corpora: wikisources-pl

text:
Bloch Augustyn Hipolit, * 13 VIII 1929 Grudziądz, pol. kompozytor i organista.

1954 ukończył w PWSM w Warszawie studia org. u F. Rączkowskiego, a 1956 komp. u T. Szeligowskiego.

1947–57 koncertował jako organista we Wrocławiu, Oliwie, Warszawie.

Nagrał recitale org. dla radia.

1960 otrzymał nagrodę PR za twórczość muz.

dla dzieci.

Jest laureatem międzynarod.

konkursów kompoz.: w Vercelli 1953 za Wariacje fortepianowe, w Monako 1961 za Medytacje i 1963 za balet Oczekiwanie.

1969 w Paryżu zdobył za swoje Dialoghi III miejsce na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO.

1971 otrzymał Nagrodę MKiS, 1975 Nagr.

Prezesa Rady Ministrów za twórczość artyst. dla dzieci i młodzieży.

Wiele kompozycji B. wykonywano na festiwalu Warsz.

Jesień.

✓ Bloch Augustyn, *1929.

W l. 1954–77 B. związany był stałą współpracą z Teatrem PR jako twórca muzyki do słuchowisk.

1977–79 oraz 1983–87 był wiceprezesem Zarządu Gł.

ZKP, 1979–87 przewodn. komisji programowej festiwalu Warsz.

Jesień.

1981 otrzymał doroczną nagrodę ZKP.

W każdym z uprawianych gatunków, tak w muzyce instr., jak i wok.

czy scenicznej, B. sięga chętnie do tematyki biblijnej, niekiedy tylko poprzez cytat lub tytuł.

Utwory organowe B. weszły do repertuaru wybitnych organistów, ceniona jest też jego twórczość dla dzieci, przystępna i atrakcyjna pod względem muz., ma duży walor artyst.-dydakt. i wskazuje na szczeg.

wrażliwość twórcy.

Utwory B. zarówno przeznaczone na duży aparat wyk., jak też kam.

czy sol.

odznaczają się szeroką skalą ekspresji.

Kompozytor operuje w zróżnicowany sposób materiałem dwunastodźwięk.

skali, dynamiką rytmów i barw, nie rezygnując ze swych wcześniejszych zdobyczy sonorystycznych.


corpora: CEN

text:
„Dobra koniunktura w Polsce i w gospodarce europejskiej sprawia, że zarówno dynamika eksportu, jak i importu utrzyma swój dwucyfrowy poziom" – informuje „Gazeta Prawna”.

Europejski urząd statystyczny podał wczoraj, że PKB strefy euro wzrósł w I kwartale 2007 r., po uwzględnieniu czynników sezonowych, o 0,7 a w ciągu roku o 3,1%.

Te dane są minimalnie wyższe niż oczekiwania analityków.

Od stycznia do końca maja wartość wyeksportowanych z Polski towarów była wyższa o 12% w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku i wyniosła 38,9 mld euro.

Według prognoz ekonomistów na koniec 2007 r. dynamika eksportu sięgnie 15%, a importu 18%.

"Dla Polski najważniejszym partnerem handlowym są Niemcy, a u nich widać ożywienie gospodarki.

Trzeba jednak pamiętać, że w ubiegłym roku mieliśmy duży eksport i teraz przez efekty bazy dynamika eksportu będzie niższa.

Ale eksport nadal pozostaje czynnikiem napędzającym gospodarkę" - powiedziała Marta Petka, ekonomistka Raiffeisen Banku Polska.


text:
Zakopane.

U stóp samych Tatr rozłożyło się Zakopane, wieś trzy ćwierci mili szeroka, a przeszło milę długa[1].

Ludność 2500 pobudowała sobie domostwa grupami po różnych wzgórzach, skąd powstały znowu osobne nazwy, jak Krupówki, Skibówka, Gaberówka, Tatary, Krzeptówka i t.

d., lecz główną częścią wsi jest ta, gdzie kościół przed 20. laty zbudowano.

