corpora: wikisources-pl

text: Kaźń, kazień, 1) nakaz, rozkaz; 2) kara; 3) skazanie, wyrok skazujący; 4) męka, udręczenie; 5) karność.


corpora: sejm

text:
Druk nr 318

Warszawa, 22 lutego 2012 r.

SEJM

2

USTAWA

z dnia .........................................2012 r.

Art. 1

1) art. 10 §1 pkt. 4 otrzymuje brzmienie:

„4) w wyborach wójta w danej gminie – osoba mająca prawo wybierania do

rady tej gminy, z zastrzeżeniem art. 473 §2a.”

2) w art. 473 po § 2 dodaje się §2a w następującym brzmieniu:

„§2a.

Prawo głosowania w ponownym głosowaniu mają wyborcy ujęci w

spisie wyborców, na podstawie którego przeprowadzono pierwsze głosowanie.

Przepis art. 26 § 3 stosuje się odpowiednio.

Art. 2

Ustawa wchodzi w życie z dniem ……

2012 r.

3

UZASADNIENIE

Projekt ustawy proponuje wprowadzenie zmian w zasadach przeprowadzania

głosowania w II turze wyborów na wójta, burmistrza i prezydenta miasta.

Dotychczasowe przepisy w tym względzie powielają rozwiązania przyjęte w

województw, do której pierwszy z wymienionych aktów prawnych odsyłał.

Przepisy obowiązującego prawa wyborczego nie precyzują, czy w okresie

pomiędzy pierwszą i drugą turą wyborów na wójta, burmistrza, prezydenta miasta,

możliwe jest dopisywanie do rejestru wyborców i w konsekwencji do spisu

wyborców wszystkich osób, które w tym czasie zmieniły swoje miejsce zamieszkania

i wystąpiły z odpowiednim wnioskiem do Wójta Gminy.

Tę lukę w prawie wypełnia

orzecznictwo sądów powszechnych, które niestety jest jednak niejednolite.

W

niektórych przypadkach sądy, w odpowiedzi na protesty wyborcze, stały na

stanowisku, iż nie ma przeszkód dla aktualizowania rejestru wyborców i spisu

wyborców poprzez dopisywanie do nich osób, które zmieniły miejsce zamieszkania

pomiędzy I i II turą wyborów.

W innych przypadkach sądy stały z kolei na

stanowisku, że rejestry wyborców i spisy wyborców pomiędzy dwiema turami

wyborów mogą być aktualizowane tylko poprzez dopisywanie do nich tych spośród

wyborców, którzy podczas I tury głosowania zamieszkiwali na obszarze gminy, w

której wybory nie zakończyły się i przeprowadzane jest ponowne głosowanie – tak

m.in. Sąd Apelacyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 13 lipca 2011 r. (sygn. akt I

ACz 568/11).

W efekcie wójtowie nie mają dziś jednoznacznej odpowiedzi na pytanie czy

mogą, czy też nie mogą aktualizować rejestrów i spisów wyborców pomiędzy

dwiema turami wyborów i czy w związku z tym odmawiając aktualizacji, bądź też jej

4

dokonując, dopuszczają się przestępstwa przeciwko wyborom, czy też nie i czy

narażają się na możliwość unieważnienia wyborów przez Sądy Okręgowe.

Dużo ważniejszym efektem opisanej powyżej luki w prawie wyborczym jest

jednak patologia wyborcza, polegająca na zjawisku masowej „migracji wyborców”

pomiędzy I i II turą wyborów na wójta, burmistrza, prezydenta miasta.

Skala tej

„migracji” w niektórych gminach każe przypuszczać, że ma ona nie tyle związek ze

zmianą miejsca zamieszkania wyborcy (dość nagłą), co z chęcią udzielenia poparcia

preferowanemu przez siebie, często zaprzyjaźnionemu kandydatowi, który ma szansę

przechylić szalę zwycięstwa na swoją korzyść właśnie w II turze wyborów.

Przykładem może być Gmina Jedlnia Letnisko w powiecie radomskim, w której

pomiędzy I i II turą wyborów do rejestru wyborców i odpowiednio do spisu

wyborców dopisano aż 102 osoby (niemal całą wieś).

Podobne sytuacje zdarzyły się

w Radzyniu Podlaskim (dopisano 46 osób), czy też w Starym Zamościu (dopisano 35

osób).

W wielu miejscach w Polsce zjawisko „masowej migracji” wyborców

pomiędzy dwiema turami wyborów było przedmiotem protestów wyborczych.

W

niektórych miejscach, jak np. w Starym Zamościu, do dziś nie wiadomo, czy wybory

były ważne – postępowanie sądowe w sprawie unieważnienia wyborów trwa nadal.

Analiza ostatnich wyborów samorządowych pozwala na postawienie tezy, zgodnie z

dotknęło setek gmin w Polsce.

Chcąc ukrócić wątpliwe pod względem prawa praktyki wyborcze

projektodawca proponuje zmianę przepisów art. 10 §1 pkt. 4 oraz art. 473 Kodeksu

wójta, burmistrza, prezydenta miasta do rejestru wyborców i spisu wyborców będą

mogły być dopisywane wyłącznie te osoby, które w tym czasie ukończą 18 rok życia

i stale zamieszkują na terenie gminy.

Osoby, które w tym czasie zmieniają miejsce

zamieszkania i przeprowadzają się do gminy, w której odbywa się II tura wyborów,

nie będą mogły być dopisywane do spisu wyborców, na podstawie którego

przeprowadza się ponowne głosowanie.

W żadnym wypadku rozwiązanie to nie

5

narusza konstytucyjnego, czynnego prawa wyborczego tych osób.

Decyzja o zmianie

miejsca zamieszkania nie jest bowiem nigdy decyzją nagłą.

Jest to decyzja

planowana wcześniej.

Jeśli zaś w ślad za tą decyzją miałaby pójść chęć skorzystania

z czynnego prawa wyborczego w gminie nowego miejsca zamieszkania, to przecież

decyzję tę można zrealizować kilka dni wcześniej, przed I turą głosowania – wszak

termin wyborów jest powszechnie znany kilkadziesiąt dni wcześniej.

Projektowane rozwiązania pozytywnie wpłyną na kształt demokracji

samorządowej i wychodzą naprzeciw wymogom zasady równości wyborów.

Projektowane rozwiązania nie pociągają za sobą konieczności finansowania ich

Projektowane rozwiązania nie będą miały negatywnych skutków społecznych.

Projekt ustawy wymaga odpowiednich zmian rozporządzenia ministra

właściwego do spraw wewnętrznych, wydanego na podstawie art. 33 ustawy –

Kodeks wyborczy, uwzględniających proponowane w projekcie ustawy rozwiązania.

Warszawa, 5 marca 2012 r.

BAS-WAPEiM-530/12

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

(przedstawiciel wnioskodawców: poseł Jerzy Rębek) z prawem Unii

Europejskiej

Projekt ustawy przewiduje zmianę art. 10 §1 i art. 473 ustawy z dnia 5

Zmiana dotyczy przyznania prawa głosowania w ponownym głosowaniu w

wyborach wójta, burmistrza lub prezydenta miasta wyłącznie wyborcom ujętym

głosowanie.

Jedynie dla wyborców kończących 18 lat w okresie między

pierwszym głosowaniem i ponownym głosowaniem byłby sporządzany

dodatkowy spis wyborców.

Projekt nie określa terminu wejścia w życie proponowanej ustawy.

Ze względu na przedmiot projektu ustawy należy wskazać:

- artykuł 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TfUE),

zakazujący wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową;

- artykuł 22 ust. 1 TfUE, przyznający obywatelowi Unii Europejskiej

obywatelem, prawo głosowania w wyborach lokalnych w państwie

2

Państwie Członkowskim, którego nie są obywatelami (Dz. Urz.

WE nr L 368 z

rozdz.

20, t.

1, str. 12).

Dyrektywa przyznaje obywatelom UE prawo głosowania

którego nie są obywatelami, jeśli spełniają warunki określone w dyrektywie oraz

pozostałe wymogi określone w prawie krajowym dla obywateli tego państwa

(art. 3 dyrektywy).

Zgodnie z art. 8 ust. 3 dyrektywy wyborcy uprawnieni do

głosowania w rozumieniu art. 3 dyrektywy, wpisani na listę wyborców pozostają

na niej na tych samych warunkach tak długo, jak uprawnieni do głosowania

wyborcy mający obywatelstwo danego państwa.

Projekt przewiduje przyznanie prawa głosowania w ponownym

głosowaniu w wyborach wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wyłącznie

pierwsze głosowanie.

Proponowane ograniczenie zakresu podmiotowego prawa

obywatelami polskimi czy też obywatelami Unii Europejskiej niebędących

obywatelami polskimi.

Obywatele UE niebędący obywatelami polskimi będą

więc wykonywali prawo głosowania w wyborach wójta, burmistrza i prezydenta

przepisów prawa UE dotyczących wykonywania prawa głosowania w wyborach

lokalnych.

4.

Konkluzja

Warszawa, 5 marca 2012 r.

BAS-WAPEiM-531/12

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sej


text:
Druk nr 756

Warszawa, 6 sierpnia 2012 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

USTAWA

z dnia ………………………….

Art. 1

jednolity: Dz.

2000r.

Nr 98, poz. 1071 ze zm.

1

„Art. 35a.

§ 1.

Organy administracji publicznej prowadzą rejestr spraw, który zawiera:

rozstrzygnięcia.

§ 2.

W pierwszym tygodniu każdego miesiąca organ administracji publicznej powinien

przekazać organowi wyższego stopnia kopię rejestru o którym mowa w § 1.

W przypadku

przekazania rejestru drogą elektroniczną, rejestr powinien być zapisany w formacie

uniemożliwiającym dokonywanie w nim zmian”.

2) dodaje się art. 35b w brzmieniu:

„Art. 35b.

§ 1.

W przypadku gdy z rejestru o którym mowa w art. 35a wynika, że organ

administracji publicznej rozpatrujący sprawę w I instancji nie załatwił sprawy w terminie

określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych, organ wyższego stopnia może

organu.

§ 3.

Organ wyższego stopnia o którym mowa w § 1 przed wydaniem wskazanego w § 1

postanowienia zobowiązany jest zbadać czy nie zaszły okoliczności wymienione w § 2.

Powinien w tym celu wezwać organ pierwszego stopnia do złożenia wyjaśnień dotyczących

niezachowania terminu o którym mowa w § 1.

1

1524, z 2008r.

Nr 229, poz. 1539, z 2009r.

Nr 195, poz. 1501, Nr 216, poz. 1676, z 2010r.

Nr 40, poz.

Nr 106, poz. 622 i Nr 106, poz. 1100

§ 4.

Na postanowienie o którym mowa w § 1 nie przysługuje zażalenie, jednak organ któremu

§ 5.

Wniosek o którym mowa w § 4 nie wstrzymuje wykonania kary.

§ 6.

Przepisów § 1 nie stosuje się w przypadku, gdy decyzję w pierwszej instancji wydaje

minister lub samorządowe kolegium odwoławcze.

3) dodaje się art. 35c w brzmieniu:

„Art.35c.

Przepisów art. 35a i 35b nie stosuje się, w przypadku gdy przepisy szczególne

stanowią inaczej”.

Art. 2.

UZASADNIENIE

Cel projektu

Celem projektowanej regulacji jest walka z przewlekłością postępowań

RP, obywatel powinien posiadać odpowiednie gwarancje co do tego, że organy władzy

publicznej będą rozpatrywać jego wnioski i żądania w sposób rzetelny i bezstronny, zaś

rozstrzygnięcie sprawy będzie miało miejsce w możliwie szybkim terminie.

Prawo do dobrej,

rzetelnej administracji jest uznawane także w aktach prawa wspólnotowego.

Na poziomie

Unii Europejskiej prawo do dobrej administracji jest wyraźnie wskazane w art. 41 Karty Praw

Podstawowych, stanowiącym m.in. o prawie do załatwienia sprawy „w rozsądnym terminie”.

Obecnie obowiązujące przepisy prawne służące zapobieganiu przewlekłości

postępowania administracyjnego

Również z analizy przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego wynika, iż

postępowania.

Wyraża ją zwłaszcza art. 12 KPA.

Wskazany przepis wyznacza dyrektywę

szybkiego postępowania organów administracji publicznej stanowiąc, iż powinny one

prowadzącymi do jej załatwienia”.

W drugim paragrafie art. 12 można przeczytać, że

załatwione niezwłocznie”.

Proponowane organom administracyjnym terminy dla załatwienia spraw określone są

w art. 35 KPA.

W pierwszej kolejności wskazane jest w nim czytelne wymaganie, by organy

administracyjne załatwiały sprawy „bez zbędnej zwłoki”.

