Andrzej Radomski Lublin Czy kulturoznawstwo ma przyszłość? (od kulturoznawstwa jako nauki do kulturoznawstwa jako postnauki) Od pewnego czasu różnej „maści” filozofowie, uczeni reprezentujący różne dyscypliny, politycy czy wizjonerzy (w rodzaju Tofflera na przykład) przekonują nas, że żyjemy w nowej erze, epoce czy świecie – najczęściej określanym jako: ponowoczesna/y (choć, rzecz jasna, nie zakładam, że wszyscy ludzie żyją bądź kiedykolwiek będą żyć w tej rzeczywistości).

Owa ponowoczesna rzeczywistość kreuje określoną wizję świata i człowieka.

Postuluje też nową rolę dla praktyki naukowej.

Nauka będąc przez ostatnie kilkaset lat wyróżnionym rodzajem wiedzy, swoistą nową „religią” traci we współczesnym świecie swą uprzywilejowaną pozycję – zwłaszcza w aspekcie światopoglądowym.

Szczególnie boleśnie może to być odczuwane w ramach dyscyplin humanistycznych bądź społecznych, które przede wszystkim funkcjonowały jako dostarczyciele/ki określonych przesłanek światopoglądowych – bądź nawet produkowały całe światopoglądy.

Nauki innego typu (przyrodnicze, stosowane) dostarczają określonych technologii – stąd ich rola nie uległa zmniejszeniu gdyż nie ma dla nich żadnej poważnej alternatywy.

Kulturoznawstwo czy w ogóle nauki o kulturze funkcjonowały głównie w aspekcie pozatechnologicznym.

Deklaratywnie, chciały poznawać (co wydaje się być oczywiste) coś co określano jako: kultura/y.

Jednakże w ramach wspomnianej ponowoczesności na porządku dziennym jest kwestionowanie możliwości poznawczych różnych dyscyplin dążących od wieków do czegoś co nazywano: badaniem różnych fragmentów rzeczywistości (w tym wypadku kulturowej).

Pojęcie: badania czegoś, kogoś

itp. staje się pomału niezrozumiałe.

Problematyzowane bywa stosowanie kategorii: ‘kultury’ w nauce i (sic!) naukach o kulturze.

Co więcej, tradycyjne dyscypliny humanistyczne czy społeczne zyskały groźnych przeciwników w funkcji pisania o rzeczywistości (bądź pisania czy modelowania rzeczywistości), a mianowicie: literatów, dziennikarzy i w ogóle świat mediów.

W dodatku, postuluje się aby każda jednostka (w miarę możliwości) miała prawo do samodzielnego kształtowania sobie wyobrażeń o świecie – w oparciu o istniejące „archiwum ludzkości”.

Jeśli do tego wszystkiego dodamy ataki na naukę prowadzone przez ruchy feministyczne, które uważają ten rodzaj ludzkiej aktywności za wytwór patriarchalny i oskarżają naukę za utrwalanie opresji kobiet – to mamy już mniej więcej wyobrażenie o skali problemów i wyzwań stojących przed światem ludzi nauki.

Wobec powyższych zjawisk rodzić się może uzasadniony chyba niepokój o dalsze losy nauk o kulturze i w ogóle dyscyplin humanistycznych, który można wyrazić jednym zdaniem/pytaniem: czy kulturoznawstwo ma przyszłość?

Próbie odpowiedzi (oczywiście będzie to tylko pewien zarys) na to pytanie będzie poświęcona dalsza część niniejszego wystąpienia.

I Kulturoznawstwo jako nazwa pewnej dyscypliny wciąż wywołuje liczne kontrowersje – związane z jego nieokreślonością.

Do tej pory trwają spory co do zakresu przedmiotowego tej dyscypliny badawczej i dyscypliny nauczania (kierunku studiów).

Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że istnieją inne dyscypliny (np. antropologia kulturowa bądź kultury), które wkraczają coraz śmielej w obszar zainteresowań tak czy inaczej rozumianego kulturoznawstwa.

Wobec tego przyjmuje się, że punktem wyjścia, przy określeniu, zakresu zainteresowań kulturoznawstwa jest coś co się nazywa kulturą bądź

rzeczywistością kulturową (ewentualnie pewnymi fragmentami owej rzeczywistości).

Niezależnie od tych komplikacji dziedzinowych kulturoznawstwo bądź nauki o kulturze (choć zakresy tych dwóch nazw nie muszą się pokrywać) ma ambicję bycia kolejną dyscypliną naukową, która powinna posiadać swój przedmiot zainteresowań (tak czy inaczej rozumianą sferę kulturę) i celem zasadniczym którego ma być prowadzenie czegoś co się nazywa badaniem – w tym wypadku kultury/ur. Nie te odnotowane przed „momentem” trudności stawiają pod znakiem zapytanie funkcjonowanie kulturoznawstwa.

Zasadnicze znaczenie, jak się zdaje, mają (mogą mieć) określone zmiany we współczesnych społecznościach Zachodu.

Jak na wstępie zaznaczyłem współczesny świat Zachodu określany jest światem ponowoczesnym (niektórzy mówią już nawet o poponowoczesności).

Wielu teoretyków czy metodologów widzi zatem źródło kryzysu wielu dyscyplin w tym, że nie są one przystosowane do badania owego nowego świata (aparatura pojęciowa, modele, teorie, metody itp.).

Stąd biorą się nerwowe niekiedy usiłowania dostosowania teorii do zmieniającej się rzeczywistości.

Zatem, mówi się o nowej, ponowoczesnej humanistyce, naukach społecznych itd., itd. (a w zasadzie o potrzebie tego typu nauk).

Czy jednak jest sens mówienia o ponowoczesnej nauce, czy taka nauka jest możliwa, jaka miałaby być jej specyfika?

Czy wreszcie zasadnym jest w ogóle mówienie o zapotrzebowaniu na jakąś ponowoczesną naukę?

Jeśli bowiem zwolennicy nauki postmodernistycznej twierdziliby, że taka nauka winna wypracować odpowiednie narzędzia, za pomocą których można uchwycić dzisiejsze czasy – to mamy tu do czynienia de facto z podejściem modernistycznym.

Jeśli kolejną cechą charakterystyczną tego rodzaju nauki ma być refleksja nad tworzeniem wiedzy o rzeczywistości (kulturoznawstwo refleksyjne) – to też mamy w tym wypadku do czynienia z jakąś wersją modernizmu – w ramach którego próbuje się odkryć mechanizmy i

uwarunkowania (np. kulturowe) tworzenia wiedzy.

Aby nie popadać w tego typu dylematy czy sprzeczności – spróbujmy zastanowić się nad innym jeszcze podejściem.

Będzie ono związane z bronioną przeze mnie wizją świata, w którym chciałbym żyć i w ramach którego chciałbym uprawiać jakąś formę refleksji – kulturoznawczej na przykład.

Niech więc punktem wyjścia będzie zarysowanie wizji świata i człowieka, z którą się solidaryzuje .

Podstawowymi parametrami tego świata jest oparcie się jego (jeśli chodzi o praktykę polityczną) na a) zasadach liberalnej demokracji, b) regulowanie działań gospodarczych przez wartości i reguły wolno-rynkowe, c) „prywatyzacja” przekonań światopoglądowych.

Znaczy to, że stanie się on, jak to kiedyś wyraził Jerzy Kmita, światem bez symboli:” Tak więc projekt kultury postmodernizmu oraz neopragmatyzmu Rorty’ego i Davidsona nie przewiduje obecności w niej żadnej relacji symbolizowania.

Wyklucza symbole, symbolizowanie i obiekty symbolizowania.

Idzie przy tym zarówno o symbolizowanie aksjologiczne (światopoglądowe), jak i komunikacyjne, semantyczne w pierwszym rzędzie.

Proponuje się oto kulturę bez symboli”1.

Jean Baudrillard w ostatnio wydanej książce posługuje się pojęciem: ‘rzeczywistości integralnej’, poprzez którą rozumie:” realizację postulatów składających się na nieograniczony projekt działań w stosunku do świata: niech wszystko stanie się rzeczywiste, niech wszystko stanie się widzialne i przejrzyste, niech wszystko zostanie „wyzwolone” [...]

Jeśli kiedyś świat oddalał się ku transcendencji, jeśli zapadał się w jakieś inne zaświaty, to dzisiaj upadł w rzeczywistość.

Jeśli kiedyś istniał ruch transcendowania ku górze, to dzisiaj istnieje ruch transcendowania ku dołowi.

Jest to swego rodzaju drugi upadek człowieka, o którym mówi Heidegger: upadek w banalność – lecz tym razem bez możliwości odkupienia”2.

Świat zachodni staje się zatem światem jednowymiarowym, związków metonimicznych, życia codziennego, zjawisk 1 Jerzy Kmita: Jak słowa łączą się ze światem, Wyd.

Nauk.

IF UAM, Poznań, 1995, s. 297 2 Jean Baudrillard: Pakt jasności, wyd.

Sic!

2005, s. 7-15

zmysłowych itp.

(żeby poprzestać na tych najczęściej spotykanych określeniach).

Jest to także, jak doskonale wiadomo, d) świat permanentnej konsumpcji (w szerokim tego słowa znaczeniu) napędzanej przez praktykę reklamy.

Jakie to może mieć konsekwencje dla nauki?

Otóż fakt zwycięstwa (jak na razie) liberalizmu (politycznego, ekonomicznego) powoduje, że na rynku idei mogą konkurować różne wizje urządzenia świata, ideologie, systemy wartości, z których żadna nie może liczyć (jak chce John Rawls) na oficjalną legitymizację władzy państwowej – chyba że treści którejś z nich zostaną zakwestionowane jako: niezgodne z oficjalnie obowiązującym prawodawstwem.

Wobec tego od razu można wysnuć wniosek, że nauka (humanistyka) ze swoim dążeniem do powszechnej ważności (kosztem wiedzy innego typu) nie mieści się, generalnie rzecz biorąc, w idealnym obrazie liberalnych wspólnot.

Z kolei gospodarka wolnorynkowa, jak doskonale wiadomo, ze takimi wartościami, jak zysk, skuteczność, efektywność, profesjonalizm, reagowanie na potrzeby uczestników gry rynkowej (i rzecz jasna kształtowanie tych potrzeb czy wartości) „wymusza” także odpowiednie funkcjonowanie praktyki naukowej.

W świecie bez symboli (choć można dyskutować na ile on już się urzeczywistnił) mamy bowiem do czynienia z jednostkami bądź grupami realizującymi (żeby znów nawiązać do propozycji terminologicznych Jerzego Kmity) praktycznie uchwytne cele za pomocą praktycznie uchwytnych reguł czy wartości.

