełną eks plorację.

Autorzy sldadają serdeczne podziękowania kierownictwu prac za przekazanie całości zabytków krzemiennych i kamiennych pochodzących ze sta nowiska celem odrębnego opracowania.

Pod względem geograficznym rejon stanowiska znajduje się w północnej części Równiny Wrocławs kiej wchodzącej w skład Niziny Śląskiej; natomiast pod względem hydrograficznym należy do lewo brzeżnej części dorzecza górnej Odry (ryc. l).

Sta nowisko zajmuje wycinek strefy dna doliny i przy ległej części wysoczyzny morenowej (w sensie geo morfologicznym) na prawym brzegu rzeki Ślęzy w jej dolnym biegu (ryc. 2).

Obecnie jest to rejon tzw. węzła bielańskiego autostrady A-4, który przylega do południowych rogatek Wrocławia.

Wysokość bezwzględna wynosi od ok.

119m n.p.m.

w dnie do liny do ok. 127 m n.p.m. na wysoczyźnie.

Powierzch nię stanowiska, jak i szeroko rozumiane jego otocze nie pokrywają bardzo urodzajne czarnoziemy wyt worzone na podłożu utworów lessowatych (Do brzański 1972).

PRACOWNIA KRZEMIENIARSKA W ŚWIETLE METODY SKłADANEK PlANIGRAFIA, STRATYGRAFIA I STAN ZACHOWANIA RELIKTÓW OBIEKTU Obiekt będący głównym przedmiotem niniej szego opracowania znajdował się w krawędziowej części wysoczyzny morenowej w odległości ok. 100 m na wschód od załamania wyższej, plejstoceńskiej terasy Ślęzy, w obrębie arów nr 45 i 50 (ryc. 3).

W trakcie badań nadano mu numer 229.

Przed jego odkryciem - mechanicznie usunięty został współ czesny humus (przy użyciu spychacza), po czym całą powierzchnię wykopu doczyszczono ręcznie.

Na tym etapie prac natrafiono na stosunkowo licz- ne artefakty krzemienne, w związku z czym założo ny został odrębny wykop o powierzchni 12m 2 z po działem na poszczególne metry.

Były one następnie eksplorowane warstwami mechanicznymi o miąż szości 0,05 m.

Łącznie wyeksplorowano 7 warstw, przy czym w ostatniej nie stwierdzono już występo wania artefaktów.

Najwięcej zabytków wystąpiło w warstwach od O do 0,15 m.

Spoczywały one w stro powych partiach piasków i żwirów zwałowych z gła zami eratycznymi budujących wysoczyznę.

Zasięg obiektu wyznaczony został jedynie na podstawie pianigraficznego rozprzestrzenienia arte faktów krzemiennych i kamiennych, układających

SCHYŁKOWOPALEOLITYCZNA PRACOWNIA KRZElviiENIARSKA Z lviiEJSCOWOSCI ŚLĘZA 9 Ryc. 3.

Rozprzestrzenienie materiałów schyłkowopaleolitycznych w obrębie wykopu I/98.

1- pracownia krzemienim·ska (obiekt nr 229); 2- pojedyncze zabytki paleolityczne spoza pracowni Abb.

3.

Verbreitung der endpalaolithischen Funde innerhalb der Grabungsflache I/98.

l- Feuersteinwerkstatt (Objekt Nr. 229); 2- einzelne palaolithische Artefakte auEerhalb der Werkstatt się w dwa niewielkie skupienia o średnicy ok 0,5 m (skupienia: nr 1 i nr 2) oraz towarzyszących im ar tefaktów rozproszonych (ryc. 4).

Cechy takie jak: zwartość i izolacja układu, jednolity wyraz techno logiczny i typologiczny inwentarza oraz skompliko wany układ zależności pomiędzy jego elementami, pozwala określić obiekt mianem "krzemienica" w ujęciu zaproponowanym przez S. Krukowskiego (1939, 80), a później R. Schilda (1975, 165).

Stan zachowania pierwotnego układu prze strzennego krzemienicy ocenić należy jako wyjątko wo dobry.

Najlepszym tego potwierdzeniem jest kompletność uzyskanych sldadanek artefaktów i ich rozkład przestrzenny, o czym obszernie będzie mowa w dalszej części opracowania.

Bez wątpienia wpływ na taki stan rzeczy jest wynikiem oddziaływa nia splotu różnych czynników- naturalnych i antro pogenicznych.

Wśród tych pierwszych wymienić trzeba przede wszystkim akumulację, zapewne nie wielkiej miąższości, osadów pyłowych Oessu), jaka musiała mieć miejsce po lub w trakcie depozycji artefaktów.

Dziś warstwa tych osadów jest bardzo zdegradowana w wyniku intensywnej działalności rolniczej, trwającej co najmniej od środkowego neo litu.

N a stanowisku znaleziono nieliczne materiały wiązane z osadnictwem grupy jordanowskiej kultu ry lendzielska - polgarskiej i kultury pucharów lej kowatych, liczne obiekty kultury anilor kulistych oraz bardzo liczne ślady osadnictwa z okresów młodszych.

Materialną pozostałość długotrwałej działalno ści rolniczej stanowi tzw. terasa rolna "z naorania", widoczna w strefie krawędziowej rozgraniczającej ,---,-------,-------,-------,-----~··· -· \ ---·--·--·--i-----~-~---~~=----1 .

·• ., r.''

( ·-4 ·1 Ryc. 4.

Zbiorcza planigrafia zabytków krzemiennych w pracowni krzemieniarskiej na tle siatki metrowej.

l -półsurowiec i odpady; 2 - rdzenie; 3 -tłuczki kamienne; 4 :_ arbitralnie przyjęta linia rozgraniczająca skupienia l i 2 Abb.

4.

Gesamte Planigraphie der Feuersteinartefakte in der Feuersteinwerkstatt vor dem Meternetz.

l - Halbrohstoff und Abfall; 2 - Kerne; 3 - Schlagsteine; 4 - vertragliche Grenzlinie der Anhaufungen l und 2 l terasy zalewową (holoceńską) i wyższą (plejstoceń ską) Ślęzy.

Zdaniem dr. H. Chmala z Instytutu Geo grafii Uniwersytetu Wrocławskiego (uprzejma infor macja ustna), przebieg procesów "naorywania" miał prostopadły kierunek w stosunku do krawędzi tera sy wyższej, w związku z czym najbardziej intensyw nemu niszczeniu podlegała najbliżej położona po wierzchnia wysoczyzny w miejscu gdzie, m.in. zlo kalizowana była krzemienica.

Gdyby nie istniała odpowiednio miąższa pokrywa, to układ przestrzen ny artefaktów musiał by ulec całkowitemu unice stwieniu.

Tak się jednak nie stało, choć w składzie

-----~-~-~---- lO JAROStAW BRON OWICia, DARIUSZ BOBAK inwentarza istnieją pewne braki, których nie moż na uzasadnić stosowanymi zabiegami technicznymi, czy wyniesieniem poza przebadany obszar.

Inną bardzo ważną okolicznością mającą wpływ na dobry stan zachowania krzemienicy jest fakt, że jej układ przestrzenny nie został mechanicznie za burzony w wyniku późniejszej, wielofazowej działal ności osadniczej; w jej obręb i najbliższe otoczenie nie został wkopany żaden obiekt.

Podsumowując powyższe uwagi można z bar dzo dużym prawdopoda bieństwem stwierdzić, że wyeksplorowany układ artefaktów w największej mierze odzwierciedla stan w jakim pozostawili go użytkownicy.

100 '' 91 80 70 60 50 40 30 20 10 o 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Ryc. 5.

Struktura technologiczna inwentarza z pracowni krze mieniarskiej.

Grupa przygotowania i wczesnej eksploatacji rdzeni: l -półsurowiec korowy (z powierzchnią korową powyżej 50%); półsurowiec korowy (z powierzchnią korową do 50%): 2-odłupki i wióry jednokierunkowe; 3-odłupki i wióry wielokierunkowe; 4 - pólsurowiec ze śladami zaprawy oraz formy techniczne; 5 - rdzenie zaczątkowe.

Grupa eksploatacji rdzeni: 6-odłupki jednokierunkowe; 7-odłupki wielokierun kowe; 8- wióry jednokierunkowe; g -wióry dwukierunkowe; lO- rdzenie wiórowe; 11- rdzenie odłupkowe.

Grupa narzędzi: 12- rylce.

Grupa okazów nieokreślonych: 13-wióry i odłupki nieokreślonc; 14 - okruchy negatywowe; 15 - okruchy bez śladów eksploatacji; 16-łuski.

Grupa narzędzi funkcjonalnych: 17 -tłuczki kamienne Abb.

5.

Herstellungstechnische Struktur des Befuncls in der Feuersteinwerkstatt.

Praparation und Anfangsabbau der Kerne: l - Halbprocluktc mit Hau t (Hautflache U ber 50%); Halbprocluk te mit Haut (Hautflache bis 50%); 2- Abschlage und Klingen schlaggema!.\ in einer Richtung; 3 - Abschlage und Klingen schlaggema!.\ in mehreren Richtungen; 4- Halbprodukte, Pra parationsspuren sowie technische Formen; 5 - Kerne mit An fangsbcarbeitung.

Kcrne mit Abbauspuren: 6 - Abschlage schlaggema!.\ in einer Richtung; 7 - Abschlage schlaggema!.\ in mehreren Richtungen; 8 - Klingen schlaggema!.\ in einer Rich tung; g - Klingen schlaggema!.\ in zwei Richtungen; 10 - Klingenkerne; 11 - Abschlagkerne.

Gerate: 12 - Stichel.

Unbe stimmbare Artefakte: 13 unbestimmte Klingen und Abschlage; 14- Negativenbruchsti.icke; 15- Bruchsttickc ohne Abbauspu ren; 16- Absplisse.

Funktionalgerate: 17 - Schlagsteine STRUKTURA TYPOLOGICZNA I TECHNOLOGICZNA INWENTARZA Zbiór wytworów z obrębu krzemienicy liczy 431 artefaktów (bez 9 artefaktów paleolitycznych po chodzących z innych części stanowiska) wykona nych wyłącznie z narzutowego krzemienia bałtyckie go.

Porrad to znaleziono 3 tłuczki kamienne, tworzy wem których były naturalne otoczald skał północnych.

Szczegółową strukturę technologiczną inwenta rza ilustruje rycina 5.

Wśród wyrobów krzemien nych zdecydowanie dominuje grupa przygotowania i wczesnej eksploatacji rdzeni (I), w skład której wchodzi 191 wyrobów, co stanowi 44,3% ogólnej licz by zabytków pochodzących z krzemienicy.

Grupa eksploatacji rdzeni (ID liczy 149 wyrobów (34,6%), grupa odpadów i okazów nieokreślonych (IV) 89 sztuk.

(20,6%).

Najsłabiej reprezentowana jest grupa narzędzi (III); zaliczono do niej l rylec (0.2%).

Wśród rdzeni znaczną część (6 sztuk z 11) sta nowią okazy zaczątkowe, których eksploatację za rzucono po odbiciu kilku półsurowiaków.