Utworzyły się tu szeregi domów z obudwu stron drogi, przeważnie jednak po stronie południowej powstały sklepiki żydowskie, domy wyłącznie dla gości, przez co ruch zjednoczył się w tej okolicy.

Założycielami Zakopanego byli osadnicy z bliższych wsi Nowego Targu, co w miarę większego zaludniania się Podhala, posuwali się ku Tatrom, karczując lasy i osadzając się na prawach królewskich.

Wieś Zakopane istniała już za czasów Batorego, co jest rzeczą pewną; czy dawniejszych sięga czasów, niewiadomo jeszcze.

O istnieniu zaś kuźnic tutejszych za Augusta II., dopiero jest wiadomość z r. 1701.

Zakopane ma swój kościół z probostwem ufundowany r. 1847., szkoły dwie, jednę koło kościoła, założoną r. 1848., drugą w kuźnicach r. 1860.

Do parafii tej należy wieś Kościelisko z 600 ludźmi.

Coraz więcej przybywa tu gości corocznie, głównie z Krakowa i Warszawy, lubowników pięknej przyrody lub potrzebujących świeżego powietrza, lecz brak wygody i wszelkiego komfortu odstrasza bardzo wielu i zmusza do zamieszkania w miejscach kąpielowych, w których jednak także nieraz najwięcej płaci się za nazwę miejsca, n. p. Szczawnic lub Krynicy, bo to, czego w nich dostanie, zwykle niewarte ani połowy tej ceny, jaką się płaci.

*[2]

Ksiądz Józef Stolarczyk, pierwszy proboszcz Zakopiański, znać, że pracował nad swymi parafianami, bo okrzesał ich z różnych złych nałogów, w moralności już jedno pokolenie wychował i oświecił, tak, iż gdy za objęcia przez niego parafii jedna tylko była kobieta stara, co czytać umiała, dziś już znaczna część młodszych Zakopian umie czytać.

Górale, przybywający z wojska austryackiego, nie zakazili ojczystej mowy germanizmami, bo nad tém czuwał ksiądz Stolarczyk, a nadewszystko oduczył ich pijaństwa, bijatyk i hulanek karczemnych, co lud w ogóle w nędzy trzymało; wpłynął także na ogładę i umoralnienie okolicznego ludu, lecz nie udało mu się dotąd wykorzenić w nich grubej wady, t. j. łakomstwa aż do obrzydzenia posuniętego.

Daleko dzikszymi są już Kościeliczanie, pijaków też i zawalidrogów między nimi dosyć, a część juhasów i baców także nie odznacza się wstrzemięźliwością.

Z łatwością udzielane pozwolenia na wyszynk słodkich wódek przez urząd powiatowy żydom osiadłym koło samego kościoła, zepsują lud, nie mówiąc już o tém, że złodzieje znajdą w nich podporę.

Zeszłego roku jeden z moich znajomych, idąc już późno wieczorem w pierwszych dniach Sierpnia od Kościelisk, widział jak dziéwka z karczmy żydowskiej, co stoi na drodze naprzeciw Krzeptówki, kradła siano i wpadła do karczmy, gdy zoczyła idącego.

Co się zaś tyczy łakomstwa, bieda tego nie usprawiedliwi, bo właśnie zamożni gospodarze odznaczają się chciwością i lichwiarstwem, gdy przeciwnie u biednych napotyka się jeszcze czasem niezwykłą szlachetność, przywara więc ta jest wynikiem nie biedy, lecz chciwości wrodzonej.

Przyczyn tego szukać trzeba w przeszłości; kiedy dla bliskiej granicy węgierskiej kwitło przemytnictwo, gdy zbójectwo rozwijało się w Karpatach na wielką skalę, wówczas pojęcia ciemnego ludu spaczyły się i spaczone przechodziły z rodziców na dzieci.

Skoro ze zmianą stosunków powyższe karygodne rzemiosła upadły, pozostał im zły przykład w właścicielach Zakopanego, bo, jak lud gościom rozpowiada, z pomocą wrogich mu obcokrajowych urzędników, dopuszczano się nawet okrucieństw, wydzierając ludowi kawałki lasu, gaje i polanki, uszczuplając coraz więcej dawne swobody, nadane od królów polskich, których dokumenta lud przechowuje z najwyższém uszanowaniem, gdyż mu one wszelką wolność osoby i własności warują.