Nauka zatem winna dostarczać (jak by można sądzić) wiedzy instruującej jak realizować cele w praktycznie uchwytnym kontekście, czyli świecie jednowymiarowym (bez symboli).

Zatem, nauka: a) może dostarczać technologii, b) może stać się socjotechniką (ten ostatni postulat odnosi się do nauk społecznych i ew. humanistyki).

Ideał ten jest nienajgorzej spełniany przez wspomniane na wstępie dyscypliny przyrodnicze (nie mówiąc już o stosowanych).

Próbują go też realizować (w aspekcie socjotechnicznym) niektóre nauki społeczne – na

czele z ekonomią czy, powiedzmy, psychologią społeczną.

II Kulturoznawstwo (tak jak humanistyka czy inne nauki społeczne) próbuje natomiast badać poszczególne aspekty tak czy inaczej rozumianej rzeczywistości kulturowej.

Tymczasem, jak nas przekonują rzecznicy ponowoczesności nauka nie jest w stanie badać jakiegoś świata istniejącego realnie, obiektywnie czy niezależnie od podmiotu poznającego (żeby poprzestać na tych najczęściej spotykanych określeniach).

Co więcej, tego typu określenia stają się już nie za bardzo zrozumiałe.

Nauka, argumentuje się dalej, może badać takie dziedziny przedmiotowe, które sama wykreuje.

Pojęcie badania czegoś co może istnieć naprzeciw nas (a więc np. kultura) też staje się nie za bardzo zrozumiałe.

Idźmy dalej.

Postulat badania wytworów samej nauki oraz mechanizmów kreowania świata (przez naukę) dziedziczy te same trudności, jak badanie jakiejś obiektywnej rzeczywistości – w tym wypadku: kulturowej.

Zatem, nastawienie kulturoznawstwa na cele głównie poznawcze staje się/może się stać źródłem wielu (jak by powiedział Rorty) nieopłacalnych kłopotów.

Praktyka naukowa we współczesnym świecie zyskała też poważną konkurencję w opisywaniu rzeczywistości.

Ową alternatywą stały się:” wszystkie wytwory sztuki i przemysłu rozrywkowego (filmy, produkcja telewizyjna, książki itp.), jak również teksty informacyjne i analityczne [...]

Dziennikarze i naukowcy stale starają się wzajemnie siebie sobie podporządkować, aby ustanowić samych siebie podmiotem i zmienić drugą stronę w przedmiot, źródło danych.

Dziennikarze przytaczają zarówno informacje uzyskane od „miejscowych informatorów”, jak i ekspertów akademickich, układając opowieści o tym, co dzieje się tu i teraz”3.

3 Sherry B. Ortner: Pokolenie X. Antropologia w świecie nasyconym mediami, w: Badanie kultury.

Elementy teorii antropologicznej, PWN, W-wa, 2004, s. 420-421

W społeczeństwie informacyjnym media nie tylko tworzą nowe obrazy świata ale także stają się pomału głównym źródłem wiedzy o świecie.

Jeśli zgodzimy się z poglądem, że współczesny człowiek (i to nie tylko Zachodu) żyje w świecie głównie medialno-cyberprzestrzennym – to wiedza o tym świecie też będzie pochodziła od uczestników „spotkań” cyberprzestrzennych tworzących „chwilowe” społeczności i wymieniających się informacjami.

Ponadto, jak zauważa wspomniany już tu J. Baudrillard:” czy zatem w cyberprzestrzeni istnieje możliwość odkrycia czegokolwiek?

Internet symuluje jedynie istnienie mentalnej przestrzeni wolności i kreacji.

W gruncie rzeczy oferuje jednak wyłącznie zwielokrotnioną, lecz konwencjonalną przestrzeń, w której użytkownik wchodzi w interakcje ze znanymi sobie elementami, ustalonymi lokalizacjami, ustanowionymi kodami.

Poza parametrami wyszukiwania nie istnieje nic.

Każdemu pytaniu przypisana jest wcześniej ustalona i dająca się przewidzieć odpowiedź.

Jesteście jednocześnie pytającym i automatyczną odpowiedzią maszyny.

Jesteście zarazem koderem i dekoderem, swoim własnym terminalem”4.

W społeczeństwie informacyjnym ludzie wymieniają się informacjami – działając w różnych praktykach.

Nauka w stopniu nie zadawalającym uczestniczy w owej wymianie informacji.

Praktyka naukowa bowiem w coraz większym stopniu stanowi coś w rodzaju zamkniętego obiegu informacji.

Uczeni stają się kimś w rodzaju kolejnej grupy dyskusyjnej – utwierdzającej się w swych własnych poglądach i zapatrywaniach (wciąż zadziwiająco mało publikuje się prac w Internecie czy czasopismach internetowych).

Jest to związane, jak sądzę, przede wszystkim z tym, że: uczeni – działający w ramach praktyki naukowej tworzyli (co najmniej od wieku XVII) swoistą „Rzeczpospolitą uczonych”.

Był to rodzaj korporacji określającej całokształt tego, co się nazywa nauką.

To korporacja decydowała, jakie winny być podstawowe cele działalności naukowej.

Uważano, że tworzenie wiedzy jest dobrem samym w 4 Jean Baudrillard: op.

cit..., s. 66-67

sobie, a badacz winien być niezależny i autonomiczny (podobnie jak i wyższe uczelnie).

Ocena oraz kontrola badań (a także kontrola środków finansowych) też miała/ma się odbywać wewnątrz korporacji – według kryteriów przez nią wypracowanych: „ z jednej strony uczeni żądają absolutnej autonomii, a zarazem pełnego sfinansowania przez państwo prowadzonych przez siebie badań, a za jedyny (niemal obiektywny) ich rezultat uważają opublikowanie artykułu będącego podsumowaniem badań w jednym z prestiżowych czasopism naukowych (najlepiej z listy filadelfijskiej).

Dla uczonych obiektywną oceną wartości badań jest liczba cytowań danego artykułu”5.

Jeśli dodamy do tego istnienie skomplikowanego niekiedy rytuału tzw. recenzji – będących w gruncie rzeczy (zwłaszcza w obszarze humanistyki i nauk społecznych) formą cenzury (co w dobie Internetu – gdzie każdy może samodzielnie publikować staje się już nie za bardzo zrozumiałe, nie mówiąc już o tym, ze godzi to w konstytucyjną wolność słowa) to mamy obraz wysoce niedemokratycznej, stojącej niemalże ponad prawem, nie liczącej się z regułami gry rynkowej organizacji.

Tu na marginesie niejako można przypomnieć, że problemy związane z funkcjonowaniem praktyki naukowej we współczesnych zachodnich demokracjach były już sygnalizowane znacznie wcześniej.

Jeden z „ojców” postmodernizmu pisał:” kultury pozbawione nauki, pozanaukowe sposoby postępowania i założenia także się potrafią wybronić same i należy im na to pozwolić jeśli takie jest życzenie ich przedstawicieli.

Naukę należy chronić przed ideologiami, a społeczeństwa, zwłaszcza społeczeństwa demokratyczne, należy chronić przed nauką.

Nie oznacza to, że naukowcy nie mogą czerpać korzyści z wykształcenia filozoficznego, ani że ludzkość nie odniosła i nigdy nie odniesie pożytku z poszczególnych dyscyplin naukowych.

Jednakże korzyści takich nie należy narzucać; powinny być one zbadane i w sposób wolny zaakceptowane przez strony biorące udział w wymianie.

W systemie demokratycznym instytucje 5 Tamże, s. 161

naukowe, programy badawcze i propozycje naukowe należy zatem poddać kontroli publicznej, a [...] wyników uzyskanych przez naukę powinno się nauczać jako jednego spośród wielu poglądów”6.

Do tego wszystkiego można jeszcze dodać znane od dawna inne przywary: a) hermetyczny język większości prac produkowanych przez naukowców, b) niechęć do popularyzowania wiedzy (uczeni nie są za to rozliczani), c) podejmowanie problematyki badawczej, która, generalnie rzecz biorąc, jest ważna dla samych uczonych bądź klasy społecznej, do której oni należą (z reguły jest to tzw. wyższa klasa średnia) Co więcej, w ramach samej praktyki naukowej zaczynają powstawać (w USA) tzw. uniwersytety ‘for profit’ – nastawione tylko i wyłącznie na świadczenie usług edukacyjnych.

Kadrę tego typu ośrodków stanowią w dużej części różnego rodzaju praktycy życia gospodarczego bądź politycznego7.

III Desakralizacja nauki we współczesnych społecznościach Zachodu wywołała, rzecz jasna, dyskusje nad dalszym kształtem tej sfery ludzkiej działalności.

W szczególnie kłopotliwym położeniu znalazła się humanistyka, a co za tym idzie i dyscypliny zajmujące się badaniami kultury.

Obok zatem postulatów utrzymania naukowości humanistyki – wzorującej się na standardach teoretyczno-metodologicznych wypracowanych przez przyrodoznawstwo i zaadaptowanych dla potrzeb tej grupy dyscyplin proponuje się nowe rozwiązania.

Zwykle opatrywało się je mianem: antyscjentystycznych.

Spośród żywotnych na początku wieku XXI antyscjentystycznych (czy wręcz ponowoczesnych) koncepcji funkcjonowania humanistyki na czoło 6 Paul K. Feyerabend: Przeciw metodzie, wyd.

Siedmioróg, Wrocław, 1996, s. 8 7 Krzysztof Pawłowski: Społeczeństwo wiedzy, wyd.

Znak, Kraków, 2004, s. 38

wyróżniają się propozycje J. Habermasa i R. Rorty’ego.

Ta pierwsza nawiązująca genezą do teorii krytycznej szkoły frankfurckiej postulowała/je funkcjonowanie humanistyki w aspekcie pozatechnologicznym.

Poszczególne dyscypliny humanistyczne miałyby w tym wypadku służyć „interesowi”: a) emancypacyjnemu (uświadamianie sobie genezy, funkcji i założeń określonych przekonań i wypływająca stąd krytyka danego stanu kultury), b) wolnej od zakłóceń komunikacji („niewymuszone” porozumienie się co do „czegoś” na gruncie odpowiedniej etyki dyskursu).

Z kolei neopragmatysta Rorty postuluje zacieranie różnić między różnymi grupami nauk.

Nauki humanistyczne miałyby tworzyć, zdaniem jego, rodzaj wspólnoty interpretacyjnej.

Celem zasadniczym uczonych byłoby osiągnięcie niewymuszonego porozumienia, które mogłoby być osiągane na drodze, jak to określa, swobodnego i szczerego spotkania – z uwzględnieniem jak największej ilości sugestii i argumentów.

Wówczas nie za bardzo już zrozumiały stałby się model poznania oparty na relacji: podmiot-przedmiot oraz korespondencyjna teoria prawdy.