Pozostałe rdzenie reprezentowane są przez 2 okazy jednopię towe, 2 ze zmienioną orientacją i l dwupiętowy.

Trzy formy noszą ślady bardziej zaawansowanego przy gotowania do eksploatacji, polegającego na przygo towaniu pięty, boków oraz odłupni.

Bardziej szczegółowa analiza struktury inwen tarza pozwala określić kilka charakterystycznych jego cech.

Znaczna przewaga grupy przygotowania i wczesnej eksploatacji rdzeni w połączeniu z nie wielkim udziałem eksploatacji wiórowej oraz ze śla dowym udziałem narzędzi świadczy o pracownia nym charakterze obiektu.

Zdecydowanie przeważa eksploatacja odłupkowa; w grupie II odłupld są trzy krotnie liczniejsze niż wióry, co jest efektem korzy stania ze słabej jakości surowca.

Wyjściowy suro wiec krzemienny pochodzi najpewniej z lokalnych złóż morenowych.

Większość konkrecji krzemienia była spękana termicznie i nadawała się do eksploa tacji dopiero po rozbiciu na mniejsze fragmenty, któ rych wielkość nie pozwalała z reguły na pozyskanie pożądanej wielkości półsurowca wiórowego.

Stan zachowania zabytków należy określić jako bardzo dobry.

Poza jednym okruchem, znalezionym w stropowej partii obiektu, żaden z zabytków nie nosi śladów działalności ognia.

N a zabytkach nie stwierdzo no talcle śladów zniszczeń, mogących być wynildem procesów postdepozycyjnych; wszystkie krawędzie są ostre, nieposzczerbione, a negatywy wyraźne bez za gładzeń.

Nie stwierdzono też śladów patyny.

SCIIYŁKOWOPALEOLI1YCZNA PRACOWNIA KRZEMJENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 11 BLOKI Podjęcie próby składania wytworów z obrębu krzemienicy (431), a także z pozostałych części sta nowiska (9) przyniosło nadzwyczaj interesujące efekty.

Spośród łącznej liczby 440 artefaktów w skład składanek weszło 231 (ryc. 6), co stanowi 52,5% całości inwentarza.

Wytwory złożone zostały w 12 blokach liczących od 3 do 57 artefaktów.

BLOK A W skład bloku A wchodzi 26 wytworów: 3 za czątkowe rdzenie, 8 wiórów i 15 odłupków.

W obręb krzemienicy trafiła kompletna bryła surowca, pozba wiona śladów jakiejkolwiek obróbki wstępnej.

W trakcie składania została ona zrekonstruowana w stopniu pozwalającym odtworzyć jej dokładne wy miary i kształt.

Szacować można, że złożono ok 95 - 98% masy wyjściowej surowca.

Pierwotna bryła o wymiarach maksymalnych: 121 x 78 x 55 mm, sta nowiła trójkątnawy w przekroju okruch dużej kon krecji zniszczonej w sposób naturalny, najprawdopo dobniej podczas transportu lodowcowego.

Tylko na fragmentach dwóch powierzchni zachowały się resztki kory wapiennej.

Obróbkę rozpoczęto od "sondażowego" odbicia kilku odłupków w poprzek najszerszej ze ścian bry ły.

Ich celem było najpewniej zbadanie możliwości usytuowania w tym miejscu odłupni projektowane go rdzenia.

Zabiegi te nie przyniosły spodziewane go rezultatu, a dodatkowo ujawniły istnienie sieci spękań wykluczających możliwość wykorzystania bryły jako całości.

W tej sytuacji wytwórca podjął decyzję o jej rozbiciu na mniejsze części.

Stało się to najprawdopodobniej poprzez jedno precyzyjne uderzenie skierowane w najbardziej wrażliwy punkt bryły, czyli w splot siatki spękań w centralnej czę ści jednej ze ścian.

Bryła rozpadła się na 4 części (okruchy) i od tej chwili można mówić o odrębnych "biografiach" każdej z nich, przy czym nie istnieje możliwość ustalenia chronologii dalszej obróbki pomiędzy poszczególnymi częściami.

Niestety nie udało się odnaleźć najmniejszej z części, ale jej bardzo niewielkie rozmiary i nieregu larny kształt wskazują, że nie mogła podlegać dal szej obróbce.

Pozostałe części wytwórca próbował wykorzystać do sporządzenia rdzeni.

W jednym przypadku próby te zakończyły się po odbiciu zale dwie 1 wióra (metrycznego) i 3 odłupków z wyko rzystaniem jako pięty fragmentu naturalnej, korowej powierzchni bryły.

W drugim przypadku, na jednym z krótszych boków okrucha wytwórca przygotował piętę, ale zrezygnował z jej wykorzystania i na prze ciwległym boku przygotował nową piętę, po czym oddzielił w oparciu o nią selię kilku (trzech?) odłup ków i zaniechał dalszych prób.

Stosunkowo najdalej zaawansowaną próbą spo rządzenia rdzenia charakteryzuje się trzecia, naj większa z części.

Odznaczała się ona trójkątnawym zarysem i prawie prostokątnym przekrojem, co po zatępieniu krawędzi ostro schodzących się w miej scu projektowanej pięty płaszczyzn, elawało szansę uzyskania poprawnej, bocznej odłupni.

Krawędź ta została zatępiona przez oddzielenie serii kilku drob nych i wąskich wiórów, nieco przypominających rylczaki.

Następnie, w miejscu projektowanej odłup ni - odbocznie - oddzielono pojedynczy odłupek, po - l -2 ·1 Ryc. 6.

Zbiorcza planigrafia składających się wytworów Abb.

6.

Gesamte Planigraphie der sich zusammenfassenden Artefakten l'' ---·---------·-···~···--··········1·--··--·-----~··- ---------·.

;._J..._".c ____ ;: .....

__ _ ,.

'' l l r-"1 Q __j Ryc. 7.

Planigrafia zabytków składających się w bloku A (symbole zabytków jak na ryc. 4) Abb.

7.

Plimigraphic der sich fur den Block A zusammenfassenden Artefakten (Erlauterungen zu Funden wie auf der Abb.

4)

12 JAROSłAW BRONOWICKI, DARIUSZ BOBAK Ryc. 8.

Złożony blok B Abb.

8.

Der zusammengesetzte Block B czym ostatecznie uformowana została pięta.

W opar ciu o nią odbito ldlka drobnych wiórów i odłupków, jednak odbicia załamywały się na skazie, mniej wię cej w połowie wysokości odłupni, przez co dalsze próby eksploatacji traciły sens i rdzeń porzucono.

Całość procesów obróbki bloku A i elementów wchodzących w jego skład odbyła się w obrębie skupienia nr l (ryc. 7), przez co można powiedzieć, że były one wyraźnie wyodrębnione w przestrzeni, a co za tym idzie najprawdopod o b niej również w czasie.

Wytwórca przyniósł w określone miejsce bryłę surowca, w tym samym miejscu rozbił ją i próbował uzyskać odpowiadający mu w danym momencie efekt.

Następnie, gdy wyczerpał zakres możliwości obróbki, w tymże miejscu porzucił nie przydatne już fragmenty jako odpadki.

Jak się wy daje w wyniku eksploatacji pierwotnej bryły nie został pozyskany półsurowiec w żadnej postaci.

Nie liczne braki jej elementów spowodowane zostały najpewniej procesami podepozycyjnymi lub (i) nie zostały wychwycone podczas składania.

'' / / / '' -1 Ryc. 9.

Planigrafia zabytków składających się w bloku B (symbole zabytków jak na ryc. 4) Abb.

9.

Planigraphie der sich fur den Block B zusammenfassenden Artefalden (Erlauterungen zu Funden wie auf der Abb.

4) BLOK B W skład bloku B (ryc. 8) wchodzą 23 wytwory: l szczątkowy rdzeń jednopiętowy wiórowo -odłup kowy, 5 wiórów i 17 odłupków.

W obręb krzemie nicy trafiła bryła stanowiąca fragment większej kon krecji rozbitej na mniejsze kawałki poza stanowi skiem, gdyż nie znaleziono żadnych fragmentów pozostałych części pierwotnej bryły.

Śladami rozbi cia są na bloku B dwie płaszczyzny noszące ślady spękań mrozowych, usytuowane stycznie do siebie pod kątem zbliżonym do prostego.

Do obróbki tra fił fragment o przybliżonych wym~arach: 80 x 75 x 65 mm, odznaczający się nieregularnym kształtem, wspomnianymi dwiema płaszczyznami termicznymi i rozległą powierzchnią korową na jednej ze ścian.

Największym mankamentem, stwarzającym duże problemy techniczne, był stosunkowo duży, natural ny otwór zajmujący centralną część bryły.

W trak cie składania zrekonstruowano ok 80-85% pierwot nej masy bryły.

Wytwórca przystąpił do obróbki mając gotową już koncepcję rdzenia.

Zakładała ona wykorzystanie węższej z płaszczyzn termicznych jako prapięty oraz drugiej, usytuowanej prostopadle do pierwszej, jako praodłupni (była szersza i dłuższa) .

Zaprawę rdze nia rozpoczęto od uformowania jednego z boków.

W tym celu, za podstawę odbić przyjmując płaszczyznę praodłupni, usunięto kilka odłupków znoszących większe nieregularności boku.

Podobny zabieg przeprowadzony został dla pokrytego korą drugie go boku.

W pierwszej fazie uderzenie od strony praodłupni spowodowało oddzielenie niewielkich, nieregularnych okruchów (po liniach spękań ter micznych), co spowodowało, że aby móc kontynu ować zaprawę boku, konieczna była zmiana orien tacji odbić.

Tym razem za podstawę przyjęto po wierzchnię prapięty i bez przeszkód oddzielono se rię kilku wiórów i odłupków ostatecznie formują cych bok.

Przedmiotem mniejszej już troski były tył

SCHYŁKOWOPALEOLI1YCZNA PRACOWNIA KRZEMJENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 13 oraz wierzchołek rdzenia, gdzie odbito kilka odłup ków korygujących kształt.

Dopiero w tej fazie ufor mowano właściwą piętę rdzenia i przystąpiono do je go eksploatacji, bez uprzedniego skorygowania po wierzchni odłupni.

Wytwórca osiągnął efekt w posta ci serii kilku masywnych, dość szerokich wiórów z których część została wyniesiona poza miejsce ob róbki rdzenia jako wyselekcjonowany półsurowiec.

Po tej serii odbić odświeżona została pięta i ponow nie wytwórca uzyskał kilka wiórów i odłupków, z których część została wyniesiona.

N a tym etapie rdzeń został porzucony, gdyż ostatnia seria eks ploatacyjna dotarła do wspomnianego wcześniej natu ralnego otworu w konkrecji.

W obu fazach właściwej eksploatacji była ona prowadzona od jednej pięty.

Tym razem w obręb krzemienicy trafiła bryła wstępnie przygotowana w innym miejscu.

] ej odpo wiednie parametry, a zwłaszcza istnienie płaszczyzn termicznych usytuowanych korzystnie względem siebie sprawiły, że wytwórca przystąpił do obróbki mając gotową koncepcję rdzenia i jego eksploatacji.

