text:
Juliusz Słowacki

Hymn o zachodzie słońca na morzu

Smutno mi, Boże!

Dla mnie na zachodzie

Rozlałeś tęczę blasków promienistą;

Przede mną gasisz w lazurowej wodzie

Gwiazdę ognistą…

Choć mi tak niebo Ty złocisz i morze,

Smutno mi, Boże!

Jak puste kłosy z podniesioną głową,

Stoję rozkoszy próżen i dosytu…

Dla obcych ludzi mam twarz jednakową,

Ciszę błękitu.

Ale przed Tobą głąb serca otworzę:

Jako na matki odejście się żali

Mała dziecina, tak ja płaczu bliski,

Patrząc na słońce, co mi rzuca z fali

Ostatnie błyski,

Choć wiem, że jutro błyśnie nowe zorze,

Smutno mi, Boże!

Dzisiaj na wielkiem morzu obłąkany, Sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem,

Widziałem lotne w powietrzu bociany

Długim szeregiem.

Żem je znał kiedyś na polskim ugorze,

Żem często dumał nad mogiłą ludzi,

Żem nie znał prawie rodzinnego domu,

Żem był jak pielgrzym, co się w drodze trudzi

Przy blaskach gromu,

Że nie wiem, gdzie się w mogiłę położę,

Smutno mi, Boże!

Ty będziesz widział moje białe kości, W straż nieoddane kolumnowym czołom;

Alem jest jako człowiek, co zazdrości

Mogił… popiołom.

Więc, że nieznane gotujesz mi łoże,

Kazano w kraju niewinnej dziecinie

Modlić się za mnie co dzień; a ja przecie

Wiem, że mój okręt nie do kraju płynie,

Płynąc po świecie.

Więc, że modlitwa dziecka nic nie może,

Na tęczę blasków, którą tak ogromnie

Anieli twoi w niebie rozpostarli,

Nowi gdzieś ludzie w sto lat będą po mnie

Patrzący — marli.

Nim się przed moją nicością ukorzę,

-----


corpora: CEN

text:
Koniec z erotyką

Do końca kwietnia z salonów Empik w całej Polsce znikną pisma erotyczne.

Powodem tej decyzji jest zwykła ekonomia - rozkładówki nie przynoszą dochodu, a ich udział w obrotach prasy w salonach Empik jest poniżej 1%.

Z półek nie znikną jednak takie tytułu jak Playboy czy CKM.

Jak twierdzi Monika Marianowicz (PR & event director) w największym salonie Empik w Polsce (Empik Junior w Warszawie) pism erotycznych nie ma już od października i jak dotąd nie było w związku z tym skarg, ani nawet pytań od klientów dlaczego ten dział zniknął.

Nie od dziś jednak wiadomo, że lobby przemysłu erotycznego jest bardzo silne i wpływowe.

Czy więc na pewno Empikowi uda się zrezygnować z pism erotycznych?

Decyzję sieci skrytykowała już Izba Wydawców Prasy powołując się na konstytucję i prawo do wolnej prasy.

Ważkie argumenty - szkoda, że użyte w niewspółmiernie błahej sprawie.

Empik pełen kultury

Klienci Empików nie kupują rozkładówek, czym więc się interesują?

Przez cały marzec w salonach odbywały się spotkania z twórcami.

Można było porozmawiać z artystami i oczywiście zdobyć autograf.

Wśród kulturalnego tłumu nie zabrakło również reporterów Wikinews.


corpora: wikisources-pl

text:
Agnusek, z łac. Agnus Dei — Baranek Boży.

Agnusek

Medaljonik z wosku białego z odciskiem wypukłym na jednej stronie Baranka Bożego, a na drugiej — św. Jana Chrzciciela, poświęcony osobnym ceremoniałem przez papieża.

Początek robienia agnusków odnoszą do pierwszych wieków chrześcijaństwa, kiedy w kościele rzymskim rozdawano wiernym w Wielką sobotę resztki paschału zeszłorocznego.

Potem mieszano do wosku oleje święte, z roku zeszłego pozostałe.

Obecnie robią te Baranki z najczystszego białego wosku, jako symbolu niewinności Chrystusa.

Urządzał je dawniej prałat — zakrystjan papieski, co Klemens VIII powierzył Cystersom, mieszkającym przy kościele św. Pudencjanny w Rzymie.

Osobom prywatnym nie pozwolono robić takich agnusków z wosku i one przedawać.

Wszystkie więc agnuski alabastrowe, złote i kamieniami wysadzane, jakie niewiasty polskie nosiły w wieku XVII jako ozdoby, a o których wspomina satyryk ówczesny Łukasz Opaliński, były to raczej medale i klejnoty formy agnusków, wyrabiane wszędzie.

Prawdziwe zaś agnuski, tylko woskowe, pochodzące z Rzymu, przechowywano w domach polskich jak świętość i cudowną ochronę przeciwko chorobom, piorunom i innym klęskom przyrodzonym.

Bywały one zwykle u nas oprawiane jak relikwie, a często razem z relikwiami za ramki w okoleniu kwiatów i ozdób.

Takie prawdziwe agnuski papież benedykuje w jednym z czterech dni ostatnich Wielkiego tygodnia, w roku swej inauguracyi, potem co lat 7 i w roku jubileuszowym, a rozdaje w sobotę przed przewody, kładąc biskupom w mitry, duchownym w birety, a świeckim w jedwabną materję.

Z tego samego źródła symboliki religijnej pochodzi i zwykły Baranek wielkanocny, robiony powszechnie z masła, zielonej rzeżuchy i t. d.


text:
Alabaster Wilhelm, teolog angielski, ur. w końcu XVI w. towarzyszył hr. Essex, w jego wyprawie do Kadyxu.

W Hiszpanji wrócił na łono Kościoła kat., ale, po przyjeździe do Anglji, znowu przeszedł do anglikanizmu i dostał prebendę przy katedrze św. Pawła w Londynie.

Studja hebrajskie doprowadziły go do fanatycznego zamiłowania tajemnic kabały rabinicznej.

W tym duchu tłumaczył Pismo św. Um.

1640 r.

Dzieła jego są: Lexicon Pentaglotton., 1637.; Roxane, tragedja; Apparatus in revelationem Jesu Christi; Spiraculum tubarum; Ecce sponsus venit h. e. demonstratio quod non sit impossibile computare durationem mundi et tempus secundi adventus Christi.

Biogr.

Univ.


text:
14.

Krystjan i Amadeusz spotkali się niespodzianie na grzbiecie wzgórza ponad wsią.

— Przez cały tydzień czekałem na pana! — rzekł Voss.

— Miałem zamiar przyjść dziś właśnie! — odparł.— Może pójdziemy razem.

Amadeusz zawrócił i poszedł z Krystjanem.

Dotarli do szczytu i ruszyli w stronę lasu.

Kroczyli obok siebie w milczeniu.

Słońce świeciło poprzez gałęzie, nastała odwilż, resztki śniegu leżały na zeschłych liściach, ślizko było pod nogami, a gościńcem spływała woda w głębokich koleinach.

Gdy wyszli z lasu, spostrzegli, że słońce zachodzi, nieboskłon był zielono różowy, a w pobliżu domów Heftrichu zaszedł ich mrok.

Przez cały czas nic zamienili ze sobą słowa.

Z początku nie mógł Voss dotrzymywać kroku Krystjanowi.

Mając krótsze nogi, musiał od czasu do czasu drepcić spiesznie, potem jednak ustalił się rytm, przypominający brzmienie słów rozmowy.

— Jestem głodny! — rzekł w końcu Amadeusz.

— Tam widzę gospodę, wejdźmy.

Weszli do izby, która była pusta i siedli za stołem, w pobliżu pieca, gdyż na dworze oziębiło się znowu.

Służąca zaświeciła lampę i przyniosła to co zamówili.

Krystjana ogarnął strach, płoszący nawet ciekawość.

— Cóż się teraz stanie? — myślał i patrzył z uwagą na Amadeusza.

— Niedawno czytałem w starej książce budującą opowieść! — zaczął Voss, wykluwając sobie zapałką zęby, co wprawiło Krystjana w nerwowe drżenie.

— Oto pewien król zauważył, że w państwie jego coraz to bardziej pogarszają się ludzie i stosunki.

Spytał czterech filozofów o powód.

Po naradzie, udali się filozofowie do czterech bram miasta i każdy wypisał na swej bramie przyczynę zła.

Pierwszy oświadczył: — Siła tutaj rządzi i dlatego kraj nie posiada praw, dzień jest nocą i dlatego niema w kraju dróg, walka staje się ucieczką i dlatego honor w tym kraju nie istnieje.

Drugi napisał: — Jedno równa się dwom i dlatego niema w kraju prawdy, przyjaciel jest wrogiem i dlatego brak w kraju wierności, złe jest dobrem i dlatego niema w kraju nabożności.

Trzeci napisał: — Ślimak chce być orłem, a złodzieje dzierżą władzę.

Czwarty wreszcie napisał: — Wola jest waszym doradcą, ale źle radzi.

Obłudnik feruje wyrok i dlatego rządy są złe.

Bóg zmarł i dlatego kraj roi się od grzechów.

Rzucił zapałkę i wsparł głowę na dłoni.

— W tejsamej książce znajduje się druga jeszcze opowieść! — ciągnął dalej.

— Może pan wyczuje związek.

Pośrodku Rzymu rozwarła się pewnego dnia ziemia i ujrzano przepastną otchłań.

Zapylani o sprawę bogowie orzekli, że przepaść zawrze się zaraz gdy ktoś w nią skoczy dobrowolnie.

Nikt nie miał ochoty, lecz w końcu znalazł się pewien młodzieniec, który przyrzekł skoczyć w przepaść dobrowolnie i radośnie, pod warunkiem, że wpierw przez cały rok będzie mu wolno żyć wedle upodobania.

Postanowiono zaraz, że mu będzie dozwolone wszystko co zechce, on zaś korzystał z pełną swobodą i wedle zachceń z majątku i kobiet współobywateli.

Oni, wyczekiwali z utęsknieniem chwili, w której go się pozbędą.

Gdy minął rok, młodzieniec przyjechał istotnie na szlachetnym rumaku i skoczył w otchłań, która się za nim zaraz zawarła.

Krystjan wzruszył ramionami.

— Cóż to ma znaczyć? — spylał niechętnie.

— Czyż chcesz mnie pan karmić staremi opowieściami?

Nie rozumiem tego wcale.

— Jest pan ciężki w myśleniu! — zauważył Voss i zaśmiał się do siebie.

— Duch tępy.

Czyż nie miałeś pan ochoty skryć się w parabolę?

Jest to kojący lek, wszakże.

— Nie wiem co pan masz na myśli! — powiedział Krystjan, a Amadeusz zaśmiał się znowu zcicha.

— Chodźmy! — oświadczył Krystjan, wstając.

— Dobrze, chodźmy! — zgodził się Voss, robiąc złośliwą minę.

Wyszli.


text:
308.

Niezwrotną stratą człowiek zwie to,

Co Pan mu wziął.

Lecz, wiedz nieboże:

Iż z dóbr twych zginąć nic nie może.

Ten wziął — Kto dawa.

Kiedyś przeto,

U Niego, poza ziemską metą,

Odnajdziesz wszystko w swojej porze.


text:
brzeczka, 'moszcz', 'syta', ogólne w 15.

— 17. wieku, por. r. 1500: »nektar, brzeczka wedle Polaków«; tak samo u Czechów i Łużyczan; wraz z brahą (p.) z celtyckiego.


text:
Bracia dłudzy, Ἀδελφοὶ μακροί, Fratres Longini.

Nazwę tę dano czterem braciom: Eutymjuszowi, Euzebjuszowi, Djoskurowi i Ammonjuszowi, dla tego, że byli wysokiego wzrostu.

Nie tylko odróżniali się oni swoją postawą, ale umysłem, znajomością głęboką religji, życiem surowém i ściśle ascetyczném; ztąd używali wielkiej powagi pomiędzy anachoretami na pustyni Nitryjskiej, dokąd się byli wcześnie usunęli.

Pycha, jaka się wkradła pomiędzy zakonników, a jeszcze więcej spory orygenistowskie, albo raczej antropomorfistowskie, rozdzieliły pod koniec IV w. mnichów egipskich na dwa wielkie oddziały: zamieszkujący pustynię Scetejską sprzyjali antropomorfizmowi, a zamieszkujący góry Nitryjskie, ὄρος Νιτρίας, byli stronnikami Orygenesa, a przeciwnikami antropomorfistów.

Czterej bracia stanęli na czele tych ostatnich zakonników.

Teofil zasiadał wówczas na patrjarchalnej stolicy w Aleksandrji.

Był to prałat dumny, namiętny, charakteru ruchliwego i zmiennego stosownie do okoliczności.

Ztąd dano mu nazwę Ἀμφαλλαξ, ὁ Κόθορνος [1].

Był on kiedyś zakonnikiem, znał zatém doskonale wpływ monachizmu na opinię publiczną i wiedział, że, mimo gwałtowności i intryg, nie zdołałby się utrzymać na stolicy swojej, gdyby nie miał zakonników za sobą.

Jeżeli zaufanie, jakie miał w Izydorze, kapłanie swej djecezji i swoim przyjacielu, już naprzód go usposobiła dobrze dla sprawy Orygenesa, zdrugiej strony mógł liczyć, że zakonnicy z pustyni Nitryjskiej będą mu oddani, skoro pozyska sobie braci długich.

