text:
Druk nr 608

Warszawa, 1 grudnia 2011 r.

SEJM

PROJEKT

z dnia ……….2011 r.

o zmianie ustawy o pobieraniu, przechowywaniu

1)

Art. 1.

tkanek i narządów (Dz. U. Nr 169, poz. 1411, z 2009 r.

Nr 141, poz. 1149 oraz z 2010 r.

Nr 182,

poz. 1228) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art.1:

a) w ust. 1:

„1) dawstwa, pobierania, przetwarzania, testowania, przechowywania, dystrybucji i

przeszczepiania komórek, w tym komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej i

zwłok;”,

– uchyla się pkt 2,

4) stosowania procedur medycznie wspomaganej prokreacji.”,

1)

– dyrektywy 2006/17/WE Komisji z dnia 8 lutego 2006 r. wprowadzającej w życie dyrektywę 2004/23/WE

– dyrektywy 2006/86/WE Komisji z dnia 24 października 2006 r. wykonującej dyrektywę 2004/23/WE Parlamentu

25.10.2006, str. 32).

2) w art. 2 w ust. 1:

a) pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„1) bank tkanek i komórek – jednostkę organizacyjną prowadzącą działalność w zakresie

komórek, w tym komórek rozrodczych oraz zarodków; jednostka tego rodzaju może

tkanki, narządy lub zarodki są przekazywane i stosowane u ludzi bez

przechowywania w banku tkanek i komórek;

1b) biorczyni – kobietę, u której stosuje się komórki rozrodcze przekazane w celu

dawstwa partnerskiego lub innego dawstwa albo zarodki przekazane w celu dawstwa

zarodków; zastosowanie komórek rozrodczych może mieć miejsce w organizmie

kobiety albo pozaustrojowo;”,

c) pkt 2 otrzymuje brzmienie:

komórki rozrodcze, tkanki lub narządy;”,

„2a) dawca zarodka – osoba, będąca dawcą komórek rozrodczych, z których utworzono

zarodek w celu zastosowania go w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji u

biorczyni;”,

e) pkt 3 otrzymuje brzmienie:

lub zarodków w celu zastosowania u ludzi;”,

f) po pkt 3 dodaje się pkt. 3a i 3b w brzmieniu:

„3a) dawstwo partnerskie – przekazanie komórek rozrodczych przez dawcę – mężczyznę

w celu zastosowania ich w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji u

biorczyni pozostającej z dawcą w związku małżeńskim lub we wspólnym pożyciu;

3b) dawstwo zarodków – przekazanie zarodków w celu zastosowania ich w procedurze

medycznie wspomaganej prokreacji u biorczyni, która nie jest dawcą żeńskich

komórek rozrodczych lub nie pozostaje w związku małżeńskim lub we wspólnym

pożyciu z dawcą męskich komórek rozrodczych, z których zarodki te powstały;”,

g) pkt 4–6 otrzymują brzmienie:

„4) dystrybucja – transport i dostarczenie komórek, w tym komórek rozrodczych, tkanek,

5) istotne zdarzenie niepożądane – nieprzewidziane zdarzenie związane z pobraniem,

może prowadzić do przeniesienia choroby zakaźnej, zagrożenia życia albo do

śmierci, uszkodzenia ciała lub pogorszenia stanu zdrowia pacjentów, lub które może

przypadku zastosowania komórek rozrodczych lub zarodków w procedurze

medycznie wspomaganej prokreacji, także zdarzenie prowadzące do błędnej

identyfikacji lub pomylenia komórek rozrodczych lub zarodków;

6) istotna niepożądana reakcja – nieprzewidzianą reakcję organizmu dawcy lub biorcy

śmierć, uszkodzenie ciała lub pogorszenie stanu zdrowia pacjenta lub powodującą

choroby zakaźnej;”,

„7a) komórka rozrodcza – ludzki plemnik lub ludzką komórkę jajową przeznaczoną do

zastosowania w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji;”,

i) pkt 8–8b otrzymują brzmienie:

„8) konserwowanie – użycie czynników chemicznych, zmiany czynników

8a) koordynacja pobrania i przeszczepienia albo koordynacja procedury medycznie

„podmiotem leczniczym”, ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji lub banku

8b) koordynator pobierania i przeszczepienia albo koordynator procedury medycznie

wspomaganej prokreacji – uprawnionego i przeszkolonego pracownika

organizującego koordynację pobrania i przeszczepienia albo procedury medycznie

wspomaganej prokreacji;”,

j) pkt 8d otrzymuje brzmienie:

komórkami rozrodczymi, tkankami, narządami lub zarodkami, które muszą być

„9a) ośrodek medycznie wspomaganej prokreacji – podmiot leczniczy albo jednostkę

organizacyjną przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego prowadzącą działalność w

l) pkt 10 otrzymuje brzmienie:

„10) pobieranie – czynności, w wyniku których komórki, w tym komórki rozrodcze,

„10a) procedura medycznie wspomaganej prokreacji – zastosowanie komórek

rozrodczych lub zarodków wewnątrz lub pozaustrojowo, u ludzi w celu prokreacji;”,

n) pkt 11 i 12 otrzymują brzmienie:

„11) przechowywanie – utrzymywanie komórek, w tym komórek rozrodczych, tkanek,

12) przetwarzanie – wszelkie czynności związane z przygotowaniem, transportowaniem,

o) pkt 14 otrzymuje brzmienie:

procedurze medycznie wspomaganej prokreacji, w tym czynności polegające na

przeprowadzeniu preimplantacyjnej diagnostyki genetycznej;”,

p) po pkt 15a dodaje pkt 15b w brzmieniu:

„15b) zarodek – najwcześniejszą formę ludzkiego życia powstałą wskutek

pozaustrojowego połączenia się żeńskiej i męskiej komórki rozrodczej, od

zakończenia procesu zlewania się jąder komórek rozrodczych (kariogamia) do chwili

zagnieżdżenia się w śluzówce macicy;”,

q) pkt 16 i 17 otrzymują brzmienie:

„16) zastosowanie u ludzi – zastosowanie komórek, w tym komórek rozrodczych,

tkanek, narządów lub zarodków u ludzkiego biorcy oraz zastosowanie pozaustrojowe,

17) żywy dawca – osobę, od której pobierane są komórki, w tym komórki rozrodcze,

3) w art. 3:

korzyści osobistej.”

2.

Zwrot kosztów:

1) pobrania, przechowywania, przetwarzania, sterylizacji, dystrybucji

i przeszczepiania lub udostępniania komórek, w tym komórek rozrodczych,

2) przechowywania, przetwarzania, dystrybucji i udostępniania zarodków

1.”,

b) ust. 6 otrzymuje brzmienie:

„6.

Do kosztów pobrania od żywego dawcy lub potencjalnego dawcy komórek

krwiotwórczych krwi obwodowej i pępowinowej, poza kosztami określonymi w ust.

3 pkt 1 – 4, 7 i 9, zalicza się koszty:

1) transportu dawcy lub potencjalnego dawcy do, i z podmiotu leczniczego, w

którym ma być dokonane pobranie, lub do podmiotu leczniczego, w którym ma

być dokonane przeszczepienie lub udostępnienie;

2) pobytu dawcy lub potencjalnego dawcy w podmiocie leczniczym związane z

pobraniem;

3) przechowywania i przetworzenia pobranych komórek, w tym komórek

rozrodczych, lub tkanek;

4) transportu z podmiotu leczniczego pobranych komórek, w tym komórek

5) hodowania pobranych komórek lub tkanek albo uzyskania zarodka;

6) transportu pobranych komórek, w tym komórek rozrodczych, zarodków lub

lub udostępnienie.”,

c) ust. 11 otrzymuje brzmienie:

„11.

Zwrotu kosztów, o których mowa w ust. 3 pkt 9 oraz w ust. 5 i 6, dokonuje bank

tkanek i komórek na podstawie faktury wystawionej przez podmiot, o którym mowa

w art. 36 ust. 1 pkt 1 lub 3, lub w art. 27a ust. 1, który dokonał pobrania komórek, w

tym komórek rozrodczych, lub tkanek albo doprowadził do uzyskania zarodka.”,

d) ust. 14 otrzymuje brzmienie:

szczegółowy sposób ustalania kosztów czynności związanych z:

1) pobieraniem, przechowywaniem, przetwarzaniem, sterylizacją i dystrybucją

komórek, w tym komórek rozrodczych, tkanek i narządów,

2) przechowywaniem, przetwarzaniem, udostępnianiem i dystrybucją zarodków

- uwzględniając procedury związane z wykonywaniem tych czynności.”;

4) art. 4 otrzymuje brzmienie:

2.

Komórki rozrodcze mogą być pobierane ze zwłok ludzkich wyłącznie w celach

diagnostycznych, naukowych i dydaktycznych; niedopuszczalne jest pobieranie

komórek rozrodczych ze zwłok ludzkich w celu zastosowania ich w procedurze

5) tytuł rozdziału 3 otrzymuje brzmienie:

„Rozdział 3a

Pobieranie komórek rozrodczych od dawców żywych oraz dawstwo zarodków w celu medycznie

wspomaganej prokreacji

partnerskiego, przy zachowaniu następujących warunków:

2) pobranie zostało poprzedzone niezbędnymi badaniami lekarskimi i

laboratoryjnymi w celu:

a) ustalenia, czy ryzyko związane z pobraniem komórek rozrodczych od

określonego dawcy nie wykracza poza przewidywane granice

b) ustalenia, czy ryzyko związane z zastosowaniem komórek rozrodczych

istotny sposób stanu zdrowia biorczyni oraz zdrowia dzieci, które mogą

się urodzić w efekcie zastosowania tych komórek rozrodczych w

procedurze medycznie wspomaganej prokreacji,

c) ograniczenia ryzyka zaistnienia istotnego zdarzenia niepożądanego lub

istotnej niepożądanej reakcji u dawcy, biorczyni oraz u dzieci, które

– wymóg uprzedniego wykonania niezbędnych badań lekarskich i

laboratoryjnych nie dotyczy dawcy komórek rozrodczych w celu dawstwa

partnerskiego do bezpośredniego użycia;

pobrania komórek rozrodczych i o dających się przewidzieć następstwach

dla jego stanu zdrowia w przyszłości oraz o zakresie i skutkach prawnych

zastosowania pobranych od niego komórek rozrodczych w celu dawstwa

partnerskiego;

rozrodczych w celu dawstwa partnerskiego;

5) biorczyni została, przed wyrażeniem zgody, szczegółowo, pisemnie

poinformowana o ryzyku związanym z zastosowaniem komórek

rozrodczych dawcy w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji;

zgodę na przyjęcie komórek rozrodczych dawcy i zastosowanie ich w

procedurze medycznie wspomaganej prokreacji.

innego niż partnerskie, przy zachowaniu następujących warunków:

1) pobranie następuje na rzecz anonimowej biorczyni; jeżeli uzasadniają to

szczególne względy osobiste, pobranie może nastąpić na rzecz określonej

biorczyni;

2) w przypadku dawstwa męskich komórek rozrodczych na rzecz określonej

biorczyni, pobranie nie może nastąpić na rzecz biorczyni, która jest

spokrewniona z dawcą w linii prostej, w linii bocznej do pierwszego

stopnia albo pozostaje z dawcą w stosunku przysposobienia;

3) w przypadku dawstwa żeńskich komórek rozrodczych na rzecz określonej

zastosowane męskie komórki rozrodcze pochodzące od osoby

spokrewnionej z dawcą żeńskich komórek rozrodczych w linii prostej, w

komórek rozrodczych w stosunku przysposobienia;

innego niż partnerskie na rzecz anonimowej biorczyni albo na rzecz

określonej biorczyni;

8) w przypadku dawstwa na rzecz określonej biorczyni, kandydatka na

biorczynię została przed wyrażeniem zgody szczegółowo, pisemnie

o skutkach prawnych przyjęcia i zastosowania komórek rozrodczych

procedurze medycznie wspomaganej prokreacji; jeśli kandydatka na

biorczynię pozostaje w związku małżeńskim, pobranie może nastąpić po

wyrażeniu pisemnej zgody przez męża, który został uprzednio

szczegółowo, pisemnie poinformowany o skutkach prawnych przyjęcia i

wspomaganej prokreacji u biorczyni.

3.

W uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy grozi niebezpieczeństwo

utraty albo istotnego upośledzenia zdolności płodzenia na skutek choroby lub

urazu, komórki rozrodcze mogą być pobierane od dawcy żywego w celu

zabezpieczenia zdolności płodzenia na przyszłość, przy zachowaniu

następujących warunków:

1) zasadność i celować pobrania komórek rozrodczych od określonego dawcy

medycznie wspomaganej prokreacji;

4) kandydat na dawcę, który ma pełną zdolność do czynności prawnych,

rozrodczych w celu zabezpieczenia zdolności płodzenia na przyszłość;

5) jeśli kandydatem na dawcę jest małoletni, który nie ma pełnej zdolności do

czynności prawnych, pobranie komórek rozrodczych może być dokonane

za pisemną zgodą jego przedstawiciela ustawowego po uzyskaniu zgody

kandydata na dawcę; w przypadku gdy kandydatem na dawcę jest

dawstwa partnerskiego i dawstwa innego niż partnerskie, z uwzględnieniem

dawstwa do bezpośredniego użycia i do niebezpośredniego użycia, oraz w celu

zabezpieczenia zdolności płodzenia na przyszłość oraz szczegółowe warunki

pobierania komórek rozrodczych w celu zastosowania w procedurze medycznie

wspomaganej prokreacji.

Art. 19b.

Dawstwo zarodków jest dopuszczalne przy zachowaniu następujących

warunków:

szczególne względy osobiste, przekazanie zarodków może nastąpić na rzecz

określonej biorczyni;

2) zasadność i celowość przekazania i zastosowania zarodków u biorczyni ustalają

3) dawcy zarodka zostali przed wyrażeniem zgody szczegółowo, pisemnie

poinformowani o skutkach prawnych przekazania zarodków na rzecz

dobrowolnie przez lekarzem pisemną zgodę na przekazanie zarodków na rzecz

5) kandydatka na biorczynię została przed wyrażaniem zgody szczegółowo,

zarodków w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji;

pisemną zgodę na przyjęcie zarodków i na zastosowanie ich w procedurze

medycznie wspomaganej prokreacji; w przypadku, gdy kandydatka na

zastosowania zarodków w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji u

Art. 19c.

1.

