corpora: wikisources-pl

text:
←Rozdział 17 Kariera Nikodema Dyzmy

Rozdział 18

Tadeusz Dołęga-Mostowicz Rozdział 19→

Było to unieważnienie małżeństwa Niny.

— Ile?

— Cztery tysiące dwieście, panie prezesie.

— To znaczy?... — zapytał.

Pożegnał go wreszcie ukłonem, pełnym dostojeństwa i powagi.

Prosto od adwokata Nikodem pojechał do Niny.

Nikodem zrobił poważną minę.

— Co prezes mówi?!

Nina milczała.

Po kilku minutach wszedł lokaj i zameldował:

— Pan Oskar Hell.

— Hm...

Co pan zatem sądzi, panie prezesie?

Nikodem zmarszczył czoło.

— No, naturalnie!

Pan prezes ma zupełną rację.

Powszechne potakiwanie było na to odpowiedzią.

Dyzma poczerwieniał.

— Nigdy tego nie mówiłem!

— Nieprawda!

Nikodem wstał.

— Ale szkoda banku!

Dyzma wzruszył ramionami.

— Pański pomysł!

Pańskie dziecko!

— Pal ich diabli.

— Ale jutro będzie huczek!

— Jaki huczek? — zdziwił się Nikodem.

— I co mi z tego?

— Jaki profit?

— Aha — zorientował się Dyzma.

— Widzi pan, panie prezesie, że mam rację.

A cała opinia stanie po pańskiej stronie.

— Cwaniak z pana, panie Krzepicki.

— Do usług pana prezesa.


text: Danny, 1) pochodzący z daniny, danniczy; 2) dający chętnie.


text:
7.

Pan Markuse znał Krystjana.

Ignifer zamknięty był w kasie, wpuszczonej w ogniotrwałe i bezpieczne od włamania sklepienie.

Dobył go z zamczystej, trudnej do otwarcia szkatułki i położył na zielonem suknie stołu.

Potem cofnął się, patrząc na Krystjana.

Krystjan objął spojrzeniem migotliwą jaskrawą zjawę.

Myślał przytem: Oto rzecz najrzadsza i najcenniejsza, niema chyba czegoś rzadszego i cenniejszego.

I postanowił posiąść djament.

Kamień miał barwę potrosze cytrynowo żółtą i był wykonany, jako bogato fasetowana brjoletta.

W czwartej części wysokości mieściło się uszko, tak że kobieta mogła nosić klejnot na szyi na sznurku, lub cienkim łańcuszku.

Markuse położył kamień na białym papierze, chuchnął nań i rzekł:

— Jest wprawdzie drugiej wody, niema atołi popiołu, rdzy, ni węzłów.

Nie dostrzeże pan żyłek, pęknięć, ni wprysków, piór mgieł, ziarn i ani śladu słomek.

To istny cud natury.

Cena wynosiła pięćset pięćdziesiąt tysięcy marek.

Krystjan postawił ze swej strony ofertę.

Markuse spojrzał na zegarek.

— Zobowiązałem się słowem wobec pewnej damy, — powiedział — ale czas minął właśnie.

Ugodzili się na pięćset dwadzieścia tysięcy.

Połowa miała zostać wpłacona gotówką, reszta dwoma, różnoterminowymi wekslami.

— Nazwisko Wahnschaffe jest mi rękojmią dostateczną.

Krystjan zważył djament na dłoni i położył go na stół.

Dawid Markuse uśmiechnął się i rzekł, bez żadnej poufałości:

— W zawodzie moim poznaje się ludzi.

Pan kupujesz ten klejnot w głębszym może celu, niż sam to sobie uświadamiasz.

Uwiodła pana dusza djamentu.

Albowiem posiada on duszę.

— Tak pan sądzisz istotnie?

— Wiem to napewne.

Niektórzy ludzie, na widok takiego kamienia tracą panowanie nad sobą.

Nozdrza im drgają, bledną policzki, palce chwytają niepewnie, źrenice są powiększone, a każdy ruch zdradza wrażenie.

Inni znowu są onieśmieleni, oszołomieni, lub smutni.

Przedziwne miewa się widowiska.

Maski spadają.

Djament czyni ludzi przeźroczystymi.

Nie podobał się Krystjanowi ten mało dyskretny zwrot rozmowy.

Atoli często już doświadczał, że jest coś w jego istocie, co skłania innych do zwierzeń i opowiadań.

Wstał, przyrzekając, że wróci wieczorem.

— Dama, o której wspomniałem, była tu wczoraj, — ciągnął dalej Markuse, odprowadzając go do drzwi — przedziwna, zaiste dama.

Gdy weszła, pomyślałem: (czyż tak się chodzi?

Czy możliwe jest tak chodzić?

Niebawem dowiedziałem się, że jest to słynna tancerka.

Stanęła w Palasthotelu a zatrzymała się na dzień jeden w przejeździe z Paryża do Rosji polo tylko, by zobaczyć Ignifera.

Pokazałem jej djament.

Conajmniej przez pięć minut siała bez ruchu, a miała laki wyraz twarzy, że gdyby klejnot nie stanowił znacznej części majątku mego, byłbym poprosił, by go raczyła przyjąć w darze.

Nie często się to, coprawda przydarza w moim zawodzie.

Miała wrócić tu dzisiaj, ale jak powiedziałem, minął czas.

— Może znasz pan jej nazwisko? — spytał Krystjan nieśmiało.

— Owszem.

To Ewa Sorel.

Czyś pan o niej słyszał?

Krew uderzyła Krystjanowi do twarzy.

Puścił trzymaną w dłoni klamkę.

— Ewa Sorel, tutaj? — mruknął do siebie.

Opanował się coprędzej i otworzył drzwi, wiodące do pustego pokoju, którego posadzkę zaścielał czerwony dywan, a wzdłuż ścian widniały hebanowe szafy.

W tejsamej niemal chwili rozwarto drzwi przeciwległe i w progu stanęła Ewa Sorel, za nią zaś widać było czterech mężczyzn.

Krystjan przystanął.

— Eidolon! — wykrzyknęła Ewa i złożyła ręce gestem sobie jeno właściwym, pełnym zachwytu i szczęścia.


corpora: openbooks

text:
Daniel Naborowski

Na toż

Dzień jeden drugi goni i potem zostawa

Tam, skąd wiek wszytkokrotny odwrotu nie dawa.

Żaden dzień i godzina bez szkody nie bywa

Człowieku, który ze dniem zarówno upływa.

Karmia byt nasz godziny, która leci snadnie;

Więcej się ten nie wraca, kto z regestru spadnie;

Już w nocy wiekuistej sen przyjdzie spać twardy.

Na to masz zawsze pomnieć, o człowiecze hardy:

Dwakroć żyje, kto żyjąc umrzeć się gotuje;

Umiera dwakroć, kto się śmiertelnym nie czuje.

