corpora: openbooks

text:
Gabriela Zapolska

Ostatni promień

Szkic

Ściemniało się już zupełnie, gdy Elszykowska weszła cicho, tłumiąc odgłos swych kroków, do przedpokoju.

Potarła o ścianę zapałkę, którą trzymała w ręku i błękitnawy ognik zabłysnął wśród ciemnej przestrzeni.

Ognik ten oświecił od dołu twarz kobiety i odbił jej słaby cień na ścianie pokrytej szarym, bezbarwnym obiciem.

Elszykowska zbliżyła się do kinkietu wiszącego naprzeciw wieszadła — lewą ręką uniosła w górę szkło, prawą wraz z zapałką zbliżyła do knota, po czym rzuciła dogasającą zapałkę na ziemię, zasadziła szkło, poprawiła knot i teraz oparła się o ścianę tuż obok kinkietu, z którego biło na nią niepewne żółtawe światło złej i taniej nafty.

Kobieta stała dłuższą chwilę z rękami zawieszonymi po obu stronach ciała — wysoka i smukła, a nawet chuda w swej zużytej bluzce z ciemnoczerwonej wełny, ściśniętej w pasie zrudziałą czarną wstążką.

Brązowa spódnica zwieszała się z bioder sterczących fiszbinami gorsetu, rękawy bluzki, zbyt ciasne, ściskały ramiona i napędzały do rąk krew, znaczącą się błękitnawymi pręgami na tle żółtej skóry.

Elszykowska trzymała głowę opartą o ścianę, głowę podłużną, niemal spiczastą z powodu skręconych na czubku włosów przepiętych lawową strzałą.

Na skroniach włosy te siwiały, wyciągając się silnie jak struny szarawe, przepojone pomadą na śnieżnobiałej skórze obciągającej czaszkę.

Pod rzadkimi, silnie do góry podniesionymi brwiami migotały oczy, spłowiałe, błękitne, jakby zdziwione zmarszczkami, które zwartą siatką oplatały je dokoła, ciągnąc się koronką delikatnych linii ku szyi długiej, smutnej, chudej, wyciągniętej w górę jak szyja ptaka szukającego wyjścia z sideł, w które wpadł wśród nocnych cieni.

Naprzeciw Elszykowskiej stało wieszadło, okrągłe, złożone z kołków świecących teraz migotliwymi punkcikami.

Na tym wieszadle, jak nędzna szmata, zwieszało się ku ziemi zielonawe, zużyte palto męskie, z kieszeniami wypchanymi masą książek, broszur, zwitków zapisanego papieru.

Podszewka tu i owdzie była rozpruta, żółtawe kłaczki zbitej w masę waty bielały około pach, na ciemnym tle wytartej podszewki.

Palto owe miało w sobie coś z abnegacji człowieka, który je nosił, widoczne było, iż okrywało dawno spadziste ramiona i wypukłe plecy swego właściciela.

Miało w sobie smutną pracowitość i brak energii zupełny, tak rękawy jego zwieszały się bezsilnie, jakby ramiona wisielca.

Elszykowska wpatrzyła się w fałdy tej odzieży, wpiła się w nie wzrokiem i usta jej rozchyliły się powoli, jak kwiat zwiędły pod działaniem wrzącej wody.

Oczy powlokły się mgłą, na szyi wystąpiły pręgi żył, cała twarz i postać kobiety przybrały wyraz sentymentalnej namiętności.

Jakieś rozrzewnienie prawie macierzyńskie mieszało się ze zmysłową chęcią posiadania.

Widoczne było, iż sentymentalizm przeważał, pokrywając rodzajem welonu gorączkę trawiącą zmysły, mimo to chwilami welon się stawał przezroczystym i w zdziwionych źrenicach, oprawnych siatką zmarszczek, błyskało coś na kształt fosforycznego, bladego światełka.

I nagle — Elszykowska oderwała się od ściany, rzuciła się ku wieszadłu i ująwszy klapę paltota, tulić doń swą twarz wychudłą zaczęła.

Szeptała po cichu jakieś krótkie, urywane słowa — drżącymi palcami mięła tkaninę.

Zamknęła powieki i o policzek ocierała wytarty wąski pasek aksamitu kołnierza…

Nagle drzwi się otwarły i szybko do przedpokoju wpadła czternastoletnia dziewczyna, z warkoczami spuszczonymi na trochę zgarbione plecy.

Miała na sobie bluzkę z tego samego co i bluzka Elszykowskiej materiału, tylko w pasie krwawoczerwoną wstążkę i na biodrach piaskowojasną spódnicę.

W ręku trzymała zwiniętą książkę nieoprawną, z poszarpaną błękitnawą okładką.

Poskoczyła ku wieszadłu i tam spotkała się z matką, która cała okryta nagłym potem, drżąca, zmieszana, udawała, iż wkręca w słup źle trzymający się kołek, na którym wisiał okrągły kastorowy kapelusz.

Dziewczyna zatrzymała się, rękę z książką cofnęła w tył i ukryła w fałdach spódnicy.

Chwilę panowało milczenie i tylko słychać było monotonny głos chłopięcy, który nagle spoza drzwi dolatywać zaczął.

Wreszcie Elszykowska wysunęła się z cienia.

— Czy Tadek nie skończył jeszcze lekcji?

Dziewczyna patrzyła bystro na matkę spod brwi dobrze nakreślonych i lekko ściągniętych.

— Przecież mama widzi palto Bełszyńskiego, zresztą aż tu słychać, jak Tadek swoją grekę stęka!

Elszykowska powoli zaczęła odzyskiwać równowagę.

— Czego tu chcesz, Jadziu? — spytała niecierpliwie.

— Kucharka pyta, co będzie do herbaty.

Elszykowska zagryzła usta.

— Idę! — wyrzekła przyciszonym głosem.

I skierowała się ku drzwiom w głębi, otworzyła je i znikła, przykładając rękę do rozpalonych policzków, na które wystąpiły purpurowe plamy.

Jadzia patrzyła na oddalającą się matkę i gdy ta znikła poza zamkniętymi drzwiami, wzruszyła ramionami.

Zagadkowy uśmiech przesunął się po jej wąskich wargach.

Zbliżyła się szybko do wieszadła i w kieszeń paltota wsunęła trzymaną w ręku książkę.

Broszura uparcie połamana nie chciała wejść w zbyt ciasny otwór odzieży.

Jadzia rozwinęła ją, wyprostowała i na kolanie zwinęła znów ciaśniej, wygładzając zwinięte rogi czerwoną, chudą ręką.

Warkocze spadły jej na piersi i wiły się jak złote węże na krwawym tle stanika.

Na żółtej okładce zaczerniły się litery:

„Also sprach der Zarathustra”.

A nieco niżej:

„Fryderyk Nietzsche”.

Nareszcie Jadzia zdołała wsunąć broszurę w kieszeń palta.

Odsunęła się od wieszadła.

W tej samej chwili drzwi się otworzyły i stanął w nich młody człowiek, niski, z ciemną brodą okalającą twarz, o okrągłym, a mimo to wychudłym owalu.

W twarzy tej czoło miało dziwny charakter uporu, lecz zarazem jakiejś nerwowej słabości; włosy od linii zarostu twarde i szorstkie falowały dalej miękko, niepewnie, jakby na wolę losu rzucone.

Reszta rysów grubych, chłopskich, okrytych ciemnawą skórą, tonęła prawie w masie tych czarnych włosów, kryjących usta, które zaledwie bladą linijką przebłyskiwały wśród zarośli brody.

Zniszczona kurtka zwieszała się z ramion, przybierając te same fałdy i kierunek, jakie miało palto zawieszone na szaragach.

Na kamizelce połyskiwał niklowy łańcuszek z małym srebrnym medalionikiem.

Ujrzawszy go, Jadzia cofnęła się w głąb przedpokoju i na jego niedbały, trochę nieśmiały ukłon nie odpowiedziała nawet skinieniem głowy.

Nie odchodziła wszakże, zacisnąwszy usta i schowawszy ręce w fałdy spódnicy.