W celu należytego monitorowania i identyfikacji dawców i biorców komórek

rozrodczych przekazanych w celu dawstwa innego niż partnerskie oraz dawców

i biorców zarodków, tworzy się centralny rejestr dawców i biorców komórek

rozrodczych i zarodków zwany dalej „rejestrem medycznie wspomaganej

prokreacji”.

2.

W rejestrze medycznie wspomaganej prokreacji zamieszcza się następujące

dane:

1) imię i nazwisko dawcy komórek rozrodczych lub zarodków;

2) datę i miejsce urodzenia dawcy komórek rozrodczych lub zarodków, a w

przypadku, gdy dawca zmarł, datę i miejsce jego śmierci;

3) adres miejsca zamieszkania dawcy komórek rozrodczych lub zarodków;

4) numer PESEL dawcy komórek rozrodczych lub zarodków, jeśli posiada;

5) informacje na temat stanu zdrowia dawcy komórek rozrodczych lub

zarodków: wyniki badań lekarskich i laboratoryjnych, którym poddany był

dawca przed pobraniem komórek rozrodczych oraz inne informacje

medyczne o istotnym znaczeniu;

6) datę pierwszej rejestracji dawcy komórek rozrodczych lub zarodków;

7) wykaz i charakterystykę komórek rozrodczych lub zarodków pobranych,

przetworzonych, przetestowanych, przechowywanych i zastosowanych w

8) nazwę i adres podmiotu, w którym komórki rozrodcze lub zarodki zostały

pobrane, przetworzone, przetestowane oraz datę wykonania tych

czynności;

9) imię i nazwisko lekarza, który dokonał pobrania komórek rozrodczych;

10) nazwę i adres banku tkanek i komórek, w którym komórki rozrodcze lub

zarodki są przechowywane oraz datę rozpoczęcia i zakończenia

przechowywania;

11) nazwę i adres ośrodka medycznie wspomaganej prokreacji, który

zastosował komórki rozrodcze lub zarodki w procedurze medycznie

wspomaganej prokreacji;

12) imię i nazwisko biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków;

13) datę i miejsce urodzenia biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków;

14) adres miejsca zamieszkania biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków;

15) numer PESEL biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków, jeśli posiada;

16) datę i rodzaj zastosowanej u biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków

procedury medycznie wspomaganej prokreacji;

17) w przypadku gdy biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków pozostaje

w związku małżeńskim w rejestrze medycznie wspomaganej prokreacji

zamieszcza się również odpowiednio dane osobowe męża;

18) informacje dotyczące przebiegu i wyników zastosowanej u biorczyni

prokreacji, w tym informację o liczbie utworzonych lub przeniesionych

dziecka urodzonego w efekcie procedury medycznie wspomaganej

prokreacji.

3.

Poza informacjami wymienionymi w ust. 2 na życzenie lub za zgodą dawcy

komórek rozrodczych lub zarodków w rejestrze medycznie wspomaganej

prokreacji mogą być zamieszczone także inne informacje na jego temat, w

szczególności informacje o jego wyglądzie fizycznym, pochodzeniu etnicznym,

stanie rodzinnym lub wykształceniu.

medycznie wspomaganej prokreacji, w którym dokonano pobrania lub

albo zastosowania zarodków w celu dawstwa zarodków, przekazuje

niezwłocznie do rejestru medycznie wspomaganej prokreacji.

spraw zdrowia.

6.

Rejestr medycznie wspomaganej prokreacji prowadzi Centrum Organizacyjno-

Koordynacyjne do Spraw Medycznie Wspomaganej Prokreacji „PolART”.

sposób przekazywania danych do rejestru medycznie wspomaganej prokreacji

oraz sposób prowadzenia tego rejestru, uwzględniając konieczność ochrony

danych osobowych przed dostępem osób nieuprawnionych.

Art. 19d.

1.

Dane osobowe dotyczące dawcy i biorczyni komórek rozrodczych oraz dawców

i biorców zarodków są objęte tajemnicą i podlegają ochronie przewidzianej w

2.

Jeżeli komórki rozrodcze zostały pobrane w celu dawstwa innego niż

partnerskie na rzecz określonej biorczyni, albo jeśli zarodki zostały przekazane

w celu dawstwa zarodków na rzecz określonej biorczyni, przepis ust. 1 nie

osobom, a w przepadku biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków, która

pozostaje w związku małżeńskim, także jej małżonkowi.

rozrodczych lub dawstwa zarodków ma prawo zapoznać się z informacjami

dotyczącymi osoby dawcy wymienionymi w art. 19c ust. 2 pkt 3 i 6 oraz w ust.

3, po dojściu do pełnoletności.

4.

Biorczyni komórek rozrodczych lub zarodków ma prawo zapoznać się z

zarodków.”;

7) art. 25 otrzymuje brzmienie:

„Art. 25.

W celu gromadzenia, przetwarzania, przechowywania i dystrybucji tkanek i

komórek, przeznaczonych do przeszczepienia u ludzi, oraz gromadzenia,

przetwarzania, przechowywania i dystrybucji komórek rozrodczych oraz

wspomaganej prokreacji są tworzone banki tkanek i komórek.”;

8) w art. 26 ust. 3 otrzymuje brzmienie:

Krajową Radę do spraw Transplantologii i Medycznie Wspomaganej Prokreacji.”;

9) w art. 27 ust. 6 i 7 otrzymują brzmienie:

wymagane od osób zatrudnionych w bankach tkanek i komórek wykonujących

dawców i biorców oraz dzieci, które mogą urodzić się w wyniku zastosowania

wspomaganej prokreacji.

fachowe i sanitarne dla banków tkanek i komórek, uwzględniając zakres wykonywanych

czynności i mając na uwadze bezpieczeństwo zdrowotne dawców i biorców oraz dzieci,

które mogą powstać w efekcie zastosowania przechowywanych komórek rozrodczych i

10) w art. 28:

„2) dwuletnie doświadczenie zawodowe uzyskane w bankach tkanek i komórek lub

podmiotach, których przedmiotem działalności są czynności związane z

przetwarzaniem, przechowywaniem, dystrybucją, pobieraniem lub testowaniem

b) w ust. 3:

– pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„1) zapewnienie przestrzegania:

a) wymogów dotyczących pobierania komórek, w tym komórek rozrodczych,

i tkanek,

b) kryteriów doboru dotyczących dawcy komórek, w tym komórek

c) wykonywania badań laboratoryjnych wymaganych w odniesieniu do dawcy

także ich przyjmowania do banku tkanek i komórek,

e) procedur przetwarzania, testowania, przechowywania i dystrybucji

f) wymogów dotyczących bezpośredniej dystrybucji komórek, w tym

g) obowiązku odbycia przez pracowników banku tkanek i komórek szkoleń, o

których mowa w art. 40a.”,

– pkt 4 otrzymuje brzmienie:

„4) przekazywanie niezbędnych danych do właściwych rejestrów;”,

„6) uczestniczenie w szkoleniach, o których mowa w art. 40a.”;

11) art. 28a otrzymuje brzmienie:

12) w art. 29:

„1.

Bank tkanek i komórek opracowuje i wdraża system zapewnienia jakości określający

w szczególności sposób monitorowania stanu komórek, w tym komórek rozrodczych,

tkanek i zarodków w drodze między dawcą a biorcą oraz wszelkich wyrobów

komórkami rozrodczymi, tkankami i zarodkami.”,

„6) informacje w sprawie miejsca przeznaczenia komórek, w tym komórek rozrodczych,

c) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

szczególności wymagania dla przechowywania komórek, w tym komórek

rozrodczych, tkanek i zarodków, rejestrowania danych dawców oraz konieczność

utworzenia standardowych procedur operacyjnych, uwzględniając dokumenty, o

których mowa w ust. 2.”;

„Art. 30a.

1.

Bank tkanek i komórek oznacza komórki, w tym komórki rozrodcze, tkanki i

dotyczących:

1) pobrania komórek, w tym komórek rozrodczych, i tkanek;

banku tkanek i komórek;

3) przetwarzania, przechowywania, dystrybucji, pobierania lub testowania

3.

Bank tkanek i komórek jest obowiązany ponadto:

dokumentacji medycznej dawców, a także przed przekazywaniem

informacji osobom nieuprawnionym;

3) zapewnić, że nie dojdzie do nieupoważnionego ujawniania danych, o

monitorowania pobranych, testowanych, przetwarzanych,

4.

Bank tkanek i komórek jest obowiązany do zapewnienia monitorowania:

1) pobranych, przetworzonych, przechowywanych lub dystrybuowanych

komórki, tkanki lub zarodka, bank tkanek i komórek jest obowiązany

prowadzić walidację i określać krytyczne momenty wszystkich procesów, które

1) zdolność lokalizowania i identyfikowania komórek, w tym komórek

trakcie badania, przetwarzania i przechowywania do ich dystrybucji do

biorcy;

2) zdolność zidentyfikowania biorcy komórek, w tym komórek rozrodczych,

1) sposób tworzenia niepowtarzalnego oznakowania umożliwiającego

zarodków oraz sposób oznaczania komórek, w tym komórek rozrodczych,

tkanek i zarodków za pomocą tego oznakowania,

4

– uwzględniając konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dawców i

biorców.”;

„1.

Bank tkanek i komórek zawiera pisemną umowę o współpracę w określonym zakresie z

komórek rozrodczych, tkanek i zarodków przetworzonych we współpracy z tym

podmiotem.”;

15) art. 32 otrzymuje brzmienie:

„Art. 32.

Bank tkanek i komórek jest obowiązany:

oraz dokumentować te czynności;

2) zapewniać najwyższą jakość komórek, w tym komórek rozrodczych,

3) zapewnić, aby wszystkie czynności związane z przechowywaniem

przeprowadzane w warunkach kontrolowanych właściwych dla każdej

czynności.”;

16) art. 32a otrzymuje brzmienie:

komórek rozrodczych, tkanek lub zarodków z dawcami którzy te komórki, w

1) terminu, w którym upływa okres na jaki zostało udzielone pozwolenie, o

spraw zdrowia;

tkanek i komórek, o cofnięciu pozwolenia przez ministra właściwego do

17) art. 34 otrzymuje brzmienie:

„Art. 34.

1.

Bank tkanek i komórek jest obowiązany gromadzić i przechowywać

dokumentację dotyczącą przechowywanych i wydawanych komórek, w tym

komórek rozrodczych, tkanek i zarodków przez co najmniej 30 lat od dnia ich

wydania w celu zastosowania u ludzi, w sposób umożliwiający identyfikację

2.

Dokumentacja może być również gromadzona i przechowywana w formie

elektronicznej.”;

18) tytuł rozdziału 7 otrzymuje brzmienie:

zarodkami w podmiotach leczniczych, ośrodkach medycznie wspomaganej prokreacji

oraz w laboratoriach”;

19) art. 36 otrzymuje brzmienie:

2) pobieraniu narządów ze zwłok ludzkich w celu przeszczepienia – może być

podmiotach leczniczych, zakładach medycyny sądowej oraz zakładach

wydziałem medycznym, instytutach badawczych, o których mowa w art. 3

posiadających salę sekcyjną;

podmiotach leczniczych wykonujących przeszczepienia;

leczniczych.

wspomaganej prokreacji polegające na:

1) pobieraniu komórek rozrodczych od żywych dawców;

wspomaganej prokreacji

– może być prowadzone wyłącznie w ośrodkach medycznie wspomaganej

prokreacji.

zdrowia.

odpowiednio przepisy art. 26 i art. 27 ust. 1-5, z tym, że w przypadku

Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Medycznie Wspomaganej Prokreacji

„PolART”.

5.

Wniosek podmiotu leczniczego o pozwolenie na działalność, o której mowa w

6.

Wniosek ośrodka medycznie wspomaganej prokreacji o pozwolenie na

procedury medycznie wspomaganej prokreacji.

kwalifikacjach zawodowych.

8.

Minister właściwy do spraw zdrowia, przed wydawaniem pozwolenia na

Krajowej Rady do Spraw Transplantologii i Medycznie Wspomaganej

Prokreacji.

1) kwalifikacje zawodowe osób wykonujących czynności, o których mowa w

2) kwalifikacje zawodowe koordynatorów pobrania lub przeszczepienia,

3) warunki, jakim powinny odpowiadać podmioty wymienione w ust. 1, w

których podejmowane będzie postępowanie polegające na wykonywaniu

4) warunki, jakim powinna odpowiadać dokumentacja medyczna dotycząca

ginekologii i położnictwa, urologii, endokrynologii, jak również lekarzy

innych specjalności,

6) kwalifikacje zawodowe koordynatorów procedury medycznie

wspomaganej prokreacji,

7) warunki, jakim powinny odpowiadać ośrodki medycznie wspomaganej

prokreacji,

przypadku zaistnienia istotnego zdarzenia niepożądanego lub istotnej

niepożądanej reakcji w trakcie pobierania albo w trakcie lub po

– uwzględniając konieczność zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego

zarodków.”;

„1.

Postępowanie polegające na testowaniu komórek, w tym komórek rozrodczych, tkanek,

), posiadającym

21) art. 37b–37e otrzymują brzmienie:

„Art. 37b.

1.

Bank tkanek i komórek, podmiot leczniczy, o którym mowa w art. 36 ust. 1

pkt 1, 2 i 5, oraz medyczne laboratorium diagnostyczne, o którym mowa w art.

dotyczących pobrania komórek, w tym komórek rozrodczych, tkanek,

ust. 1, są obowiązane:

mowa w art. 37b ust. 2, przy jednoczesnym zagwarantowaniu zdolności

2)

Nr 117, poz. 790 oraz z 2009 r.

Nr 76, poz. 641.

rozrodczych, tkanek, narządów lub zarodków na dowolnym etapie od ich

tkanki, narządu lub zarodka;

3) możliwość lokalizowania i identyfikowania wszelkich istotnych danych

zarodkami.

zarodkami.

1) prowadzić walidację wszystkich procesów,

oznakowania,

22) po rozdziale 7a dodaje się rozdziały 7b i 7c w brzmieniu:

„Rozdział 7b

wspomaganej prokreacji może polegać na:

(sztuczne unasiennienie) albo

3) przeniesieniu zarodków do organizmu biorczyni.

2.

Procedura medycznie wspomaganej prokreacji obejmuje bezpośrednie i

niebezpośrednie użycie komórek rozrodczych i zarodków.

Art. 37g.

1.