Rorty uważa, że tego typu model nauk humanistycznych może być wzorem dla innych instytucji politycznych demokratycznego świata8.

Pośród innych propozycji nowego usytuowania humanistyki (i co za tym idzie nauk o kulturze) można wspomnieć ideę humanistyki jako dialogu.

Przytoczmy cytat ilustrujący tego typu postawę:” Jest to postawa, w której wyniku pojawia się możliwość [...] przesunięcia głównego punktu ciężkości owej technologicznej efektywności w kierunku komunikacji, ułatwiając w ten sposób przyjęcie postawy dialogicznej [...]

Empirycznym świadectwem owej dialogicznej postawy prowadzącej do porozumienia jest tożsamość uzgodniona z perspektywy wspólnot biorących udział w dialogu.

W obydwu przypadkach podmiot komunikacyjny, jak i przedmiot komunikacji są czymś w rodzaju – jak to sformułował Jerzy Kmita – ekranu, na którym obydwie 8 Rorty’ego ideę nowego modelu nauki i humanistyki przynosi min. esej: Nauka jako solidarność, w: Richard Rorty: Obiektywność, relatywizm i prawda, wyd.

Aletheia, W-wa, 1999, s. 55-69

strony dialogu wyświetlają swoje przekonania.

Wówczas to w wyniku takiej autokreacji każdego z nich z osobna, pojawia się możliwość ewoluowania postaw radykalnie odmiennych u nadawcy i odbiorcy, w kierunku ich upodobnienia (passing theory – według Davidsonowskiego opisu kompetencji językowej) [...]

Pytanie o przedmiot badania [...[ pozostaje więc zawsze pytaniem otwartym, inaczej mówiąc: pytaniem otwierającym każdorazowo nowe możliwości i pozostawiającym je – by posłużyć się retoryką H. G. Gadamera – w otwartości”9.

W polskim środowisku kulturoznawczym problem statusu kulturoznawstwa jako dyscypliny badawczej (i również dyscypliny nauczania) jest od pewnego czasu rozważany w kontekście sporu o postmodernizm.

Nieprzypadkowo wspominam o sporze: między modernistami a postmodernistami.

Nie jest to bowiem, jak się wydaje, spór między jakimiś dwoma paradygmatami czy modelami prowadzenia badań naukowych.

Przychylam się do tej opinii, która rzeczoną kontrowersję sytuuje w kontekście „boju” o przyszły kształt społeczeństw zachodnich.

Jeśli przystanie się na tego typu interpretację – to można (wreszcie) udzielić odpowiedzi na tytułowe pytanie: czy w społecznościach postnowoczesnych kulturoznawstwo ma przyszłość?

Odpowiedź na to pytanie może być pozytywna – z jednym ważnym zastrzeżeniem.

Kulturoznawstwo musi uwzględnić zupełnie odmienne reguły gry, jakie obowiązują wśród bywalców ponowoczesnych światów (najważniejsze z nich ukazałem na początku niniejszego referatu).

„Typowy” człowiek Zachodu żyje w świecie wolnych rynków i liberalnych demokracji.

Jest zachęcany do konsumpcji i wiele wskazuje na to, że respektuje ów konsumpcjonizm.

Wiedza produkowana przez praktyki naukowe służy w tym świecie przede wszystkim do wytwarzania wciąż nowych technologii, dostarczania informacji o rynku, zachowaniach konsumentów, ich preferencjach oraz skutecznym wdrażaniu 9 Hanryk Mamzer: Archeologia i dyskurs, Poznań, 2004, s. 232-234

do respektowania światopoglądu konsumpcyjnego – kosztem innych światopoglądów czy wielkich narracji (ten ostatni punkt jest realizowany przez pedagogikę i psychologię).

Wydaje się zatem, że nie ma tu już miejsca na kontemplowanie rzeczywistości – w czym celowała tradycyjna humanistyka i co za tym idzie nauki o kulturze.

Gdzież więc tutaj może być miejsce dla kulturoznawstwa?

Poniżej postaram się zarysować taką wizję kulturoznawstwa, z którą się solidaryzuję i którą chciałbym propagować w respektowanym przez siebie ponowoczesnym świecie – uwzględniając zarysowane powyżej jego parametry (jest to oczywiście tylko interpretacja – dokonana z określonego punktu widzenia).

A zatem: 1.

Byłoby mi miło gdyby Kulturoznawstwo, jako dziedzina wiedzy, respektowało zasady liberalnej demokracji, która umożliwia swobodną dyskusję wszystkich ze wszystkimi, ścieranie się poglądów i idei (bez wyróżniania żadnej z opcji), 2.

Byłoby mi miło gdyby Kulturoznawstwo respektowało zasady wolnego rynku – również na gruncie nauki bądź postanauki.

Rozumiem przez to, że akceptacja poglądów generowanych przez jakąś dyscyplinę wiedzy odbywa się nie w środowisku uczonych – tylko przez uczestników gry rynkowej.

Teorie, twierdzenia czy wartości produkowane w ramach praktyk wiedzotwórczych są rodzajem produktu, który jest wypuszczany na rynek w celu znalezienia nabywcy, 3.

Kulturoznawstwo jako dyscyplina nauczania byłoby rodzajem działalności edukacyjnej, celem zasadniczej której byłoby oferowanie usług edukacyjnych – polegających na wdrażaniu do uczestnictwa w spluralizowanym świecie współczesnych społeczności.

Byłoby mi miło – gdyby owo wdrażanie nie pomijało wartości liberalnych i wolnorynkowych, 4.

Respektowana przeze mnie wizja kulturoznawstwa propaguje taki obraz świata, w którym zakłada się, że mamy w nim do czynienia z działającymi

jednostkami – realizującymi różne cele i wartości.

Nie postuluje natomiast innych bytów, którym można by było przypisać jakiś obiektywny statut, 5.

Zakłada się tu, że wiedza służy do radzenia sobie z rzeczywistością stawiającą nam opór w naszym codziennym bytowaniu, działaniu itp., 6.

Wszelka wiedza, jaka była/jest tworzona przez naukę, sztukę czy religię jest tutaj pojmowana jako zbiór różnych faktów, teorii, dyskursów, tekstów, narracji, paradygmatów czy imaginariów.

Zostały one wytworzone przez człowieka.

Nie są (nie były) one natomiast efektem odkrycia przez niego jakichś niezależnych zjawisk.

Podstawowym tedy kryterium wyboru i respektowania danych poglądów czy tekstów jest (jak się wydaje) większy stopień ich użyteczności w porównaniu z innymi (użyteczność jest tutaj rozumiana szeroko – jako zdolność większego zaspakajania różnych celów), 7.

Kulturoznawstwo, socjologia, literaturoznawstwo, matematyka czy fizyka – to nazwy pewnych praktyk, w ramach których tworzy się wspomniane teorie, dyskursy, teksty, narracje, paradygmaty bądź imaginaria, 8.

Wspomniane przed „momentem” wytwory określonych praktyk tworzy się w jakiejś perspektywie, czyli w ramach danego dyskursu, paradygmatu itp., 9.

Refleksja nad tworzeniem jest konstruowaniem kolejnego tekstu, narracji itd., 10.

Pojęcie kultury (tradycyjnie uważane za przedmiot badań kulturoznawczych) jest również konstruktem – pomagającym nam lepiej radzić sobie z rzeczywistością stawiającą nam „opór”, 11.

Z punktu widzenia respektowanej tu opcji kulturoznawczej najbardziej użyteczna wydaje się koncepcja kultury jako wizji świata i człowieka, wartości oraz reguł działania, które to można przypisać działającym jednostkom bądź grupom ludzkim w różnych sferach rzeczywistości.

Zamiast tego pojęcia równie dobrze może kulturoznawca posługiwać się wymienionymi powyżej kategoriami (narracji, dyskursu czy imaginarium)

rozumianymi jako wizje świata i człowieka oraz zbioru wartości, 12.

Kulturoznawstwo (w proponowanej tu wersji) winno zaangażować się w uprawianie określonej polityki.

Rozumiem przez to opowiadanie się za taką a nie inną koncepcją urządzenia świata – krótko: za jakąś kulturą/ami w preferowanym (respektowanym) tu znaczeniu.

Tytułem przykładu.

We wstępie do książki: Kultura ma znaczenie Samuel Huntington zauważa, że jeszcze w połowie wieku XX czynniki kulturowe znajdowały się w centrum uwagi nauk społecznych.

W kulturze bowiem upatrywano klucza do zrozumienia różnic występujących między społeczeństwami – jeśli chodzi o rozwój gospodarczy czy polityczny.

Można zatem pytać, sądzi Huntington, jak kultura rozumiana w sensie przedmiotowym wpływa na zakres i sposób realizowania bądź nie realizowania przez społeczeństwa procesu rozwoju ekonomicznego i demokratyzacji życia politycznego10.

Lawrence Harrison (drugi z redaktorów wspomnianego zbioru) pisze, że w końcu wieku XX znowu nastąpiło odrodzenie zainteresowania badaniami nad kulturą.

Rosnąca liczba naukowców, dziennikarzy, polityków i specjalistów od rozwoju gospodarczego dostrzega ogromną rolę wartości i postaw przejawianych w obrębie danej kultury jako czynników ułatwiających bądź utrudniających postęp cywilizacyjny.

Wszyscy oni należą do grona intelektualnych spadkobierców takich myślicieli jak Alexis de Tocqueville, Max Weber czy Edward Banfield.

Przedstawiciele dwóch dyscyplin podchodzą ze sceptycyzmem, zauważa, do istnienia związków między wyznawanymi wartościami a rozwojem społeczeństw.

Ma tu na myśli antropologów kulturowych oraz ekonomistów.

Głównym problemem, pisze dalej, z jakim borykają się antropolodzy kulturowi jest tradycja relatywizmu kulturowego, w której niemożliwe stało się jakiekolwiek wartościowanie praktyk czy obyczajów innych społeczeństw (innych niż zachodnie).

Niektórzy antropologowie uważają np. ideę 10 Lawrence E. Harrison, Samuel P. Huntington: Kultura ma znaczenie, wyd.

Zysk i S-ka, Poznań, 2003, s. 12- 14

postępu za wytwór Zachodu narzucany innym kulturom.

Skrajni relatywiści mogą utrzymywać, że przedstawiciele Zachodu nie mają prawa krytykować różnych odmiennych praktyk kultywowanych przez nie zachodnie społeczności (jak, powiedzmy, okaleczanie żeńskich narządów płciowych, zwyczaj palenia na stosie wraz z zmarłym mężem również jego żony czy nawet niewolnictwa).

I w końcu podaje przykład Alana Greenspana, który był przekonany, że istoty ludzkie są z natury kapitalistami i upadek komunizmu niemalże automatycznie powoła do życia gospodarkę wolnorynkową.