Potrafił przezwyciężyć niewątpliwe trudności tech niczne, co przyniosło efekt w postaci uzyskania od powiedniego półsurowca wiórowego, który został wyniesiony jako przydatny do dalszej obróbki.

Obróbka bryły odbyła się w rejonie skupienia nr 2, ale stosunkowo liczne produkty rdzeniowania znalazły się również w skupieniu nr l (ryc. 9), co stanowi przesłankę współczesności obu skupieri.

BLOK C W skład bloku C (ryc. 10) złożono 57 wytwo rów: l szczątkowy rdzeri dwupiętowy wspólnoodłup niowy wiórowy, l rdzeri dwupiętowy (ze zmienioną orientacją) zaczątkowy, l zatępiec, 2 podtępce, 8 wiórów, 39 odłupków i 5 okruchów.

W obręb krze mienicy trafiła owalna, lekko spłaszczona, komplet na konkrecja krzemienia o wymiarach maksymal nych 108 x 84 x 60 mm.

W wyniku transportu lo dowcowego została ona nieco obtłuczona i niemal pozbawiona kory wapiennej, ale zachowała pierwot ny kształt.

Całość zabiegów jej rozbicia została prze prowadzona na stanowisku.

W wyniku składania zre konstruowano ok. 80-85% pierwotnej masy bryły.

U podstaw sposobu prowadzenia obróbld wstęp nej bryły leżała nadzieja, że możliwe będzie wyko rzystanie całej jej masy, bez rozdzielania na mniej sze części.

N a jednym z wierzchołków zaprojekto wana została pięta, którą uformowano odbiciem ldl ku masywnych odłupków.

W tej jednak fazie ujaw niło się zapewne pęlmięcie zmuszające wytwórcę do częściowej rewizji sposobu postępowania; koniecz ne stało się rozbicie bryły na dwie części z których większa stanowiła ok 2/3 masy wyjściowej, a dru ga ok. 1/3.

Od tego momentu części te posiadają własne "biografie".

Jako pierwsza była najprawdopodobniej obra biana większa z części.

Miała ona ukształtowaną już piętę i wytwórca przystąpił do formowania odłupni odbijając od powierzchni pięty kilka odłupków, w tym jeden stosunkowo dużych rozmiarów.

Dalsze przygotowanie polegało na odbocznym oddzieleniu kilkunastu odłupków w dwóch seriach, mających ostatecznie uformować odłupnię.

Niestety w korico wej fazie tego zabiegu bryła ujawniła niekorzystną strukturę wewnętrzną (liczne wytrącenia i spękania) i rozpadła się na dwie większe części oraz kilka drobnych okruchów.

Wytwórca usiłował wykorzy- Ryc. 10.

Złożony blok C Abb.

10.

Der zusammengesetzte Block C ------------------ --

14 JAROSłAW BRONOWI CK!, DARIUSZ BOBAK 2 3 4 Ryc. 11.

Wybór zabytków z pracowni krzemieniarskiej.

l -szczątkowy rdzeń jednopiętowy pochodzący z bloku B; 2 -szczątkowy rdzeń dwupiętowy pochodzący z obróbki mniejszej z częsci wchodzących w skład bloku C; 3, 4 -zatępce pochodzące z wczesnej fazy obróbki rdzenia przedstawionego na ryc. 11: 2 Abb.

11.

Auswahl der Artefakte aus der Fcuersteinwerkstatt. l - abgenutzter Kern mit einer Schlagbasis aus dem Block B; 2 - abgenutzter Kern mit zwei Schlagbasen aus der Verarbeitung des kleineren der Teile aus dem Block C; 3, 4 - Kernkantenklingen aus der fruhen Verarbeitungsphase des Kernes von der Abb.

11:2 stać jeszcze tylko największą z części z zachowaną pierwotną piętą.

Przyjmując za podstawę tę właśnie powierzchnię usunął dwa korowe odłupki, po czym zmienił orientację odbić na przeciwną, wykorzystu jąc jako piętę powierzchnię powstałą przy rozpadzie bryły.

Usuniętych zostało kilka drobnych odłupków korowych, po czym nastąpiła ponowna zmiana orientacji odbić na przeciwną.

Nie towarzyszyło jej odświeżenie pięty.

Odbito kilka drobnych wiórów i odłupków, ale bardzo krótka odłupnia i pogarszają cy się kąt odbić nie dawał nadziei na uzyskanie od powiedniego półsurowca.

W tej fazie obróbld rdzeń został porzucony, na czym zakończył się też proces obróbki większej z części pierwotnej konkrecji.

Druga część - mniejsza -okazała się być w najmniejszym stopniu uszkodzona termicznie i prze szła zaawansowany proces rdzeniowania.

W pierw sze fazie, na jednym z węższych boków, starannie wykonane zostało zatępisko boczne.

Zatępisko pro- wadzone było częściowo dwustronnie, a częściowo z wykorzystaniem ń·agmentu powierzchni odbicia termicznego.

Ze względu na korzystne parametry, a i zapewne z powodu niewielkich rozmiarów bry ły, nie formowano tyłu i drugiego boku rdzenia.

Po wykonaniu zatępiska przygotowana została pięta, od której odbito serię wiórów (zatępiec i 2 podtępce) formujących odłupnię.

W kolejnej fazie odświeżono piętę i ponownie odbito serię wiórów - najprawdo- .

podobniej czterech (złożone zostały trzy).

Do tej chwili rdzeń funkcjonował jako rdzeń jedno piętowy.

W następnym etapie obróbki "starą" piętę ponownie odświeżono, ale uformowano też "nową" piętę i od tego momentu eksploatacja prowadzona była symul tanicznie z obu pięt.

W ten sposób uzyskano tylko jedną, krótką setię niezbyt udanych wiórów i zaprze stano dalszej obróbki.

W obręb krzemienicy trafiła bryła pozbawiona jakiejkolwiek wcześniejszej obróbki.

Początkowo

SCHYŁKOWOPALEOLI1YCZNA PRACOWNIA KRZEMJENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 15 wytwórca prawdopodobnie błędnie ocenił jej przy datność techniczną i miał nadzieję na uzyskanie sto sunkowo dużych rozmiarów rdzenia.

Niestety nie udało się to i konieczne stało się rozbicie bryły na mniejsze części, które następnie były eksploatowa ne.

Pomimo technicznego zaawansowania obróbki, wytwórcy nie udało się osiągnąć satysfakcjonujące go efektu w postaci odpowiedniego półsurowca - ca łość produktów rdzeniowania pozostała na miejscu.

Pierwotną bryłę, a następnie dwa uzyskane z niej rdzenie obrabiane były w rejonie skupienia nr 2 (ryc. 12).

Podobnie jak w przypadku bloku B, część produktów rdzeniowania trafiła do skupienia nr l, co stanowi przesłankę współczesności obu skupień.

.)

l --l l Ryc. 12.

Planigrafia zabytków składających się w bloku C (symbole zabytków jak na ryc. 4) Abb.

12.

Planigraphie der sich fur den Block C zusammenfassenden Artefakten (Erlauterungen zu Funden wie auf der Abb.

4) BLOK D W skład bloku D (ryc. 13) weszły 42 wytwory: 2 zaczątkowe rdzenie, 3 wióry, 13 okruchów i 24 odłupki.

W obręb krzemienicy trafiła bryła pozba wiona śladów jakiejkolwiek obróbki wstępnej o maksymalnych wymiarach 119 x 60 x 56 mm.

Pod czas składania zrekonstruowano ok 90% pierwotnej masy bryły.

Obróbkę rozpoczęto od próbnego odbicia ldlku odłupków na jednym z wierzchołków.

Zabieg ten pozwolił stwierdzić, że konkrecja jest silnie spęka na termicznie i w całości nie nadaje się do prób sporządzenia rdzenia.

W tej sytuacji wytwórca pod jął decyzję o rozbiciu bryły na mniejsze części, co spowodowało jej rozpad na kilkanaście większych i mniejszych okruchów.

Do dalszej obróbld wybrano jedynie dwa, pozostałe natomiast porzucono.

Pierwsza z części, większa i bardziej nieregular na, poddana została zabiegom korygującym kształt: oddzielono kilka odłupków w miejscu projektowanej odłupni, po czym nastąpiła próba uformowania pię ty.

Niestety w jej wyniku doszło jedynie do odpad nięcia kolejnych dwóch okruchów i na tym zakoń czył się proces obróbki tej części bryły.

W przypadku mniejszej z części obróbkę rozpo częto od uformowania dwóch skośnych pięt, po czym od jednej z nich oddzielono serię trzech wió rów z których pierwszy był dwupiętnikiem.

Po tym zabiegu nie zastosowano zmiany orientacji odbić, a jedynie odświeżono już eksploatowaną piętę i po nownie oddzielono ldlka, tym razem drobniejszych i bardziej podgiętych wiórów.

Efekt nie mógł satys- Ryc. 13.

Złożony blok D Abb.

13.

Der zusammengesetzte Block D

16 JAROSłAW BRONOWICKI, DARIUSZ BOBAK fakcjonować wytwórcy, dodatkowo z powodu bardzo niewielkich rozmiarów nie była możliwa naprawa rdzenia i został on porzucony.

Rozbicie pierwotnie kompletnej bryły surowca krzemiennego złożonego w blok D nie przyniosło wytwórcy pożytku w postaci półsurowca odpowied niego do dalszej obróbki.

Całość produktów doku mentujących ten proces pozostała w obrębie krze mienicy w skupieniu nr l i częściowo nr 2 (ryc. 14).

Bez wątpienia zadecydował o tym bardzo duży sto pień spękania bryły.

Podejmowane próby sporządze nia rdzeni z niewielkich okruchów miały raczej sym boliczny charakter.

-2 _, Ryc. 14.

Planigrafia zabytków składających się w bloku D (symbole zabytków jak na ryc. 4) Abb.

14.

Planigraphie der sich fur den Block D zusammenfassenden Artefakten (ErHiuterungen zu Funden wie auf der Abb.

4) ~ ~ ~ -- ----- / __ ....

..-"" ?

/'' ~ ?

/ / ?

/ ?

?

?

'' ?

/ ?

'' '' '' ~ '' l l l l l l ~\ l l l l l ·2 _, D - -- Ryc. 15.

Planigrafia zabytków wchodzących w skład bloków od E do K (symbole zabytków jak na ryc. 4) Abb.

15.

Planigraphie der Artefakte, die zu den Blocken von E bis K gehorten (Erlauterungen zu Funden wie auf der Abb.

4) '' D BwKE W skład bloku wchodzą 3 wytwory: l wiórowa ty odłupek i 2 okruchy z negatywami odbić.

W ob ręb krzemienicy trafił fragment większej konkrecji rozbitej poza stanowiskiem, najprawdopoda b niej w rejonie akwizycji surowca.

Śladami tego zabiegu są dwa negatywy odbić dużych odłupków oraz dwie świeże powierzchnie po oddzieleniu okruchów ter micznych.

Maksymalne wymiary przyniesionego fragmentu wynosiły 71 x 53 x 31 mm.