Niedopuszczalne jest zastosowanie w procedurze medycznie wspomaganej

prokreacji komórek rozrodczych pobranych od dawcy, jeżeli:

1) dawca wycofał na piśmie zgodę na zastosowanie pobranych od niego

komórek rozrodczych;

2) dawca zmarł i nie udzielił za życia pisemnej zgody na pośmiertne

zastosowane pobranych od niego komórek rozrodczych;

3) istnieją przeciwwskazania medyczne do zastosowania w procedurze

dawcy;

4) w efekcie wcześniejszego zastosowania komórek rozrodczych pobranych

od dawcy urodziło się już 10 dzieci; ograniczenie to nie dotyczy komórek

rozrodczych pobranych w celu dawstwa partnerskiego.

2.

Komórki rozrodcze pobrane od dawcy w celu dawstwa partnerskiego, mogą być

przekazane i zastosowane w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji w

celu dawstwa innego niż partnerskie, jeśli dawca wyraził pisemną zgodę na

takie ich zastosowanie.

Dopuszczalność przekazania komórek rozrodczych,

pobranych w celu dawstwa partnerskiego, na rzecz anonimowej biorczyni albo

określonej biorczyni w celu dawstwa innego niż partnerskie ocenia się stosując

odpowiednio przepisy art. 19a ust.2.

Art. 37h.

Dawca komórek rozrodczych, które nie zostały zastosowane w procedurze

medycznie wspomaganej prokreacji, może w każdym czasie żądać ich

zniszczenia lub przekazania na określone cele badawcze.

Art. 37i.

Niedopuszczalne jest przeniesienie zarodków, powstałych z komórek rozrodczych

pobranych w celu dawstwa partnerskiego albo dawstwa innego niż partnerskie,

do organizmu biorczyni komórek rozrodczych, jeżeli:

1) biorczyni wycofała na piśmie zgodę;

2) mąż biorczyni wycofał na piśmie zgodę, chyba że biorczyni uzyskała zgodę

na przeniesienie zarodka;

3) istnieją przeciwwskazania medyczne do przeniesienia zarodków do

organizmu biorczyni.

Art. 37j.

Niedopuszczalne jest przeniesienie zarodków, przekazanych w celu dawstwa

zarodków, do organizmu biorczyni zarodków, jeżeli:

1) dawcy zarodków wycofali na piśmie zgodę na przekazywanie zarodków;

2) biorczyni wycofała na piśmie zgodę; w przypadku gdy biorczyni pozostaje

w związku małżeńskim, niedopuszczalne jest przeniesienie zarodków gdy

jej mąż wycofał na piśmie zgodę;

organizmu biorczyni zarodków.

postępowania oraz procedury medyczne dotyczące stosowania komórek

rozrodczych i zarodków w celu medycznie wspomaganej prokreacji.

Rozdział 7c

Wywóz i przywóz komórek, w tym komórek rozrodczych,

Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje:

1) bank tkanek i komórek – po uzyskaniu pozwolenia dyrektora Krajowego

Centrum Bankowania Tkanek i Komórek;

2) podmiot leczniczy wykonujący pobranie lub przeszczepienie tych komórek,

tkanek lub narządów – po uzyskaniu pozwolenia dyrektora Centrum

Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji „Poltransplant”;

3) ośrodek medycznie wspomaganej prokreacji wykonujący pobranie lub

wspomaganej prokreacji – po uzyskaniu pozwolenia dyrektora Centrum

Prokreacji „PolART”.

2.

Od decyzji dyrektora Krajowego Centrum Bankowania Tkanek i Komórek,

dyrektora Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji

„Poltransplant” i dyrektora Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do

Spraw Medycznie Wspomaganej Prokreacji „PolART” w przedmiocie wydania

pozwolenia na wywóz lub przywóz komórek, w tym komórek rozrodczych,

tkanek, narządów lub zarodków, przysługuje odwołanie do ministra

obowiązane:

1) zapewniać monitorowanie stanu wywożonych i przywożonych komórek, w

ich dawcą a biorcą;

2) zagwarantować zapewnienie jakości i bezpieczeństwa wywożonych i

zarodków przeznaczonych do zastosowania u ludzi.

4.

Dane o wywozach i przywozach, o których mowa w:

2) ust. 1 pkt 2 – gromadzi i przechowuje Centrum Organizacyjno-

Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji „Poltransplant;

3) ust. 1 pkt 3 – gromadzi i przechowuje Centrum Organizacyjno-

Koordynacyjnego do Spraw Medycznie Wspomaganej Prokreacji

„PolART”.

spraw zdrowia oraz Krajowej Radzie do Spraw Transplantacji i Medycznie

Wspomaganej Prokreacji.

szczegółowe wymagania dotyczące wywozu i przywozu komórek, w tym

ich stanu w drodze między dawcą a biorcą, mając na względzie zapewnienie

bezpieczeństwo zdrowotne biorcy.”;

23) tytuł rozdziału 8 otrzymuje brzmienie:

„Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji „Poltransplant”,

Transplantacji i Medycznie Wspomaganej Prokreacji”;

Wspomaganej Prokreacji „PolART” z siedzibą w Warszawie.

2.

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Medycznie Wspomaganej

Prokreacji „PolART” jest jednostką budżetową podległą ministrowi

Wspomaganej Prokreacji „PolART” należy w szczególności:

1) prowadzenie rejestru medycznie wspomaganej prokreacji;

2) prowadzenie rejestru ośrodków medycznie wspomaganej prokreacji;

3) organizowanie współdziałania ośrodków medycznie wspomaganej

prokreacji w kraju i za granicą oraz współdziałania tych ośrodków z

bankami tkanek i komórek w kraju i za granicą;

4) sprawowanie nadzoru i kontroli nad ośrodkami medycznie wspomaganej

prokreacji pod względem merytorycznym;

5) pełnienie funkcji referencyjnych i konsultacyjnych;

6) przyjmowanie i opiniowanie wniosków o uzyskanie pozwolenia na

7) udzielanie pozwolenia na wywóz komórek rozrodczych lub zarodków z

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ich przywóz na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, oraz gromadzenie danych o wywozach i

przywozach;

8) upowszechnianie standardów medycznych oraz zasad deontologicznych

obowiązujących w zakresie medycznie wspomaganej prokreacji;

upowszechnianie leczenia niepłodności za pomocą procedur medycznie

wspomaganej prokreacji;

10) współdziałanie z innymi podmiotami krajowymi i zagranicznymi, których

celem działalności jest rozwój medycznie wspomaganej prokreacji;

pobierania, przetwarzania, przechowywania, testowania i dystrybucji

komórek rozrodczych i zarodków przeznaczonych do wykorzystania w

procedurze medycznie wspomaganej prokreacji,

12) prowadzenie listy osób, które odbyły szkolenia, o których mowa w art. 40a

raportów dotyczących funkcjonowania ośrodków medycznie wspomaganej

prokreacji oraz postępowania w tych ośrodkach z komórkami rozrodczymi

i zarodkami.

4.

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Medycznie Wspomaganej

Prokreacji „PolART” jest kierowane przez dyrektora powoływanego i

odwoływanego przez ministra właściwego do spraw zdrowia.

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnemu do Spraw Medycznie

Wspomaganej Prokreacji „PolART” określający jego szczegółową strukturę

stosowania procedury medycznie wspomaganej prokreacji oraz zdrowia

indywidualnych osób i zdrowia publicznego oraz konieczność sprawnego

Art. 38b.

1.

Rejestr ośrodków medycznie wspomaganej prokreacji prowadzony przez

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Medycznie Wspomaganej

2.

Do rejestru wpisuje się następujące dane:

1) oznaczenie ośrodka wspomaganej medycznie prokreacji;

albo innym właściwym rejestrze;

3) adres;

4) zakres działalności.

25) art. 40a otrzymuje brzmienie:

także bezpieczeństwo dawców i biorców, prowadzi:

1) Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji

„Poltransplant” dla koordynatorów pobierania lub przeszczepiania w

gromadzenia, testowania, przetwarzania, sterylizacji, przechowywania i

dystrybucji komórek i tkanek oraz pozyskiwania szpiku, komórek

3) Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Medycznie

Wspomaganej Prokreacji „PolART” we współpracy z Krajowym Centrum

wspomaganej prokreacji.

1) wstępnego - dla osób nowozatrudnionych;

przeszczepienia albo medycznie wspomaganej prokreacji.

ust. 8.

wykonywanych zadań;

ochrony zdrowia i bezpieczeństwa placówki, w której osoby szkolone są

zatrudnione;

zarodków.

zakończeniu uczestnictwo i wyniki, potwierdzić zaświadczeniem.

Krajowego Centrum Bankowania Tkanek i Komórek, Centrum Organizacyjno-

Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji „Poltransplant” oraz Centrum

Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Medycznie Wspomaganej

powinny spełniać odpowiednie wymagania, w szczególności:

3) zapewnić sprawną organizację szkolenia;

przebiegu oraz wzór zaświadczenia o odbytym szkoleniu, uwzględniając

26) w art. 41:

„1.

Tworzy się Krajową Radę do Spraw Transplantacji i Medycznie Wspomaganej

Prokreacji, zwaną dalej „Radą”, jako organ doradczy i opiniodawczy ministra

b) ust. 6 otrzymuje brzmienie:

„6.

Do zadań Rady należy w szczególności:

1) opiniowanie programów w zakresie pobierania, przechowywania i

2) opiniowanie programów w zakresie stosowania procedur medycznie

3) opiniowanie działalności:

a) Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji

„Poltransplant”,

b) Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Medycznie

c) Krajowego Centrum Bankowania Tkanek i Komórek;

5) prowadzenie działalności informacyjnej na temat możliwości leczenia

niepłodności poprzez stosowanie procedur medycznie wspomaganej prokreacji;

których celem jest rozwój transplantologii i rozwój medycznie wspomaganej

prokreacji, oraz z samorządem lekarskim i innymi samorządami zawodów

medycznych;

10) opiniowanie:

i 5, ośrodki medycznie wspomaganej prokreacji, oraz medyczne laboratoria

stosowania komórek rozrodczych i zarodków w procedurach medycznie

wspomaganej prokreacji oraz spełniania warunków wymaganych w

ustalonym systemie zapewnienia jakości – na podstawie zgłoszonych przez

przechowywania, dystrybucji i stosowania u ludzi komórek, w tym

podstawie materiałów udostępnianych przez Centrum Organizacyjno-

Koordynacyjne do Spraw Transplantacji „Poltransplant”, Krajowe Centrum

dotyczących wyników stosowania procedury medycznie wspomaganej

prokreacji, na podstawie materiałów udostępnianych przez Centrum

Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Medycznie wspomaganej Prokreacji

instytucje związane z pobieraniem i stosowaniem procedur medycznie

wspomaganej prokreacji.”;

c) ust. 8 otrzymuje brzmienie:

27) art. 42 otrzymuje brzmienie:

przepisów ustawy.

zdrowia w szczególności:

1) uzyskuje lub żąda sprawozdań i informacji w formie sprawozdań z

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji

zdarzeniach niepożądanych i istotnych niepożądanych reakcjach w zakresie

prokreacji, ośrodkom dawców szpiku i laboratoriom oraz cofa te

przeprowadzenie;

dnia 31 marca 2004 r. oraz z przepisami dyrektywy Komisji 2006/17/WE z

dnia 8 lutego 2006 r. oraz dyrektywy Komisji 2006/86/WE z dnia 24

3.

Minister właściwy do spraw zdrowia:

informowania o metodach wspomaganej medycznie prokreacji,

b) dotyczące sposobu realizacji przepisów dyrektyw, o których mowa w

ust. 2 pkt 6, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z uwzględnieniem

przepisów dotyczących wspomaganej medycznie prokreacji;

pisemny wniosek właściwego organu innego państwa członkowskiego Unii

Europejskiej w przypadku wystąpienia istotnej niepożądanej reakcji lub

innego istotnego zdarzenia niepożądanego w trakcie pobrania, stosowania

narządów i zarodków u ludzi w celu przeszczepienia albo medycznie

wspomaganej prokreacji;

28) art. 43–45 otrzymują brzmienie:

Art. 44.

1.

Kto, w celu uzyskania korzyści majątkowej lub osobistej, nabywa lub zbywa

cudzą komórkę, w tym komórkę rozrodczą, tkankę lub narząd, pośredniczy w

pozyskanych wbrew przepisom ustawy komórek, w tym komórek rozrodczych,

2.

Tej samej karze podlega kto, w celu uzyskania korzyści majątkowej lub

osobistej, nabywa lub zbywa zarodek lub pośredniczy w jego nabyciu lub

ustawy zarodka.

lub 2 stałe źródło dochodu,

komórek lub ośrodka medycznie wspomaganej prokreacji, bez wymaganego

pozwolenia lub wbrew warunkom określonym z pozwoleniu,

29) po art. 46b dodaje się art. 46c-46h w brzmieniu:

„Art.46c.

1.

Kto stosuje procedurę medycznie wspomaganej prokreacji związaną z

pozaustrojowym tworzeniem i wykorzystywaniem zarodków, wbrew

przepisom ustawy,

2.

Tej samej karze podlega kto przeprowadza testowanie zarodków w celu

dokonania wyboru płci przyszłego dziecka, chyba że wybór taki pozwala

uniknąć ciężkiej choroby dziedzicznej związanej z płcią dziecka.

zawieraniu umów o macierzyństwo surogacyjne,

Art. 46e.

Kto umyślnie niszczy zarodki zdolne do prawidłowego rozwoju,

naukowych,

2.

Tej samej karze podlega kto dokonuje ingerencji w genom ludzki powodując

jego dziedziczne zmiany.

Art. 46g.

Kto stosuje procedurę rozrodu wspomaganego medycznie w celu doprowadzenia

do urodzenia genetycznej kopii człowieka,

Art. 46h.

Kto tworzy zarodek z ludzkiej i zwierzęcej komórki rozrodczej albo z

połączenia co najmniej dwóch zarodków ludzkich lub zarodka ludzkiego i

zarodka zwierzęcego,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”.

Art. 2.

ust. 3, art. 36 ust. 7, art. 37e, art. 40a ust. 8 oraz art. 41 ust. 8 ustawy, o której mowa w art. 1,

Art. 3.

metod rozrodu wspomaganego medycznie (tzw. „metoda in vitro”) i działania banków komórek

rozrodczych i zarodków.