Dopiero w obliczu rosyjskiego kryzysu gospodarczego musiał przyznać, że o wszystkim przesądziła w tym przypadku kultura a nie natura11.

13.

Z powyższym punktem wiąże się kwestia wdrażania do uczestnictwa w danej kulturze.

Kulturoznawca swój wysiłek pisarski podporządkowywałby potrzebie wdrażania do świata określonej wspólnoty/ot, 14.

Aktywność polityczna kulturoznawców polegała by także na zajmowaniu się konkretnymi problemami różnych społeczności (bez podziału tematów: na godne bądź nie refleksji kulturoznawczej).

Oczywiście, nic nie stoi na przeszkodzie aby kulturoznawca tworzył nowe całościowe narracje czy dyskursy – jeśli będzie to niezbędne dla realizacji celów politycznych.

Może też kwestionować istniejący ład społeczny – proponując nowy, 15.

Wiedza o problemach różnych grup ludzkich powinna być współtworzona przez kulturoznawców i „tubylców”.

Dobrze by było żeby obowiązywała tu (jak to się określa) „idea symetrii’.

Solidaryzuje się bowiem z poglądem, że:” za każdą teorią i każdym opisem stoi określony partykularny punkt widzenia.

Każda teoria i każdy opis są swoistymi językowymi (ew. cyfrowymi – przyp. A. R.) formami życia.

Ich funkcja polega raczej na oddziaływaniu na rzeczywistość niż przedstawianiu jej w możliwie dokładny sposób”12.

Zatem wspomniana „idea symetrii” polegałaby na tym, że wiedza (dane, fakty itp.)

11 Tamże, s. 23-29 12 Marcin Lubaś: Rozum i etnografia, wyd.

Nomos, Kraków, 2003, s. 139

jest współkonstytuowana na podstawie wyobrażeń kulturoznawców (z jednej strony) oraz (z drugiej strony) przedstawicieli tych grup, które są przedmiotem refleksji owych kulturoznawców (przypominać to może pracę np. dziennikarza-reportera).

Praca kulturoznawcy miałaby polegać:” na zestawieniu rozmaitych wypowiedzi i podejść, przy czym stanowisko (kulturoznawcy – przyp. A. R.) byłoby jednym z wielu możliwych do zaakceptowania [...] dialogowość badań terenowych ma więc, jak się zdaje, prowadzić do zniesienia podziału na metodę i praktykę badawczą [...]

Nikt nie ma w tej sprawie decydującego głosu, żadna ze stron nie może narzucić drugiej tylko swojej własnej metody badania czy definicji sytuacji badawczej”13.

IV We wcześniejszych partiach niniejszego referatu napisałem, że można sobie wyobrazić, że najważniejszym zadaniem dla kulturoznawców może być wdrażanie jednostek i grup ludzkich do uczestnictwa w życiu określonych społeczności – inaczej: w ich kulturze/ach (w przyjętym tu rozumieniu tej ostatniej kategorii) Otóż wdrażanie do uczestnictwa w kulturze danych społeczności realizowane było do tej pory na gruncie różnych tzw. humanistycznych przedmiotów (literatura narodowa, historia, geografia czy filozofia).

Tymczasem skomplikowane realia dzisiejszych ciągle zmieniających się światów wymagają, jak sądzę, innego podejścia.

Stabilną rzeczywistość – gwarantowaną przez jakąś wielką narrację można podzielić na szufladki i każdą z nich przydzielić innemu przedmiotowi nauczania.

Niestabilne rzeczywistości (nie mówiąc już o wirtualnych bytach) wymagają ciągłego pisania nowych opowieści, które mogą nie być ze sobą kompatybilne.

Kulturoznawca, dzięki temu, że interesuje się wszystkimi światami, jakie 13 Tamże, s. 170-171

zostały wykreowane przez ludzkość może zastąpić literaturoznawcę, historyka czy filozofa w dziele pisania wielowymiarowych wizji świata/ów.

Można zatem wyobrazić sobie zastąpienie, w praktyce edukacyjnej, tradycyjnych przedmiotów humanistycznych przez blok kulturoznawczy – składający się z różnych tekstów (literackich, historiograficznych czy filozoficznych).

Owe teksty mogłyby być prezentowane jako propozycje różnych światów, w których mieszkał człowiek.

Kulturoznawstwo w praktyce edukacyjnej zatem wdrażałoby do uczestnictwa w kulturze danych współczesnych społeczności.

Kulturoznawca solidaryzując się z jakąś społecznością – ukazywałby i perswadował najważniejsze dla niej wartości i scenariusze życia, które ona oferuje.

Jedną z możliwych strategii, jaką mógłby stosować w tym celu byłoby zestawienie wizji, z którą się solidaryzuje z innymi, które byłyby wyinterpretowywane z zachowanych tekstów (stanowiłyby one rodzaj pre-tekstów).

Jak już wcześniej miałem okazję zauważyć, solidaryzuje się ze społecznościami liberalnymi – w związku z tym moja wizja kulturoznawstwa zakłada te wszystkie wartości i reguły, jakie preferuje współczesna ponowoczesna pedagogika, która także jest zaangażowana w przeważającej liczbie przypadków w obronę światopoglądu liberalnego.

Jak zauważył Zygmunt Bauman celem nowożytnej edukacji było kształtowanie człowieka zdolnego do życia „republikańskiego”: ”rewolucja pedagogiczna, jaka towarzyszyła narodzinom nowoczesnego społeczeństwa [...]

polegała na trzech dogłębnych przeobrażeniach: na wyodrębnieniu pewnych części procesu życiowego jako okresu „niedojrzałości”, najeżonego szczególnymi niebezpieczeństwami, ale i posiadającego własne specyficzne dlań potrzeby i wymagającego specyficznego reżymu i specyficznych dlań zabiegów, na separacji przestrzennej tych, co mieli być przedmiotem owych zabiegów i poddania ich pieczy odrębnej kategorii specjalistów”14.

W tradycji nowożytnej edukacja (w szerokim znaczeniu) byłatraktowana 14 Zygmunt Bauman: Ponowoczesna szkoła życia, w: studia Edukacyjne, 1996, t.

2, s. 12-15

jako swoisty pas transmisyjny – miała zmierzać (najogólniej rzecz biorąc) do przekazywania treści dominującej w danym okresie kultury.

Edukacja i pedagogika stały się terenem walki o koncepcję ładu społecznego jaki ma dominować.

Stały się miejscem walki o kształt świata, o wartości i prawdę.

Zwycięstwo któregoś z dyskursów oznaczało eliminację bądź marginalizację systemów alternatywnych.

Dominująca władza przede wszystkim za pomocą wiedzy starała się utrwalić swoje panowanie.

Narzucała zatem prawne funkcjonowanie edukacji, system kształcenia nauczycieli oraz programy szkolne i podręczniki i rzecz jasna wartości i metody wychowawczei.

Dzieci i młodzież, które przede wszystkim były przedmiotem namysłu pedagogicznego, a następnie oddziaływania edukacyjnego traktowano jak przysłowiowy materiał z gliny, który należało w odpowiedni sposób ukształtować.

Na gruncie współczesnych pedagogii kwestionuje się wychowanie dla społeczeństwa obywatelskiego, które wydaje się być w ponowoczesnym świecie czymś anachronicznym.

Kształtowanie jasno określonej tożsamości obywatelskiej było jednym z podstawowych celów modernistycznych metanarracji pedagogicznych:”w kulturze ponowoczesnej występuje paradoksalne zjawisko współwystępowania zjawisk globalizowania i fragmentaryzowania pojęcia obywatelstwa.

Tradycyjnie rozumiane obywatelstwo przestaje być dominującym [...]

Kategorie państwa-narodu lub narodowego państwa tracą znaczenie [...] współcześnie jednostka staje się „obywatelem” wielu wchodzących ze sobą w dynamiczne interakcje społeczności.

Istota i egzystencja tych społeczności nie jest już wyznaczana przez Tradycję i Historię, przez język lub Wspólne Przeznaczenie [...]

W rezultacie obywatelska tożsamość jednostki staje się coraz bardziej sfragmentaryzowana [...]

Powtórzmy raz jeszcze – czuje się ona członkiem/obywatelem kilku (lub nawet wielu) społeczności jednocześnie [...]

Trzeba też dostrzec, że w skali całego świata, tradycyjne pojęcia obywatelstwa rozpraszane są też przez istnienie procesów ruchliwości międzykulturowejii.

Co więcej, współczesne pedagogie kwestionują podstawowe kanony myślenia pedagogicznego: 1) czy człowiek musi wychowywany?

2) czy rzeczywiście można wychować drugą osobę?

3) dlaczego wychowujemy dzieci i młodzież, a często także dorosłych wbrew ich woli, potrzebom i oczekiwaniom?

4) jak to się dzieje, że społeczeństwa mieniące się demokratycznymi nie dostrzegają w pedagogice źródła tyranii, przemocy: strukturalnej i symbolicznej?iii Postuluje się zatem wychowanie bez celowego oddziaływania, rozumiane jako współżycie pokoleń w wolnym od wychowania poczuciu odpowiedzialności każdego za samego siebie.

Wspierać zamiast wychowywać – o to naczelna idea antypedagogiki, a podstawowym warunkiem wspierania jest jego dobrowolnośćiv.

Dla antypedagogów ważnym jest: kim jestem jako człowiek?

Jakim się staje.

Jeden z rzeczników postmodernistycznej pedagogiki A. Giroux postuluje aby edukacja w ponowoczesnym świecie przebiegała podług następujących założeń: a) proces edukacji – to nie tylko przekazywanie wiedzy, ale proces tworzenia podmiotów politycznych, zdolnych do wyrażania własnych wizji świata i artykułowania swoich interesów.

Jednym słowem – władnych posługiwania się własnym/i głosem/ami, b) w centrum krytycznej pedagogiki muszą znajdować się kwestie etyczne – zwłaszcza te sprzeciwiające się ludzkiemu cierpieniu i eksploatacji, c) krytyczna pedagogika powinna koncentrować się na kwestii różnic – inspirować budowę takich stosunków społecznych, w których różnice będą odgrywały rolę pierwszoplanową, d) język pedagogiki winien umożliwiać myślenie alternatywne, e) nauczyciel w nowej rzeczywistości powinien stać się „transformatywnym intelektualistą” – zaangażowanym w kwestie społeczne i polityczne, człowiekiem aktywnym, krytycznym i wykazującym cywilną odwagę15.

Przy tego typu podejściu do edukacji zmienia się (może ulec zmianie) i to radykalnie rola nauczyciela:” nauczyciel przestaje występować w roli 15 Tomasz Szkudlarek, Bogusław Śliwerski, Wyzwania pedagogiki i antypedagogiki, Impuls, Kraków, 2000, s. 88-87

i ii iii iv


corpora: wikisources-pl

text:
budzić, i złożenia z pod- (podbudzać), po- (pobudka), prze- (przebudzać), z-.