Jednak niejeden już przywilej, a to co najważniejszy, wyłudzono, wydarto lub zawieruszono może nawet z umysłu w urzędach.

Cesarsko-królewskie rządy absolutne jeszcze niezupełnie minionych czasów, sprzyjały zachciankom posiadaczy tych dóbr; więc wywłaszczono górali z polan, hal, lasów, pastwisk, a zatwierdzające dokumenta wymuszano siłą, dopuszczając się nawet barbarzyństw, a za mandataryuszowstwa bito, co się tylko zmieściło.

Dla stwierdzenia tego przytoczyć trzeba pobieżnie chociaż kilka wydarzeń, które mi ze szczegółami opowiadano w Zakopaném.

Dla wywłaszczenia posiadaczy pięknej polany Małej Łączki sprowadzono zbrojną pomoc i jednę z właścicielek, Wójciaczkę, dla wymożenia podpisu na akcie wywłaszczającym, obnażoną pędzono kijem do Zakopanego, gdzie ją nawet do gorącego chlebowego pieca wsadzić miano.

Tak przynajmniej opowiadają ludzie.

To znów Jaśka Gąsienicę zwanego Jacokiem, którego poznałem za mojej tam bytności r. 1869., po przybyciu jego ze Lwowa, dokąd chodził szukać kopii aktów świadczących o prawném posiadaniu własności swojej, hajduk Ciszek na rozkaz przystawił do dworu, gdzie związawszy mu ręce do nóg, skurczonego wtrącili do smrodliwej dziury i dopiero po kilku dniach spuchniętego i zczerniałego uwolniono.

Płacz, błagania żony pokrzywdzonego nie skutkował wcale, bo dopiero obawa następstw ze skonu jego w więzieniu wpłynęła nauwolnienie.

Świeżo nasłuchałem się dużo w Zakopaném o jakiejś zbrojnej wyprawie roku 1868. pod wodzą jednego z właścicieli kuźnic na gospodarzy Nędzów, gdzie straż leśna, na rozkaz dowódzcy, dopuszczała się gwałtów, których bez oburzenia wspomnieć trudno.

Rozbijano, pastwiono się bez względu na płeć, stan lub wiek, a jako trofea zwycięstwa nad bezbronnymi wiedziono przez wieś zajęte bydło na pastwisku do dworu w kuźnicach.

Słuchając takich opowiadań, zapytywałem górali, dlaczego nie szukali sprawiedliwości u władz, odpowiedziano mi, że ich wypchnięto za drzwi, a nadto wyrzucano im niewdzięczność dla właściciela Zakopanego za zarobek im udzielany w kopalniach!

Bądź co bądź, jest to nie do uwierzenia, jak jeszcze w ostatnich czasach mogły się dziać takie gwałty pod bokiem c. k. władz w Nowym Targu.

Z końcem r. 1869., wskutek sprzedaży, Zakopane z przyległościami przyszło na własność pruskiego obywatela p. L. Eichborna.

Na tém, o ile mnie się zdaje, sprawa narodowa nic nie straci, bo już za poprzednich właścicieli posady górnicze i leśnicze w ogóle prawie dzierżyli Niemcy lub zniemczeni Czesi, lud zaś pozbył się nienawistnych sobie indywiduów.

Jak gospodarowano w lasach, świadczą wyniszczone lasy, a jak w górnictwie, przekonywa świętowanie w kuźnicach.

Drzewo na opał sprzedawano niesłychanie drogo, jak w górach, od 3 do 4 gld. za sążeń miękkiego gatunku i to wyznaczano je z takich miejsc, zkąd zwóz najniegodziwszy.

Za dowód pięknego gospodarstwa leśnego posłużyć może następująca okoliczność: W nagłej potrzebie, jak mówiono dla pokrycia wydatków połączonych z podejmowaniem chmary gości, pospraszanych na odsłonięcie popiersia arcyksięcia Ludwika, wydzierżawiono żydom orawskim lasy kościeliskie na lat kilka.