W istniejącym stanie prawnym komórki rozrodcze i zarodki są

wyłączone spod działania nowelizowanej ustawy, a działające w Polsce instytucje zajmujące się

rozrodem wspomaganym medycznie nie podlegają właściwej kontroli, co może mieć wpływ na

bezpieczeństwo pacjentów oraz komórek rozrodczych i zarodków.

Projekt przygotowuje polski

system prawny do ratyfikacji podpisanej przez Polskę Konwencji o ochronie praw człowieka i

otwiera drogę do przyjęcia ustawy upoważniającej Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej do

ratyfikacji tej Konwencji.

Projekt ustawy dostosowuje polskie przepisy do wymagań dyrektywy Parlamentu

Europejskiej do powołanej dyrektywy, tj. z dnia 8 lutego 2006 r. nr 2006/17/EC w sprawie

ludzkich oraz z dnia 24 października 2006 r. nr 2006/86/WE w zakresie wymagań dotyczących

Projekt ustawy wdraża wyżej wymienione dyrektywy w zakresie bezpieczeństwa

zdrowotnego pacjentów, poszerzając je o ponadstandardową ochronę zarodków i prawo do

poznania pochodzenia genetycznego przez pełnoletnie dziecko urodzone wskutek zastosowania

metod rozrodu wspomaganego medycznie.

Główne założenia ustawy to skuteczność metody, bezpieczeństwo zdrowotne osób

uczestniczących w procedurze rozrodu wspomaganego medycznie oraz maksymalna ochrona

zarodków.

Ustawa nie odnosi się do procedury medycznej, ale do warunków, w jakich można ją

wykonać, dostępności oraz pozwoleń i nadzoru Państwa nad prawidłowością przeprowadzania

procedur rozrodu wspomaganego medycznie.

Nowelizacja włącza komórki rozrodcze i zarodki do

istniejących przepisów, przez co obecne regulacje sanitarne, medyczne, szkoleniowe i nadzorcze

obejmą także komórki rozrodcze i zarodki.

Ustawa rozszerza uprawnienia już istniejących

instytucji i daje delegacje dla ministra właściwego do spraw zdrowia, aby objął protokołami

medycznymi postępowanie w zakresie rozrodu wspomaganego medycznie.

Oznacza to

uprawnienie do wydania rozporządzeń, które uregulują kwestie badań dawców i biorców,

standardowych testów, jakim muszą się poddać przed rozpoczęciem procedur, zbierania i

przechowywania oraz udostępniania informacji o dawcach i biorcach komórek rozrodczych i

zarodków.

2.

Włączenie do regulacji komórek rozrodczych i zarodków implikuje konieczność zmiany

tytułu ustawy, który otrzymuje brzmienie „o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu

Z uwagi na specyfikę regulacji konieczne stało się uzupełnienie słownika terminów, którymi

posługuje się ustawa.

Wprowadzono m.in. definicje sposobów przekazywania komórek

rozrodczych i zarodków (bezpośrednie użycie, dawstwo partnerskie, udostępnianie)

odpowiadających metodom rozrodu wspomaganego medycznie, komórki rozrodczej, ośrodka

rozrodu wspomaganego medycznie i samego rozrodu wspomaganego medycznie zdefiniowanego

jako metodę stosowaną w przypadkach niezamierzonej bezdzietności z wykorzystaniem komórek

rozrodczych lub zarodków, z wyłączeniem inseminacji naszyjkowej nasieniem partnera (jako

metody najpowszechniejszej, która nie wymaga odrębnej regulacji z punktu widzenia

prawidłowości przeprowadzanych procedur i bezpieczeństwa pacjentów).

Wprowadzono definicję

zarodka jako zarodka ludzkiego powstałego wskutek prawidłowego zapłodnienia i rozwoju w

okresie do 14 dnia rozwoju z wyłączeniem czasu w którym jego rozwój został wstrzymany.

Zasadą pozostaje, że za komórki rozrodcze oraz zarodki (podobnie jak za inne komórki,

majątkowej lub korzyści osobistej.

Powyższe nie obejmuje zwrotu kosztów związanych z

przeprowadzeniem procedury, szczegółowo opisanych w art. 3 ustawy.

Jako zasadę przyjęto, że komórek rozrodczych i zarodków nie można pobierać ze zwłok, a

jedynie od żywych dawców.

Bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów jest sprawą priorytetową, dlatego badania dawców i

biorców komórek rozrodczych i zarodków, a także ich przechowywanie podlegają ścisłym

rygorom medycznym i sanitarnym, tak jak w przypadku innych tkanek i narządów.

Projekt ustawy

w art. 12a określa warunki pobrania komórek rozrodczych w celu bezpośredniego użycia, dawstwa

partnerskiego oraz udostępnienia w celu rozrodu wspomaganego medycznie.

Warunki, które

muszą zostać spełnione dotyczą przede wszystkim: kwalifikacji do zabiegu ze względów

medycznych, ocen i minimalizacji ryzyka, okoliczności dotyczących dawców, w szczególności

obowiązku poinformowania dawców o zakresie wykorzystania komórek rozrodczych w celach

rozrodu wspomaganego medycznie.

Nadto przepis ten określa warunki udostępnienia zarodków

precyzując, że następuje ono przy zachowaniu anonimowości dawców komórek rozrodczych i

biorcy.

W celu należytego monitorowania funkcjonowania ośrodków rozrodu wspomaganego

medycznie oraz banków tkanek i komórek projekt ustawy tworzy rejestr krajowy do spraw rozrodu

wspomaganego medycznie.

Ustawa jednocześnie obliguje ośrodki rozrodu wspomaganego

medycznie do przekazywania do rejestru określonych danych dotyczących pacjenta, u którego

zastosowano rozród wspomagany medycznie oraz dawców i komórek rozrodczych.

Rejestr

prowadzony jest przez Krajowe Centrum Bankowania Tkanek i Komórek, który w utworzonym

ustawą pionie ds. rozrodu wspomaganego medycznie sprawuje również nadzór i kontrolę nad

Projekt ustawy precyzuje, że bank tkanek i komórek może gromadzić, przetwarzać,

przechowywać, udostępniać i dystrybuować również komórki rozrodcze i zarodki.

Uzupełnia to

lukę w istniejącym stanie prawnym, gdzie komórki rozrodcze i zarodki są przechowywane w

bankach niepodlegających pod przepisy ustawy, co pozbawia je odpowiedniego nadzoru

gwarantującego bezpieczeństwo pacjentom oraz komórkom rozrodczym i zarodkom.

Ustawa przewiduje, że postępowanie w zakresie metod rozrodu wspomaganego medycznie

może być prowadzone tylko w ośrodkach rozrodu wspomaganego medycznie po uzyskaniu

zezwolenia ministra właściwego do spraw zdrowia.

Ośrodki rozrodu wspomaganego medycznie

mogą być prowadzone wyłącznie w formie zakładów opieki zdrowotnej lub jednostek

organizacyjnych zakładów opieki zdrowotnej.

Ustawa wprowadza ponadto szereg przepisów

zapewniających wysokie standardy bezpieczeństwa zarówno pacjentów, jak i komórek

rozrodczych i zarodków.

Mocą ustawy dokumentacja dotycząca przechowywanych i wydawanych

komórek jest gromadzona i przechowywana przez banki tkanek i komórek przez co najmniej 30 lat

od dnia ich wydania w celu przeszczepienia, a ta prowadzona w formie elektronicznej nie podlega

zniszczeniu.

W ustawie zakazano tworzenia genetycznie identycznej kopii człowieka w wyniku

manipulacji ludzkim materiałem genetycznym oraz wykorzystywania zarodków o zachowanym

zarodkowych.

Ustawa zakazuje niszczenia zarodków oraz prowadzenia procedur rozrodu

wspomaganego medycznie bez odpowiedniego zezwolenia.

Ustawa przewiduje przepisy karne za naruszenie przewidzianych w niej uregulowań

dotyczących ochrony komórek rozrodczych i zarodków oraz ustawowych warunków rozrodu

wspomaganego medycznie.

Karze podlega zatem m.in. obrót komórkami rozrodczymi i

zarodkami, przeszczepianie lub udostępnianie pozyskanych wbrew przepisom ustawy komórek

rozrodczych lub zarodków (w tym od zwłok ludzkich), prowadzenie banku tkanek i komórek oraz

ośrodka rozrodu wspomaganego medycznie bez zezwolenia, wywożenie z Polski bądź wwożenie

na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej komórek rozrodczych lub zarodków bez wymaganej zgody,

niszczenie bądź narażanie na zniszczenie zarodków o zachowanym potencjale rozwojowym,

izolacji i hodowli macierzystych komórek zarodkowych, tworzenie genetycznie identycznej kopii

ludzkiego zarodka przez okres dłuższy niż 14 dni.

Według projektodawców minister właściwy do spraw zdrowia będzie sprawował nadzór

nad stosowaniem przepisów ustawy poprzez uzyskanie lub żądanie sprawozdań i informacji w

w ustawie, albo zleca ich przeprowadzenie, udzielanie na wniosek Komisji Europejskiej lub

Ocena skutków regulacji

1.

Podmioty objęte projektowaną regulacją

Regulacje zawarte w projekcie ustawy dotyczyć będą następujących podmiotów:

- kobiet i mężczyzn dotkniętych problemem niezamierzonej bezdzietności;

- Krajowego Centrum Bankowania Tkanek i Komórek;

- Krajowej Rady Transplantacyjnej;

- Centrum Organizacyjno – Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji „Poltransplant”

- banków tkanek i komórek i ich pracowników;

- ośrodków rozrodu wspomaganego medycznie i ich pracowników;

- medycznych laboratoriów diagnostycznych i ich pracowników;

- lekarzy.

Rozszerzenie zakresu ustawy transplantacyjnej o komórki rozrodcze i zarodki spowoduje

konieczność zaangażowania dodatkowych środków finansowych na czynności związane z

prowadzeniem rejestrów komórek rozrodczych i zarodków, kontrolne banków komórek

rozrodczych i zarodków oraz ośrodków rozrodu wspomaganego medycznie w postaci: 1 etat

zastępcy dyrektora Krajowego Centrum Bankowania tkanek i Komórek, któremu będą podlegały

banki komórek rozrodczych i zarodków oraz ośrodki rozrodu wspomaganego medycznie 72 000 zł

rocznie,

2 etaty inspektorskie 96 000 zł rocznie,

1 etat informatyka-50 000 zł rocznie.

4.

Wpływ regulacji na rynek pracy

7.

Ocena skutków prawnych regulacji

technicznych oraz ustalenie nowej, adekwatnej do obecnych wymagań podstawy prawnej

dotyczącej stosowania metod rozrodu wspomaganego medycznie.

8.

Konsultacje społeczne

Projekt ustawy był przedmiotem konsultacji międzyresortowych i uzgodnień z partnerami

społecznymi, w szczególności ekspertami ze wszystkich zainteresowanych środowisk, w tym

Kościoła Katolickiego.

9.

Zgodność regulacji z prawem Unii Europejskiej

Projektowana nowelizacja jest zgodna z prawem wspólnotowym w postaci dyrektywy Parlamentu

Warszawa, 14 grudnia 2011 r.

BAS-WAPEiM-246/11

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

komórek, tkanek i narządów (przedstawiciel wnioskodawców: poseł Marek

Balt)

poz. 1411, ze zmianami).

Zmiana dotyczy uregulowania problematyki

wspomaganej prokreacji.

Projekt zawiera przepisy karne oraz przepis przejściowy.

Proponowana

określający obowiązek zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia

działanie Unii, które uzupełnia polityki krajowe, nakierowane jest na poprawę

usuwanie źródeł zagrożeń dla zdrowia fizycznego i psychicznego; działanie to

obejmuje m.in. monitorowanie poważnych transgranicznych zagrożeń dla

– art. 168 ust. 4 lit. a TfUE stanowiący podstawę do przyjmowania na

poziomie UE środków ustanawiających wysokie standardy jakości i

bezpieczeństwa organów i substancji pochodzenia ludzkiego, krwi i pochodnych

krwi; środki te nie stanowią przeszkody dla państwa członkowskiego w

- art. 56 Traktatu TfUE zakazujący ograniczeń w swobodnym

świadczeniu usług wewnątrz Unii w odniesieniu do obywateli państw

- dyrektywy:

z 18.7.2009 r., str. 14; Dz. Urz.

UE Polskie wydanie specjalne rozdz.

15, t.

8, str.

291),

32).

Ad.

1) Dyrektywa 2004/23/WE ustanawia normy jakości i

zdrowia ludzkiego (art. 1).

Dyrektywa ma zastosowanie do oddawania,

dyrektywami, dyrektywa 2004/23/WE ma zastosowanie wyłącznie do ich

oddawania, pobierania i testowania (art. 2).

Dyrektywa zobowiązuje państwa

członkowskie do wyznaczenia właściwego organu lub organów

odpowiedzialnych za stosowanie jej wymogów.

Nie zabrania państwom

2

postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie

Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, dalej: TfUE).

W szczególności

państwo członkowskie może wprowadzać wymogi dotyczące dobrowolnego,

Ad.

2) Dyrektywa 2006/17/WE określa wymogi dotyczące pobierania

tkanek i komórek ludzkich, kryteria selekcji dawców tkanek i komórek, badania

laboratoryjne wymagane od dawców, procedury dawstwa i pobierania tkanek

lub komórek oraz odbiór w banku tkanek, wymogi dotyczące bezpośredniej

W preambule do dyrektywy zaznaczono, że komórki rozrodcze, ze

względu na szczególny charakter ich zastosowania, mają szczególne

właściwości pod względem jakości i bezpieczeństwa (motyw 4).

W odniesieniu

do dawstwa komórek rozrodczych na rzecz partnera, z którym dawcę łączy

intymny związek fizyczny (między kobietą a mężczyzną), określany jako

dawstwo partnerskie, uzasadnione jest wymaganie mniej rygorystycznych badań

biologicznych, gdyż w takim przypadku zagrożenie dla biorcy uważane jest za

mniejsze niż w przypadku wykorzystania tkanek lub komórek od osoby trzeciej.

W celu minimalizacji ryzyka wzajemnego zakażenia badanie biologiczne dawcy

jest niezbędne jedynie, jeżeli oddawane komórki mają być przetwarzane,

hodowane lub przechowywane z innymi tkankami i komórkami (motyw 5).

Zgodnie z art. 2 dyrektywy, z wyjątkiem dawstwa partnerskiego komórek

rozrodczych do bezpośredniego użycia, państwa członkowskie gwarantują, że

akredytację, mianowanie, autoryzację lub licencję na pobieranie tkanek lub

komórek ludzkich otrzymują jedynie podmioty spełniające wymogi określone w

tym przepisie.