Prasłowo; u nas tylko w tej postaci, u innych Słowian jeszcze z twardą półgłoską: cerk. bŭděti, wŭzbŭnąti, 'czuwać', 'ocknąć się', wŭzbydati, 'ocykać się', serb. badniak ('wigilja Narodzenia Pańskiego', od 'czuwania', bdijeti, 'czuwać'; 'kłoda w tę noc palona', której popiół i węgle siły magicznej); czes. bdim, bedliwy, 'uważny', zbedny, 'uważny', 'skromny', 'cny' (przejęte przez nas w przeczeniu: niezbedny, dziś niezbędny, p.); rus.

bodryj, 'dzielny', 'raźny' (p. biedroń u nas, z miękką półgłoską).

Naszemu budzić odpowiada lit.

pabaude, 'pobudzili', prus.

etbaudints, 'wzbudzony'; twardej półgłosce (bdieti) odpowiada prus.

budē, 'czuwają', lit.

budau (busti) i budżiu (budēti), 'czuwać', budrus, 'raźny'; bausti, baudżiu, 'naganiać', baudżiawa, 'pańszczyzna', odpowiada cerk. (u nas jak i bŭděti zupełnie zapomnianemu) bludą, blusti, 'uważać', rus.

nabludat', 'spostrzegać', ind. bodhati, 'czuwa', 'uważa', 'uznaje', bodhajati, 'budzi', budhjate, 'poznaje'; awest. baodaiti, 'czuje', baodajeiti, 'daje znać', frabudiate, 'obudza się', grec.

peuthomai i pynthanō, 'poznaję', 'dowiaduję się', niem. an-bieten (goc.

anabiudan), anglosas.

beodan, ge-bieten (z tego nasz gbit, p.), Ge-bot, Angebot, i 'rozkaz', i 'ofiarowanie'.

Pień olbrzymiego znaczenia i rozgałęzienia, z którego u nas właśnie jak najmniej ocalało; nierównie więcej na Rusi.


text: beluarda, ‘baszta’, z włosk. baloardo, franc. boulevard (z czego nasze bulwary), a wszystko z niem. Bollwerk (‘zastawa z tarcic’, Bohle); w 16. i 17. w. częste.


corpora: CEN

text:
Marek Belka rozpoczął dwudniową wizytę we Francji.

Wizyta ma związek z kandydowaniem Marka Belki z ramienia Polski na stanowisko sekretarza generalnego Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

W czasie pobytu w Paryżu szef polskiego rządu spotka się z obecnym sekretarzem generalnym OECD Donaldem J. Johnstonem, dziekanem korpusu Wilhelmem B. Jaggim oraz członkami Rady OECD.

W trakcie wizyty Belka będzie rozmawiał także z przedstawicielami francuskiego biznesu, zrzeszonymi w Mouvement des Entreprises de France (MEDEF) - największej organizacji pracodawców francuskich.

Spotkania będą dotyczyć przede wszystkim warunków dla inwestycji zagranicznych w Polsce, perspektyw zatrudnienia Polaków we Francji.


text:
←Pieśń III Boska Komedia

Czyściec

Pieśń IV

Dante Alighieri Pieśń V→

Wąską ścieżką poeci przedostają się na wzniesieni, gdzie Wergili określa Dantemu położenie czyśćca w stosunku do słońca.

Przebywają tu dusze, które na ziemi zwlekały z pokutą, a wśród nich florentczyk Belacqua.

1 Gdy moc rozkoszy albo moc boleści

Jednę z władz naszej istoty pochłonie,

Duch nasz w niej jednej tak się cały streści,

4 Że innym władzom nie da postać w łonie:

Przeciw błędowi to wiedz, co orzeka,

Że w nas nad jedną druga dusza płonie.

7 Gdy się więc na co skłoni zmysł człowieka,

To duszę w takie zapatrzenie wtrąca,

Iż nie spostrzega, jak jej czas ucieka.

10 Bo insza jest w niej moc spostrzegająca,

A insza, która źródłem jest pojęciu:

Tamta spętana, ta wolno chodząca.

13 Tego-m ja doznał w moim duchowzięciu:

Gdym zmysły topił w urodnej istocie,

Słońce dobiegło stopni pięćdziesięciu,

16 A myśmy zaszli, gdzie w głosów jednocie

Wołała do nas owa święta trzoda:

„Tutaj odpowiedź jest waszej tęsknocie".

19 Szersze częstokroć wrotka od ogroda

Rosochatymi cierniami przepina

Kmieć w porze, kiedy dojrzewa jagoda,

22 Niżeli była ciasnota komina,

Którędy z Wodzem wszedłem samowtóry,

Skoro nas duchów odeszła drużyna.

25 Wejść na San Leo, zejść z Nolijskiej góry

I Bismantowy można dojść grzebienia,

Lecz tu potrzeba chyba lecieć pióry,

28 Chcę rzec: na skrzydłach pożądnych pragnienia,

I być wiedziony takim drogowskazem,

Co krzepi mocy i rozprasza cienia.

31 Szliśmy więc na skroś rozłupanym głazem,

Tak że nam z obu stron uciskał boki:

Rąk i nóg było trzeba użyć razem.

34 Gdyśmy wypełzli na krawędź opoki

I na odkrytą natrafili ścianę,

„Gdzież teraz — pytam — obrócimy kroki?"

37 „W górę wprost pnij się przez bramy złupane;

Krok od mych śladów niech się nie odrywa,

Aż przewodnika biegłego dostanę".

40 Szczytu źrenica nie dobiegła żywa

I stromszy był spad granitowej bryły

Niż na promieniu kwadrantu cięciwa.

43 Zgnębiony byłem, mówiąc: „Ojcze miły,

Obróć się ku mnie i spójrz, jak się nużę,

Stań lub do reszty opuszczą mię siły".

46 „Synu mój — odparł — podźwignij się, druże!"

I ukazywał kamień w kształcie proga,

Skąd ścieżka wężem wiła się po górze.

49 Tak dzielna była jego słów ostroga,

Żem lazł na raczkach w górę pracowicie,

Aż na tę krętą perć trafiła noga.

52 Tameśmy oba usiedli na szczycie,

Oczy utkwiwszy we wschód, bo przyjemnie

Poglądać człeku na trudów przebycie.

55 Naprzód spojrzałem na doliny ciemnie,

Potem w wóz słońca; dziwno mi się zdało,

Że z lewej strony blask uderzał we mnie.

58 Kiedy Wódz ujrzał twarz mą osłupiałą

I wzrok snujący się po słońca szlaku,

Co między nami a północą stało,

61 Rzekł: „Gdyby Kastor i Polluks w orszaku

Znajdowali się onego zwierciadła,

Co w dwu półsferach chodzi po zodiaku,

64 Bliżej by jeszcze Niedźwiedzicy kładła

Wstęga Zwierzyńca płomienną obrożę,

Chybaby ze swej kolei wypadła.

67 Chceszli zrozumieć, jak to dziać się może,

Wyobraź sobie ów Syjon padolny,

Wyszykowany ku niniejszej górze

70 Tak, że horyzont posiadają wspólny

W różnych półsferach; więc tor, gdzie swe konie

Źle poprowadził Faeton swawolny,

73 W jednym kierunku bieży po tej stronie,

A zaś, rachubą już rozwiążesz własną,

W odwrotnym po tej, co ma szczyt w Syjonie".

76 „Zaiste — rzekłem — nigdy-m ja tak jasno

Nie widział ni tak w pewność był bogatym

Tam, gdziem już mniemał, że mi oczy gasną.

79 Śródkole kręgu najwyższego zatem,

Które mędrcowie równikiem nazwali,

Iż między zimą toczy się a latem,

82 Tu ku północy wybiega nie dalej

Niż tam u Żydów na drugiej półsferze

Ku południowi, co się wiecznie pali.

85 A teraz proszę, byś mi wyznał szczerze:

Dalekoż tak iść?

Perć, co nas prowadzi,

Strzela wysoko, że okiem nie zmierzę".

88 A on: „Tę górę takie prawo ładzi,

Że zrazu przykro po jej wysoczyźnie,

Ale im wyżej, tym się idzie gładziej.

91 Kiedy wybiegniesz w takie sfery wyżnie,

Iż czuć przestaniesz, że cię droga nuży,

I będziesz jak łódź, co się z prądem śliźnie,

94 Natenczas koniec obaczysz podróży;

Tam odpoczynek znajdą twoje trudy:

A to wiedz pewnie i nie pytaj dłużej".

97 Taką zachętą pokrzepił mej nudy,

A wtem głos jakiś tuż blisko zawoła:

„Może ci będzie trzeba usieść wprzódy!"

100 Na dźwięk tej mowy zwracaliśmy czoła

I w lewo biegli oczyma do skały,

Cośmy jej przedtem nie spostrzegli zgoła.

103 Podejdziem bliżej.

Osoby tam stały

W cień zasunięte, co padał od ściany,

Jako zwykł stawać człowiek opieszały.

106 Jeden duch jakby trudem pokonany

Siedział, u kolan wiązał ramion sploty,

A lica ukrył pomiędzy kolany.

109 Więc ja do Mistrza: „O Panie mój złoty,

Spojrzyj na tego, co siedzi w nieruchu,

Jakby był bratem rodnym bezochoty".

112 Ocknął się, głos nasz przyjąwszy do słuchu,

Siedzący, okiem spode łba w nas godził,

Po czym rzekł: „Idź sam, gdyś dzielny, mój zuchu!"

115 Poznałem wtedy, kto był; ni przeszkodził

Dech przyśpieszony z ciężkiego zmęczenia,

Żem zatem z wolna ku niemu podchodził.

118 A kiedym podszedł, głowę od niechcenia

Podniósł i mruknął: „Widziałeś słoneczny

Wóz podchodzący z lewego ramienia?"

121 Te skąpe słowa i ten gest stateczny

Chwyciwszy, usta rozwarłem w uśmiechu.

„Belacqua — rzekłem —jużeś ty bezpieczny!

124 Lecz czemu ślęczysz tu w takim nieśpiechu?

Czy przewodnika czekasz?

Czyli może

Znów jesteś w dawnym zanurzony grzechu?"

127 „Bracie, i cóż mi w górę iść pomoże,

Gdy zacząć nie da czyśćcowej katusze

Ptak, co u bramy pełni straży boże?

130 Tylekroć słońca obrót widzieć muszę

Poza tą furtą, ilem żył na świecie,

Żem się ociągał w szczerej westchnąć skrusze.

133 Chyba że tam się modlitwą wesprzecie,

Jeśli z serc w łasce żyjących wynika,

Bo inna w niebie nic nie waży przecie".