Postarał się zatém wynieść Djoskura, nawet mimo jego woli, na stolicę biskupią w Hermopolis małém, w niższym Egipcie, a Eutymjusza i Euzebjusza przyciągnąć do swego kościoła, święcąc ich na księży i mianując administratorami dochodów arcybiskupstwa.

Ammonjusz sam jeden, najstarszy z braci, nie mógł się zdecydować na opuszczenie pustyni.

Odznaczał się on przed innymi słodyczą i nauką: przyznawano mu dar proroctwa i widziano, jak dla poskromienia namiętności cielesnych, przypiekał się rozpaloném żelazem; ztąd ceniono go najwięcej.

Gdy chrześcjanie pragnęli posłuchać jego nauki, i Tymoteusz, poprzednik Teofila, wysłał po niego posłów, Ammonjusz uciekł, a gdy został dopędzony, odciął sobie nożycami lewe ucho i pogroził, że i język sobie utnie, jeśli go będą zmuszać do opuszczenia pustelni.

Zostawiono go więc w pokoju.

Pozyskawszy sobie tym sposobem braci długich, Teofil sądził, że należało mu ogłosić się publicznie za orygenistami.

Był zwyczaj, że arcybiskupi aleksandryjscy wyprawiali, na jakiś czas przed Trzema Królami, do kościołów i klasztorów swej djecezji encyklikę, zwaną listem paschalnym, w którym zapowiadali post wielki, naznaczali datę uroczystości Wielkanocnej i przytém dodawali nauki moralne, albo dogmatyczne, zastosowane do czasu.

R.

399 Teofil skorzystał ze swej encykliki i ogłosił się stanowczym przeciwnikiem antropomorfizmu.

Tym aktem obudził tak wielkie niezadowolenie pomiędzy mnichami scetejskimi, że zaledwo jeden opat, Pafnucy, ośmielił się odczytać publicznie list patrjarchy, i że znaczna gromada fanatycznych mnichów udała się do Aleksandrji, grożąc zabiciem Teofila i zburzeniem jego kościoła.

Teofil, chcąc uniknąć niebezpieczeństwa, przemówił zręcznie temi słowy Mojżesza do dwóch mnichów, którzy stanęli przed nim ze swą reklamacją: „Ujrzałem dziś oblicze wasze, jak gdybym widział oblicze Boga.“ Genes.

33, 10.

Z czego wnieśli owi mnisi, że Teofil tak sądził o Bogu, jako oni sami, t, j. że podzielał zdanie antropomorfistyczne, i uspokoiła się ich zajadłość, gdy zażądawszy od Teofila, na potwierdzenie słów jego, potępienia ksiąg Orygenesa, które szerzyły błąd, otrzymali odpowiedź, że uczyni zadość ich żądaniu, bo sam nie cierpi pism Orygenesa i już oddawna zamierzał je potępić.

Sozom., Histor.

eccl., VIII 11.

Jakkolwiek te słowa Teofila były tylko środkiem wyjścia z grożącego mu niebezpieczeństwa, jednakże na prawdę zmienił swoje zdanie, z powodu nieporozumień, jakie zaszły pomiędzy nim, a dawnymi jego przyjaciółmi, mianowicie długimi braćmi.

Zazdrościł biskupowi Djoskurowi jego powagi i poważania u wszystkich, a dwaj administratorowi majątku kościelnego, Eutymjusz i Euzebjusz, poznawszy, przez czas swego zarządu, złą stronę charakteru Teofila, nie chcąc brać na siebie odpowiedzialności za bezprawia swego biskupa, zapragnęli, pod pozorem, że nie mogli żyć dłużej w mieście, wrócić na pustynię.

Teofil, znając doskonale pobudki, które ich skłaniały do usunięcia się, był do najwyższego stopnia oburzony.

Sam nawet Ammonjusz poróżnił się z patrjarchą, z następnego powodu.

Teofil wymagał od kapłana Izydora, któregośmy wspomnieli, aby ten zaświadczył fałszywie, że pewna zmarła kobieta zapisała swój majątek siostrze arcybiskupa.

Izydor odrzucił z gniewem tę propozycję chciwego biskupa.

Otrzymał on, z drugiej strony od bogatej wdowy 1000 sztuk złota, które miały być użyte, bez wiedzy arcybiskupa, na zakupienie odleży dla ubogich kobiet w Aleksandrji.

Teofil dowiedział się o tém od swoich powierników i, zagniewany na Izydora wyłączył go z Kościoła.

Kapłan ten udał się do mnichów nitryjskich, gdzie został łaskawie przyjęty przez Ammonjusza.

Teofil nietylko nie usłuchał mnichów, którzy przyszli prosić za Izydorem, ale nawet skłonił ich do zerwania z długimi braćmi i zażądał piśmiennie od sąsiednich biskupów, aby wypędzili kilku znakomitszych mnichów nitryjskich z ich celek (Palladius in vita S. Joannis Chrysost.).

Natenczas Ammonjusz udał się z kilku innymi mnichami do Aleksandrji, by zapytać Teofila o przyczyny ich potępienia.

Gdy stanęli przed patrjarchą, ten wpadł w straszny gniew, uderzył w twarz Ammonjusza i wrzasnął: „Heretyku bezwstydny, potęp Orygenesa!“ — Ale trzeba było się całkiem pozbyć tych niedogodnych mnichów.

Zwołał tedy r. 401 biskupów na sobór do Aleksandrji, na którym odrzucono pisma Orygenesa, potępiono braci długich, wyjąwszy Djoskura, którego wszakże zmuszono do ustąpienia ze stolicy biskupiej.

Teofil poszedł jeszcze dalej: wymógł na cesarzu polecenie, dające mu oddział wojska, z którym puścił się na pustynię Nitryjską, celem schwytania braci długich; ale ci, ostrzeżeni, schowali się do pewnej cysterny; splondrowano tylko i popalono ich ubogie celki.

Wynieśli się zatém do Palestyny, wziąwszy z sobą 70 najwierniejszych swoich zwolenników.

Przecież i tam nie znaleźli bezpieczeństwa, którego szukali: Teofil wysłał za nimi posłów swoich i listy, oskarżające ich o fanatyzm i herezję, grożąc każdemu gniewem swoim, ktokolwiekby ich przyjął, tak, że ci bracia i ich towarzysze nie mogli otrzymać żadnej opieki, nawet od Jana, biskupa jerozolimskiego.

Nie wypadało im więc nic innego robić, jak udać się do Konstantynopola i odwołać się do opieki tamtejszego patrjarchy, św. Jana Chryzostoma.

Zanieśli do niego prośbę, aby się wstawił za nimi do Teofila.

Chryzostom, stosownie do praw kościelnych, mocą których duchowni, ekskommunikowani przez swego biskupa, nie mogli być przyjęci do społeczeństwa z Kościołem, jak w skutek decyzji prawnie zwołanego soboru, nie pozwolił im przystąpić do Stołu Pańskiego, ale zresztą przyjął ich łaskawie i gorliwie wstawił się za nimi do Teofila; lecz ten pozostał nieubłagany.

Natenczas mnichy ci wyjawili otwarcie wszystkie zdrożności swojego przeciwnika, przez co otrzymali od cesarzowej Eudoksji przyrzeczenie, że będzie zwołany synod do Konstantynopola, pod prezydencją św. Chryzostoma, na którym zostanie roztrząśniętą ich sprawa i stosowny wyrok wydany.

Teofil, który już dawno zamyślał o zgubie Chryzostoma, skorzystał z tej okoliczności (ob.

Chryzostom i Orygenistowskie spory).

I odtąd ci czterej bracia zeszli na drugi plan.

Sw. Epifanjusz, biskup Cypru, po niejakim czasie pogodził się z nimi, i Teofil nawet, którego prosił o przebaczenie im, przyjął ich do społeczeństwa wiernych i pozwolił wrócić nakoniec do pustelni, gdzie dalej prowadzili dawny swój sposób życia.

(Frilz).

X. M. G.

↑ Koturn (obuwie aktora tragedji w starożytności), człowiek dwoisty, niestały, gdyż obuwie to kładło się zarówno na obiedwie nogi.


corpora: openbooks

text:
Lucjan Rydel

Bajka o Kasi i królewiczu

I

Nie miała Kasieńka ojca ani matki,

Ino miała oczy jako dwa bławatki,

Usta jak dwie wiśnie, liczka jak dwie zorze,

I na służbie była Kasia we królewskim dworze.

Oj Kasiu, Kasieńko!

I musiała w zimie od samego rana

Rąbać kłody drzewa na drobne polana,

I myślała sobie: «Jak zrąbię te kłody,

Któż przy ogniu się ogrzeje?

Ten królewicz młody…»

I musiała latem w gorące południe

Iść po jasną wodę z konwiami pod studnię,

I myślała sobie: «Jak naniosę wody,

Któż się to w niej będzie kąpał?

Ten królewicz młody…»

I co noc musiała szorować na czysto

Szczerozłote schody, podłogę srebrzystą,

I myślała sobie: «Jak wymyję schody,

Któż to po nich będzie chodził?

Ten królewicz młody…»

— Gdy na łowy jechał z dworskimi i z psiarnią,

Wychodziła Kasia na strych nad piekarnią.

Wyglądała za nim dymnikiem ze strychu,

Płakać się jej czegoś chciało — po cichu, po cichu —

II

Cóż na to powie pan kucharz

Iż ty go, Kasiu, nie słuchasz?

Posłał cię co żywo

Do lochu po piwo,

A ty go, Kasiu, nie słuchasz.

Uszła przez ciemną drewutnię,

Bo coś ją gnało okrutnie

W te gaje, dąbrowy

I w bór ten sosnowy —

Tak ją coś gnało okrutnie!

Czy po stokrocie, po dzwonki

Biegniesz, Kasieńko, na łąki?

Oj dzwonki, stokrocie

Nie tobie sierocie —

Nie biegnij, Kasiu, na łąki!

Czy na poziomki, maliny

Idziesz do leśnej gęstwiny?

Maliny tam w borze

Nie dla cię, nieboże —

Nie chodź do leśnej gęstwiny.

Co jej tam kwiatki, jagody!

Ino królewicz ten młody!

W bór ciemny na łowy

Jedzie królewicz ten młody.

Jemu korona ze złota,

A tobie, Kasiu, robota,

Nie takiej sierocie

Królewicz we złocie

— Tobie, Kasieńko, robota!

Dźwigaj ty wodę i drewno,

Jemu się żenić z królewną.

Na nic twa uroda,

I łez twoich szkoda —

Żebyś ty była królewną!…

III

Huczą trąby po lesie,

Rozgłos wiatrem się niesie

Na cztery świata strony.

Jedzie królewicz, jedzie,

Przed panami na przedzie,

A konik pod nim wrony.

Migło mu się przez zieleń,

A on myślał, że jeleń:

Śmignęła prędka strzała…

Trafił Kasię w pierś lewą

I upadła pod drzewo,

Krwią się ciepłą zalała.

— «Com ja zrobił!

Niech zginę

Za tę biedną dziewczynę!

Biegajcie w mig dworzany

I przywieźcie ze dwora

Najstarszego doktora.

Bo krew uchodzi z rany».

— «Szkoda dla mnie doktora:

Jestem Kaśka ze dwora!

Ino tego się boję,

Co pan kucharz mi powie,

Kiedy o tym się dowie…

Dostanę ja za swoje!»

— «Nie bój się ty nikogo,

Ino powiedz, niebogo,

Czy bardzo boli rana?

Takaś blada jak chusta,

Takie sine masz usta,

Kasieńko ty, kochana!»

— «Troszkę boli, nic prawie…

Lecz nie klękaj na trawie,

Mój królewiczu młody,

Bo tu pełno krwi świeżej,

A ty w złotej odzieży,

Narobisz sobie szkody».

— «Niech tam odzież ubroczę,

Milsze mi twe warkocze

Niźli korona złota —

Niech się odzież ubroczy,

Milsze mi są twe oczy

Niż dech mego żywota.

Za łzy twoje i męki

Naści pierścień z mej ręki:

Turcy mi go przysłali —

Za krew twoją rumianą

Niechże ci się dostaną

Cztery sznury korali».

— «Jam nie skarbów łakoma,

Daj się objąć rękoma,

Uczyńże mi tę wolę:

Pókim żywa, nie żałuj,

Ino całuj mnie, całuj,

Królewiczu sokole!»

-----


text: ambus, z niem. Ambos, ‘nakowadlnia albo ambusek’ w Słowniczku z r. 1532; »na ambusie igły wybijać«, Ustawa cechowa.


corpora: sejm

text:
Autopoprawka

do projektu ustawy

1.

W art. 1 dotychczasowy pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„b) ust. 2 otrzymuje brzmienie:

2.

W art. 1 dotychczasowy pkt 5 otrzymuje brzmienie:

„6) w art. 31i

a) pkt 5 otrzymuje brzmienie:

„5) wysokość wynagrodzenia przewodniczącego i członków komisji egzaminacyjnej, mając na uwadze nakład ich pracy i zakres obowiązków, z tym, że:

b) pkt 6 otrzymuje brzmienie:

c) pkt 8 otrzymuje brzmienie:

„9) art. 40 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„11) w art. 49:

c) ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„12) art. 50 otrzymuje brzmienie:

„13) w art. 51 wprowadza się następujące zmiany:

b) ust. 2 otrzymuje brzmienie

„14) art. 53 otrzymuje brzmieni


text: Czwartynaćcie, czwartynaście, (dop. czwartegonaście), czternasty.


text:
PIEŚŃ 1.