W załączniku III dyrektywa określa kryteria selekcji dawców

komórek rozrodczych i wymagane badania laboratoryjne.

Ad.

3) Dyrektywę 2006/86/WE stosuje się do kodowania, przetwarzania,

w przypadku gdy produkty te nie są objęte innymi dyrektywami.

Część

przepisów dyrektywy, dotyczących możliwości śledzenia i powiadamiania o

poważnych i niepożądanych reakcjach i zdarzeniach, stosuje się również w

odniesieniu do oddawania, pobierania i testowania tkanek i komórek ludzkich

(art. 1, art. 5–9).

3

Uwagi ogólne

3.1.

Dyrektywa 2004/23/WE nie zabrania państwom członkowskim

podejmowania decyzji dotyczących stosowania lub niestosowania dowolnego

komórek ludzkich.

Państwa członkowskie mogą zakazywać oddawania,

pobierania, testowania, przetwarzania, konserwowania, przechowywania,

pochodzących od dowolnego gatunku.

W przypadku zatwierdzenia przez

państwo członkowskie określonego stosowania takich komórek, wymagane jest

stosowanie wszystkich przepisów niezbędnych do ochrony zdrowia ludzkiego

(motyw 12 preambuły oraz art. 4 ust. 3 dyrektywy).

1

Chodzi tu o przepisy,

zawarte w dyrektywie 2004/23/WE oraz wydanych na jej podstawie dwóch

dyrektywach szczegółowych (2006/17/WE i 2006/86/WE), określające:

a) wymogi dotyczące akredytacji, mianowania, autoryzacji lub

licencjonowania banków tkanek (art. 6 dyrektywy 2004/23/WE oraz dyrektywa

2006/86/WE),

b) wymogi dotyczące pobierania tkanek i komórek ludzkich (art. 5

dyrektywy 2004/23/WE oraz dyrektywa 2006/17/WE),

c) obowiązek przeprowadzania inspekcji i kontroli (art. 7 dyrektywy

2004/23/WE),

d) system jakości, w tym szkolenie personelu (art. 5, 16 i 18 dyrektywy

2004/23/WE oraz dyrektywa 2006/86/WE),

e) kryteria doboru dotyczące dawcy tkanek lub komórek (art. 15

dyrektywy 2004/23/WE oraz dyrektywa 2006/17/WE),

f) badania laboratoryjne wymagane w odniesieniu do dawców (art. 15 i

19 dyrektywy 2004/23/WE oraz dyrektywa 2006/17/WE),

g) procedury pobierania komórek lub tkanek, a także przyjmowania do

banku tkanek oraz monitorowanie procedur (art. 5, 8, 10, 15, 19 i 22 dyrektywy

2004/23/WE oraz dyrektywa 2006/17/WE),

h) obowiązek rejestracji banków tkanek (art. 10 dyrektywy

2004/23/WE),

i) wymogi dotyczące procesu przygotowania tkanek i komórek (art. 6

j) przetwarzanie, przechowywanie i dystrybucja tkanek i komórek (art. 8,

20, 21 i 23 dyrektywy 2004/23/WE oraz dyrektywa 2006/86/WE),

1

W motywie 12 preambuły podkreśla się, że dyrektywa uwzględnia szczególne ryzyko związane z tymi

podstawowych.

Ponadto dyrektywa nie zakłóca przepisów państw członkowskich definiujących pojęcie prawne

„osoby” lub „jednostki”.

4

komórek do odbiorcy (art. 6 dyrektywy 2004/23/WE oraz dyrektywa

2006/17/WE).

poz. 1411, ze zmianami) oraz rozporządzeniami wydanymi na jej podstawie.

Ustawa została przyjęta w celu wdrożenia przepisów dyrektywy 2004/23/WE

(przypis 2 do tytułu ustawy).

Przepisy ustawy nie mają jednak zastosowania do

ustawy).

3.2.

Przedstawiony projekt zakłada wyraźne zezwolenie i zarazem

prawne uregulowanie dawstwa, pobierania, przetwarzania, testowania,

przechowywania i dystrybucji ludzkich komórek rozrodczych oraz zarodków

prokreacji.

Oznacza to istotne rozszerzenie zakresu regulacji zmienianej ustawy

o zagadnienia dotychczas nieuregulowane w prawie polskim.

Dyrektywa

2004/23/WE zezwala na wprowadzenie zakazu działań na poszczególnych

rodzajach komórek, jednak stan braku regulacji prawnej dotyczącej dawstwa,

określonych komórek stanowi naruszenie dyrektywy poprzez niewykonanie

obowiązków nałożonych na Polskę jako państwo członkowskie UE.

Dlatego

sam fakt uregulowania tych zagadnień w odniesieniu do ludzkich komórek

rozrodczych i zarodków należy uznać za zgodny z dyrektywą 2004/23/WE.

Decyzja o objęciu ludzkich komórek rozrodczych i zarodków regulacją ustawy z

tkanek i narządów wiąże się z koniecznością stosowania do tych komórek i

zarodków wszystkich wymagań przewidzianych w przywoływanych

dyrektywach, a niektóre z postanowień przywoływanych dyrektyw odnoszą się

wyłącznie do ludzkich komórek rozrodczych (np. załącznik III do dyrektywy

2006/17/WE), dlatego projekt słusznie przewiduje poszerzenie zakresu

przedmiotowego ustawy o całe nowe rozdziały, jak np. proponowany w art. 1

pkt 6 nowy rozdział 3a.

3.3.

Z proponowanej regulacji wynika, że implementacja unijnych

dyrektyw nastąpi, w znacznej mierze, w drodze wydania przewidzianych w

projekcie aktów wykonawczych.

2

Jednak z uwagi na brak projektów tych aktów

wykonawczych nie można w pełni ocenić stopnia implementacji wskazanych

dyrektyw, który zapewniłaby projektowana regulacja.

Należy zwrócić uwagę, że

wytyczne do wydania przewidzianych w projekcie rozporządzeń nie zawierają

2

Wydanie odpowiednich rozporządzeń miałoby nastąpić na podstawie proponowanych przepisów m.in. art. 19a

ust. 4, art. 19c ust. 7, art. 27 ust. 6 i 7, art. 29 ust. 3, art. 30a ust. 7, art. 37e oraz art. 37l ust. 6 zmienianej ustawy.

5

wymogu zapewnienia zgodności z przepisami Unii Europejskiej, co może

prowadzić do niewłaściwej implementacji dyrektyw.

3

Uwagi szczegółowe

3.4.

Artykuł 1 pkt 2 lit. a projektu dotyczy zmiany art. 2 ust. 1 pkt 1

narządów (dalej: ustawa), definiującego pojęcie „bank tkanek i komórek”.

Zmiana polega na włączeniu komórek rozrodczych i zarodków do zakresu

definicji.

Zgodnie z art. 3 lit. o dyrektywy 2004/23/WE „bank tkanek” oznacza

zarówno w zaproponowanym brzmieniu, jak i w obowiązującej ustawie – nie

obejmuje czynności konserwowania tkanek i komórek, i dlatego wymaga

uzupełnienia w celu zapewnienia właściwej implementacji art. 3 lit. o dyrektywy

2004/23/WE.

3.5.

Artykuł 1 pkt 2 lit. f projektu (w zakresie dodania art. 2 ust. 1 pkt 3a

ustawy) definiuje pojęcie „dawstwo partnerskie” jako „przekazanie komórek

związku małżeńskim lub we wspólnym pożyciu”.

Zgodnie natomiast z art. 1 lit.

b dyrektywy 2006/17/WE oraz art. 2 lit. b dyrektywy 2006/86/WE dawstwo

partnerskie oznacza oddawanie komórek rozrodczych mające miejsce między

mężczyzną a kobietą, których łączy intymny związek fizyczny.

Należy

zauważyć, że występujące w projektowanej definicji ustawowej pojęcie

„wspólne pożycie” nie jest jednoznaczne i wywołuje rozbieżności w polskiej

doktrynie prawa.

Kwestią sporną pozostaje zakres pojęcia wspólnego pożycia:

czy obejmuje ono wspólnotę duchową, fizyczną oraz gospodarczą, czy też

wystarczy samo współżycie płciowe albo sama wspólnota gospodarstwa

domowego.

4

Przyjęcie definicji w proponowanym kształcie mogłoby prowadzić

do sytuacji, w której przekazanie komórek rozrodczych między dawcą a

biorczynią, którzy pozostają wyłącznie w intymnym związku fizycznym,

mogłoby nie być kwalifikowane jako dawstwo partnerskie w rozumieniu

ustawy.

Proponowana definicja dawstwa partnerskiego budzi więc wątpliwości

co do właściwej transpozycji postanowień dyrektywy 2006/17/WE i dyrektywy

2006/86/WE.

3

przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (np. w art. 27 ust. 6 i 7), które stanowiły podstawę do wydania

rozporządzeń, nie zawierają wymogu zapewnienia zgodności z przepisami Unii Europejskiej.

Przynajmniej

część z tych rozporządzeń dokonuje jednak w zakresie swojej regulacji wdrożenia dyrektyw 2004/23/WE,

2006/17/WE i 2006/86/WE.

4

A. Zielonacki, komentarz do art. 16 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Komentarz, pod red. Henryka Doleckiego i Tomasza Sokołowskiego, Warszawa 2010.

6

3.6.

Zastrzeżenia budzi art. 1 pkt 2 lit. h projektu dotyczący nowego art.

2 ust. 1 pkt 7a ustawy.

Zgodnie z art. 1 lit. a dyrektywy 2006/17/WE oraz art. 2

lit. a dyrektywy 2006/86/WE pojęcie „komórka rozrodcza” oznacza wszystkie

tkanki i komórki przeznaczone do zastosowania w celu wspomaganego rozrodu.

Definicja zaproponowana w projekcie obejmuje jedynie ludzki plemnik lub

wspomaganej prokreacji.

Projektowana definicja komórki rozrodczej nie

obejmuje zatem tkanek, ponadto wskazuje wyraźnie tylko dwa rodzaje komórek,

które są nią objęte, podczas gdy dyrektywy dotyczą wszystkich komórek, które

potencjalnie mogą zostać użyte do celów wspomaganego rozrodu.

Wprawdzie jednoznaczna ocena zgodności projektowanego rozwiązania

z dyrektywami wymaga szczegółowej wiedzy medycznej, niemniej należy

zaznaczyć, że projekt w tym zakresie budzi istotne wątpliwości co do zgodności

3.7.

Artykuł 1 pkt 6 projektu – w zakresie projektowanych przepisów art.

19a ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 6 oraz art. 19b pkt 3 ustawy – określa informacje,

jakie należy przekazać odpowiednio kandydatowi na dawcę komórek

rozrodczych albo dawcy zarodków.

Zgodnie z załącznikiem do dyrektywy

2004/23/WE dawcy należy również przekazać informacje w sprawie ochrony

danych dawcy, tajemnicy lekarskiej oraz mających zastosowanie środków

informacji prowadzi do niepełnej implementacji przepisów dyrektywy

2004/23/WE.

3.8.

Artykuł 1 pkt 17 projektu (dotyczący zmiany art. 34 ust. 1 ustawy)

powinien rozszerzać – przewidziany w art. 8 ust. 4 dyrektywy 2004/23/WE –

obowiązek gromadzenia i przechowywania dokumentacji przez co najmniej 30

lat na ośrodki medycznie wspomaganej prokreacji.

Zdefiniowany w art. 1 pkt 2

lit. k projektu ustawy, ośrodek medycznie wspomaganej prokreacji wchodzi w

zakres definicji pojęcia banku tkanek z art. 3 lit. o dyrektywy 2004/23/WE,

natomiast nie każdy ośrodek medycznie wspomaganej prokreacji jest bankiem

tkanek w rozumieniu projektu ustawy.

3.9.

Artykuł 1 pkt 25 (dotyczący zmiany art. 40a ustawy) zawiera

zamknięty katalog ośrodków prowadzących szkolenia osób, których czynności

Projekt uniemożliwia prowadzenie tego rodzaju szkoleń przez posiadające

odpowiednie kwalifikacje podmioty pochodzące z innych państw

członkowskich UE.

Proponowana regulacja ogranicza więc traktatową swobodę

świadczenia usług przez podmioty unijne świadczące usługi transgraniczne i

tym samym narusza art. 56 TfUE.

3.10.

Artykuł 1 pkt 28 wprowadza zmiany w zakresie przepisów karnych

(zmiana art. 43–45 ustawy oraz nowe art. 46c–46h).

Zgodnie z art. 27

7

dyrektywy 2004/23/WE państwa członkowskie ustanawiają reguły w sprawie

stosowania sankcji.

Zgodnie z tym przepisem dyrektywy państwa członkowskie

zostały zobowiązane do powiadamiania Komisji o tych przepisach do dnia 7

kwietnia 2006 r.

Jednocześnie przepis ten ustanawia obowiązek niezwłocznego

powiadamiania Komisji o wszelkich następczych zmianach na nie

wpływających.

W przypadku przyjęcia proponowanej ustawy zmieniającej

przepisy karne, Polska będzie więc zobowiązana do powiadomienia Komisji w

trybie art. 27 dyrektywy 2004/23/WE o wprowadzonych do ustawy nowych

przepisów karnych.

3.11.

Pozostałe zmiany nie naruszają prawa UE bądź nie są objęte

przepisami tego prawa.

4.

Konkluzje

dotyczą następujących przepisów:

• art. 1 pkt 2 lit. a projektu – w zakresie zgodności z art. 3 lit. o dyrektywy

2004/23/WE (punkt 3.4 opinii),

• art. 1 pkt 2 lit. f projektu – w zakresie zgodności z art. 1 lit. b dyrektywy

2006/17/WE i art. 2 lit. b dyrektywy 2006/86/WE (punkt 3.5 opinii),

2006/17/WE i art. 2 lit. a dyrektywy 2006/86/WE (punkt 3.6 opinii),

• art. 1 pkt 6 projektu – w zakresie zgodności z załącznikiem do dyrektywy

2004/23/WE (punkt 3.7 opinii),

4.2.

Projekt w związku z postanowieniem art. 1 pkt 25 ogranicza

swobodę świadczenia usług i tym samym narusza art. 56 TfUE (punkt 3.9

opinii).

4.3.

W pozostałym zakresie projekt nie narusza prawa UE bądź jest

nieobjęty jego zakresem.