136 Wódz już odchodził.

„Pośpiesz!

Południka —

Mówił —już sięga słońce, krążąc w toku,

A noc, po skraju morza idąc, tyka

139 Czarną swą stopą wybrzeży Maroku".


text:
CZĘŚĆ DRUGA.

∗

∗ ∗

∗

∗ ∗

∗

∗ ∗

∗

∗ ∗

Cmentarz.

MĄŻ: Orcio!

MĄŻ: Wstań!

Taka modlitwa nie idzie do Boga.

Matki nie pamiętasz — nie możesz jej kochać.

ORCIO: Widuję bardzo często mamę.

MĄŻ: Gdzie, mój maleńki?

ORCIO: We śnie, to jest niezupełnie we śnie, ale tak, kiedy zasypiam, naprzykład zawczoraj.

MĄŻ: Dziecko moje, co ty gadasz?

ORCIO: Była bardzo biała i wychudła.

MĄŻ: A mówiła co do ciebie?

Ja wszędzie się wdzieram,

Gdzie światów krawędzie,

Gdzie aniołów pienie,

I dla ciebie zbieram

Kształtów roje,

O dziecie moje,

Myśli i natchnienie.

I od duchów wyższych,

I od duchów niższych

Farby i odcienie,

Dźwięki i promienie

Zbieram dla ciebie,

Byś ty, o synku mój

Był, jako są w niebie,

I ojciec twój

Kochał ciebie.

Widzi ojciec, że pamiętam słowo w słowo.

Proszę kochanego papy, ja nie kłamię.

MĄŻ: (opierając się o filar grobu) Marjo, czyż dziecię własne chcesz zgubić, mnie dwoma zgonami obarczyć?...

Co ja mówię?

Ona gdzieś w niebie cicha i spokojna, jak za życia na ziemi!

Marzy się tylko temu biednemu chłopięciu.

MĄŻ: Skąd?

W której stronie?

Ja napoję

Usta twoje

Dźwiękiem i potęgą.

Czoło przyozdobię

Jasności wstęgą,

I matki miłością

Obudzę w tobie

Nazwali pięknością —

By ojciec twój,

O synku mój,

Kochał ciebie.

O synku mój,

By ojciec twój

Kochał ciebie.

(wychodzą).

Spacer.

DAMY i KAWALEROWIE — FILOZOF — MĄŻ.

MĄŻ: Pan masz rację.

MĄŻ: Tak się panu wydaje.

MĄŻ: Czy widzisz to drzewo spróchniałe?

FILOZOF: Z młodemi listkami na dolnych gałązkach?

MĄŻ: Dobrze.

— Jak sądzisz, wiele lat jeszcze stać może?

FILOZOF: Czy ja wiem?

Rok — dwa lata.

FILOZOF: Cóż z tego?

FILOZOF: Przecie nie o tem mowa.

MĄŻ: Jednak to obraz twój, i wszystkich twoich, i wieku twego, i teorji twojej.

(przechodzą)

∗

∗ ∗

Wąwóz pomiędzy górami.

GŁOS ANIOŁA STRÓŻA: Schorzałych, zgłodniałych, rozpaczających pokochaj, bliźnich twoich, biednych bliźnich twoich, a zbawion będziesz!

MĄŻ: Kto się odzywa?

MĄŻ: (podnosząc rękę do kapelusza) Na kopersztychu podobną twarz gdzieś widziałem.

MĄŻ: Na wieki wieków — amen.

MEFISTO: (wchodząc pomiędzy skały) Ty i głupstwo twoje.

ORZEŁ: Witam cię — witam.

MĄŻ: Leci ku mnie, cały czarny.

Świst jego skrzydeł, jako świst tysiąca kul w boju.

ORZEŁ: Nie ustępuj, nie ustąp nigdy, a wrogi twe, podłe wrogi twe, pójdą w pył.

(zrzuca żmiję)

Oni naprzód — ja potem.

Matko naturo, bądź mi zdrowa!

Idę się na człowieka przetworzyć: walczyć idę z bracią moją.

∗

∗ ∗

MĄŻ — LEKARZ — ORCIO.

MĄŻ Nic mu nie pomogli — w panu ostatnia nadzieja.

LEKARZ: Bardzo mi zaszczytnie...

MĄŻ: Mów panu, co czujesz!

LEKARZ: Stań, panie Jerzy, w cieniu!

Wiele pan lat masz?

(patrzy mu w oczy)

MĄŻ: Skończył czternaście.

LEKARZ: Terazodwróć się do okna!

MĄŻ: A cóż?

LEKARZ: Powieki prześliczne, białka przeczyste, żyły wszystkie w porządku, muszkuły w sile. (do Orcia) Śmiej się pan z tego — pan będziesz zdrów, jak ja. (do Męża) Niema nadziei — sam pan hrabia przypatrz się źrzenicy — nieczuła na światło.

Osłabienie zupełne nerwu optycznego.

ORCIO: Mgłą zachodzi mi wszystko — wszystko.

MĄŻ: Prawda — rozwarta, szara, bez życia...

ORCIO: Kiedy spuszczę powieki, więcej widzę, niż z otwartemi oczyma.

LEKARZ: Myśl w nim ciało przepsuła.

Należy się bać katalepsji.

MĄŻ: (odprowadzając lekarza na stronę) Wszystko, co żądasz — pół mojego majątku.

LEKARZ: Dezorganizacja nie może się zreorganizować.

(bierze kij i kapelusz)

Najniższy sługa pana hrabiego.

Muszę jechać zdjąć jednej pani kataraktę.

MĄZ: Zmiłuj się, nie opuszczaj nas jeszcze!

LEKARZ: Może pan ciekawy nazwiska tej choroby?

MĄŻ: I żadnej, żadnej niema nadziei?

LEKARZ: Zwie się po grecku: amaurosis.

(wychodzi)

MĄŻ: (przyciskając syna do piersi) Ale ty widzisz jeszcze cokolwiek?

ORCIO: Słyszę głos twój, ojcze.

MĄŻ: Spojrzyj w okno, tam słońce, pogoda.

MĄŻ: To widzisz jeszcze?

ORCIO: Tak, oczyma duszy, lecz tamte pogasły.

MĄŻ: (pada na kolana)

(chwila milczenia)

Przed kim ukląkłem — gdzie mam się upomnieć o krzywdę mojego dziecka? (wstając) Milczmy raczej!

Bóg się z modlitw, szatan z przeklęstw śmieje.

GŁOS SKĄDSIŚ: Twój syn poetą — czegóż żądasz więcej?

∗

∗ ∗

LEKARZ — OJCIEC CHRZESTNY.

OJCIEC CHRZESTNY: Zapewne, to wielkie nieszczęście być ślepym.

LEKARZ: Jakto?

OJCIEC CHRZESTNY: Poniekąd tak - waćpan rozumiesz — bez piątej klepki.

(MĄŻ wchodzi)

LEKARZ: Chodźmy!

Jestem bardzo ciekawy owego fenomenu.

∗

∗ ∗

SŁUŻĄCA — KREWNI — OJCIEC CHRZESTNY — LEKARZ — MĄŻ.

KREWNY: Cicho!

DRUGI: Obudził się, a nas nie słyszy.

LEKARZ: Proszę panów nic nie mówić.

OJCIEC CHRZESTNY: To rzecz arcydziwna.

ORCIO: (wstając) O Boże — Boże!

KREWNY: Jak powoli stąpa...

DRUGI: Jak trzyma ręce założone na piersiach.

TRZECI: Nie mrugnie powieką — ledwo, że usta roztwiera, a przecię głos ostry, przeciągły, z nich się dobywa.

SŁUŻĄCA: Jezusie Nazareński!

ORCIO: Precz ode mnie, ciemności!

Jam się urodził synem światła i pieśni.

Co chcecie ode mnie, czego żądacie ode mnie?

OJCIEC CHRZESTNY: Tak, jak nieboszczka, plecie, sam nie wie co.

— To widok bardzo zastanawiający.

LEKARZ: Zgadzam się z panem dobrodziejem.

KREWNY: Co myślisz, bracie?

To wymaga rady familijnej.

DRUGI: Czekaj — cicho!

ORCIO: Nie odpowiadasz mi?

O matko, nie opuszczaj mnie!

LEKARZ: (do Męża) Obowiązkiem moim jest prawdę mówić.

MĄŻ: (na stronie) Boże, patrz, on Twoje sądy mi tłumaczy!

LEKARZ: Chciałbym pióra i kałamarza.

— Cerasi laurei dwa grana, etc. etc...

MĄŻ: W tamtym pokoju pan znajdziesz.

— Proszę wszystkich, by wyszli.

GŁOSY POMIESZANE: Dobranoc — dobranoc — do jutra.

(wychodzą)

ORCIO: (budząc się) Dobrej nocy mi życzą!

Mówcie o długiej nocy, o wiecznej może, ale nie o dobrej, nie o szczęśliwej!

ORCIO: Ojcze, co to się ma znaczyć?

ORCIO: Tak mi niedobrze.

Sen mi przerwały głosy czyjeś.

(zasypia)

MAMKA: (u drzwi) Pan konsyljarz każe jw. pana prosić.

MĄŻ: Dobra moja Katarzyno, zostań się przy małym!

(wychodzi)


corpora: sejm

text:
Projekt

ustawa

z dnia

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 2.

Świadczenie odszkodowawcze przysługuje:

2) uprawnionym członkom rodziny funkcjonariusza, który zmarł wskutek wypadku albo choroby.

1) wykonywania lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń przełożonych;

5) ratowania lub w związku z ratowaniem ludzi z grożącego niebezpieczeństwa lub ratowaniem mienia Skarbu Państwa przed zniszczeniem lub zagarnięciem;

2.

Przez uraz należy rozumieć uszkodzenie tkanek ciała lub narządów wskutek działania czynnika zewnętrznego.

Art. 4.

1.

Za chorobę uznaje się chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby albo chorobę, która została wymieniona w wykazie chorób pozostających w związku z pełnieniem służby.

2.

Za uszczerbek na zdrowiu doznany wskutek wypadku albo choroby, zwany dalej „uszczerbkiem na zdrowiu”, uznaje się:

1) stały uszczerbek na zdrowiu, przez który należy rozumieć takie naruszenie fizycznej lub psychicznej sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy, albo

3.

Stopień uszczerbku na zdrowiu ustala się w procentach, przy czym suma procentów uszczerbków ustalonych dla poszczególnych uszkodzeń nie może przekraczać 100%.

Zasady przyznawania świadczenia odszkodowawczego

Art. 7.

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje, jeżeli funkcjonariusz albo funkcjonariusz zwolniony ze służby:

2) doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby powstałej w służbie lub w ciągu 3 lat od dnia zwolnienia ze służby;

Art. 8.