Ci wystawili sobie u ujścia doliny tracz, rzną tramy na deski i wywożą je do Orawy, a ztamtąd dalej do Węgier z dobrym zarobkiem.

Żelazo, wydobywane w różnych stronach Tatr nowotarskich, jest wprawdzie wyborne, lecz albo go źle szukają albo się już wyczerpało[3], skoro w ostatnich czasach zwożono je ze Spiża do kuźnic zakopiańskich.

Również węgle do hut przywożono z Orawy i z Ochotnicy, poniżej Krościenka daleko o jakie ośm mil[4].

Kuźnice zakopiańskie nie mają przyszłości pomyślnej przed sobą[5], zwłaszcza gdy zbudują kolej przez Poronin, bo wtedy kuźnicom poronińskim i jaworzyńskim gwiazda zaświeci.

Skutkiem wycięcia lasów[6] w Zakopaném często bywa brak wody w potokach, szczególniej w zimie, co naturalnie nie przyczynia się do pomyślności tutejszego górnictwa.

Poczta dopiero od r. 1870. zaprowadzoną została, gdy wprzód w tym względzie udawać się trzeba było do Nowego Targu; w czasie lata przybyli goście sami sobie urządzali stałą komunikacyą z pocztą, utrzymując w tym celu posłańca, który co drugi dzień chodził do Nowego Targu.

Przemysł Zakopian ogranicza się dotąd na wyrabianiu toporków z żelaza lub stali, z czego wszakże kilku tylko korzysta, zresztą sposobem do życia jest praca nędzna w kopalniach żelaza, jego przywóz z hut do Krakowa, wożenie podróżnych w porze letniej i to, co zarabiają w czasie pobytu gości w Zakopaném przez Lipiec i Sierpień z wynajmu mieszkań swoich, ze sprzedaży drobiu, jaj, nabiału, albo z przewodniczenia gościom w Tatry, jako też biorąc zapłaty za różne inne usługi.

Niektóre potrzeby do życia zaspakaja im rola i chudoba[7].

Ziemniakami zwanemi tu grulami i plackami z grubej mąki owsianej żywią się prawie przez cały rok, racząc się czasem baraniną; mają do tego sałatę, którą sporządzają jak słodką kapustę, i groch, który się im tu udaje.

Owoców żadnych nie ma, bo wysokie położenie Zakopanego nie sprzyja chodowaniu drzew owocowych.

Ubiór wyrabiają sobie sami górale; z lnu robią przędziwo, a z niego tkają płótno, z wełny zaś z swoich owiec wyrabiają sukno; lecz góralki kochające się w strojach nabywają na jarmarkach za oszczędzony grosz dla siebie różnobarwne chustki, gorsety, fartuchy i t. d.

Zamożniejsi Zakopianie lubią na różny sposób handlować i nieźle na tém wychodzą.

W ostatnich czasach kilku uczonych z Krakowa nastręczyło trochę zarobku pojętniejszym góralom przez zbieranie przedmiotów przyrodniczych, lecz ten zarobek ogranicza się do niewielu osób.

Jak nędznie dwór wynagradzał służbę leśną, dość powiedzieć, że za sam tylko opał pełnili urząd stróżów dworskiej własności i zarazem służyli jako hajducy czyli pachołcy dworscy; trzeba bowiem wiedzieć, że tu była wieża babilońska wszystkich narodowości.

Górował patryotyzm niemiecko-austryacki dla wyżebrania szlachectwa, którego nie umiano godziwszym sposobem pozyskać, gdy go się im na gwałt zachciało.

Mgliste pochodzenie z Węgier i sprawy, jakie czasem po tamtej stronie Tatr trzeba było załatwiać, naprowadziły dwór w kuźnicach na przebieranie się czasami z węgierska, a dla krótkowidzących nauczono się paplać po francuzku.

Chwilami przez jakąś omyłkę udawano tu nawet polskość[8].