Art. 35 § 2 Kodeksu postępowania

administracyjnego stanowi, że zwłaszcza te sprawy, które nie wymagają przeprowadzania

postepowania wyjaśniającego, powinny być rozpatrywane od razu po wniesieniu żądania

przez stronę.

Jeżeli natomiast konieczne jest przeprowadzenie tzw. „postepowania

wyjaśniającego”, to zgodnie z art. 35 § 3 KPA załatwienie sprawy powinno nastąpić „nie

dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania”.

Wskazane w art. 35 terminy wydają się

rozsądne i zapewne nie można byłoby mówić o przewlekłości postępowania

administracyjnego w sytuacjach, kiedy organy rozpatrywały przedstawiane im sprawy w

ustawowo zdefiniowanych terminach.

Niestety, wskazane w art. 35 KPA terminy mają jedynie charakter instrukcyjny, co

oznacza, iż przypadku ich przekroczenia organy administracyjne nie ponoszą z tego tytułu

żadnej kary.

Normy prawne określające zasadę szybkości postepowania, pozbawione są więc

sankcji i tym samym mają charakter tzw. lex imperfecta.

Jednocześnie należy wskazać, że zdecydowanie niewystarczające są obecne

mechanizmy służące zagwarantowaniu tego, iż organy administracyjne będą załatwiać sprawy

w terminach określonych w art. 35 KPA.

Owszem, prawdą jest, że w Kodeksie postepowania

przewidziane są pewne środki prawne przysługujące stronom w przypadku bezczynności

organów administracji publicznej.

Jednakże w obecnym stanie prawnym, nawet w sytuacji

gdy strony skorzystają ze wszystkich ustawowo przewidzianych środków, organ administracji

publicznej będzie mógł w dalszym ciągu pozostawać bezczynny.

Obecnie, zgodnie z art. 36 Kodeksu Postępowania Administracyjnego organ

administracji publicznej, w przypadku gdy nie załatwi sprawy w ustawowo określonym

terminie, jest zobowiązany zawiadomić strony postępowania o wyznaczeniu nowego terminu

i jednocześnie wskazać przyczyny zwłoki.

Niestety powszechna praktyka funkcjonowania

organów administracji jest taka, że organy zawiadamiając o wyznaczeniu nowego terminu

załatwienia sprawy, przyczyny swojej bezczynności uzasadniają w sposób lakoniczny i

niewyczerpujący.

Ponadto, często dochodzi do sytuacji, w której organy administracji

publicznej nie wypełniają nawet samego obowiązku zawiadamiania o nowym terminie

wyznaczenia sprawy.

W takich przypadkach, środkiem służącym zapewnieniu szybkości postępowania

administracyjnego, jest instytucja przewidziana w art. 37 KPA.

Zgodnie z tym przepisem,

stronom przysługuje możliwość złożenia zażalenia na bezczynność organów administracji

publicznej.

Zażalenie to składa się w przypadku niezałatwienia sprawy przez organ

administracji publicznej w terminie przewidzianym w przepisach ustawy lub w nowym

terminie załatwienia sprawy wyznaczonym na podstawie z art. 36 KPA oraz w każdej innej

sytuacji przewlekłego postępowania.

Zażalenie to składa się do organu wyższego stopnia.

W

przypadku gdy nad organem rozpatrującym sprawę, nie ma już organu wyższego stopnia,

strony mogą skierować do organu rozpatrującego sprawę „wezwanie do usunięcia naruszenia

prawa”.

Jeżeli zażalenie zostanie uznane za uzasadnione, to zgodnie z art. 37 § 2 KPA, organ

wyższego stopnia ma obowiązek „wyznaczyć dodatkowy termin załatwienia sprawy”.

Niestety częsta jest sytuacja w której organy administracji publicznej wezwane do

usunięcia naruszenia prawa nie podejmują odpowiednich kroków służących wydaniu

rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie.

Również w przypadku gdy organ wyższego stopnia

po rozpatrzeniu zażalenia wyznacza nowy termin załatwienia sprawy, także ten termin jest

niejednokrotnie ignorowany.

W takiej sytuacji, gdy wyczerpane zostaną już wszystkie środki przewidziane w

Kodeksie postępowania administracyjnego, strony mogą złożyć skargę do sądu

administracyjnego na bezczynność organów administracyjnych, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt

8 w związku z art. 52 § 1 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.

Niestety

praktyka organów administracyjnych jest taka, że organy administracyjne wstrzymują się z

wydaniem koniecznych rozstrzygnięć w sprawie, w czasie gdy toczy się postępowanie przed

sądem zmierzające do rozpatrzenia skargi na bezczynność.

Dopiero po zakończeniu często

długo trwającego postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego skargi na

bezczynność, właściwy sąd administracyjny może zgodnie z art. 149 § 1 Prawa o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązać organ administracji publicznej do

wydania w określonym terminie wymaganego rozstrzygnięcia lub do przeprowadzenia

określonych czynności.

Chociaż powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) wymaga, aby prawomocne

orzeczenia sądowe były wykonywane, to jednak często ma miejsce sytuacja, w której organy

administracji publicznej wezwane przez sąd do dokonania wymaganych prawem czynności

ignorują te wyroki.

W takiej sytuacji zgodnie z art. 154 § 1 Prawa o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi strony powinny wezwać organ administracji publicznej do

wykonania wyroku.

Dopiero po wystosowaniu takiego wezwania, strony mogą wnieść

kolejną już skargę do sądu domagając się wymierzenia grzywny wobec organu administracji

publicznej.

Należy przyznać, że wymierzona organowi administracyjnemu grzywna może

ostatecznie skłonić organ administracji publicznej do wydania wymaganego rozstrzygnięcia

lub dokonania przewidzianych prawem czynności.

Wymierzona kara grzywny może też

stanowić dla organu administracyjnego poważne ostrzeżenie, by w przyszłości sprawy

administracyjne prowadzić możliwie szybko i tym samym nie ryzykować, że w ponownie

będzie miało miejsce wymierzenie organami administracyjnemu kary grzywny.

Niestety, w

świetle obecnie obowiązujących przepisów prawnych, kara wobec organów

administracyjnych niewydających rozstrzygnięć w ustawowo przewidzianym terminie

nakładana jest dopiero po wyczerpaniu bardzo długo trwającej procedury oraz po

wyczerpaniu środków przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz w

Regulacje proponowane w przedstawionym projekcie

Zmiany sugerowane przez autorów niniejszego projektu spowodują, że w pewnych

sytuacjach, kary wobec organów administracji publicznej, nie rozpatrujących spraw w

ustawowo przewidzianych terminach, będą mogły być nakładane na znacznie wcześniejszym

etapie postępowania.

Ustawa, nie naruszając dotychczasowo obowiązujących mechanizmów

gwarantujących szybkość prowadzenia postępowania administracyjnego, wprowadzi

jednocześnie dodatkową, fakultatywnie stosowaną możliwość nakładania kar finansowych na

organy administracyjne nie podejmujących w odpowiednim czasie prawnie przewidzianych

działań.

Projektodawcy proponują, aby w pierwszej kolejności organy administracji

państwowej były zobowiązane sporządzać rejestr prowadzonych spraw.

W rejestrze tym

należałoby umieścić takie dane jak: oznaczenie prowadzącego sprawę organu administracji

publicznej, znak sprawy, datę wszczęcia postępowania i datę wydania ostatecznego

rozstrzygnięcia.

Tym samym analiza danych zawartych w rejestrze pozwoliłaby

jednoznacznie określić jak długo trwa prowadzone postępowanie administracyjne.

Rejestr ten

byłby regularnie przedstawiany organom wyższego stopnia, które przejęłyby funkcje

nadzorcze w zakresie badania tego czy rozstrzygnięcia podejmowane są w odpowiednim

terminie.

Organ wyższego stopnia w razie stwierdzenia, że mimo upływu terminu określonego

w artykule 35 KPA lub w przepisach szczególnych, organ mu podległy wciąż nie wydał

wymaganego rozstrzygnięcia, mógłby wymierzyć mu karę finansową w wysokości 500 zł za

każdy dzień zwłoki.

Taka kara, jak już wspomniano we wcześniejszej części uzasadnienia

mogłaby być czynnikiem oddziaływania na organy administracyjne, służącym temu by

podjęły one właściwie starania, zmierzające do tego by rozstrzygnięcia były wydawane w

rozsądnym terminie.

Projektodawcy uważają także, że już samo zagrożenie możliwą karą

finansową będzie działało mobilizująco na organy administracji publicznej.

Zastrzec należy, iż oczywiste jest, że do tego, aby funkcje nadzorcze wobec organów

administracji publicznej mógł pełnić organ wyższego stopnia, taki organ musi istnieć.

Ażeby

sprostać wymogom poprawnej legislacji i uniknąć sytuacji prawnie nieuregulowanych,

projektodawcy wyraźnie zastrzegają, iż regulacja dotyczy wyłącznie postępowań

administracyjnych prowadzonych w pierwszej instancji (por. art. 35b § 1) oraz nie dotyczy

spraw, które w pierwszej instancji prowadzi minister lub samorządowe kolegium odwoławcze

(por. art. 35b § 6), a więc spraw prowadzonych przez takie organy w stosunku do których nie

ma już organów wyższego stopnia.

Wyraźnie zostało więc wskazane, że ewentualne nałożenie kary na organ

administracyjny, który prowadzi postepowanie w przewlekły sposób, mogłoby mieć miejsce

wyłącznie w przypadku postępowania administracyjnego prowadzonego w pierwszej

instancji.

Kara nakładana byłaby w drodze postanowienia, a obowiązek jej zapłaty

wymierzonej kary, autorzy projektu w art. 104b § 7 proponują, by w przypadku gdy organ nie

uiści kary w wymaganym terminie zastosowanie miały przepisy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji.

Jednocześnie autorzy projektu wykazują zrozumienie dla argumentów często

podnoszonych w doktrynie, by wykazywać dużą ostrożność w ocenie odpowiedzialności

organów administracji publicznej w przypadku ich bezczynności.

Należy więc pamiętać, iż

zdarza się, że niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie nie zawsze ma miejsce z winy

organu rozpatrującego sprawę.

Przykładowo, niejednokrotnie organ nie podejmuje

wymaganych decyzji, gdyż czeka na opinię innego organu, która jest konieczna do wydania

rozstrzygnięcia w danej sprawie.

Niekiedy bezczynność organu ma miejsce również z winy

stron, które nie składają wymaganych wyjaśnień lub nie dostarczają na czas dokumentów.

Trudno również wymagać od organu administracji publicznej, by wydał wymagane

rozstrzygnięcie w miesięcznym, czy też (w sprawach szczególnie skomplikowanych)

dwumiesięcznym terminie, w przypadku w którym ziściłaby się jedna z przesłanek

zawieszenia postępowania administracyjnego.

Projektodawcy, mając świadomość wskazanych wyżej zastrzeżeń, proponują

wprowadzenie dodatkowych mechanizmów służących zabezpieczeniu tego, aby kara nie była

pochopnie nakładana na organy administracyjne, w sytuacjach gdy pozostają one bezczynne

w sposób bez ich winy.

Po pierwsze, nałożenie kary byłoby fakultatywnym uprawnieniem organu wyższego

stopnia.

Zgodnie z proponowaną treścią art. 35b §1, organ wyższego stopnia korzystając ze

swoich uprawnień nadzorczych „mógłby” nałożyć odpowiednią karę, jednak nie byłby do

tego zobowiązany.

Po drugie, w proponowanym przez projektodawców art. 35b § 2, zawarte zostało

wyraźne zastrzeżenie, iż do terminów, w których powinna być załatwiona sprawa nie wlicza

albo z przyczyn niezależnych od organu”.

Identyczne kryteria wskazane zostały w art. 35 ust.

8 Prawa budowlanego (w ramach którego również przyjęto instytucję kar nakładanych na

organy administracji).

Mając jednak świadomość złożoności wielu postępowań

administracyjnych, projektodawcy sugerują wprowadzenie dodatkowego zabezpieczenia w

postaci tego, iż przed wydaniem postanowienia wymierzającego karę, organ wyższego

stopnia powinien wezwać organ podległy do złożenia wyjaśnień na temat przyczyn

opóźnienia.

Dopiero wtedy, gdyby organ I stopnia nie złożył wymaganych wyjaśnień albo

gdyby wyjaśnienia okazały się niesatysfakcjonujące, organ wyższego stopnia mógłby nałożyć

określoną w przepisach karę.

Przy okazji, warto zwrócić uwagę, że samo wezwanie do

złożenia wyjaśnień przez organ podległy, choć z jednej strony stanowi zabezpieczenie przed

pochopnym nałożeniem kary, to jednocześnie byłoby dla organów rozpatrujących sprawę w I

instancji poważnym ostrzeżeniem, co do grożącej im kary.