Bełszyński tymczasem zdjął palto i zaczął je powoli wciągać na ramiona.

Jadzia spod opuszczonych powiek śledziła jego ruchy, sama nieruchoma, oparta o ścianę, przybierając tę samą pozę, jaką miała przed chwilą jej matka, gdy stała wpatrzona w owo zielone palto, obecnie ożywiające się i wypełniające postacią studenta.

Bełszyński ujął w rękę kapelusz, pomacał kieszenie, jakby chcąc się przekonać, czy wszystkie broszury i książki są na swoim miejscu, i chrząknął silnie, jakby mu nagle zaschło w gardle.

— Już idę! — wyrzekł bardzo niskim i dźwięcznym głosem.

— Może pani zechce mamy o bilet poprosić!

Jadzia zmrużyła oczy, ściągnęła brwi, krótką, jedną sekundę wpiła się źrenicami w twarz mężczyzny i wreszcie otworzyła drzwi prowadzące do dalszych pokojów.

— Mamo! — zawołała.

— Korepetytor odchodzi!

Natychmiast z ciemni wynurzyła się postać Elszykowskiej, tak jakby ona sama stała pode drzwiami, oczekując na tę chwilę.

Nie wchodząc do przedpokoju, wyciągnęła rękę.

— Proszę pana… oto bilet! — wyrzekła cichym głosem.

Bełszyński ciężkim krokiem podszedł ku niej.

— Dziękuję!

Wziął kartkę, na której grubymi cyframi naznaczona była rzymska dwunastka, zawahał się chwilę, jakby chciał coś powiedzieć, o coś prosić… jakby czekał na jakieś słowa z ust gospodyni domu, lecz ona, na wpół ukryta w cieniu, stała milcząca i tylko w ciemnej głębi majaczyła niewyraźnie plama żółtawa jej twarzy i jednej ręki, którą Elszykowska trzymała teraz kurczowo u szyi zaciśniętą.

Wobec tych dwóch milczących postaci kobiecych, których źrenice czuł na sobie, Bełszyński cofnął się i odsunąwszy rygiel, wyszedł, wpuszczając otwarciem drzwi wchodowych prąd zimnego powietrza i smugę światła gazu, napełniającego mleczną białością klamkę wschodową.

*

Elszykowska weszła na chwilę do sypialnego pokoju.

Była to podłużna szuflada, oklejona ciemnoszafirowym papierem.

Pod ścianami stały dwa łóżka palisandrowe, porządnie zasłane i okryte kapami szydełkowej roboty.

Pomiędzy nimi komoda, na niej toaletka, dwie świece oprawne w srebrne lichtarze.

Przy oknie mały stoliczek, na nim koszyczek z rozpoczętą szydełkową robotą.

Nigdzie ani śladu kurzu, wszystko czysto sprzątnięte, ustawione, na umywalni szczoteczki ułożone metodycznie w głębi porcelanowego pudełka.

Na stoliczku lampka niewielka, przyćmiona papierowym abażurem.

Elszykowska zbliżyła się do komody i oparłszy się łokciami o blat, ukryła w dłoniach głowę.

Tak!

kochała się w Bełszyńskim i to od dwóch lat, od chwili, gdy ten brzydki i chmurny student wszedł na próg ich domu.

Kochała go w tajemnicy najwyższej i długo nawet przed sobą samą nie chciała się przyznać do tej miłości dla korepetytora swego syna, miłości, która czyniła ją śmieszną, nędzną, głupią, a mimo to wżarła się już tak w jej istotę, że stanowiła część jej samej.

Bełszyński zdawał się nie spostrzegać nawet tej gorącej, sentymentalnej namiętności, jaką wzbudził w tej czterdziestoletniej kobiecie, chudej, zmęczonej, siwiejącej i traktującej go z jakąś dziwaczną, według niego „niegrzeczną”, lękliwością.

Kilkakrotnie przy podawaniu mu biletu lub wypłacaniu pieniędzy palce ich się zetknęły.

Elszykowska natychmiast cofała swoje jakby za dotknięciem rozpalonego żelaza.

Uważał ją jak „matkę swojego ucznia” — nic więcej.

Była dla niego tym samym, czym to wieszadło, na którego kołku zawieszał swe palto od lat dwóch.

W ogóle było to usposobienie zimne.

Kobieta była dlań niższym organizmem — przechodził mimo dziewicy, często mając na ustach sprośne żarty i słowa, lecz zbywając wzruszeniem ramion to, co namiętnością płciową zwać się mogło.

Kobieta była dlań potrzebna do zachowania gatunku — kiedyś, później, skoro będzie mieć ku temu środki, weźmie sobie może towarzyszkę, z którą spełni akt altruizmem podyktowany.

Tymczasem Elszykowska kochała go coraz głębiej, coraz namiętniej, mając w tej pasji ostatni, jasny promień nędznego życia żony urzędnika, który po mozolnej pracy lat czterdziestu doszedł do tysiąca sześciuset rubli rocznej pensji i chronicznej choroby, na którą nawet specyfiki ogłaszane na czwartej stronicy pism pomóc nie mogły.

W pierwszych latach małżeństwa Elszykowska walczyła z niedostatkiem, z ukrytą i łataną biedą — i powoli pod wpływem tej ciągłej walki o możność kupienia funta wołowiny na rosół lub serdelka do herbaty straciła najzupełniej jakiekolwiek namiętne porywy.

Nie kochała nigdy nikogo, trochę męża, trochę dzieci — i doszła tak w tym chłodzie i przyzwoitej moralności do lat czterdziestu — gdy nagle serce jej zatrzepotało jak ptak długo więziony w zbyt ciasnej i ciemnej klatce.

Ten młody chłopiec od pierwszej chwili sprawił na niej piorunujące wrażenie i po pierwszej jego bytności w ich domu zdawało się jej, że dostała obłędu.

Gdy nagle wymówiono imię nowego korepetytora, twarz jej oblewała się krwawym rumieńcem, jak twarz piętnastoletniej dziewczyny.

I odtąd jedyną troską jej życia było ukrycie tego uczucia, które w tajemnicy wzrosło do olbrzymiej potęgi szalonej namiętności.

Chwilami Elszykowską ogarniała żądza namiętnych pieszczot i ona, tak zwykle spokojna i martwa, roiła sceny przechodzące zakreślone wyobraźni granice.

To znów przeważał sentymentalizm i po kryzysie zmysłowego nastroju następował nerwowy smutek beznadziejnej uczuciowości.

Mimo to nigdy najlżejszy cień kokieterii i uczynienia wrażenia nie przesunął się przez jej postępowanie.

Czesała ciągle po chińsku włosy, nie zasmarowując farbą siwiejących nici.

Jak spłoszona sarna przemykała się przez pokój, w którym Bełszyński uczył jej syna.

Często stawała pode drzwiami i wsłuchiwała się z rozkoszą w niski, basowy głos studenta.

Zamykała oczy i zaciskała ręce koło szyi, do której krew napływała gorącą strugą.

Często spod przymkniętych powiek spływały łzy, drżały na nędznych rzęsach i spadały na stanik okrywający zapadłą pierś, jak całun rozkładające się części trupa.

Było to dla niej cierpienie, lecz zarazem i rozkosz wielka, a dawniej dla niej nieznana.

Zdawało się jej, że jesień jej życia ozłaca gorąca struga słońca.

Przed poznaniem Bełszyńskiego miała przekonanie, iż jest już bardzo starą i zgrzybiałą kobietą, lecz gdy zbudziło się w niej serce, odmłodniała moralnie i miała złudzenie, iż teraz dopiero zaczyna się jej życie, jakkolwiek nadzieją wzajemności nie łudziła się ani na chwilę.

Wystarczał jej widok studenta, dźwięk jego głosu, ta krótka chwila, w której podawała mu bilet, i przeświadczenie, że go zobaczy jutro, pojutrze i w dnie następne.

Resztę uczucia koncentrowała w marzeniu, w snach gorączkowych, namiętnych, to znów w potoku łez, który obmywał jej twarz zmarszczkami pooraną.

*

— Tatko!