-----


text:
Józef Czechowicz

polacy

więc najpierw blaski pną się po domach

wyżej i wyżej i gasną na rosie okien

warszawa wisła w układzie zodiakalnym nieomal

bo widzę wodnika pannę ryby

wieczór niweluje zieleń i purpurę

wchodzi po schodach wyżyn na niebo krok za krokiem

otrząsa się w zenicie zatrzymuje rdzawe obłoki

ciemno

jak gdyby

aksamitu fałdy urosły w całą górę

wieczór codzienna daremna

forma syntez

wsparci wzrokiem o rzekę o kratowany most

dajemy się ogarniać muzyce horyzontu

błyski w wodzie chodzą gwintem

gwintem spływa hałas uliczny

rozplusk mokry klaszcze dłońmi czarnymi o ponton

rejestrując zdarzenia milczmy

bowiem pod świateł strażą sypią się perły uroku

pod świateł strażą błogo leją się wieczór i lato

wiatr żarliwy radośnie parska

zginęły w drzew zadymce geniusze mroku

jest tak jakby nie grzmiała granica zamorska

jakby nigdy przez falę nie stąpał skrzydlaty tanatos

przypomnij

przypomnij przypomnij

za miastem sprężona droga

przestrzeń mdli na niej w okrytych pyłem stopach

rozpostarły się szerokie rozłogi

zły ugór pod noc podsuwa się bezdomnie

o uwierzyć że to ona

obmyta w zimnych potopach

jak ranni

w syntez formie którą jest wieczór

utkwił po rękojeść głos

jego stal drży

jego smukłość wyrywa się z porządku rzeczy

we mnie to czy w nas czy za mną

ten gniew bez żalu

czyś to ty ojczyzno serce los

czyś to ty słoneczna Jeruzalem

-----


text:
Bartek Zwycięzca

Henryk Sienkiewicz

BARTEK ZWYCIĘZCA.

I • II • III • IV • V • VI • VII • VIII • IX • X

— Jak się nazywasz? — pytał Bartka oficer.

— Słowik.

— Szloik?...

Ach!

ja.

Gut.

I oficer napisał „Mensch.”

„Koń srokacz — żona Magda,

„Skrzyneckiego ręce i złoto pierścierice,

Już nie będą wymachiwać siablą na wojence.”

Rozlega się dzwonek: świst!

zdala słychać gwałtowny oddech lokomotywy.

Coraz bliżéj, wyraźniéj.

To wojna zdaje się przybliżać.

— No, Magda!

bywaj zdrowa!

— Oj!

moje biédne chłopisko!

— Już mnie nie obaczysz więcéj!

— Już cię nie obaczę więcéj!

— Niema rady nijakiéj!

— Niechże cię Matka Boska strzeże i chroni...

— Bądź zdrowa: chałupy pilnuj.

Kobieta uchwyciła go za szyję z płaczem.

— Niechże cię Bóg prowadzi.

— Bądź zdrów Bartek! — woła z dołu Magda.

— A nie leź tam gdzie cię nie poślą.

Niech cię Matka Boska...

Bądź zdrów!

O dla-Boga!

— A chałupy pilnuj — odzywa się Bartek.

— A pamiętaj, że masz żonę i dziecko — wołała Magda drepcząc za pociągiem.

Bądź zdrowy, w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.

Bądź zdrowy...

II.

— Bartek, słuchaj-no?

Bartek zwrócił ku niemu twarz z zamyślonemi, wyłupiastemi oczyma.

— Czegoż patrzysz jak cielę, co idzie na rzeź — szeptał Gwizdała — ale ty nieboże idziesz na rzeź, i pewnikiem....

— Oj, oj! — jęknął Bartek.

— Boisz się? — pytał Gwizdała...

— Co się nie mam bać....

— A prędko zajedziewa?

— Wojtek?

— Czego?

Przedewszystkiem tedy powtórzył pytanie:

— Co to za naród?

— A juści.

Trzy narody były znane Wojtkowi: w środku „Polaki,” z jednej strony „Moskale,” a z drugiéj „Niemcy.”

Ale Niemców były różne gatunki.

Chcąc więc być jasnym więcéj, niż ścisłym, rzekł:

A Bartek na to:

— O, ścierwa!

— To Niemcy będą z Niemcami wojować?

— O, prawda...

— Przecie i Austryaki Niemcy — prawił Wojtek — a czy się nasi z nimi nie bili?

Toć stary Świerszcz opowiadał, że jak był na onéj wojnie, to Szteinmec krzyczał na nich: „Daléj chłopy na Niemców!”

Tylko, że z Francuzami nie tak łatwo!

— O, la Boga!

— Francuzy nigdy żadnej wojny nie przegrały.

Taki, jak ci się do ciebie przyczepi, to się nie wykpisz, nie bój się!

Każdy jest chłop, jak dwa albo trzy razy nasz, a brody to ci mają jak żydy.

Inszy téż jest czarny, jak dyabeł.

Takiego jak zobaczysz, to poleć się Bogu!

— No, to poco my do nich pójdziema? — pytał zdesperowany Bartek.

Filozoficzna ta uwaga nie była może tak głupią, jak zdawało się Wojtkowi, który widocznie pod wpływem urzędowych natchnień, pospieszył z odpowiedzią:

— Co nie mam rozumieć — rzekł z rezygnacyą Bartek.

Wojtek mówił daléj:

— Na baby ci téż łakome, jak pies na sperkę...

— A toby na ten przykład i Magdzie nie przepuścili?

— Ony i starym nie przepuszczają!

— Ach Sie!

Dummes Vieh aus der Polakei!

Hau’ ich den Lümmel in die Fresse, das ihm die Zähne sektionenweise aus dem Maule herausfliegen werden!

— Magda!

Magda!

Magda!

Czuł téż wielki jakiś żal...

III.

— Jak się mata chłopcy!

a gdzie Pan Bóg prowadzi?

Z tamtéj strony Sandomierza

Mówi panna do żołnierza....

Panie żołnierz chodź pokochać.

Jeszczem nie jadł — Bóg ci zapłać!

— Wojtek, bój się Boga!

o!

— Będzie tak i z tobą.

— Jezu Marya!

I to się ludziska tak mordują.

Toć, jak chłop chłopa pobije, to go żandarmy biorą do sądu i karzą!

— No, a teraz ten lepszy, kto więcéj ludzisków napsuje.

Cóźeś głupi myślał, że będziesz prochem strzelał, jak na manewrach, alboli téż do tarczy, nie do ludzi?

— Cóżeś gadał? — pyta Bartek.

— Dyć to chmyzy.

Jakbym jednego bez łeb luhął, toby się ze czterech wywróciło.

— Po jakiemu oni szwargocą?

— Juści nie po polsku.

Uspokojony pod tym względem Bartek, poszedł daléj wzdłuż wagonów.

— Straszne kapcany! — rzekł skończywszy przegląd wojsk liniowych.

— Bój że się Boga!

— Obaczysz.

— O, rety!

Wojtek, ratuj!

— A co? — rzecze Wojtek.

— To złe, nie żołnierz.

Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu.

— Spojrzyj ino, jakie on ma zębiska.

— A niech go wciornaści!

ja tam nie będę na niego patrzył.