Mechanizm wzywania organów do

złożenia stosownych wyjaśnień pełni więc funkcję motywującą organy administracyjne do jak

najszybszego podjęcia wymaganych decyzji, a jednocześnie mechanizm ten stanowi

zabezpieczenie, by „mocniejszy” środek motywacyjny, jakim jest wymierzenie kary, nie był

stosowany w nieuzasadnionych sytuacjach.

Kolejnym zabezpieczeniem przed niezasadnym nałożeniem kary na organ

administracji publicznej jest możliwość złożenia przez organ podległy, na który została

nałożona kara, wniosku do organu wyższego stopnia o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wymienione wyżej zabezpieczenia są konieczne do tego, by postanowienia organów

administracyjnych, w wyniku których wymierzane są organom podległym kary za

bezczynność, nie były wydawane w sytuacjach niezawinionej bezczynności organu

rozpatrującego sprawę w I instancji.

Jednocześnie autorzy projektu starają się zapewnić, by

proponowane zabezpieczenia nie spowodowały tego, by mechanizm nakładania kar stał się

nieefektywny.

Stąd też przyjęto w art. 35b § 5, iż ewentualny wniosek o ponowne

rozpatrzenie sprawy złożony przez organ, któremu została wymierzona kara, nie wstrzymuje

wykonania tej kary.

Należy więc oczekiwać, że proponowany w niniejszym projekcie mechanizm

nakładania kar na organy administracyjne w przypadku ich zawinionej bezczynności okaże

się skuteczny.

Zwrócić należy uwagę, że bardzo podobny mechanizm przewidziany jest także

w przepisach Prawa Budowlanego (por. art. 35 ust. 6-8 Prawa Budowlanego).

Można zatem

liczyć, że mechanizm, który sprawdził się w przypadku postępowania zmierzającego do

wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, będzie skuteczny również w innych rodzajach

postępowań administracyjnych.

Jednocześnie, mając świadomość złożoności wielu

postępowań administracyjnych, w projekcie wprowadzone są pewne dodatkowe mechanizmy

służące temu, by kara za bezczynność nie była nakładana w nieuzasadnionych przypadkach.

Przewidywane skutki dla budżetu państwa

zgodnie z treścią proponowanego art. 104a § 1, wpływy z przewidywanych ustawą kar

stanowić będą dochód budżetu państwa.

Warszawa, 14 sierpnia 2012 r.

BAS-WAPEiM-2111/12

Pani Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

(przedstawiciel wnioskodawców: poseł Łukasz Gibała)

Projekt ustawy dotyczy dodania art. 35a-35c do ustawy z dnia 14

98, poz. 1071, ze zmianami), zwanej dalej „Kpa”.

Zgodnie z proponowanym art. 35a Kpa, organy administracji publicznej

mają prowadzić rejestr spraw (zawierający oznaczenie organu, datę wszczęcia

przekazywać kopię tego rejestru organowi wyższego stopnia w pierwszym

tygodniu każdego miesiąca.

Jak stanowi projektowany art. 35b Kpa, jeśli z tego

zażalenie, jednak organ, na który zostałaby nałożona kara, mógłby złożyć

wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przepisów tych nie stosowałoby się w

administracyjnego nie jest objęty prawem Unii Europejskiej.

Warszawa, 14 sierpnia 2012 r.

BAS-WAPEiM-2112/12

Pani Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

poseł Łukasz Gibała) jest projektem ustawy wykonującej prawo Unii

1071, ze zmianami).

Zgodnie z proponowanymi przepisami, organy administracji

publicznej mają prowadzić rejestr spraw oraz przekazywać kopię tego rejestru

organowi wyższego stopnia.

Jeśli z tego rejestru wynika, że organ rozpatrujący

dzień zwłoki.

Przepisów tych nie stosowałoby się w przypadku gdy decyzję


text:
PIEŚŃ 41.

Czemuż się dzisiaj weselić nie mamy, * Gdy śpiewających Aniołów słuchamy, * Chwałę na niebie, a pokój na ziemi, * Ogłaszających, więc śpiewajmy z niemi.

* Głosy radosnemi, głosy radosnemi.

Już się narodził, świata pocieszyciel, * Zbawca narodów, wszystkiego Stworzyciel, * Bóg oraz człowiek, w dziełach niepojęty, * W stajni złożony, pomiędzy bydlęty, * Choć od wieków święty.

Lecz cóż w takiej postaci złożony, * Na sianku leży Chrystus ukorzony, * Wszak Go zna przecież za Pana stworzenie, * I z Aniołami nuci święte pienie, * Czcząc to Narodzenie.

Niosą Mu króle hołd z swojemi dary, * Niosą pasterze wdzięczności ofiary, * Bo łaska Boska ludziom hojnie dana, * Przy narodzeniu Zbawiciela Pana, * Jest nieporównana.


Marina DRAKO, Wiktor RAZMUS, Natalia MARTYNIUK Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Paw³a II Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie i ich znaczenie w wyborach prezydenckich 2010 roku Kwiat dzisiejszego zwyciêstwa niesie w sobie kie³ki jutrzejszej pora¿ki.

Przys³owie chiñskie U kraina po uzyskaniu niepodleg³oœci sta³a siê aren¹ walki dwóch obo- zów: prozachodniego i prorosyjskiego.

Walka ta ma na celu podziele- nie sfery wp³ywów w Europie Wschodniej, postrzeganej od 1945 r. jako obszar oddzia³ywañ sowieckich 1 .

Rosja chce utrzymaæ kontrolê nad Ukra- in¹ nie tylko ze wzglêdu na wiêzi historyczne i kulturowe, które ³¹cz¹ oba pañstwa, ale ze wzglêdu na poczucie bezpieczeñstwa dawnego imperium, które staje siê coraz bardziej izolowane na arenie miêdzynarodowej 2 .

Sta- ny Zjednoczone i Europa Zachodnia anga¿uj¹ siê w politykê wzmacniania niepodleg³oœci Ukrainy, oddalaj¹c j¹ tym samym od wp³ywów Rosji.

Z tego te¿ powodu polityka zagraniczna Ukrainy jest ci¹g³ym balansowa- niem pomiêdzy zachodnim a wschodnim partnerem 3 .

Momentem dziejowym w obieraniu kierunku rozwoju pañstwa s¹ zawsze wybory parlamentarne czy prezydenckie.

Wybory prezydenckie na Ukrainie z 2004 r. mo¿na uznaæ za jedne z najbardziej dramatycznych, albowiem zasia³y one ziarno nadziei w ludzkich sercach.

Celem artyku³u jest przeœledzenie wydarzeñ prze³omowych w naj- nowszej historii Ukrainy, a wiêc przebudzenie spo³eczeñstwa obywatel- 1 J.

K³oczowski, Europa Œrodkowo-Wschodnia i jej miejsce w Europie, „Rocznik Instytutu Europy Œrodkowo-Wschodniej” 2007, nr 5, s. 11–32.

2 M.

S³owikowski, Rosja wobec Europejskiej Polityki S¹siedztwa Unii Europej- skiej, „Rocznik Instytutu Europy Œrodkowo-Wschodniej” 2008, nr 6, s. 85–101.

3 R. Miler, Ukraina po pomarañczowej rewolucji – szanse i zagro¿enia, http://dli- bra.sbc.katowice.pl/Content/5402/ukr_1_art.pdf, 2005.

skiego, wyra¿aj¹cego siê w postaci protestów na Majdanie Niepodleg³oœci pod koniec 2004 r.

Analizuj¹c konkretne za³o¿enia „pomarañczowej re- wolucji” ze strony prawnej i socjologicznej, wska¿emy na poziom ich re- alizacji oraz bêdziemy doszukiwaæ siê prawdopodobnych przyczyn ich niepowodzeñ.

Przedstawione zostan¹ równie¿ psychologiczne mecha- nizmy, które kry³y siê za masowym powstaniem ludnoœci.

Na koniec przybli¿ymy znaczenie i rolê „pomarañczowej rewolucji” w wyborach prezydenckich 2010 r.

Próby zrozumienia „pomarañczowej rewolucji” Pocz¹tek XXI w. odznaczy³ siê seri¹ „kolorowych rewolucji”: od „re- wolucji” 2000 r. w Jugos³awii, „rewolucji ró¿” w Gruzji, poprzez „pomarañ- czow¹ rewolucjê” na Ukrainie, do „rewolucji tulipanów” w Kirgistanie.

Doœwiadczenie ka¿dej z nich stanowi³o przyk³ad dla nastêpnej.

Jeœli pod koniec XX w. celem „rewolucji” we Wschodnich Niemczech, Bu³garii i Czechos³owacji by³o odrzucenie re¿imu komunistycznego, to „kolorowe rewolucje” mia³y za zadanie prze³o¿yæ œcie¿kê demokracji w ju¿ pokomu- nistycznych pañstwach.

Proces transformacyjny po upadku Zwi¹zku Ra- dzieckiego zaczêty demonta¿em starych struktur nie by³ bowiem wspierany rozbudow¹ nowych.

Zarz¹dzanie pañstwem nale¿a³o (lub po nied³ugim czasie przesz³o z braku opozycji) do komunistycznej nomenklatury, która u¿ywaj¹c demokratycznych hase³ kontynuowa³a realizowanie planów mi- nionej epoki 4 .

Pojêcie „rewolucji” jest szeroko u¿ywane dla okreœlenia zmian spo³ecznych, jak równie¿ w dziedzinach nauki, technologii, przemy- s³u, kultury.

Myœl teoretyczna rewolucji bierze pocz¹tek z historiozoficznej i socjologicznej tradycji intelektualnej.

Obecnie w literaturze przedmiotu mo¿na znaleŸæ wiele definicji ³¹cz¹cych podstawowe idee obu tych trady- cji.

W celu jednoznacznego okreœlenia, co siê kryje pod rzeczownikiem „rewolucja”, na pocz¹tku podamy cechy wspólne dla niektórych definicji.

Tak wiêc, mówi¹c o rewolucji politycznej mamy na myœli fundamentaln¹ zmianê systemu politycznego (lub przynajmniej elity rz¹dz¹cej) w drodze przemocy, na skutek gwa³townego zaanga¿owania znacznej czêœci ludno- œci 5 .

Bior¹c pod uwagê masowoœæ i „wybuchowoœæ”, w stosunku do wy- 162 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 4 Î.

Ðîìàíþê, Ïîñòêîìóí³ñòè÷í³ ðåâîëþö³¿, „Ïîë³òè÷íèé ìåíåäæìåíò” 2005, nr 4, s. 16–28.

5 P. Sztompka, Socjologia Analiza spo³eczeñstwa, Kraków 2007, s. 541–542.

darzeñ listopada–grudnia 2004 r. na Ukrainie mo¿na by by³o u¿yæ pojêcia rewolucja, jednak wchodz¹c w szczegó³y i analizuj¹c zasz³e zmiany z per- spektywy piêciu lat, nale¿y zastanowiæ siê nad s³usznoœci¹ tego okreœlenia.

Z przeprowadzonej przez J. Macijewskyego syntezy myœli ukraiñskich i œwiatowych intelektualistów na temat „pomarañczowej rewolucji” wy- nika, ¿e wiêkszoœæ z nich uznaje j¹ jako rewolucjê lub przynajmniej jako pewien etap „ukraiñskiej rewolucji”.

Rozpatruj¹ oni rewolucjê w bardzo szerokim znaczeniu, jako symbol zmian w wa¿nych sferach ¿ycia spo- ³ecznego.

Takie traktowanie budzi nasze w¹tpliwoœci odnoœnie do pra- wid³owoœci wykorzystania tego terminu.

J. Macijewskyj uwa¿a, ¿e ju¿ same wybory prezydenckie, podczas których odbywa³y siê protesty, dys- kwalifikuj¹ uznanie wydarzeñ 2004 r. jako rewolucyjnych.

Przytacza tak¿e takie cechy rewolucji jak: ci¹g³oœæ procesu oraz mobilizacjê wszystkich warstw spo³ecznych, w szczególnoœci najmniej bogatych, dowodz¹c, ¿e trudno jest traktowaæ „pomarañczow¹ rewolucjê” jako rewolucjê w pe³nym sensie tego s³owa 6 .

Z kolei W. Malynkowycz s¹dzi, ¿e celem prawicowej opozycji nie by³y dog³êbne systemowe zmiany ustroju pañstwa (jedna z kluczowych oznak rewolucji), lecz zmiana elity rz¹dz¹cej.

Jego zdaniem „pomarañczow¹ rewolucjê” warto nazwaæ kryzysem politycznym, gdy¿ nie spe³nia ona podstawowego warunku rewolucji 7 .

Jeszcze jednym aspektem godnym uwagi jest charakterystyczne dla tej „rewolucji” zachowanie norm moralnych i konstytucyjnych, kierowa- nie siê wy³¹cznie ideologi¹ rewolucji.