— Na szczęście!

Myślałam, że się już nie doczekamy!…

Jadwisia złożyła książkę, nad którą siedziała zgarbiona tuż obok gotującego się samowaru.

W przedpokoju Elszykowski zdejmował futro, kalosze, wycierał nos i pluł w chustkę, chrząkając przy tym półgłosem.

Wreszcie otworzył drzwi i wszedł do jadalnego pokoju.

— Jak się macie, dzieci! — wyrzekł nosowym głosem.

— Gdzież mama?…

Mamo!

Mamo!…

Podszedł do drzwi sypialni, zacierając ręce, i powtórzył kilkakrotnie:

— Mamo!

Mamo!…

W sypialni dały się słyszeć szybkie kroki i przez drzwi uchylone wsunęła się Elszykowska, trzymając chustkę przy zaczerwienionej twarzy.

— Cóż to?

Znów zęby? — zapytał Elszykowski i nie czekając odpowiedzi, posunął się ku stołowi.

— Nalejcie mi herbaty…

Psie zimno…

Zmarzłem, aż mi ręce posztywniały.

Elszykowska zbliżyła się do stołu i wziąwszy czajnik w rękę, nalewała esencję do poustawianych na obrusie filiżanek.

Unikała pełnego światła i kryła się w cieniu poza samowarem, zastawiając się owym bólem zębów, który wymyśliła sobie jako ochronę przed zbytnią gadatliwością męża lub dzieci, a zarazem jako usprawiedliwienie zbyt często teraz załzawionych i zaczerwienionych oczów.

Lecz Elszykowski nie patrzył na żonę, wziął w rękę filiżankę i podniósłszy ją ku górze pod lampę, przyglądał się z zadowoleniem przeświecającej przez porcelanę herbacie….

— Ładne filiżanki — przemówił z uśmiechem — cieszę się, że je kupiłem, niedrogie, porcelana cienka, pasek złocony dystyngowany…

Poprawił się na krześle i po chleb nasmarowany masłem sięgnął.

— Zresztą, teraz w przyzwoitych domach nikt herbaty w szklankach nie pije!…

Nikt mu nie odpowiedział, codziennie bowiem Elszykowski powtarzał to samo, codziennie przyglądał się porcelanie filiżanek i winszował sobie ich nabytku.

Jadzia i Tadzio, przyzwyczajeni do maniactw ojca, pili herbatę i jedli gorące serdelki.

Elszykowski sięgnął po leżący na stole „Kurierek”.

— Dlaczego mama zostawia gazety na stole? — zapytał z wymówką, zwracając się w stronę żony.

— Jadzia stara się czytać fejletony, a teraz Bóg wie co w nich drukują i dobrze wychowane panienki nie powinny czytać takich rzeczy!

Elszykowska nie odpowiedziała na ten zarzut męża, usiadła poza samowarem i oparła twarz na dłoni.

W jasnym świetle wiszącej lampy wydawała się jeszcze starszą, nędzniejszą i bardziej pomarszczoną.

Elszykowski rozwinął „Kuriera” i czytać zaczął.

Tymczasem Tadek z drugiej strony starał się przeczytać ogłoszenia.

Jadwisia obojętnie spoglądała na kłęby pary bijące z samowara.

Nagle Tadek łamiącym się głosem podrostka zawołał:

— Proszę taty!

trzeba podać do „Kuriera”!

Elszykowski, zdziwiony, spoza drukowanego arkusza się wysunął.

— Dlaczego?

— Bo ten Bełszyński nie może już dawać korepetycji!

— Dlaczego?

— Nietęgi jest w matematyce; po herbacie będę musiał pójść do kolegi, aby z nim zadanie przerobić…

Elszykowski podniósł znów w górę filiżankę i palcem po drugiej stronie ścianki wodził.

— To się go odprawi — zakonkludował spokojnie, stawiając filiżankę na spodeczku.

— Ja mu dziś powiedziałem, że wyjeżdżamy na tydzień na wieś, do Grodziska — ciągnął dalej Tadek — niby do babci i że napiszemy do niego, kiedy powrócimy.

Niby zawsze… tak grzeczniej.

Prawda?…

Co?…

Prawda, tatku?…

Elszykowski kiwnął głową.

Naturalnie, grzeczniej i przyzwoiciej, choć znowu nie ma potrzeby robić tyle ceremonii względem korepetytora…

Zatroszczył się tylko o cyfrę lekcji, jakże te dziesięć rubli rozłożyć.

Lecz Tadek uspokoił go natychmiast.

— Dziś dała mu mama dwunasty bilet.

Prawda, mamo?

Elszykowska siedziała nieruchoma, na pozór niezmieniona, tylko cała nagle zlodowaciała pod wpływem tego ciosu, który druzgotał jej serce.

Trzymała wciąż chustkę przy ustach i zęby jej dygotać zaczęły jak w febrze.

Przed oczyma mąż, syn, kłęby pary — wirowały i rozpływały się jak nieuchwytne cienie.

Elszykowski, nie otrzymawszy odpowiedzi, zwrócił się znów do syna.

— Ha… to napisze się ogłoszenie, ty radź sobie tymczasem, odpisując od kolegów, a temu panu pośle się jutro przez posłańca pieniądze.

A teraz dajcie mi święty spokój i siedźcie cicho, niech „Kuriera” dokończę.

Wszyscy zapadli znów w martwe milczenie, tylko jeden Tadek pił herbatę i opychał się chlebem z masłem i serdelkami.

Jadwisia nagle jeść przestała, pobladła i oczy utkwiła w deseń obrusa.

Machinalnie gniotła chleb i rozrzucała dokoła kruszyny.

Jedna z nich wpadła w filiżankę Tadka.

Chłopak brutalnie odepchnął łokieć siostry i zaczął na spodek wylewać herbatę.

Lecz Jadwisia, jakby tylko oczekując sposobu ulżenia strasznej nerwowej walce, jaką w sobie toczyła, porwała silnie, okrutnie niemal, brata za ucho.

— Smarkaczu!… — szepnęła przez zaciśnięte zęby.

Tadek ryknął płaczem.

— Mamo!

Jadzia się bije! — wrzeszczał, otwierając szeroko usta i podskakując na krześle.

*

Noc.

Zwrócona twarzą do ściany, w rurkowanym czepku i długiej nocnej koszuli leży Elszykowska, podobna więcej do trupa niż żyjącej istoty.

Ta jedna godzina uczyniła ją zgrzybiałą staruszką, zmieniła jej rysy, pogrzebała w tym szmacie ciała ją samą, jej serce, jej duszę, jej istotę życia.

Nigdy przez umysł jej nie przesunęła się myśl, iż Bełszyński może przestać być korepetytorem jej syna.

Było to przecież bardzo logiczne, ale ona, w chwili gdy kochać zaczęła, wykluczyła logikę ze swego programu umysłowego.

I nagle spadł na nią ten grom, pociągając ją w ciemnię po chwili słonecznego blasku.

Czuła teraz, iż to, co ją wiązało z Bełszyńskim, nie było jedynie zadowoloną potrzebą serdecznego uczucia, lecz że razem z nim jednoczył się jeszcze jakiś prąd świeży, coś doskonalszego nad to, co ją otaczało, czego nie rozumiała, jak gąsienica w pochwie zamknięta, lecz co przeczuwała jak ta, która była może już kimś na wzór Bełszyńskiego, kimś, co w górę szedł ku szerszym gościńcom, ozłoconym blaskiem idei.

Lecz gdyby ją kto zapytał, co jest idea lub co stanowi wytycznię owych szerokich gościńców — nie umiałaby na nie znaleźć odpowiedzi.

Tak samo nie umiałaby określić rodzaju bólu, jaki szarpał jej całą istotę.

Wiedziała tylko, że cierpiała i że cierpienie to nie miało się skończyć nigdy.

I nagle łkanie spazmatyczne podniosło jej pierś i wśród ciszy nocnej rozległo się jak jęk dławionej ofiary.

Z naprzeciw stojącego łóżka podniósł się na wpół Elszykowski zaspany i zmrużonymi oczyma starał się w świetle lampy dojrzeć twarz żony.