Bartek umilkł, po chwili jednak spytał:

— Wojtek!

— Czego?

— A żeby takiego przeżegnać, czyby nie pomogło?

— Pogany na świętą wiarę nie mają wyrozumienia.

Dano znak do siadania.

Po chwili pociąg ruszył.

Gdy ściemniło się, Bartek widział ciągle przed sobą czarną twarz turkosa i straszne białka jego oczu.

Z uczuć, które w téj chwili ożywiały tego pognębińskiego wojownika, nie wiele możnaby wywróżyć o jego przyszłych czynach.

IV.

Bliższy udział w walnéj rozprawie pod Gravelotte, początkowo przekonał Bartka tylko o tém, że w bitwie jest się na co gapić a niéma co robić.

Z początku bowiem kazano stać i jemu i jego pułkowi z karabinem u nóg, u stóp wzgórza pokrytego winogradem.

Zdala grały armaty, zbliska przelatywały pułki konne z tententem, od którego ziemia się trzęsła; migotały to chorągiewki, to kirasyerskie miecze!

Nad wzgórzem po błękitném niebie przelatywały z sykiem granaty w kształcie białych obłoczków, potém dym napełnił powietrze i zasłonił horyzont.

Zdawało się, że bitwa, jak burza, przechodzi stronami, ale trwało to niedługo.

— Boisz się? — pyta Wojtek.

— Co się nie mam bać!... — odpowiada nasz bohatér, szczękając zębami.

— Raz kozie śmierć!

— Na rzeź nas przywiedli!

— Nikt nie wyjdzie!

— Still polnisches Vieh — odzywa się głos oficera...

— Dobrze ci za moim kołnierzem...

— Steht der Kerl da!

Nagle jakiś głos poczyna mówić:

— Pod Twoję obronę...

Bartek podchwytuje natychmiast:

— Uciekamy się Święta Boża rodzicielko!

Nagle milkną.

— Im tylko to grać!

Doszli zuchy!

Jakoż po chwili jeden z dumnie powiewających trójbarwnych sztandarów, podskakuje w górę, pochyla się i niknie....

— Nie żartują! — mówi Steinmetz.

W gęstwinie wre bitwa na bagnety.

— Chybiliśta!

— „Magda!

Magda!”

— Hurra! — krzyknął Bartek i podniósłszy chorągiew, zakołysał nią w powietrzu.

Ale mógł go widzieć tyko przez jedno mgnienieoka, bo w drugiém, Bartek tąż samą chorągwią strzaskał już jakąś głowę nakrytą kepi ze złotym sznurkiem.

Tymczasem towarzysze jego skoczyli już naprzód.

Bartek został przez chwilę sam.

Obdarł sztandar; schował go w zanadrze, i chwyciwszy w obie ręce drzewce, rzucił się za towarzyszami.

Gromady turkosów, wyjąc nieludzkiemi głosami, uciekały teraz ku stojącym na szczycie wzgórza armatom, za nimi zaś biegli Maćki, krzycząc, goniąc, tłukąc kolbami i bagnetami.

— Hurra! — krzyknął Bartek.

Chłopi doszli do armat.

Zawiązała się przy nich nowa bitwa na białą broń.

W téj chwili téż drugi pułk poznański nadbiegł na pomoc piérwszemu.

Chorągwiane drzewce w potężnych łapach Bartka, zmieniło się teraz w jakieś piekielne cepy.

Każde ich uderzenie otwierało wolną drogę w ścieśnionych szeregach francuzkich.

Przerażenie téż zaczęło ogarniać żuawów i turkosów.

W miejscu, w którém walczył Bartek, pierzchli.

Po chwili piérwszy Bartek siedział już na armacie, jak na pognębińskiéj kobyle.

Ale nim żołnierze mieli czas dostrzedz go na niéj, on już siedział na drugiéj, przy któréj znów obalił chorążego z chorągwią.

— Hurra Bartek! — powtórzyli żołnierze.

Bartek zdobył jednak w pogoni trzecią jeszcze chorągiew.

— Zu dumm, Excellenz! — odpowiada major.

— Sprobujmy — mówi jego Ekscelencya, i zwracając konia, zbliża się do Bartka.

Bartek sam już nie wié, co się z nim dzieje.

Rzecz niesłychana w pruskiej armi: generał będzie rozmawiał z szeregowcem.

Jego Ekscelencyi przyjdzie to tém łatwiéj, że umié po polsku.

Zresztą szeregowiec ten zdobył trzy sztandary i dwie armaty.

— Zkąd jesteś? — pyta generał.

— Z Pognębina — odpowiada Bartek.

— Dobrze.

Imię twoje?

— Bartek Słowik.

— Mensch... tłómaczy major.

— Mens! — powtarza Bartek.

— Wiesz za co bijesz Francuzów?

— Wiem, Celencyjo...

— Powiedz!

— Bo to także Niemcy, tylko ścierwa gorsze!

Twarz staréj Ekscelencyi poczyna tak drgać, jakby jego Ekscelencya miała ochotę wybuchnąć śmiechem.

Po chwili jednak jego Ekscelencya zwraca się do majora i mówi:

— Miałeś pan słuszność.

— Ja, Celencyjo! — odpowiada bez wahania Bartek.

Twarz Ekscelencyi poczyna znów drgać.

— Tak, tak, ty!

A oto masz nagrodę...

— Oj ty Bartek, głupi jesteś, bo głupi...

— Albo co? — mówi przez kiszkę Bartek.

— Cóźeś ty człeku nagadał generałowi o Francuzach, że ony Miemcy?

— A sameś prawił...

— To i co z tego?

Wojtek począł się jakoś jąkać...

— Toć ja na Francuzów powiedziałem nie na nich...

— Ej, kiedy bo to...

V.

Bartłomiéj Słowik.”

Magda w odpowiedzi na obydwa listy, nawymyślała mu, co wlazło:

Bartkowi serce biło pod mundurem coraz żywiéj....

— Matki mi żal! — odparł głucho młodszy.

— Toś uciekł z domu?

— Tak.

Myślałem: pobiją Niemców, będzie Poznańczykom lepiéj.

— I ja tak myślałem.

A teraz...

Jakaś straszna tęsknota nadlatuje na niego, aż het gdzieś z Pognębina.

Nieznany gość w żołdackiém sercu, litość, krzyczy mu w duszy: „Bartku!

ratuj swoich, to swoi,” a serce wyrywa się do domu do Magdy, do Pognębina i tak się rwie, jak nigdy przedtém.

Dosyć mu téj Francyi, téj wojny i bitew.

Coraz wyraźniéj słyszy głos: „Bartku, ratuj swoich!”

Ażeby ta wojna pod ziemię się zapadła!

Przez wybite okno czernieje las i szumi jako pognębińskie sosny, a w tym szumie woła coś znowu:

„Bartku, ratuj swoich!”

Cóż on zrobi?

Ucieknie z nimi do lasu, czy co?

Wszystko co tylko pruska dyscyplina zdołała w niego wszczepić, odrazu wzdryga się na tę myśl...

W Imię Ojca i Syna!