Nie skoñczy³o siê równie¿ na po- zbawieniu wolnoœci przedstawicieli „starej” w³adzy, nawet odwrotnie – znalezieniem kompromisów 8 .

Historia pokazuje (1989 r. w Europie Œrodkowej i Wschodniej, za wyj¹tkiem Rumunii), ¿e przy sprzyjaj¹cych warunkach geopolitycznych mo¿liwe jest wprowadzenie zasadniczych zmian z zaanga¿owaniem znacznej liczby mas drog¹ pokojow¹ 9 .

W taki sposób zmiana w³adzy bez interwencji zbrojnej, jak uwa¿a O. Romaniuk, kwalifikuje „pomarañczow¹ rewolucjê” jako „aksamitn¹”.

J. Macijew- skyj jednak nie zgadza siê z takim myœleniem i uwa¿a „pomarañczow¹ SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

163 6 Þ.

Ìàö³ºâñüêèé, „Ïîìàðàí÷åâà ðåâîëþö³ÿ” êð³çü ïðèçìó ì³æäèñöè- ïë³íàðíèõ ñîö³àëüíèõ äîñë³äæåíü, „Ïîë³òè÷íèé ìåíåäæìåíò” 2005, nr 6, s. 7–22.

7 Â.

Ìàëèíêîâè÷, Î ïðè÷èíàõ Îðàíæåâîé Ðåâîëþöèè â Óêðàèíå, http://www.igpi.ru/monitoring/ukraine/new_ukr/revolution/1118840376.html, 2005.

8 Ñ.

Ãðàáîâñüêèé, Òàê ðåâîëþö³ÿ!, „Óêðà¿íñüêà ïðàâäà” 2005, 24 ñ³÷íÿ, http://www.pravda.com.ua/articles/2005/01/24/3006418/.

9 Sztompka, op.

cit., s. 541–542.

rewolucjê” jako pewne „przejœcie”, tzn. taki typ politycznej transformacji, dla którego charakterystyczna jest zmiana instytutów pañstwowych w ra- mach prawa.

Uwa¿amy, ¿e dog³êbne zmiany w ekonomicznej, politycznej i kultu- ralnej sferze ¿ycia spo³ecznego s¹ procesem trwa³ym.

Uwzglêdniaj¹c wszystkie wy¿ej wymienione aspekty zgadzamy siê z pogl¹dem, ¿e „po- marañczowa rewolucja” 2004 r. wraz z „rewolucja na granicie” 1990 r., akcj¹ „Ukraina bez Kuczmy”, uchwa³¹ Konstytucji 1996 r., razem stano- wi¹ proces nowo¿ytnej ukraiñskiej rewolucji 10 .

Tak wiêc „pomarañczowa rewolucja” jest kolejnym etapem ewolucji spo³eczeñstwa Ukrainy na dro- dze do demokracji.

U G. Kasjanowa mo¿na znaleŸæ kilka wersji powstania „pomarañczo- wej rewolucji”.

Ka¿da z nich opiera siê na kategoriach, pozbawionych ideologicznego zabarwienia i tym samym odzwierciedla odpowiednie widzenie uczestników i obserwatorów.

Zgodnie z pierwsz¹ wersj¹ „rewo- lucja” by³a oczekiwanym rezultatem poprzedniego rozwoju pañstwa.

Wybuch aktywnoœci spo³ecznej spowodowany by³ wzrastaj¹cym niezado- woleniem z „re¿imu Kuczmy” oraz beztroskim zachowaniem w³adzy.

Trud- no jednak mówiæ o „pomarañczowej rewolucji” jako efekcie zachodz¹cych prawid³owoœci ewolucyjnych, gdy¿ by³a ona zbiorem spontanicznych re- akcji, zbiegu okolicznoœci i przypadków, planów i nieoczekiwanych ich skutków.

Skrajn¹ form¹ wyobra¿enia tej wersji jest manipulacja œwiado- moœci¹ mas oraz organizowanie protestów przy pomocy œrodków finanso- wych zachodnich pañstw 11 .

Druga wersja ³¹czy siê z pierwsz¹ i mówi o „powstaniu milionerów przeciwko miliarderom”.

Na Ukrainie polityka i biznes s¹ mocno po³¹czo- ne, dlatego wybory nie s¹ walk¹ ideologii, tylko walk¹ struktur bizne- sowych o zakres wp³ywu na politykê dla zabezpieczenia dogodnych warunków 12 .

Milionerzy, niezadowoleni z sytuacji, w której tylko kilka „klanów oligarchicznych” ma dodatkowe ulgi i przewagê w prowadzeniu biznesu, wynikaj¹ce z „uk³adów” z w³adz¹, stworzyli projekt wyborczy dla swojego kandydata.

Inteligentny, porz¹dny, ugodowy „bohater naro- dowy” – W. Juszczenko idealnie pasowa³ na tê rolê.

W momencie, gdy 164 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 10 Ñ.

Ãðàáîâñüêèé, op.

cit.

11 Ã.

Êàñüÿíîâ, Óêðà¿íà 1991–2007: íàðèñè íîâ³òíüî¿ ³ñòîð³¿, Êè¿â 2007, s. 346–353.

12 Î.

Ê³íäðàòåöü, Ðîçìåæóâàííÿ óêðà¿íñüêîãî ñóñï³ëüñòâà â ïðîöåñ³ äåìîêðà- òèçàö³¿, „Ïîë³òè÷íèé ìåíåäæìåíò” 2005, nr 6, s. 32–41.

w sposób naturalny W. Juszczence nie uda³o siê obj¹æ fotelu prezydenta, ludzie z nim powi¹zani sprowokowali masowe protesty, finansuj¹c ich or- ganizacjê.

Jest to doœæ prawdopodobne, ale tylko jako jeden aspekt wyda- rzeñ ukraiñskich 2004 r.

Nastêpna wersja równowa¿y instrumentalizm i wichrzycielstwo z po- przedniej, koncentruj¹c siê na przebudzeniu œwiadomoœci politycznej lud- noœci na skutek masowych przekrêtów i fa³szerstw podczas wyborów.

Majdan odzwierciedli³ z³¹czenie narodu ukraiñskiego, jego patriotyzm, œwiadomoœæ i wartoœci demokratyczne 13 .

Zgodnie z t¹ wersj¹, zaprzecza siê celowemu planowaniu akcji i manipulowaniu œwiadomoœci¹ obywate- li.

Twierdzenie o poparciu rewolucji przez „klasê œredni¹” odpowiada rze- czywistoœci, dlatego ¿e w Kijowie, gdzie odby³y siê protesty ludnoœci, skupia siê przewa¿na czêœæ ukraiñskiej „klasy œredniej”.

Wersja czwarta mówi o czynnikach zewnêtrznych, mianowicie o wal- ce „Wschodu” i „Zachodu” o wp³yw na Ukrainê.

Rosja nie ukrywa³a swo- jego poparcia dla kandydata „starej w³adzy”, maj¹c plany stworzenia jednej ekonomicznej przestrzeni, ³¹cz¹cej Rosjê, Ukrainê, Bia³oruœ i Ka- zachstan.

W takim zwi¹zku pe³ni³aby ona g³ówn¹ rolê z racji posiadania najwiêkszych zasobów ekonomicznych 14 .

Z kolei Stany Zjednoczone dzia³aj¹ce w ramach programu obrony praw cz³owieka Freedom House Support Act („Dom Wolnoœci”), stawia³y na formowanie spo³eczeñstwa obywatelskiego i jego aktywnoœci politycznej na Ukrainie.

W raporcie or- ganizacji z kwietnia 2004 r. podkreœlono, ¿e w przypadku gdy na Ukrainie nie bêd¹ respektowane wartoœci demokratyczne i prawne, jej integracja z europejskimi strukturami miêdzynarodowymi i wspólnot¹ pañstw demo- kratycznych bêdzie od³o¿ona w czasie 15 .

Rosja przegra³a tê walkê, stawiaj¹c na marketing polityczny i nie bior¹c pod uwagê czynnika wewnêtrznego.

Ukraina ju¿ nie chcia³a powrotu czasów komunistycznych, wiêksza czêœæ spo³eczeñstwa opowiedzia³a siê za demokratycznym „Zachodem”, a wiêc za Juszczenk¹ 16 .

Wersja pi¹ta, zgodnie z któr¹ rosyjskojêzyczny wschód i po³udnie pañ- stwa i rolny zachód, to dwie ró¿ne „Ukrainy”.

Odwo³uj¹c siê do faktów hi- storycznych, specjaliœci od marketingu politycznego g³oœno dyskutowali SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

165 13 Ç.

Áæåçèíñüêèé, Â Óêðà¿í³ – âèáóõ ñàìîñâ³äîìîñò³, „Äåíü” 2004, 4 ãðóäíÿ.

14 Â.

Ìàëèíêîâè÷, op.

cit.

15 Freedom House ïèøåò î òåìíèêàõ è îïàñíîñòè ïîëèòðåôîðìû, „Çåðêàëî Íåäåëè” 2004, nr 14, 10–16 àïðåëÿ, http://www.zn.ua/1000/1550/46167/.

16 Â.

Ìàëèíêîâè÷, op.

cit.

o kulturalno-regionalnych ró¿nicach w kraju w okresie wyborów prezy- denta w 2004 r.

Wykorzystali ten aspekt dla pokazania roz³amu pañstwa na dwie Ukrainy: „Zachodnioeuropejsk¹” oraz „Euroazjatyck¹” 17 .

Natomiast badania socjologiczne podaj¹, ¿e istnieje coraz mniej problemów z samo- identyfikacj¹ obywateli Ukrainy, niezale¿nie od jêzyka, religii czy przy- nale¿noœci etnicznej.

Nale¿a³oby powiedzieæ o aksjologicznym roz³amie Ukrainy, a nie o roz³amie narodowym.

Roz³am aksjologiczny mia³by wy- nikaæ z historycznej przynale¿noœci jej czêœci do ró¿nych krajów, dla któ- rych charakterystyczna jest odmienna kultura polityczna i spo³eczna 18 .

Wersja szósta jest wyra¿ona tez¹, ¿e „rewolucja pomarañczowa” by³a owocem dzia³alnoœci specjalistów od marketingu politycznego oraz inten- sywnych manipulacji œwiadomoœci¹ wyborców.

Zdaniem G. Kasjanowa takie stwierdzenie jest równie¿ prawdopodobne.

Podsumowuj¹c swoje rozwa¿ania G. Kasjanow twierdzi, ¿e wydarze- nia z listopada–grudnia 2004 r. na Ukrainie nie mog³y byæ wynikiem jed- nej przyczyny.

Podzielaj¹c zdanie autora, uwa¿amy, ¿e „pomarañczowa rewolucja” by³a wywo³ana szeregiem okolicznoœci spo³eczno-politycz- nych, uwarunkowanych procesem ewolucyjnym ostatnich dziewiêtnastu lat.

Poniek¹d „rewolucja pomarañczowa” ³¹czy³a w sobie zaplanowan¹ mobilizacjê masowego oburzenia i organizacjê akcji niezadowolenia oraz spontaniczn¹ reakcjê ludnoœci na niesprawiedliwoœæ.

Zmiany wewn¹trzpañstwowe po „pomarañczowej rewolucji” G³ównym osi¹gniêciem „pomarañczowej rewolucji”, nazywanej jesz- cze „rewolucj¹ w g³owach”, by³o narodzenie œwiadomoœci narodowej, woli politycznej, jakoœciowa zmiana prawnej kultury ca³ego spo³eczeñ- stwa.

Okres, który staramy siê przeanalizowaæ, mo¿na scharakteryzowaæ jak czas postêpu demokratycznego.

Dojœcie do w³adzy ugrupowania opo- zycyjnego na czele z W. Juszczenk¹ by³o mo¿liwe dziêki „kredytowi za- ufania”, który otrzymali oni od spo³eczeñstwa.

Tak zwana rewolucja „wynios³a” na najwy¿sze stanowisko w pañstwie wybranego zgodnie z wol¹ narodu lidera, co z kolei by³o gwarantem, ¿e obiecywane przez nie- go reformy zostan¹ podtrzymane.

Przeanalizujemy wyniki dzia³alnoœci 166 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 17 Ibidem.

18 Ì.

Ìèõàëü÷åíêî, Öèâ³ë³çàö³éíà ÷è ö³íí³ñíà ðîçêîëîò³ñòü Óêðà¿íè?, „Ïî- ë³òè÷íèé Ìåíåäæìåíò” 2006, nr 6, s. 18–28.

W. Juszczenki, aby móc oceniæ jego osi¹gniêcia, znaleŸæ przyczyny nie- powodzeñ i spróbowaæ antycypowaæ mo¿liwoœci dalszego rozwoju sytu- acji w pañstwie.