Z tej bryły zamierzano wykonać rdzeń, jednak już przy pierw szych próbach odbić bryła rozpadła się ona na dwie, całkowicie nieprzydatne do dalszej obróbki części.

BLOKI F, G Bloki F i G nie składają się z sobą, ale pocho dzą niewątpliwie z obróbki tej samej konkrecji.

W skład bloku F wchodzą 4 korowe i częściowo koro we odłupki, natomiast w skład bloku G wchodzi 9 odłupków, również korowych i częściowo korowych.

Dokumentują one tę samą, zaledwie inicjalną fazę obrób ki kompletnej konkrecji krzemiennej, być może związaną ze sporządzaniem obłupnia.

Po od dzieleniu odłupków wytwórca zaprzestał dalszych zabiegów i wyniósł wstępnie opracowaną bryłę poza krzemienicę i zapewne też poza stanowisko.

Sposób prowadzenia obróbki jest do tego stopnia identycz ny z zastosowanym przy formowaniu pięty rdzenia wchodzącego w skład bloku K, że można domyślać się, iż obie bryły opracowywała ta sama osoba.

W obu wypadkach produkty rdzeniowania znalazły się w skupieniu nr l (ryc. 15).

BLOK H W skład bloku H wchodzi 11 wytworów: 8 odłupków i 2 wióry Geden złożony z dwóch frag mentów).

Jeden z odłupków złożonych w blok znale ziony został na hałdzie powstałej po mechanicznym usunięciu współczesnego humusu, jednak bez wąt pienia został on oddzielony w obrębie k:rzemienicy.

Do obróbki trafiła dobrej jakości konkrecja mająca kształt zbliżony do walca o powierzchniach silnie wygładzonych w wyniku transportu lodowcowego, jednak z zachowanymi resztkami kory.

Była naj prawdopodobniej pozbawiona śladów obróbki przy gotowawczej.

Stan składanek nie pozwala na odtwo rzenie jej pierwotnych rozmiarów.

Wytwórca zaplanował sporządzenie rdzenia dwupiętowego wspólnoodłupniowego.

Cel ten został zrealizowany bezpośrednio z bryły, bez przejściowej fazy obłupnia.

W pierwszym etapie obróbki przygo- r

SCHYtKOWOPALEOLI1YCZNA PRACOiVNIA KRZEMJENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 17 towane zostały od razu obie prapięty, po czym przy stąpiono do formowania praodłupni.

Odbyło się to przez odbicie kilkunastu odłupków i wiórów od obu prapięt, z zastosowaniem dwukrotnej zmiany orien tacji odbić.

Zabiegom tym towarzyszyło podruskiwa nie powierzchni prapięt.

Na tym etapie właściwie za kończyły się zabiegi przygotowania rdzenia możli we do prześledzenia w obrębie pracowni; rdzeń został wyniesiony jako przydatny do dalszej eksploatacji.

Z zakończeniem etapu przygotowania rdzenia wiąże się próba wykonania narzędzia.

Wytwórca, po odbiciu ostatniego odłupka próbował przekształcić go w rylec klinowaty boczny.

Osiągnięty efekt za pewne nie był satysfakcjonujący, gdyż narzędzie zostało porzucone.

Jest to jedyna forma narzędzio wa znaleziona w obrębie pracowni.

Odpadki pochodzące z obróbki bryły bloku H znaleziono w skupieniu nr 2.

BLOKI W sldad bloku I wchodzą 3 wytwory.

Wszystkie to dość masywne odłupki pochodzące z wstępnej fazy obróbki częściowo korowej, a częściowo natu ralnej konkrecji krzemiennej.

Charakterystyczne cechy surowca wskazują, że wśród artefaktów któ rych nie udało się złożyć w blok, znajduje się jesz cze co najmniej kilka odłupków pochodzących z tej samej konkrecji (blok K).

Sama bryła, po zaledwie wstępnej obróbce została wyniesiona poza krzemie nicę, zapewne z zamiarem dalszej eksploatacji.

Od znaczała się ona najprawdopodobniej dobrymi wła ściwościami technicznymi na co wskazuje, m.in. brak okruchów, tak charakterystycznych dla więk szości brył obrabianych na stanowisku.

BLOK} W skład bloku J wchodzi 5 wytworów: 2 okru chy ze śladami odbić oraz 3 odłupki.

W obręb krze mienicy trafiła całkowicie naturalna bryła surowca o maksymalnych wymiarach 77 x 58 x 39 mm.

Bryła była silnie spękana termicznie, co ujawniło się bar dzo szybko, po "sondażowym" oddzieleniu zaledwie kilku odłupków.

Przy próbie odbicia jednego z nich, bryła rozpadła się wzdłużnie na dwie części z któ rych żadna nie nadawała się do dalszej obróbki.

BLOKK W sldad bloku K wchodzą 3 wytwory.

Wszystlde to negatywowe odłupld pochodzące z zaprawy odłup ni.

Pochodzą one z obróbld tej samej bryły co blok I.

BLOK L W skład bloku L wchodzi 45 wytworów: l rdzeń, 7 wiórów i 37 odłupków (ryc. 16).

W obręb krzemienicy trafiła sercowata, płaskawa bryła su rowca, stanowiąca część konkrecji krzemiennej zni szczonej naturalnie, najprawdopodobniej w czasie transportu lodowcowego.

Była ona pozbawiona ko ry wapiennej i silnie obtoczona, o wymiarach mak symalnych 71 x 69 x 32 mm.

Bryła pozbawiona była śladów jakiejkolwiek obróbki wstępnej.

W trakcie składania zrekonstruowano ok 95% jej pierwotnej masy.

Bryła, pomimo stosunkowo niewielkich rozmia rów, odznaczała się dobrymi właściwościami tech nicznymi; pozbawiona była siatki spękań termicz nych i charakteryzowała się korzystnym ukształto waniem powierzchni.

Wytwórca przystąpił do jej obróbki ze szczególną uwagą i starannością, projek tując wykonanie rdzenia dwupiętowego wspólno- Ryc. 16.

Złożony blok L Abb.

16.

Der zusammengesetzte Bloclc L

18 JAROS!:AW BRONOWJCJG, DARIUSZ BOBAK -2 -1 Ryc. 17.

Planigrafia zabytków składających się w bloku L (symbole zabytków jak na ryc. 4) Abb.

17.

Planigraphie der sich fur den Block L zusammenfassenden Artefakten (Erlauterungen zu Funden wie auf der Abb.

4) odłupniowego.

W pierwszej fazie, na jednym z dłuż szych boków, uformowana została skośna pięta.

Zabieg ten przeprowadzono przez oddzielenie aż kilkudziesięciu (ok trzydziestu) drobnych odłup ków i kilku wiórów, odbitych od powierzchni projek towanej odłupni.

Staranność przygotowania tej pię ty okupiona została jednak nadmiernym skróceniem odłupni, a bez dalszego jej skrócenia niemożliwe było uformowanie drugiej pięty.

Wytwórca pozosta wił ją nieprzygotowaną licząc na możliwość wyko rzystania dość korzystnych parametrów naturalnej powierzchni, a zwłaszcza odpowiedniego jej kąta w stosunku do odłupni.

W następnym etapie obróbki, od obu pięt (przygotowanej i nieprzygotowanej), oddzielono kilka płaskich odłupków mających for mować powierzchnię odłupni, jednak w trakcie tych zabiegów wytwórca najwyraźniej doszedł do wnio slm, że odłupnia w stosunku do długości jest zbyt szeroka, a ponadto będzie jednak zbyt krótka aże by móc ją z powodzeniem eksploatować.

Prawdopo dobnie dostrzegł też możliwość usytuowania nowej odłupninajednym z węższych boków.

Należało tyl ko nieznacznie skorygować już przygotowaną piętę aby uzyskać właściwy kąt rdzeniowania i można było przystąpić do eksploatacji rdzenia jako formy jednopiętowej wąskoodłupniowej.

W tej fazie wy twórca oddzielił kilkanaście bardzo wąskich wiórów i wiórowatych odłupków, jednak z powodu niewi docznej wcześniej skazy, odbicia załamywały się mniej więcej w połowie wysokości odłupni tworząc niewygodny stopień.

Aby usunąć ten problem pod jęta została próba zatępienia odłupni przez odbocz ne, naprzemienne oddzielenie kilku większych i mniejszych odłupków Czatępiska środkowe).

Nie przyniosło to jednak pożądanego rezultatu - skaza okazała się być nadal aktywna.

Po raz kolejny wy twórca zmuszony został do szukania nowych moż liwości wykorzystania bryły.

W tej fazie jedynym rozwiązaniem była zmiana orientacji.

Pięta usytu owana została w miejscu dotychczasowej odłupni, natomiast nowa odłupnia w miejscu starej pięty (w miejscu pierwotnej pięty).

Ponownie projektowany był rdzeń jednopiętowy wąskoodłupniowy.

Ponieważ zmianie orientacji nie towarzyszyły zabiegi przygo towawcze, podjęta próba eksploatacji nie powiodła się.

W tym momencie, najwyraźniej zirytowany wytwórca odrzucił niepotrzebny już rdzeń poza miej sce rdzeniowania (ryc. 17).

W obręb krzemienicy trafiła niewielka, natural na bryła surowca.

Dopiero na miejscu poddana ona została obróbce, której wszystkie fazy odtworzone zostały w wyniku składania.

Pomimo dużej uwagi z jaką wytwórca przystąpił do rdzeniowania, nie ustrzegł się od popełnienia błędów.

Pierwszy i naj ważniejszy polegał na nadmiernym skróceniu pro jektowanej odłupni już na samym początku procesu formowania rdzenia.

Dalsze zabiegi były już tylko nieudanymi próbami naprawienia tego błędu.

W konsekwencji, wytwórca nie zdołał uzyskać półsu rowca przydatnego do dalszej obróbki, a całość pro duktów rdzeniowania pozostała na miejscu jako odpadki.

Bryła była obrabiana w rejonie skupienia nr l, ale kilka odpadków znaleziono również w ob rębie skupienia nr 2 (ryc. 17).

Prawdopodobnie wyrazem irytacji wytwórcy było odrzucenie nieuda nego rdzenia na bok, poza skupienia odpadków.

ZAGADNIENIA TECHNOLOGICZNE I CEL WYrWÓRCZ0~3ci N a podstawie wielu przesłanek, w tym przede wszystkim ze względu na sporządzone składanki wytworów, stwierdzić można, że do obróbki w pra cowni trafiło lO brył surowca krzemiennego.

W zde cydowanej większości były to różnej wielkości i kształtu bryły naturalne, pozbawione jakichkolwiek śladów wstępnego formowania.

Do tej grupy nale żą bez wątpienia bryły złożone w bloki A, C, D, J i L a najprawdopodobniej również H, F i G (łącznie) oraz I i K (łącznie).

Poza pracownią, zapewne już w miej scu akwizycji surowca, wstępnie opracowane zostały bryły wchodzące w skład bloków B i E. Obróbka ta miała różny zakres.

W przypadku bloku B, polega ła ona jedynie na rozbiciu - po liniach spękań ter micznych -większej konkrecji krzemiennej i wybo rze spośród fragmentów najbardziej odpowiedniego.

