text:
196.

Stróż ci dan jest w dróg odmęty,

Lecz mu wiernym bądź nieboże.

Bo, gdy zechcesz zejść w bezdroże,

On, bez twoich tchnień zachęty,

Odejść musi odepchnięty —

A nie zawsze wrócić może.


corpora: wikisources-pl

text:
Na pokładzie » Tsuruga-Maru«, między Kobe a Szimoniseki, 8 czerwca 1889 r.

Wypisałem dokładnie skąd piszę, by tym sposobem dokumentnie dowieść, że jestem w drodze z powrotem do domu.

Bogu dzięki, że mogę nareszcie tak napisać; zdawało mi się bowiem, że już nigdy z Japonii się nie ruszę.

Bo też doprawdy trudno się wydobyć z tego ślicznego kraju, trudno się oderwać od tylu pięknych, miłych rzeczy i ludzi.

Poczciwy Biegeleben, najgrzeczniejszy i najuczynniejszy z ludzi baron Siebold, sekretarz naszej legacyi w Tokio, całe dziesiątki uprzejmych, uczynnych, najmilszych Japończyków — oto węzły, których starganie jest przykre, nawet smutne; zwłaszcza kiedy ma się przed sobą tyle tysięcy mil do przebycia między wrogimi Chińczykami, brudnymi Tatarami — i w końcu między Moskaluszkami.

W chwili gdy to piszę, alea jacta est, płynę via Korea wprost do Tientsin; bilet mam w kieszeni aż do Tien - tsinu.

W Pekinie zatrzymam się krótko i ruszam dalej.

Dotąd mi wszyscy bez wyjątku, których spotkałem , odradzali podróż przez Syberyę; co mi powiedzą w Pekinie, nie wiem, tyle tylko pewnem jest, że tam się ostatecznie zdecyduję, czy jadę przez Sybir, czy też przez Amerykę.

Gdyby miano dowieść w Pekinie, że droga zbyt nudna przez Sybir, wówczas jestem zdecydowany wrócić do Szanghaju i stamtąd statkiem direct przez Amerykę, bez zatrzymywania się, wrócić do domu.

Jeżeli Bóg pozwoli, zatelegrafuję z Pekinu, by się dowiedzieć, co w domu słychać?

i o sobie dać znać.

Przepraszam za ohydne pismo; piszę na Pokładzie (ciepło znaczne, już 8 czerwca dzisiaj); wiatr dość silny wieje; jestem zmuszony bazgrać; dalej piszę ołówkiem, bo rzeczywiście niesposób parasol trzymać, na atrament uważać — pierwszą stronę mi już i tak wicher zamazał.

Z Tokio ruszyłem 2 czerwca, w towarzystwie barona Siebolda, koleją ku Tokaido, czyli ku prastaremu szlakowi odwiecznych czasów z Tokio do Kioto, ze stolicy sajgunów do stolicy mikadów prowadzącemu.

Dziś tymże samym szlakiem prowadzi kolej.

Czas mieliśmy cudowny, bo po dniu dżdżystym pyszny zachód słońca, powietrze jak z kryształu, wonie i zapachy doprawdy niebiańskie.

Pierwsza stacya — nocleg w Jumoto.

Opuszczamy wagon w Kodzu; wieczór wpół do ósmej jeszcze jasnawo; pociąg dalej nie idzie, wszystko co żyje wysiada, chwila ścisku, ruchu, Japończyki kłapią sandałkami drewnianymi.

Po kilku minutach wszystko odeszło; kolejowi urzędnicy coprędzej w nogi, by kolacyę zjadać.

Zostajemy sami, cisza niesłychana wkoło nas; nad nami na pagórkach plantacje pomarańcz japońskich, wszystko w kwiecie!

Kto był w Sorrento, niech wspomni, jak tam pachnie i ze mną w pamięci użyje tego idealnego zapachu.

Przed nami kilka japońskich hotelików jak pudełeczka, dalej kilkanaście pysznych prastarych matsu (sosen japońskich), koszlawych, pokręconych, a tak estetycznych; za niemi morze, a w dali ledwie widoczne kontury obustronnych wybrzeży zatoki!

Idealne!

Nawąchawszy się, nasłuchawszy, idziemy do pierwszego innu, hoteliku japońskiego; kolacya; Siebolda wszędzie znają, witają ukłonami do ziemi, grzecznemi słowami, najlepszą strawą, najnadobniejsze mussumé nam usługują.

Około 10-tej stajemy we właściwem miejscu noclegu: Jumoto.

Znowu przywitania niesłychane, radość, że Siebold tam zawitać raczył.

W ślicznych pokoikach, jak kabiny ładnego parowca, będziemy nocować; najpierw jednak kąpiel.

Nic podobnego w życiu już zapewne nie zobaczę!

Naturalne termy o nader miłej temperaturze; woda płynąca w wannach z najśliczniejszego drzewa białego.

Cała kabina kąpielowa od stóp do głowy, od sufitu do podłogi z podobnego drzewa naturalnej barwy kawowej, wykładana misternie bambusem.

Większej czystości ani wymarzyć nie można jak w tych kabinach; nie zapomnę ich nigdy.

Nazajutrz oglądamy drogę prowadzącą do Mijanoszta, owego przez Europejczyków tak sławionego miejsca kąpielowego.

Widok drogi tam prowadzącej wystarcza — bo śliczna; samego Mijanoszta nie będziemy zwiedzać, za wielu tam Europejczyków!

ich widok psuje najpiękniejsze widoki, więc uciekajmy tam, gdzie jesteśmy pewni nie spotkać białych.

Po drodze ku kolei, zwiedzamy ruiny zamku w Odowara — niegdyś niezmiernej wagi forteca graniczna między prowincyą, w bezpośredniem posiadaniu sajgunów będącą, a zachodniemi księstwami.

Z fortecy, z zamku, tylko otaczające mury pozostały potężne, jak wszędzie świadczą o niezdobytej sile tego zamczyska.

W miejscu gdzie stał pałac mieszkalny książęcia, dziś okoliczni wieśniacy dzisiejszemu właścicielowi, ministerstwu wojny, czynsz dzierżawny płacąc, sieją i orzą!

Z Odowara napowrót do Kodzu; stąd koleją do Szidznoka; to istna pielgrzymka dwóch admiratorów rodu Tokugawów!

Szidznoka, to siedziba ostatniego sajguna; kilka stacyj przed Szidznoka opuszczamy pociąg, odsyłamy służbę z kuframi dalej koleją, a sami »riksami« najpierw do Kunosan, potem do Szidznoka na nocleg pojedziemy.

Droga śliczna, wciąż między polami, wioskami, wreszcie nad brzegiem morza.

Po niespełna 11/2 godziny stajemy w Kunosan, wysiadamy z wózków, i pieszo ku świątyniom.

Przed nami niebotyczna skała; tam u szczytu cel naszej pielgrzymki, tam u szczytu grób wielkiego Jejasu, pierwszego z rodu Tokugawów sajguna, sławnego prześladowcy katolicyzmu!

U stóp skały chwilę wypoczniemy; przed nami, jak wysoko okiem sięgniesz, w zygzak prowadzą kamienne schody.

Cicho tu i spokojnie; upał tu dokumentny, ale schody ocienione starannie wiekowemi sosnami, co jak straże, w najdziwaczniejszych pozach wzdłuż schodów siedzą, widocznie się dziwią, bo tu biali rzadkim gościem.

Idziemy w górę powoli, bo gorąco, ale bo i widok coraz piękniejszy.

Nareszcie jesteśmy u szczytu.

Brama jak zwykle z naturalnego drzewa drogocennej sosny, zszarzałego wiekiem.

Przed bramą między krzewami ukryty domek, siedziba wartowników i sług świątyni.

Nad przepaścią kilkusetmetrową wisi istotnie kilkusetletni matsu, pochylony ku przepaści, konarami ledwie się trzyma, pokrzywiony, zgarbiony, a taki piękny!

Dwóch sług świątyni, niezbyt naszym widokiem uradowanych, jak zawsze jednak grzecznych i uprzejmych, prowadzi nas w górę, bo świątynia jeszcze wyżej.

Rozkład zupełnie Nikko przypomina, a raczej powiedzmy Nikko tę świątynie przypomina, bo ona mu za model służyła.

Wśród pysznych drzew, tak misternie, z takim gustem rozsadzonych, tak nieregularnie, a jednak tak cudowną całość zieloności tworzących, brama główna świątyni; za nią, jak w Nikko, dwa campanile stały — dziś już tylko jeden, bo owi reformatorzy Japonii, którzy sajgunów obalili, chcąc wszędzie i we wszystkiem swą władzę a ich upadek zadokumentować, świątynię z buddyjskiej na szaintoicką przerobili, i twierdząc, że ów campanile, co po lewej stronie wejścia stał, nie jest w stylu dość czystym Szinto, z ziemią go zrównali.

Pobożna jakaś ręka w miejscu, gdzie stał campanile, zasadziła piękną palmę.

Sługa, co nas tu prowadzi, z wyrazem smutku i nienawiści wspomina o tem barbarzyństwie i dodaje: to była najpiękniejsza ozdoba świątyni.

Chodźmy dalej.

Po kilkunastu schodach kamiennych, stajemy przed samą świątynią.

Jej cella, z pięknemi, acz nader skromnemi rzeźbami w drzewie, zamknięta; środkowe jej wrota nie dla takich jak my się otwierają.

Jeden ze sług znika, my czekamy.

Po chwili słychać kroki wewnątrz ogrodzenia, otwierają się boczne drzwiczki; wchodzimy do dziedzińczyka przed świątynią, gdzie obuwie zostawiamy.

Świątynia skromna, ciekawa licznymi portretami sajgunów i książąt rodu Tokugawów — niestety przed laty 50-ciu odnawianiem popsute.

Napatrzywszy się, idziemy dalej; znowu boczne drzwi się otwierają, wchodzimy na skromne, choć szerokością imponujące schody kamienne.

Coraz starsze, coraz piękniejsze drzewa.

Nasz pierwotny przewodnik został przed bramą świątyni; teraz prowadzi nas staruszek, co życie swe na usługach Tokugawów strawił.

Schody skręcają się w prawo; wchodzimy na platformę, u jej końca stoi grób!

Nasz starowina idzie sam naprzód, dochodzi aż do baryery kamiennej okalającej grób, pada na kolana i chwilę się modli.

Grób sam formy zwykłej, przypomina nieco pagody o spiczastych a łukowato wygiętych dachach; wszystko kamienne.

W środku wieżyczki grobowej widać drzwiczki niewielkie, przed nią dwa wazony kamienne, w nich wiecznie zielone krzewy; przed baryerą grobu na prawo studnia bezdenna.

Tak mniej więcej wygląda grób jednego z najpotężniejszych władców Azyi, najznakomitszego władcy Japonii.

A jednak jakiż majestat w tej prostocie!