Fundamentalnym dokumentem programowym W. Juszczenki w kam- panii wyborczej na prezydenta w 2004 r. by³ tak zwany plan dzia³alnoœci W. Juszczenki „Dziesiêæ kroków naprzeciw ludziom”.

Plan ten sk³ada³ siê z nastêpuj¹cych pozycji: 1) stworzenie 5 mln miejsc pracy.

Wed³ug da- nych Pañstwowego Komitetu Statystyki na Ukrainie, poziom bezrobocia ludnoœci w wieku produkcyjnym w 2005 r. wynosi³ 7,8%, a pod koniec 2009 r.

– 9,6%.

Na koniec prezydentury Juszczenki zaobserwowano nie- wielki wzrost bezrobocia 19 ; 2) zabezpieczenie priorytetowego finansowa- nia programów spo³ecznych.

W tej sferze dzia³alnoœci uda³o siê osi¹gn¹æ po¿¹dane rezultaty: po raz pierwszy za lata niepodleg³oœci Ukrainy zwiêk- szono pomoc finansow¹ dla rodziców podczas narodzenia dziecka.

De- mografowie i dzisiaj odnotowuj¹ pozytywny wp³yw prorodzinnej polityki.

Wyniki sonda¿y z ostatnich trzech lat wskazuj¹ na zwiêkszenie liczby ko- biet, które zrezygnowa³y z budowania swojej kariery na rzecz dbania o w³asn¹ rodzinê; 3) zwiêkszenie bud¿etu pañstwa kosztem zmniejszenia podatków.

W 2006 r. wnoszone projekty ustaw by³y zgodne z programem kampanii wyborczej – praca nad tworzeniem modelu ekonomii spo³ecz- nej, a wiêc udoskonalenie systemu podatkowego, poprawa klimatu inwe- stycyjnego, stworzenie równych warunków dla dzia³alnoœci ekonomicznej.

Projekty ustaw o minimalizacji podatku dla ma³ych i œrednich przedsiê- biorstw by³y wnoszone do parlamentu, jednak nie zosta³y przyjête.

By³o to spowodowane niemo¿noœci¹ zebrania odpowiedniej liczby g³osów wœród by³ych sprzymierzeñców „rewolucji” i niezdolnoœci¹ przekonania opozycji 20 ; 4) zmuszenie w³adzy do pracy dla ludzi, walka z korupcj¹.

Zo- sta³y przyjête a¿ dwie antykorupcyjne ustawy.

Nie zbadano jednak ¿adnej kryminalnej sprawy, chocia¿ sprawa antykuczmowskiego dziennikarza G. Gongadze lub sprawa otrucia samego Juszczenki by³y obietnic¹ numer 1 w kampanii przedwyborczej; 5) stworzenie bezpiecznych warunków ¿y- cia dla spo³eczeñstwa.

Chodzi³o m.in. o walkê ze zorganizowan¹ prze- stêpczoœci¹, ochronê przed ekologicznymi katastrofami; 6) zabezpieczenie wartoœci rodzinnych i poszanowanie praw dziecka.

Jednym z realizowa- SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

167 19 Äåðæàâíèé Êîì³òåò ñòàòèñòèêè Óêðà¿íè, Îñíîâí³ ïîêàçíèêè ðèíêó ïðàö³ (ð³÷í³ äàí³), http://www.ukrstat.gov.ua/, 2010.

20 Î.

Íîñîâà, Àíàë³ç çàêîíîòâîð÷î¿ ðîáîòè ïàðò³é, ùî ïðèéøëè äî âëàäè â íàñë³äîê âèáîð³â 2006 ðîêó, „Çá³ðíèê àíàë³òè÷íèõ âèñíîâê³â” 2007, s. 206.

nych zadañ by³o wprowadzenie instytucji lekarza rodzinnego, zauwa¿alna jest równie¿ tendencja do aktywnego rozwoju domów dziecka rodzinnego typu.

Nie zosta³ jednak wprowadzony program m³odzie¿owego kredyto- wania hipotecznego; 7) sprzyjanie duchowieñstwu, wzmocnienie moral- nych wartoœci.

Prezydent zaanga¿owa³ siê w sprawê uznania ludobójstwa ukraiñskiego narodu – g³odu 20–30 lat – przez œwiatow¹ opiniê spo³eczn¹.

W ten sposób próbowa³ on zjednoczyæ dwie czêœci Ukrainy, na które zosta³a ona medialnie podzielona przez specjalistów od marketingu poli- tycznego w czasie kampanii wyborczej; 8) sprzyjanie rozwojowi ukraiñ- skiej wioski.

Pomimo zakazu sprzeda¿y gruntów rolnych w celu obrony praw rolników, ziemie te s¹ nadal sprzedawane.

Brak perspektyw ¿ycia na wsi powoduje migracje m³odzie¿y do du¿ych miast; 9) zwiêkszenie finan- sów na potrzeby wojska, zmiana postaw wobec osób nosz¹cych mundury wojskowe.

W 2005 r. by³a zlikwidowana Pañstwowa Autoinspekcja, wskutek czego 7000 osób straci³o pracê, a bezpieczeñstwo na drogach znacznie siê pogorszy³o. Dokonano czêœciowych reform w armii: zmniej- szono okres s³u¿by, zwiêkszono iloœæ miejsc pracy dla zawodowych ¿o³nierzy.

Finansowanie armii pozosta³o na niedostatecznym poziomie; 10) prowadzenie polityki zewnêtrznej, której celem bêdzie dbanie o inte- resy narodu ukraiñskiego.

Juszczenko aktywnie popularyzowa³ ideê wejœ- cia Ukrainy do Unii Europejskiej i NATO.

Jeœli akcesja do UE zyska³a akceptacjê ludnoœci, to wst¹pienie do struktur Paktu Pó³nocnoatlantyckie- go budzi³o wiele podejrzeñ i niepewnoœci.

Niew¹tpliwie wydarzenia z 2004 r. spowodowa³y, ¿e Ukraina zaistnia³a na arenie miêdzynarodowej, ale kryzys polityczny przyniós³ niestabilnoœæ ekonomiczn¹, zmniejszaj¹c tym samym atrakcyjnoœæ inwestycyjn¹.

Na drodze wejœcia do UE nie ma istotnych postêpów, a polityka wizowa w niektórych ambasadach znacz- nie siê skomplikowa³a.

Podczas „pomarañczowej rewolucji” dokona³a siê bardzo wa¿na zmia- na w konstytucji Ukrainy.

Zosta³a przeprowadzona reforma, na skutek której system pañstwa prezydencko-parlamentarnego zmieni³ siê na par- lamentarno-prezydencki 21 .

Innymi s³owy ograniczono w³adzê prezyden- ta, nadaj¹c j¹ z kolei Gabinetowi Ministrów Ukrainy (GMU) i Radzie Najwy¿szej Ukrainy (RNU).

GMU mianowano najwy¿szym organem w³adzy wykonawczej.

168 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 21 R. Miler, op.

cit.

Nale¿y zauwa¿yæ, ¿e w wiêkszoœci programów przedwyborczych kandy- datów na prezydenta w 2010 r. by³y poruszane kwestie reformy konstytu- cyjnej.

Mo¿na to wyjaœniæ faktem, ¿e w ostatnich latach konstytucja sta³a siê przedmiotem czêstych dyskusji i sprzeczek.

Ogólny programowy cha- rakter konstytucji i jej defekty prawne sta³y siê dobrym fundamentem dla manipulacji ró¿nych si³ politycznych.

W³aœnie w czasie prezydentury Juszczenki znacznie zwiêkszy³a siê rola S¹du Konstytucyjnego, jako je- dynej instytucji, która reguluje podstawowe prawo.

O ile S¹d ten znajduje siê pod wp³ywem prezydenta, mamy podstawy uwa¿aæ go za potencjalny polityczny instrument.

Projekt nowej konstytucji wnios³a ju¿ partia aktu- alnego prezydenta Ukrainy.

Tendencja do zmiany prawa podczas wybo- rów by³a zauwa¿alna i w tym roku.

W okresie pomiêdzy turami wyborów zosta³y wniesione zmiany do ustawy „O wyborach prezydenta”.

Analiza prawa wyborczego w okresie 2004–2010 daje podstawê do stwierdzenia o zmniejszeniu demokratycznoœci i przejrzystoœci wyborów.

W 2004 r. wniesiono zmiany z nastêpuj¹cymi poprawkami, które dotyczy³y wybo- rów parlamentarnych: wiêkszoœciowo-proporcjonalny system zamieniono na proporcjonalny, listy partyjne zosta³y zamkniête.

Charakterystycznym dla ukraiñskich wyborów jest czêsta zmiana prawa wyborczego w przed- dzieñ samych wyborów przez wiêkszoœæ parlamentarn¹ na korzyœæ kan- dydata ze strony w³adzy.

Taka niestabilnoœæ prawnego systemu rzutuje swoje negatywne skutki praktycznie natychmiast.

Warto wyakcentowaæ to, ¿e „pomarañczowa rewolucja” znacz¹co wp³ynê³a na instytucje wy- borcze na Ukrainie.

Jakoœciowa zmiana procesu wyborczego – niwelo- wanie administracyjnego wp³ywu, zmniejszenie liczby falsyfikacji – socjolodzy i prawnicy nazywaj¹ jednym z najwiêkszych osi¹gniêæ „re- wolucji”.

„Pomarañczowa rewolucja” spowodowa³a zmianê wizerunku Ukrainy na lepsze 22 .

„Ukraina udowodni³a ponad wszelk¹ w¹tpliwoœæ ¿e jest krajem europejskim – nie tylko w sensie geograficznym, lecz tak¿e co najwa¿- niejsze, pod wzglêdem przywi¹zania do najwa¿niejszych wartoœci demo- kratycznych” 23 .

Spory polityczne, które mia³y miejsce po „pomarañczowej rewolucji” s¹ efektem ubocznym demokracji.

Pod tym wzglêdem nie ob- serwujemy pora¿ki rewolucji, bo pluralizm i wolnoœæ wyboru s¹ istot¹ SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

169 22 J. Urbanowska, W. Oniszczuk, Ukraina – przewodnik dla przedsiêbiorców, Warszawa 2006, s. 18.

23 J. Liczner, Po rewolucji pomarañczowej.

Relacje UE – Ukraina do wiosny 2006 roku, http://www.batory.org.pl, 2006, s. 7.

rewolucji 24 .

Byæ mo¿e realizacja obietnic z Majdanu by³aby skuteczniej- sza, gdyby nie rywalizacja, która rozpoczê³a siê pomiêdzy J. Tymoszenko a otoczeniem W. Juszczenki.

Pierwsz¹ „koœci¹ niezgody” by³ kryzys ener- getyczny, podczas którego Tymoszenko oskar¿y³a rosyjskich ekspor- terów o specjalne podwy¿szanie cen, aby zdestabilizowaæ sytuacjê na Ukrainie.

Juszczenko by³ innego zdania i obwini³ za to rz¹d 25 .

Do pozytywnych zmian, które nast¹pi³y po wydarzeniach zimy 2004 r. mo¿emy zaliczyæ tak¿e przebudzenie spo³eczeñstwa obywatelskiego.

Od rozpadu Zwi¹zku Radzieckiego po raz pierwszy mo¿na by³o zaobserwo- waæ takie masowe niezadowolenie z w³adzy.

U przeciêtnego obywatela znikn¹³ strach przed braniem udzia³u w demonstracjach (który towarzy- szy³ mu od czasów komunistycznych).

Masowa integracja ludzi wokó³ jednej idei sta³a siê dobrym gruntem dla nowego kierunku rozwoju ukraiñskiego narodu.

Stan spraw w sferze wolnoœci s³owa polepszy³ siê, znik³y tak zwane „temnyky” – zamawiane przez administracjê prezydenta reporta¿e radiowe i telewizyjne, zapocz¹tkowane w 2001 r., które poda- wa³y niepe³n¹ albo nieobiektywn¹ informacjê, za pomoc¹ której tworzono przychylny wizerunek obozu rz¹dz¹cego.

Opozycja zaczê³a faktycznie wp³ywaæ na procesy w pañstwie.

Istnieje pogl¹d, ¿e spo³eczeñstwo ukraiñskie nie by³o gotowe ani in- stytucjonalnie, ani psychicznie do potwierdzenia swoich zawy¿onych oczekiwañ.

Ludzie naiwnie oczekiwali, ¿e po dojœciu do w³adzy nowej politycznej si³y uda siê w krótkim czasie pozbyæ siê „chorób” dziedziczo- nych przez lata.

Oszustwo uczestników „rewolucji” odbi³o siê negatywnie na narodowej identyfikacji.

Chaos i stagnacja pomimo swych negatywnych skutków spowodowa³y, ¿e odchodzi siê na Ukrainie od modelu postkomu- nistycznych prezydenckich re¿imów na rzecz polityki kompromisowego porozumienia 26 .