Ciebie na wieki wychwalać będziemy, * Królowo nieba, Marya!

* W Twojej opiece niechaj zostajemy, * Śliczna bez zmazy lilia, * Wdzięczna Estero, o Panienko święta!

* Tyś przez Aniołów jest do nieba wzięta, * Niepokalanie poczęta!

Na każdy moment, na każdą godzinę, * Twojej pomocy żądamy; * Pani Anielska, odproś naszą winę, * Do Ciebie grzeszni wzdychamy; * O Fórto rajska!

* Ucieczko grzeszników !

* O Matko Boska, ratuj niewolników, * Niepokalanie poczęta!

Obróć Swe oczy, pospiesz w utrapieniu, * Maryo, Matko miłości!

* Kto służy Tobie, nie daj go zginieniu, * Broń nas od czartowskiej złości; * Pokaż łaskę Swą, Matko litościwa, * Najświętsza Panna!

* Bądźże szczodrobliwa, * Niepokalanie poczęta.

Masz berło w ręce, snać, żeś Monarchinią!

* Masz w drugiej Syna Swojego, * Zjednaj nam łaskę w ostatnią godzinę, * W on dzień skonania naszego; * Niech Cię chwalimy z Twym Synem społecznie, * Jak teraz w życiu, tak i potem wiecznie, * Niepokalanie poczęta.

Przybądź, o Matko!

w ostatnim terminie, * Ciebie my grzeszni wzywamy * Na pomoc naszą w śmiertelnej godzinie, * Niechaj przy Tobie skonamy; * Ubłagaj Syna, niechaj się zmiłuje, * A żywot wieczny po śmierci daruje; * Niepokalanie poczęta.

Amen.


text:
64.

Patrzcie gawiedzie

Światek pajęczy.

Ach!

któż nie klęknie,

W tem, z tej tkaniny

Pierzchł kłaczek siny,

Więc mgłą obwiani,

Znów cierń was mami?

Ach!

ślepcy sami!


text:
Projekt

USTAWA

z dnia ……………………………

2011 r.

Art.


text:
Argob.

1 Wódz izraelski, 4 Kr.

15, 25.

— 2.

Okolica zajordańska, która w czasach przedizraelskich należała do królestwa Bazan (Deut.

1, 3.

4, 13), a po zdobyciu ziemi Chanaan do pokolenia Manasse (3 Kr.

4, 13).

Za czasów Euzebjusza nosiła jeszcze jedna miejscowość, o 15 mil rzymskich od Gerazy oddalona, nazwę Ergab albo Ergaba (Onom.

p.

395).

Ślad tej nazwy przechował się jeszcze na nazwisku tamtejszej góry Arkub Massalubie.


text:
18.

Nazajutrz popołudniu, przybył do hotelu niespodzianie Feliks Imhoff.

Posłał Judycie bilet i czekał w hallu, chodząc, a cienka jego laseczka wahała się leniwo w rytm kroków.

Murzyńskie jego usta złożone były do gwizdania, a mózg rozsadzały myśli o interesach, spekulacjach, cedułach giełdowych, stu stosunkach i stu umówionych spotkaniach.

Ale ile razy mijał wielkie okno, rzucał rozciekawione i przepojone uśmiechem spojrzenie w ulicę, gdzie dwaj chłopcy bili się zawzięcie.

Chwilami tylko zasępiała się twarz jego i przelatywał po niej skurcz.

Boy zameldował, że pani prosi.

Judyta przyjęła go ze zdumieniem, on zaś jął mówić z zapałem i pośpiechem:

— Mam interes w Liyerpoolu, a chciałem cię raz jeszcze zobaczyć.

Zgłaszało się do ciebie mnóstwo ludzi z różnemi sprawami, otrzymałaś zaproszenia, telefonowano, była modniarka, nadeszły listy, słowem, nie mogłem podołać.

Nie mogę przecież oświadczyć każdemu, że żona moja właśnie znikła po angielsku, raz na zawsze.

Są przeróżne rzeczy do załatwienia.

Musisz mnie koniecznie poinformować, inaczej nastąpi zamieszanie.

Przez chwilę rozmawiali o drobnostkach, które go tu, rzekomo sprowadziły.

Dziś rano byłem u regenta — opowiadał — i otrzymałem szlachectwo osobiste.

Judyta zarumieniła się, jak osoba zahipnotyzowana, która sobie nagle przypomniała swój stan na jawie.

Feliks Imhoff strzepnął laseczką swe klasycznie zaprasowane spodnie i rzekł:

— Przebacz mi krytykę, ale można było rzecz załatwić inaczej, niż to uczyniłaś.

Uciekać, ni stąd, ni z owąd... nie... tak się nie robi.

Jest to, rzec można trochę poniż poziomu i nie całkiem fair.

— Co nieuniknione musi nastąpić szybko! — oświadczyła, wzruszając ramionami.

— Zresztą, jak widzę nie ucierpiał przez to spokój duszy twojej.

— Ba!

Spokój duszy.

To nie wchodzi w rachubę! — stał, jak zazwyczaj nieco rozkraczony i kołysał się, spoglądając na lśniące lakierki swoje.

— Cóż tu ma do roboty spokój duszy?

Ale jesteśmy ludźmi kultury.

Wszakżem ja nie tygrys, ani filister.

Sprostałbym każdemu społeczeństwu.

Nic znasz mnie wcale.

Nie dziwne to zresztą, bo gdzież mieliśmy sposobność poznać się wzajem?

Chyba nie w małżeństwie.

Trzeba to uczynić teraz.

Pozwól, że pragnienie wyrażone, zabiorę ze sobą w mc nowe, kawalerskie życie.

Przyrzeknij mnie w przyszłości nie unikać tak planowo, jak to czyniłaś w ciągu ośmiu miesięcy pożycia naszego.

— Jeśli ci na tem zależy, drogi przyjacielu, przyrzekam z ochotą! — odparła wesoło.

Na tem się rozstali.

W godzinę potem siedział Feliks Imhoff w pociągu, wpatrzony aż do zmierzchu, załzawionemi oczyma w krajobraz.

Radby był mówić, dyspulować, wyładować się.

Patrzył zachmurzony na obcych ludzi, którzy nic o nim nie wiedzieli, nie znali jego bujności, przełomowych idei i rozległych planów.

Wysiadł w Düsseldorfie, decydując się na to w ostatniej chwili.

Dał do przechowania pakunki i ruszył okryty płaszczem, chudy, ponuremi, staremi, ścichłemi nocną porą ulicami.

Przystanął przed prastarym gmachem.

Spędził tu młodość.

Wszystkie okna były czarne.

— Halo, chłopcze! — krzyknął w kierunku jednego z nich, poza którem sypiał.

Echo odpowiedziało na ten wykrzyk: — Halo, chłopcze!

— Skądże to właściwie przybywasz, o ty Bezimienny!

Tak zwał się zazwyczaj sam, powtarzając, iż pochodzenie jego jest ciemne, jak Kaspra Hausera.

Nie ciężyła jednak na nim tajemnica żadna, nawet tajemnica urodzenia.

Był człowiekiem zupełnie jawnym, oczywistym, uosobieniem roku tysiąc dziewięćset piątego.

Skierował się do domu znanego sobie, z czasów gimnazjalnych.

Ściany sali okrywały brudne zwierciadła.

Mieściło się tu kilkanaście, półnagich dziewcząt.

W kapeluszu i płaszczu usiadł do fortepianu i zagrał hucznie, po dyletancku.

— Złość mnie dusi, dzieci! — powiedział, a dziewczęta jęły wyrabiać z nim hece.

Odziały go czerwonym szalem i tańczyły dokoła niego.

— Złość mnie dusi, dzieci, Trzeba to spłukać! — powtórzył i kazał podać tyle szampana, że stół uginał się pod ciężarem flaszek.

Zaryglowano drzwi.

Dziewczęta były w siódmem niebie.

— Zróbcie coś dla złagodzenia mej złości, moje dzieci! — rozkazał, polem ustawił sześć wybranych, w rząd, polecił im otworzyć usta i wetknął każdej w zęby zwinięty w kształt papierosa stu markowy banknot.

Omal go nie zadusiły pieszczotami.

I pił, pił, aż do utraty zmysłów.


text:
Coughen Jan, duchowny anglikański, człowiek uczony ale dziwak.

Szukał on prawdziwej religji, lecz szukał jej tam, gdzie jej nie ma, w różnych z kolei sektach.

Po wielu kłopotach i przygodach, nieraz zabawnych, został kwakrem.

Wątpliwości sumienia skłoniły go wszakże do porzucenia i tej sekty.

Wówczas założył sam nową sektę pacyfikatorów utrzymującą się jeszcze w Anglji.

Celem tej sekty jest godzenie wszystkich religji i wykazywanie, że różnią się one tylko w podrzędnych artykułach.

C. um.

w Londynie 1665 na zarazę, która wówczas grassowala.

Feller, Biogr, univ.


text:
Otto zur Linde

Dusza moja tęsknicą

tłum.

Stefan Napierski

Dusza moja tęsknicą,

W mrokach nocy blask,

Przytłumiony oddalą

Ptaka senny wrzask.

Skrzydło ptaka olbrzymie

Widne gwiazdy ćmi —

Zna noce świętojańskie

Dusza, i ciemne dni.

Dusza moja na czółnie

Księżycowym wśród mórz

Widzi stoki powietrzne

Odbitych wzgórz.

Płyną wygięte skały

Ku duszyczce, ku małej,

Trzepota się w tęsknicy

Żagielek biały.

Moja dusza, ów żagiel

Na wietrze w skos,

Leciutko się przechyla,

Rozpuszcza włos.

Ach, ciężką kotwicą

Zapada w muł,

Bezdenna głębina

Łamie ją wpół.

Na srebrnych stopach biegnie

Ku mogile duszyczka, w świat

Na groby opadło giezłeczko,

Żal na murawę padł.

Wody spłynęły z grobli,

Zmętniały gwiazdy i dnie —

Czy jeszcze trzeba nam żagli,

Moja duszo, kto to wie?

-----


text: cynadra, 'nerki'; »tyś parzył cynadry w kuchni«, Potocki; z niem. Geschnader, ‘wnętrzności’ (?).


text:
1.

Koniec Świata.

Dziwnyż to jednak ród, to ludzkie plemię!

Już starożytny pewien poeta nie pojmował, jakim się dzieje sposobem, że ze swojego stanu żaden człowiek nie kontent na téj ziemi i że naprzykład wojownik wolałby być rolnikiem, rolnik że zazdrości żołnierzowi, kupiec że radby zamienić się z żeglarzem, albo z pasterzem majtek i tak daléj.

Otóż bezwątpienia bardzo mądrym był człowiekiem ów poeta, człowiekiem wglądającym w jądro rzeczy, skoro dostrzegł jednocześnie, jako w gruncie to niezadowolenie jest po prostu tylko udaném, tak dalece, że gdybyś laską czarodziejską żołnierza nagle przeniósł na rolę, a włościanina do bitwy lub obozu, podobno ani jeden, ani drugi nie byliby ci wdzięcznymi za takie dogodzenie, lecz zatęskniliby owszem za dawniejszym swoim bytem.

Takaż sama nieszczerość, będąca właściwie tylko wypływem wrodzonéj nam wszystkim kwaskowatości humoru, objawia się również na obszerniejszém polu istnienia; — takież w ogóle niezadowolenie napotykamy wszędzie i zawsze, ilekroć mowa o tém całém życiu naszém, widowni doczesnéj działalności ludzkiej.

Rzadko zapewne zdarzy ci się zawiązać poważniejszą rozmowę, żeby nie utyskiwano choć przelotnie na to głupie życie, na życie nędzne i szczerych nawet zabiegów nie warte, na ten świat niegodziwy, nieznośny, nieczuły i niewdzięczny.

A jednak, postaw tych samych utyskujących nad granicą tego głupiego życia, powiedz im, że zbliża się koniec tego niegodziwego świata: już i drżą na samą myśl, na wspomnienie, że Bóg karcący mógłby wysłuchać ich nieszczerych życzeń.

Dlatego téż od czasu do czasu, podobny postrach rzucony na kłamliwą ludzkość, może stać się nader zbawiennym dla niéj, raz ze względu na tych, którzy własnéj ułomności nie znając, łudzili się mniemanym, swoim heroizmem; po drugie, że będzie on niejako ocknięciem z tego dziecinnego niemal uczucia bezpieczeństwa, dla którego jutro wydaje się jakby z musu dalszym ciągiem doby dzisiejszéj, równie jak dziś było tylko powtórzeniem dnia wczorajszego.

Widać przynajmniéj, że takim był zamiar Czasu, wychodzącéj w Krakowie arcypoważnéj, lojolistycznéj Gazety, skoro w kolumnach swoich ostatnio ogłosił artykuł, który z szacowną skwapliwością powtórzył Kurjerek Warszawski (Nr. 61 z dnia 5 Marca r. b.), a który tyle dotąd narobił już między nami hałasu.

Gdyby artykuł ten zamieszczono tylko w Czasie, nie byłoby o czém mówić: bo Czas, jako pismo arcypoważne, ma niewątpliwe prawo drukowania u siebie różnych różnemi czasy niedorzeczności, którym poważny czytelnik i tak zapewne nie da wiary: — ale z Kurjerem inna już sprawa!

bo Kurjer, dla znacznéj części Warszawskiéj przynajmniéj publiczności, jest początkiem i końcem wszystkich źródeł literackich, bo z tego niestety!