Ona, przerażona tym wybuchem rozpaczy, leżała teraz cicho, mnąc w palcach prześcieradło.

— Cóż ci to?…

Znów zęby?…

Nie było odpowiedzi.

Elszykowski wzruszył ramionami.

— Mogłabyś też już raz pójść do dentysty i kazać sobie powyrywać spróchniałe korzenie.

Przestałabyś kawęczyć…

To sensu nie ma.

Mnie tylko po nocy budzisz i sama się mizerujesz!

Ułożył się znów do snu, zbił mocno poduszkę, wetknął sobie pod głowę jaśka i naciągając na uszy kołdrę, dodał:

— A jak ci o to chodzi, to możesz sobie kazać kilka zębów wstawić.

Czytałem, że tam gdzieś na placu Zamkowym wstawiają po rublu kopiejek pięćdziesiąt od sztuki.

Idź tylko, ja zapłacę!…

Za chwilę chrapał doniośle.

Châteauneuf, 28 czerwca 1894 r.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Gabriela Zapolska, Dzieła wybrane, tom XII, Wydawnictwo Literackie, Kraków.


corpora: sejm

text:
Druk nr 73

Warszawa, 7 grudnia 2011 r.

SEJM

RM 10-33-11

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

między Unią Europejską i jej

∗

Z poważaniem

∗

Tekst Umowy w wersji polskiej oraz angielskiej, a także Protokół o sprostowaniu do Umowy – dostępne

w wersji elektronicznej w Systemie Informacyjnym Sejmu.

Projekt

W imieniu Rzeczypospolitej polskiej

PREZYDENT MECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

podaje do powszechnej wiadorności:

W dniu 6 paździemika 2010 r. została sporządzona w Brukseli Umowa o wolnym

handlu między Uni4 Europejską i jej państwami cz''tonkowskimi, z jednej strony, a Repub|iką

Korei, z drugiej strony.

Po zaznajomieniu się z powyzszą Umow4'' rv imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

oświadczam'' ze:

zatvartych,

jest przyjęta, ratyfikowana i potwierdzona,

Polskiej.

Dano w Warszawie dnia

PREZYDENT

RZECZY PO S P OLITEJ P OLS KIEJ

PREZES R-ĄDY MINISTRoW

11 12zb

Projekt

11_13zb

UZASADNIENIE

„Globalny wymiar Europy – Konkurowanie na światowym rynku”.

Dokument ten określił,

i zatrudnienia.

W komunikacie stwierdzono m.in., iż UE powinna tworzyć nowe możliwości

dla wzrostu gospodarczego przez dalsze otwieranie rynków na handel i inwestycje.

Jednym

z zaproponowanych działań prowadzonych w ramach unijnej polityki handlowej miało być

negocjowanie przez UE kompleksowych umów o wolnym handlu z wybranymi krajami

trzecimi.

Polska poparła rozpoczęcie negocjacji w sprawie zawarcia tych umów, ponieważ

było to, i nadal jest, zgodne z założeniami polskiej polityki zagranicznej i wpisuje się w cel,

dalej Umową), po czym w maju 2007 r. nastąpiło oficjalne rozpoczęcie negocjacji.

Rokowania podjęto w bliskim porozumieniu z powołanym na podstawie art. 133 Traktatu

ustanawiającego Wspólnotę Europejską Komitetem Rady (obecnie Komitet ds. Polityki

Handlowej), w ramach którego są omawiane wszystkie kwestie związane ze Wspólną

Polityką Handlową UE.

Negocjacje przebiegały bardzo sprawnie, dlatego parafowanie

Umowy odbyło się w Brukseli już w dniu 15 października 2009 r., na co wszystkie państwa

członkowskie wyraziły zgodę.

Na początku 2010 r.

Komisja Europejska poinformowała, że przepisy Umowy o okresach

przejściowych w liberalizacji handlu z Republiką Korei mogłyby być interpretowane

w sposób znacznie je skracający i w związku z tym KE podjęła rozmowy z Republiką Korei,

w wyniku których uzgodniono, że wszystkie okresy przejściowe zostaną wydłużone o 1 rok.

Republika Korei zgodziła się na taki krok pod warunkiem pełnej symetrii (liberalizacja

wydłuży się zarówno dla towarów koreańskich, jak i unijnych).

Po wprowadzeniu

odpowiednich zmian do Umowy, Rząd Polski podczas posiedzenia Komitetu ds. Europejskich

przyjął stanowisko, w którym poparł przyjęcie decyzji Rady ws. podpisania i tymczasowego

stosowania Umowy.

Państwa członkowskie UE, w tym Polska, podpisały Umowę w dniu 16 września 2010 r.

terminem rozpoczęcia tymczasowego stosowania Umowy będzie dzień 1 lipca 2011 r.

Równolegle z rosnącymi obrotami handlowymi i inwestycjami zacieśniają się relacje

gospodarczo-handlowe UE, w tym Polski, z Republiką Korei.

Pogłębia się również dialog polityczny między Unią Europejską i Republiką Korei.

Dlatego

też Umowa była negocjowana równolegle z nową Umową ramową między Unią Europejską

Zaktualizowana Umowa ramowa, która została podpisana w dniu 10 maja 2010 r. przez Unię

Europejską i jej wszystkie państwa członkowskie oraz Republikę Korei, wejdzie w życie

po zakończeniu procesu ratyfikacji.

Przedmiotowa Umowa ramowa uchyla Umowę ramową

1996 r. (weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2001 r.).

Zaktualizowana Umowa ramowa oraz Umowa będą stanowić pełną, wszechstronnie

zmodernizowaną podstawę stosunków polityczno-gospodarczych między UE i Republiką

Korei.

Obie umowy są prawnie i instytucjonalnie ze sobą powiązane.

Zdaniem Rządu Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacja Umowy pozwoli na dodatkowe

pogłębienie relacji handlowo-gospodarczych między UE a Republiką Korei.

2.

Treść Umowy

Zgodnie z wytycznymi negocjacyjnymi przyjętymi przez Radę UE, rokowania w sprawie

i wyważonego porozumienia, zgodnego z zasadami i zobowiązaniami istniejącymi w ramach

2

usług, jak również liberalizację zasad dotyczących kwestii związanych z handlem.

Umowa osiąga wymienione cele.

Zawiera ona wszystkie środki konieczne do ustanowienia

wolnego obszaru handlowego zgodnie z postanowieniami art. XXIV Układu ogólnego

w sprawie taryf celnych i handlu (GATT 1994).

Obie Strony zgodziły się, aby jak najszybciej

wdrożyć zobowiązania w zakresie liberalizacji i w terminie 5 lat zniosą 98,7 % ceł, w ujęciu

wartości wymiany handlowej, dotyczących sektora przemysłowego i rolnego.

W odniesieniu do prawie wszystkich towarów rolno-spożywczych UE zredukuje do zera

stawki celne w okresie do 6 lat.

Wyjątkiem jest grupa owoców i warzyw, w imporcie których

UE stosuje system cen wejścia – dla takich produktów proces redukowania stawek celnych

ma być rozłożony na maksymalnie 20 lat.

Dla niektórych towarów z tej grupy (pomidory,

pomarańcze, mandarynki) UE ma utrzymać bezterminowo możliwość nakładania cła,

chociaż w zredukowanej wysokości, w ramach systemu cen wejścia.

Dla Republiki Korei

okres implementacji (dochodzenie do pełnej liberalizacji) jest dłuższy, a w niektórych

przypadkach dochodzi do 24 lat.

Jednocześnie w odniesieniu do niektórych produktów, takich

jak: cebula i czosnek, importowa stawka celna Republiki Korei pozostanie na ustalonym

poziomie bazowym i nie będzie podlegać redukcji.

Z Umowy został wyłączony ryż i produkty

ryżowe.

Republika Korei zobowiązała się do pełnego zliberalizowania dostępu do swojego rynku

m.in. dla takich produktów jak: mięso wieprzowe i drobiowe, niektóre warzywa zamrożone

i suszone, przetwory mięsne, niektóre wyroby czekoladowe i pieczywo cukiernicze,

koncentrat jabłkowy i wódka w okresie do 16 lat od wejścia w życie Umowy.