SCHYŁKOWOPALEOLI1YCZNA PRACOWNIA KRZEMJENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 19 Podobnie było w przypadku bryły bloku E, z tym, że zachowały się tutaj ń·agmenty negatywów odbić odłupków, świadczące o zastosowaniu, oprócz pro stego rozbicia po liniach spękań, również świado mych zabiegów korygujących kształt.

Procesy obróblei każdej z brył prowadzone były w sposób bardzo zindywidualizowany, uzależniony od jakości surowca wyjściowego.

Jak łatwo się zo rientować z lektury opisów poszczególnych bloków, jakość większości konkrecji krzemiennych pozosta wiała wiele do życzenia.

Największe problemy tech niczne stwarzały, często niewidoczne na pierwszy rzut oka, sieci spękań termicznych.

Powodowały one rozpad brył na mniejsze ń·agmenty, nieleiedy już przy pierwszych "sondażowych" próbach odbić (np. bloki E i J), a niekiedy w fazach zaawansowanego przygotowania rdzeni (np. b l olei B i C).

Zmuszało to do częstych zmian koncepcji obróbki, a w niektó rych przypadkach całkowicie ją uniemożliwiało.

Stan, a zwłaszcza kompletność większości zło żonych bloków rzucają ciekawe światło na zagadnie nie ekonomilei procesów przetwarzania surowca w warunkach braku złóż pierwotnych.

Obróbka aż 60% brył zakończyła się całkowitym niepowodze niem (bloki A, C, D, E,], L).

Nie pozyskano z nich ani form rdzeniowych zdatnych do eksploatacji poza stanowiskiem, ani odpowiedniego półsurowca do produkcji narzędzi.

Całość produktów rdzeniowania pozostała w miejscu jego prowadzenia stanowiąc materiał odpadkowy.

W zależności od wielkości okruchów na jakie rozpadały się poszczególne bry ły były one bądź porzucane od razu (bloki E i J), bądź też próbowano wykorzystać ich mniejsze ń·ag menty z przeznaczeniem na rdzenie (bloki A, C, D).

Zabiegi towarzyszące tym próbom miały różny za kres: od odbicia zaledwie kilku odłupków, przez próby formowania pięt i odłupni, do całkowitego wyeksploatowania rdzenia z zastosowaniem skom plikowanej procedury jego przygotowania i napraw (mniejsza z części wchodząca w skład bloku C).

Pomimo różnego stanu zaawansowania wszystkich tych prób i pomimo niekiedy niemal oczywistej bez owocności wysiłków, dostrzegalne jest dążenie do ł wyczerpania wszelkich możliwości wykorzystania ł drobnych nawet ń·agmentów surowca.

~ i 1 e dyną bryłą, która nie rozpadła się przy p ró- l bach obróbki, a w przypadku której nie osiągnięto l pożądanego efektu jest bryła zrekonstruowana w l blok L. Przyczyną jej porzucenia nie była wyłącznie l zła jakość surowca, lecz splot czynników będących l pochodną złej jakości (niewielleie rozmiary, skaza w l strukturze) i błędu wytwórcy (nadmierne skrócenie t projektowanej odłupni).

l l ł l Obróbka pozostałych brył, złożonych w bloki: B, F i G (łącznie), H oraz I i K (łącznie) wiąże się z sukcesem wytwórczym.

W przypadku bloku B suk cesem było uzyskanie nielicznych okazów doboro wego półsurowca wiórowego.

Inaczej było w przy padku brył z których produkty rdzeniowania złożo ne zostały w bloki F i G (łącznie) oraz I i K (łącz nie).

W tych wypadkach sukcesem było osiągnięcie słabo zaawansowanych obłupni z przeznaczeniem do dalszej obróbki poza stanowiskiem.

Wyniesiony został również rdzeń dwupiętowy, którego produk ty zaprawy złożono w blok H.

Z jednego z odłupków pochodzących z tego bloku próbowano, na miejscu, sporządzić rylec.

Pełny proces przygotowania, napraw i eksplo atacji, aż do szczątkowej formy rezydualnej przeszły jedynie 2 rdzenie.

Pierwszy to rdzeń jednopiętowy wiórowy wchodzący w skład bloku B, który począw szy od etapu koncepcji po stopień całkowitego zu życia, funkcjonował jako forma jednopiętowa.

Dru gi tdzeń, sporządzony z mniejszej z części wchodzą cych w skład bloku C (patrz wyżej), eksploatowany był początkowo od jednej pięty, a dopiero w końco wej fazie jako rdzeń dwupiętowy wspólnoodłupnio wy.

Pozostałe formy rdzeniowe to okazy inicjalne, w tym z próbami wykonania rdzeni dwupiętowych (np. jedna z części bloku D) lub z różnych przyczyn nie udane (blok L, większa z części bloku C).

Analiza procesów eksploatacji brył i dystrybu cji wytworów wyraźnie wskazuje, że rdzeniowanie miało charakter wyodrębniony w przestrzeni i w czasie.

Bryły - nieprzygotowane i przygotowane - zostały przyniesione w miejsce obróbki, następnie poddawane były procesom przygotowania, eksplo atacji i napraw, po czym produkty tych zabiegów porzucono na miejscu, bądź wyniesiono do dalszej obróbki poza stanowisko.

Działalność krzemieniar ska w obrębie pracowni ustała wraz z zakończeniem obróbki ostatniej z omówionych 10 brył surowca krzemiennego.

Na miejscu porzucono, zapewne jako łatwe do odnowienia, narzędzia funkcjonalne.

Były nimi 3 kamienne tłuczki.

Odpowiedź na pytanie o cel wytwórczości nie może być jednoznaczna.

Z jednej strony fakt przy gotowania i wyniesienia obłupni oraz rdzenia suge rować może iż głównym celem było uzyskanie wła śnie taleich form z przeznaczeniem do dalszej obrób ki w innym miejscu.

Tak mogło być jednak tylko w przypadku brył odznaczających się korzystnymi parametrami technicznymi.

W przypadku trudnych w obróbce brył silnie spękanych lub niewielkich rozmiarów (np. blok B), kiedy jasnym było, że ich wyniesienie nie będzie opłacalne, podejmowano

20 jAROSłAW BRONOWI CK!, DARIUSZ BOBAK próby eksploatacji na miejscu, aż do wyczerpania możliwości pozyskania odpowiedniego półsurowca wiórowego.

Trzeba tutaj powiedzieć, że "odpowied niego" oznaczało szczególnie ostrą selekcję wiórów, gdyż wyniesionych zostało zaledwie kilka okazów pochodzących z eksploatacji rdzenia z bloku B, na tomiast znakomita większość, zdawało by się po prawnego półsurowca wiórowego, została porzuco na.

Istnieje również duże prawdopodobieństwo, że już w pracowni, z tego wyselekcjonowanego półsu rowca, sporządzono narzędzia.

Mogły nimi być for my specjalne, służące odnowieniu instrumentarium łowieckiego, np. liściaki.

Jak się wydaje, pozyskanie odłupków nie stano wiło celu produkcji, choć nie można całkowicie wykluczyć, że kilka okazów pochodzących z róż nych faz zaprawy rdzeni również wyniesiono lub przetworzono na miejscu.

Na taką możliwość wska zuje nieudana próba wykonania rylca z odłupka wchodzącego w skład bloku H oraz nieobecność dwóch masywnych odłupków z zaprawy rdzenia dwupiętowego z bloku C.

Podsumowując to co zostało powiedziane, wy daje się, że pracownia nie była obiektem ściśle wy specjalizowanym.

Cechy inwentarza wskazują, że produkowano tu w niewielkiej skali obłupnie, rdze nie z których część eksploatowano na miejscu dla pozyskania doborowego półsurowca wiórowego, a być może również narzędzia.

Była obiektem w któ rym starano się maksymalnie wykorzystać kiepskiej jakości surowiec krzemienny na potrzeby doraźne oraz na zapas.

Potrzeby doraźne mogły być zaspo kojone przez możliwość wykonania specyficznych narzędzi ze specyficznego, ściśle wyselekcjonowa nego półsurowca, ale nie z przeznaczeniem do wy korzystania "tu i teraz" (broń łowiecka).

Zaspokoje nie potrzeb przyszłych w innym miejscu, np. w osa dzie, gwarantowało wytworzenie zapasu w postaci obłupni i rdzenia.

ORGANIZACJA PRZESTRZENI I ZAGADNIENIA BEHAWIORALNE Rozmieszczenie pozostałości z obróbki brył surowca w obrębie pracowni nie było równomierne.

Wyraźnie wydzielają się dwa, nieco izolowane sim pienia artefaktów, nazwane skupieniami nr 1 i nr 2 (ryc. 4).

Znaleziono w nich gros materiału zabytko wego.

Planigrafia większości składających się ele mentów poszczególnych brył wykazuje zróżnicowa nie odpowiadające albo skupieniu nr 1, albo skupie niu nr 2.

Dla przykładu - zdecydowana większość elementów bloku C znaleziona została w skupieniu nr 2, natomiast większość elementów bloku D zna leziona została w skupieniu nr 1.

W ten sposób możliwe jest precyzyjne określenie, gdzie zalegają produkty rozbicia każdej z omawianych brył.

W skupieniu nr 1 zalegają pozostałości brył wchodzą cych w skład bloków A, D, F i G oraz L, natomiast w skupieniu nr 2 - B, C, E, H, I i K oraz ].

Jak się wydaje, taki rozldad przestrzenny arte faktów nie może być przypadkowy i musi odpowia dać ich pierwotnej dystrybucji, co z kolei jest po chodną usytuowania wytwórcy (miejsce pracy) i stosowanych przez niego zabiegów technologicz nych (Boeda, Pelegrin 1985, 33-34).

W naszym przy padku, dzięki możliwości "przypisania" określonych brył określonym skupieniom - dwa skupienia od padków odpowiadają dwom miejscom pracy.

Moż na wręcz powiedzieć, że obiekt składa się z dwóch odrębnych pracowni.

Istnieją w zasadzie dwie moż liwości interpretacji tego faktu.

W przypadku pierw szej z możliwości, musielibyśmy założyć, że wytwór- ca byłjeden i, że po dokonaniu obróbld części zgro madzonych brył surowca, powiedzmy w skupieniu nr 1, zmienił miejsce pracy.

Jak się nam wydaje, bardziej przekonująca jest druga z możliwości - dwa skupienia odpadków od powiadają dwom miejscom pracy dwóch wytwór ców.

W skazuje na to kilka komplementarnych prze słanek.

Po pierwsze, w obu skupieniach znajdują się pozostałości podobnej liczby rozbitych brył.

Po dru gie, śledząc rozrzut przestrzenny artefaktów, zauwa żyć można stałą i wzajemną obecność nielicznych odpadków pochodzących z rdzeniowania w skupie niach innych niż te w których odbywało się rdzenio wanie.

Połączenia liniowe tych składających się ele mentów (w stosunku do pozycji reszty odpadków z poszczególnych brył) wykazują zdumiewającą zgod ność kierunków dystrybucji (ryc. 6).

Pozwala to dokładnie określić miejsca pracy wytwórców, a przez to również ich wzajemne usytuowanie.