Wieki kamień tak omszyły, że z obawą stąpasz, by nie urazić tego pięknego dywanu, którym natura kamień przyoblekła.

Co za drzewa, co za cisza!

W dali słychać morze; nad głowami raz po raz zakwili jakaś ptaszyna; czasem liść suchy spadnie — słusznie Siebold powiedział — jak łza cicha, uroniona przez tych prastarych druhów nieboszczyka, jedynych wiernych nawet po śmierci!

W takiem miejscu doprawdy musi być miło zostać pochowanym, takie miejsce na wieczny spoczynek dobrze obrane.

Tu nic z hałasu, gwaru świata nie dolatuje.

Nasz stary samuraj widocznie ujęty naszem skupieniem, prawie smutkiem, ujęty tą dziwną poezyą tego cudownego miejsca, opowiadając, wiele wieków i burz nad tym grobem przeleciało, dodał ze smutkiem ale i dumą: »Moi przodkowie z nim niegdyś walczyli — ja mu grobu strzegę!« I znowu żałowałem, że nie było między nami kogoś, ktoby pięknem słowem, wierszem spisał cośmy widzieli, przelał na papier tych uczuć morze, które mimowoli wobec martwej wielkości, potęgi, minionej świetności, w duszy się budzą.

Nie tracę nadziei, że przynajmniej fotografię tych pięknych miejsc gdzieś znajdę.

Choć cóż po fotografii? — odda ona kontury, i to niewyraźnie; tej ciszy, tego majestatu, tych złotych słońca promieni, co się przekradały cichutko, nieśmiało przez sklepienie zieleni, jak w obawie, by snu wielkiego władcy nie przerwać — tego kwilenia ptasząt, szelestu liści, szumu dalekiego morza, woni ziół leśnych - tego ni fotografia, ni obraz najlepszy nie jest w stanie oddać.

Jakaż to szkoda, że niema jeszcze sposobu przechowywania wrażeń, uczuć, i przelewania ich w całości w uszy, oczy, serce, duszę drugich.

Po długiej chwili dumania, jak ze snu zbudzeni, ruszyliśmy powoli z powrotem.

Po drodze chwilka rozmowy ze staruszkami, świątyni i grobu sługami.

Gdy im Siebold opowiedział, że przed paru dniami widzieliśmy w Tokio księcia Akitane Tokugawę, twarze się rozjaśniły, języki rozwiązały.

Miłą gawędkę słońce, chowając się za góry, przerwało.

Nam czas w drogę; raz jeszcze przed siebie, raz za siebie spoglądnąwszy, raz jeszcze tego cudnego widoku zażywszy — ruszamy.

Późno wieczorem stajemy w Szidznoka.

Hotel doskonały, napół - europejski, Ponieważ przybycie nasze zapowiedziała służba, która nas z pakunkiem wyprzedziła, przeto hotel oświetlony lampionami al giorno, liczna gromada ludu czeka u wejścia, chcąc zażyć widoku białego książęcia, co tu przybywa.

— Znowu pyszna kąpiel, doskonały obiad, przez milutkie mussumé podany.

Śpimy jak kamienie; ze wschodem słońca, na nogach.

Warto też było: Szidznoka ślicznie leży wśród pagórków i gór lesistych; z jednej strony morze, z drugiej wspanialszy dziś niż kiedy Fudzi - jama horyzont zamyka; widocznie mnie na pożegnanie wychylił z chmur i mgły swą śnieżną głowę, wśród tej cudnej niebiesko - liliowej atmosfery.

Około 10-tej, w odpowiednio eleganckich riksach, każdy ciągniony, względnie popychany przez dwóch krzepkich chłopaków, jedziemy próbować szczęścia u wrót eks - sajguna.

Mieszkanie napół - europejskie, skromne, otoczone skromnym, na czarno malowanym parkanem, nie zdradza zupełnie ni stanu, ni bogactw swego pana.

— Po długiej chwili czekania odpowiadają nam, że sajguna w domu niema!

Zostawiamy więc karty i odjeżdżamy!

Niestety, tego się należało spodziewać, bo było wiadomem, że sajgun nikogo nie przyjmuje, tem mniej Europejczyków, a już wcale nie członków obcych poselstw.

Biedak musi się słusznie obawiać podejrzliwości swych wrogów, dziś u steru stojących.

— Rzucamy więc ledwie okiem do wnętrza tego atrium, gdzie dziś, skromniej niż lada gubernator lub urzędniczek, mieszka pan, co lat temu jeszcze 24, rządził samowładnie czterdziestoma milionami dusz, przed którego skinieniem palca drżały miliony, o którego łaskę ubiegali się dumni a możni książęta Japonii... i zwiedzamy sąsiednią świątynię, fundowaną również przez Tokugawów — choć liczne herby rozmaitych familij widocznie świadczą, że rozmaici na utrzymanie i ozdobienie świątyni się składali.

— Bez kwestyi: najpiękniejsze to w całej Japonii rzeźby w drzewie; nic równego nie widziałem; nie pamiętam, bym był coś piękniejszego gdzieindziej spotkał — taka tu precyzya rysunku, lekkość, wykończenie.

W południe ruszamy ku dworcowi.

W pierwszej klasie siedzi p. Lanckoroński; jedzie do Nagoja, my wprost do Nagahama.

Nazajutrz raniutko puszczamy się riksami do Hikone; w półtorej godziny przebiegają ci ludzie odległość 4 ris japońskich, tj. 2 mil austryackie!

Powietrze cudowne, zaczyna być coraz cieplej.

W Hikone, na pagórku, nad czy raczej wśród jeziora »Riva« (liva), stary zamek, forteca nader dobrze zachowana, dziwnym trafem uszła niszczącej ręki reformatorów z r. 1868.

W dole dom letni, buon retico, księcia, otoczony jednym z najpiękniejszych ogrodów, jakie można spotkać.

Tu bogatsi Japończycy wynajmują mieszkania na lato.

Właścicielom, jako potomkom »dajmia«, nie wolno stale poza Tokio przemieszkiwać.

Z Hikone ruszamy stateczkiem parowym w poprzek jeziora Riwa do Otsu.

Popołudniu około piątej zajeżdżamy nareszcie do Kioto.

Cóż za szczęście, znowu to kochane Kioto oglądać!

W świecie tylko Japonia, w Japonii tylko Kioto!

Jakież piękne położenie tego miasta, ileż pięknych i ciekawych rzeczy, jakże mili, uprzejmi mieszkańcy!

ile typu i charakteru w każdym domu, w każdej uliczce tej dawnej stolicy!

Dla mnie dziś przy pożegnaniu podwójna przyjemność.

Do Kioto zajeżdżamy pomiędzy samych dawnych, dobrych znajomych; każdą świątynię znam, każdą ulicę pamiętam; mnóstwo po sklepach znajomych; w hotelu witają mnie jak swego.

Niestety, ledwo dni parę tego szczęścia używać będzie można.

Ósmego trzeba ruszać na dobre z Japonii.

Na drugi dzień naszego pobytu, Siebold wraz z dwoma szczególnie zaufanymi Japończykami urządzają nam wieczorek à la Japonaise.

Około 6-tej wiozą nas gdzieś hen daleko; po dwudziestu minutach jazdy stajemy nareszcie w odległym thee-house japońskim nad brzegiem rzeki.

Przy ściąganiu butów, Lanckoroński zaklął z lekka — potem, wśród niezliczonych ukłonów, kombamona (bon soir), wchodzimy do wielkiej stosunkowo sali, pięknie wysokimi lichtarzami oświetlonej.

Tu siedzą na ziemi, jak paciorki japońskiego różańca, malutkie tancerki; na znak dany, jak jedna palą wielki ukłon, czołem bijąc o ziemię.

Śliczne rzeczywiście te laleczki 13—14-letnie, wypudrowane, pachniące, wystrojone, jakby pospadały gdzieś z półek.

Chciałoby się wziąć parkę takich laleczek i postawić na etażerce.

Po chwili przychodzą inne, guecha zwane, nieco większe; tamte są tylko od tańca, te śpiewnej muzie hołdują Dziewczątka te tak ślicznie, bujno - barwnie ubrane, doprawdy coś z kotki, coś z motyla przypominają — tak zabawnie widzieć te młodziuchne stworzenia, skaczące, śpiewające, śmiejące się ciągle — nagle seryo, poważnie, bo taniec ma się zacząć! — to święty taniec, przed świątynią niegdyś tylko tańczony, więc te dzieci przybierają miny poważne i w takt śpiewu

i muzyki geszy tańczą pełne gracyi i powagi; ledwie się to skończy, wszystkie nosami do ziemi chórem dziękują widzom, że patrzeć raczyli!

Kolacya niezmiernie ładnie podana, krótka, ale nadzwyczajna: same tylko ryby, ale non plus ultra; jemy naturalnie patyczkami, ponieważ w samem sednie Japonii się znajdujemy.

Wśród śpiewu i tańcu, mnogich kieliszków sake i piwa, wesołości powszechnej i ciągłych fars naszego przyjaciela Japończyka, czas leci jak strzała; nie wiedzieć kiedy północ, 1-sza i 2-ga godzina minęła.

Śliczna feta z pełnym charakterem japońskim, wielkiej wesołości a zawsze niewinnie i przyzwoicie.

Obecnie już to wszystko znikło niepowrotnie!

Siedzę teraz na tej nieszczęsnej Tsuruga-Maru, która mi w niezbyt miły sposób przypomina ów okręcik, którym przed dwoma miesiącami do Riukiu się tłukłem!

List ten rzucę zapewne jutro na pocztę, nie czekając wrażeń nowych; pobyt w Japonii musi bowiem całość dla siebie stanowić.

Istotnie, jeżeli Bóg pozwoli, że szczęśliwie z tej imprezy do domu powrócę, będę znał wschód Azyi, owe trzy wielkie plemiona tenże zamieszkujące.

Trzeba będzie koniecznie coś napisać — choć nieco się z naszą biedną publicznością podzielić, choć co prawda nie wiem czy warto?

czy kto u nas interesuje się tem, co poza granicami kraju się dzieje?

Lanckoroński wraca 23 b. m. wprost na Amerykę do Galicyi; spieszno mu, bo dzieło jego ma wyjść z Nowym rokiem, i to od razu w trzech językach: po polsku, francusku i niemiecku.

Z niecierpliwością czekam chwili, kiedy znowu stanę na tym samym z moimi rodzicami kontynencie.

Dziś minęliśmy Szimonoseki, więc ostatni raz widziałem główną wyspę Japonii — Nippon.

Czyż ostatni? — pytałem się mimowoli — czy nie zobaczę już nigdy w życiu tego ślicznego kraju, gdzie tyle miłych chwil spędziłem?

Bóg jeden wie; może teraz, może kiedyś jeszcze powrócę?

Wyjazd a raczej wjazd do cieśniny Szimonoseki, tylokrotnie zapisanej w historyi tego kraju, śliczny.