Spogl¹daj¹c na Ukrainê po piêciu latach od wydarzeñ na Majdanie, mo¿na stwierdziæ, ¿e synonimami „pomarañczowej rewolucji” s¹ nie 170 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 24 W. Jarzyñski, Ukraina przed wyborami i 5 lat po „Pomarañczowej Rewolucji”.

Gdzie jest i dok¹d zmierza?, http://www.mojeopinie.pl/ukraina_przed_wybora- mi_i_5_lat_po__pomaranczowej_rewolucji__gdzie_jest_i_dokad_zmierza,3,1259148251, 2009.

25 M. Prze³omiec, Pomarañczowa Lady – Julia Tymoszenko.

Królowa Majdanu, w: Ukraina na zakrêcie.

Drogi i bezdro¿a pomarañczowej rewolucji, red. T. Kruszona, Warszawa 2005, s. 31–49.

26 Î.

Òêà÷åíêî, Ðîçáóäîâà Óêðà¿íè ï³ñëÿ Ïîìàðàí÷åâî¿ ðåâîëþö³¿, „Ïåðñîíàë” 2007, nr 3, s. 18–23.

tylko demokratyzacja, wolnoœæ s³owa, ale i z drugiej strony – najwiêksze rozczarowanie pañstwa.

Sprzyja³y temu niespodziewane, czêsto nieefek- tywne dzia³ania rz¹dz¹cych, brak odpowiedzialnoœci.

W czasie prezyden- tury W. Juszczenki istnia³y trzy centralne organy w³adzy wykonawczej, które dublowa³y te same pe³nomocnictwa.

Prowadzi³o to do tego, ¿e ¿a- den z nich nie bra³ odpowiedzialnoœci za sytuacjê w pañstwie.

Zgodnie z Konstytucj¹ Ukrainy, g³ównym organem wykonawczym jest Gabinet Ministrów Ukrainy.

Nowy prezydent stworzy³ Sekretariat – administra- cyjny organ prezydenta 27 i nied³ugo po wyborach 2004 r. by³ sformowany trzeci organ – Narodowa Rada Bezpieczeñstwa i Obrony.

Wewn¹trzpartyjne sprzeczki st³umi³y du¿y polityczny potencja³ budo- wany na Majdanie.

G³ównym problemem pozostaje degradacja aparatu urzêdników pañstwowych, która przenika ca³y pion w³adzy.

Przyjœcie no- wego proeuropejskiego lidera mimo oczekiwañ i przedwyborczych obiet- nic nie rozwi¹za³o problemu z biurokratyzacj¹ systemu politycznego.

Wzrós³ poziom korupcji, jak równie¿ wzros³a liczba pracowników admi- nistracyjnych, szczególnie w centralnych regionach kraju.

Wed³ug danych Transparency International za ostatnie lata, wœród 180 krajów Ukraina zajê³a w 2007 r.

– 118 i w 2009 r.

– 146 miejsce, bior¹c pod uwagê poziom korupcji (im wy¿sze miejsce, tym wiêkszy poziom korupcji) 28 .

W czasie prezydentury W. Juszczenki pojawi³ siê nowy termin – „ku- mostwo” (nepotyzm), czyli faworyzowanie rodziny i znajomych przy ob- sadzaniu wysokich stanowisk pañstwowych.

Problem profesjonalizmu i lojalnoœci pañstwowych urzêdników wymaga systemowych zmian, czasu i g³êbokich przemian spo³eczno-moralnych.

Nie zosta³a przeprowadzona reforma s¹downictwa, o której by³o tak g³oœno przed wyborami.

Obietnice walki z korupcj¹ w s¹dach i z ich uniezale¿nieniem pozosta³y obietnicami.

Instytucje ochrony praw cz³owieka nie rozpowszechni³y siê i nie zyska³y autorytetu, co implikuje niemo¿noœæ ich wp³ywu na stan przestrzegania praw cz³owieka.

Problemem pozostaje stworzony na potrzeby polityków podzia³ Ukrainy na Wschód i Zachód.

Rozkwit populizmu osi¹gn¹³ swoje apogeum.

Znany ukraiñski socjolog, W. Fesenko zauwa¿y³, ¿e rozliczenie za niewykonanie przedwyborczych obietnic istnieje: wyrazem tego jest ranking przychylnoœci do W. Juszczenki, który od dnia objêcia w³adzy SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

171 27 R. Miler, op.

cit.

28 Í.

Êîâàëåíêî, Î.

Ëàùåíêî, Óêðà¿íà – ñåðåä „ñâ³òîâèõ ë³äåð³â” çà ð³âíåì êî- ðóïö³¿, Ðàä³î Ñâîáîäà, http://www.

Radiosvoboda.org/content/article/1972544/html, 2010.

prezydenta obni¿y³ siê z 50% do 3%.

Wielka polityka zmieni³a siê ze sfery zarz¹dzania i walki o w³adzê w parlamencie w permanentn¹ wojnê poli- tycznych liderów, podobn¹ do ró¿nego rodzaju telewizyjnych talk-show 29 .

Psychologiczne mechanizmy, które by³y odpowiedzi¹ na próbê sfa³szowania wyborów prezydenckich na Ukrainie w 2004 roku Powstanie ludnoœci, nazywane czêsto „pomarañczow¹ rewolucj¹”, które mia³o miejsce na Ukrainie pod koniec 2004 roku nale¿y nazwaæ konfliktem.

By³a to bowiem sytuacja, w której istnia³y sprzeczne motywy, cele, a tak¿e zachowania 30 .

Psychologicznej analizy tego zjawiska mo¿na dokonaæ z wielu interesuj¹cych punktów widzenia, koncentruj¹c siê na elementach poprzedzaj¹cych konflikt lub na samym konflikcie.

Celem na- szych rozwa¿añ bêd¹ procesy, zjawiska i uwarunkowania psychologiczne, bezpoœrednio zwi¹zane z eskalacj¹ konfliktu na Ukrainie jesieni¹ 2004 roku.

Punktem czasowym, od którego zaczniemy analizê bêd¹ wydarzenia z 21 listopada, gdy W. Juszczenko zakwestionowa³ uczciwoœæ komisji wyborczej i wezwa³ naród do masowych protestów.

Konflikt „jest procesem napêdzanym zbiorowymi potrzebami i oba- wami, a nie ca³kowicie wytworem racjonalnej kalkulacji obiektywnych interesów…”

31 .

Przyczynami konfliktów s¹ wiêc nie tylko niezaspokojo- ne podstawowe potrzeby, zwi¹zane z fizjologi¹ cz³owieka, ale równie¿ niezaspokojone wy¿sze psychiczne potrzeby takie jak to¿samoœæ, poczu- cie bezpieczeñstwa, sprawiedliwoœci.

Z psychologicznego punktu widze- nia, protesty odbywaj¹ce siê w Kijowie w 2004 roku by³y reakcj¹ na poczucie niesprawiedliwoœci ze strony „bia³o-niebieskich” oraz ich kan- dydata na najwy¿sze stanowisko w pañstwie – W. Janukowycza.

W skali masowej zosta³a zakwestionowana sprawiedliwoœæ procedury wyboru prezydenta Ukrainy i nast¹pi³ kryzys jego legitymizacji.

Jak pisze K. Skar- ¿yñska, poczucie niesprawiedliwoœci jest zwi¹zane ze specyficznym po- znawczym przetworzeniem doœwiadczenia straty czy frustracji, polegaj¹cym na znalezieniu zewnêtrznego sprawcy tego doœwiadczenia.

Jednym 172 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 29 Â.

Ôåñåíêî, Îáèäíî äî ñë¸ç.

×òî ïëîõîãî è õîðîøåãî ïðèíåñëà Îðíæåâàÿ ðåâîëþöèÿ?, Ñåé÷àñ, www.seychas.ua/politics/2009/11/20/articles/16462.html, 2009.

30 K. Skar¿yñska, op.

cit.

31 H. Kelman, R. Fisher, Analiza konfliktów i ich rozwi¹zywanie,w:Psychologia polityczna, red. D. Sears, L. Huddy, R. Jervis, Kraków 2008, s. 288.

z powodów poczucia niezadowolenia jest odczucie relatywnej deprywa- cji.

Odwo³uj¹c siê do socjologicznego znaczenia tego terminu, chodzi o rozbie¿noœæ pomiêdzy osi¹gniêciami jednostki a osi¹gniêciami grupy odniesienia.

Mog¹ tutaj wystêpowaæ porównania „ja–inni”, ale tak¿e „my–oni”, czyli tak zwana relatywna deprywacja braterska 32 .

Nak³ada siê wiêc na to specyficzna rola kategoryzacji spo³ecznej, której efektem jest podzia³ na „my” i „oni”.

Podzia³ ten, zdaniem D. Grabowskiego wynika z podstawowej zasady kolektywizmu.

Odczucie relatywnej deprywacji braterskiej u zwolenników W. Juszczenki by³o efektem gorszego po³o¿e- nia swojej grupy w stosunku do grupy osób d¹¿¹cych do sfalsyfikowania wyników wyborów 33 .

Poczucie niesprawiedliwoœci jest przykrym stanem emocjonalnym.

Ludzie podejmuj¹ wówczas dzia³ania, które maj¹ na celu likwidacjê b¹dŸ zmniejszenie natê¿enia przykrych dyskomfortów.

Dzia³ania takie w psy- chologii okreœlane s¹ jako „radzenie sobie” (coping) 34 .

Potrzebê redukcji poczucia niesprawiedliwoœci uwa¿aæ wiêc mo¿na za bezpoœredni¹ przy- czynê kolektywnych dzia³añ protestacyjnych na Majdanie w 2004 roku (pytaniem jest, na ile poczucie niesprawiedliwoœci, a na ile podsycanie tego poczucia ze strony Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej sta³y za wydarzeniami na Ukrainie?).

Za zaanga¿owaniem ludzi w takie dzia- ³ania stoi potrzeba zmiany, pokazania swojej to¿samoœci lub wyra¿enia swoich pogl¹dów.

Nadaj¹ one znaczenie swojemu œwiatu 35 .

Prawdopodobnie bez W. Juszczenki jako osoby uto¿samiaj¹cej pozy- tywne wartoœci zwi¹zane z demokracj¹ i wolnoœci¹ obywatelsk¹, nie dosz³oby do wydarzeñ na Majdanie.

Medialna kariera tego polityka za- czê³a siê w latach 1996–1999, gdy piastowa³ on posadê szefa banku naro- dowego.

PóŸniejsze premierostwo w latach 1999–2001 utrwali³o obraz Juszczenki jako osoby godnej zaufania i niekradn¹cej.

Dymisja z tego sta- nowiska pozytywnie odbi³a siê na jego wizerunku.

Zacz¹³ on byæ postrze- gany jako „przyjaciel ludu” i „wróg oligarchii”.

„Nadzieje na przysz³e zmiany zwi¹zano z osob¹, której wizerunek kszta³towa³y wartoœci prefe- rowane przez wiêkszoœæ narodu.

A kiedy wolê tej czêœci spo³eczeñstwa SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

173 32 K. Skar¿yñska, op.

cit.

33 D. Grabowski, Psychologiczne i sytuacyjne warunkowania politycznych zacho- wañ protestacyjnych, „Przegl¹d Psychologiczny” 2002, nr 2, s. 209–228.

34 Ibidem.

35 B. Klandermans, Kolektywne dzia³ania,w:Psychologia polityczna, red. D.

Se- ars, L. Huddy, R. Jervis, Kraków 2008, s. 615–649.

brutalnie zlekcewa¿ono, fa³szuj¹c masowo wyniki wyborów, ludzie wy- szli na ulice 36 .

Nale¿y jednak zaznaczyæ, ¿e wizerunek W. Juszczenki nie by³ jednoznaczny, 31% skojarzeñ zebranych w badaniach w listopadzie 2004 r. i 23% skojarzeñ z marca 2005 r. zwi¹zanych z W. Juszczenk¹, to skojarzenia o negatywnym wydŸwiêku 37 .

Jak podkreœla G. Poczepcow, „pomarañczowa rewolucja” by³a pod- trzymywana przede wszystkim przez dwie klasy spo³eczne: m³odzie¿ i przedsiêbiorców ma³ych i œrednich firm 38 .

Dla tych dwóch grup charak- terystyczne s¹: brak strachu, szybkie podejmowanie decyzji oraz przy- wi¹zanie do liberalnych wartoœci.

T. Tytarenko wyró¿ni³a cztery grupy osób ze wzglêdu na motywy, jakimi siê kierowa³y decyduj¹c siê na udzia³ w demonstracji.

Pierwsz¹ grupê mo¿na nazwaæ ideologami, to s¹ osoby najbardziej aktywne i odwa¿ne, które nie mia³y ¿adnych w¹tpliwoœci co do s³usznoœci manifestacji.