Pierw szy z nich znajdował się po północno zachodniej stronie skupienia nr 1, a drugi po południowo wschodniej stronie skupienia nr 2.

Byli do siebie zwróceni twarzami.

Jak się wydaje nie istnieją podstawy by sądzić, że miejsca pracy były w jakikol wiek sposób osłonięte (np. konstrukcją szałasową).

Pewnym dodatkowym potwierdzeniem hipote zy zakładającej funkcjonowanie dwóch wytwórców są również pewne, widoczne w materiale różnice w sposobie prowadzenia obróbki, które można by utożsamiać z tzw. stylem indywidualnym (por. To- -

SCHYŁKOWOPALEOLITYCZNA PRACOWNIA KRZEMJENJARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 21 maszewski 1986, 264-5 - tam dalsza literatura).

Chociaż nasze prace nad tym zagadnieniem nie zo stały jeszcze w pełni przeprowadzone, to już dziś można wskazać, że ten sam wytwórca opracowywał bryły bloków F i G orazL-obrabiane w skupieniu nr l, natomiast podobnego sposobu obróbki nie dostrzega się w skupieniu nr 2.

Ponadto za dość wymowny gest ze strony ziry towanego wytwórcy (skupienie nr l) można trakto wać odrzucenie przez niego nieudanego rdzenia z bloku L na bok, po swojej lewej stronie, a nie przed siebie - w miejsce, gdzie pracował drugi wytwórca (ryc. 17).

Obraz późnoglacjalnego osadnictwa na stanowi sim Ślęza 12 byłby z pewnością niepełny bez krót kiego odniesienia się do nielicznych znalezisk zabyt ków paleolitycznych pochodzących spoza pracowni.

Niektóre z nich, znalezione podczas doczyszczania powierzchni wykopu, a talcle na hałdzie (łącznie 6 artefaktów) zostały złożone w bloki i nie ulega wąt pliwości, że powstały w pracowni.

Istnieje jednak grupa kilku zabytków znalezionych w różnych czę- 1 3 ściach wykopu I/98, których bezpośredni związek z obiektem należy wylduczyć, lub nie da się go udo wodnić, co niekoniecznie musi jednak oznaczać, że trzeba wylduczyć ich związek z użytkownikami pra cowni.

Należy do nich przede wszystkim liściak w typie ahrensburskim odkryty w obrębie ara nr 25 (ryc. 18:4).

Choć nie udało się tego zabytku złożyć, to istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo (struk tura surowca, rozmiary, inne), że został on wytwo rzony z wióra odbitego od rdzenia wchodzącego w skład bloku B. Ponadto na arze nr 39 znaleziono rezydualny rdzeń dwupiętowy wspólnoodłupniowy, zachowany jako wiórowo -odłupkowy (ryc. 18: l) oraz wiór -podtępiec znaleziony na arze nr 36 (ryc. 18: 2).

Charakterystyczne cechy surowca z jakiego został on wykonany skłaniają do wyrażenia przy puszczenia, iż został on odbity z konkrecji, której produkty zaprawy złożone zostały w bloki I i K.

Charakter osadnictwa paleolitycznego na stano wisku bez wątpienia określa pracownia krzemieniar ska.

Jak wynika z tego co napisano wyżej nie był to obiekt, który zwiastował by bardziej trwały sposób 2 o 4 Ryc. 18.

Stanowisko Ślęza 12 -wybór zabytków.

l, 2, 4 - zabytki spoza pracowni krzemieniarskiej; 3 - rylec klinowaty (element bloku H) Abb.

18.

Fundstelle Ślęza 12 - Auswahl der Funde.

1,2,4 - Funde von au~erhalb der Feuersteinwerkstatt; 3 - Keilstichel (Bestandteil des Blocks H)

l 22 JAROSłAW BRONOWI CK!, DARIUSZ BOBAK wykorzystania przestrzeni.

Czas jej użytkowania jest dokładnie określony czasem jaki był potrzebny na zebranie 10 brył surowca i ich przetworzenie przez dwóch wytwórców.

Można dyskutować, czy całość tych zabiegów trwała godzinę, czy też 5 godzin; roz ważać też można, czy obróbce krzemienia towarzy szyło wykonywanie innych czynności (np. sporzą clzanie strzał), ale nie ulega wątpliwości, że czas eksploatacji przestrzeni, którą obecnie nazywamy stanowiskiem Ślęza 12 był bardzo krótki.

Reliktom pracowni nie towarzyszyły żadne śla dy obozowania w rodzaju paleniska, czy skromnej chociaż liczby narzędzi o charakterze podomowym.

Okoliczność ta wydaje się wskazywać, że jedynymi użytkownikami przestrzeni stanowiska byli zidenty filmwani przez nas dwaj krzemieniarze, którzy w dodatku nie zatrzymali się tu na dłużej niż na kilka godzin.

Prawdopodobnie nadrzędnym celem ich pracy było doraźne uzupełnienie braków w sprzęcie łowieckim (szczególnie ostra selekcja półsurowca wiórowego), natomiast wytworzenie zapasu surowca wydaje się być wyrazem dalekowzroczności łowców bytujących w środowisku, które nie oferowało czę stych możliwości zaopatrzenia.

Skłonni byli byśmy uważać, że powstanie pracowni było dziełem ludzi, którzy trafili w rejon stanowiska w trakcie jednej z wypraw łowieckich, której jedynie elementem, a nie czynnikiem sprawczym, była akwizycja surowca.

Niewielki zakres i swoisty uniwersalizm produk cji w połączeniu z zachowaniem hierarchii potrzeb wydają się wskazywać, że mamy do czynienia z obiektem, który można by eufemistycznie nazwać "myśliwską pracownią krzemieniarską".

Zdajemy sobie sprawę z niedookreślenia pojęciowego tego terminu.

Stosując go chcielibyśmy zaakcentować jednak oryginalność funkcjonalną obiektu w stosun ku do wyróżnionych dotychczas form pracowni, a w szczególności różnego rodzaju pracowni podorno wych oraz związanych z wydobyciem i przetwór stwem surowca krzemiennego na obszarach charak teryzujących się obfitością złóż (Krukowski 1920; Schild 1971; 1975; 1976; Ginter 197 4a; 1984).

STANOWISKO ŚLĘZA 12 NA TLE OSADNICIWA TECHNOKOMPLEKSU Z LIŚCIAKAMI W POLSCE POŁUDNIOWO-ZACHODNIEJ Określenie przynależności kulturowej zespołu zabytków z pracowni jest dość trudne.

Dzieje się tak nie tylko z powodu braku form narzędzi typologicz nych uznawanych za wyznaczniki kulturowe, ale z powodu niemal całkowitego braku form narzędzio wych, nie mówiąc już o ich charal\:terystycznym zes tawie.

Niemniej nie jesteśmy w tym względzie całko wicie bezradni; wiele informacji przynosi komplekso wa analiza technologii wytwórczości krzemieniarskiej.

Analiza technologii ujawnia dość dystynktywne cechy zespołu.

W śród nich na plan pierwszy wysu wa się współwystępowanie technik rdzenia jednopię towego i rdzenia dwupiętowego wspólnoodłupnio wego.

Co więcej techniki te często stosowane były wymiennie lub komplementamie w obróbce tej sa mej bryły, a nawet tego samego rdzenia.

Dobrymi przykładami takich zachowań są bryły bloków C i L. Oczywiście tak daleko idące przenikanie się tech nik krzemieniarskich traktowane być może jalw wy raz konieczności spowodowanej trudnościami tech nicznymi; niezależnie jednak od tego, ich zastosowa nie wraz z całym arsenałem środków pośrednich, informuje nas o poziomie rozwoju technologiczne go, a tym samym o przestrzeganiu przezwytwórców elementarnych norm uwarunkowanych kulturowo.

W naszym przekonaniu technologia wytwórczo ści krzemieniarskiej prowadzonej w pracowni najle piej odpowiada, najogólniej rzecz ujmując, schyłko- wopaleolitycznemu kompleksowi kultur z liściakami (por. Taute 1968; Schild 1975; Kozłowski, Kozłowski 1977).

Przemawia za tym stosowanie rozwiniętej techniki rdzenia dwupiętowego obok techniki rdze nia jednopiętowego, stosowanie zaawansowanej za prawy przygotowawczej oraz ogólnie "wiórowy" charakter przemysłu.

Ponadto na stanowisku znale ziony został liściak w typie ahrensburskim i o ile dopuszczalnym jest jego wiązanie z pracownią (wie le na to wskazuje), to określenie powyższe zyskuje znaczne poparcie.

Wyżej wymienione cechy zespołu wydają się być bliższe członowi ahrensburskiemu w ramach technokompleksu z liściakami.

W szczególności za akcentować należy brak typowych form rdzeni "ma zowszańskich" i obecność liściaka ahrensburskiego.

Obszar Folski południowo - zachodniej wraz z przyległymi terenami południowo - wschodnich Niemiec i północno - wschodnich Czech, stanowi rubież występowania stanowisk technokompleksu z liściakami, a talcle stanowisk innych formacji ( tech nokompleks z tylczakami) z obecnymi elementami liściakowymi (ryc. 1).

Jak się wydaje, południowo wschodnia (górnośląska) część tego obszaru znala zła się pod wpływem silniejszych oddziaływań kul tury Świderskiej, co przejawia się, m.in. zdecydowa ną dominacją liściaków Świderskich ( Ginter 197 4b; Burdukiewicz 1997, ryc. 1).

Bardziej skomplikowa-

SCHYtKOWOPALEOL!1YCZNA PRACOWNIA KRZEMIENIARSKA Z MIEJSCOWOŚCI ŚLĘZA 23 ny obraz rysuje się w części północnej i zachodniej, gdzie zlokalizowanych jest więcej stanowisk z obec nymi liściakami ahrensburskimi lub stanowisk, gdzie wystąpiły obok siebie obie formy (Burdukie wicz 1997, ryc. l).

Tereny te wraz z szerzej rozumia nymi obszarami dorzecza środkowej i dolnej Odry od dawna uważane są za obszary przenikania się tradycji ahrensburskich i Świderskich, przy udziale być może również "tylczakowych" (Taute 1968; Kobusiewicz 1970, 1998; Schildl975; Burdukiewicz 1975; Kozłowski, Kozłowski 1977).

Prawdopodobnie z odmienną jeszcze charakte rystyką stanowisk schyłkowopaleolitycznych należy się liczyć w Sudetach, gdzie w ostatnich latach do konał się znaczny postęp badań nad omawianą pro blematyką (Vencll978a, 1978b; Bronowicld, Kowal- ski 1990; Bronowieki 1993; Bronowicki, Płonka 1994; Płonka 1995; Burdukiewicz 1997; Burdukie wicz, Bronowieki 1999 - w druku).

Odkryto tu kil ka, niestety ubogich stanowisk z dominującymi za bytkami charakterystycznymi dla technokompleksu z tylczakami, ale z obecnymi elementami liściako wymi (Vencl 1978a, Bronowieki 1993; Burdukie wicz, Bronowiela 1999 -w druku).