Najprzód otwarta zatoka ogromna, szeroka, dziś zasiana mnóstwem mniejszych i większych żaglowców japońskich, czółen rybackich; ozłocona pysznem słońcem, zieleniejąca się, śmiejąca się prawie; okolona tak ze wszech stron wieńcem skał i pagórków, że wjeżdżającemu zdaje się być zupełnie zamkniętą.

W tem miejscu Nippo i Kiusziu tak blizko się schodzą, że na odległości 1000 kroków zupełnie zdać sobie sprawy nie można, którędy się z tej zatoki wypłynie?

Ogólna teza brzmi, że jeszcze przed 1000 lat dwie te wyspy jedno tworzyły, że tędy przeszli przodkowie Japończyków, zdobywając ten kraj.

Hipoteza bardzo do prawdy podobna.

W chwili, gdy to piszę, przedemną najcudowniejszy zachód słońca, trzeba powiedzieć: odgrywa się, bo to istotnie jest scena, i to długa — dziś godzinę trwała.

Nad samym horyzontem grube, ciemno - fioletowe mgły, za nie zapada tarcza złota słońca.

Chwilę trwa przejście między światłem dziennem a światłem zachodu.

Po chwili poczynają chmurki, chmureczki, mgły przeźroczyste jak najcieńsza gaza różowieć, palić się; tło nad horyzontem jasno - zielone, dalej niebieskawe, na firmamencie szafirowe, ale tak cieple w tonie, takie przeźroczyste!

Podnoszę głowę mimowolnie w górę i trudno mi wstrzymać okrzyk zachwytu: w tem ciepłem cudownem otoczeniu, na tle lazurowem wobec złota i purpury co słońce rozlewa, na firmamencie błyszczy jak dyament biały, lśniący, spokojny, cichy księżyc, przysłoniony jasno - różową chmurką, która popchnięta przez zazdrosne słońce, że musi miejsca księżycowi ustąpić, przysłania księżyc; ale młodziuchna, wstydliwa — raczka lekkiego spiekła.

Idealne!

szkoda, że tylko przezemnie widziane, szkoda, że minęło.

Tak jest; płakać mi się chce ciągle, że sam tych cudów zażywam, że ich istotnie uchwycić nie można, schować i potem się nimi dzielić, odnawiać, odtwarzać w domu!


text:
PRZYGODY MŁODOŚCI W PODRÓŻY Z KRAKOWCA DO NIEŚWIEŻA

I POWRÓT W DOM RODZICIELSKI.

GAWĘDA.

DO SYLWANA WINNICKIEGO,

SYNA Ś. P. PANA BENEDYKTA.

Panie Sylwanie! — ot jeszcze dwa lata,

A dobiegniemy, jak obszył, pół wieku!

To się obliczyć wypada już człeku,

Bo pięć krzyżyków — to pono ze świata;

A jeźli jeszcze nie ze świata który,

Nie ma wątpienia — że idzie już z góry.

Więc gdy za siebie zwrócim się obliczem

I gdy się w końcu braciszku obliczym:

I cóż powiemy Panie-bracie sobie?

Ha, lata zbiegły — ojcowie już w grobie —

Trudno i Bogu i światu wystarczyć;

A co najgorsze — to najgorsze pono.

Że niema komu żywotowi świadczyć,

Bo nas po świecie bardzo rozprószono.....

Więc świadczmy sobie.

— Pytam: cóżeś robił?

I wiem — jak szlachcic, powiesz mi: Jam orał!

A jam się bracie w to wszystko sposobił,

Co nie potrzebne — i próżnom się porał!....

Weź, otwórz księgi — co u Cię zagony,

To u mnie wiersze — jak Tyś orał pługiem,

Jam gęślą orał — ; więc nierówne plony

Liczmy obadwa w szeregu lat długim.

Bo jak Tyś orał — tak po Twym zagonie

Syn Twój przejedzie szczęśliwie i prawo,

A po méj roli i po moim zgonie

Syn mój powiedzie tylko okiem łzawo.

Znać Bóg chciał tego — dajmy pokój temu!

Ot gdyśmy z sobą, lepiéj po staremu

Goś tam pogwarzyć o dobrym dziedzicu

Onéj puścizny — więc o Twym rodzicu!

Bo wyznać muszę Ci braciszku szczérze,

Zkąd mi się dzisiaj afekt do Cię bierze:

Rodzic Twój przyśnił mi się dzisiaj w nocy...

Nigdy inaczéj jak płaczem go witam...

Jak za żywota trzyma nas w swéj mocy...

Płacz był serdeczny — więc kocham i pytam:

Co tam?

i jak tam? — skarżę się i żalę;

Ale Jegomość surowo i stale

Patrzy mi w oczy:

„Coś to zrobił Wasze?

Czym ja to na to Waści opowiadał,

Abyś wierszami jeszcze poukładał

Samarytanom to, co było nasze?

—

Nie po szlachecku!

i daruj mi, proszę,

Wielki żal w sercu do Waści ja noszę!

I gdyby — gdyby nie przyjaźń Rodzica,

Pewnobyś mego nie ujrzał już lica...”

Bardzom się spłakał na takie wyrzuty;

I gdym się zerwał ze snu jak otruty,

Myślałem sobie — oto piękna sprawa!

Cienie się ojców niepokoją w grobie,

Że ktoś niegodny świadectwo im dawa,

A żywi mają to za krzywdę sobie

Że się ktoś nad tą przeszłością użalił,

Że żywot ojców na grobie pochwalił?...”

Między zmarłymi a żywymi w środku

Stać, mój Sylwanie, to mi miło bardzo,

Co cnoty w rodzie — niecnoty w odrodku,

To jedném zmarli, drugiém żywi hardzą...

Więc słuszność trzeba przyznać Jegomości!

A co świat skrzywił — chyba Bóg wyprości...

Sen ten Sylwanie nie był bez znaczenia,

I kiedy zmarli mówią do sumienia,

To czas już wielki, aby się poprawić,

I na wzór ojców poczciwie zabawić.

W Wiedniu 1857 r.

dnia 21.

Lutego,

w dzień Ś.

Eleonory.

„Papką, czapką, i szkapką,

Solą, rolą i wolą,

Ludzie ludzi niewolą!”

—

„Nudzi!”

— Bo stary; a starych to wada.

„Nudzi!”

— Wiesz czemu?

bo prawdę powiada.

Lecz kto ma prawdę i przyszłość na pieczy,

Znać téż powinien wszystkie dawne rzeczy.

Nie dziś to się działo; ot, kiedym był młody,

Oddał mię mój ojciec na dwór wojewody;

Więc jeszcze zaznałem téj dworskiej polewki,

Zaznałem i dwory i pany i zamki,

I te to od ojców sławione nam śpiewki:

„U dworu wielkiego trzymaj się choć klamki!”

Pan Cetner siadywał w Krakowcu bywało,

Lecz dziwnie tam jakoś na dworze się działo;

Coś niby z francuzka i z polska potroszę,

A modnie to było (jak teraz już wnoszę),

I nie tak jak zwykle po dworach u panów:

Pan Cetner nie lubiał mieć licznych dworzanów.

Na łowy nie jeździł, o niczém nie wiedział.

Do konia nie tęgi, w pokoju sam siedział

W trzewiczkach, z książeczką, coś cedził, chorował,

I tylko Francuzów i kwiaty hodował.

I było też smutno w Krakowcu na dworze.

Jak gdyby devotus człek siedział w klasztorze.

Lecz dobrze, mówili, do pióra młódź wkładał,

Więc ojciec mię oddał i trochęm się nadał.

Jak cały Krakowiec szły pańskie zielniki,

A kwiaty przezwane na wszystkie języki,

Na dworze, pod szkłami, pod siatką, pod błoną.

Na ziemi i w wodzie; iż tylko tam pono

Onego to drzewa im jeszcze nie stało,

Coby to, jak w bajce zaklęte śpiewało

I jabłka co nocy rodziło im złote.

Ej miał téż tam Musje Żardzinier robotę!

Dopieroż przy stole bywało się znudzę.

Bo tylko chwalono dowcipy gdzieś cudze,

I kraje, zwyczaje i księgi i lice

I jakieś francuskie sławne nierządnice —

A o czém to mówić naówczas po kraju,

Jak uszy poczciwszy, nie było zwyczaju.

Pan Cetner, choć sam się był w kraju urodził

I do szkół jezuickich we Lwowie był chodził,

Gdy potém odwiedził postronne gdzieś kraje,

Wniósł z sobą do Polski dziwaczne zwyczaje.

Więc można to sobie z łatwością wystawić,

Jak temu rad byłem, gdy raz nam powiedział:

„Mam waszmość do panów, méj braci, wyprawić.”

I kiedym na koniu z listami już siedział,

A zwłaszcza, gdy podróż w aspektach zbyt miła,

Mnie bowiem pan oddał list do Radziwiłła.

Bo były powstały po kraju rozruchy,

I różne się tarły partyje i duchy:

Pan Cetner za królem zniewalał umysły,

Bo łączył obydwóch stosunek dość ścisły,

Gdyż ze szkół się znali obydwaj panowie,

Z konwiktu od księży Jezuitów we Lwowie,

Gdzie razem się zbiegły chłopięta ziem ruskich;

Dwóch było Potockich, Krasickich, Rzewuskich,

Trzech Ciołków i Cetner, co razem jak braty,

I w piłkę grywali i bili w palcaty,

I razem na jednéj ławicy ligali,

I razem się nie źle potém kierowali;

Bo jeden wziął mitrę, a drugi buławę,

A trzeci wziął laskę, a czwarty wziął sławę,

A piąty, pan Cetner, został wojewodą,

A sławny Stanisław światłem i urodą

Siadł nawet na tronie — a kiedy królował.

Więc dawnych przyjaciół w pamięci zachował,

I świadczył im łaski, nawzajem kochany.

Więc otóż i Cetner był panu oddany,

I słał mię podówczas na Litwę z listami.

A miałem podówczas ja szkapę kochaną,

Lecz piękność mię w koniu od dawna nie mami,

Przyciężką miał głowę, głowaczem go zwano:

„Weź sobie innego” mówili dworzanie,

A na co innego?

myślałem mosanie:

Koń czuły i nożny i twardy do drogi,

Adwokat niech głowę, a koń niech ma nogi.

I dobrze to bywa, gdy piękność nie mami;

Bo zrazu jechałem znanemi stronami

Wraz z drugim dworzanem, co został w Ostrogu;

Lecz kiedym już zabrnął w zapadłe Polesie,

Myślałem sam sobie: ha, oddaj się Bogu!

Zła będzie rozprawa z tobą panie biesie!

Bo mazią po piasku te mile się wleką,

I chłodno i głodno i do dom daleko,

A nawet do karczmy.

Raz jadę dzień cały

Przez piaski i groble, przez błota, zawały,

I karczmy dojeżdżam dopiéro wieczorem.

W karczemce żyd siedział jak cygan pod borem;

Tu głowacz strudzony, tum głodny mosanie,

.