Nikt dotąd nie postarał się, aby temu przemyślnemu ludowi obmyślić szersze koło zarobku.

Mając przykład na Szwajcarach i Tyrolach przyszła mi myśl nauczyć gorali tatrzańskich wyrabiania z drzewa rozmaitych przedmiotów do użytku, zabawy lub dla pamiątki, któreby w handlu mogły zastąpić wyroby obce, a przytém mieliby goście co wywozić jako upominki z Tatr, gdy dziś prócz drogich toporków niczego nie dostanie.

Myśl moja zna Juhasy.

lazła chętne przyjęcie, rozchodzi się o wprowadzenie jej w życie.

Pasterstwo po halach ma wiele w sobie poezyi, ale oducza młodzież od pracy, tak iż dopiero biéda zmusza do roboty.

Z juhasów rekrutowali się opryszki, bo cały dzień łażąc po górach i słysząc opowiadania o zbójnikach, dziwnie pociągającego doznawali wrażenia i wyrobili sobie idealne pojęcie o tém zbrodniczém rzemiośle, co ich popychało do rabunków i rozbojów.

Między górskim ludem przechowuje się mnóstwo podań, legend i przeróżnych skazek[9]; z wielu skałami, drzewami, grotami lub innemi miejscowościami łączą się zajmujące zdarzenia, a w każdém tkwi nauka moralna.

— Pod tym lub owym kamieniem, albo pod drzewem znaleziono pieniądze lub przed ludźmi ukrywa skarby jakaś moc lub zły duch tego strzeże.

W piękném dziełku znanego poety Seweryna Goszczyńskiego pod tytułem: „Dziennik podróży do Tatrów“ r. 1832., mieści się wiele materyałów tej treści.

Światlejsi Zakopianie, jak i w ogóle Podhalanie odznaczają się wolnomyślnością, przywiązaniem do ojczyzny, a szczególniej swych gór, gościnnością zdawna polskiemu ludowi właściwą, a przeszłość narodowa ma u nich wielki mir.

Ciekawość u tego ludu jest niezmierna, a ztąd pojętność do wszelkich prac, ale są podejrzliwi i nie od razu każdemu ufający.

Dzieci swoje lubią kształcić, a ideałem ma Zwóz mléka.

rzeń rodziców jest stan kapłański syna, dla tego tak dużo mamy księży z gór.

Hale, t. j. pastwiska rozsiane po całych Tatrach, mają właścicieli z całego Podhala, jak n. p. Pyszniańska hala należy do gromady Klikuszowskiej, Waksmundska do Waksmundu, Miętósia do Miętóstwa i t. d.

Na wiosnę koło Zielonych Świątek zwykle wychodzi pasterska osada z owcami, psami i wszelkiemi przyborami szałasowemi na hale, wybrawszy naczelnika zwanego bacą, który sobie juhasów t. j. pasterzy dobiera, żywi żętycą, wynagradza każdego z nich wedle ugody jednym lub dwoma podojami z całego kierdelu t. j. stada owiec, co kilka funtów[10] séra na sprzedaż uczyni.

Baca zaś każdemu gospodarzowi od jego owiec oddaje ugodzoną ilość séra owczego.

Co się zwyższy, gdy rok dobry, to jest jego.

Znaczny dochód czyni sprzedaż żętycy gościom przebywającym w Zakopaném.

Przesąd, że tylko w tym lub owym szałasie dobra żętyca, sprawia, iż wszyscy prawie goście się cisną do jednego bacy.

Umieją bacowie zniewalać sobie dziewczęta przynoszące żętycę gościom do wsi, a te zachwalają tego ganiąc owego.

Skutkiem tego bywa brak żętycy, że jej nie ma tyle, ile żądają, więc też bacowie z elastyczniejszém sumieniem podrabiają ją jak mogą, oszukując gości.

Takich to baców widzieć można w karczmie naprzeciw kościoła w niedzielę pijących do późna i hałasujących, że aż uszy bolą słuchać.

Miło przy napotkaniu szałasu *[11] pogadać z bacą, który, jako wybraniec, bywa zwykle człowiekiem rozsądnym i uczciwym.