Tylko się przed nią przeżegnać.

On żołnierz, ma dezerterować?

nigdy!

Tymczasem las szumi coraz mocniéj i wicher świszczę coraz żałośniéj.

Starszy jeniec odzywa się nagle:

— A to wiatr, jakby jesienią u nas...

— Daj mi pokój.... — rzecze pognębionym głosem młodszy.

Po chwili jednak powtarza kilkakrotnie:

Bartka poczyna febra trząść...

Nagle Bartkowi każdy włos staje dębem pod pikelhaubą...

Oto wydaje mu się, że tam gdzieś w ciemnych, mokrych głębiach boru, ktoś jęczy i powtarza: „u nas, u nas, u nas!”

— Dobranoc Władek...

— Karol?

— Co?

— Śpisz?

— Nie...

— To się módl!

Łkanie przerywa nagle słowa młodego jeńca... wszelako słychać jeszcze przerywany głos:

— Bądź... wola...

Twoja!...

— O, Jezu!

wyje coś w piersiach Bartka.

O, Jezu!...

Nie!

on już nie wytrzyma dłużéj!

Chwila jeszcze, a krzyknie: „Paniczu!

toć ja chłop!....”

Potem przez okno... w las...

Niech się dzieje co chce!

∗ ∗

VI.

Oj, i ja téż do niego — oj!

bom żoneczka jego.

— Bartek, czy nie Bartek!

Wstała nagle, tak, że aż niecułka z kartoflami potoczyła się na ziemię: teraz już nie było wątpliwości.

Łysek tam skakał aż do piersi przybyłego.

Kobieta rzuciła się naprzód, krzyknąwszy z całéj siły z radości:

— Bartek!

Bartek!

— Magda!

to ja! — wołał Bartek przykładając dłoń do ust i przyśpieszając kroku.

Kobieta poczęła mówić szybko:

— A ja myślała, że już nie wrócisz...

Myślałam: zabili go!...

Cóź ci?

Pokaż się.

Niech się napatrzę!

Bardzoś zmizerowany!

O Jezu!

Oj ty kapcanie!...

Oj najmilejszy!.

Wrócił!

wrócił!...

— O Jezu!

— Ej, mucha.

— A chudyś jak ta śmierć.

— Ruhig! — rzekł Bartek.

Był rzeczywiście wychudły, zczerniały, obszarpany.

Prawdziwy zwycięzca!

Przytém chwiał się na nogach.

— Cóźeś ty, pijany?

— Ti... słabym jeszcze.

Ostatnie halt!

wrzasnął tak przeraźliwie, że kobiéta odskoczyła o kilka kroków.

Cóżeś ty oszalał?

— Jak się masz Magda!

Kiedy ci mówię: jak się Musiu, musiu!

kto musiu?

ja musiu!

wiesz?

— Człeku, co z tobą jest?

— Tobie co do tego!

Was?

done diner?

rozumiesz.

Na czole Magdy zaczęła się zbierać burza.

— Po jakiemu ty bełkoczesz?

Cóź to, nie umiesz po polsku?

To-ci kasztan!

Sprawiedliwie mówię!

Co z ciebie zrobili!

— Daj mnie jeść!

— Ruszaj do chałupy.

— No, co ty Magda?

co ty?...

— Ruszaj!

marsz!

Siedzi więc nasz Bartek za stołem, niktby go teraz nie poznał.

On taki dawniéj potulny, bije oto pięścią w stół, puszy się jak indyk i gulgoce jak indyk.

— A pamiętacie chłopcy, jakem tedy Francuzów sprał: co powiedział Steinmec?

— Co nie mamy pamiętać.

— Juści.

— To to można zrozumieć jak ony szwargoczą? — spytał młody parobczak.

— Co zaś gadacie?

— A Paryż widzieliśta?

Tam-ci były batalie jedna za drugą.

Ale w każdéj pobiliśma.

Ony komendy dobréj nie mają.

Tak téż ludzie mówili.

Płot, powiadają u nich téż dobry, ale kołki kiepskie.

I oficery kiepskie, i generały kiepskie, a z naszéj strony dobre.

Maciéj Kierz stary, mądry gospodarz z Pognębina począł kiwać głową.

Bartek wytrzeszczył na niego oczy.

— Co gadacie?

— Toż Niemcy i tak nie chcieli nas szanować, a teraz to ci nosy pozadzierały, jakby i Boga już nad niemi nie było.

I będą jeszcze gorzéj nas poniewierać, albo już poniewierają.

— A nieprawda! — rzekł Bartek.

— Cóż ty z Maciejem będziesz się spierał?...

Cóż

ty?....

— Co mi-ta Maciéj!

Ja nie z takiemi gadałem, rozumita!

Chłopcy!

czy nie gadałem ze Steinmecem, was?

A kiéj Maciéj zmyśla, to zmyśla.

Tera nam będziéj lepiéj.!

Maciéj popatrzył chwilę na zwycięzcę.

— Oj, ty głupi! — rzekł.

— Still der Kerl da!

Fleu, Stroh!...

— Cicho, nie wrzeszcz!

Spytaj się, głupi, jegomości, albo i pana.

— Albo jegomość na wojnie był?

albo pan był?

A ja byłem.

Nie wierzta chłopcy.

Tera ci nas zaczną szanować.

Kto batalię wygrał?

Myśma wygrali.

Ja wygrałem.

Tera o co ci poproszę, to dadzą.

Bym chciał dziedzicem we Francyi ostać, to ostanę.

Rząd dobrze wié, kto najlepiéj prał Francuzów.

A nasze pułki były najlepsze.

Tak pisało w rozkazach.

Tera Polaki górą: rozumieta?

Tu znów pokazał na krzyże i medale.

Zwolna zabierało się na pijatykę.

Bartek począł śpiewać:

„Trink, trink, trink!

Wenn in meiner Tasche

Noch ein Thaler klingt.”

Nagle wydobył z kieszeni garść fenigów.

— Bierzta!

ja teraz pan...

Nie chceta?

Oj nie takich my pieniędzy we Francyi nabrali, ino że poszło.

Mało-to my nie napalili, ludzi nabili...

Bóg wié nie kogo... francirerów...

— Boże!

bądź miłościw grzesznéj duszy mojéj.

Następnie podparł się obuma łokciami na stole, głowę ukrył w łapy, i milczał.

— Co on prawi? — spytał któryś.

— Ze sumieniem cości gada.

— A wyśta gadali ze Steinmecem?

a ja gadałem.

Hurra!

Pijta.

Kto płaci?

Ja!

— Ty płacisz, pijaku, ty! — ozwał się głos Magdy — ale i ja ci zapłacę, nie bój się!

Bartek popatrzył na przybyłą kobietę szklanemi oczyma.

— A ze Steinmecem gadałaś?

coś za jedna?

Magda zamiast mu odpowiedzieć, zwróciła się do czułych słuchaczów i poczęła lamentować:

— Cichoj, bo cię lunę!

— Bij, utnij głowę, utnij zaraz, zabij, zamorduj — woła natarczywie kobieta i wyciągnąwszy szyję, zwróciła się do chłopów:

— A wy ludzie patrzajta.