Dyrektor Biura Analiz Sejmowych

8

Warszawa, 14 grudnia 2011 r.

BAS-WAPEiM-247/11

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

W zakresie swojej regulacji projekt zawiera przepisy zmierzające do

wykonania:

Projekt ustawy – w zakresie art. 1 pkt 25 – ogranicza traktatową

funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Projekt zawiera ponadto przepisy budzące

Warszawa, 21 grudnia 2011 r.

Marek BALT

KP SLD

Pani

Ewa KOPACZ

w załączeniu uzupełnioną treść uzasadnienia do tego projektu, złożonego w dniu 1

grudnia 2011 r.

Z poważaniem

Uzasadnienie

Akty wykonawcze

rozrodczych, tkanek i narządów oraz przechowywaniem, przetwarzaniem, udostępnianiem i

Minister właściwy do spraw zdrowia określi również, w drodze rozporządzenia,

Minister właściwy do spraw zdrowia określi również w myśl projektu ustawy, w

wymagania w zakresie monitorowania, uwzględniając konieczność zapewnienia

bezpieczeństwa dawców i biorców.

ustawy

Ocena skutków regulacji

1.

Podmioty objęte projektowaną regulac


corpora: wikisources-pl

text:
Bojary.

Bojarowie - powiada Czacki - byli w Litwie pośrednim stanem między szlachtą a chłopami; jedni byli „putni" - ci z gruntu na wojnę służyli, drudzy - służkowie - do usług zamkowych, posyłek, egzekwowania podatków i t. d.

Znaczenie „bojarów putnych" mamy w Vol.

legum określone słowami: „Bojary putne, którzy z listami starostów i dzierżawiec naszych jeżdżą".

Wyższego rzędu był na Litwie bojar pancerny, niższego putny, a już najniżsi byli bojarowie turemni, owi służkowie, obowiązani do służby przy zamkach i miejscach warownych.

Z przypuszczenia do szlachectwa całych wsi, osiadłych przez bojarów, co się dobrze w boju sprawili, powstało mnóstwo drobnej szlachty na Litwie, Rusi i Podlasiu.

Każdy wolny chłop lub mieszczanin, także i szlachcic, wchodząc na opróżnione lub potrzebne miejsce, mógł zostać putnym bojarem.

Włościanie, zaliczeni do bojarów, nie odrabiali pańszczyzny rolnej.

Takie wsie tworzono na Podlasiu z Mazurów, np. Sierki-bojary pod Tykocinem i kilka wiosek mazowieckich w okolicy Międzyrzeca.

W Białymstoku jedna z główniej szych ulic, zabudowana w miejscu dawnej wsi bojarskiej, zwana jest dotąd Bojarami.


text:
Biennium canonicorum.

Tą nazwą oznaczano czas zwykle dwuletni, pozostawiany młodym kanonikom, aby odbywali nauki uniwersyteckie.

Pobyt na uniwersytecie nie pozbawiał ich dochodów kanonickich, a gdy nabyli potrzebnych wiadomości w teologji i prawie kanoniczném, byli do kapituły przypuszczani i to się nazywało emancipatio canonicorum.

Stolica Apostolska starała się o to, aby kanonicy posiadali wyższe wykształcenie i w konkordatach zwykła była zastrzegać, aby przynajmniej pewna ich część posiadała stopnie wyższe akademickie.

Sobór bazylejski stanowił, aby tylko stopniami naukowemi ozdobionym, w katedralnych i kollegjackich kościołach kanonję dawano; a sobór trydencki w sesji XXII rozdz.

2 wyraziwszy ogólne rozporządzenie: że do kościołów katedralnych (kanonicy) brani, powinni być doktorami albo magistrami w teologji lub prawie kanoniczném, lub przynajmniej poświadczonymi przez jaką akademję, że są zdolni do uczenia drugich, — w sesji XXIV rozdz.

22 określa bliżej to prawo, zalecając, aby gdzie tylko można wszystkie godności i przynajmniej połowa kanonji w kościołach katedralnych i kollegjatach znakomitych (insignis collegiata), udzielane były tylko mającym stopnie naukowe w teologji i prawie kanoniczném.

W obec przeto takich przepisów, biennium canonicorum wyszło z użycia, gdyż uzdolnieni już i stopniami naukowemi obdarzeni, na kanoników posuwani być winni; wszakże, gdyby szło o to, aby kanonik pozyskał stopień naukowy, może otrzymać dyspensę od rezydencji, na czas uczęszczania na uniwersyteckie studja.

X. A. S.


text:
Boże Ojcze!

Boże Ojcze!

Twoje dzieci

Płaczą, żebrzą lepszej doli,

Rok po roku marnie leci,

My w niedoli, my w niedoli!

Słowa Twoje nas uczyły:

Każdy włos nasz policzony“ —

Boże policz te mogiły,

Te płaczące matki, żony.

My już tyle krwi przelali,

Że nią zmyte ojców grzechy,

My już tyle łez wylali,

Że nie stanie łez pociechy.

Boże!

padłszy na kolana,

Ścielem Ci się dziś w pokorze,

Polska łzami, krwią zalana,

Krwią i łzami, wskrześ ją Boże!

Że tak będzie serce czuje,

Dusza myślą w niebo wzlata;

Polskę naszą Bóg miłuje

I wskrzesi ją w krótkie lata!


text:
←Tom I Rozdział ósmy Faraon

Tom I

Rozdział dziewiąty

Bolesław Prus Tom I Rozdział dziesiąty→

Sara wstrząsnęła się.

- Boję się - szepnęła.

- Dlaczego ty się masz bać twego ogrodu?...

Przecież ty tu jesteś pani, wielka pani...

- Boże Abrahama, Izaaka, Jakuba, który wyprowadziłeś lud nasz z ziemi egipskiej, który niewolnikom i wygnańcom dałeś ojczyznę, który z synami Judy zawarłeś wieczne przymierze...

Boże Jehowa, Boże Adonai, pozwól nam spożywać bez grzechu płody wrogiej ziemi, wydobądź nas ze smutku i strachu, w jakim jesteśmy pogrążeni, i powróć nad brzegi Jordanu, który opuściliśmy dla twojej chwały...

W tej chwili zza muru odezwał się głos:

- Jego dostojność Tutmozis, najwierniejszy sługa jego świątobliwości i następcy tronu...

- Oby żyli wiecznie!... - odezwało się kilka głosów z ogrodu.

- Jego dostojność - mówił znowu głos pojedynczy - zasyła pozdrowienia najpiękniejszej róży spod Libanu!

Gdy umilkł, rozległ się dźwięk arfy i fletu.

- To muzyka!... - zawołała Tafet klaszcząc w ręce.

- Będziemy obchodzili szabas przy muzyce...

Sara i jej ojciec, z początku przerażeni, zaczęli się śmiać i zasiedli do stołu.

- Niech sobie grają - rzekł Gedeon - nie zepsuje nam apetytu ich muzyka.

Flet i arfa - po nich znów śpiew:

- "Ja jestem milczącego umysłu, nigdy nie mówię, co widzę, i słodyczy moich owoców nie psuję czczym paplaniem..."

góra strony


text:
W drodze do wysp Riu-kiu, 17 marca.

Korci mię poznać to, co jest najmniej znanem w Japonii.

Dlatego skorciło mię zrobić wycieczkę do wysp Riu - kiu (Japończycy, którzy r nie wymawiają, mówią Liu - kiu), najbardziej południowej posiadłości Japonii, już w pobliżu Formozy położonej.

Później zamierzam zrobić podobną wycieczkę na północ, na wyspę Jesso.

Podobno dopiero trzech Eurepejczyków[1] było na Riu - kiu.

To zaostrza ciekawość, ale też piętrzy trudności przed taką wyprawą.

Nabieramy więc odwagi i ruszamy, najprzód do Kobe, gdzie mamy wsiąść na statek.

Biegeleben w Tokio już jest u mety swej wędrówki; ale udało mi się znaleść nowego towarzysza podróży w osobie p. Franca Neydhardt, artysty - malarza, Austryaka, bawiącego przejściowo w Japonii.

Obaj rankiem, przed wyjazdem statku, puszczamy się konno, by oglądać zachwalaną przez Siebolda miejscowość kąpielową Arima.

Rozczarowanie na całej linii; do widzenia absolutnie nic, — beknąłem 10 dolarów za szkapy, jakiś rodzaj potworów bez nerwów, które, zdaje mi się, tylko złośliwi japońskimi końmi przezywają.

Po południu dnia 16, o czwartej, ruszył nasz parowczyk ku Kagosimie i Riu - kiu.

Uczucia, które nami formalnie miotały, nie dadzą się opisać!

Do zrobienia wycieczki do Riu - kiu namówił mnie Siebold.

Cóż będzie, jeżeli się okaże, jak wszyscy, prócz Siebolda, przeze mnie pytani twierdzili, że nie warto było zupełnie jechać do tego nieszczęsnego Riu - kiu!

W malutkim parowcu japońskim, ja i mój Neydhardt jesteśmy jedyni biali, z kapitanem Japończykiem, z kuchnią japońską.

Cóż poczniemy nieszczęśliwi w razie burzy, które o tym czasie pono na obu morzach, i Chińskiem i Oceanie Spokojnym, często się zdarzają?

Dalej, tyle czasu, pieniędzy, fatygi stracić, by nic i znowu nic ciekawego nie zobaczyć!

o bogowie!

coby to była za okropność!

Wszystkie ujemne strony tej podróży ze zdwojoną siłą stawały przed naszemi oczami.

Dodajmy, że, jak wspomniałem, każdy ktoregom pytał, uśmiechał się litościwie nad tą szaloną głową, która dobrowolnie pod miecz się kładzie i do Riu - kiu jedzie!

— W biurze, gdzieśmy bilety kupowali, nawet urzędnik sprzedający nam te tak zabawnie wyglądające papierki, japońskimi znaczkami okryte, nawet ten urzędnik litować się zdawał nad nami.

W hotelu żegnano nas, jak żegnali zapewne Hiszpanie odpływającego Kolumba.

Pod takiemi auspicyami opuszczamy Kobe.

Na statku kuchnia japońska, trzeba więc było wziąć co potrzeba na 14 dni, i samemu przy pomocy przewodnika, który z nami jedzie, gotować.

Boże, bądź nam miłościw!

Mam uczucie, że robię głupstwo, a jednak coś mi w duszy mówi, że końcowo będę z tej ekspedycyi zadowolony; nie zapominając, że będziemy 4-tym i 5-tym Europejczykiem, którego noga po ziemi wyspy Riu - kiu chodzić będzie.

Przypisy


corpora: openbooks

text:
Bogurodzica

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,

U twego syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!

Zyszczy nam, spuści nam.

Kyrieleison.

Twego dziela Krzciciela, bożycze,

Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.

Słysz modlitwe, jąż nosimy,

Oddać raczy, jegoż prosimy:

A na świecie zbożny pobyt,

Po żywocie rajski przebyt.

Kyrieleison.

Nas dla wstał z martwych syn boży.

Wierzyż w to, człowiecze zbożny,

Iż przez trud Bog swoj lud

Odjął diablej strożej.

Przydał nam zdrowia wiecznego,

Starostę skował pkielnego,

Śmierć podjął, wspomionął

Człowieka pirwego.

Jenże trudy cirpiał zawiernie,

Jeszcze był nie prześpiał zaśmiernie,

Aliż sam Bog zmartwychwstał.

Adamie, ty boży kmieciu,

Ty siedzisz u Boga [w] wiecu.

Domieściż twe dzieci,

Gdzież krolują anjeli.

Tegoż nas domieściż, Jezu Kryste miły,

Bychom z tobą byli,

Gdzie sie nam radują szwe niebieskie siły.

Była radość, była miłość, było widzenie tworca

Anjelskie bez końca,

Tuć sie nam zwidziało diable potępienie.

Ni śrebrem, ni złotem nas diabłu odkupił,

Swą mocą zastąpił.

Ciebie dla, człowiecze, dał Bog przekłoć sobie

Ręce, nodze obie,

Kry święta szła z boka na zbawienie tobie.

Wierzyż w to, człowiecze, iż Jezu Kryst prawy

Cirpiał za nas rany,

Swą świętą krew przelał za nas krześcijany.

O duszy o grzeszne sam Bog pieczą ima,

Diabłu ją otyma,

Gdzie to sam króluje, k sob[ie] ją przyma.

Maryja dziewice, prośmy synka twego,

Krola niebieskiego,

Haza nas huchowa ote wszego złego.

Amen tako Bog daj,

Bychom szli szwyćcy w raj.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Bogurodzica.

Pierwszy polski hymn narodowy.

Wydał i objaśnił Jan Łoś, Księgarnia M. Arct i S-ka, Lublin 1922


text:
CLIV.

Jak spracowana i pragnąca łania

Szuka wody chłodzącej,

Tak dusza, bez przestania

Z światem i jego sprawy się biedzący,

Chce cię, zdroju żywiący.

5

Z którego, jak z dziś dobytej krynice

Wdzięczne potoki wstają,

Zatapiając tęsknice,

Myśl świętej chęci hojnie napełniają,

Miłować cię wzbudzają.

10

I będzież kiedy, że oswobodzona

Z tych doczesnych ciężkości,

Z żywota obłud, ona

Ku pałacom twej niebieskiej radości

Puści skrzydła wolności?

15

I kiedyż tego błędliwego wieku

Puszczej błotnej, straszliwy,

Dam tył?

Skąd bieżeć człeku

Za tobą się chce, o wodzu życzliwy,

Tuż w trop twój świętobliwy.

20

Wynidzież kiedy, zwyciężywszy trwogi,

Z onych trosk, które sieje

Świat, z nich czyniąc szturm srogi,

Z zdradnych rozkoszy, omylnej nadzieje,

Czy w nich dusza zniszczeje?

25

Weź styr sam, Panie, łódki utrapionej,

Wieź, jak żeglarz życzliwy,

A gdy ciężar ulżony

Z towarów będzie, co kładł świat zdradliwy,

Wnet wpłynę w port prawdziwy.

30

I ujźrę na twem wszech jasności ciele,

W twarzy oświecajacy, —

Z której Oryzon śmiele

Swe światło bierze, gdy każesz, władnący —

Raj, wieczny wiek dający.

35

O dniu pożądny, o czasie wesoły,

W którym upadnie trwoga,

A dusza spół z anioły

Ten świat obłudny wzgardziwszy, nieboga,

Wnidzie do Boga!