W stosunku

do niektórych produktów Republika Korei przyznała UE preferencje w postaci bezcłowych

kontyngentów taryfowych m.in. na produkty mleczarskie, miód i przetwory dla niemowląt,

które będą obowiązywać w okresie implementacji.

Po upływie tego okresu (maksymalnie

16 lat) import tych produktów (z wyjątkiem mleka w proszku i miodu) zostanie całkowicie

zliberalizowany.

Umowa nie ogranicza swobody stosowania przez obie strony środków ochronnych

wynikających z przepisów WTO (art. XIX GATT, art. 5 Porozumienia w sprawie rolnictwa).

Strony mogą również stosować środki ochronne wynikające z Umowy.

Dodatkowo Republika

Korei ma możliwość zastosowania specjalnych środków ochronnych w imporcie niektórych

towarów rolnych z UE w formie wyższej należności celnej przywozowej.

3

Z uwagi na fakt, że obecnie tylko 2 % koreańskiego importu z UE nie jest objęte cłem, pełna,

chociaż objęta dłuższym okresem implementacji po stronie koreańskiej, w porównaniu z UE,

liberalizacja handlu rolnego stanowi wymierną korzyść dla unijnych, w tym polskich,

rocznie dzięki redukcji koreańskich stawek celnych, których wysokość obecnie kształtuje

się na bardzo wysokim poziomie (średnia ważona wynosi 35 %).

Należy założyć, że Umowa

przyczyni się do zwiększenia eksportu polskich produktów na rynek koreański.

W wyniku działań polskiej administracji, podjętych wraz z niektórymi innymi państwami

członkowskimi UE, Umowa została uzupełniona o dodatkowe przepisy, realizujące postulaty

tych gałęzi przemysłu unijnego, w tym polskiego, które miały zastrzeżenia do bilansu całego

porozumienia.

W załącznikach sektorowych dotyczących elektroniki, pojazdów silnikowych

i ich części, produktów farmaceutycznych i wyrobów medycznych oraz chemikaliów ustalono

tryb znoszenia barier pozataryfowych.

Umowa zawiera odrębne rozdziały dotyczące środków

ułatwień celnych i handlowych.

Przedmiotowa Umowa zawiera także rozdział dotyczący usług, zakładania przedsiębiorstw

i handlu elektronicznego oraz zobowiązania szczegółowe (w zakresie liberalizacji handlu),

których poziom znacznie wykracza poza zobowiązania Stron, podjęte w ramach GATS

(Układ ogólny w sprawie handlu usługami).

Przedmiotowa Umowa zawiera najbardziej

ambitny rozdział dotyczący usług, który dotychczas został wynegocjowany przez UE.

Zakładano bowiem uzyskanie poziomu zobowiązań usługowych Korei wobec UE, który

byłby porównywalny z poziomem podjętym przez nią w umowie z USA (tzw. KORUS).

Finalnie udało się uzyskać poziom znacznie wykraczający poza zobowiązania z KORUS,

m.in. w sektorach transportu morskiego, telekomunikacji, usług prawniczych, usług

finansowych i usług środowiskowych.

W Umowie Republika Korei podjęła również

zobowiązania w sektorach pozausługowych.

W odniesieniu do zakładania przedsiębiorstw

(sposób 3 – obecność handlowa) postanowienia Umowy UE – Republika Korei są również

bardzo szerokie, np. w dostępie do rynku usług budowlanych i inżynierskich przepisy

pozwalają na zakładanie oddziałów firm.

Zniesiono także m.in.: ograniczenia w wydawaniu

licencji na określony czas w roku, limity na kwoty kontraktu, obowiązkowy system

podwykonawstwa dla firm z krajów trzecich oraz obowiązek zakładania joint-ventures tylko

z licencjonowanymi lokalnymi firmami koreańskimi.

Zrezygnowano także z testu potrzeb

rynkowych, np. w usługach dystrybucyjnych (hurtowych, detalicznych).

4

W Umowie znajduje się również rozdział dotyczący płatności bieżących (zgodnie z którym

Strony zobowiązują się do nienakładania ograniczeń i do zezwolenia na wszelkie płatności

i przelewy na rachunku bieżącym wynikające z bilansu płatniczego między rezydentami

Stron) i przepływów kapitału, który zawiera standardowe zabezpieczenia mające na celu

zachowanie stabilności systemów finansowych obydwu obszarów, a tym samym

niezakłóconą realizację postanowień Umowy.

Umowa przewiduje także daleko idące zobowiązania w dziedzinie konkurencji, pomocy

państwa, własności intelektualnej (włącznie z egzekwowaniem przepisów) oraz zamówień

publicznych.

Zaawansowane i wiążące postanowienia horyzontalne dotyczące przejrzystości

regulacyjnej w obszarach istotnych dla wzajemnego handlu i inwestycji zostały również

włączone do Umowy.

Przedmiotowa Umowa obejmuje ponadto protokoły dotyczące reguł pochodzenia i pomocy

administracyjnej w sprawach celnych.

Zawierają one postanowienia odnoszące

się do pochodzenia produktów i służące określeniu ceł stosowanych wobec danych

produktów będących przedmiotem handlu.

Zawiera też postanowienia dotyczące dowodów

pochodzenia oraz postanowienia w sprawie uzgodnień związanych ze współpracą między

organami celnymi.

Umowa obejmuje również specjalny protokół w sprawie współpracy kulturalnej, który

określa podstawy nawiązania dialogu politycznego i współpracy w ułatwianiu wymiany

związanej z działalnością kulturalną.

Wymienione podstawy obejmują strukturę

instytucjonalną w zakresie wdrażania, która została wyodrębniona z Umowy przez

ustanowienie oddzielnego komitetu i specjalnego mechanizmu rozstrzygania sporów.

Wynegocjowano także rozdział dotyczący handlu i zrównoważonego rozwoju, który

obejmuje kwestie społeczne i środowiskowe.

Postanowienia instytucjonalne przewidują ustanowienie Komitetu ds. Handlu w celu

sprawowania nadzoru nad wdrażaniem Umowy oraz rozważania sposobów służących

zacieśnianiu stosunków handlowych między Stronami.

Przewidziano też skuteczny

mechanizm rozstrzygania sporów

1

.

Komitet ds. Handlu składa się z przedstawicieli Unii

1

Mechanizm ten jest wzorowany na Porozumieniu WTO dotyczącym Rozstrzygania Sporów (DSU) i składa się

z dwóch etapów.

Pierwszym etapem procedury są konsultacje prowadzone między stronami sporu.

W przypadku

braku możliwości osiągnięcia konsensusu i zakończenia sporu na tym etapie, strona skarżąca może złożyć do

Komitetu ds. Handlu wniosek o powołanie organu arbitrażowego.

Organ arbitrażowy liczy trzech arbitrów,

powoływanych przez strony sporu z wcześniej ustalonej listy kandydatów na arbitrów.

Organ arbitrażowy, po

przeanalizowaniu zarzutów oraz stanowisk stron, przedstawia tzw. sprawozdanie okresowe.

Każda ze stron może

następnie zgłosić pisemne uwagi do tego dokumentu.

Po rozważeniu uwag organ arbitrażowy podejmuje

ostateczną decyzję dotyczącą sposobu rozstrzygnięcia sporu.

5

Europejskiej i Republiki Korei.

Działania wymienionego Komitetu oraz jego specjalnych

komitetów, grup roboczych i innych organów są przedmiotem sprawozdań składanych

przez niego Wspólnemu Komitetowi ustanowionemu w ramach zaktualizowanej Umowy

ramowej.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej podjął w trakcie tych negocjacji szczególne starania na forum

unijnym, których celem było zabezpieczenie interesów gospodarczych państw członkowskich

UE, w tym Polski.