Ale chłopi poczęli się wynosić.

Wkrótce karczma opustoszała, został tylko Bartek i baba z wyciągniętą szyją.

— Utnij! — powtarza Magda.

— Utnij!

Przy świetle księżyca widać było dwie postacie, idące od karczmy ku chałupom.

Jedna z nich, idąca naprzód, lamentowała głośno: to była Magda; za nią, ze spuszczoną głową, postępował dość pokornie, zwycięzca z pod Gravelotte i Sedanu.

VII.

Raz gdy tak siedział, usłyszał zdala płacz Franka.

Bartek wyjął z ust fajkę.

— No, ty Franc!

co ci jest?

— Ale, co ci jest?... — powtórzył szlochając Franek.

— Czego beczysz?

— Ale co nie mam beczyć, kiedy dostałem po pysku....

— Kto ci dał po pysku?

— Kto, jak nie pan Boege!

Pan Boege pełnił obowiązki nauczyciela w Pognębinie.

— Juści ma, bo dał.

— Cóżeś sprawił? — spytała.

Franek począł powtarzać wkółko: „a on powiedział, a ja powiedziałem,” wreszcie Magda zakryła mu twarz ręką, a sama zwróciwszy się do Bartka, poczęła wołać:

— Słyszysz!

słyszysz!...

Idź ty wojuj Francuzów, a niech ci dziecko potem Niemiec tłucze, jak tego psa, niech mu wymyśla!... idź ty wojuj... niech ci Szwab dziecko zabija: masz nagrodę... niech ci plucha...

— Ja się z nim rozmówię.

Bartek przystąpił do niego bardzo blizko.

— Won, polska „turnia!”

— Za co dziecko bijesz? — powtórzył Bartek.

— Ja i ciebie bić, polska „chama.”

Teraz my wam pokażemy, kto tu pan.

Idź do dyabel, idź na skargę do sąd... precz!.

Bartek schwyciwszy nauczyciela za ramię, począł potrząsać nim silnie, wołając chrapliwym głosem:

— Pomocy, ratunku!

Z poblizkich domów koloniści pospieszyli na pomoc sąsiadom.

Kilkunastu Niemców rzuciło się na Bartka i poczęli okładać go to kijami, to pięściami.

Powstało ogólne zamięszanie, w którém trudno było odróżnić Bartka od wrogów: kilkanaście ciał zbiło się w jedną massę, poruszającą się konwulsyjnie.

Nagle jednak z massy walczących wypadł jak szalony Bartek, dążąc co sił do płotu.

Bartek sunął za niemi.

— Hurra! — krzyknęli koloniści.

— Co się stało? — pytali nadbiegający.

— Niemców krzynę pomacałem — odpowiedział Bartek.

I zemdlał.

VIII.

— Oj, trzebaż-ci było tych Francuzów tak wojować?

Maszże teraz biédaku, masz.

— Ja im pokażę kogo krzywdzili — wołał z bryczki.

I ze swemi krzyżami na piersiach jechał jak tryumfator do sądu.

Popełnilibyśmy jednak niesprawiedliwość, twierdząc, że i postępek p. Boegego nie wywołał żadnéj publicznéj nagany.

Owszem, owszem.

Pewnego dżdżystego poranku, jakiś poseł polski bardzo wymownie dowodził, jak zmieniło się postępowanie z Polakami w Poznańskiém, jak za męztwo i ofiary, poniesione przez poznańskie pułki w czasie wojny, należałoby dbać więcéj o prawa ludzkości w poznańskiéj prowincyi; jak nakoniec p. Boege z Pognębina nadużywał swéj pozycyi nauczyciela, bijąc polskie dzieci, nazywając je polskiemi świniami i obiecując, że po takiéj wojnie, napływowa ludność będzie kopać nogami aborigenów.

Wreszcie nad tą „polską skargą,” Izba przeszła do porządku dziennego.

— Morgen!

— Jak się macie panie Just?

— A moje pieniądze?

— No, a sztraf z czego zapłacicie?

— Czy ja wiem.

Chyba krowinę sprzedam.

— To ja wam pożyczę jeszcze.

— Ale ja bez procentu nie dam.

— Ja wiem, ja wiem.

— To mi napiszecie jeden kwit na wszystko.

— Bobrze, złoty panie, Bóg panu zapłać i tak.

— Będę w mieście to sporządzimy akt.

— Z kretesem — powtórzyła.

Bartek począł namyślać się nad czémś usilnie.

— Krzywda mi się dzieje okrutna — rzekł.

— W Nim ucieczka nasza — dodał Bartek.

Chwilę milczeli oboje, potem znowu spytał:

— No, a co Just?

— A prędko on wróci?

— Kto go wié.

We dworze prawią, że niedługo już z żoną przyjedzie.

Niemcy go przycisną, jak wróci.

Zawdy te Niemcy!

Dyć to lezie, jak robactwo!

Gdzie się obejrzysz, gdzie się niedopatrzysz, czy na wsi, czy w mieście, Niemcy, za grzechy chyba nasze.

A ratunku znikąd!

— Może téż co uradzisz, tyś przecie mądra kobieta.

Zwycięzca z pod Gravelotte uchwycił się za głow:

— O Jezu, Jezu!

Poczciwa Magda uśmiechnęła się przez łzy.

— Ziemia nie Niemiec... — powtórzyła raz jeszcze.

— Magda — rzekł Bartek patrząc na nią swemi łupiastemi oczyma — Magda!

— Czego?

— A bo tyś jest... niby...

Bartek czuł dla niéj wdzięczność wielką, ale nie umiał tego wyrazić!

IX.

— Jak się masz Bartek, kasztanie — zawołała z radością — wiesz, przyjechał pan!

Ożenił-ci się w Królestwie; młoda pani dycht jagódka.

A nabrał ci téż za nią wszelakiego dobra oj!

oj!...

— Cicho, głupi — odrzekła Magda.

— O, tom się zadyszała!

O Jezu!...

Poszłam się pani pokłonić, patrzę wyszła do mnie jak królewna jaka, młodziusieńka, kiéj łoński kwiateczek, śliczniuchna jak ta zorza...

A to upał!

a tom się zadyszała!....

Bartek począł drapać się w kark.

— Dyć pana téż Niemcy mieli w ręku.

— Dobra pani.

Niema co! — rzekł raźno Bartek.

X.

— Pani dobrodzika, to wielki polityk — mówi do niéj sąsiad szlachcic — całując jak smok, jéj małe rączki, a wielki polityk rumieni się jak wiśnia i odpowiada ze ślicznym uśmiechem:

— O, my agitujemy, jak tylko możemy!

— Mąż właśnie mówił mi, że zapłaci Justa.

— Niech go Bóg błogosławi!

Tu Magda zwraca się do Bartka: — czego stoisz jak drąg?

On, proszę pani, strasznie niemowny.

— Będziecie za moim mężem głosować — pyta pani — prawda?

Wyście Polacy, my Polacy, będziemy się trzymać.