Więc fuknę na żyda: A czego dostanie?

—

„Jest starka, są jaja...”

A owies?

— „da nie ma,

Lecz niech się pan przecie na chwilę zatrzyma.

Bo gdzież pan pojedziesz?

wszak noc już zapada,

Po puszczach rozboje, i sama noc zdrada!”

I pobiegł mi wódki utoczyć skwapliwy.

Za stołem w karczemce dziad siedział sędziwy —

I kiedy żyd odszedł, dziad do mnie powiada;

„A niech pan nie wierzy i tem się nie biedzi,

O milę jest karczma, katolik w niéj siedzi,

I będzie czem konia pokrzepić i zdrowie.

Tam zwykle podróżni nocują panowie.”

Więc siadam i jadę — lecz jadę i jadę,

I widzę, że trudno téj puszczy dać radę,

Ni karczmy, ni wioski, a koń się sfasował;

Spojrzałem na kwoczkę, z północy już stała.

Więc biłem się z myślą — ha, będę nocował!

Bo już téż mnie chętka i do snu zbiérała;

Więc konia puściłem, zjechawszy kęs z drogi,

Kulbakę pod głowę, linewkę do nogi,

I ległem, pacierze zmówiwszy w pokorze.

Lecz usnąć nie mogłem; wiatr świstnął po borze,

I ckliwie mi było.

Gdy człowiek frasowny,

Najlepszy towarzysz, choć nie zbyt wymowny.

Jest ogień i lulka: gdy ogień ów błyśnie,

Człek dłużéj z smutnemi myślami nie kiśnie;

Gdy dymek podleci, gdy płomień wystrzeli,

Coś dziwnie człowieka na sercu weseli ,

I puszcza się światem myślami jak w drogę.

A ja to na śmiało tak puścić się mogę.

Bom ja to nie psował ojcom doma kaszy,

Bywałem po świecie, ba w Jasach, w Chocimie,

Jeździłem z listami i nieraz do baszy;

I tamto sam basza (choć nie chcę się chwalić)

Przyuczył mnie lulkę na dworze swym palić;

I odtąd już sobie podobam w tym dymie,

I myślę o baszy, gdy lulkę zapalę.

Więc wówczas na puszczy czyniłem tak wcale;

Wtém koń mi się szarpnął i przystrzygł uszyma...

Spojrzałem do koła, a w koło nic nie ma;

Lecz rżenie się jakieś z głąb puszczy dobywa,

A rumak mój odrżał i znowu się zrywa.

O zbójcach mówiono — więc przeszło mnie mrowie,

A rżenie się znowu odzywa w dąbrowie;

Więc wziąłem nabity pistolet i szablę.

Za młodu o pińskim słyszałem ja diable.

Więc „Kto się w opiekę...” zrobiłem znak krzyża,

A rżenie się coraz do ognia przybliża.

Ściągnąłem łeb konia i siadłem za krzakiem.

Po chwili — aż pełznie do ognia coś rakiem,

I błysło nad ogniem, powstawszy, żelazem,

I pchnęło w mą burkę na ziemi zarazem.

Jam zmierzył do ognia i kiedym wypalił.

Na chaszcze się obwieś!

czy diabeł powalił?

Zerwałem się raźno, rzuciłem się żywo,

I daléj ruszyłem nie bardzo leniwo,

I żywy i cały, przy opiece Boskiéj

Dobiłem się w końcu o świcie już wioski.

Tam duby smalone prawili o dziadzie,

Co stoi po puszczach podróżnym na zdradzie;

A gdym się pochwalił, żem go już zastrzelił,

Lud wszystek się wielce przytomny weselił.

Wytchnąłem tam dobrze, i daléj bez szwanku.

Stanąłem w Nieświeżu „Mój panie kochanku!”

W Nieświeżu siadywał Radziwiłł, pan z panów,

I książę z krwi zacnéj i hetman z hetmanów;

Nie darmo to szlachta mawiała ówcześnie:

Że chudy pachołek w Nieświeżu, jak we śnie,

Mówili, że w skarbcu ma trąbkę, mosanie,

Co słychać na całą już Litwę jéj granie,

Dopieroż ów klejnot!

Trzy trąby w klejnocie,

Nie darmo się przeto i człowiek dziwował,

Budownie, warownie, a wierzchem złocisto!

Most wiódł mnie do zamku, a most był zwodzony,

Za mostem budowne wznosiły się brony,

Za niemi dziedzińce, ogrody i place,

I kościół i klasztor i pańskie pałace.

Zgłupiałem w dziedzińcu na pierwszym już kroku,

Ujrzawszy niedźwiedzia, a tuż, tuż przy boku!

A za nim gwałt luda i kądle spuszczone,

I hałas: „Zamykaj, zamykaj tam bronę!”

Tu widzę szlachcica zabiorą obławą?

Bo jakby na harcu zażyli mnie wieńcem.

A co się to znaczy?

Koń rzucił się w prawo,

Wziął na kieł i rusza na oślep dziedzińcem,

Wziął na kieł i mija dziedziniec przydworny,

I leci na oślep na ogród klasztorny.

Ha trzymam!

nie wstrzymać; obławę wyboczył,

O ratuj mnie Chryste!

chlust i przez mur skoczył,

I stanął i parsknął — spojrzałem do koła,

Jedyna furteczka wiedzie do kościoła.

Więc coby tu począć?... rozmyślam — ha, biéda!

Sowizdrzał, powiedzą, przed dworem ohyda!

Sowizdrzał, powiedzą; wypadek fatalny!

Et quidem nie darmo, bo dzień był feralny.

Lecz gdy się tak biédzę i patrzę do koła,

Nadbiega dworzanin od furty kościoła,

I prosi do księcia, a niby to grzecznie.

Tymczasem widziałem, że śmiał się serdecznie.

— A kędyż mam jechać, gdy jechać nie mogę?

Ej czy waść kpisz sobie, czy pytasz o drogę?

„A niewiem już komu — powiada — z nas obu

Nie stało tu drogi?

No szukaj sposobu!

Przez kościół nie wrócisz, a w koło mur wszędy,

Więc kędyś tu wjechał, wyjeżdżaj tamtędy.

Znaj bratku, w Nieświeżu na fryców tu matnia!”

Więc pasya mnie na to porwała ostatnia.

A miałem, jak naraz, po dziadu kord sławny,

Na tylcu choć ligaj, a w jaszczur oprawny;

Co będzie, to będzie!

myślałem więc w duchu,

Ej urwę szlachcica na odlew po uchu!

Aż on mnie: „Mosanie!

pan zadrwił z waszmości,

A nie daj drwić z siebie, do kupy zbierz kości,

I ruszaj, jak mówią, koniem i odwagą,

Więc sztuką krzyżową, pociejowską plagą.”

Co mówisz? — powiadam — tak radzisz?

a dobrze!

Jak skrobnę więc konia nahajem po ziobrze.

To ledwo mnie waryat z kulbaki nie zsadził.

Lecz lekko się wyniósł i w skoku nie zdradził:

A w téjże to chwili sam książę wypalił,

I sztofem niedźwiedzia o ziemię powalił.

Z hałasem go psiarnia dopadła i szczwacze,

A z brony na vivat zagrały trębacze.

Onego niedźwiedzia, jak późniéj mówiono.

Przed laty raz w puszczy na sieci złowiono;

I siedział przed kuchnią książęcą na kole,

I z dawna stroiły z nim kuchty swawole.

Lecz srodze téż niedźwiedź ukarał junaka:

Bo ubił kuchcika i spłatał kozaka;

A czego się książę tak mocno użalił,

Że poszczuć go kazał i sztofem powalił.

Gdy wrzawa nadstała i książę siadł w ganku,

Rzekł do mnie po chwili: „Mój panie kochanku!

Waszmości, jak widzę, nie trudno o plecy!

Nie chciałbym ja bronić przed waścią fortecy,

Bo dziwną do murów przebiérasz się drogą...

No widzę masz listy?

a proszę, od kogo?”

— Od pana Cetnera.

— „Co?!

Cetner poczciwy!

Mój panie kochanku, ach jakem szczęśliwy!

Witamy w Nieświeżu, witamy wasana !

No prosić mi tutaj księdza kapelana!

Mój panie kochanku!

cóż słychać na Rusi?

Waszego starostę czy jeszcze bies kusi

O lepsze w zawody chodzić z Radziwiłłem?

Nie z takim ja grałem, kiedy w Chinach byłem,

Lecz próżne zabiegi, daremne to troski!

Radziwiłł Radziwiłłem!

Kaniowskim Kaniowski!”

Tu nadszedł kapelan i listy przeczytał,

„Cóż pisze pan Cetner?”

Radziwiłł zapytał,

„Czy przyjaźń mu nasza zawsze jeszcze miła?

Czy kocha, jak dawniej, sługę Radziwiłła?

Ha, nie wiem co pisał, bo prawił ksiądz z cicha,

A książę się fuknął: „A co mi u licha!

A potém się znowu trochę udobruchał,

głaskał czuprynę i mruczał i słuchał;

A ilem zmiarkować mógł z całéj rozprawy,

Zapraszał go Cetner po coś do Warszawy.

Ksiądz silnie nalegał; ja stojąc przed nimi,

Patrzałem na wszystko.

Przed gankiem na ziemi

Leżało niedźwiedzich skór kilka rozbitych,

Per modum kobierca, szkarłatem zeszytych,

A na nich stał stołek żelazny, składany,

I stolik do ziemi kobiercem zasłany.

Na berle stawiono, przy pańskim tuż boku.

Sokoła kubusia z kapturkiem na oku.

Tu księciu zazwyczaj, gdy dzień był pogodny,

W rozmowach zwykł ranek był schodzić swobodny,

Wróciwszy z kaplicy tu zwykle zasiadał,

I prawił z panami i śmiał się i śniadał;

I służba tam nieraz uśmiała się z duszy.

W dziedzińcu harcował nadworny koniuszy,

Lub gościom na pokaz ogiery gnał w kole;

Tą razą gwintówka leżała na stole,

„Rozumiem!” rzekł książę „wszak mamci ja głowę,

A pono i moja nie taka zbyt płaska.

Trzy grosze wart łaska, trzy grosze niełaska!

Daj pokój! — i do mnie obrócił już mowę:

„Mój panie kochanku, upraszam waszmości,

Na wszystkie afekta i wszystkie miłości!

W téj porze, pod jesień, czy jest tam sumienie?

Wyciągać mnie z domu na lada zachcenie?

Ba, dobrze mu mówić: Radziwiłł niech jedzie:

Ta tu mi pan Rejtan wystrzela niedźwiedzie;

Gdy trąbka nie grywa, to choćby nie była.

Ej panie kochanku, zgubisz Radziwiłła!

Pofolguj na Boga!

ja teraz nie jadę,

Lecz do mnie waść serca nie psujże ztąd sobie!

I bądź mi spokojny, bo weźmiem my radę.