W ich efekcie udało się wynegocjować dołączenie do Umowy specjalnych

Deklaracji Komisji Europejskiej, szczególnie istotnych z punktu widzenia polskich interesów

gospodarczych:

− Deklaracja ws. reguł pochodzenia wprowadza zasadę podwójnego przetworzenia

2

dla tekstyliów, z wyłączeniem kwotowych derogacji dla określonych grup

3

,

− Deklaracja ws. wdrożenia Umowy zawiera klauzulę zabezpieczającą przed skutkami

ewentualnego zwrotu cła po stronie koreańskiej wraz z określeniem procedury

jej zastosowania po stronie unijnej,

− Deklaracja ws. zasady zwrotu cła, zgodnie z którą wprowadzenie jej do Umowy nie

będzie stanowiło precedensu, a każdy następny przypadek będzie analizowany

i rozpatrywany osobno.

Umowa zawiera ponadto dwustronną klauzulę ochronną, która przewiduje możliwość

stosowania środków ochronnych.

Zostaną one nałożone, jeżeli w wyniku liberalizacji handlu

wielkość przywozu wzrośnie, w ujęciu bezwzględnym lub względem produkcji unijnej,

w takim stopniu i na takich warunkach, że może to wyrządzić poważną szkodę lub grozić

wyrządzeniem takiej szkody przemysłowi unijnemu wytwarzającemu produkt podobny

lub bezpośrednio konkurencyjny.

Klauzula przewiduje, że środek ochronny może przybrać następującą postać:

(a) wstrzymanie dalszych obniżek stawki należności celnej nałożonej na dany

towar, przewidzianych na mocy Umowy, lub

2

Zasada podwójnego przetworzenia dla tekstyliów polega na tym, iż surowa przędza jest najpierw przetwarzana

na włókno.

Z kolei włókno służy do wyrobu tkanin.

To stanowi dwa, niezależne od siebie, etapy.

3

Generalnie obowiązuje zasada podwójnego przetworzenia.

Wyjątkiem od niej są derogacje, które przewidują,

że na wybrane kwotowo ilości i dla wybranych grup towarowych obowiązuje zasada pojedynczego

przetworzenia.

Powyższe oznacza, iż dla towarów nieobjętych tymi derogacjami obowiązuje zasada generalna,

tj. podwójnego przetworzenia.

Podwójne przetworzenie obowiązuje także dla towarów będących przedmiotem

derogacji, ale po wyczerpaniu kwoty derogacji.

6

(b) zwiększenie stawki należności celnej nałożonej na dany towar do poziomu,

który nie przekracza poziomu niższego niż:

– stawka KNU należności celnej nałożonej na dany towar obowiązującej

w momencie wprowadzania środka lub

– podstawowa stawka należności celnej wskazana w harmonogramach

zawartych w załączniku 2-A zgodnie z art. 2.5 ust. 2 Umowy.

Środki ochronne przed nadmiernym przywozem w relacjach dwustronnych mogą być

wprowadzone jedynie na okres konieczny, aby zapobiec lub usunąć szkodę

i nieprzekraczający 2 lat.

Przedłużenie środka o kolejne 2 lata jest możliwe wyłącznie

w następstwie przeprowadzenia dodatkowego postępowania.

Umowa dotyczyć będzie przede wszystkim przedsiębiorców, którzy prowadzą lub będą

prowadzić wymianę towarów i usług z Republiką Korei.

W związku z przepisami

dotyczącymi konkurencji, Umowa będzie także dotyczyć stowarzyszeń przedsiębiorstw

i monopoli państwowych.

Zgodnie z Protokołem o współpracy kulturalnej, Umowa obejmie

także te podmioty, które prowadzą działalność o charakterze kulturalnym.

Przepisy Umowy będą stosowane bezpośrednio.

Umowa nie będzie wymagała wydania krajowych aktów prawnych.

Zdaniem Rządu Rzeczypospolitej Polskiej Umowa jest, w najszerszym możliwym zakresie,

zgodna z wytycznymi negocjacyjnymi zatwierdzonymi przez Radę UE.

Umowa jest pierwszym porozumieniem handlowym, którego negocjacje zostały ukończone

w ramach realizacji strategii „Globalny wymiar Europy”.

Ponieważ państwa członkowskie

Unii Europejskiej będą również stroną Umowy z uwagi na niektóre zobowiązania pozostające

w ich kompetencjach wyłącznych (współpraca kulturalna oraz przepisy karne w prawach

własności intelektualnej), Umowa będzie musiała zostać przez kraje ratyfikowana zgodnie

z ich procedurami wewnętrznymi.

Umowa wejdzie w życie w 60 dniu po wymianie przez wszystkie Strony pisemnych

powiadomień o zakończeniu wewnętrznych procedur niezbędnych do związania się Umową.

Do tego momentu będzie ona tymczasowo stosowana.

Termin rozpoczęcia tymczasowego

stosowania przez Unię Europejską został wyznaczony na dzień 1 lipca 2011 r.

Dla Rzeczypospolitej Polskiej tymczasowe stosowanie Umowy rozpocznie się od pierwszego

dnia miesiąca następującego po terminie, w jakim Rzeczpospolita Polska i Republika Korei

7

powiadomią się o zakończeniu swoich wewnętrznych procedur związania się Umową.

Jednakże Strona, która nie może tymczasowo stosować niektórych postanowień Umowy,

może wyłączyć ich tymczasowe stosowanie w drodze stosowanego powiadomienia.

Niezależnie od powyższego Stronie przysługuje także prawo do całkowitego zakończenia

tymczasowego stosowania Umowy.

Zakończyć tymczasowe stosowanie Umowy można

przez dokonanie na piśmie powiadomienia drugiej Strony.

Umowa jest pierwszą umową handlową „nowej generacji” przyjmowaną po wejściu w życie

Traktatu Lizbońskiego.

Większość postanowień powyższej Umowy stanowi realizację

kompetencji wyłącznych Unii Europejskiej.

Jednakże Traktat Lizboński nie przesądza

ostatecznie, które zagadnienia unijnej polityki handlowej są w wyłącznej kompetencji Unii

Europejskiej, a które pozostają w kompetencjach mieszanych.

Do takich kwestii należą

m.in. częściowo usługi transportowe, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, zasoby

genetyczne czy wiedza tradycyjna.

3.

Skutki zawarcia Umowy

1) Skutki prawne

Unii Europejskiej oraz dzielonych Unii Europejskiej i jej państw członkowskich, Umowa

stosowana w polskim porządku prawnym po zakończeniu przez Polskę wewnętrznych

procedur wymaganych do związania się daną umową.

Zatem w przypadku umów mających

wejść w życie po zakończeniu konstytucyjnych procedur przez wszystkich sygnatariuszy,

tymczasowe stosowanie umowy może co do zasady nastąpić jedynie w okresie między

wspomnianym zakończeniem procedur wewnętrznych a wejściem w życie umowy.

Umowa

jest pierwszym porozumieniem handlowym przyjmowanym po wejściu w życie Traktatu

8

Lizbońskiego.

Co prawda większość postanowień Umowy stanowi realizację kompetencji

wyłącznych Unii Europejskiej, jednak część zagadnień (współpraca kulturalna oraz przepisy

karne w prawach własności intelektualnej) pozostaje w kompetencjach wyłącznych państw

członkowskich UE.

Ponadto nadal niesprecyzowany pozostaje zakres kompetencji

mieszanych, który uległ zmianie po wejściu w życie Traktatu Lizbońskiego.

Do tej pory nie

ustalono jednoznacznie, jaki charakter mają m.in. kwestie zasobów genetycznych, wiedzy

tradycyjnej, częściowo usług transportowych oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

przepis wskazujący, że porozumienie to będzie tymczasowo stosowane jedynie przez Unię

Europejską, a nie jej państwa członkowskie.

W związku z tym w okresie tymczasowego stosowania państwa członkowskie nie będą

związane Umową, związana będzie jedynie UE.

Stronie koreańskiej zostaną zakomunikowane

obszary, w których Unia Europejska nie ma kompetencji wyłącznych (m.in. współpraca

kulturalna).