źródła, poczciwy rzemieślnik, przekupień, sługa i tylu innych jeszcze, choć towarzysko wyżéj położonych ludzi, czerpią wszystkie, na jakie ich stać, wiadomości, obawy i nadzieje.

Otóż dla takich czytelników, dla tych jeszcze, co nawet sami w czytanie nie bawiąc się, kontentują się udzielonemi im choćby z drugiéj lub trzeciéj ręki nowinami i dowcipkami kurjerskiemi, dla nich w mowie będący artykuł był piorunem z czystego Nieba, przepaścią otwartą znienacka pod stopami na najrówniejszéj niby drodze.

Koniec świata, zapowiedziany na dzień trzynasty Czerwca roku bieżącego!

Zaledwie już tylko trzy miesiące zostawione żałującym grzesznikom, których jedna połowa wprawdzie pokutuje za grzechy, lecz druga żałuje jedynie, że już wkrótce na dalsze grzeszenie czasu jéj zabraknie!

Trzy miesiące tylko dla bogaczy na używanie swoich skarbów, dla mędrców na odkrycie nowych tajemnic natury, dla pisarzy i artystów na wykończenie wiekopomnych utworów, z któremi byli pewni, że przejdą do najpóźniejszéj potomności!

Trzy miesiące dla rolników, którzy niedawno co wrzucali piękne ziarna ozime w nigdy nie zawodzącą dotąd ziemię, bo nie wiedzieli, niebaczni!

że ta ziemia przed dojrzeniem nowych kłosów rozpryśnie się na drobne cząstki, albo też innym, pokometowym następcom naszym, inne natomiast wyda plony i owoce!

Trzy miesiące tylko dla właścicieli nowych, nietynkowanych kamienic, w których świeże mury z nadchodzącym dopiero Ś.

Janem wprowadzić się mieli predestynowani na rumatyzm nowi lokatorzy!

Trzy miesiące dla lichwiarzy i innych wierzycieli, ktorych termina hypoteczne czy wexlowe upłyną zaledwie dopiero za cztery!

Trzy miesiące tylko dla dobrodusznych przeszło stu siedmnastu tysięcy zwolenników Fortuny brylantowéj!

Czémże w porównaniu z wiecznością owe trzy miesiące?

Jeden kwartał!

Znikomość tego krótkiego przeciągu czasu znają najlepiéj ci wszyscy, co kwartalnie opłacać zwykli komorne, bo ci co je pobierają, nigdy dosyć wydziwić się nie mogą ślimaczemu pełzaniu tego wiekowego okresu!

Ale płacący (nawet nie płacący) lokator zaledwie się obejrzy, aliści kwartał przeminął i upiór czy wampir w kształcie Gospodarza stoi już znowu przed nim, jedną ręką trzymając pokwitowanie, a z drugą wyciągniętą po pieniądze.

Rzekłbyś wtenczas, żeś go w téj saméj postawie widział dopiero wczoraj, tak prędko ten kwartał przeleciał nad twoją głową i kieszenią; — więc płacisz i złorzeczysz, bo przeczuwasz, że go tak samo ujrzysz znowu jutro, tak prędko mignie się znowu ten przeciąg trzechmiesięczny!

A w tak krótkim terminie ma spoczywać, według Czasu i Kurjera, cała przyszłość całego człowieczeństwa!

Przytaczam tutaj dosłownie ów fatalnego wpływu artykuł:

„....

Wszyscy wyglądają (mówi Kurjer) komety na dzień 13ty Czerwca.

Mający się ukazać w miesiącu Czerwcu kometa, coraz żywsze obudza zajęcie i rozprawy po dziennikach.

Astronomowie zagraniczni utrzymują, że się spotka w swoim biegu z Ziemią i potrącą się wzajemnie, ale nie zgadzają się z sobą wcale co do skutków, jakie to starcie się za sobą pociągnie.

Znamienity astronom Babinet porównywa uderzenie komety o Ziemię, z uderzeniem komara o rozpędzoną lokomotywę; ale inni uczeni odpowiadają na to: Powiedzcie nam, jaki jest skład fizyczny komety, a odpowiemy wam, jakie nastąpią skutki z wzajemnego uderzenia.

Jedni bowiem utrzymują, że skład komety jest obłoczkowaty, drudzy, że płynny, inni znowu, że równie skorupiasty jak nasza kula ziemska.

W pierwszym zatém i drugim razie mało nas niby ma obchodzić spotkanie, ale w ostatnim, ma ono wstrząsnąć dotychczasowém położeniem mórz, wód, gór i t. p. Najdaléj idą Astronomowie niemieccy, którzy w spotkaniu tém widzą zupełne przewrócenie ziemi do góry nogami, nie znajdując żadnego ratunku dla ocalenia plemienia ludzkiego i wszystkich stworzeń na Ziemi.

Ale jak jedne, tak drugie zdania są tylko prostym domysłem, na przypuszczeniu opartym.

Nikt nie jest w stanie zbadać wyroków przyszłości, a tém bardziéj zbadać ukryte przed rozumem ludzkim tajemnice Tego, który wywiódł ten świat z nicości i prochu.

Zapuszczanie się więc we wszelkie badania wyroków Jego, jest czczą i bezużyteczną pracą, bo co w górze napisano, to nas nie ominie a czy kometa przyjdzie albo nie, wszystko to zarówno.“

Każdy od razu pozna, że słabe niby to uspokojenie przy końcu tego artykułu podobne jest do uspokojeń lekarza, zapytanego o chorobę jakiéj drogiéj nam osoby, który wstrząsając ramionami odpowie: „A tak!....

Zapewne!...

Niebezpieczeństwo jeszcze nie minęło!...

Ale może to jakoś i będzie!...

Ktoż to wie?...

Zobaczymy!...“ A nie wie, czy wiedziéć nie chce, że wolałby nam od razu wypowiedziéć straszliwą, całą prawdę, aniżeli w tak szarpiącéj zostawić niepewności!

W każdym razie rzucone ziarno padło na ziemię bujną, bo aż serce się ściska, patrząc na tych niewinnych prostaczków, którzy gnani niepokojem, nie wiedzą gdzie schronić się przed owém grożącém zniszczeniem, skoro nie każdy od razu natrafia na jedyną drogę ucieczki, na modlitwę, a nie jeden w szalonym wysiłku przedśmiertnéj jakoby walki gotów nawet narazić to zbawienie, na które może przez długie lata uczciwego żywota zapracował.

W każdym razie tedy wyplenienie tego ziarna obowiązkiem jest każdego człowieka dobrze myślącego: dla tego téż sądziliśmy że nawet po licznych i przeważnych, wspomianych poprzednio głosach i nasz niezupełnie będzie zbytecznym, zwłaszcza, iż zniepokoiwszy ową wielką massę, nie od razu przekonasz ją, choćby wywodem najbardziéj naukowym, lecz potrzeba owszem powtarzać się często i ciągle, a pod szatą im dla wszystkich przystępniejszą, tém lepszą.

Ztąd poszło, że w artykule Kurjera tylekroć wspominanym, trzy główne dostrzegliśmy punkta, składające się na wywołanie ogólnego popłochu, a z których pierwszym jest: pojawienie się komety, drugim: zetkniecie się jego z Ziemią, trzecim: zagłada téj ostatniéj.

O każdym z tych punktów pomówimy po szczególe.


Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne Numerycznego Modelu Wysokości i jej potencjalne zastosowania w badaniach krajobrazowych Landform classiﬁcation based on derivates of Digital Elevation Model and its prospective application in landscape research Tomasz Giętkowski 1 , Maria Zachwatowicz 2 1) Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Instytut Geograﬁi, Zakład Geograﬁi Zrównoważonego Rozwoju, ul. Mińska 15, 85 428 Bydgoszcz, e-mail: tomgie@ukw.edu.pl 2) Uniwersytet Warszawski, Wydział Geograﬁi i Studiów Regionalnych, Instytut Geograﬁi Fizycznej, Zakład Geoekologii, ul. Krakowskie Przedmieście 30, 00 927 Warszawa, e-mail: m.zachwatowicz@uw.edu.pl ________________________________________________________

______________________ Abstract Relief is a geocomponent that provides a framework for landscape structure descriptions, as well as for the ecological processes modelling.

In a computer based investigations, the landform data is usually being derived from the Digital Elevation Models (DEM), by the means of chosen derivates (i.e.: slope gradient, exposition, elevation, etc.).

This study aims to verify the applicability of an algorithm basing on the digital elevation data, for creating the landform maps.

The classiﬁcation procedure was conducted for two test sites, representing different types of natural landscape of Poland (mesoregion of Nida Basin and mesoregion of Krajna Lakeland).

The comparative analysis of the results allowed to assess the reproducibility, adaptability and limitations of presented method, as well as some of its possible applications in landscape research.

Key words: unsupervised classiﬁcation, morphometric landform types, Digital Elevation Model (DEM), landscape pattern, Nida Basin, Krajna Lakeland.

Słowa kluczowe: klasyﬁkacja nienadzorowana, typy morfometryczne rzeźby, Numeryczny Model Wysokości, struktura krajobrazu.

Wprowadzenie W kompleksowych badaniach krajobrazu, powszechnie przyjmuje się założenie o dominującej, przewodniej roli ukształtowania terenu w hierarchii komponentów (Armand 1980, Richling1992, Krysiak 1999).

Implikuje to konieczność wykorzystania informacji o rzeźbie w procedurach delimitacji jednostek przyrodniczych.

Z względów praktycznych, w badaniach prowadzonych w skalach szczegółowych możliwe jest uwzględnienie zarówno genetycznych jak i morfometrycznych cech rzeźby.

Jednak w analizach regionalnych, prowadzonych zazwyczaj z wykorzystaniem serii map tematycznych w skali 1:50 000 lub mniejszej, często brakuje jednolitego zbioru map geomorfologicznych, a wytworzenie choćby ich szkiców jest zadaniem czasochłonnym.

W takich sytuacjach, pomocne może być zastosowanie map

112 typów morfometrycznych rzeźby, przygotowanych na podstawie analizy pochodnych Numerycznego Modelu Wysokości.

Geomorfometria, choć swe korzenie ma w klasycznej geomorfologii, rozwija się dziś przede wszystkim w obrębie geomatyki, a badania geometrii powierzchni terenu opierają się o dane pochodzące z Numerycznych Modeli Wysokości (NMW).

W klasyﬁkacjirzeźbywykorzystujesięgłówniemodelrastrowy.

Jegozaletąjest,zpewnością,możliwość łatwego i szybkiego przetwarzania.

Z kolei cechę niepożądaną stanowi zależność pomiędzy parametrami modelu (rozdzielczość, metoda interpolacji), a wartościami jego pochodnych.

Uwagę na ten fakt zwracali między innymi Burdziej i Kunz (2006), pracując na wszystkich dostępnych danych w Polsce.

Szczególną trudność sprawiają szacunki propagacji błędów dla wskaźników, których algorytmy obliczeń są bardzo skomplikowane (Oksanen i Sarjakoski 2005).

Należy jednak stwierdzić, za Wilsonem i Gallantem (2000), że większość przeszkód jest sukcesywnie pokonywana, jak choćby newralgiczna kwestia obszarów płaskich, rozwiązana za pomocą aplikacji TauDEM.

Rozważając z kolei problem jakości danych wysokościowych, należy pamiętać, że „wartość wskaźników terenu jest mniej funkcją absolutnej dokładności danych wysokościowych, a bardziej tego jak dobrze i jak gładko cechy powierzchni są modelowane” (MacMillan 2000, s. 44).

Podstawą automatycznej klasyﬁkacji rzeźby jest implementacja algorytmów, które mogą przetworzyć surowe dane wysokościowe z NMW w ilościowe atrybuty ukształtowania powierzchni terenu, nazywane pochodnymi NMW lub wskaźnikami topograﬁcznymi (MacMillan i in. 2000).

Warto podkreślić, że u podstaw konstrukcji wielu z nich, leżą rozważania o prawidłowościach procesów zachodzących na powierzchni terenu.

Podejście to często odpowiada kompleksowemu do tego stopnia, że można znaleźć bardzo podobne do „klasycznej” deﬁnicje typów rzeźby.

Na przykład Etzelmüller i Sulebak (2000) piszą w tym kontekście, że kombinacja wybranych parametrów topograﬁi, pozwala wydzielić jednostki rzeźby, odpowiadające konkretnym procesom morfologicznym.

Z kolei Shary i in. (2002) podkreślają funkcjonalny rodowód niektórych pochodnych NMW, dopatrując się ich genezy w szerokim spektrum teorii (od geometrii powierzchni Gaussa do zmiennych regionalnych Matherona), mogących służyć do wyjaśniania i modelowania procesów przyrodniczych (np. spływu powierzchniowego czy reżimu termalnego stoków).

Zestaw wskaźników topograﬁcznych, Wilson i Gallant (2000b) dzielą na: pierwotne i wtórne (podając jednocześnie wyczerpujący opis większości z nich).

Pochodne pierwotne (m.in.: spadek, ekspozycja, krzywizna planarna i wertykalna) oblicza się bezpośrednio z danych NMW.

Wskaźniki wtórne generowane są w oparciu o dwie lub więcej pochodnych pierwotnych, a ich rolą jest opis procesów ekologicznych poprzez cechy ukształtowania terenu.