40


text:
Barak, syn Abinoama (Vulg.

Abinoëm), szofet (sędzia) ludu izraelskiego, żyjący ok. r. 1300 przed Chr., przy pomocy prorokini Debory, pobił Sizarę, wodza chananejskiego króla z Asor (blizko jez.

Genezareth), i tym sposobem uwolnił pokolenie Naftali i Zabulon od 20-letniej niewoli.

Jud.

4, 6...

5, 1.

X. W. K.


text:
Brewjarze dawne w Kościele polskim.

Niezawodną jest rzeczą, iż jak obrzędy tak i modły przy tychże używane, według zasad, czyli rubryk Kościoła rzymskiego w Polsce zaprowadzone były.

Kraje bowiem, z których światło Ewangelji i pierwsi biskupi do nas przychodzili, używały już od dawna liturgji rzymskiej, przez Grzegorza W. poprawionej, a przez ces. Karola W. wszędzie, po obszernych dziedzinach jego, szerzonej?

Niemniej gorliwym w zaprowadzeniu jej okazał się Papież Grzegorz VII, którego rządy na te prawie czasy przypadają.

Ks. Franc.

Rzepnicki, w życiu szóstego arcybiskupa gniezn., Hippolita z familji Ursynów, zgodnie z tém pisze: Post fata Gaudentii, pro praesule Gnesnensi supples erat Romae, Boleslaus rex, et hunc Hippolitum, Italum nactus est, virum in scientiis et ritibus ecclesiasticis apprime versatum....

Fundata in spiritualibus jurisdictione Hippolitus, accinxit se consecrandis et ordinandis ecclesiis, illisque idoneos designavit rectores.

Cantum ecclesiasticum et cerimonias romanis conformes instituit (Vita Praesul.

Polon, t.

I str. 40).

Widzimy więc, że przez pierwotnych biskupów, po większej części z Włoch do nas przybywających, obrządek i ceremonje rzymskie, z odpowiedniemi księgami, zaprowadzane i zalecane bywały.

Ztąd to i sposób modlenia się i wielbienia Boga, w brewjarzu zawarty, nie inny mógł być, jak tylko rzymski.

Gdy jednak każdy kościół ma swoich szczególnych patronów i niektóre jeszcze wyłączne zwyczaje, więc i brewjarze polskie mieszczą w tym względzie pewne, wyłącznie sobie właściwe odmiany.

Zbyteczném przecież byłoby tu rozbierać je drobiazgowo.

Dość będzie wskazać wydatniejsze rysy, różniące stare brewjarze naszych djecezji bądź od siebie wzajemnie, bądź od dzisiejszego.

Po bibljotekach i notach bibljografów znajdujemy tylko brewjarze, drukowane dla kościołów: gnieznieńskiego, krakowskiego, płockiego, poznańskiego i włocławskiego.

Inne zapewne, unikając wydatku na koszta druku, używały brewjarza kościoła metropolitalnego, a własne swoje officja posiadały w trwałych odpisach pargaminowych.

Dziś jeszcze, po wszystkich niemal bibljotekach kapitulnych przechowują się takie manuskrypty, nie wiele jednak badaczom starej liturgji przydatne, bo mieszcząc jedynie modlitwy brewjarzowe, pomijają rubryki i noty, z którychby zwyczaje miejscowe objaśnić można.

Oszczędność pargaminu i pracy w pisaniu, ten sposób widać doradziła, zalecając douczenie się rytu samemu użyciu i ustnemu objaśnieniu bieglejszych.

Że tak jedynie usprawiedliwić się daje brak drukowanych ksiąg liturgicznych dla innych djecezji, dowodzi następny ustęp z dzieła Bened.

Herbesta, Horarum Canonicarum rationarium (Colon.

1567 str. 53), gdzie czytamy: Statum (sic) est in conciliis: ut tam Missae ordo, quam psallendi et ministrandi consuetudo, servetur in omnibus Ecclesiis, qua in Ecclesia Metropolitana servatur: Abbatibus quoque, vel Monachia, curam animarum habentibus, non licet publica Officia aliter celebrare, quam in Ecclesia Episcopali, quod tamen, auctore Augustino, neque contra Fidem, neque contra bonos mores esse convincitur, indifferenter habendum est: et in Ecclesiasticis Sacramentis, sit de Jure consuetudo servanda.

Toż samo znajdujemy w książce, służącej niegdyś za podręcznik teologiczny, powszechnie u nas używany, pod tyt.

Tractatus perutilis de administratione sacramentorum, de espositione officii misse, de dicendis horis canonicis, deque censuris ecclesiasticis canonice observandis, drukowanej w Strasburgu (Argentine) 1499, 1512, Cracovie 1529 r. i t. d.

Są tara te słowa: Est autem modus dicendi horas secundum modum et formam et dispositienem ecclesiae cathedralis, si in ea habeatur specialis rubrica: alioquin recurritur ad metropolitanam ecclesiam, cujus rubrica ab omnibus est servanda.

Pomimo to jednak nie posiadamy wielu wydań brewjarza gnieźnieńskiego, a Jocher (Obraz III 98 n. 6485) jedno tylko wymienia: Breviarium seu Viaticum Eccl.

Gnesnen.

Impensis Jodoci Lud.

Decii, Lugduni per Jac.

Sacco 1519.

Krakowskiego było wydań najwięcej i, przy nadzwyczajnej rzadkości tego rodzaju dzieł, po znakomitszych bibljotekach napotkać go jeszcze można.

Najdawniejszy wyszedł w Norymberdze 1494: Diurnale secundum usum ecclesie Cracoviensis (Jocher n. 6478), przechowywany niegdyś w bibljotece książąt Czartoryskich w Puławach, dziś w Sieniawie (w Galicji).

Pod tymże tytułem r. 1514 drukował go Jan Haller w Krakowie.

Bibljoteka Ossolińskich we Lwowie posiada Breviarium secundum usum insignis ecclesie Cracovien. (u Hallera w Krak.

1507), a jagiellońska i sieniawska: Liber horarum canonicarum scdm (secundum) veram rubricam sive notulam ecclesie Cracoviensis (w Krak.

1588 fol.), wydany z woli biskupa Jana Konarskiego, równie jak poprzedui.

Inny brewjarz dla tegoż kościoła, drukowany u Hallera 1510 r., pod tytułem Viaticum i w końcu in fol.

r. 1538 Breviarium, w Wenecji, kosztem trzech drukarzy krakowskich.

Djecezja płocka miała brewjarz wydany w Wenecji 1519 r., jak jest na końcu, lubo w tytule r. 1520 położony, i inny z r. 1528, w Krakowie u Hallera drukowany, niesłychanie dziś rzadki (Janocki, Nachricht.

I p.

45).

Viaticum Posznaniense, nakładem tegoż Hallera, bardzo ozdobnie wyszło w Lugducie 1513 r. dla użytku djecezji poznańskiej (Bandtke Hist. dr. w kr. Pol.

I 158).

Jeszcze przedtém trzy djecezje wspólny dla siebie brewjarz wydrukowały: Breviarium Tripartitum Cracorien.

Gnesnen.

et Posnaniense, r 1494 O brewjarzu katedry włocławskiej żaden z bibljografów nie wspomina i, o ile wiadomo, bogate nawet księgozbiory wcale go nie posiadają.

Wyszedł z tytułem: Breviarium wladislauien.

ecclie: studio et cura Rmi dni Luce Gorcani epi eiusdem ecclie nuper defuncti (t. j. r. 1542) castigatum; eiusdemq. impendio editum.

Cały napis czerwoną farbą, pod nim herb biskupa czarno robiony, na odwrotnej stronie dedykacja Mikołajowi Dzierzgowskiemu, biskupowi chełmskiemu, nominatowi włocławskiemu, od kapituły tegoż kościoła włocławskiego.

Po kalendarzu idą officja brewjarzowe, których karty po jednej stronie liczbowane, dają summę 457; następnie idą Regule generales Rubrice wladislauiensis dioecesis, w dalszym ciągu liczbami znaczone.

We wszystkich tych brewjarzach pomieszczono na początku kalendarz djecezjalny, w którym nazwy miesięcy niekiedy i po polsku dodano.

Tak np. kładzie je krakowski z r. 1507 i płocki 1520: Sthyczen Styczen, Luthy, Marzecz, Cvvieczien Kwyeczien, May Maij, Czirvviecz Czyrwiecz, Lypien, Szirpien Szyerpyen, Uvrzeszien Wrzeszyen, Pasdziernisk Pasdzyernyk, Listopad, Grudzien Grudzyen.

W krakowskim, benedictiones quotidianae przed lekcjami na jutrzni, niektóre odmienne od dzisiejszych, bo 4-a Creator coeli et terrae dignetur nos benedicere, 7-a S. Euangelii lectio sit nobis salus et protectio, 8-a Per evangelica dicta deleantur nostra delicta, 9-a Divinum auxil.

maneat et sit semper nobiscum.

Benedykcje zaś in festis B. V. wszystkie o N. M. P. W psałterzu mieszczą się także quindecim gradus vivorum (psalmy gradualne), odmawiane w poniedziałki postu wielkiego, z litanją o ww. św., oraz officium za zmarłych i gradus mortuorum, czyli psalmy za umarłych, dodawane post horas canon.

diei, w środy kwadragezymy.

Hymny razem zebrane, jest ich dosyć wiele.

Commune ss. ma jeszcze de martyre milite, de pluribus Confessoribus, de Confessore et Pontyfice (Papież), de Confes.

et Pont. minore (biskup), de virginibus, de virgine mart., de virgine non mart., de electa (wdowa).

W suffragjach jest nadto de SS.

Trinitate in dominicis, de Angelis ferialiter tantum, de s.

Joan.

Bapt.; de s.

Venceslao i s. Stanislao sabbatis tantum; de ss.

Adalberto, Floriano, Hedvige, OO. SS.

i pace quotidie; de ss.

Nicolao, Catharina, Margaritta ferialiter tantum.

Z zacytowanego wyżej dzieła Herbesta dowiadujemy się, że czytający lekcje wstępował na stopnie.

Sposób ich kończenia podaje czworaki: a) zwyczajnie mówiono jak dziś: Tu autem Domine miserere nobis; b) w adwencie do oktawy Trzech Króli: Haec dicit Dominus Deus, convertimini ad me, et salvi eritis; c) w trzy dni ostatnie wielkiego tygodnia: Hierusalem Hier.

convertere ad D. Deum tuum; d) za zmarłych bez zakończenia, jak teraz.

Suffragia ss. mówili zawsze i to stojąc, zaraz po Benedicamus Dno, a po nich raz jeszcze dodawali Bened.

Dno.

Niektórzy tylko od Bożego Narodzenia do Oczyszcz.

N. P., i od niedzieli passionis do soboty Zielonych Świątek, opuszczali de cruce, według tego Exod.

23, 19 non coques haedum in lacte matris suae.

Jutrznię śpiewano o godzinie, stanowiącej niegdyś w kościele pierwszą wigilję, czyli w czasie udawania się na spoczynek nocny.

Invitatorium rozpoczynano wielkim głosem, jakoby mocno zapraszając do chwalenia Stwórcy, szczególnie nacisk kładziono na słowa: quoniam Deus magnus, które usłyszawszy lud, u stopni ołtarza klęczący na na modlitwie, powstawał natychmiast i wchodził do chóru; inny znowu ustęp z tegoż ps. 94: hodie si vocem ejus audieritis, notite obdurare aures vestras najmocniej podniesionym głosem śpiewano, jakby lękając się, iżby kto nie czynił wymówki, że nie słyszał.

Nie używano invitatorium na officium za zmarłych, chyba wtedy tylko, gdy ciało było obecne: „quia in illo officio, Christi exequias et triduanam ejus sepulturam imitamur.“ W niedziele adwentu wszystkie 12 psalmów pierwszego nokturnu pod jedną antyfoną śpiewano, a w ferje po dwa psalmy na jednę antyfonę, jak dziś.

Gdzieniegdzie naśladowano zwyczaj dominikański, w odmawianiu krótkiej jutrzni o trzech psal.

i trzech lekcjach przez cały czas wielkanocny.

Powstaje na to Herbest, dodając, że Grzegorz VII, Papież, pozwolił tylko w tygodniu wielkanocnym i świątecznym: qui alias... idem faciunt, non ex regula ss. patrum, sed ex fastidio hoc facere comprobantur.

Laudes mówiono zaraz po jutrzni, lubo niektórzy zostawiali je na rano i odmawiali o wschodzie słońca.

Nieszpory odpowiadają rannemu laudes, lecz są uroczystsze, więc było na nich responsorium, którego laudes nie miało z powodu, że na poprzedzającej je jutrzni już kilka responsorjów śpiewano.

Na Magnificat zapalano lampy, dla wyrażenia radości i czci dla św. Ewangelji.

Jeśli przypadły preces lub suffragie, wszyscy obecni w kościele padali na twarze i nie powstawali, aż ich nie skończono.

Godziny mniejsze (horae diurnae) miały zawsze preces i to długie z ps. Miserere, podczas którego, w dni postu i nieuroczyste, kapłan celebrujący leżał krzyżem na ziemi, wstając dopiero po odśpiewaniu modlitwy; lud go też naśladował, klęcząc do końca, lub wstając z nim na orację.

W dni niedzielne i w czasie wielkanocnym preces te odmawiano stojąco, z głową pochyloną, oraz opuszczano Kyrie eleyson i Pater noster, lubo i te niektórzy zatrzymywali.

Po completorium zalecano już nic nie czynić, chyba co do spoczynku należy; reguła św. Benedykta zakazywała i mówić.

Nie wszędzie bywało na niém Confiteor, lecz preces zwykłych i ps. Miserere nie opuszczano.

Te uwagi z Herbesta odnoszą się najwięcej do kościoła krakow., z którego przez młodzież szkolną i akademików rozniesione zostały i po innych djecezjach.

Nie było bowiem kanonika i biskupa w żadnej katedrze, któryby tu wychowania naukowego nie odebrał, lub jakiegoś czasu na dworskim urzędzie nie spędził.

Brewjarz płocki 1519 r. w suffragjach kładzie także modlitwy do św. Michała archan., Zygmunta, Wawrzyńca, Marcina, Marji Magdaleny pro peccatis.

Po landes dodaje commemorationem de B. V. M. o wybawienie od nieprzyjaciół, i drugą o pokój.

Pryma na niedzielę inna, niż na święta, a zawsze kończy się ps. De profundis i modlitwą za zmarłych.