Dla pana Cetnera, co mogę, to zrobię;

Lecz jechać nie mogę, ponowa za pasem;

Nie mogę!

No, wołać marszałka tymczasem.”

Gdy nadszedł marszałek, spojrzałem: persona!

Ej sztuka zuchwała, z szwedzka podstrzyżona,

A na nim wenecka saita, pas lity

I w koło z czerkieska bramowane szyty!

Sam poszedł na księcia, gdy rozkaz dał w ganku.

„A jakże ci piszą mój panie kochanku?

Niech dowiem się, proszę, kto łaskaw zagości?”

— Benedykt Winnicki, sługa księcéj mości!

—

„Winnicki?

no proszę!

a znałem ja dziada!

A był to prawdziwy karmazyn; człek setny;

Odstąpił mi w Łęcznie turczynka nie lada;

Lecz widzę i Wasze junosza nie szpetny.

Mój panie marszałku!

zalecam waszmości.

Pan łowczyc Winnicki niech mile nam gości.

Syn zacnéj rodziny, zdaleka się trudził.

Uraczyć, pamiętać, by nam się nie nudził.

Bo prawią na Rusi nie bardzo tam mile

Coś o téj botwinie i o Radziwille.

Skłoniłem się panu, za afekt dziękując,

A w sercu się wielce z respektów radując;

Lecz kiedym się później z marszałkiem pobratał,

Tom figle mądrości na piękne już płatał;

A uszło, bo człowiek był młody i pusty.

Pamiętam, w Nieświeżu przepędzić zapusty

Zjechała tam była pani Sołtanowa,

A razem z jéj dworem panna respektowa;

Ej panna jak łania i wdzięczna i składna

Kochana Staniecka!

a ładna bo ładna!

Bo co to za buzia, za rączka, za nóżka,

Do tego dołeczki w jagodach, a mrużka!

Jak mrugła ślipkami, zginąłem z kretesem!

Lecz trudno iść było do panny obcesem;

Bo było to dziécię pieszczone i ważne,

Szły na nią klejnoty i włości posażne,

I perły kosztowne i dziwna uroda,

Do tego we wstydzie chowana; a młoda!

Więc pono z tą panną patrzano wysoko;

A przecież jam spostrzegł, żem pannie wpadł w oko,

I oczko zaprószył i serce poruszył.

Śpiéwała z partesem, jak mówią „bez ale”,

Grywała téż także na klawicymbale;

(A nie tak bezbożnie jak dzisiaj śpiéwano)

Ja miałem téż także talenta ukryte:

Scholarum piarum rękę formowaną,

Łacinę téż także znałem expedyte!

I kiedy kapelan innego pominie,

Mnie zwykle z powagą witał po łacinie:

Bonum mane, frater Mariane!

Do panien tam wprawdzie łaciny nie trzeba,

Lecz rośnie ztąd zawsze u ludzi estyma,

Gdy widzą, że w szkołach nie psował człek chleba.

Do panien dość tego rozmawiać oczyma.

W taneczku przyśpiéwać, bo lubią dziéweczki,

Chociażby z klasztoru, światowe piosneczki.

Więc panniem światowe piosneczki pisywał;

A czasem paniencem w taneczku przyśpiéwał,

Coś podał, posłużył, przymówił, pokłonił,

I niby nie za nią, a za nią pogonił.

I długośmy z sobą tańczyli, gadali,

Aż przecie sam na sam zastaję ją w sali.

Więc zbliżam się do niej w strzelistym upale,

A grała, jak na to, na klawicymbale;

Więc naprzód wysyłam komplement, a walny,

A za nim w też pędy i afekt kordialny!

Ja prawię, a panna nie wstaje z siedzenia,

I widzę, że nie ma coś do mnie zbrzydzenia,

Bo słucha; więc bliżéj i żwawiéj i w rączkę!

Ba w drugą!

a w drugiéj uczułem już drżączkę;

Więc w ramię!

i widzę, że wzrok coś niesrogi,

Więc w oczko, i w pysio! — skoczyła i w nogi,

A ja w pół!

Stanęła, coś trochę się zrywa,

Lecz przecie wyznała, że mi téż nie krzywa.

I odtąd jam Zuzię już skrycie widywał,

I prawił na uszko, a w tańcu nie śpiéwał.

Po trzykroć wracała pani Sołtanowa,

A ilekroć wraca, ja znowu do Zuzi!

Bo rajskie to były słodycze w téj buzi,

I święte to było tam życie mój Boże!

Czy człek był w podróży czyli to na dworze...

Bo książę się także i woził bez liku:

Trzy razy był w Wilnie za mojéj bytności ,

Dwa razy w Inflantach, na każdym sejmiku,

A zawsze w tę podróż zapraszał i gości.

I zwykle we wtorek rajtaria szła przodem,

Więc w środę szła stajnia nieskorym pochodem

Więc w czwartek szedł łowczy z siéciami i psiarnią.

Więc w piątek piwniczny i szafarz z spiżarnią,

A sam pan w sobotę z splendorem a dworem,

Gdzie ja téż ciągnąłem z książęcym taborem.

Perceptę to cenić tam było z rozchodu,

Bo czy to na dworze, czy w czasie pochodu,

Jak woda płynęły regestra odbytu.

Co dusza zapragła, a zdrowie strzymało,

Wszystkiego dawano na dworze do sytu;

Nie ciekło, jak mówią, tam wszystko się lało!

Kapelia i goście i łowy, festynie.

Nim jedno przeminie, to drugie już płynie;

A dworno i szumno, że ledwo z hałasu

W kościele wypocząć miał człowiek kęs czasu...

Z bytności tam człek się nie sprawiał nikomu...

Gdyś księcia powitał i osiadł raz w domu,

Siedź sobie choć wieki, nikt się tam nie dziwił,

„Gość w dom; Bóg w dom” mawiał zwykle pan Radziwiłł.

I byłbym tam siedział po dziś dzień, Bóg świadek,

Gdyby mi nie licho nadniosło przypadek:

Raz czekam; w krużgankach puknęło coś korkiem,

Jak zwykle Staniecka wybiegła wieczorkiem;

Miesiączek przyświécał, siedzieliśmy sami,

Nie widzim, nie słyszym, aż książę przed nami,

I woła: „Przepraszam niech aśćka téż siedzi!

Zapewne chcesz aśćka jutro do spowiedzi?

Rachunek sumienia, za katy, nie chichy!

Zapewne chcesz, żeby przypomniał ci grzéchy?

—

Staniecka drapnęła; lecz jam stał w kąciku.

„A jakże ci piszą mości spowiedniku?”

—

Benedykt Winnicki!

powiadam w pokorze.

— „Mój panie kochanku!

a to być nie może!

A przecież Winnickich na Rusi ja znałem.”

— Bo ja téż się z Rusi w te strony przebrałem.

—

„A mój kochający panie i kochany!

Jakże to?

więc wasze nie moim dworzanem?”

— Do śmierci się sługą wyznaję przed panem,

Lecz jam tu od pana Cetnera przysłany...

Przy łasce książęcej miło tu się gości;

Lecz proszę o respons waszéj księcéj mości,

Bo trzeci rok mija jak listy oddałem.

—

„Mój panie kochanku, patrz jak przepomniałem!

A jużto pamięcią Radziwiłł nie zgrzeszy;

Lecz panie kochanku, cóż ci się tak spieszy?

Nie kochasz mnie widzę?

a ja służę braci!...

— Ha!

rzekłem ja panu: służba wolność traci!

—

„Mój panie kochanku, gdyś taki służbisty.

Toć muszę zapewne odpisać na listy.

No odwiedź mię jutro, proszę, przy śniadaniu.”

—

I odtąd już było po mojém kochaniu!

I rzewnie się wówczas na płacz mi zebrało.

Więc na tę aprensię przepiłem noc całą.

Nazajutrz rzekł książę: „A witam wasana!

No, prosić mi tutaj księdza kapelana,

Mój panie kochanku, zawołać szatnego,

Zawołać marszałka, ba i koniuszego!”

Gdy przyszli, na ucho coś prawił każdemu,

A potém ten temu, a tamten tamtemu,

I poszli.

A książę: „Gdyś taki służbisty.

Toć muszę zapewne już oddać te listy;

A pozdrów nam, proszę, tam pana Cetnera,

A niech nas zaszczyca przyjaźnią i względem,

Bo nasza życzliwość i bratnia i szczéra;

A sam też odemnie przyjmij konia z rzędem,

I sygnet ten mały, mój panie kochanku!

A przecież nas głodno nie rzucaj o ranku,

I wspomnij, gdy łaska, czasami téż mile

Na Rusi o twoim bracie Radziwille,

I pozdrów tam, proszę, rodziców odemnie”.

Skłoniłem się panu za afekt dziękując,

Więc łzy téż mi w oczach stanęły tajemnie,

I szedłem do dworzan znów zapić frasunki.

Tam oddał marszałek mi pańskie darunki:

Więc konia, więc szaty, więc jurgelt trzyletni;

A wszystko to nowe, od podków do pletni!

Zabrałem i listy do pana mojego.

Marszałek sam wypił do mnie strzemiennego,

I dał mi pachołka — pachołek był setny;

A sygnet kosztowny, grosz także nie szpetny;

Koń, stada Sobieskich, z konopiastą grzywą.

Pas w łuskę dziérgany, a kontusz z cięciwą.

Więc kocham i ściskam i siadam i jadę;

Lecz kiedym wyjechał, nie pomógł pas lity,

Zaledwom mógł sobie od żalu dać radę,

A zwłaszcza gdym wówczas był trochę napity.

Spłakałem się rzewnie!

Tak żal to mi było

Wszystkiego, co serce w Nieświeżu rzuciło,

A już téż najbardziéj téj mojéj niebogi...

Więc smutnom się przybrał na powrót do drogi.

Gdym znowu zajechał w zapadłe Polesie,

Wspomniałem o owym to dziadzie, czy biesie.

Co drugich nawodząc, sam upadł był w jamę;

I jakoż znalazłem znów miejsce to same,

Gdziem leżąc rozmyślał i lulkę był palił,

Gdziem ogień nakładał i dziada powalił,

I w koło stał jeszcze, jak wówczas, bór niemy.

Lecz kiedy obydwa po liściach brodzimy,

Coś brzękło pod koniem; więc spojrzę: a co to?

Pachołek zsiadł z konia i szuka, ba złoto!

Ha, boskie w tém sądy i boska to łaska!

Dziad leżał na twarzy, i wysechł jak trzaska.

Na piasku przy dziadzie trzos leżał ze złotem.

Zdobyłem więc złoto, i z małym kłopotem

Poszyłem się dobrze, wracając do domu.

Więc z dobrą fantazyą, nie mówiąc nikomu.

Jechałem w świat daléj —

Pod jesień się miało i żółkły już bory,

Więc na noc zjéżdżałem zazwyczaj na dwory;

A radzi mi byli, bom wracał z Nieświeża,

Więc codzień gościna poczciwa i świéża,

Téż codzień znajomość i codzień świat inny.