Najbardziej popularnym wskaźnikiem wtórnym jest topograﬁczny wskaźnik uwilgotnienia (ang. topographic wetness index), opisujący wpływ topograﬁi na procesy hydrologiczne (Sørensen i in. 2005).

Zasadnicze pytanie dotyczy adekwatnej liczby wskaźników, niezbędnej do przeprowadzenia wydzieleń.

Należy podkreślić, że nie ma tutaj jednoznacznej odpowiedzi, gdyż każdemu obszarowi czy typowi rzeźby odpowiada inny zestaw.

W praktyce sporządza się duży zbiór pochodnych, a następnie podejmuje działania w celu ograniczenia redundancji - na przykład z wykorzystaniem analizy głównych składowych (Fraisse i in. 1999).

Pochodne NMW, tworzą zbiory danych, które w kolejnym etapie prac zostają uporządkowane.

Procedury podziału zbioru danych wieloczynnikowych wykorzystywane w analizach morfometrycznych, opierają się o algorytmy analizy skupień i ze względu na stopień zautomatyzowania można je podzielić na: nienadrozowane i nadzorowane.

W klasyﬁkacji nienadzorowanej algorytm dąży do odnalezienia skupisk obiektów - w tym przypadku pikseli, które charakteryzują się najbardziej zbliżonymi wartościami wszystkich analizowanych pochodnych NMW.

Adamczyk i Będkowski (2005) przedstawili schemat procedury klasyﬁkacji obrazów Giętkowski T., Zachwatowicz M.

113Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne... satelitarnych, który przeniesiony na grunt analiz morfometrycznych, można opisać w następujących etapach: wybór pochodnych NMW, wybór metody klasyﬁkacji, określenie parametrów sterujących algorytmem, wykonanie klasyﬁkacji, rewizja wyników, ewentualna ponowna klasyﬁkacja i ostateczna identyﬁkacja obiektów.

W poniższej pracy zastosowano algorytm ISODATA, który obok metody k środków jest najczęściej wykorzystywaną procedurą klasyﬁkacji.

ISODATA prowadzi do podziału zbioru danych na zadaną z góry liczbę skupień (klastrów) różniących się od siebie w możliwie największym stopniu (StatSoft 2006).

Dokonuje się tego poprzez przenoszenie obiektów między skupieniami w czasie kolejnych iteracji, co doprowadza do minimalizacji zmienności wartości analizowanych danych (w tym przypadku pochodnych NMW) wewnątrz skupień przy jednoczesnej maksymalizacji ich zmienności pomiędzy skupieniami.

W czasie działania algorytmu, klaster może być podzielony gdy wariancja danych przekracza pewną żądaną wartość.

Skupienie może być również połączone z sąsiednim, gdy odległość pomiędzy ich środkami jest mniejsza niż zadana parametrem (Rządca 2004).

Analizy NMW, nakierowane na wyodrębnienie jednostek charakteryzujących typy morfometryczne rzeźby obejmowały różnej wielkości obszary – do terytoriów państw włącznie (Etzelmüller, i in. 2007) i przeprowadzane były między innymi w zakresie geomorfologii (Etzelmüller i Sulebak 2000, Dupéret i Deffontaines 2004) czy geologii (Jordan i in. 2005).

Jednak szczególnym zainteresowaniem cieszą się wśród gleboznawców (Irvin i in. 1997, Hengl i Rossiter 2003).

Zastosowania gleboznawcze dostarczają szczególnie cennych doświadczeń dla analiz z zakresu geograﬁikompleksowej,gdyż badaniazłożoności warunków glebowych (ujawniającej się w relacjach między topograﬁą terenu, warunkami hydrologicznymi i pokrywą roślinną), prowadzone są tu w obrębie homogenicznych jednostek przyrodniczych.

Taki sposób postrzegania krajobrazu jest bardzo bliski podejściu kompleksowemu.

Przypuszczać należy, że może to skutkować może korzystaniem ze zbliżonych zestawów pochodnych, czy przyjęciem podobnej koncepcji identyﬁkacji i nazewnictwa jednostek.

Przeprowadzone badania, poprzez wykorzystanie procedury klasyﬁkacji morfometrycznych typów rzeźby w oparciu o pochodne NMW dla różnego rodzaju krajobrazów, miały na celu określenie stopnia uniwersalności metody oraz przedstawienie potencjalnych kierunków aplikacji wytworzonych map rzeźby w badaniach krajobrazowych.

Obszar badań Badaniami objęto dwa obszary o różnych typach krajobrazu: obszar Chojnice i obszar Pińczów (ryc. 1.).

Obszar Chojnice o powierzchni 996 km 2 , w przeważającej części położony jest na północno-wschodnim skraju Pojezierza Krajeńskiego (Kondracki 2001) w obrębie wysoczyzny morenowej, użytkowanej rolniczo, o dość silnie urozmaiconej rzeźbie.

Wschodni fragment, porośnięty głównie borem sosnowym, wyraźnie rozcięty jest przez terasy sandru i doliny Brdy.

114 Ryc. 1.

Położenie obszarów badań.

(1 – obszar Chojnice; 2 – obszar Pińczów) Fig.

1.

Location of research sites.

(1 – Chojnice site; 2 - Pińczów site) Obszar Pińczów o powierzchni 400 km 2 , położony jest w synklinorium Nidy i stanowi fragment Ponidzia Pińczowskiego.

Według podziału ﬁzycznogeograﬁcznego Kondrackiego (2001) teren ten leży u zbiegu mezoregionów: Garbu Wodzisławskiego, Doliny Nidy, Niecki Soleckiej, Garbu Pińczowskiego i Niecki Połanieckiej.

Obszar cechuje wybitnie poligenetyczny charakter rzeźby, urozmaiconej morfologicznie, o znacznych deniwelacjach lokalnych i dużej zgodności z litologią i tektoniką (Tsermegas i. in. 2000).

Zróżnicowanie warunków abiotycznych (sąsiadujące ze sobą krajobrazy lessowe, węglanowo-gipsowe, aluwialne, poligenetyczne) wpłynęło na wykształcenie bogactwa siedlisk przyrodniczych i przetrwanie tradycyjnie rolniczego, mozaikowego krajobrazu kulturowego.

Metody Podstawę analiz stanowiły dane wysokościowe (przygotowane metodą fotogrametryczną ze zdjęć lotniczych w ramach kampanii LPIS) pozyskane z CODGiK w formacie ASCII i cięciu arkuszowym odpowiadającym skorowidzowi map 1:10 000 w układzie PUWG 1992.

Dane dla każdego arkusza zostały interpolowane metodą Najbliższego Sąsiedztwa (z pikselem wielkości 20m), a arkusze zmozaikowane.

W kolejnym kroku, za pomocą ﬁltrówwprzesuwającymsięoknie,usuniętoartefaktyefektukrawędziowego, Giętkowski T., Zachwatowicz M.

115 wynikające z łączenia arkuszy oraz lineamenty, pochodzące z błędów w danych.

Następnie, rozdzielono model na dwa podzbiory: obszary płaskie (gdzie spadek był mniejszy niż 1,85O dla obszaru Chojnice, oraz 1,83O dla obszaru Pińczów – podane wartości stanowią granicę jednego z przedziałów ustalonych metodą naturalnych przerw Jenks’a) i faliste (ze spadkiem większym lub równym wyżej wymienionym wartościom).

Obszary płaskie wygładzono ﬁltrem uśredniającym o wielkości 5x5 pikseli, a faliste 3x3 piksele.

Po ponownym połączeniu zbiorów, cały obszar po raz kolejny przeﬁltrowano uśredniając wartości w oknie o wielkości 3x3 piksele.

Statystyki dla modelu surowego i po przygotowaniu przedstawia Tabela 1.

W oparciu o tak przygotowany NMW obliczono zestaw wskaźników (w większości przy wykorzystaniu rozszerzenia Spatial Analyst dla ArcGIS), w którego skład którego poza wysokością (NMW), wchodziły: spadek (SP), deniwelacja lokalna (DL), krzywizna planarna (KP) i wertykalna (KW) oraz topograﬁczny wskaźnik uwiglotnienia (TWU).

Mapy pochodnych przedstawiają Ryciny 2 i 3.

Tab. 1.

Statystyki NMW: surowego oraz przygotowanego do analiz Tabl.

1.

Statistics of data from DEM: raw and after preparation obszar Chojnice obszar Pińczów Chjonice site Pińczów site surowy przygot.

surowy przygot.

raw after prepar.

raw after prepar.

minimum 80.36 80.37 175.6 176.2 maksimum 206.24 202.31 339.5 337.2 średnia mean 138.29 136.72 229.1 229.1 odch. stand. stand. dev.

19.64 20.84 38.8 38.7 Deniwelacja ukazuje relatywne zróżnicowanie wysokości na danym obszarze.

Deniwelację lokalną (DL) obliczono jako różnicę pomiędzy wartością wysokości danego piksela, a minimalną wartością wysokości obliczonej w kole o promieniu 240 m (12 pikseli).

Krzywizna powierzchni umożliwia rozpoznanie wklęsłości i wypukłości terenu oraz wskazuje na dynamikę spływu powierzchniowego (Wilson i Gallant 2000b).

W pracy wykorzystano krzywiznę planarną, rozumianą jako stopień zmienności ekspozycji wzdłuż kierunku przebiegu izohipsy oraz wertykalną - wskazująca na stopień zmienności spadku wzdłuż linii spływu grawitacyjnego.

Topograﬁczny wskaźnik uwilgotnienia (TWU), poprzez wskazanie zależności pomiędzy wielkością powierzchni, z której następuje do niego spływ, a wartością jego spadku ukazuje tendencję do akumulacji wody na danym obszarze (Hengl i Rossiter 2003).

Dla potrzeb poniższych analiz TWU obliczono z wykorzystaniem rozszerzenia TauDEM dla ArcGIS (Tarboton 1997).

Zaletą algorytmu zaaplikowanego w programie jest możliwość obliczenia TWU dla terenu, na którym znajdują się obszary płaskie oraz bezodpływowe.

Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne...

116 Ryc. 2.

Rozkład przestrzenny wartości pochodnych NMW dla fragmentu obszaru Chojnice (objaśnienia: NMW – model terenu; SP – spadki; DL – deniwelacje lokalne; KW – krzywizna wertykalna; KP – krzywizna planarna; TWU – topograﬁczny wskaźnik uwilgotnienia) Fig.

2.

Spatial distribution of DEM derivates for part of Chojnice site. (explanations: NMW – Digital Elevation Model; SP – slope; DL – local denivelation; KW vertical curvature; KP – planar curvature; TWU – topographic wetness index) W celu poprawnej transformacji danych podczas działania algorytmu ISODATA, wszystkie wskaźniki zostały reklasyﬁkowane do przedziałów o wartości od 1-256.

Ponieważ algorytmy klasyﬁkacji wymagają danych o rozkładzie normalnym, w przypadku wybranych wskaźników o rozkładzie skośnym (SP, TWU) konieczna była transformacja logarytmiczna zbioru (nie udało się w zadowalającym stopniu znormalizować wskaźnika TWU dla obszaru Pińczów).

W kolejnym kroku, wszystkie przygotowane wskaźniki poddane zostały analizie za pomocą algorytmu ISODATA, z parametrem zakładającym wyodrębnienie 12 klastrów.

Plik wyjściowy procedury zawierający statystyki opisujące zgrupowania, został następnie wykorzystany do przeprowadzenia klasyﬁkacjimetodą największego prawdopodobieństwa (MLCLASSIFY w ArcGIS), która polega na porównaniu wartości funkcji prawdopodobieństwa, opisujących histogramy rozkładu wartości pochodnych w poszczególnych klastrach (Adamczyk, Będkowski 2005).

Giętkowski T., Zachwatowicz M.

117 Ryc. 3.

Rozkład przestrzenny wartości pochodnych NMW dla fragmentu obszaru Pińczów (objaśnienia: NMW – model terenu; SP – spadki; DL – deniwelacje lokalne; KW – krzywizna wertykalna; KP – krzywizna planarna; TWU – topograﬁczny wskaźnik uwilgotnienia) Fig.

3.

Spatial distribution of DEM derivates for part of Pińczów site. (explanations: NMW – Digital Elevation Model; SP – slope; DL – local denivelation; KW vertical curvature; KP – planar curvature; TWU – topographic wetness index) Wyniki klasyﬁkacji dla obszaru Chojnice We wcześniejszych próbach klasyﬁkacji rzeźby dla obszarów nizinnych (MacMillan i Pettapiece 2000; Giętkowski 2006) uzyskiwano około 4-5 dobrze rozróżnialnych klas, przy czym były one rezultatem łączenia większej liczby automatycznie wydzielanych jednostek, którego dokonywano manualnie lub za pomocą dendrogramu.

W przypadku obszaru Chojnice, przygotowane 12 typów jednostek, poddano łączeniu w oparciu o statystyki wskaźników oraz wzrokową analizę relacji przestrzennych pomiędzy jednostkami.

W ten sposób uzyskano ostatecznie 7 rozróżnialnych klas.

Statystyki dla wskaźników przedstawia tabela 2., z kolei mapę rycina 4.

Najłatwiej rozróżnialnym typem rzeźby są równinne dna obniżeń.

Pomimo że zajmują tylko nieco ponad 4% powierzchni, ich pozycja topograﬁczna jest łatwa do identyﬁkacji.