1.

Jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje funkcjonariuszowi:

3) jeżeli uszczerbek na zdrowiu został spowodowany przez niego z winy umyślnej.

2.

W przypadku podejrzenia, że do wypadku przyczyniło się zachowanie funkcjonariusza spowodowane stanem po spożyciu alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych substancji o podobnym działaniu, funkcjonariusz jest obowiązany poddać się odpowiednim badaniom w celu wyeliminowania takiego podejrzenia.

W przypadku odmowy poddania się badaniu jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje.

Art. 9.

W razie śmierci funkcjonariusza wskutek wypadku lub choroby jednorazowe odszkodowanie przysługuje uprawnionym członkom jego rodziny:

1) małżonkowi, z wyjątkiem przypadku orzeczonej separacji,

– zwanym dalej „uprawnionymi członkami rodziny”.

3.

Jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o kwotę stanowiącą 3,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli funkcjonariusz, wskutek wypadku lub choroby, został uznany za niezdolnego do służby ze znacznym ograniczeniem sprawności organizmu lub niezdolnego do samodzielnej egzystencji.

1) 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawnionym jest małżonek lub dziecko;

5.

Jednorazowe odszkodowanie należne uprawnionym członkom rodziny zmniejsza się o kwotę jednorazowego odszkodowania wypłaconego funkcjonariuszowi z tytułu uszczerbku na zdrowiu doznanego wskutek wypadku lub choroby, jeżeli były one przyczyną późniejszego zgonu funkcjonariusza.

Art. 14.

1.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach odpowiednio Prezes Rady Ministrów albo minister właściwy do spraw wewnętrznych może:

1) podwyższyć jednorazowe odszkodowanie funkcjonariuszowi albo uprawnionemu członkowi rodziny, nie więcej jednak niż o 100% wysokości odszkodowania ustalonej na podstawie art. 11 i art. 12;

2) przyznać jednorazowe odszkodowanie:

a) członkowi rodziny zmarłego funkcjonariusza niespełniającemu warunków wymaganych do uzyskania renty rodzinnej – do wysokości określonej w art. 12,

b) uprawnionemu członkowi rodziny funkcjonariusza zaginionego w czasie pełnienia służby – w wysokości określonej w art. 12,

c) uprawnionemu członkowi rodziny funkcjonariusza zmarłego wskutek przestępstwa, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że jego śmierć pozostaje w związku ze służbą – do wysokości określonej w art. 12.

2.

Osobie, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, można przyznać jednorazowe odszkodowanie wyłącznie w przypadku braku uprawnionych członków rodziny.

Rozdział 3

Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadku

Art. 15.

1.

Funkcjonariusz, który uległ wypadkowi, niezwłocznie, jeżeli pozwala na to stan jego zdrowia i okoliczności, zawiadamia o tym na piśmie bezpośredniego przełożonego.

2.

Jeżeli wypadkowi uległ Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szef Agencji Wywiadu lub Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego, zawiadamia się Prezesa Rady Ministrów, a gdy wypadkowi uległ Komendant Główny Policji, Komendant Główny Straży Granicznej, Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej lub Szef Biura Ochrony Rządu – ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

3.

Bezpośredni przełożony funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, niezwłocznie zawiadamia o tym kierownika jednostki organizacyjnej.

4.

Kierownik jednostki organizacyjnej po powzięciu wiadomości o wypadku funkcjonariusza niezwłocznie:

1) zabezpiecza miejsce wypadku przed ewentualnymi dalszymi następstwami zdarzenia, jeżeli okoliczności to uzasadniają;

2) udziela pomocy osobom poszkodowanym lub osobom, którym zagraża niebezpieczeństwo;

4) powołuje komisję powypadkową;

5) zawiadamia pisemnie o wypadku kierownika komórki organizacyjnej właściwej do spraw bezpieczeństwa i higieny służby i pracy;

6) udostępnia informacje i materiały niezbędne do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku oraz udziela wszechstronnej pomocy komisji powypadkowej.

5.

Jeżeli wypadek zdarzył się na terenie właściwości jednostki organizacyjnej innej niż jednostka organizacyjna właściwa ze względu na miejsce pełnienia służby, kierownik tej jednostki:

1) zapewnia udzielenie pomocy funkcjonariuszowi, który uległ wypadkowi;

2) zabezpiecza miejsce wypadku;

3) niezwłocznie zawiadamia o wypadku bezpośredniego przełożonego funkcjonariusza, który uległ wypadkowi.

6.

Postępowanie wyjaśniające wszczyna się z dniem powołania komisji powypadkowej.

7.

W rozumieniu przepisów niniejszego rozdziału zadania kierownika jednostki organizacyjnej wykonuje w odniesieniu do:

2) Komendanta Głównego Policji, Komendanta Głównego Straży Granicznej, Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej lub Szefa Biura Ochrony Rządu – minister właściwy do spraw wewnętrznych.

Art. 16.

Funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, kierownik jednostki organizacyjnej lub inny przełożony niezwłocznie kieruje na badanie niezbędne do ustalenia zawartości w organizmie alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych substancji o podobnym działaniu, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2, chyba że stan jego zdrowia albo okoliczności wypadku nie uzasadniają przeprowadzenia takiego badania.

Art. 17.

1.

Kierownik jednostki organizacyjnej powołuje komisję powypadkową, w której skład wchodzą co najmniej:

2) jako członek – przedstawiciel służby właściwy do oceny okoliczności i przyczyn wypadku lub inna osoba wskazana przez powołującego komisję powypadkową.

2.

Jeżeli w jednostce organizacyjnej nie utworzono służby właściwej do spraw bezpieczeństwa i higieny służby i pracy, w skład komisji powypadkowej wchodzi osoba, której kierownik jednostki organizacyjnej powierzył wykonywanie zadań w zakresie bezpieczeństwa i higieny służby i pracy.

3.

Jeżeli wypadkowi uległ kierownik jednostki organizacyjnej, komisję powypadkową powołuje jego bezpośredni przełożony.

5.

Jeżeli wymaga tego ważny interes służby, w szczególności gdy postępowanie wyjaśniające mogłoby narazić niejawne dane osobowe funkcjonariusza lub czynności przez niego realizowane na ujawnienie, komisję powypadkową powołuje odpowiednio Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szef Agencji Wywiadu, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Komendant Główny Policji, Komendant Główny Straży Granicznej lub Szef Biura Ochrony Rządu.

6.

Członkami komisji powypadkowej nie mogą być osoby będące świadkami wypadku oraz osoby, których bezstronność może budzić wątpliwości.

Art. 18.

1.

Komisja powypadkowa ustala okoliczności i przyczyny wypadku oraz jego związek ze służbą w postępowaniu wyjaśniającym.

W tym celu:

1) dokonuje oględzin miejsca wypadku, maszyn lub urządzeń, oceny ich stanu technicznego oraz bada warunki pełnienia służby i inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku lub mają z nim związek;

2) sporządza szkice lub wykonuje zdjęcia miejsca wypadku, jeżeli okoliczności to uzasadniają;

4) zasięga opinii specjalistów lub biegłych w zakresie niezbędnym do oceny okoliczności i przyczyn wypadku, jeżeli okoliczności to uzasadniają;

5) występuje o udostępnienie akt postępowania karnego i innych postępowań oraz innych dokumentów dotyczących wypadku i jego skutków;

6) występuje do poszkodowanego lub członków jego rodziny o udostępnienie dokumentacji medycznej dotyczącej skutków wypadku;

7) zbiera inne dowody mające związek z wypadkiem lub jego skutkami.

3.

Dokumenty sporządzane w postępowaniu wyjaśniającym są gromadzone w aktach postępowania wyjaśniającego.

4.

Funkcjonariusz, który uległ wypadkowi, albo uprawnieni członkowie rodziny mają prawo wglądu do akt postępowania wyjaśniającego na każdym etapie tego postępowania oraz do sporządzania notatek i odpisów, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z przepisów o ochronie informacji niejawnych.

5.

Komisja powypadkowa może zawrzeć w protokole powypadkowym wnioski i zalecenia profilaktyczne.

Art. 19.

1.

Jeżeli w sprawie wypadku, któremu uległ funkcjonariusz, jest prowadzone postępowanie karne lub inne postępowanie, a wynik tego postępowania może mieć wpływ na prawo funkcjonariusza lub uprawnionego członka rodziny do jednorazowego odszkodowania, kierownik jednostki organizacyjnej zawiesza, na wniosek przewodniczącego komisji powypadkowej, postępowanie wyjaśniające do chwili zakończenia postępowania prowadzonego przez właściwy organ.

2.

Przewodniczący komisji powypadkowej pisemnie zawiadamia funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, lub członka jego rodziny o zawieszeniu postępowania wyjaśniającego.

Art. 20.

1.

Po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku komisja powypadkowa sporządza protokół powypadkowy i zawiadamia o tym funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, albo uprawnionych członków rodziny.

2.

Komisja powypadkowa zapoznaje funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, albo uprawnionych członków rodziny z treścią protokołu powypadkowego przed jego zatwierdzeniem oraz poucza ich o prawie zgłaszania uwag i zastrzeżeń do treści tego protokołu.

3.

Jeżeli w protokole powypadkowym są zawarte dane stanowiące informacje niejawne, funkcjonariuszowi, który uległ wypadkowi, lub uprawnionym członkom rodziny przedstawia się wyciąg z protokołu z pominięciem tych informacji.

Art. 21.

1.

Kierownik jednostki organizacyjnej:

1) zatwierdza protokół powypadkowy albo

2) zwraca komisji powypadkowej niezatwierdzony protokół powypadkowy w celu dokonania dodatkowych ustaleń, jeżeli uzna, że okoliczności i przyczyny wypadku nie zostały dostatecznie wyjaśnione, albo

2.

Po dokonaniu dodatkowych ustaleń albo wyjaśnień i uzupełnień komisja powypadkowa:

1) w przypadku gdy w toku dodatkowych ustaleń wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności, sporządza nowy protokół powypadkowy, zapoznaje z nim funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, albo uprawnionych członków rodziny i poucza ich o prawie zgłoszenia uwag i zastrzeżeń do jego treści oraz przedstawia go kierownikowi jednostki organizacyjnej albo

2) ponownie przedstawia kierownikowi jednostki organizacyjnej niezmieniony protokół powypadkowy wraz z pisemnym stanowiskiem komisji odnośnie do zgłoszonych uwag i zastrzeżeń.

2) pkt 2 – kierownik jednostki organizacyjnej zatwierdza protokół powypadkowy.

Art. 22.

1.