Jak łatwo zauważyć (ryc. l), stanowisko Ślęza 12 zlokalizowane jest dokładnie w centrum obsza ru na którym dotąd stanowisk schyłkowopaleoli tycznych nie rejestrowano, a który rozdziela omó wione powyżej regiony.

Stąd też precyzyjne określe nie jego przynależności kulturowej traktować nale ży z dużą powściągliwością, a może nawet najwłaści wiej było by zrezygnować zeń w ogóle.

PODSUMOWANIE Pracownia krzemieniarska ze stanowiska Ślęza 12 jest pod wieloma względami obiektem niezwy ldym.

Stopień złożenia artefaktów (ponad 50%), a także kompletność sldadanek pozwoliły doldadnie określić ile brył surowca i w jakim stanie trafiło do obróbki, jakie zostały zastosowane środki technicz ne i jaki był efekt finalny rdzeniowania.

Wiemy też jaki asortyment wytworów został wyniesiony poza stanowisko.

Rozldad przestrzenny wytworów wska zuje, że nominalnie istniały dwie odrębne pracownie w których pracowali dwaj krzemieniarze.

Jesteśmy przy tym doldadnie poinformowani które bryły były przez nich obrabiane.

Rozkład artefaktów jest do te go stopnia wymowny, że istnieje możliwość wychwy cenia wręcz elementarnych zachowań osobniczych.

Znaczenie stanowiska dla problematyld osad nictwa schyłkowopaleolitycznego technokompleksu z liściakami jest wielorakie.

Zapełnia ono, dotych czas istniejącą, rozległą pustkę osadniczą widnieją cą w centralnej części Dolnego Śląska, przez co spodziewać się należy dalszych odkryć na tym te renie.

Szerzej rozumiana lokalizacja stanowiska w tak newralgicznym miejscu jakim jest rejon ucho dzenia do Odry jej dużych dopływów prawobrzeż nych (Widawa), a zwłaszcza lewobrzeżnych (Oława, Ślęza, Bystrzyca) rokuje duże nadzieje poznawcze, szczególnie w kontekście obecności elementów "li ściakowych" w Sudetach.

Na zakończenie chcielibyśmy ze szczególnym nacisldem podkreślić, że powstanie niniejszej pracy w jej zaprezentowanym kształcie było możliwe jedy nie dzięki wzorcowo przeprowadzonym przez Ze spół Instytutu Archeologii i Etnologii PAN-Oddział we Wrocławiu, badaniom wykopaliskowym.

Ich ja kość podkreśla fakt, że badania miały charakter ratowniczy na stanowisku wielokulturowym o bar dzo skomplikowanej stratygrafii, ponadto na obsza rze, gdzie nie notowano dotąd reliktów osadnictwa ludów zbieracko-łowieckich.

LITERATURA Bronowieki ].

1993 Z badmi nad epoką lwmienia i wczesnym okresem epo ki brązu w Sudetach polskich.

Stanowisiw Grodziszcze 7, gnz.

Świdnica, "Sląskie Sprawozdania Archeologicz ne", vol.

34, 157-168.

Bronowieki ]., Kowalski K.

1990 Materiały z epolłi kamienia i wczesnej epoki brązu z okolic Bielawy, woj. wałbrzyskie, "Sląskie Sprawozda nia Archeologiczne", vol.

31, 103-116.

Bronowieki ]., Plonka T.

1994 Materiały l?amienne z Byczenia 5, woj. walbrzysld e, "Slą skie Sprawozdania Archeologiczne", vol.

35, 471-8.

Burdukiewicz].

M.

1975 Faleolit schyłkowy na Dolnym Śląsku, "Studia Archeo logiczne", vol.

8, 3-111.

1992 Struktury osadnicze w paleolicie schyłkowym Europy Środkowej, [in:] B. Gediga (ed.)

Problemy badmi nad osadnictwem pradziejowym, Wrocław, Warszawa, Kra ków, 97-111.

1997 Conceming Late Paleolithic Settlements o/the Sudetes Mountains and Neighbouring Areas, "Studia Arche ologiczne", vol.

29, 7-24.

Burdukiewicz ].

M., Bronowieki].

1999 Myśliwsko-zbierackie grupy w Sudetach w plejstocenie

r---- 24 JAROSEAW BRONOWICia, DARIUSZ BOBAK i wczesnym holocenie, [in:] P. Valde - Nowak (ed.)

Poczqtld osadnictwa w Sudetach, Krakow, 171-183.

Boeda E., Pelegrin ].

1985 Approche experimentale des amas de Marsangy, [in:] Les amas lithiques de la zone N 19 du gisement magda linien de Marsagy:approche mithodologique par l''expe rimentation, Archeologie experimentale, z.

1, Arche odrom 1985, 19-36.

Dobrzanski B.

1972 Mapa Gleb Polski 1:500 000, Warszawa.

Doma11ski G., 1\losinska E., Kosicki A.

1998 Sprawozdanie z badmi ratowniczych na wielokulturo wej osadzie Sl?za, stanowisko 12, gm, Kobierzyce (ma szynopis w archiwum Instytutu Archeologii i Etnolo gii PAN Oddzial we Wroclawiu).

Fiedorczuk J.

1992 P6inopaleolityczne zespoly krzemienne ze stanowiska Rydno IV 57 w swietle metody skladanek, "Przeglqd Archeologiczny", vol.

39, 13-61.

Ginter B.

1974a Wydobywanie, przetw6rstwo i dystrybucja surowc6w i wyrob6w kamiennych w schylkowym paleolicie p6lnoc nej CZfsci Europy Srodkowej, "Przeglqd Archeologicz ny", vol.

22, 5-122.

197 4b Spätpaläolithikum in Oberschlesien und im Flussgebiet der oberen Warta, "Prace Archeologiczne", vol.

17, Krakow.

Kobusiewicz M.

1970 Paleolit schyllwwy w srodkowozachodniej Wielkopo!sce, "Swiatowit", vol.

31.

1998 Tanged Point Cultures ofGreat Poland.

25 yearsfrom the first approach, Proceedings of tlze International Symposium - Lublin, September 1993.

Kozlowski].

K, Kozlowski S. K. 1977 Epoka kamienia na ziemiach polskich, Warszawa.

Krukowski S.

1920 Pierwociny krzemieniarskie g6mictwa, transportu i handlu w holacenie Polski, "Wiadomosci Archeologi czne", vol.

5, 185-206.

1939 (1948 reedycja) Paleolit, [in:] Prehistoria Ziem Polskich.

Encyklopedia Polska PAU, vol.

4, Krak6w 1-117.

Plonka T.

1995 Osadnictwo paleolityczne i mezolityczne pod grodzis kiem wczesnosredniowiecznym w Bardzie, w Sudefach Srodlwwych, "Studia Archeologiczne", vol.

26, 65-122.

Schild R.

1971 Lokalizacja prahistorycznych punkt6w eksploatacji krzemienia czekoladowego na p6lnocno - wschodnim obrzeieniu Gor Swü;tokrzyskich, "Folia Quaternaria", vol.

39, 1-61.

1975 P6iny paleolit, [in:] W. Chmielewski, W. Hensel (ed.), Prahistoria ziem polskich, vol.

I, Paleolit i mezolit, Wroclaw, 159-338.

1976 Flint mining and trade in Polish prehistory as seen from the perespective of the chocolate fiint of centrat Poland.

A second approach, ,,Acta Archeologica Carpathica", vol.

16, 147-177.

Taute W.

1968 Die Stielspitzen Gmppen in Nördlichen Mitteleuropa, Köln.

Tomaszewski ].

1986 Metoda skladanek wytwor6w krzemiennych i jej walo ry poznawcze, ,,Archeologia Polski", vol.

31, 239-277.

Vencl S.

1978a Voletiny - novci pozdne paleolitichci industrie z Cech.

"Pamatky archeologicke", vol.

69, 1-44.

1978b Stopy nejstarsi Iidski prcice ve Vychodnich Cechcich, Hradec Knllove.

ENDPALÄOLITHISCHE FEUERSTEINWERKSTATT IN SLF;ZA (FUNDSTELLE 12) BEI WROCALAW ZUSAMMENFASSUNG In den Monaten April-September 1998 wurden we gen des geplanten Baus der Nordstrecke der Autobahn A-4 vorbeugende Notgrabungen auf der mehrschichtigen Fundstelle Sl~za 12 durchgeführt.

Bei den Ausgrabungen kam eine Anhäufung von Feuersteinartefakten vom End paläolithikum zutage.

Geographisch gesehen liegt die Fundstelle im nörd lichen Teil der Breslauer Ebene, die zum Schlesischen Tiefland gehört, im hydrographischen Aspekt gehört sie zum linksufrigen Teil des oberen Odergebiets (Abb.

1).

Die Fundstelle nimmt einen Abschnitt vom Talboden und dem anliegenden Teil der Moränenhochebene (geo morphologisch gesehen) am rechten Ufer des Flusses Sl~za (Lohe) in ihrem unteren Lauf ein (Abb.

2).

Das Objekt, das Gegenstand der vorliegenden Aus arbeitung ist, befindet sich im Randteil der Moränenan höhe in einer Entfernung von etwa 100m östlich von der Kante der höheren, pleistozänen Sl~za-Terrasse im Be reich der Are Nr. 45 und 50 (Abb.

3).

Es bilden zwei klei ne (Durchmesser von etwa 0,5 m), geschlossene Anhäu fungen von Feuersteinartefakten sowie eine kleine An zahl von zerstreuten Funden (Abb.

4).

Die Sammlung beläuft sich auf 431 Artefakte (ohne 9 paläolithische Artefakte aus anderen Teilen der Fund stelle), die ausschließlich aus baltischem Moränenfeuer stein gefertigt worden sind.

Überdies wurden 3 Schlag steine aus Geröllsteinen nördlicher Herkunft gefunden.

Die detaillierte technologische Struktur des Befunds ver anschaulicht die Abb.

5.

Der vorgenommene Versuch, die Artefakte aus der Feuersteinwerkstatt (431) sowie aus den anderen Teilen der Fundstelle (9) zusammenzusetzen, gab ein außeror dentlich interessantes Ergebnis.

Unter den gesamten 440 Artefakten konnten 231 (Abb.

6) zusammengesetzt wer den, was etwa 52,5% des gesamten Befunds beträgt.

Die Artefakte wurden in 12 Blöcken von 3 bis 57 Artefakten zusammengefügt.

Aufgrund vieler Voraussetzungen, dar unter vor allem in Anlehnung an gefertigte Zusammen setzungen, darf man feststellen, daß in der Werkstatt 10 Feuersteinknollen verarbeitet wurden.

In entschiedener Mehrheit waren sie natürliche Blöcke unterschiedlicher Form und Größe, ohne jegliche Spuren von Vorverarbei tung.

Nur die in den Blöcken B und E wiederhergestell ten Knollen wurden außer der Werkstatt vorverarbeitet freilich schon an ihrer Abbaustelle.