Ta klasa rzeźby występuje zarówno w dnach szerszych dolin, jak i większych obniżeń na wysoczyźnie i sandrze.

Większym formom obniżeń z wyraźnym dnem towarzyszy typ wklęsłej, dolnej części zbocza.

Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne...

118 Tab. 2.

Wartości pochodnych dla typów morfometrycznych rzeźby obszaru Chojnice.

Tab. 2.

Value of derivates for morphometric units in Chojnice site typ morfometryczny rzeźby morphometric relief unit udział percent.

[%] DENIWELACJE denivelation WYSOKOŚCI elevation SPADEK slope (1) (2) (3) (4) (1) (2) (3) (4) (1) (2) (3) (4) równinne dno obniżenia (RDO) 4.4 0.0 10.1 10.1 0.3 81.5 188.0 106.5 127.6 0.0 3.8 3.8 0.2 wklęsła dolna część zbocza (WCZ) 4.7 0.0 12.0 12.0 1.1 81.8 168.7 86.9 113.0 0.0 4.5 4.5 1.0 środkowe części zboczy stromych oraz długie i połogie zbocza (ŚDZ) 26.1 0.0 22.

3 22.3 3.9 82.1 182.4 100.3 131.9 0.0 15.3 15.2 1.9 wierzchołki wzniesień oraz wypukłe górne części zboczy (WSW) 24.7 0.3 38.3 37.9 8.3 84.5 201.1 116.6 145.9 0.0 16.6 16.6 2.0 równiny płaskie na poziomie sandru (RPS) 18.9 0.4 27.6 27.2 3.9 83.3 159.7 76.3 122.7 0.0 5.8 5.8 0.6 równiny płaskie na poziomie wysoczyzny (RPW) 10.4 0.1 11.0 10.9 1.3 136.3 180.2

43.8 157.3 0.0 1.9 1.9 0.4 tereny faliste (TF) 10.8 0.6 10.3 9.7 2.9 146.6 190.5 43.9 162.2 0.1 4.2 4.1 0.8 Objaśnienia: (1) – minimum, (2) maksimum, (3) rozstęp, (4) średnia; Explanations: (1) – minimum, (2) maximum, (3) range, (4) mean; morphometric relief unit: RDO – ﬂat bottoms of depressions, WCZ – concave, lower parts of hillsides, SDZ – middle parts of steep hillsides and long, gently-sloping hillsides, WSW – tops of hills and convex, upper parts of hillsides,

RPS – ﬂat sandur level, RPW - ﬂat moraine plateau level, TF – undulate areas.

W wyniku procedury klasyﬁkacji wyraźnie zaznaczają się także wierzchołki wzniesień oraz wypukłe, górne części zboczy.

Są to obszary znajdujące się w strefach największych deniwelacji, wyraźnych spadków i dość znacznej wysokości.

Giętkowski T., Zachwatowicz M.

119 Specyﬁczny dwupoziomowy, sandrowo - wysoczyznowy charakter rzeźby umożliwił wyróżnienie dwojakiego rodzaju obszarów płaskich, które wysokościami wyraźnie odpowiadają wspomnianym formom.

Są to obszary o niewielkich spadkach, a niespełna 4 metrowe deniwelacje na obszarach sandrowych, wynikają z konieczności włączenia w ich obręb stref przy krawędziach rozcinających je dolin.

Ostatnim z jednoznacznie sklasyﬁkowanych typów rzeźby są środkowe części zboczy stromych oraz długie i połogie zbocza.

Występują one we wszystkich strefach wysokości, zarówno w obrębie sandru jak i wysoczyzny.

Charakteryzują się sporymi deniwelacjami (do 22 m) i wyraźnym spadkiem.

Tereny faliste są obszarami, których identyﬁkacja nie jest do końca jednoznaczna.

Nie są co prawda dobrze wyróżniającym się typem rzeźby w terenie (tzn. nie mają swoistej pozycji w topograﬁi), jednak z drugiej strony są klasą wyraźnie wyodrębniającą się w statystykach wskaźników.

Stąd termin określający ten typ ma charakter najbardziej ogólny.

Ryc. 4.

Mapa typów morfometrycznych rzeźby obszaru Chojnice. (dla zaznaczonego obszaru przedstawione są pochodne na ryc. 2., opis typów rzeźby w tabeli 2.)

Fig.

4.

Morphometric relief unit map of Chojnice site. (for area in rectangle, spatial distribution of DEM derivates is shown in ﬁg.

2., explanation of units abbreviations in table 2.)

Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne...

120 Wyniki klasyﬁkacji dla obszaru Pińczów Podobnie jak w przypadku obszaru Chojnice, w klasyﬁkacji automatycznej wyróżniono tu 12 typów jednostek, które następnie poddano dalszemu łączeniu w oparciu o wizualną analizę relacji przestrzennych oraz statystyki wskaźników.

Już na etapie klasyﬁkacji automatycznej wyraźnie zaznaczyła się oś obszaru, w postaci doliny Nidy oraz dominujące formy wypukłe: kuesta gipsowa Niecki Soleckiej, Garb Wodzisławski i Garb Pińczowski.

Uwidoczniły się też równoleżnikowe osie suchych dolin młodzawskich oraz przebiegająca południkowo dolina Odrzywół – Kozubów.

Ręczne łączenie klas pozwoliło na wydzielenie 5 rozróżnialnych typów morfometrycznych rzeźby (tab. 3, ryc. 5).

Tab. 3.

Wartości pochodnych dla typów morfometrycznych rzeźby obszaru Chojnice.

Tab. 3.

Value of derivates for morphometric units in Pińczów site.

typ morfometryczny rzeźby morphometric relief unit udział percent.

[%] DENIWELACJE denivelation WYSOKOŚCI elevation SPADEK slope (1) (2) (3) (4) (1) (2) (3) (4) (1) (2) (3) (4) równiny w obniżeniach i na tarasach (ROT) 31.1 0.0 20.4 20.4 1.2 176.2 313.8 137.6 196.2 0.0 2.8 2.8 0.4 stoki łagodne i umiarkowanie strome (SŁU) 42.9 0.0 59.2 59.2 9.0 177.7 329.6 151.9 231.4 0.0 19.8 19.8 2.5 bardzo strome stoki, podcięcia i krawędzie (SBS) 7.6 0.0

40.5 40.5 12.7 179.7 283.8 104.1 225.4 0.1 19.2 19.1 5.0 formy nieckowate, wąwozy (FNW) 3.3 0.0 39.5 39.5 7.1 183.4 321.4 138.0 258.4 0.2 8.3 8.1 2.0 wierzchowiny i górne partie zboczowe wzniesień (WGP) 15.2 0.0 54.5 54.5 12.0 212.7 337.2 124.5 286.2 0.0 11.9 11.9 2.2 Objaśnienia: (1) – minimum, (2) maksimum, (3) rozstęp, (4) średnia; Explanations: : (1)

– minimum, (2) maximum, (3) range, (4) mean; morphometric relief unit ROT – ﬂat areas in bottoms of depressions and terraces, SŁU - gently and moderate sloping hillside, SBS –very steep hillside, undercuts and ridges, FNW – basin forms and ravines, WGP – ﬂat top parts of hills and upper part of hillside Formy równinne w obniżeniach i na tarasach, związane są głównie z obecnością doliny rzeki Nidy i oraz jej dopływu - Mierzawy.

Giętkowski T., Zachwatowicz M.

121 Dobrze rozróżnialna jest sieć wąwozów i form nieckowatych, w krajobrazie lessowym południowo- zachodniej części obszaru, rozcinających stoki Garbu Wodzisławskiego.

Wyraźnie wyodrębniły się najbardziej strome stoki, obecne wzdłuż kuest gipsowych Niecki Soleckiej, na zboczach Garbu Pińczowskiego, oraz związane ze ścianami wąwozów.

Wydzielenie „stoki łagodne oraz umiarkowanie strome”, mieści w sobie dość szerokie spektrum wartości spadków.

Zastosowanie tego skumulowanego typu jednostki ma na celu uwypuklenie na mapie, omówionych wcześniej, terenów o największych nachyleniach.

Wierzchowiny wzniesień są rozróżnialne wizualnie, jednak zastosowana klasyﬁkacja nie pozwoliła na ich odseparowanie od górnych, wypukłych partii zboczy.

Z tego powodu typ ten charakteryzują większe deniwelacje niż należałoby spodziewać się dla samych tylko partii wierzchowinowych.

Omawiany teren cechuje rzeźba niezwykle kontrastowa, co sprzyja dużej wyrazistości form morfometrycznych.

Jednocześnie jednak, poligenetyczność rzeźby utrudnia czasem jednoznaczne wydzielenie tożsamych jednostek, zwłaszcza na obszarach różniących się litologicznie.

Stąd też wizualna analiza relacji przestrzennych, opierająca się na znajomości terenu badań, nie zawsze znajduje pełną zgodność w wartościach wskaźników.

Ryc. 5.

Mapa typów morfometrycznych rzeźby obszaru Pińczów. (dla zaznaczonego obszaru przedstawione są pochodne na ryc. 3., opis typów rzeźby w tabeli 3.)

Fig.

5.

Morphometric relief unit map of Pińczów site. (for area in rectangle, spatial distribution of DEM derivates is shown in ﬁg.

3., explanation of units abbreviations in table 3.)

Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne...

122 Kierunki wykorzystania w badaniach krajobrazowych Jak wspomniano na wstępie, w większości studiów z zakresu geograﬁi ﬁzycznej kompleksowej, rzeźba terenu wraz z budową geologiczną uznawane są za czynniki przewodnie (kierujące) w relacji do innych komponentów.

Przyjmuje się, że czynnik kierujący dostarcza informacji o kierowanym, a znając charakterystyki komponentów przewodnich można z pewnym prawdopodobieństwem wnioskować o strukturze krajobrazu (m.in. Armand 1980, Richling 1992).

Podejście to, otwiera szerokie spektrum zastosowań dla map morfometrycznych typów rzeźby, tworzonych na bazie pochodnych NMW.

Najbardziej powszechnym wykorzystaniem map morfometrycznych może być użycie ich jako materiału bazowego w kartowaniu geoekologicznym, teledetekcyjnej interpretacji obrazów, czy w badaniach o charakterze inwentaryzacyjnym.

Kolejnym kierunkiem zastosowania są analizy związków między cechami metrycznymi ukształtowania terenu, a innymi komponentami środowiska (np. morfometryczne uwarunkowania wykształcenia gleb, wpływ morfometrii form na zróżnicowanie przestrzenne roślinności, zależności między morfometrią a sposobem użytkowania terenu).

Dodając do wydzieleń morfometrycznych, informacje o kolejnych komponentach środowiska, można budować kompleksowe jednostki przyrodnicze różnej rangi, będące punktem wyjścia dla analiz struktury i funkcjonowania krajobrazu.

Badania przestrzennych relacji między tak wyróżnionymi geokompleksami stają się podstawą typologii i regionalizacji ﬁzycznogeograﬁcznych.

Mapy morfometryczne, budowane w oparciu o wskaźniki NMW, mają szczególny potencjał w modelowaniu i prognozowaniu procesów ekologicznych, w których kluczowe znaczenie ma informacja o topograﬁi terenu (np. modelowanie erozji, spływu powierzchniowego, rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, etc.).

Wartym podkreślenia jest tu fakt powiązania większości wskaźników NMW z systemem zlewniowym.

W ujęciu utylitarnym, dane morfometryczne znajdują zastosowanie w konstruowaniu wskaźników jakości środowiska i ocenach jego zagrożeń, w opracowaniach ﬁzjograﬁcznych tworzonych na potrzeby planowania i zagospodarowania terenu, a także w systemie monitoringu środowiska.

Wnioski Przedstawiona w pracy procedura tworzenia map typów morfometrycznych rzeźby w oparciu o pochodne Numerycznego Modelu Wysokości, dzięki zautomatyzowaniu procedury umożliwia jej powtarzalność.

W osiągnięciu tej cechy pomaga możliwość pozyskania danych wysokościowych, niemal identycznych pod względem metody i dokładności przygotowania dla obszaru całego kraju.

Przy braku perspektywy szybkiego powrotu do szczegółowego kartowania geomorfologicznego, dostępne dane NMT dają szansę skonstruowania spójnej bazy map morfometrycznych, umożliwiających ujednolicenie metod wydzielania jednostek krajobrazowych w skali kraju.

Zanim jednak będzie można przejść do etapu tworzenia bazy danych morfometrycznych, należy pokonać szereg ograniczeń, które ujawniły się podczas prac związanych z delimitacją typów rzeźby w okolicach Chojnic i Pińczowa.

Pierwszy problem związany jest z przygotowaniem danych wysokościowych.

O ile, jak zaznaczono powyżej, NMW są obecnie łatwo dostępne, to ich jakość nie pozwala na bezpośrednie wykorzystanie.

Przed zastosowaniem algorytmu wymagają uporządkowania, oczyszczenia i transformacji.

Należy podjąć wysiłki w celu weryﬁkacji zaproponowanych metod ﬁltracji i usuwania artefaktów.

Ważne jest także ustalenie roli obszarów płaskich i depresyjnych, ze względu na ich szczególny wpływ na obliczanie niektórych statystyk (np. TWU).

Giętkowski T., Zachwatowicz M.

123 Autorzy maja pełną świadomość, że dyskusyjna jest także kwestia ostatniego etapu klasyﬁkacji, wykonywanego manualnie przez interpretatora.