Zatwierdzony protokół powypadkowy przekazuje się po jednym egzemplarzu:

1) funkcjonariuszowi, który uległ wypadkowi, a jeżeli funkcjonariusz ten poniósł śmierć w wypadku – uprawnionym członkom rodziny, za pisemnym potwierdzeniem odbioru; przepis art. 20 ust. 3 stosuje się;

2) właściwej komisji lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych albo komisji lekarskiej Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego albo Agencji Wywiadu.

2.

Do akt postępowania wyjaśniającego dołącza się egzemplarz zatwierdzonego protokołu powypadkowego, uwagi i zastrzeżenia wniesione przez funkcjonariusza, który uległ wypadkowi, albo uprawnionych członków rodziny oraz zdanie odrębne, jeżeli zostało złożone przez członka komisji powypadkowej.

Art. 23.

Kierownik jednostki organizacyjnej przechowuje akta postępowania wyjaśniającego przez 15 lat od dnia wypadku.

Art. 24.

1.

Kierownik jednostki organizacyjnej prowadzi rejestr wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby.

2) miejsce i datę wypadku;

3) informacje dotyczące skutków wypadku dla funkcjonariusza, który uległ wypadkowi;

4) datę sporządzenia protokołu powypadkowego;

5) stwierdzenie, że wypadek jest wypadkiem pozostającym w związku z pełnieniem służby;

6) liczbę dni zwolnienia od zajęć służbowych;

7) inne informacje, niebędące danymi osobowymi, których zamieszczenie w rejestrze jest celowe, w tym wnioski i zalecenia profilaktyczne komisji powypadkowej.

1) tryb postępowania komisji powypadkowej,

2) tryb zgłaszania i rozpatrywania uwag i zastrzeżeń do ustaleń komisji powypadkowej oraz zatwierdzania tych ustaleń,

3) wzory rejestru wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby, protokołu powypadkowego oraz innych dokumentów sporządzanych w toku postępowania

Art. 26.

Zbiorcze zestawienie wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby zaistniałych w danym roku kalendarzowym sporządzają:

– i przekazują odpowiednio Prezesowi Rady Ministrów albo ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w terminie do końca marca następnego roku.

Rozdział 4

Art. 27.

1.

W razie ujawnienia u funkcjonariusza choroby, co do której zachodzi podejrzenie, że powstała w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby, kierownik jednostki organizacyjnej kieruje funkcjonariusza do właściwej komisji lekarskiej z urzędu lub na wniosek funkcjonariusza.

Rozdział 5

Orzekanie o uszczerbku na zdrowiu

Art. 28.

O uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza doznanym wskutek wypadku lub choroby lub o związku śmierci funkcjonariusza z wypadkiem lub chorobą orzekają komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych albo komisje lekarskie Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego albo Agencji Wywiadu.

2) sposób ustalania stopnia uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Centralnego Biura Antykorupcyjnego, uwzględniając możliwość wystąpienia wielomiejscowych naruszeń sprawności organizmu oraz wpływ upośledzeń czynności organizmu mogących istnieć przed wypadkiem lub chorobą na ocenę procentową uszczerbku na zdrowiu;

Rozdział 6

Postępowanie w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania

Art. 30.

Postępowanie w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania wszczyna się:

1) z urzędu w przypadku:

a) stwierdzenia w okresie pozostawania w służbie uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza,

b) śmierci funkcjonariusza w okresie pozostawania w służbie wskutek wypadku lub choroby;

2) na wniosek funkcjonariusza albo uprawnionego członka rodziny w przypadku:

a) stwierdzenia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci funkcjonariusza, które nastąpiły po jego zwolnieniu ze służby,

b) pogorszenia stanu zdrowia funkcjonariusza wskutek wypadku lub choroby,

c) stwierdzenia przez komisję lekarską, że na skutek wypadku lub choroby funkcjonariusz nie doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo że jego śmierć nie pozostaje w związku z wypadkiem lub chorobą,

d) stwierdzenia przez komisję powypadkową, że wypadek funkcjonariusza nie pozostaje w związku ze służbą lub nastąpił w okolicznościach wymienionych w art. 8 ust. 1.

Art. 31.

1.

Prawo do jednorazowego odszkodowania i jego wysokość ustala się w drodze decyzji.

1) Prezes Rady Ministrów – w stosunku do Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefa Agencji Wywiadu, Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego i ich zastępców oraz członków ich rodzin;

a) Komendanta Głównego Policji i jego zastępców, Komendanta Głównego Straży Granicznej i jego zastępców, Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej i jego zastępców, Szefa Biura Ochrony Rządu i jego zastępców oraz członków ich rodzin,

3) Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w stosunku do funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz członków ich rodzin;

4) Szef Agencji Wywiadu w stosunku do funkcjonariuszy Agencji Wywiadu oraz członków ich rodzin;

5) Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego w stosunku do funkcjonariuszy Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz członków ich rodzin;

6) Komendant Główny Policji w stosunku do:

a) dyrektorów biur (równorzędnych) Komendy Głównej Policji i ich zastępców, komendantów wojewódzkich (Stołecznego) Policji i ich zastępców, Komendanta-

-Rektora Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, Zastępcy Komendanta-Prorektora Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, Kanclerza Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, komendantów szkół policyjnych i ich zastępców oraz dyrektora instytutu badawczego Policji i jego zastępców, a także członków ich rodzin,

b) funkcjonariuszy pełniących służbę w Komendzie Głównej Policji oraz członków ich rodzin;

7) komendanci wojewódzcy (Stołeczny) Policji w stosunku do funkcjonariuszy pełniących służbę na terenie ich działania oraz członków ich rodzin;

8) Komendant-Rektor Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie oraz komendanci szkół policyjnych w stosunku do funkcjonariuszy pełniących służbę w podległych im szkołach oraz członków ich rodzin;

9) dyrektor instytutu badawczego Policji w stosunku do funkcjonariuszy pełniących służbę w instytucie oraz członków ich rodzin;

10) Komendant Główny Straży Granicznej w stosunku do:

a) dyrektorów komórek organizacyjnych Komendy Głównej Straży Granicznej i ich zastępców, komendantów oddziałów Straży Granicznej i ich zastępców, Komendanta Centrum Szkolenia Straży Granicznej i jego zastępcy, Komendanta Centralnego Ośrodka Szkolenia Straży Granicznej i jego zastępców, Komendanta Ośrodka Szkoleń Specjalistycznych Straży Granicznej i jego zastępców oraz członków ich rodzin,

12) Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej w stosunku do:

a) komendantów wojewódzkich Państwowej Straży Pożarnej i ich zastępców, komendantów szkół Państwowej Straży Pożarnej i ich zastępców, dyrektora państwowego instytutu badawczego Państwowej Straży Pożarnej i jego zastępców, dyrektora Centralnego Muzeum Pożarnictwa oraz członków ich rodzin,

13) komendanci wojewódzcy Państwowej Straży Pożarnej w stosunku do komendantów powiatowych (miejskich) Państwowej Straży Pożarnej i ich zastępców oraz funkcjonariuszy pełniących służbę w podległych im komendach wojewódzkich Państwowej Straży Pożarnej oraz członków ich rodzin;

17) dyrektor Centralnego Muzeum Pożarnictwa w stosunku do funkcjonariuszy pełniących służbę w tej jednostce oraz członków ich rodzin;

18) Szef Biura Ochrony Rządu w stosunku do funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu i członków ich rodzin.

3.

W przypadku funkcjonariusza zwolnionego ze służby przed ustaleniem uszczerbku na zdrowiu doznanego wskutek choroby oraz funkcjonariusza zaginionego decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje kierownik jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz ostatnio pełnił służbę.

Art. 32.

Prawo do jednorazowego odszkodowania ustala się na podstawie:

2) protokołu powypadkowego;

3) dokumentów potwierdzających stan cywilny lub stopień pokrewieństwa uprawnionego członka rodziny z poszkodowanym funkcjonariuszem, w szczególności wyciągów z aktów stanu cywilnego;

4) zaświadczenia właściwego organu emerytalnego stwierdzającego spełnienie przez uprawnionych członków rodziny innych niż małżonek warunków do uzyskania renty rodzinnej po zmarłym funkcjonariuszu;

2.

Jeżeli organ, o którym mowa w art. 31, uzna, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, może przedstawić również, odpowiednio Prezesowi Rady Ministrów albo ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, wniosek o podwyższenie odszkodowania albo o jego przyznanie w wysokości określonej w art. 14, wraz z dokumentami zebranymi w sprawie.

4.

Jeżeli w związku z wypadkiem, któremu uległ funkcjonariusz, jest prowadzone postępowanie karne, a wynik tego postępowania może mieć wpływ na uprawnienia funkcjonariusza lub członków jego rodziny do jednorazowego odszkodowania, organ, o którym mowa w ust. 31, może zawiesić wydanie decyzji lub przedstawienie wniosku, o którym mowa w ust. 2, do czasu zakończenia postępowania karnego, o czym powiadamia się te osoby.

Art. 35.

Jednorazowe odszkodowanie, w tym przyznane na podstawie art. 14, wypłaca jednostka organizacyjna, na której zaopatrzeniu finansowym funkcjonariusz pozostaje, albo w przypadku funkcjonariusza zwolnionego albo zmarłego, albo zaginionego – jednostka, na której zaopatrzeniu pozostawał przed dniem zwolnienia albo śmierci, albo zaginięcia, w terminie 14 dni od dnia wydania decyzji.

Rozdział 7

Zmiany w przepisach obowiązujących

„19.

Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wykaz norm oceny procentowej uszczerbku na zdrowiu funkcjonariuszy, mając na względzie aktualny stan wiedzy medycznej.”.

Rozdział 8

Przepisy przejściowe i końcowy

2.

W przypadku pogorszenia się stanu zdrowia funkcjonariusza, które jest następstwem wypadku lub choroby, z których tytułu wypłacono jednorazowe odszkodowanie na podstawie przepisów dotychczasowych, zwiększenie tego odszkodowania ustala się na zasadach określonych w art. 1


text: chłonąć, pochłonąć, jest i chłanąć w 16. wieku, por. otchłań, zachłanny; wchłonąć ; przed n wypadła jakaś spółgłoska, p(?), bo chłapać znaczy i 'być łakomym', 'chłeptać coś’; pień o postaci nader zmiennej, por. wyżej chlapać.


corpora: openbooks

text:
Bolesław Leśmian

Łąka

Z dłońmi tak splecionymi…

I ramię, i zsuniętą z ramienia koszulę.

-----

BN.


text:
Dni krzyżowe tak nazwane były w Polsce dlatego, że u nas najpospoliciej po wsiach, gdzie tylko jeden jest kościół, wychodzi zeń procesja do krzyża.

Te trzy dni (poniedziałek, wtorek i środa) przed Wniebowstąpieniem Pańskiem zowią się po łacinie dies Rogationum, albo po prostu Rogationes, t. j. dni prośby, postu i modłów z procesjami.