Tak w końcum się przybił ku stronie rodzinnéj.

A w Gródku siadywał starosta Potocki,

Więc jego nadworny marszałek, pan Złocki

Mój krewny, przedstawił mnie panu swojemu...

I rad był mi z duszy, jak zwykle krewnemu;

Musiałem o Litwie i księciu im prawić,

Musiałem tam dłużej tygodnia zabawić,

I kilkaśmy nocy strawili bezsennie.

Bo winem mi chłopca spajali codziennie.

Aż w końcum się wyrwał; a wiecie gdzie Gródek?

Więc z Gródka onego już blizko do Rudek,

A z Rudek na prawo gościniec prowadzi

Do wioski Kanachwost, gdzie imię wieczyste

Jest Sasów Winnickich i gniazdo ojczyste,

którém Bóg radzi, jak o swéj czeladzi...

Gdym tedy już ujrzał i sady i błonie,

I dworek rodzinny i w łące te konie,

Zawrzało mi w sercu, i lecę jak ślepy;

W tém spojrzę, aż ojciec powraca od rzepy.

Poznałem go oraz, więc zwracam w lot koniem,

Pomijam figurę, nuż przez rów, i błoniem

Naprzeciw.

A ojciec zawołał od roli,

Poznawszy mnie także: „Powoli!

powoli!

Mosanie, otawa!

kto jeździ przez błonie?

A nazad, figura!

zdiąć czapkę i z konia!”

U ojców bywała reguła surowa;

Więc gdy mnie konfuzya spotkała takowa,

Wróciłem i czekam pod krzyżem z pokorą,

A ojciec powiada nadchodząc: „Więc ale!

A zkądto tam waszmość ćwiczenia te biorą.

Tak koniem na ojca najeżdżać zuchwale?

Bo także przed krzyżem nie schylić już głowy.

To, widzę, po dworach obyczaj dziś nowy?”

I zmierzył mnie, konia i chłopca surowo,

I począł potrząsać i ręką i głową:

„Ba, ba, ba, mosanie!

co widzę?

a co to

Pachołek?

koń w rzędzie?

bławaty i złoto?

Nieczemu to buczno, bo widzę bończuczno!

I w drodze tak strojno?

O niech mi waść wierzy.

Jam nie miał do ślubu poczciwszéj odzieży.

Toś zhardział mi, widzę, po dworach mój synku?

Dał pan, da i ojciec swoje w upominku;

Jeszcześ mi nie wyrósł z pod władzy ojcowskiéj,

Mam jeszcze ów samy monitor boćkowski;

Więc wąsy, chociażby z za ucha wygolę,

A orznę, jak ojciec, i skarcę swawolę!

I starą ja waści przypowieść wyłożę:

„Dobrze temu na dworze,

Komu doma pług orze.”

Co ojciec uskładał, to synek uporał.

A wasze, czyś dużo już złota wyorał?

Nieboszczyk dziad mawiał: Poczciwie w kąciku,

W dreliszku rybeńko, a według staniku!

A wasze?!...”

I nagle tu uciął już mowę,

I sierdząc się, czapkę zacisnął na głowę;

A kiedym mu do nóg chciał upaść już w ganku,

„Za późno” mi rzecze, „za późno kochanku!

Idź wasze do matki!”

— A matka nuż witać

Z radością synalka, nuż gościć, nuż pytać,

Nuż chwalić fantazyę, obyczaj i stroje:

„A dziecię kochane, a miłe, a moje!

A jakie to dworne, a mężne, a grzeczne,

A jakie to strojne, a jakie stateczne!”

—

Poczciwe matczysko spłakało się rzewnie,

I ja się spłakałem na takie witanie:

Lecz serce mi jakoś gadało niepewnie,

Bo insze o synku jegomość miał zdanie.

Przy matce bawiła pod ówczas panienka:

Milutkie stworzenie, wysmukła i cienka,

Anusia Terlecka — więc także mnie wita;

A kiedy odbiegła, więc matka zapyta:

„Gzy nie ma już więcéj pokłonić się komu?

Wszak jam was rodziła tu, przed tym obrazem,

A Bóg cię szczęśliwie powrócił do domu!”

Więc we łzach, w modlitwie uklękliśmy razem.

Za powrót w dom ojców Bogu podziękować;

A potém relikwiarz zdejmując ze ściany,

Podała mi matka, by go ucałować;

A potem dobyłem dukat poświęcany,

Przed laty mi dany w intencyi najszczérszéj.

Gdym z domu rodziców wyjeżdżał raz piérwszy;

A potem po takiém witaniu serdeczném,

Począłem rzecz swoję dyskursem stateczném;

Gdziem bywał, com widział po świecie, com robił,

I czegom się uczył i w com się sposobił,

I jakie gdzie dwory i jakie gdzie kraje,

I jacy panowie i jakie zwyczaje;

A kiedym tak jedno po drugiém powiadał.

Przynieśli wieczerzę.

Jegomość nie jadał

Wieczerzy, lecz obok pacierze odmawiał;

A kiedym ja matce o sobie rozprawiał,

Drzwi tylko na chwilę odchylił czasami,

I mruknął spojrzawszy, i skręcił wąsami.

Źle będzie, myślałem — wtém dano wieczerzę;

Zgadałem się setnie, więc wziąłem się szczerze,

A dali, pamiętam jak gdyby dziś, grzybki,

Mądrzyki wyborne, konfekcik i rybki,

A matka nam była tak trochę coś chora,

I chciała dietę zachować z wieczora,

I tylko się do nas na dyskurs przysiadła...

Lecz panna Terlecka coś także nie jadła:

A zatem sam jeden sprzątnąłem wieczerzę;

Oddałem dobranoc i idę z alkierza,

A w sieni pan ojciec za rękę mnie bierze

I mówi: „Jest jeszcze dla waści wieczerza!

I mam téż ja jeszcze pomówić coś z tobą.”

I wciągnął do izby i zamknął za sobą.

„Zdejm wasze mi kontusz i żupan, szat szkoda.

Grzbietu nie, bo twardy, lecz rychło się poda.

Nauczę ja mores!

mosanie?

Więc, ale!

Tak koniem na ojca najéżdżać zuchwale?

Przed Bogiem i ojcem nie schylić już głowy?

I w drogę się przybrać w strój drogi i nowy?

Zapóźna pokora!

stój mi tu, jak kołek!

Czy nie wiesz to wasze, żeś chudy pachołek?

Bo także i świętą wigiliję naruszyć?

To matce jest wolno, bo w wieku i chora,

Lecz wasze chłop zdrowy, to możesz i suszyć.

Wigilija, hultaju!

wigilja!

pokora!”

— A jaka wigilija?

spytałem niepewny.

—

„No proszę?

a jutro Matki Boskiéj Siewnéj!

Kto kocha Maryą, pamięta wigilją,

A, ut sum sodalis za Maryą biją!”

Więc wyjął z kantorka żmiję monitora

I wziął mnie za rękę i puścił mnie w kolej:

„Religia, hultaju!

wigilija, pokora,

A drelich, a olej!

a drelich, a olej!

A święte to ręce ojcowskie, co biją;

Znaj rękę ojcowską, a szanuj Maryą!

Ja listy sam prześlę panu wojewodzie,

A waść do komórki o chlebie i wodzie,

Dość téj tam już służby i tego dworactwa;

A waściów pachołek (nie cierpię próżniactwa)

Więc z barwą książęcą tej chwili na kołek,

A świtem i boso do brony pachołek!”

I orżnął mnie, sfukał i zamknął w komorze.

Lecz słówkam nie pisnął, milczałem w pokorze.

Nie wolno téż było instancyi wnosić,

Więc matka płakała i nie śmiała prosić.

Siedziałem zamknięty, jak w turmie za zbrodnie,

O chlebie i wodzie przez cztéry tygodnie.

Aż w końcu i srogość złamała pokora.

Bo nadniósł Bóg księdza proboszcza z wieczora.

„Gdzie synal waszeciów, mój panie Tomaszu?”

Zapytał ksiądz proboszcz: „a pokaż go przecie!

Od dworskich, starosty w Gródku, na kiermaszu,

Słyszałem ja o nim, że bywał po świecie;

Mówili, że łebski ma szlachcic być z niego!”

Więc ojciec tak trochę rad niby był z tego,

I kazał dać wina starego z kącika,

A że się to działo hora canonica,

Do tego, że afekt połączał ich wielki ,

Więc pono wypili ze cztéry butelki.

In vino veritas.

Więc ksiądz się rozczulił,

I ojca jak brata do serca przytulił;

Więc zwykła surowość i ojca odpadła,

A matka się do nich z panienką przysiadła,

I słówko po słówku, powoli, powoli.

—

Od zwykłych dyskursów do tego co boli.

De misericordia divina ksiądz prawił,

Jak pan Bóg z lwiéj paszczy Daniela wybawił,

Kierując do rzeczy, more oratora;

A kiedy upatrzył, że właśnie już pora,

Więc rzecze: „Ej bracie!

krew twoja nie woda,

Ta przebacz synowi!

bo matki nam szkoda,

I pozwól, niech nam się na chwilę pokaże,

Gdy ludzie go chwalą, niech rodzic nie karze!

Wszak jam go chrzcił przecie, jak sami to znacie;

Ot, młodość więc płochość!

przebacz panie bracie!”

A matka téż także słóweczko wtrąciła:

„Więc pozwól jegomość, by złożył ukłony.

Ukłony samego pana Radziwiłła,

A ma też i sygnet kosztownie sadzony,

Co książę go kazał doręczyć waszeci.”

„Dość téj tam już prośby! — rzekł ojciec łaskawie, —

Wszakżem ja nie Herod i kocham swe dzieci,

Bez prośby mu miałem przebaczyć dziś prawie;

Więc jejmość powiadasz , więc, ale!... tak!... tego...

Że książę się kłania i dary przysyła?

Tak... tego... więc kłania? (pogroza nic złego)

Więc sygnet ma oddać?

i od Radziwiłła?

Niech przyjdzie!

więc przyjmę do łaski go mojéj,

Lecz niech mi się przecie poczciwie przystroi.”

Dóm moich rodziców był dworek drewniany;

Więc wszystko do joty słyszałem przez ściany.

„W czém chyba na wstępie, to trzeba poprawić,

I jakbyś dziś przybył, przed ojcem się stawić”

Tak matka radziła.

— Więc strojnie i zbrojnie,

Wjechałem z pachołkiem przez bramę spokojnie,

A ojciec był w ganku — stanąłem na stronie.

Pachołek pod lipą zatrzymał téż konie,

Jam jął się za szablę i czapkęm zdjął z głowy,

I jakby w Nieświeżu w dziedziniec zamkowy

Z takową fantazyą sunąłem w te progi.

I naprzód ścisnąłem rodzica za nogi,

A potém i do nóg upadłem macierzy;

A kiedy rad ojciec oczyma mnie mierzy.