Wydzielenie jednostek wiąże się z podejmowaniem subiektywnych decyzji interpretacyjnych, co może skutkować brakiem pełnej powtarzalności wydzieleń.

W kolejnych etapach rozwoju metody, prawdopodobnie uda się całkowicie zautomatyzować jej przebieg.

Obecnie jednak, istnieją przynajmniej trzy przesłanki uniemożliwiające ten sposób działania.

Po pierwsze, małe doświadczenie w klasyﬁkacji automatycznej oraz pewnego rodzaju „nawyki” związane z klasycznym spojrzeniem na wydzielenia typów rzeźby mogą działać hamująco na swobodę interpretacji wyników.

W tym kontekście, kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest sposób walidacji uzyskiwanych map morfometrycznych.

Trudno jest dziś przesądzić, czy należy korzystać z reguł wypracowanych przez tradycyjną geomorfometrię, czy też powinno się od podstaw zbudować nową klasyﬁkację.

Otwartym pozostaje też pytanie o istnienie takich zestawów pochodnych NMW i odpowiednich dla nich metod klasyﬁkacji, które pozwoliłyby uzyskać wydzielenia tożsame z tradycyjnie deﬁniowanymi jednostkami morfometrycznymi.

Być może nie powinniśmy takich zestawów poszukiwać?

Po drugie, nie wiemy w jakim stopniu o trafności interpretacji obrazu i jednoznaczności ręcznie wydzielanych klas, decyduje ogólny stopień zróżnicowania rzeźby w obrębie terenu badań.

Zauważono, że na obszarach wyżynnych, o rzeźbie kontrastowej, już na etapie klasyﬁkacji automatycznej wyraźnie zarysowują się główne formy morfometryczne, co potencjalnie usprawnia zadanie interpretatora.

Na terenach nizinnych, o zdecydowanie mniejszych deniwelacjach i większej liczbie form o małych rozmiarach, klasyﬁkacja automatyczna musi być zdecydowanie bardziej czuła na takie zróżnicowanie.

Kolejnym problemem jest opracowanie metody, która umożliwi zbadanie nie tylko cech morfometrycznych, ale także relacji przestrzennych między wydzieleniami, które zazwyczaj decydują o zasadach grupowania w drugim etapie klasyﬁkacji.

Dziękitemumożliwebędzienaprzykładautomatyczne określenie pozycji topograﬁcznej fragmentu zbocza, pozwalające zakwaliﬁkować je bądź to jako część doliny, bądź jako element większego wzgórza.

W przedstawionej procedurze, takie decyzje podejmuje interpretator.

Jednym z poważniejszych wyzwań jest stworzenie nomenklatury dla powstających jednostek.

Autorzy pragną podkreślić, że zastosowane „nazwy” mają charakter roboczy.

Być może terminologia powinna nawiązywać do już istniejącej w ujęciu tradycyjnym, jednak z pewnością musi wyraźnie podkreślać ściśle morfometryczny charakter jednostek.

Pomimo omówionych wyżej trudności automatycznej klasyﬁkacji typów morfometrycznych rzeźby w oparciu o pochodne Numerycznego Modelu Wysokości, autorzy wyrażają przekonanie, że z uwagi na ogromny potencjał zastosowań metody, warto podjąć wysiłek jej doskonalenia i popularyzacji.

Podziękowania Zakup części danych wysokościowych był ﬁnansowany z grantu UKW ”Analiza pochodnych Numerycznego Modelu Wysokości jako podstawa budowy bazy danych geomorfometrycznych dla zlewni Brdy i Wdy” prowadzonego pod kierunkiem R. Dysarza.

Literatura Adamczyk J., Będkowski K., 2005, Metody cyfrowe w teledetekcji, Wyd.

SGGW, s. 227.

Armand D. L., 1980, Nauka o krajobrazie – podstawy teorii i metody logiczno – matematyczne, PWN.

Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne...

124 Burdziej J., Mieczysław K., 2006, Ocena wpływu rozdzielczości i metody pozyskiwania danych wysokościowych na dokładność numerycznych modeli terenu oraz modeli spadku i ekspozycji, Archiwum Fotogrametrii, Kartograﬁi i Teledetekcji, Vol.

16, 111-123.

Dupéret A., Deffontaines B., 2004, Digital Analysis and Basic Shape Relief Extraction from DTM, Proceedings of XXth ISPRS Congress „Geo-Imagery Bridging Continents”, from 12 to 23 July 2004 in Istanbul, Turkey, Commission 2, 810-815.

http://www.isprs.org/istanbul2004/comm2/ (27.03.2008) Etzelmüller B., Sulebak J. R., 2000, Developments in the use of digital elevation models in periglacial geomorphology and glaciology, Physische Geographie, vol.

41, 35-57.

Etzelmüller, B., Romstad, B. Fjellanger, J., 2007, Automatic regional classiﬁcation of topography in Norway.

Norwegian Journal of Geology, vol.

87, 167-180.

Fraisse C.W., Sudduth K. A., Kitchen N. R., Fridgen J. J., 1999, Use of unsupervised clustering algorithms for delineating within-ﬁeld management zones, presented as a paper no.

993043 at the ASAE International Meeting in Toronto, Ontario Canada, 18-21 July 1999. http://mpac.missouri.edu/pubs/ mngmt_zones.pdf (23.03.2008).

Giętkowski T., 2006, Zastosowanie wybranych metod ekologii krajobrazu do analizy struktury geokompleksów na przykładzie okolic Tucholi, (w:) Idee i praktyczny uniwersalizm geograﬁi,Geograﬁa ﬁzyczna, (red.) Gierszewski P., Karasiewicz M. T., Dokumentacja Geograﬁczna 32, s.70-74.

Hengl T., Rossiter D. G.., 2003, Supervised Landform Classiﬁcation to Enhance and Replace Photo- Interpretation in Semi-Detailed Soil Survey, Soil.

Sci.

Soc.

Am. J.

67, 1810-1822.

Irvin B. J., Ventura S. J., Slater B. K., 1997, Fuzzy and isodata classiﬁcation of landform elements from digital terrain data in Pleasant Valley, Wisconsin, Geoderma 77, 137-154.

Jordan G., Meijninger B.M.L., van Hinsbergen D.J.J., Meulenkamp J.E., van Dijk P.M., 2005, Extraction of morphotectonic features from DEMs: Development and applications for study areas in Hungary and NW Greece, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation 7, 163–182 Kondracki J., 2001, Geograﬁa regionalna Polski.

PWN Warszawa Krysiak St., 1999, Typy geokompleksów i kierunki ich użytkowania w środkowej części dorzecza Pilicy, Acta Geographica Lodziensia, Nr 75, ŁTW, Łódź.

MacMillan, R. A. 2000.

A protocol for preparing digital elevation (DEM) data for input and analysis using the landform segmentation model (LSM) programs, przygotowany dla: Soil Variability Analysis to Enhance Crop Production (SVAECP) Project, przez: LandMapper Environmental Solutions, Edmonton, AB.

http://www.infoharvest.ca/SVAECP/ (27.03.2008) MacMillan, R. A., Pettapiece W. W., 2000, Alberta Landforms: Quantitative morphometric descriptions and classiﬁcation of typical Alberta landforms.

Technical Bulletin No.

2000-2E.

Research Branch, Agriculture and Agri-Food Canada, Semiarid Prairie Agricultural Research Centre, Swift Current, SK.

s. 118.

MacMillan R. A., Pettapiece W. W., Nolan S. C., Goddard T. W., 2000, A generic procedure for automatically segmenting landforms into landform elements using DEMs, heuristic rules and fuzzy logic, Fuzzy Sets and Systems 113, 81-109.

Oksanen J., Sarjakoski, T., 2005, Error propagation of DEM-basedsurface derivatives, Computers & Geosciences 31, 1015–1027.

Richling A., 1992, Kompleksowa geograﬁa ﬁzyczna, PWN.

Rządca K., 2004, Algorytmy grupowania danych, praca magisterska wykonana na Wydziale Elektroniki i Technik Informacyjnych Uniwersytetu Warszawskiego, pod kier.

Dr. Hab.

Franciszka Seredyńskiego.

Shary P. A., Sharaya L. S., Mitusov A. V., 2002, Fundamental quantitative methods of land surface analysis, Geoderma 107, 1-32.

Giętkowski T., Zachwatowicz M.

125 Sørensen R., Zinko U., Seibert J., 2005, On the calculation of the topographic wetness index: evaluation of different methods based on ﬁeld observations, Hydrol.

Earth Sys.

Sci.

Discuss., 2, 1807–1834.

http://www.hydrol-earth-syst-sci-discuss.net/2/1807/2005/hessd-2-1807-2005.html (27.03.2008) StatSoft, 2006, Elektroniczny Podręcznik Statystyki PL, Kraków, http://www.statsoft.pl/textbook/stathome.

html (23.03.2008) Tarboton, D. G., 1997, A New Method for the Determination of Flow Directions and Contributing Areas in Grid Digital Elevation Models, Water Resources Research, 33(2): 309-319. http://hydrology.neng. usu.edu/taudem/ (26.03.2008) Tsermegas I., Szwarczewski P., Woronko B., Recielski K., Rojan E., 2000, Ewolucja i dynamika rzeźby okolic Pińczowa.

Prace i Studia Geograﬁczne t.

27, s. 11-41.

Wilson J. P., Gallant J. C., 2000, Digital Terrain Analysis, (w:) Terrain Analysis, Wilson J. P., Gallant J. C. (red.), John Wiley & Sons, 1-26.

Wilson J. P., Gallant J. C., 2000b, Primary Topographic Attributes, (w:) Terrain Analysis, Wilson J. P., Gallant J. C. (red.), John Wiley & Sons, 51-85.

Klasyﬁkacja rzeźby w oparciu o pochodne...


text:
134.

Nie był on nigdy duży,

I nawet w skromnej dali

Tam zawsze stał, gdzie mali.

A jednak traf mu tak usłuży,

Że się stał jednym z owych, którzy

Strychulcem w łeb dostali.

Więc choć znów zapadł w mrowie,

Cieszy się, że w tym gminie

Może nie całkiem zginie.

Bo nuż kto kiedy obces powie:

— Co też ten człowiek mógł mieć w głowie,

Że aż wziął po czuprynie?


text:
Wczoraj związkowcy protestujący w centrali Telekomunikacji Polskiej S.A. w Warszawie i we wrocławiskim oddziale zakończyli strajk głodowy.

Jednocześnie przedstawiciele związków zawodowych zapowiedzieli, że przystąpią do rozmów z zarządem spółki, które odbędą się 18 kwietnia.

Jak dowiedzieliśmy się w biurze prasowym Telekomunikacji Polskiej, podjęcie rozmów nie oznacza rezygnacji z planów grupowych zwolnień.

TP zaznacza, że sposób zwolnień jest i tak bardzo preferencyjny.

Pracownicy, którzy sami zdecyduje o odejściu oprócz odprawy otrzymają także odszkodowanie.

Według szacunków TP łącznie odchodzący dobrowolnie otrzymają ok. 50 tysięcy złotych.

Zwolnienia grupowe dotkną prawie 3 tysiące pracowników Telekomunikacji.


text:
Starosta warszawski

I.

Pan Aloizy[13] spojrzał nic nie odpowiadając...

Hetmanowa ramianami[44] ruszyła...

Minister dziękował pomięszany, pan Aloizy[51] boleśnie się uśmiechał...

— Interes osobisty, prywatny — protekcyi.[59] W.

Ks. Mość szukam...

Przypi


text:
Benedykt X, ten zaledwie 9 miesięcy zdołał się utrzymać.

Rzymianie zobowiązali się pod przysięgą Stefanowi X, że po jego śmierci nie przystąpią do wyboru nowego Papieża, dopóki nie powróci wysłany do Niemiec Hildebrand, archidjakon kościoła rzymskiego.

Lecz stronnictwo hrabiów tuskulańskich, czyli szlachty rzymskiej, i najgorsza część duchowieństwa, pod przewodnictwem lekkomyślnych kardynałów, korzystając z nieobecności Hildebranda, narzuciła kościołowi Benedykta X; poważniejsi atoli kardynałowie, a na ich czele Piotr Damiani, kardynał biskup ostyjski, protestowali przeciwko intronizacji Benedykta, którego, jak się zdaje z jednego listu tegoż Piotra, archiprezbyter ostyjski zmuszony był wyświęcić (Watt.

Vitae R. Pont. t.

1 p.

204—205); Damiani i kardynałowie z Rzymu uciekli, lezc[1] przed opuszczeniem Rzymu, raczej zdecydowani przyjąć Papieża proponowanego przez dwór niemiecki, niż narzuconego przez nikczemną fakcję szlachty rzymskiej, wyprawili poselstwo do cesarzowej Agnieszki, matki i opiekunki sześcioletniogo króla Henryka IV, oświadczając, że postanowili zachować Henrykowi wierność, obiecaną jego ojcu, i że są gotowi wybrać tego, kogo im wskaże dwór niemiecki.

Hildebrand, wracając do Rzymu, bawił wówczas we Florencji, a świadomy chęci cesarzowej, zebrał rozproszonych kardynałów do Sienny i skłonił do wybrania na Papieża Gerarda, biskupa florenckiego, który przybrał imię Mikołaja II.