Koło święta Wniebowzięcia N. Panny Maryi (15.

Sierpnia) spędzają już owce na dół dla rozpoczynających się żniw.

Na kilka dni przedtém odbywa się na szałasie częstokroć hulanka z muzyką, tańcami i pijatyką, a powrót sam odbywa się z malowniczą oryginalnością.

Dzisiejsi najlepsi przewodnicy potworzyli się z strzelców na kozice; gdy zaś skrytomyśliwstwo nieco przycichło, młodsze pokolenie uczyć się musi przewodnictwa od starszych, chodząc na wycieczki dla noszenia rzeczy Typ górala na Podhalu.

gościom.

Sądząc z powierzchowności, nie możnaby myśleć, że lud górski tak skromnie, rzekłbym nawet nędznie się żywi; wnosić więc wypada, że klimat, prostota pokarmów miernie używanych i wstrzemięźliwość od gorzałki tak zbawiennie wpływa na ich zdrowie.

Dbają oni więcej o chatę porządną, o sprzęty domowe, uprząż, o swój strój, dobytek, niż o zaspokojenie żołądka, a że są przytém nadzwyczaj oszczędni, łatwo pojąć zamożność wielu Podhalan przy nieurodzajnej glebie.

Miałem tego nieraz wyraźne dowody, gdy z własnej woli wiozącemu mię goralowi dałem kilkanaście centów na chléb i piwo, wiedząc, że jest głodny; pomimo to schował pieniądze nic o tém nie mówiąc, a żywności sobie nie Typ góralki na Podhalu.

kupił, dlatego w takich razach kazałem im dawać pożywienie sam za nie płacąc.

Położenie Zakopanego jest bardzo zdrowe, żadna epidemia tu jeszcze nie zagościła; ludzie umierają ze starości, z przeciążenia pracą, z przeziębienia lub nędznego pożywienia.

Lud jest czerstwy, rosły, dobrze zbudowany, kalek mało.

Zwyczaj u mężczyzn noszenia długich włosów oddziaływa widocznie na osłabienie skóry na głowie, bo łysych napotyka się tu stosunkowo bardzo wielu.

Płeć męzka odznacza się w ogóle pięknemi kształtami twarzy i całego ciała, w czém jej ustępuje płeć żeńska; pomimo to natrafia się często na zupełnie piękne fizyognomie z delikatną cerą, a zgrabne ręce, małe nóżki nie są tu rzadkością, tak iż niejedna góralka w modne stroje ubrana na salonie uchodzićby mogła za piękność pierwszego rzędu.

Piosnka ludowa z okolic Krakowa trafnie skreśla charakterystykę górala w ogólności:

Góral ma nogi bocianie,

Kogo zechce, to dostanie;

Oj bo pan z nich każdy wielki.

Nie zna chleba ani spérki;

Chodzi w kierpcach, nie zna buta;

Lecz kiej ma być uczta suta,

Dziewka smalcem włosy czesze,

On jej piętą ogień krzesze.

Siekierkę nosi za pasem,

Zamiast żniwa rąbie w lesie,

Albo znowu djabeł czasem

Wisłą go na drągach niesie.

Chodzi z kosą na robotę,

Gospodarzy drze ze skóry,

Jak zarobi cztery złote,

Hajda!

znowu biegnie w góry;

Siedzi w hacie jakby w budzie,

Zagra czasem też na dudzie.

Każda dziéwka gdyby hojca,

Nie słucha matki ni ojca;

Za parobkiem, kiedy gładki,

Leca dziéwki i mężatki.

I nie dba na czepiec żona,

Lata kieby oparzona.

Łagodny, ujmujący stosunek między rodziną, jak i obejście się z obcymi u ludu tatrzańskiego służyć mogą za przykład wiejskiemu ludowi z równin, jak i niższym warstwom wiejskim.

Między sąsiadami i niesąsiadami panuje zwykle przykładna uczynność, życzliwość, a cóż dopiero mówić o uczynności względem podróżnych, których uważają za chlebodawców.