Łacińską perorą, skłoniwszy w kolana.

Witałem na wstępie i księdza plebana.

A potém do panny Terleckiéj statecznie.

Jak dworski kawaler, zwróciłem się grzecznie,

I rzekłem subtelnych słów kilka nieśmiało,

Jak w obec rodziców na syna przystało;

A potém już sygnet podałem ojcowi,

I rzekłem poważnie: Wojewoda książę,

Którego braterski afekt zawsze wiąże

Z braterstwem, a z szlachtą zawsze zgodne chęci,

Poleca swe służby panu rodzicowi,

I kazał się wiernie przypomniéć pamięci!”

Spojrzawszy na sygnet, sam ojciec się zdziwił,

I nalał kielichy: „Niech żyje Radziwiłł!

Poczciwe panisko! — pamiętam przed laty

Na walnym... ba sejmie... no, nie pytaj daty!

Rzuciwszy niebogę, ubóstwo i rolę,

I ja też ruszyłem z rycerstwem pod Wolę.

Jak zwykle Radziwiłł rej Litwie tam wodził,

Więc Litwa téż za nim; gdy ku nam podchodził,

Niech żyje Radziwiłł!

zawołał ktoś w kole,

A jemu poczciwość świéciła na czole.

Ja stałem na kraju, więc wziął mnie za szyję,

I cisnął do serca: bracia, niechaj żyje!

A kochasz? — zapyta — kochasz Radziwiłła?

O kocham!

i szczerze tuliłem co siła;

A książę zawołał: Korona niech żyje!

A gdy się kochają bracia, to się stroją.

A dajcież mi wina, niech zdrowie wypiję!”

I dał mi swą czapkę a wdział czapkę moją.

Ksiądz podał mi kielich, lecz ja pić nie śmiałem,

A ojciec mi rzecze: „Pij waść sercem całem

I matka téż na to nie zechce się skrzywić;

Zdrowie Radziwiłła, nie będziem certować,

No, konie do stajni, pachołka pożywić!

A teraz ci wolno rękę ucałować,

I sprawić się ojcu z téj swojej podróży;

Zobaczym w coś urósł, boś widzę chłop duży.”

Prawiłem więc zwolna, a wszystko z kolei,

Krom onych miłostek i onych nadziei;

A kiedym już przyszedł na dziada powtóre.

Więc chwilę na ustęp, a potém trzos biorę,

I kładę z pokorą rodzicom pod nogi,

I rzekłem do ojca: rodzicu mój drogi!

przebacz!

jeżeli niewinnie zgrzeszyłem,

Żem zabił człowieka i złoto zdobyłem,

A rozkaż przez łaskę, co robić z tém złotem?

Czy dać na prowizyą?

czy wziąć gdzie dzierżawę?

— „Nie cieszę się złotem, boś go nie zlał potem,”

Rzekł ojciec, „nie cieszy to złoto, bo krwawe!

Prowizyą?

dzierżawy, a co ci się dzieje?

To oddaj na kościół, bo cudze nie grzeje,

I ojca grosz jeszcze kapany i krwawy

Wyciągnie za sobą.

A dobrze, że mamy

Tu księdza proboszcza, więc grosz ten oddamy;

A niechaj przez łaskę odprawi wotywę

Za twoje po świecie podróże szczęśliwe;

A potem osobno daj na mszę żałobną

Za dziada, co w puszczy od ręki legł twojéj,

A który przed sądem już bożym dziś stoi"...

Kazałem więc ulać złotą rękę z nożem,

Co mnie nie dosięgła za przejrzeniem bożém,

Jak wotum złożyłem ją w farnym kościele;

I dzisiaj to jeszcze, kiedy ją zobaczę,

Ogarnie me serce jakoweś wesele,

I nieraz w modlitwie i z cicha zapłaczę;

Bo wówczas wspominam szczęśliwy wiek młody,

I Nieśwież i księcia i dwór wojewody,

I ojca i matkę i podróż i dziada,

I dziwnie to wszysto do skruchy się składa;

Więc nie raz się w piersi z osobna uderzę,

I zmówię za duszę dziadowską pacierze.


text:
13.

Krystjan, Amadeusz, Mr Bradshaw, markiz Tovera i ks. Wiguniewski pojechali autem, Ewa zaś koleją.

Długiej jazdy koleją nie znosiła taksamo jak i autem.

W nocy leżała bezsennie na łóżku okryta jedwabiem, z twarzą w jedwabnych poduszkach.

Skulona przy niej Zuzanna podawała to flakonik perfum, to książkę, słodycze, lub lemonjadę z lodem.

Czuła łaskotanie we wszystkich członkach, nie dozwalające odpocząć, ucisk na piersiach, w głowie jej snuły się myśli i urojenia, falowała wola i obrzydzenie do wszelakiego aktu woli.

Dudnienie kół po szynach szarpało jej nerwy.

Czarna jak nigdy noc, sunąca wzdłuż pociągu dręczyła ją jak widziadło rozesnute w nieskończoność.

Krajobrazy miały w sobie utajoną złość, lasy zastępowały podstępnie drogę, wszędzie były przeklęte domostwa i przerażeni ludzie.

— Czas to duch dręczyciel! — szepnęła.

— Chciałabym, by stanął przedemną i bym mogła widzieć jak się go zmaga.

Pochylona nad nią Zuzanna patrzyła bacznie.

— Czegóż się właściwie po nim spodziewasz? — rzekła zcicha tonem serdecznym.

— Co znaczy to igranie?

Wszakże jest najbanalniejszy ze wszystkich.

Nie słyszałam z ust jego jednego wyrazu wykwintnego i interesującego.

Czy on wie czem ty jesteś?

Ni przez sen nie domyśla się lego, a sny jego są pewnie tak puste jak głowa.

Twój taniec jest mu mniej więcej tem, czem skoki prowincjonalnej baleriny dla mieszczucha średniego stanu.

Narody leżą u stóp twoich, on zaś ledwo decyduje się uśmiechnąć.

Dałaś światu nowy rodzaj szczęścia, a ten zarozumiały Niemczuch nie rozumie tego i nie domyśla się nawet.

— Jeśli będzie zbyt ponuro nad Morzem Północnem, pojedziemy gdzieś na południe — odrzekła Ewa.

— Trzebaby mu krzyczeć w uszy: Dalejże, na kolana! — unosiła się Zuzanna.

— Ale prędzej zachwiałaby się kolumna Vendome, niż on.

Jest niewzruszalny.

Opowiedziałam mu o twych triumfach w Petersburgu, o wybuchach zachwytu, on zaś słuchał tak jakby czytał dość ciekawe sprawozdanie dziennikarskie.

Mówiłam także o W. Księciu... nie marszcz czoła... musiałam to uczynić, by się nie udusić.

— Nie codzień trafia się wziąć na łańcuch Dżingishana i stopić żelazną duszę barbarzyńcy.

Słucha go pięćdziesiąt miljonów drżących niewolników i słucha natura, wedle słów: — Wstrzymaj się słońce w Gideonie, a ty księżyciu w dolinie Ajalonu.

Poeta nie mógłby tego lepiej zobrazować.

Zdumiałabyś się sama, słysząc, z jakim talentem haftuję złotą nicią na zgrzebnem płótnie.

Trud daremny.

Oddychał dalej miarowo, jak stuka zegarek.

Parę razy, wydało mi się drgnął, ale przyczyną była mucha, która go połaskotała po nosie.

— Ciekawam, czy nadeszły już do Heystu toalety z Paryża! — powiedziała Ewa.

Wydłużył się bardziej jeszcze owal jej twarzy, zacisnęła zlekka wargi, potem białe zęby błysnęły, jak wyłuskane migdały.

— Czemuś mu odmówiła? — ciągnęła Zuzanna dalej.

— Co się posiadło należy do przeszłości, odkładana rozkosz to ciężar.

Oni wszyscy winni być szczeblami jeno drabiny twojej, niczem więcej.

Przy pierwszem pianiu koguta mogą sobie iść precz, cała zaś treść nocy jest twoją własnością.

Czemże on właśnie zasłużył na wyróżnienie?

Czemuż wystrugałaś sobie zeń bożka?

Pocoś go wezwała?

Obawiam się, że popełnisz głupstwo.

Ewa milczała.

Język jej wysunął się na moment, a oczy przymknęły chytrze.

Sadząc, że minę tę odgaduje, rzekła Zuzanna:

— To prawda, posiada on cudowny djament, po którym wylewałaś łzy.

Ale starczy twego rozkazu, a będziesz miała kamienie takie u trzewików.

— Kłamiesz!

Kiedyż to opłakiwałam ten djament? — powiedziała Ewa obojętnie.

Usiadła i odziana w powiewne lekkie jak płatki kwiatu szaty, zdała się być duchem, powstałym z nicości.

— Kiedyż to opłakiwałam ten djament? — powtórzyła, dotykając ramienia towarzyszki.<br / — Sama mi to opowiadałaś.

— Nie masz lepszego argumentu? — zaśmiała się Ewa.

Śmiechem wyrażała to, co najbardziej było w niej zmysłowe i najwyższe duchowo jednocześnie.

Zuzanna złożyła ręce z uległością i wyrecytowała:

— Volvedme del otro lado, que de este ye estoy tostado.

Było to hiszpańskie strzeliste westchnienie: Obróćcież mnie na drugą stronę, gdyż z tej jestem już upieczony.


text:
CXCVI.

Myśli święte i drogie

I dusze sprawiedliwych,

Co imo ciało do nieba się pniecie;

Wy pokory ubogie,

Coście dróg świętobliwych 5

Pilne, ku dobru, co nam tajne w świecie.

Zaż chęci nie wzniesiecie

Ku czci, chwale onemu,

Co was chowa beśpieczne,

Wabiąc w tryumfy wieczne?

10

Wy, ogniu niezgaśnemu

Wydarci, chwalcie zgodnie

Pana, co, gdy chce, w lód obraca ognie!


corpora: openbooks

text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Geniusze

Bezduszna, ciemna, bezmyślna ludzkości,

Czym byś ty była, gdyby nie geniusze,

Co blaskiem swojej świecą ci jasności,

Myśl ci swą dają i dają ci duszę?

Jak oceany tyś jest nieprzejrzane,

Martwe pustkowie wodne we wszechbycie —

Oni, jak wyspy po wodach rozsiane,

Martwym pustkowiom nadające życie.

Was ja jedynie wielbię, mocne duchy,

Co ujarzmiacie miliony swą siłą,

świat okuwacie w woli swej łańcuchy

I sterujecie nędzną ziemską bryłą.

-----


text:
Abia, 1. drugi syn Samuela, był, wraz z starszym swym bratem Joelem, sędzią w Izraelu (I Kr.

8, 1); ale szukali oni swego tylko interesu, brali datki i nieszanowali prawa: był to główny powód zniechęcenia ludu i żądania od Samuela zaprowadzenia władzy królewskiej (I Kr.

8, 5).

— 2.

Syn Jeroboama, I kr. izraelskiego.