∗ ∗

— Nasz pan wybrany!

— Wiwat!

wiwat! — krzyczą sąsiedzi.

Wiwat!

Służba wypada z kuchni.

— Wiwat!

„Pobite Niemcy!

Niech żyje poseł!

I pani posłowa!”

— A proboszcz? — pyta ktoś.

— Zaraz tu będzie — odpowiada włódarz — jeszcze reszty obliczają...

— Obiad dawać! — woła pan poseł.

— Wiwat! — powtarzają inni.

Wchodzą znów wszyscy z ganku do sali!

Powinszowania panu i pani płyną już spokojniéj, sama pani tylko nie umie pohamować radości i bez względów na świadków rzuca mężowi ręce na szyję.

Ale nie biorą jéj tego za złe; owszem, rozczulenie ogarnia wszystkich.

— Witamy, witamy! — wołają zgromadzeni.

No, jaka większość?

Ksiądz milczy przez chwilę i nagle rzuca, jakby w twarz téj powszechnéj radości, szorstkie i krótkie dwa wyrazy:

— Szulberg... wybrany!...

— Szulberg wybrany!

W téj chwili pan Jarzyński wyprowadza biédną panią Maryą, która gryzie chusteczkę, by nie wybuchnąć płaczem, lub nie zemdleć.

— O, nieszczęście!

nieszczęście! — powtarzają zgromadzeni, chwytając się rękami za głowy.

— Powiedzcież teraz, jakże się to stało? — pyta spokojnie gospodarz.

— Kto taki?

— Jakto, tutejsi?

— Bartek Słowik? — mówi pani.

— Bo jaśnie panie — mówi Maciéj — inni téż, co byli na wojnie, to téż głosowali, jak i on.

Gadają, że im kazali....

— Nadużycie, czyste nadużycie, nieważny wybór, przymus!

szachrajstwo! — wołały różne głosy.

Nie wesoły był obiad tego dnia w pognębińskim dworze.

∗ ∗

Państwo Jarzyńscy bawili ciągle w Dreźnie.


text:
20.

Pojechali na kiermasz i udało im się przecisnąć aż do małego teatru marjonelek.

Ławki były przepełnione dziećmi, a wokoło stali dorośli głowa przy głowie.

Od strony parku płynęły odory smaru maszynowego, skóry i solonych śledzi, zaś powietrze rozbrzmiewało tonami fałszywej muzyki i głosami wywoływaczy.

Krystjan torował Ewie drogę, a ludzie ustępowali z niechęcią i podziwem jednocześnie.

Ewa śledziła z napięciem tok akcji.

Dzieckiem będąc lubiła takie widowiska, a dziś przeszłość nadała temu, na które patrzyła urok smętku i ponęty.

Pulcinello, w roli okpisia musiał przyznać, że żadna chytrość nie sprosta czarom dobrych wróżek.

Naiwność jego była przejrzysta, a klęska tak zasłużona, iż nie budziła politowania.

Deszcz kijów, pod którym zginął, był słusznym triumfem moralności.

Ewa biła brawa, rozradowana, jak wszystkie maleństwa.

— Nie śmiejesz się Krystjanie? — zapytała.

A Krystjan śmiał się, nie tyle z głupoty Pulcinella, ile dlatego, że go porwał śmiech Ewy.

Po spuszczeniu kurtyny, dali się ponieść fali innych rozrywek.

Ale utworzyła się za nimi świta.

Szły szepty z ust do ust, a jeden zwracał drugiemu uwagę na Ewę.

Zwłaszcza dwie dziewczęta dążyły uporczywie za wykwintnie ubraną damą.

Ewa miała kapelusz z różami i płaszcz jedwabny, błękitny, jak morze w słońcu.

Jedna z tych dziewcząt zdobyła gdzieś pęk bzu i na placu przed gospodą wręczyła go uwielbianej, czyniąc dyg wspaniały.

Ewa podziękowała i pochyliła twarz nad kwiatami, w tej zaś chwili pięć czy sześć dziewcząt utworzyły wokoło niej krąg taneczny, skacząc i nucąc swawolną piosenkę.

— Jestem w niewoli! — krzyknęła wesoło do Krystjana, który został poza obrębem kola i mimowoli znosić musiał drwiące spojrzenia dziewcząt.

— Tak, tak, jesteś w niewoli! — przytakiwał, starając się dostroić do roli rozradowanego widza.

Na schodach gospody stał człowiek pijany i ze złością niewytłumaczoną patrzył na zabawę Ewy z dziewczętami.

Zrazu miotał złorzeczenia, potem zaś gdy nikt nań nie zwracał uwagi, wpadł we wściekłość prawdziwą.

Podniósłszy ze ziemi kamień wielkości pięści, cisnął go w grupę.

Dziewczęta zawrzasły, kuląc się, to znów rozbiegając.

Kamień przeleciał tuż obok ramienia tej, która ofiarowała kwiaty, a spadając trafił Ewę w obie stopy.

Zbladła i zacisnęła usta.

Kilku mężczyzn rzuciło się na pijaka, który wymachując groźnie rękami, wrócił d» gospody.

Krystjan ruszył zrazu także w kierunku schodów, ale zawrócił, bowiem ważniejszą była pomoc dla Ewy.

Spłoszone dziewczęta zasypały go pytaniami.

Usunął je na bok.

— Czy możesz chodzić? — spytał.

Potwierdziła czyniąc wysiłek opanowania wyrazu twarzy, ale stanąwszy zatoczyła się.

On zaś wziął ją na ręce i zaniósł do stojącego opodal auta.

Dziewczęta pobiegły za nimi, powiewając chustkami.

Z gospody dolatały krzyki.

— Pulcinello wściekł się! — powiedziała Ewa z uśmiechem, tłumiąc ból.

— To nic, drogi mój! — szepnęła po chwili.

— Minie rychło, nie kłopocz się.

Pędzili z chyżością stu kilometrów.

W pół godziny potem siedziała w fotelu, w swej komnacie, a Krystjan klęcząc trzymał w dłoniach jej bose stopki.

Przerażona niezmiernie Zuzanna nadbiegła i jęła udzielać różnych sprzecznych ze sobą rad, zwołała ludzi, domagała się, by wezwano lekarza, potem zerwała z nóg swej pani trzewiki i pończochy, oglądając ze strachem czerwone plamy, wywołane uderzeniem kamienia.

Ewa musiaia jej w końcu nakazać milczenie i wysiać z pokoju.

— Już prawie nie boli! — zapewniła Ewa, tuląc z lubością bose stopy do chłodnych, suchych dłoni Krystjana.

Służąca przyniosła miednicę z wodą i dwa kawałki płótna na okłady.

Krystjan podziwiał bose stopki, owe przecudne narzędzia, podobne rękom wielkiego malarza, czy barkom ptaka o lotach podniebnych i dalekich.

Radował oczy kształtem, wyrazistością muskulatury, nieskazitelną linją sklepienia, różowymi palcami i przejrzystymi paznokciami.

Jednocześnie zbudził się jego wnętrzny zmysł obserwacyjny i posłyszał głos: Klęczysz oto Krystjanie?