''

SCHYLKOWOPALEOLITYCZNA PRACOWNIA KRZElv!IENIARSKA Z lv!IEJSCOWOSCI S~ZA 25 Verarbeitung jedes der Knollen wurde sehr in und abhängig von der Qualität des Roh Die meisten davon lassen sehr viel zu wün- übrig, die größten technischen Probleme bereitete auf den ersten Augenblick unbemerkbares Netz Rissen.

Sie erzwangen häufiges Ändern des Knollens.

Erhaltungszustand, und besonders die Vollstän der meisten zusammengesetzten Blöcke, werfen Licht auf die Frage der Verarbeitung bei fehlenden Feuersteinlagerungen.

Die von 60 % der Knollen ist vollständig mißlun ,._ ... v~.-,~A, C, D, E, J, L).

Davon wurden weder Kern- die sich zur weiteren Verarbeitung außerhalb eignen würden, noch Halbprodukte für gewonnen.

Die gesamten Produkte der Kernvorbereitung sind an Ort und Stelle als Abfall geblieben.

Abhängig von der Größe der Bruchstücke von den einzelnen zerfallenden Knollen sind sie sofort aufge geben worden (Blöcke E und J), oder man versuchte de ren kleinere Fragmente als Kerne zu nutzen (Blöcke A, C, D).

Jene Versuche waren von unterschiedlichem Um fang - vom Abschlagen lediglich einiger Abschläge, durch die Versuche Schlagbasen und Abbauflächen zu präparieren, bis zum vollständigen Abbau des Kernes bei Verwendung eines komplizierten Verfahrens dessen Präparation und Reparatur (der kleinere von Teilen des Blocks C).

Der einzige Knollen, der bei der Verarbeitung nicht zerfallen ist, und der doch nicht erfolgreich abge baut werden konnte, wurde als Block L rekonstruiert.

Es gab dafür einige Ursachen, die sich aus schlechter Qua lität des Rohstoffs (kleine Ausmaße, Strukturfehler) und einem Fehler des Herstellers (übermäßige Kürzung der Abbau±1äche) ergaben.

Die Verarbeitung der anderen Knollen, die in die Blöcke B, F und G (komplett), H sowie I und K (komp lett) zusammengesetzt werden konnten, wurde von Er folg gekrönt.

Vom Block B konnten wenige Stücke von Klingenhalbprodukten gewonnen werden.

Anders war es bei den Knollen, bei denen die Produkte der Kernverar beitung in die Blöcke Fund G (komplett) sowie I und K Ommplett) zusammengefügt werden konnten.

Bei denen konnte nur ein schwach entwickeltes Kernstück von un bekannter Form gewonnen werden, das für eine weitere Verarbeitung schon außerhalb der Fundstelle bestimmt wurde.

Weggebracht ist auch ein Kern mit zwei Schlag basen worden, dessen Präparationsprodukte in den Block H zusammengefügt wurden.

Die Frage nach dem Ziel der Feuersteinverarbeitung auf der Fundstelle Sl~za 12 kann nicht eindeutig beant wortet werden.

Es scheint, daß jene Werkstatt keines- wegs eng spezialisiert war; sie war eher ein Objekt, wo man es versucht hat, den qualitativ mangelnden Rohstoff für laufende und künftige Bedürfnisse zu nutzen.

Die lau fenden Bedürfnisse konnten durch die Möglichkeit ge deckt werden, in geringem Ausmaß spezifische Geräte aus streng selektiertem Halbrohstoff, doch nicht mit der Bestimmung für ,jetzt und hier" Q agdwaffe), anzuferti gen. Die Befriedigung der künltigen Bedürfnisse auch an einer anderen Stelle, z. B. in einer Siedlung, gewährleis tete ein Vorrat von präparierten Kernen.

Die Verteilung der Überreste von der Verarbeitung der Feuersteinknollen innerhalb der Werkstatt war durchaus nicht gleichmäßig.

Deutlich erkennbar zeich nen sich zwei, ein wenig isolierte Anhäufungen von Ar tefakten, Anhäufung Nr. 1 und2 genannt, ab (Abb.

4).

Die Planigraphie von meisten zusammensetzbaren Bestand teilen der einzelnen Knollen weist auch entweder der 1.

oder der 2.

Anhäufung entsprechende Differenzierung auf.

Wie es scheint, kann die räumliche Lage der Arte fakte nicht zufällig sein, und muß ihre ursprüngliche Ver breitung widerspiegeln, die sich auch aus der Stelle des Herstellers (seiner Arbeitsstelle) und aus dem von ihm verwendeten technologischen Verfahren ergeben müsse.

In unserem Fall, dank der Möglichkeit die bestimmten Blöcke den bestimmten Anhäufungen zuschreiben zu können, entsprechen die zwei Anhäufungen vom Abfall den zwei Arbeitsstellen.

Es gibt zwei Möglichkeiten für die Interpretation dieser Tatsache.

Bei der ersten müßten wir annehmen, daß es einen Hersteller gegeben hätte, der, nachdem er einige gesammelten Rohstoffknollen verarbeitet hätte, seine Arbeitsstelle wechseln würde.

Überzeugender wirkt, wie es scheint, die zweite Möglich keit, daß zwei Abfallanhäufungen den zwei Arbeitsstellen von zwei Herstellern entsprechen.

Darauf weisen einige komplementäre Voraussetzungen hin.

Erstens befinden sich in den beiden Anhäufungen Überreste von ähnlicher Anzahl der zerschlagenen Knollen.

Zweitens weisen die Linien die wenige in der anderen Anhäufung gefundene verbindende Artefakte eine auffallend übereinstimmende Schlagricht-ung auf (Abb.

6).

Dies läßt die Arbeitsstellen der Herstellen genau bestimmen, und dadurch ihre ge genseitige Situierung - sie waren Angesicht zu Angesicht gewandt.

Eine zusätzliche Bestätigung der Hypothese über zwei Hersteller sind auch gewisse, im Fundmaterial sichtbare Unterschiede im Verarbeitungsverfahren, die man mit dem individuellen Stil gleichsetzen kann.

Die Fundstelle diente zweifellos als eine Feuerstein werkstatt.

Wie es sich aus dem oben vorgestellten ergibt, war sie nur einmalig benutzt, in einer sehr kurzen Zeit von höchstens einigen Stunden.

Adresy autor6w: Dr Jaroslaw Bronowicki ul. Drzewieckiego 24/69 54-129 Wroclaw Mgr Dariusz Bobak pl. Grunwaldzki 10/58 50-384 Wrocl


text:
Ołtarzyk polski katolickiego nabożeństwa

Chrystus zmartwychwstan jes


text:
bindarz, z windarz (w.

16.), a to rozpodobnione z wirydarz, ‘ogródek’ (p.).


text: Afteleder (z niem. Afterleder), łata przy butach z cholewami.


text:
Sąd apelacyjny w San Francisco przyjął 7 lutego do rozpatrzenia skargę przeciwko sieci supermarketów Wal-Mart o dyskryminację ze względu na płeć.

W pozwie siedem powódek, które działają w imieniu wszystkich pracownic koncernu, zarzuca sieci gorsze opłacanie kobiet niż mężczyzn oraz regularne pomijanie kobiet przy awansach.

Według jednej z nich, Betty Dukes, na stanowisko kierownika sklepu byli często powoływani mężczyźni ze stażem pracy wynoszącym mniej niż 90 dni.

Decyzja sądu oznacza, że do pozwu może się teraz przyłączyć 1,6 mln kobiet, które były zatrudnione w koncernie w latach 1998-2001, byłych i obecnych pracownic firmy.

Według szacunków adwokatów, potencjalne odszkodowania na ich rzecz mogłyby Wal-Mart kosztować miliardy dolarów.

Byłaby to jak do tej pory najwyższa kwota w tego rodzaju procesach.

Sędziowie (stosunkiem głosów 2 do 1) tym samym zatwierdzili orzeczenie innego sądu z 2004 roku, w którym po raz pierwszy zaakceptowano ten pozew zbiorowy.

Do tej pory Wal-Mart odpierał zarzuty, twierdząc, że 3400 filii koncernu w USA jest zarządzanych autonomicznie, dlatego też możliwe są - zdaniem przedstawicieli firmy - jedynie oddzielne pozwy przeciwko poszczególnym placówkom.

Po aktualnej decyzji sądu koncern oświadczył, że znów będzie się odwoływał.

W tej sytuacji proces mógłby się zacząć nie wcześniej niż za kilka miesięcy.

Koncern Wal-Mart, z liczbą pracowników tylko w USA wynoszącą 1,3 mln, jest obecnie jednym z największych pracodawców na świecie.


text:
burmistrz, burmistrzować, w 14. i 15. wieku burgmistrz, i burgrabia, rozpodobniony w murgrabia, z niem. Burgmister (Bürgermeister), i Burggraf, od Burg, 'gród', i mister, graf; węg., tur., rumuń.

burkałab z tego.


corpora: openbooks

text:
Juliusz Słowacki

Do Ludwiki Bobrówny

Gdy na ojczyznę spojrzą oczy Lolki,

Karmione złotem i tęczową czczością,

Niechajże patrzą tak, jak oczy Polki,

Spokojnie — ale z ogniem i z miłością.

Jeśli je patrzeć na hańbę przymuszą

I na lud, który tam w łańcuchach pędzą:

Niechaj te oczy łzami się zaprószą,

Lecz niech się nigdy nie zamkną przed nędzą.

Kiedy z tych oczu łez opadnie rosa,

A ludzie dobrzy będą w nie patrzali:

Pokaż im w oczach otwartych niebiosa

Aż do błękitu dusz — i jeszcze dalej…

Gdy przyjdą wieszcze porwać naród z trumny

I rzucić w ogień tych, co skry się boją:

Z oczu rzuć takie dwie światła kolumny,

Jak ognie, które na wulkanach stoją.

Wtenczas ja, widząc te łzy i wulkany,

Powiem i w rymy to włożę królewskie:

Że choć widziałem w oczach cztery zmiany,

Prawdziwie Lolka ma oczy *niebieskie*.

Paryż, d.

14 marca 1844.

-----


text:
Microsoft wydał oświadczenie, że znów rozmawia z Yahoo!

na temat możliwej transakcji.

Tym razem jednak nie proponuje już przejęcia całej firmy, a prawdopodobnie jedynie samej wyszukiwarki.

Być może nic nie wyjdzie z wysiłków akcjonariuszy Yahoo!, gdyż najwidoczniej Microsoft nie jest już zainteresowany przejęciem całej firmy, a jedynie jej części, tej której najbardziej potrzebuje, czyli wyszukiwarki.

Tak przynajmniej sugeruje blogerka Kara Swisher w artykule Microsoft to Buy Just Yahoo’s Search.

Jako, że notatka Microsoftu jest bardzo lakoniczna, prawdziwego jej sensu możemy się tylko domyślać.

Zapewne jednak już wkrótce usłyszymy kolejne informacje dotyczące tej niekończącej się telenoweli.

Aktualizacja: Z rana pojawiły się już pierwsze komentarze.

Bartek Raciborski z WebStop uważa, że krojenie Yahoo na kawałki to fatalny pomysł.

Michael Arrington z TechCrunch idzie dalej twierdząc, że Yahoo!

już przegrało, cokolwiek zrobi, nie będzie to miało wielkiego znaczenia.