W odniesieniu do obszaru mieszanych kompetencji będzie stosowana

ta ich część, która przynależy do UE, a nie do państw członkowskich.

powiadomień poświadczających, że spełniły one swoje odpowiednie mające zastosowanie

wymogi prawne i zakończyły obowiązujące procedury, lub w innym terminie uzgodnionym

2) Skutki społeczne, gospodarcze i finansowe

Wejście w życie Umowy nie wywoła bezpośrednich skutków społecznych.

Przewiduje się, że Umowa przyniesie korzyści gospodarcze dla strony unijnej.

Lepszy dostęp

unijnego, w tym polskiego.

Umowa przewiduje m.in. stopniowe zniesienie praktycznie

wszystkich barier taryfowych między Stronami, wielu barier pozataryfowych,

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej popiera zawarcie Umowy, również ze względu na wzrastające

w ostatnim okresie obroty handlowe i inwestycje z Republiką Korei oraz zainteresowanie

9

polskich podmiotów dalszym powiększaniem tej wymiany.

W chwili obecnej nie jest

możliwe dokładne wyliczenie skutków finansowych związanych z zawarciem Umowy.

Umowa nie będzie miała wpływu finansowego na stronę wydatkową.

Komisja Europejska

ocenia natomiast, że Umowa będzie miała wpływ finansowy na dochody całej Unii

Europejskiej w wysokości 801,2 mln euro rocznie.

Niniejsze szacunki opierają się na średniej

wielkości przywozu w latach 2004 – 2006, co w najbardziej realistyczny sposób

odzwierciedla zmiany w imporcie z Korei.

Powyższe szacunki nie uwzględniają jednak

prawdopodobnego wzrostu przywozu produktów objętych stopniowym obniżaniem ceł, który

częściowo zrównoważy utratę dochodów.

„nowej generacji”.

Zostanie zawarta ze znaczącym, rozwiniętym partnerem handlowym,

gospodarczej zawarcie Umowy ma duże znaczenie symboliczne – będzie bowiem

liberalizujących handel.

Przyszłe partnerstwo handlowo-gospodarcze Unii Europejskiej z Republiką Korei,

po uzyskaniu instytucjonalnego wzmocnienia w postaci podpisanej w maju 2010 r.

Umowy

Ramowej oraz Umowy, będzie najbardziej zaawansowaną formą współpracy UE z państwami

regionu.

zgody na podpisanie Umowy, zgodnie z art. 91, art. 100 ust. 2, art. 167 ust. 3 i art. 207

w związku z art. 218 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Europejskiej określonego w traktatach o Unii Europejskiej i o funkcjonowaniu Unii

Europejskiej, wejście w życie Umowy wymaga przeprowadzenia odpowiedniej procedury

wyrażenia zgody na związanie również w państwach członkowskich UE.

Umowa reguluje kwestie związane ze sferą wolności działalności gospodarczej, zatem jest

mowa o wolności, prawach lub obowiązkach obywatelskich określonych w Konstytucji.

10

Ponadto zakres przedmiotowy Umowy obejmuje między innymi kwestie stanowiące materię

ustawową (np. usługi transportowe, inwestycje zagraniczne czy ochronę własności

W związku z powyższym Umowa powinna zostać ratyfikowana, za uprzednią zgodą

wyrażoną w ustawie.

11_10zb

11

ffi

Spraw ZagrMinister anicznych Warszawa.

D kwietnia 2011 r.

DPUE -9f0- 1181 - 10/as/5

5;.t. t łl

dot.: RM-10-33-l I z 08.04.2011 r.

wolnym handlu międąy Unią Europejskq i jej państwami czlonkowskimi, z jednej strony'' a

administracji rządowej (Dz. U.zf007 r.

Nr ó5, poz. 437 zpóźn. zm.) w TIł, z $ 8 ust. 2

niektórych przepisów ustawy o umowach międzynarodowych @z. U. z 2000 r.

Nr 79,

Zags

Pod:''cl..ll,

Mc;r.i


text:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Pamięć — to cmentarz…

Pamięć — to cmentarz: uczucia przeżyte

Człowiek w niej składa na wieczny spoczynek,

Na grobach sieje kwiat niezapominek,

Z napisem rytym kładzie na nich płytę

I krzyże wznosi wyciosane z drzewa,

Albo je w brązie lub złocie odlewa.

Kiedy się zalśni gwiazdami wybita

Kopuła niebios: myśl zwiedza mogiły,

Prostuje krzyże, co się pochyliły,

Napis na głazie wykowany czyta — —

Przy jednej chwilę zatrzyma się trunie,

Od drugiej szybko w dalszą drogę sunie.

Czasem bezwiedna ją zmusi potęga,

Iż płytę z grobu, choć z wstrętem, podważy:

Spojrzy na zwłoki z grozą w bladej twarzy,

Chce odejść — stopy jej z ziemią coś sprzęga,

W grób patrzeć musi, chociaż oczy kryje,

I drży, że trup w nim ohydny odżyje…

Niekiedy stawa smutna na kurhanie,

Gdzie kwiat błękitny najbujniej się ściele:

Podźwiga płytę żądnie, a nieśmiele — —

O nie!…

Ten trup już nigdy nie powstanie!…

Próżno tęsknota do życia go woła

Płomieniem serca i płomieniem czoła…

Na grobie pięknej, niegdyś żywej chwili,

Ze złożonymi na piersiach rękoma,

Długo myśl, stojąc cicha, nieruchoma,

W smutnej zadumie skroń ku ziemi chyli,

I przez łzy patrzy na krzyż szczerozłoty,

Pełna dozgonnej, bezbrzeżnej tęsknoty…

Odrosną kwiatom zerwane kielichy;

Uwiędła trawa w czas chłodnej jesieni,

Znów się o złotej wiośnie zazieleni;

Słońce co rano ma świeże uśmiechy,

Choć się wieczorem za gór grzbiety schyla — —

Nie zmartwychwstaje zmarła szczęścia chwila.

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Arbuz, harbuz (po persku cherbuze, po turecku harpuz).

Gdy zalotnikowi, starającemu się o rękę panny, chciano dać do zrozumienia odmowę (a zaloty odbywały się najczęściej pod jesień), podawano i częstowano go arbuzem.

Stąd powstało wyrażenie: „dostać arbuza”, czyli odprawę.

Takie same znaczenie miała czarna polewka czyli czernina”, lub wieniec z grochowin, zawieszony w izbie, gdzie nocował konkurent.

Zwyczaj podawania arbuza pochodzi z Rusi, gdzie u ludu młodzianowi, przybywającemu ze swatem, niechętna dziewoja, na zakąskę po przyniesionej przez nich wódce, podaje nie bochen chleba, ale niby-to przez pomyłkę „harbuz”.

Aleks.

Kremer powiada, że na Podolu arbuz kładzie się do bryczki kawalera, którego sobie panna nie życzy, ztąd „harbuza dać”, to samo znaczy co odmówić ręki.

Krzysztof Kluk, botanik polski XVIII w., pisze o arbuzie jako owocu: „są białe i zielone, podługowate i okrągłe, obfite na Podolu i Ukrainie”.


text:
Anton Czechow

Złoczyńca

tłum.

A. W.

Przed sędzią śledczym stoi mały, niezwykle chudy chłopek w zgrzebnej koszuli i łatanych portkach.

Jego zarośnięta, dziobata twarz i oczy, ledwo widoczne spoza gęstych, obwisłych brwi, mają wyraz posępnej surowości.

Gęsta, splątana, dawno nie czesana czupryna nadaje jeszcze więcej surowości jego twarzy.

— Denis Grigoriew! — zaczyna sędzia — podejdź bliżej i odpowiadaj na moje pytania.

Siódmego lipca dróżnik kolejowy Akinfow, obchodząc rano tor, schwytał cię na odkręcaniu muterki, którą przymocowuje się szynę do podkładu.

Oto ta muterka.

Z nią cię zatrzymał.

Czy tak było?

— Czego?

— Czy tak było, jak mówi Akinfow?

— Wiadoma rzecz, że było.

— Dobrze, a po cóż odkręcał?

— Czego?

— Daj spokój z tym „czego”, a odpowiadaj na pytania: po coś odkręcał?