W innych horach, po Benedicamus Dno jest jeszcze oddzielna antyfona z wierszem i modlitwą do N. M. P., a po nonie także i o nawrócenie grzeszników.

Preces minores na wszystkich godzinach mówiono; odmienne było na prymę i na completorium.

Preces majores na laudes i nieszpory, używane w officium de feria, obejmowało modlitwy za różne potrzeby i wszystkie stany Kościoła.

Psalmy gradualne po pięć rozdzielone na trzy części modlitwami i antyfonami od dzisiejszych różnemi.

Po każdym psalmie pokutnym mówiono Ave Maria.

Officium defunctorum na jutrzni zaczynano od słów: Oremus pro fidelibus defuuctis i ℟.

Requiem aeternam.

Inritatorum zaś: Circundederunt me gemitus mortis; dolores inferni circundederunt me, reszta jak dzisiaj prawie.

Hymny na kompletę stosowne bywają do uroczystości.

O N. M. P. jest officium na adwent, na soboty i codzienne.

Nie mówiono na niém Te Deum laudamus.

W Commune ss. znajdujemy także officja de doctore, de abbate de uno monacho vel pluribus heremitis.

W officium de Sanctis wszystkie lekcje 1 i 2 nokturnu z żywota świętego, a trzeciego z homilji.

Jak tu, tak i w innych starych brewjarzach, lekcje te są bardzo krótkie.

W oktawę św. Andrzeja nie było Te Deum na jutrzni; św. Łucję, gdy przypadła w niedzielę, antycypowano na sobotę, a Św. Tomasza Ap.

na poniedziałek; św. Ambrożego bisk. obchodzono 4 Kwietn. i po nim pomieszczono officium, czyli Commune ss. tempore paschali.

Suffragjów przez cały ten czas nie mówiono; na jutrzni zaś jeden tylko nokturn o trzech psalmach i lekcjach, z których dwie z żywota, trzecia de homilia.

Potem idzie officium o św. Wojciechu.

Św. Zygmunt, patron katedry, ma swoje officium paschalne z oktawą.

Św. Erazm (3 Czerw.) w katedrze był duplex, dla relikwji ręki tam przechowywanej; inne zaś kościoły za miastem obchodziły go jako semiduplex i tylko do południa świętowały.

To officium pierwsze, położone po czasie paschalnym, z 9 lekcjami.

Uroczystość Wniebowzięcia N. M. P. odprawia się z całą oktawą de B. V., tak samo Narodzenia N. P. Po św. Michale 29 Września położono uwagę, że w tym dniu dusze zmarłych polecają się śś. aniołom, dla tego mówią się po komplecie nieszpory żałobne, a nazajutrz, po jutrzni o ś.

Hieronimie, wigilje o zmarłych.

W uroczystość WW.

ŚŚ.

i przez oktawę nie ma zwyczajnych suffragjów, bo modlitwa officium odnosi się w ogóle do wszystkich duchów uwielbionych.

Benedykcje na lekcjach jutrzni są temu tylko świętu właściwe, bo 1-a o Trójcy Św., 2. o N. P., 3. o aniołach, 4. o patrjarchach, 5. o Apostołach, 6. o męczennikach, 7. o wyznawcach, 8. o dziewicach, 9. z homilji.

Ósmą lekcję czytał chłopiec ze szkoły.

Zaduszki w dzień następny; gdy śpiewają nieszpory żałobne, odzywąją się wszystkie dzwony; po nieszporach procesja z czterema stacjami.

Na godzinach mniejszych w dniu tym jest także za zmarłych w ten sposób, iż zamiast Deus in adjutorium, zaczyna się od słów: Oremus pro omnibus fidelibus defunctis, antyfona Absolve, po niej zaś psalmy zwyczajne czytają się tonem zniżonym, kończąc każdy: Requiem aeternam, zamiast Gloria Patri.

Po psalmach antyfona, wiersze i modlitwa za zmarłych.

Św. Marcina obchodzono z oktawą.

Na św. Linie i Saturninie kończy się brewjarz, a następują: Regule generales seu notabilia Rubrice ecclie plocen.

Tu między innemi powiedziano, iż w wielki czwartek i sobotę pogrzeb umarłego być może, choć się Msza i wigilje nie odprawiają, ani dzwonienie i procesja pogrzebna, tylko mówi się zniżonym głosem: Christus factus est pro nobis obediens etc. i grzebie się umarłego.

W wielki piątek i niedzielę wielkanocną wcale się pogrzeby nie odprawiają.

W niedziele po-wielkanocne, aż do dni krzyżowych, było officium de dominica, bo te opiewają jeszcze chwałę Zmartwychwstałego, więc święta, przypadające na nie, przenoszą się na dnie tygodnia: nawet św. Marek z procesją idzie dalej.

Dedykację obchodziły wszystkie kościoły djecezji z katedrą po św. Michale.

— Brewjarz włocławski mniej ozdobnie wydany i nie tak starannie jak płocki.

Po kalendarzu, bez żadnych objaśnień i rejestrów, rozpoczyna się psałterz.

Tu na jutrznię niedzielną w 1 nokturnie 14 psalmów, w innych nokturnach po trzy.

Na końcu laudes antyfona o N. P. Ave Stella matutina etc., z oracją Interveniat pro nobis, co też mówiono i po innych godzinach kapłańskich, oprócz czasu wielkanocnego i uroczystości Nawiedzenia N. P., gdyż wtedy zastępowała ją antyfona Regina coeli.

Pryma w niedzielę o 9 psalmach, z symbolem św. Atanazego, z preces długiemi, zupełnie różna od dzisiejszej.

Inne godziny mniejsze, jak teraz prawie.

W Completorium nie ma Confiteor, a zaczyn[1] się dopiero od Converte nos Deus; ma też różne Capitulum, złożone z tych krótkich słów: Pacem et veritatem atque justitiam diligite, ait Dnus omnipotens.

Po canticum „Nunc dimittis“ dwie modlitwy pod jednem zakończeniem i Salve Regina, po którém na każdy dzień tygodnia, odmienna antyfona z modlitwą o N. P.: Porrige nobis quaesumus Dne dexteram tuam et per intercessionem gloriosissime Deigenitricis Virg.

Mariae auxilium nobis tuae virtutis impende.

Per eund.

Chr.

W suffragjach dodaje się o św. Witalisie, którego relikwie katedra przechowuje, i o niektóre szczególne potrzeby, jak przeciwko poganom, o pogodę, o deszcz, za króla, w zarazie; w niedziele dodawano i o Trójcy Św. Przed psalmami pokutnemi mówiono ant.

Exurge Chr. adjuva nos i hymn Veni Creator.

Officium defunctorum na nieszporach i jutrzni rozpoczynało się jak w płockim brewjarzu.

Następują zaraz hymny na różne uroczystości i na komplety, a często i na mniejsze godziny odmienne, jak np. uroczystość Bożego Narodzenia ma własne na nietylko na jutrznię, laudes i nieszpory, ale też na prymę, tercję, sextę, nonę i kompletę.

Często niedziele mają także swoje hymny na główniejsze części officium.

Jest także spólny hymn na pierwsze nieszpory Apostołów, w którym po każdej strofie dokłada się stosowny do każdego Apostoła ustęp.

Commune ss. podaje, że gdy wigilja jakiej uroczystości wypadnie w niedzielę, to officium de dominica ma 9 lekcję wigilji i modlitwę jej, pod jednym zakończeniem z niedzielną, a to tylko na laudes.

Tak czynił i płocki kościół.

Officia mają ryt duplex, czyli 9 lekcji, gdy tak są zapisane w brewjarzu, gdy święty jest patronem jakiego kościoła, lub gdy kościół posiada jego ołtarz, albo znaczną relikwię.

Ta uwaga przypomniana jest w Commune ss. przy każdém prawie officium.

W soboty extra adventum et quadragesimam, gdy jakie wyższe święto nie przeszkodziło, mówiono pacierze o N. M. P. z 9 lekcjami; a znowu officium wotywne o trzech lekcjach w ferje przez rok, w ten sposób: w poniedziałki o Apostołach, we wtorki o św. Wojciechu, w środy o św. Jadwidze, w czwartki o św. Stanisławie bisk. i męcz., w piątki o męczennikach.

W adwencie nie mówiono officium o świętach z 3 lekcjami, tylko o oktawie św. Jędrzeja i Poczęcia N. P. To ostatnie, gdy przypadło w niedzielę, obchodziło się z całém officium; podobnie Oczyszczenie N. P., kiedykolwiekby przypadło, trzyma się zawsze 2 Lutego.

Na rezurekcję kapłani, przybrani w komże i kapy, poprzedzeni przez niosących chrągwie i świece zapalone, oraz kadzielnicę, szli w milczeniu do grobu Chrystusa, gdzie odmówiwszy głosem zniżonym ps. Domine quid multiplicati, i inne modlitwy, kropiono grób wodą święconą, śpiewano ant.

Gloria tibi Trinitas, a po niej z Najśw. Sakr. i krzyżem Chrystusa odbywano trzykrotną procesję, śpiewając Cum rex gloriae Christus; wtedy wszystkie dzwony się odzywały, kończono zaś u ołtarza, śpiewając: Surrexit Dnus de sepulchro i Regina Coeli z oracją, potém jutrznia.

W dzień wielkanocny prymę rozpoczynano od Kyrie eleyson 3 razy, tyleż Christe eleyson i Kyrie eleyson, potém jedno Allelluja i wprost psalmy zwyczajne, na końcu ich 3 Alleluja, ℣℣ i oracja.

Tercję, 6-ę i 9-nę rozpoczynano przez jedno Kyrie, Christe, Kyrie, a kończono jak prymę.

Na drugich nieszporach także rozpoczęcie przez trzykrotne Kyrie etc., a przed i po każdym psalmie 3 Allel (Przegl. katolicki 1871 r. p.

295).

W kościołach, gdzie była chrzcielnica w niedzielę wielkanocną i dwa dni następne, po odśpiewaniu trzech psalmów nieszpornych, szło duchowieństwo do baptisterium, ze śpiewem ant Vidi aquam i tam dwa inne psalmy nieszporne obrząd kończyły.

Kto zaś mówił prywatnie, wszystkie 5 psalmów po sobie odczytał.

Proprium de Sanctis mieści uwagę, źe jeśli uroczystość św. Macieja wypadła w popielec, to officium bywało o św. Apostole, a w tłusty czwartek wigilja z postem.

Zwiastowanie N. M. P. gdy wypadło w niedzielę palmową, lub w tydzień wielki i paschalny, antycypowało się na sobotę, przed niedzielą kwietnią, razem ze świętowaniem.

Przez czas wielkanocny, do Trójcy Św. officia o świętych były tylko o trzech lekcjach, jak w Płocku.

Uroczystości wszystkie, przypadające w wielkim lub wielkanocnym tygodniu, nie tylko z officium, ale i ze świętowaniem przenoszą się na poniedziałek po przewodach.

Znalezienie św. Krzyża, przypadając na Wniebowstąpienie Pańskie, przenosi się na piątek, a św. Florjan idzie na sobotę; św. Stanisław przenosi się ze świętowaniem; inne święta na piątek także idą, ale już bez świętowania.

Uroczystości przypadające podczas oktawy Bożego Ciała, przenoszą się dalej lub antycypują, według dogodności, oprócz śś.

Jana Chrz., Piotra i Pawła.

Po komplecie w urocz.

WW.

ŚŚ.

jest procesja żałobna ze stacjami na kościele, a po niej nieszpory o zmarłych.

W zaduszki zaś jutrznia i hory mniejsze tylko o zmarłych, jak w Płocku.

Główniejsze odmiany rubryk, dopiero przywiedzione, wskazują między innemi gorącą zawsze i stałą pobożność przodków naszych ku N. M. P., bo uroczystość jej Oczyszczenia pozwalali nawet z officium obchodzić w popielec, a gdy Zwiastowanie jej przypadło w niedzielę palmową, lub w wielkim tygodniu, przenosząc na sobotę poprzednią, polecili w nim jeszcze w sam dzień czynić o niej kommemorację na laudes de tempore.

Rubryki kościoła włocławskiego nawet po parafjach w poniedziałki, środy i piątki wielkiego postu nakazują odbywać procesję pokutną.

O pogrzebach w wielkim tygodniu takież same przepisy w djeeezji kujawskiej, jak płockiej; podobnież i w innych ceremonjach lub zwyczajach kościelnych.

Rocznica poświęcenia kościoła katedralnego obchodzi się w niedzielę po św. Hieronimie i ustępuje każdemu większemu świętu, lecz nie tym, co mają ryt duplex majus.

Kto ma beneficja przy kilku kościołach, dość mu raz na rok odprawić o dedykacji, mianowicie tego kościoła, przy którym częściej rezyduje.

Procesje w niedziele po wszystkich kościołach parafialnych nakazane, także w dni krzyżowe i na św. Marek, oraz w poście, jak było wyżej; niemniej w Boże Narodzenie, Trzech Króli, Oczyszczenia, Nawiedzenia, Wniebowzięcia N. P., Wniebowstąpienia Pańskiego, Zielonych Świątek, Bożego Ciała z oktawą, Rozesłańców Apostolskich, WW.

ŚŚ., Zaduszki i w dzień patrona kościoła, na których duchowieństwo wszystko w komżach znajdować się winno.

Te są główniejsze ustawy rubrystyczne i obrzędowe, których więcej daleko mieszczą mszały kościołów szczególnych, o czem ob.

Mszały polskie.

X. S. Ch.


corpora: CEN

text:
Związkowcy z Sierpnia'80 zwracają się do premiera Jarosława Kaczyńskiego o interwencję w sprawie sytuacji górników zatrudnionych w Kompanii Węglowej.

Jak podkreślają w piśmie część górników nadal nie otrzymała obiecanych przez spółkę podwyżek a inni otrzymali niższe.

Taka sytuacja powoduje, zdaniem związkowców, napięcia oraz niepokoje społeczne, a także wzrost konfliktów.

Sierpień'80 odnosi się także do ostatnich wydarzeń w kopalni Szczygłowice, z której zwolnieni zostali liderzy związkowi, którym dyrekcja zakładu zarzuca zorganizowanie pod koniec ubiegłego miesiąca nielegalnego strajku.

Kompania Węglowa uważa, że narazili oni spółkę na straty.

Górnicy natomiast uważają, że łamie ona prawo.

Sierpień'80 chce pilnej kontroli w Kompanii Węglowej.