Śmierć jego wczesną, wraz z całym domem Jeoroboama, przepowiedział w Silo prorok Achiasz, gdy matka Abiasza pytała proroka o koniec choroby swego syna (3 Kr.

14, 1 — 16).

— 3.

Syn Roboama, króla judzkiego, urodzony z Maachy; lubo nie najstarszy z rodzeństwa, przeznaczony był przez ojca na następcę.

Wojna z królem izraelskim, rozpoczęta za przeszłego panowania, ciągle groziła narodowi.

Jeroboam wyciągnął na czele ośmkroć sto tysięcy ludzi; Abia zaledwie połowę tego mógł zebrać; stanął jednak obozem na górze Semeron w ziemi Efraim (II Paral.

13, 4), a uderzywszy na nieprzyjaciela, straszną zadał mu porażkę.

Józef Żydowin mówi, że historja nie przedstawia podobnéj rzezi.

Abia był taki jak i ojciec jego (III Kr.

15, 3).

Służył bałwanom.

Panował lat trzy.

4.

Żona króla Achaza i matka jego następcy Ezechiasza (2 Paralip.

29, 1).

5.

Potomek Eleazara, od którego nazwę swą miała ósma z pomiędzy 24 klas kapłańskich (2 Paral.

8, 14.

24, 10).

Łuk.

1, 5).

(Welte).


text:
5.

Budyń z bułki.

Sześć żółtek uwiercić w donicy z trzema łyżkami młodego masła, dosypując po trochu kubek cukru; gdy to utarte do białości, wsypać pół kwarty lub trzy kubki bułki białéj pszennéj utartéj na tarce i przesianéj przez sito, do tego wlewać po trochu nie od razu przeszło pół kwarty mleka niezbieranego, mięszając dobrze, aby gruzołków nie było; dosypać garść drobnych czarnych rodzenków opłukanych i wysuszonych, garść tureckich, trochę migdałów słodkich oparzonych i poszatkowanych, sześć migdałów gorzkich utłuczonych na miazgę i soli; wymięszawszy to wszystko, zostawić w donicy, aby bułka wypęczniała.

W ostatniéj chwili, gdy już massa ma iść do formy, ubić pianę z owych sześciu białek, wymięszać z nią ostrożnie i włożyć wszystko do formy blaszanéj lub miedzianéj najlepiéj z rurką w środku, dobrze wysmarowanéj i bułką wysypanéj.

Zamknąć ją szczelnie i wstawić do szerokiego rondla, w którym powinno być na dwa palce wrzącéj wody; postawić na mocnym ogniu i gotować najmniéj pięć kwandransów, dolewając ciągle do rondla w miarę wygotowania się wrzącej wody.

Kto nie ma formy, może gotować w serwecie, lecz to połączone z większym ambarasem; serwetę należy wyparzyć dobrze; potem wysmarować masłem, włożyć massę, związać i gotować w rondlu z wrzącą wodą.

Wyjąwszy, włożyć na durszlak, żeby osiąkła.

Na półmisku polać budyń sokiem, lub sosem z soku (patrz sosy) szodonem, wreszcie można obsypać grubo cukrem i polać młodém roztopioném masłem.

Ta proporcya służy na osób sześć lub ośm.


text: czeluść, ‘szczęka’, ‘gęba’, ‘komin’, ‘jama’; to samo i w temże znaczeniu u innych Słowian, ale pierwotne znaczenie wyłącznie o ‘ustach’, ‘gębie’, ‘pasczzece’, ponieważ słowo urobione od czoła, z przyrostkiem -just’, tak samo np. jak od skrzeli, krzeli, serb. kreluszt; na ‘czeluści piekielne’ dopiero od ‘otworu ust’ przeniesione; »w czeluściach żołądka« r. 1535.


text:
chrachać, chrachel, r. 1500, ‘spluwać’; odmiana do charchać, charkać, por. kaszub.

chrochac i wielkopolskie chorchel, chorchlać.


text:
Akcesorjum, w dawnem prawie polskiem, była to wszelka wstępna formalność w rozpoczynającym się procesie.

Jeżeli sprawa była zapisana nie do właściwego regestru, jeżeli pełnomocnictwo procesowe było niedostateczne, jeżeli nie został doręczony pozew, — wszystko to nazywało się uchybieniem przeciw akcesorjum i mogło posłużyć stronom do zarzutów.

Gdy więc pisarz zaciągał na sesyi komparycję, sąd uważał, czy akcessorja były dopełnione i dekretem wstępnym czyli akcessoryjnym rozstrzygał.

Niektóre zarzuty w samej sprawie przytoczone zwały się także akcessorjami.

Akcessorja były bardzo liczne, bo ukształciły się przez wiele wieków od czasu powstania sejmów.

Często przeciw nim wołano, iż się stają powodem przewłoki i matactw.

Z tem wszystkiem niepodobna było ich uniknąć, bo już w naturze prawa leży konieczność dopełniania rozmaitych formalności, bez których prawo prawem być przestaje.

Dutkiewicz definjuje, że akcesorja są to wstępne rozprawy sądowe, gdy sąd przystępował do sądzenia sprawy cywilnej.

Należały tu więc wszelkie ekscepcje, dylacje i t. zw. później punkta incydentalne.

Były to więc dekrety sądu, nie wyrokujące o głównym przedmiocie procesu, ale o ekscepcjach, dylacjach i t. d.

Od wyroków akcesoryjnyeh jeżeli nie przesądzały samej sprawy, nie była dopuszczona apelacja i bardzo mądrze (jak mówi Dutkiewicz), bo inaczej możnaby sprawę przewlekać bez końca.

Akcessorja dzielono na pięć klas.

Ob. Słońskiego dziełko Accessoria (Lwów, 1760 r.), Kurowickiego – Proces cywilny litewski i Burzyńskiego Prawo polskie prywatne, t.

I str. 385 i 386.


text:
Baldo, syn Piotra de Ubaldis, ur. w Perugia w XIV w., uczył prawa w Padwie, a następnie w Pawji.

Zostawił komentarze na Decretalia i kilka, traktatów, wydanych razem w Wenecji 1595 i 1600 w 1 t. in f.

Prace te jednak nie wysoko są cenione.

Umarł, ukąszony od psa wściekłego, około 1400.


text:
Biskup suffragan.

Suffraganem albo suffragującym, w znaczeniu najobszerniejszém, nazywa się każdy, kto, jako członek pewnego kolegjum, w naradach i decyzjach może głos (suffragium) swój dawać.

Kościół w swoim sposobie mówienia, oznaczając różne hierarchiczne między biskupami stosunki, biskupem sufraganem nazywa takiego biskupa, który prawem własném, zwyczajném, stoi na czele jakiej djecezji (ordinarius) i zajmuje stolicę swą nietylko de jure, jak bisknp in partibus, ale i de facto, a więc każdego biskupa djecezjalnego, rzeczywistego, nie pomocnika, dla tego, że on, jako djecezję swoję posiadający i nią rządzący, ma głos (suffragium) na posiedzeniu biskupów swej prowincji, t. j. na synodzie prowincjonalnym, a ma go nie z delegacji, ale prawem własném, zwyczajném, jure ordinario; jednocześnie wszakże zostaje on pod juryzdykcją arcybiskupa, naczelnika tej prowincji kościelnej, i jest od jego praw metropolitalnych zawisłym, czyli nie wyjętym (exemptus).

Ztąd w znaczeniu takiém, ani biskupi in partibus, będący pomocnikami i koadjutorami biskupów djecezjalnych, ani biskupi z pod prawa metropolitalnego wyjęci (exempti), t. j. nie mający nad sobą władzy żadnego metropolity, nie są suffraganami, gdyż na synodzie prowincjonalnym głosu nie mają; ale według pojęcia i wyrażenia prawa kanonicznego (Cn.

10 cs.

3 q.

1; ep.

11, X de Elect.

1, 6), suffraganami są biskupi, mający nad sobą arcybiskupa, a których djecezje razem z djecezją metropolity wzięte, stanowią prowincję kościelną.

Ob. Arcybiskup, Prowincja kościelna.

Lecz w niektórych krajach, jak i u nas, nazwa suffraganów dawana jest biskupom in partibus, dodanym do pomocy w pontyfikaljach biskupom djecezjalnym.

Nazwano ich suffraganami od suffragari, nieść pomoc.

Przyjęto zaś tę nazwę, dla odróżnienia ich od biskupów pomocników innego rodzaju, zwanych w prawie kanoniczném koadjutorami dla tego, że ci ostatni mają prawo zastępować biskupa djecezjalnego w zarządzie djecezją, gdy tego zachodzi potrzeba w skutek starości, choroby lub innych powodów, gdy suffraganom prawo to nie służy chyba tylko wtedy, gdyby im władzę wikarjusza jeneralnego biskup powierzył, albowiem są mu dodani do samego jedynie wyręczania w funkcjach kościelnych, wymagających biskupiego charakteru, które o tyle tylko spełniać mogą, o ile im to jest przez biskupa zlecone i pozwolone.

W niektórych krajach nazywają ich wikarjuszami biskupimi w pontyfikaljach, vivarii in pontificalibus episcoporum.

X. A. S.


text:
chomik, od głosu, pisku przezwany na Rusi, p. skomleć-, niem. Hamster ma być pożyczką z cerk. chomestor, co widocznie złożenie, z niezrozumiałą drugą częścią.

To samo zwierzątko nazywało się u nas, od skrzeczenia, skrzeczkiem, albo bez s-: krzeczkiem (15. wiek), skrzeczec; *(s)krzeczka zalać, lub podlać«, mawiano żartobliwie, ‘napić się dobrze’; krzeczka zresztą »podkopywano w jamie«.

Chomik do Ukrainy należy.


corpora: CEN

text:
Dzisiejsza Gazeta Wyborcza podała, że Wojciech Jasiński, jeden z ministrów w rządzie PiS, umorzył długi Porozumienia Centrum.

Do wydarzenia doszło 4 dni po przegranych przez jego partię wyborach.

Dług wynosił około 700 tysięcy złotych i powstał w wyniku niepłacenia Skarbowi Państwa za wynajmowane przez PC pomieszczenia.

Jasiński tłumaczy swoją decyzję tym, że Porozumienie Centrum nie istnieje od końca 2006 roku, więc pieniądze były nie do odzyskania.

Były minister podkreślił także, że jego decyzja nie przyniosła nikomu żadnych korzyści.

Zauważył też, że nigdy nie był członkiem PC.

Członkowie PO sprawę komentują krótko: "Czystość sumienia polityków PiS można porównać do brudnej, mokrej ścierki".

Zapowiadają oni także zwołanie nadzwyczajnego posiedzenia komisji skarbu, która ma wyjaśnić sprawę.

Zdaniem Antoniego Mężydło sprawa bardzo zaszkodzi PiS - "elektorat prawicowy jest bardzo wrażliwy na zjawiska korupcji i tak szybko nie wybacza".