— Gdyby nie była potrzebna, to bym nie odkręcał — odpowiada ochrypniętym głosem Denis, patrząc na sufit.

— Na co ci była potrzebna muterka?

— Muterka?

My z nich robimy ciężarki.

— Kto to — *my*?

— My, naród…

To jest chłopi Klimowscy.

— Słuchaj, nie udawaj idioty i mów do rzeczy.

Po co kłamać o jakichś ciężarkach?

— Nigdy nie kłamałem, a teraz od razu niby kłamię… — mruczy Denis, mrugając oczyma.

— Czyż można bez ciężarka, panie sędzio?

Jeżeli osadzi się na haczyku żywca, to czyż pójdzie na dno bez ciężarka?

Kłamię… — uśmiecha się Denis.

— A po kiego diabła żywiec, jeżeli będzie na powierzchni pływał!

Okuń, szczupak, miętus zawsze się na dnie łowią, a na powierzchni to tylko wyrozub i to bardzo rzadko.

W naszej rzece go nie ma…

Ta rybka wymaga dużej przestrzeni.

— Ale co ty mi o jakimś wyrozubie opowiadasz.

— Czego?

A przecież się pan sam pyta!

U nas i panowie tak łowią.

Najmniejszy dzieciak nie będzie łowił bez ciężarka.

Kto nie ma pojęcia — ten, rozumie się, i bez ciężarka łowi.

Na głupców nie ma rady.

— Więc mówisz, że odkręciłeś tę mutrę, żeby zrobić z niej ciężarek?

— A dla czego innego?

Nie dla zabawki przecież.

— Ale na ciężarek mogłeś wziąć ołów, kulę… gwóźdź jakiś.

— Ołowiu na drodze się nie znajdzie, trzeba kupić, a gwóźdź się nie nadaje.

Lepszego, jak mutra, nie ma…

I ciężka, i dziurkę ma.

— Udajesz głupca!

Jakbyś się wczoraj urodził albo z nieba spadł.

Czyż nie rozumiesz, ośla głowo, do czego prowadzi takie odkręcanie?

Gdyby dróżnik nie spostrzegł, pociąg by się wykoleił, ludzie by się pozabijali.

Ty byś ludzi zabił!

— Niech Bóg broni, panie sędzio!

Po co ludzi zabijać!?

Czyż my — to nie chrzczeni albo zbóje jacyś!

Bogu dzięki, żyliśmy, panie dobry, dotychczas i nie tylko nie zabijaliśmy, ale ani nam to na myśl nie przychodziło.

Niech nas Matka Boska broni!…

Co pan mówi!

— A od czego, według ciebie, bywają katastrofy kolejowe?

Odkręć dwie-trzy mutry — i gotowa katastrofa!

Denis uśmiecha się i niedowierzająco mruży oczy.

— Ho!

Od wielu lat już cała wieś odkręca mutry i chwała Bogu, nic się nie stało, a teraz od razu — katastrofa… zabójstwo…

Gdybym szynę zabrał albo, dajmy na to, kłodę w poprzek położył — wtedy, ma się rozumieć, pociąg by się przewrócił, ale mutra — wielka rzecz!

— Zrozumże nareszcie — mutrami szyna jest przymocowana do podkładów!

— To my rozumiemy…

Przecież nie wszystkie odkręcamy…

Zostawiamy…

Nie po głupiemu robimy… rozumiemy.

— Denis ziewa i robi znak krzyża.

— W zeszłym roku wykoleił się pociąg — mówi sędzia śledczy.

— Teraz rozumiem, dlaczego…

— Co takiego?

— Teraz, powiadam, rozumiem, dlaczego w zeszłym roku pociąg się wykoleił…

Rozumiem!

— Na to wykształceni jesteście, dobrodzieje nasi, żeby rozumieć.

Bóg wiedział, komu dać rozum…

Pan też rozpatrzył, co i jak, a ten dróżnik, prosty chłop, bez wszelkiego rozumu, łapie za halz i ciągnie.

Przedtem rozpatrz — a potem ciągnij.

Wiadoma rzecz — chłop i chłopski rozum…

Niech pan, z łaski swojej, zapisze także, że mi dwa razy dał w zęby i w pierś uderzył.

— Przy rewizji znaleziono u ciebie jeszcze jedną mutrę…

Tę — kiedy i w jakim miejscu odkręciłeś?

— To pan o tej mutrze, co leżała pod czerwoną skrzynką?

— Nie wiem, gdzie leżała, tylko znaleźli ją u ciebie.

Kiedyś ją odkręcił?

— Ja jej nie odkręcałem, tylko dostałem ją od Ignaca, syna Siemiona.

To ja o tej, co pod skrzynką, a tę, co była w sankach, na dworze, tośmy ją razem z Mitrofanem odkręcali.

— Z jakim Mitrofanem?

— Z Mitrofanem Pietrowem…

Czyż pan o nim nie słyszał?

Sieci u nas robi i panom sprzedaje.

Tych muter potrzeba jemu niemało.

Na każdą sieć z dziesięć sztuk.

— Posłuchaj, paragraf tysiąc osiemdziesiąty pierwszy ustawy karnej mówi: „Za każde świadome uszkodzenie kolei żelaznej, jeżeli ono naraża na niebezpieczeństwo idący po torze pociąg i jeżeli winowajca wiedział, że skutkiem tego może być nieszczęście…

— Rozumiesz?

*Wiedział*!

A ty nie mogłeś nie wiedzieć do czego prowadzi to odkręcanie… — zostaje skazany na zesłanie do katorgi.”

— Rozumie się, pan lepiej wie…

Myśmy ludzie ciemni… czy my co rozumiemy?

— Wszystko rozumiesz!

Kłamiesz, udajesz!

— Po co kłamać?

Niech się pan spyta we wsi, jeżeli pan nie wierzy…

Bez ciężarka tylko ukleję się łowi; nie ma marniejszej ryby od kiełbia, a i ten nie da się wziąć bez ciężarka.

— Jeszcze o wyrozubie opowiadaj! — uśmiecha się sędzia.

— Wyrozuba u nas nie ma.

Zarzucamy wędkę bez ciężarka na powierzchnię — na karpia, ale rzadko bierze.

— No, cicho…

Następuje milczenie.

Denis przestępuje z nogi na nogę, patrzy na stół, pokryty zielonym suknem i gwałtownie mruga oczyma, jakby widział nie sukno, lecz słońce.

Sędzia śledczy coś prędko pisze.

— Mogę odejść? — pyta Denis po krótkim milczeniu.

— Nie.

Muszę cię zaaresztować i odesłać do więzienia.

Denis przestaje mrugać i podniósłszy swe gęste brwi, pytająco patrzy na urzędnika.

— Jak to, do więzienia?

Wasza Wielmożności!

Ja nie mam czasu, muszę na jarmarku odebrać trzy ruble za sadło.

— Milczeć, nie przeszkadzać!

— Do więzienia…

Gdyby było za co, to bym poszedł, a tak, ni stąd, ni zowąd…

Za co?…

Przecież nie kradłem, ani się nie biłem…

A jeżeli wedle podatków, to niech pan nie wierzy wójtowi.

Sumienia nie ma ten wójt.

— Milczeć!

— Ja i tak milczę — mruczy Denis.

— A wobec tego, co wójt nazmyślał w raporcie, to gotów jestem przysiąc.

Jest nas trzech braci: Jegor, ja i…

— Przeszkadzasz mi…

Hej, Semionie! — krzyczy sędzia.

— Wyprowadzić go!

— Jest nas trzech braci — mruczy Denis, podczas kiedy dwóch tęgich żandarmów bierze go i wyprowadza.

— Brat za brata nie odpowiada…

Kuźma nie płaci, a ty, Denisie, odpowiadaj…

Sędziowie!…

Umarł nieboszczyk pan generał — Panie, świeć nad jego duszą! — on by wam, sędziom, pokazał…

Trzeba sądzić z rozumem, a nie byle jak…

Cóż, bij, jeżeli jest za co, ale wedle sumienia…

-----