— Tak, klęczę! — odparł w duchu, nie bez pewnej trwogi.

— Czemużbym nie miał klęczeć?

— Dostrzegł w oczach Ewy błysk rozochocenia i to go zmieszało bardziej jeszcze.

Powiedziała:

— Dłonie twoje to dobrzy lekarze, a najcudniejsze jest, że klęczysz przedemną, drogi mój.

Zapadł zmierzch.

Poprzez drżące zlekka firanki błyszczała gwiazda wieczorna.

— Czemuż ci dziwno, że klęczę? — spytał niepewnym głosem.

— Lubię to! — odrzekła, a rozluźnione włosy spadły jej na ramiona.

— Lubię to! — powtórzyła, kładąc mu dłonie na głowie tak, że ją opuścił niżej.

— Lubię to!

— Klęczysz, Krystjanie! — usłyszał znowu z głębi duszy.

I w tej chwili ujrzał dzbanek z odłamanem uchem, krzywe okno z pasmem śniegu w szparze, luźny trzewik ze skorupą błota na podeszwie, zwisający z belki postronek i lampę naftową ze szkiełkiem okrytem sadzą.

Były to rzeczy marne, ot nędzota i nic więcej.

— Czy często klęczałeś tak Krystjanie w roli czciciela? — spytała.

Nie odrzekł nic, a bose stopki zaciężyły mu w dłoniach.

Znikło wrażenie zmysłowe, wywołane ich ciepłem, gładkością i pobudliwa ruchliwością, a ogarnęły go trwoga, wstyd i smutek.

i

Owe narządy, niezależne niemal, posiadające życie, stopy tancerki, członki ukochanej kobiety, cenne i rzadkie jak nie wiele rzeczy na świecie, wydały mu się teraz brzydkie, odpychające, natomiast uczucie piękna i szacunku budziły marne, biedne rzeczy, jak zielony dzbanek bez ucha, krzywe okno z pasmem śniegu, trzewik zabłocony, zwisający z belki postronek i zakopcona lampka.

— Powiedzże, czy często tak klęczałeś przed kimś? — posłyszał czuły, drgający strachem niemal głos Ewy i wydało mu się, że zań odpowiada Iwan Becker:

— To rzecz, to rzecz jedynie ważka, żeś klęczał przed nią.

Wszystko inne było przeznaczeniem i goryczą.

Ale, żeś klęczał, to ważne jedynie.

Zamknął oczy, pobladł i dyszał ciężko.

Przeżywał teraz wyraźniej, dosadniej i bardziej prawdziwie, godzinę losu.

Uczuł na czole pocałunek Beckera i zrozumiał jego znaczenie.

Pojął gorączkowe metamorfozy nieczystego sumienia, które go samego przemieniały w dzbanek, krzywe okno, trzewik, postronek i lampkę.

Szło o to, by uciec, by zyskać na czasie.

Zrozumiał, że wśród przybierania rozmaitych postaci widywał i słyszał ludzi, żebraka, kobietę, Iwana Michajłowicza, chore, półnagie dzieci, a także swe wysiłki powstrzymania, ich na małą bodaj jeszcze chwilę, zanim w męce swej, rozpaczy, opętaniu i okrucieństwie rzuca się nań, niby psy zdziczałe na ochłap ścierwa.

Minął czas oznaczony.

Wstał spiesznie, zdecydowany zupełnie.

— Odpraw mnie Ewo! — powiedział.

— Odpraw mnie!

Lepiej, że tak uczynisz, niżbym miał się odrywać od ciebie krok za krokiem.

Nie mogę zostać z tobą, nie mogę żyć dla ciebie!

W tej chwili uczuł w sobie płomienną burzę miłości i dałby był sobie wyrwać z piersi serce, byle cofnąć wyrzeczone słowa.

Ewa zerwała się błyskawicznie.

Stanęła bez ruchu, oburącz chwytając pasma włosów swoich.

Krystjan podszedł do okna.

Ujrzał wielką połać nieba, gwiazdę wieczorną i ruchliwe morze.

Wiedział, że to wszystko złuda, ten spokój, ta połyskująca gwiazda, ta lekko fosforyzująca fala, że jest to jeno szala, malowana zasłona i że nie wolno niepokoić się tem.

Poza owymi pozorami mieścił się strach, okropności, oraz niezgłębione cierpienie.

Zrozumiał to, zrozumiał dobrze.

Pojął wielotysięczne tłumy nad brzegiem morza i ich ponure milczenie.

Pojął córkę rybaka, leżącą z pohańbionem ciałem na mierzwie stajennej.

Pojął wolę śmierci Addy Castillos.

Pojął Jana Cardillaca, kroczącego obłędnie z troską o żonę i dziecko.

Pojął siedmdziesięcioletniego rozpustnika, wołającego z poza klasztornej kraty: — Boże mój, Zbawicielu cóż mam czynić?

Pojął głuchoniemego Dytryka, który się utopił, pojął wzmiankę Beckera o mokrym płaszczu i przerażenie Lotara ma widok zwłok, trzymających się w objęciach.

Pojął palący głód Amadeusza Vossa, oraz jego słowa o srebrnej nici i flaszy z oliwą.

Pojął kamienny smutek żon rybaków i śpiewaka operowego z dwudziestu frankami w kieszeni.

Pojął wszystko, wszystko!

— Krystjanie! — zawołała Ewa, takim tonem, jakby szukała czegoś w ciemni.

— Nastał wieczór! — powiedział drżąco.

— Krystjanie! — wykrzyknęła Ewa.

On zobaczył nagle Amadeusza, który wyszedł właśnie z ciemnej grupy drzew, gdzie nań czekał widocznie.

Czynił gwałtowne gesty w kierunku okna.

Pożegnawszy Ewę spiesznie, wyszedł z jej pokoju.

Patrzyła za nim bez ruchu.

W chwilę potem, zapominając o bolących jeszcze stopach, udała się do garderoby, otwarła kasetkę z klejnotami, dobyła Ignifera i jęła nań patrzeć w poważnej zadumie.

Potem wetknęła djament we włosy i przejrzała się w zwierciadle.

Była chłodna, blada, a oczy miała spokojne.

Skrzyżowawszy na piersiach ramiona, trwała w kontemplacji.


text:
Ołtarzyk polski katolickiego nabożeństwa

Boga Rodzica Bądź pozdrowiona→

Boga Rodzica, dziewica, Bogiem sławiona Marya!

U twego Syna hospodyna[1], Matko zwolona[2] Marya!

ziści nam[3] spuści nam Kyrie elejson[4], twego Syna Chciciela zbożny[5] czas.

Usłysz głosy, napełnij myśli człowiecze.

Usłysz modlitwę, jenże[6] cię prosimy.

To dać raczy, jegoż[7] prosimy.

Daj na świecie zbożny pobyt.

Po żywocie rajski przebyt.

— Kyrie elejson.

— Narodził się dla nas Syn Boży, W to wierzaj człowiecze zbożny, Iż przez trud Bóg swój lud — Odjął djabłu z straży.