Druga grupa osób, nazwijmy ich entuzjastami, przyjecha³a do Kijowa niekoniecznie w celach demonstracyjnych, ale ra- czej ¿eby zobaczyæ miasto, polityków i aby móc siê pokazaæ.

Kolejna gru- pa osób traktowa³a „rewolucjê” jako wydarzenie, gdzie mo¿na poznaæ nowych ludzi, wyraziæ swoje emocje.

By³y to osoby z du¿¹ potrzeb¹ po- szukiwania wra¿eñ.

Wœród protestuj¹cych byli te¿ tacy, którzy szukali w bie¿¹cych wydarzeniach rozwi¹zania swoich osobistych problemów.

Mo¿na przypuszczaæ, ¿e w pewnej mierze motywami trzech ostatnich grup by³y równie¿ korzyœci finansowe, które mo¿na by³o uzyskaæ demon- struj¹c na Majdanie Niezale¿noœci 39 .

Z psychologicznego punktu widzenia, ludzie manifestuj¹cy swoje idee na Majdanie stanowili t³um, którego zachowanie rz¹dzi siê swoimi regu- ³ami.

„Majdan fizycznie by³ mas¹: ludzie, unikaj¹cy na co dzieñ kontaktów ze sob¹, tam stali œciœniêci, trac¹c cielesn¹ indywidualnoœæ” 40 .

T. Tytaren- ko pisze o powstaniu „kolektywnej psychiki”, ka¿dy kto przebywa³ jakiœ 174 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 36 A. Dachnij, Fenomen pomarañczowej rewolucji: wymiar historyczny i politycz- no-psychologiczny, „Roczniki Miêdzynarodowego Centrum Kultury” 2005, nr 14, s. 21.

37 Ì.

Äðîçäîâà, Äèíàì³êà ïîë³òè÷íî¿ ñâ³äîìîñò³ ñòóäåíò³â ó ïðîöåñ³ âèáîð- ÷î¿ êàìïàí³¿ 2004 ðîêó, „Ñîö³àëüíà ïñèõîëîã³ÿ” 2005, nr 4, s. 32–43.

38 Ã.

Ïî÷åïöîâ, Îðàíæåâûå ðåâîëþöèè è íåíàñèëüñòâåííûå ìåòîäû ñâåð- æåíèÿ âëàñòè, http://psyfactor.org/lib/or-4.htm, 2005.

39 Ò.

Òèòàðåíêî, Ðåâîëþöèÿ ãëàçàìè ïñèõîëîãà, „Çåðêàëî íåäåëè” 2004, 18 äåêàáðÿ, nr 51, s. 18.

40 A. Ticho³az, Czy odby³a siê na Ukrainie „pomarañczowa rewolucja”?,w:Ety- ka i polityka, red. D. Probycka, Kraków 2005, s. 426.

czas wœród tych ludzi, zaczyna³ odczuwaæ niezwyk³e potrzeby i d¹¿enia 41 .

Funkcjonowanie protestuj¹cych przypomina³o sektê, gdzie nie jest do- puszczane inne myœlenie ni¿ to, które proponuje lider 42 .

Uduchowiony jednomyœln¹ ide¹ t³um sta³ siê jednym ¿ywym organizmem.

Organizm taki jest bardzo impulsywny i podatny na szybkie zara¿anie uczestników emocjami 43 .

Ludzie trwali w tym wyre¿yserowanym przedstawieniu, ma- j¹c poczucie ¿e tworz¹ historiê, nie bior¹c pod uwagê tego, ¿e mog¹ byæ tylko marionetkami w rêkach Zachodu.

W zale¿noœci od tego, jak odbywa siê proces komunikacji oraz wza- jemna percepcja stron konfliktu, wyró¿nia siê trzy sposoby rozumienia sytuacji konfliktowej: wycofania siê, kooperatywny i rywalizacyjny 44 .

Zakwestionowanie legitymizacji w³adzy na Ukrainie przybra³o charakter rywalizacyjny.

W tym paragrafie stronimy od ewaluacji podjêtych dzia³añ przez obóz „pomarañczowych”, postaramy siê tylko opisaæ je w termi- nach mechanizmów psychologicznych.

Orientacja rywalizacyjna charakteryzuje siê nastawieniem na reali- zacjê wy³¹cznie w³asnych celów.

Strony konfliktu koncentruj¹ siê na ró¿nicach, wartoœciuj¹c przy tym pozytywnie swoje elementy natomiast pejoratywnie – elementy przeciwnika 45 .

H. Kelman i R. Fisher wyró¿niaj¹ dwa procesy, uruchomienie których sprzyja eskalacji i utrwalaniu konflik- tu: procesy normatywne i procesy percepcyjne.

Jednym z procesów nor- matywnych, który mo¿na by³o zaobserwowaæ podczas „pomarañczowej rewolucji” by³a mobilizacja lojalnoœci wobec grupy.

„Wzbudzanie uczuæ nacjonalistycznych i patriotycznych, zw³aszcza w kontekœcie narodowe- go bezpieczeñstwa i przetrwania, stanowi potê¿ne narzêdzie mobilizacji poparcia publicznego” 46 .

Procesy percepcyjne odegra³y równie wa¿n¹ rolê w eskalacji konfliktu.

GroŸnym dla obu stron konfliktu by³o tworze- nie lustrzanych obrazów.

Ka¿da ze stron uwa¿a³a siê za praw¹ i pokojowo nastawion¹, a swojego przeciwnika opisywa³a jako z³ego i wrogo nasta- wionego.

Innymi s³owy, chodzi o sytuacjê, w której „obie strony maj¹ tendencje do konstruowania analogicznych obrazów siebie i innego, z wy- j¹tkiem odwrotnych wartoœci” 47 .

SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

175 41 Ò.

Òèòàðåíêî, op.

cit.

42 Ã.

Ïî÷åïöîâ, op.

cit.

43 Ò.

Òèòàðåíêî, op.

cit.

44 K. Skar¿yñska, op.

cit.

45 Ibidem.

46 H. Kelman, R. Fisher, s. 294.

47 Ibidem, s. 297.

K. Skar¿yñska dodaje kolejne elementy odpowiedzialne za eskalacjê konfliktu 48 .

Wspomniany ju¿ podzia³ na „my” i „oni”, czyli tak zwana ostra kategoryzacja mo¿e powodowaæ selektywnoœæ percepcji i pamiêci.

Kategoryzacja ta staje siê podstaw¹ wszelkich ocen i decyzji.

W. Jusz- czenko obwinia³ za wszystkie klêski polityki rz¹du „ich”, czyli wrogów narodu, uk³ady korupcyjne i oligarchów 49 .

Takie oskar¿anie drugiej strony i niedocenianie czynników sytuacyjnych to podstawowy b³¹d atrybucji.

Demonstracje na Majdanie Niepodleg³oœci w 2004 r. niew¹tpliwie ist- nia³y fizycznie.

By³ t³um, by³a kolektywna psychika, by³o poczucie nie- sprawiedliwoœci, by³y chêci zmiany, ale by³y te¿ motywy finansowe (obietnice wsparcia finansowego ze strony USA i Zachodu w przypadku wygranej W. Juszczenki), by³a manipulacja rewolucyjn¹ frazeologi¹, by³o „mêczeñstwo” Wiktora Juszczenki.

Pytaniem jest: co pozosta³o?

Badacze odnotowuj¹ pewne zmiany.

M. Drozdowa pisze o pozytywnej zmianie po- staw studentów wobec polityki, polityków, partii politycznych, w³adzy i wyborów 50 .

I. Bilokoñ donosi o obni¿eniu poczucia socjalnej frustracji i makiawelizmu w³adz oraz o wzroœcie zaufania do demokracji i polityki.

Zaznaczamy jednak, ¿e te optymistyczne wyniki pochodz¹ z pocz¹tku 2005 r. 51 Czy dzisiaj termin „pomarañczowa rewolucja”, to nie jest przy- padkiem verbal fiction, czy mo¿e ma jak¹œ przedmiotow¹ treœæ?

„Pomarañczowa rewolucja” a wybory prezydenckie w 2010 roku Osoby, które „pomarañczowa rewolucja” wynios³a na szczyt w³adzy by³y ¿ywo zainteresowane zachowaniem stanu metafizycznej œwiadomo- œci „Majdanu”.

Powód by³ prosty, ludzie uto¿samiaj¹cy siê z Majdanem solidaryzowali siê z w³adz¹ i jej dzia³aniami 52 .

Jednak ju¿ nied³ugo póŸ- niej, Majdan sta³ siê dla wielu Ukraiñców symbolem chaosu i k³ótni 53 .

Prawdziwymi okaza³y siê rozwa¿ania W. Zlywkowa, gdy w swoim arty- kule umieœci³ on chiñskie przys³owie: „kwiat dzisiejszego zwyciêstwa 176 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 48 K. Skar¿yñska, op.

cit.

49 A. Ticho³az, op.

cit.

50 Ì.

Äðîçäîâà, Äèíàì³êà ïîë³òè÷íî¿ ñâ³äîìîñò³ ñòóäåíò³â ó ïðîöåñ³ âèáîð- ÷î¿ êàìïàí³¿ 2004 ðîêó, „Ñîö³àëüíà ïñèõîëîã³ÿ” 2005, nr 4, s. 32–43.

51 ².

Á³ëîêîíü, Ïîë³òè÷í³ ïîä³¿ ê³íöÿ 2004 ðîêó ³ ñîö³àëüíî-ïîë³òè÷í³ íàñòà- íîâëåííÿ ìîëîä³, „Ñîö³àëüíà ïñèõîëîã³ÿ” 2005, nr 4, s. 21–31.

52 A. Ticho³az, op.

cit.

53 W. Jarzyñski, op.

cit.

niesie w sobie kie³ki jutrzejszej pora¿ki” 54 .

B³¹d by³ podstawowy, jak pisze A. Ticho³az, w³adza zamiast skupiaæ siê na za³o¿eniach „pomarañczo- wej rewolucji” terroryzowa³a spo³eczeñstwo „pomarañczow¹ frazeologi¹”.

Rosn¹ce niezadowolenie z prezydenta, kryzys ekonomiczny w pañ- stwie, doœwiadczenia zwi¹zane z wyborami Krawczuka, Kuczmy two- rzy³y podczas wyborów w 2010 r. atmosferê wyboru „mniejszego z³a”.

Wybory prezydenta na Ukrainie, to nie wybór pewnej ideologii czy kie- runku rozwoju, lecz tego faktu nie uœwiadamia znaczna czêœæ spo³eczeñ- stwa maj¹ca prawo g³osu.

Podstawowe za³o¿enia programów wyborczych kandydatów na prezydenta s¹ bardzo podobne.

Programy te nie wpadaj¹ w pamiêæ przeciêtnemu obywatelowi, bo przedwyborcze obietnice rzadko kiedy s¹ wcielane w ¿ycie.

Dlatego te¿ istotnej ró¿nicy pomiêdzy konku- rentami politycznej elity nie by³o widaæ.

Uwa¿amy, ¿e uchybieniem Ukrainy podczas rodzenia siê jej niepod- leg³oœci by³o nieuchwalenie ustawy o lustracji politycznej.

Ustawa taka mia³aby zakazywaæ w ci¹gu pierwszej dekady zajmowanie wa¿nych funk- cji politycznych by³ym komunistom.

Brak opozycji spowodowa³, ¿e taka ustawa nie mog³a zostaæ przeg³osowana.

Przy w³adzy pozostali ludzie ze starego systemu, liderzy by³ego komunistycznego pañstwa, którzy zmie- nili sztandar swojej partii.

Nawet dwadzieœcia lat po upadku Zwi¹zku Radzieckiego wy¿sze pañstwowe posady zajmuj¹ ludzie, których styl i za- sady wywodz¹ siê od komunizmu.

W œrodkach masowego przekazu s¹ oni jednak przedstawiani jako demokratyczni, proeuropejscy liderzy.

W tym te¿ kryje siê jedna z przyczyn niepowodzenia „pomarañczowej rewolu- cji”.

Z tego punktu widzenia mo¿na analizowaæ i nowych liderów kam- panii wyborczej na prezydenta w 2010 r.

Chocia¿ liczba kandydatów pretenduj¹cych na najwy¿sze stanowisko w pañstwie wynosi³a 18, tak na- prawdê liczy³y siê tylko dwie osoby: J. Tymoszenko i W. Janukowycz – wielki przegrany z 2004 r.

Wyborcy bardzo negatywnie rozliczyli W. Juszczenkê za zmarnowanie szans i niespe³nienie obietnic zwi¹zanych z rozwojem kraju i zbli¿eniem go do struktur europejskich.

To na niego, a nie na J. Tymoszenko, „ksiê¿niczkê pomarañczowej rewolucji” spad³a g³ówna wina 55 .