Po czém kardynałowie, po zatwierdzenie wyboru wyprawili poselstwo do Niemiec; i w rzeczy samej został uznany Mikołaj II, a książe Godfryd, mąż bogatej księżniczki Matyldy, margrabiny toskańskiej, otrzymał polecenie od cesarza, aby nowemu Papieżowi do Rzymu, dla wypędzenia intruza Benedykta X, towarzyszył.

W tym czasie synod, zebrany w Sutri, ogłosił dcpozycję i klątwę na Benedykta X. Gdy się Mikołaj z świetnym orszakiem zbliżał do Rzymu, Benedykt złożył oznaki władzy papiezkiej i usunął się do Velletri.

W kilka dni po osadzeniu na tronie papiezkim Mikołaja, rzucił się mu do stóp Benedykt i uwolnienie od klątwy uzyskał, ale na zawsze od godności kapłańskiej usuniętym został (ad communionem laicam, Watt. jak wyżej, De vita Nicolai II pag.

208 et 209) i um.

w 1059 r.

Piotr Damiani maluje go, jako człowieka bardzo ciemnego i grubych obyczajów.

Przypisy


text: certować się, ‘spierać’, z łac. certare; i certyfikat, ‘świadectwo’, tu należy.


text:
Ap 13

1 I widziałem bestyję występującą z morza, mającą siedm głów i rogów dziesięć; a na rogach jej było dziesięć koron, a na głowach jej imię bluźnierstwa.

2 A ta bestyja, którąm widział, podobna była rysiowi, a nogi jej jako niedźwiedzie, a gęba jej jako gęba lwia; i dał jej smok moc swoję i stolicę swoję, i moc wielką.

4 I kłaniali się onemu smokowi, który dał moc bestyi; kłaniali się też bestyi, mówiąc: Któż podobny bestyi?

Któż z nią walczyć może?

5 I dane jej są usta, mówiące wielkie rzeczy i bluźnierstwa; dana jej też jest moc, aby władzę miała przez czterdzieści i dwa miesiące.

7 Dano jej też walczyć z świętymi i zwyciężać ich.

I dana jej moc nad wszelkiem pokoleniem i językiem, i narodem.

8 I będą się jej kłaniać wszyscy mieszkający na ziemi, których imiona nie są napisane w księgach żywota Baranka zabitego od założenia świata.

10 Jeźli kto w pojmanie wiedzie, w pojmanie pójdzie; jeźli kto mieczem zabije, musi i on być mieczem zabity.

Tuć jest cierpliwość i wiara świętych.

18 Tu jest mądrość.

Kto ma rozum, niech zrachuje liczbę onej bestyi; albowiem jest liczba człowieka.

A ta jest liczba jej, sześćset sześćdziesiąt i sześć.

góra strony

Ap 12 Ap 13

Biblia Gdańska Ap 14


text:
102.

Że kto młody w chmury strzał

Krewkość, to chwalebny szał.

Gdyby miesiąc w miejscu stał —

Wiecznie byłby nowiem.


text:
aksamit, w ruskich dawnych tekstach i oksamit, łac. examitum, z grec.

hexamiton (‘z sześciu nici’); z łac. xamitum, staro-franc. i niem. samit, Sammt; w 15. i 16. w. axamint, axamient, jak i łac. axamintum.


text:
XI.

Ach, ja w jesieni przestaję być sobą,

A jestem smutkiem, ciszą i żałobą...

I jestem listkiem drżącym na gałęzi,

Jestem mgłą bladą, co dnia jasność więzi,

Jestem pól nagich długim, pustym szlakiem,

Lecącym smutnie na obczyznę ptakiem...

Jestem przeciągłym po stepach powiewem,

Więdnącym kwiatem, obumarłem drzewem,

Jestem odbiciem gasnących promieni,

Splątanem pasmem lekkich, drżących cieni...

Jestem posępną chmur czarnych źrenicą,

I szarych godzin zmierzchem i tęsknicą.

I jestem lasów zdeptanych koroną,

Opadłych liści czernią znieważoną,

I brzózką białą, co w zadumie słucha,

Jak wicher świstem szyderczym wybucha...

Jestem konikiem polnym, który kona,

Rosą, co szronem błyszczy wysrebrzona,

Jestem zamglonem poranka spojrzeniem,

Rozstaniem jestem, i łzą i wspomnieniem...

Z drżącą topolą schylam w smutku czoło,

I listki marzeń rozsypuję wkoło,

Z spóźnioną pliszką piosnkę cicho nucę:

...«Do wiosny tęsknię!

Do wiosny się wrócę!»...

Myśl moja w różne mieni się kolory,

Jak nasze gaje, i jak nasze bory,

Z trawą skoszoną do ziemi przypada,

I z gwiazdą senną rozświetla się blada,

Srebrem migoce w białej pajęczynie,

Z zagasłej róży tchem ostatnim ginie,

Z gniazdkiem zburzonem chwieje się i żali,

Z tumanem liści przepada w oddali...

I tak nad świata zamglonym obszarem

Leci, porwana dni jesiennych czarem,

Tak coraz słabszem tętnem życia dyszy,

I tak się gubi w przedśmiertelnej ciszy,

Taką tęsknotą napawa się, drżąca,

I tak się czuje wygnaną od słońca, —

Że, gdy ostatni liść z drzewa obleci

I wstaną duchy śnieżystych zamieci,

Ona, jak ptaszę zmilknie, sposępnieje,

I po kurhanach mgłami się rozwieje...


text:
berbenica (sera, bryndzy), z węg.

berbence, ‘faska’, przez małoruskie.


text:
Henryk Sienkiewicz

Legenda żeglarska

Byt okręt, który zwał się „Purpura”, tak wielki i silny, że się nie bał wichrów ani bałwanów, choćby najstraszniejszych.

I płynął ciągle z rozpiętymi żaglami, wspinał się na spiętrzone wały, kruszył potężną piersią podwodne haki, na których rozbijały się inne statki — i płynął w dal, z żaglami w słońcu, tak szybko, że aż piana warczała mu po bokach, a za nim ciągnęła się szeroka i długa droga świetlista.

— To pyszny statek! — mówili żeglarze z innych okrętów.

— Rzekłbyś: lewiatan fale porze!

A czasem pytali załogę „Purpury”:

— Hej, ludzie!

dokąd jedziecie?

— Dokąd wiatr żenie! — odpowiadali majtkowie.

— Ostrożnie!

tam wiry i skały!

W odpowiedzi na przestrogę wiatr tylko odnosił słowa pieśni, tak szumnej jak burza sama:

Wesoło płyńmy, wesoło!

Szczęśliwe było życie załogi na tym statku.

Majtkowie, zaufani w jego wielkość i dzielność, drwili z niebezpieczeństw.

Sroga panowała karność na innych okrętach, ale na „Purpurze” każdy robił, co chciał.

Życie tam było ustawicznym świętem.

Szczęśliwie przebyte burze i pokruszone skały zwiększyły jeszcze zaufanie.

— Nie ma — mówiono — takich raf ni takich burz, które by „Purpurę” rozbić mogły.

Niech huragan przewraca morze — „Purpura” popłynie dalej.

I „Purpura” płynęła istotnie, dumna, wspaniała.

Przechodziły lata całe — a ona nie tylko sama zdawała się być niezłomną, ale ratowała jeszcze inne statki i przygarniała rozbitków na swój pokład.

Ślepa wiara w jej siłę zwiększała się z dniem każdym w sercach załogi.

Żeglarze zleniwieli w szczęściu i zapomnieli sztuki żeglarskiej.

— „Purpura” sama popłynie — mówili.

— Po co pracować, po co baczyć na statek, pilnować steru, masztów, żagli, lin?

Po co żyć w trudzie i pocie czoła, gdy statek, jak bóstwo — nieśmiertelny?

Wesoło płyńmy, wesoło!

I płynęli jeszcze długie lata.

Aż wreszcie z upływem czasu załoga zniewieściała zupełnie, zaniedbała obowiązków i nikt nie wiedział, że statek począł się psować.

Słona woda przeżarła belki, potężne wiązania rozluźniły się, fale poobdzierały burty, maszty popróchniały, a żagle zetliły się na powietrzu.

Wszelako głosy rozsądku poczęły się podnosić.

— Strzeżcie się! — mówili niektórzy majtkowie.

— Nic to!

płyniemy z falą! — odpowiadała większość marynarzy.

Tymczasem pewnego razu wybuchła taka burza, jakiej dotychczas nie bywało na morzu.

Wichry zmieszały ocean z chmurami w jeden piekielny zamęt.

Wstały słupy wodne i leciały z hukiem na „Purpurę”, straszne, spienione, wrzące.

Dopadłszy statku wbiły go aż na dno morza, potem rzuciły ku chmurom, potem zwaliły znów na dno.

Pękły zwątlałe wiązania statku i nagle krzyk straszny rozległ się na pokładzie:

— „Purpura” tonie!

I „Purpura” tonęła naprawdę, a załoga, odwykła od trudów i żeglugi, nie wiedziała, jak ją ratować!

Lecz po pierwszej chwili przerażenia wściekłość zawrzała w sercach, bo kochali jednak swój statek ci marynarze.

Więc zerwali się wszyscy i poczęli bić z dział do wichrów i fal spienionych, a potem chwyciwszy, co kto miał pod ręką, poczęli chłostać morze, które chciało zatopić „Purpurę”.

Wspaniała była walka tej rozpaczy ludzkiej z tym żywiołem.

Lecz fale były silniejsze od żeglarzy.

Działa zalane umilkły.

Olbrzymie wiry porwały wielu walczących i uniosły w odmęt wodny.

Załoga zmniejszała się z każdą chwilą — ale walczyła jeszcze.

Zalani, na wpół oślepli, pokryci górą pian, żeglarze walczyli do upadłego.

Chwilami sił im brakło, ale po krótkim spoczynku znów zrywali się do walki.

Na koniec ręce im opadły.

Poczuli, że śmierć nadchodzi.

I nastała chwila głuchej rozpaczy.

I poglądali na się ci żeglarze jak obłąkani.

Wtem te same głosy, które poprzednio ostrzegały już o niebezpieczeństwie, podniosły się znowu, silniejsze, tak silne, że ryk fal nie mógł ich zagłuszyć.

Głosy te mówiły:

— O, zaślepieni!

Nie z dział wam bić do burzy, nie fale chłostać, ale statek naprawiać!

Zstąpcie na dno.

Tam pracujcie.

„Purpura” jeszcze nie zginęła!

Na owe słowa drgnęli ci na wpół umarli i rzucili się wszyscy na spód i rozpoczęli pracę od spodu.

I pracowali od rana do nocy, w trudzie i pocie czoła, chcąc dawną bezczynność i zaślepienie wynagrodzić…

-----


text:
Znany już jest drugi kandydat na wiceprezesa Narodowego Banku Polskiego.

Jest nim profesor Witold Koziński.

Wcześniej Sławomir Skrzypek przedstawił pierwszego kandydata - Piotra Wiesiołka.

Nowi wiceprezesi zastąpią Krzysztofa Rybińskiego i Jerzego Pruskiego, którzy w ubiegłym tygodniu podali się do dymisji.

Pruski poinformował, że sprawa ma związek z konfliktem z prezesem Sławomirem Skrzypkiem.

Koziński w latach 1992-1998 był już wiceprezesem NBP.

Obecnie jest kierownikiem Katedry Bankowości i Finansów Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego i byłym prezesem Banku Gospodarstwa Krajowego.

W zarządzie NBP będzie odpowiadał za obszar stabilności banku centralnego, zaś Piotr Wiesiołek za zarządzanie rezerwami.


text:
Po kilku miesiącach prac ukazała się polskojęzyczna wersja znanego szczególnie na zachodzie systemu PCLinuxOS 2007.

Standardowy system został wzbogacony o odtwarzacz wideo - SMPlayer oraz niewolne kodeki umożliwiające odtworzenie praktycznie dowolnego filmu.

LiveCD zawiera m.in: jądro 2.6.22.15, KDE 3.5.8 PL|, przeglądarkę Firefox 2.0.0.11 PL, komunikator Kadu 0.5.0, oraz wiele innych programów narzędziowych, polską dokumentację oraz przewodnik po instalacji.


text:
Józef Czechowicz

elegia żalu

ja:

zielona gwiazdo z norwegii

gładkim na śniegu śladem

majowe u drzew noclegi

opowiadaj

gwiazda:

ogniste święta kobiet schodziły ku wodom

lekki wiatr kołysał świat nasz nucąc

chodził smugą złotą

blaskiem gwiazdy zasmucał

dymiły karminowe pieśni

leśny wieczór się prężył

stojąc w gęstwie wonnych paproci

ja:

skądże przyszedł jak czary zwyciężył

cień przedwczesny

w chłodnym przelocie

gwiazda:

zwyciężył święta święte schodzące ku wodom

bo myśl mą przeczuł

żałuję umarłych młodo

i mieczów

ja:

zakrywam się przed rozpaczą dłonią otwartą

listopad mocno trzyma mnie w ramionach

wiersz ten rozdarto

spojrzyj już kona

gwiazda:

gdy umilknie śmiercią olśniony

stoczy się na me ręce rosą

poniosę go niemo

sinawą szosą

której nie ma

to na niej gasły drzewa wiatr szepty mórz

to tędy szli pomarli zbyt rychło

snuje się mieczów strzaskanych metaliczny kurz

i ja gwiazda północna przetoczę się cicho

to tędy ty idziesz

zanim jeszcze twe serce ucichło

-----