Przydał nam zdrowia wiecznego, Starostę skował piekielnego, Śmierć podjął, wspomnionął[8] — Człowieka pierwszego.

Jenże[9] trudy cierpiał bezmierne, Jeszcze był nie przyśpiał za wierne.

Ale sam Bóg zmartwychwstał.

— Adamie, ty Boże kmieciu, Ty siedzisz u Boga w wiecu[10], Domieść nas swe dzieci, gdzie królują Anieli, tam radość, tam miłość, tam widzenie Twórca Anielskie bez końca; Tu się na zjawiło djable potępienie.

Ni srebrem, ni złotem nas z piekła wykupił, Swą mocą zastąpił.

Dla ciebie człowiecze, dał Bóg przekłuć sobie — Bok, ręce, nodze obie, Krew świata szła z boku na zbawienie tobie.

Wierzże w to człowiecze, iż Jezu Chryst prawy, Cierpiał za nas rany, Swą świętą krew przelał za nas Chrześciany.

O duszy, o grzesznéj sam Bóg pieczą ima, Djabłu ją odejma, gdzie to sam króluje, Tam ją sobie przyjmuje.

Już nam czas, godzina grrzechów się kajaci[11], Bogu chwałę daci, Z wszemi siłąmi Boga miłowaci.

Marya, Dziewica, prosi Syna swego, Króla niebieskiego, Aby nas zachował ode wszego złego.

Wszyscy Święci proście, Nas grzesznych wspomóżcie, Byśmy z wami przebyli, Jezu Chrysta chwalili.

Tegoż nas domieści Jezu Chryste miły, Byśmy z Tobą byli, gdzie nam się radują już niebieskie siły.

Amen[12] amen, amen.

Amen, amen, amen.

Amen tak Bóg daj, Byśmy poszli wszyscy w raj, gdzie królują Anieli.

* * *

Uwaga.

Pieśń powyższa jest jeżeli nie najstarszą, to przynajmniéj jedną z najstarszych pieśni polskich.

Ułożył ją podług pobożnego podania św. Wojciech.

Pieśń tę starożytną śpiewało polskie rycerstwo, walcząc z wrogami.

Po dziś dzień śpiewają ją w katedrze gnieźnieńskiéj.

Niektóre wyrażenia téj pieśni są trochę niezrozumiałe.

Dowodzi to właśnie, że jest bardzo starożytną.

Ponieważ przesławna ta pieśń jest pamiątką po naszych przodkach i wykłada nam zasady Wiaery ś., przeto czcijmy ją i śpiewajmy nietylko w kościołach, ale i przy domowém ognisku.

Przypisy

↑ Hospodyn znaczy tyle co pan.

↑ Zwolona — wybarana, przeznaczona.

↑ Tj.

ześlij nam, spuści zamiast spuść.

↑ Kyrie elejson tyle co zmiłowanie, miłosierdzie Boże

↑ Zbożny, niby od Boga, z Boga pochodzący, a zatem błogosławiony, obfity, szczęśliwy.

↑ Jenże — ten, który.

↑ Jegoż — ten, którego.

↑ Wspomnionął, zamiast wspomniał.

↑ Jenże — który.

↑ Wiec znaczy tyle, co sejm, rada, zgromadzenie.

Wyraz ten pochodzi od świecić, bo rady czyli wiece u Słowian miały świecić mądrością.

Na wiecu w Kruszwicy został Piast królem obrany.

↑ Kajaci zamiast kajać t. j. żałować, pokutować, upokarzać się.

Tak samo daci, miłowaci zamiast dać, miłować.

—

↑ Amen — niech się tak stanie.


text:
12-ty dzień po nowiu.

Miną lata, wiele ich pewnie minie, nim kto znajdzie to pismo, które starać się będę od zepsucia ochronić.

Chcę mieć nadzieję, że los dozwoli, aby to był człowiek z ludzką duszą; proszę go więc, aby wypełnił moją ostatnią wolę, czyli raczéj prośbę, którą w kilku językach późniéj napiszę i przy tym dzienniku na osobnéj karteczce zostawię.

Prosto mojéj chaty, na północ, za pierwszym pagórkiem jest cmentarz.

Nie dochodząc do kamiennego środkowego krzyża na kroków dwadzieścia trzy, leży bryła granitu tarniem zakryta — tam prosiłem i jeszcze prosić będę, aby mnie pochowano — dlaczegóżby mi tego mieli odmówić?

zrozumiano moją prośbę.

Ztamtąd więc ty, który to czytasz, każesz dobyć kości moje, spalić, a popiół weźmiesz i złożysz na mojéj rodzinnéj ziemi.

Gdzie łańcuch gór od południa, na wschód rozległe płaszczyzny, gdzie wierzba przy drodze rośnie, gdzie chaty nędzne a ludzie gościnni, gdzie przez bory wśród nocy bezbronny idzie bezpiecznie, tam ojczyzna moja, tam złożysz popiół kości moich, o to cię proszę.

Lecz gdyby cię droga wiodła w kraj daléj, gdybyś je aż tam zawiózł, gdzie grób ojca i matki, ach!

wtenczas spełniłbyś największe życzenia umierającego.

Jeżeli wyjeżdżając z lasu ujrzysz przed sobą kościół z wieżą, przy nich świerk stary, tam moi rodzice spoczywają.

Jeżeli ujrzysz na lewo nad rzeką domek jak obsadzony kwiatami, bielący się wśród topól, tam moja żona, tam byłem szczęśliwy.

Przed domem na murawie rozłożysta lipa, przy niéj bawiały się dzieci; może też i zobaczysz chłopczyka pięcioletniego... jasne włoski kręcąc się spadają mu na barki, brew ma ciemną, oko czarne; to mój Karol.

Dziewczynkę... trzy lata jéj było, jak ją odjechałem, teraz nie wiem... dziewczynkę z ciemnym włosem, z ciemnem okiem, z uśmiechem aniołka, to moja Emilka.

Może z niemi będzie Marya!

Marya moja!

jéj powiesz, co przynosisz, bo matkę jeszcze mają.

Ach!

Bóg nie zostawiłby ich zupełnie sierotami.

Bez zmysłów była gdym odjeżdżał... ale przyszła do siebie, pewnie przyszła.

Wiele, wiele płakała... ach, tak byłem kochany!... ale spojrzała na dzieci... dla nich żyć trzeba Droga Maryo!

biedna Maryo!

jak ciebie raziła tych dzieci wesołość, które spytawszy się gdzie tato?

kiedy przyjdzie?

wrócili do swoich zabaw, nie wiedząc niestety, że na zawsze stracili przewodnika, przyjaciela, opiekuna.

I tobie, biedna Maryo, kto w drodze życia towarzyszyć będzie?

przy czyjem sercu teraz spoczniesz?

kto pojmie, kto zrozumie twoją kochającą duszę?

Sama zostałaś, dzieci jeszcze za małe, wdową zostałaś — grób męża zamknięty, ale serce jeszcze bije gorąco, bije dla ciebie i dla...