Nale¿a³o oczekiwaæ, ¿e J. Tymoszenko po od³¹czeniu siê od W. Juszczenki jako ambitny i pracowity polityk weŸmie udzia³ w tego- SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

177 54 Â.

Çëèâêîâ, Ïñèõîëîã³ÿ ïåðåìîãè: â³ðòóàëüí³ òà ðåàëüí³ ÷èííèêè, „Ñîö³àë- üíà ïñèõîëîã³ÿ” 2005, nr 3, s. 33–42.

55 J. Kucharczyk, Komentarz po wyborach prezydenckich na Ukrainie, http://www.isp.org.pl/files/5903920470568930001263894655.pdf, 2010.

rocznych wyborach prezydenckich.

Spore poparcie, którym cieszy³a siê J. Tymoszenko powodowa³o, ¿e mo¿liwoœæ objêcia urzêdu prezydenta pozostawa³a w zasiêgu jej rêki.

Tymoszenko dystansuj¹c siê od niezreali- zowanych obietnic „pomarañczowej rewolucji” odziedziczy³a czêœæ elek- toratu Juszczenki z wyborów 2004 r.

Obok dwóch g³ównych kandydatów w minionym roku pojawi³y siê dwaj „nowi” kandydaci: S. Tihipko i A. Jaceniuk.

Specjaliœci od marketin- gu politycznego, kreuj¹c ich wizerunki, akcentowali ich m³odoœæ oraz brak zwi¹zków z aktualn¹ w³adz¹.

Pokazywano ich jako reformatorów, przepe³nionych si³¹ do kardynalnych zmian w pañstwie.

Jednak informa- cje przedwyborcze nie wspomina³y, ¿e obaj byli ju¿ u w³adzy w pañstwie (Tihipko jako minister ekonomiki, Jaceniuk jako marsza³ek sejmu), czyli mieli mo¿liwoœæ wp³ywaæ na wydarzenia w pañstwie.

W³aœnie dlatego bardzo w¹tpliwie wygl¹da ich brak powi¹zañ z ówczesn¹ w³adz¹.

Przy zmianie w³adzy z „pomarañczowych” na „bia³o-niebieskich” i odwrotnie wiêkszoœæ ludzi pozostaje na swoich stanowiskach, dlatego mo¿na powiedzieæ, ¿e w³adza nie zmienia siê – zmienia siê tylko sztandar.

Jest to zamkniête ko³o tych samych ludzi, którzy zmieniaj¹ polityczn¹ orientacjê wy³¹cznie dla w³asnych korzyœci.

Jak wynika z ostatnich analiz wyborów prezydenckich i parlamentarnych, obywatele nie g³osuj¹ oce- niaj¹c konkretne wyniki pracy.

Wybory staj¹ siê walk¹ na percepcjê, twór- cami której s¹ specjaliœci od marketingu politycznego i reklamy.

Tylko w ten sposób mo¿na wyt³umaczyæ fenomenalny wzrost popularnoœci S. Tihipka (13,05%) i A. Jaceniuka (5,45%) (Oficjalne wyniki wyborów pierwszej tury, 2010).

Specjaliœci od marketingu politycznego wyci¹gnêli wnioski z kampa- nii wyborczej z 2004 r.

WyraŸnym przyk³adem jest zmiana wizerunku W. Janukowycza z regionalnego i twardego prorosyjskiego przedstawicie- la przemys³owej czêœci Ukrainy na polityka bardziej podobnego do swo- jego najwiêkszego rywala w okresie jego œwietnoœci – W. Juszczenkê.

Janukowycz nauczy³ siê jêzyka ukraiñskiego, zacz¹³ odwiedzaæ s³u¿bowo Uniê Europejsk¹, wystêpowa³ za wspó³prac¹ nie tylko z Rosj¹, ale i ze Stanami Zjednoczonymi, z³agodzi³ krytykê w stosunku do swoich rywali.

Taka transformacja wizerunku mog³a przyci¹gn¹æ tych wyborców, którzy byli rozczarowani polityk¹ wybranych przez nich przedstawicieli w³adzy.

Zwiêkszy³a siê liczba jego zwolenników na Zachodzie i w Centrum.

Zmieni³ siê te¿ wizerunek Juszczenki.

W 2004 r. to by³ m³ody, silny, ak- tywny polityk, który swoj¹ charyzm¹ móg³ prowadziæ ludzi do walki o demokracjê.

Wczeœniejsza praca w parlamencie i Banku Pañstwowym 178 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10

przekona³y obywateli o jego profesjonalizmie i posiadanych kwalifika- cjach.

Ludzie uwierzyli, ¿e uda mu siê szybko odbudowaæ ukraiñsk¹ go- spodarkê.

Zarazem by³ on patriotycznym liderem, który dba³by o interesy narodu.

Po piêciu latach prezydentury wizerunek Juszczenki zosta³ total- nie zmieniony.

Coraz czêœciej jest odbierany jako s³aby proeuropejski polityk, któremu nie uda³o siê zbudowaæ fundamentu odpowiedzialnej w³adzy.

G³ówna jego dzia³alnoœæ skupi³a siê wokó³ funkcji reprezen- tuj¹cych pañstwo na arenie miêdzynarodowej.

Te niekoñcz¹ce siê podró¿e s³u¿bowe na otwarcie pomników, memoria³ów, uczestnictwo w przedsiê- wziêciach kulturalnych.

U wyborcy powstaje wyobra¿enie, ¿e prezydent nie interesuje siê polityk¹ wewnêtrzn¹, gospodark¹.

To w³aœnie w czasie kryzysu ekonomicznego obywatele pragn¹ widzieæ efektywnego gospo- darza, zaanga¿owanego w problemy wzrostu w sektorze przemys³owym i rolnictwie.

Na dodatek brakuje wewnêtrznej zgodnoœci w szeregach par- tii politycznej Juszczenki.

W porównaniu z Juszczenk¹, Janukowycz wygl¹da jak silny lider.

Jego partia jest jednorodna, mo¿na z ³atwoœci¹ przeœledziæ jej strukturê.

Wszystkie propozycje i dzia³ania przedstawicieli partii Regionów s¹ inicjowane lub kontrolowane przez lidera, co dodaje mu autorytetu.

Janukowycz jest postrzegany jako osoba, która wiêcej robi ni¿ mówi.

Juszczenko lubi natomiast zwo³ywaæ konferencje prasowe, na których przemawia godzinami, trudno jednak odnaleŸæ jak¹œ konstruk- tywn¹ myœl w tych wypowiedziach.

W odró¿nieniu, Janukowycz nie w³ada talentem oratorskim, lecz zawsze zwraca uwagê na wyniki swojej pracy lub plany, które pragnie zrealizowaæ.

Prawdopodobnie dla wyborcy bardziej przyci¹gaj¹cym jest lider, posiadaj¹cy zdolnoœæ anga¿owania wszystkich mo¿liwych si³, aby osi¹gn¹æ cel.

Podsumowanie W 2004 r. masowe protesty ludnoœci by³y spowodowane poczuciem niesprawiedliwoœci, wynikaj¹cym z fa³szerstwa wyników wyborów.

Celem tych dzia³añ by³a obrona konstytucyjnych praw poprzez zmianê re¿imu „miêkkiego autorytaryzmu” L. Kuczmy.

Obranie kierunku na demokraty- zacjê by³o g³ównym osi¹gniêciem Majdanu.

Do w³adzy przysz³a nowa elita polityczna.

Ukraiñcy otrzymali wolnoœæ s³owa i demokratyczne wy- bory.

Ale „piêt¹ achillesow¹” wybranej przez naród w³adzy sta³a siê jej chwiejnoœæ.

Nast¹pi³o przejœcie od scentralizowanej kontroli do liberalne- go braku odpowiedzialnoœci.

Seria permanentnych wyborów (lokalnych SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

179

i parlamentarnych) nie pozwoli³a osi¹gn¹æ planowanych efektów w za- rz¹dzaniu gospodark¹.

Funkcjonariusze przekszta³cili siê z urzêdników pañstwowych na polityków.

Z perspektywy przeciêtnego obywatela taki stan rzeczy mo¿e byæ odebrany jako zbli¿ony do anarchii.

Dlaczego podczas wyborów z 2010 r.

Ukraiñcy zag³osowali na kandy- data, przeciwko któremu walczyli 5 lat temu?

Media zachodnie oraz me- dia ukraiñskie skupione wokó³ Juszczenki w czasie kampanii wyborczej w 2004 r. akcentowa³y potrzebê demokratycznych przemian, których pierwszym elementem mia³y byæ „przejrzyste” wybory.

Skutkiem priory- tetowego traktowania wartoœci zgodnych z duchem demokracji by³o ze- pchniêcie problemów ekonomicznych i spo³ecznych na drugi plan.

Po „nasyceniu siê” wolnoœci¹ s³owa ludzie zaczêli odczuwaæ naturalne po- trzeby zwi¹zane z zapewnieniem sobie i swojej rodzinie materialnego dobrobytu 56 .

Populistyczne dzia³ania Janukowycza, przejawiaj¹ce siê w przedwyborczych obietnicach z 2010 r. oraz wizja lidera, który nie „rzu- ca s³ów na wiatr”, uzyska³y poklask spo³eczeñstwa, ¿¹dnego poprawy wa- runków spo³eczno-ekonomicznych.

Jak wynika z danych CIA World Factbook i Nations in Transit, wskaŸnik demokracji na Ukrainie w 2008 r. znacznie siê poprawi³ i wynosi 4,39 w 2008 r., a warunki ekonomiczne wyra¿one stop¹ wzrostu PKB spad³y z 7,3% w 2006 r. do 2,1% w 2008 r. 57 Najwiêkszy rywal Janukowycza w tych wyborach – J. Tymoszenko – po- mimo równie dobrego wizerunku osoby pracowitej prawdopodobnie przegra³a z powodu trudnoœci, jakie napotka³a podczas kierowania pañ- stwem w okresie kryzysu ekonomicznego.

Dalszy rozwój sytuacji politycznej na Ukrainie bêdzie uzale¿niony nie tylko od w³adzy rz¹dz¹cej, ale tak¿e od dzia³añ opozycji, która utworzy³a swój rz¹d.

Wydarzenia polityczne na Ukrainie bêd¹ pe³ne napiêæ, sporów i podejrzeñ.

Przeœledzenie tych zmian oraz rozwoju sytuacji politycznej po wyborach parlamentarnych mo¿e stanowiæ materia³ na kolejny artyku³ naukowy.

Summary The events that took place in Ukraine in November and December 2004 entered history as the ‘Orange Revolution.’

The accuracy of the notion of ‘revolution’ in this case raises certain doubts, though.

The absence of fundamental alterations in the social 180 Marina Drako, Wiktor Razmus, Natalia Martyniuk SP 3 ’10 56 Â.

Ìàëèíêîâè÷, op.

cit.

57 O. Gorbaniuk, W. Razmus, D. Lewicka, op.

cit.

and political system of the state does not allow us to describe these events as revolu- tionary.

The emergence of national conscience, political will and the qualitative change of the entire society’s legal culture, all of which have obviously taken place there, are considered to be another step in Ukrainian evolution towards democracy.

Referring to the ‘figure – ground’ principle of the Gestalt theory it can be claimed that in 2004 the need for freedom of speech promoted democracy as ‘the figure’against ‘the ground’ of economic needs that were fulfilled at a sufficient, albeit not the highest level.

Having achieved its objective the society began to feel a deficiency of basic needs.

When the ‘orange’ authorities failed to meet its expectations, the society lost con- fidence in them, and in the presidential elections of 2010 gave the ‘white-and-blues’ the chance to implement changes and build a competitive economy in the country.

SP 3 ’10 Skutki „pomarañczowej rewolucji” na Ukrainie...

181


text:
charwańc, charwatynia, Charwaci i Chrwaci, Krwaci, Klwaci, powtarza się w nazwie szczepu, wedle postaci łacińskiej Chroacja, Kroacja, a wedle ruskiej Chorwacja (najmylniej w fantastycznej Białochrobacji); Kroaci i Chorwaci; od nich w 16. w. karwatka, ‘krótka kurtka jezdecká’, i europejskie krawat, krawatka (późniejsze nieco).

Charwat znaczy ‘zbrojny’, od nieistniejącego więcej u Słowian *charwu; lit. (z inną wokalizacją) szarwas, ‘zbroja’; por. jedyne jeszcze słowackie charwati se, ‘bronić się’ (od tego charwańc kaszubski, o ‘snopie zbożowym lichym, pełnym zielska’,?, charwatynia, 'opuszczona budowla’, ?).

W 14. wieku Chrwaci, nie Charwaci, bo następstwo płynnej mieni się nieraz (chŭrw- i chrŭw-); Krwaci, od 18 w.

Klwaci.


text: ałun, hałun, z niem. alun (Alaun), a to z łac. alumen; od nas na całą Ruś; brak go u innych Słowian, — chyba u Słowieńców.