W doradzaniu, w wykonywaniu życzeń gości ubiegają się, rachując oczywiście na zapłatę za wyświadczone usługi; zdarza się jednak wyjątkowo, że zbytniego wynagrodzenia przyjąć nie chcą.

Nas, mieszkańców miast, przyciąga dużo do tego ludu szczera ochota w wypełnianiu naszej woli, nawet zachceń i ten przyjacielski stosunek, co w nas wyrabia owę wielką ufność, zapominając czasem, że wśród nich znajdują się ludzie źli, niewarci takiej otwartości.

Zdarza się często, że ten lub ów z gości, zaufawszy bezmyślnie każdemu, doznaje zawodu, a rozczarowany jednym przykładem ogółowi potém złorzeczy, a jeśli się przytrafi takiemu, co ma pole do ogłaszania swoich myśli drukiem, skreśla potém nieraz fałszywe poglądy na stosunki tej lub owej miejscowości.

Góralki odznaczają się zalotnością, co przypuścić należy nie zepsuciu moralnemu, lecz naiwności, z jaką się one w swej prostej, otwartej duszy na świat zapatrują.

Wpływ gości przybywających na lato do Zakopanego jest znaczny na lud tamtejszy pod względem oświaty; zdarzają się jednak indywidua, co tu wiele złego szerzą, szczególniej tępieniem wiary w prostym ludzie, która go jedynie strzeże od występków, a gdy im się tę uda zachwiać, z radością szukają zaspokojenia rozpusty swojej, nie patrząc później na skutki, które ich wcale nie obchodzą.

Takich wyrzutków bodajby Tatry nie znały, niechby ten uroczy zakątek ziemi naszej ustrzegł się takiej demoralizacyi, jaką z oburzeniem napotyka się w miejscach kąpielnych, jak w Szczawnicach.

Bardzo dużo straciłyby Tatry, gdyby charakter mieszkańców uległ takiej wstrętnej zmianie; wszakże jak wszędzie, tak i tutaj ryba od głowy śmierdzi.

Sapienti sat.

.

.

Wypada tu jeszcze wyjaśnić niektóre nazwy wielu może osobom niezrozumiałe, zwłaszcza gdy są i takie wyrazy, co z obcych zupełnie pochodzą języków, jak z niemieckiego i madziarskiego; Tatry bowiem naokół zaludniali osadnicy z różnych narodowości, przez co powstało wiele nazw górom tylko właściwych.

I tak turnia oznacza nagą dziką skałę, grań skalistą krawędź grzbietu na dwie strony przeciwległe spadzistego, przełęcz grzbiet łączący dwie góry, źleb skalisty parów, którym zwykle ścieka woda, piargi usypiska źwirowe, skale znaczą kamienie, wierch wierzch góry, hala pastwisko ponad górną granicą lasów, ztąd Podhalem zwią Podtatrze, polana łąka górska, bujna wśród krainy lasów, perć ścieżka górska, zakosy zakręty (n. p. ścieżka w zakręty w zakosy), wykroty drzewa burzą wyrwane z korzeniami, wykrociska miejsca, gdzie leżą burzą wywrócone drzewa, bania kopalnię, hawiarz górnik, koliba zabudowania górskie lub miejsce pod skałą, gdziekolwiek istnieje jakiekolwiek schronienie, smrek świerk, upłaz, upłazek miejsce po górach bujnie porosłe trawą, regle lesiste wstępne góry u ujść dolin; oprócz tych wiele jest jeszcze nazw rzeczy do użytku, jak ciupaga znaczy toporek, habryka

tytoń, lub imiona godności pasterskich, jak baca, juhas, o czém była już wyżej wzmianka, i różne inne, które każdy rozezna, przebywając pośród ludu górskiego.

Przypisy

↑ odpowiednio: blisko 6 i ok. 8 km

↑ * Właśnie w czasie druku Przewodnika doszła mnie wiadomość o otwarciu restauracyi w Zakopaném po raz pierwszy, co o wiele ułatwi pobyt gościom udającym się w Tatry bez przyborów kuchennych.

Obywatel z Nowego Targu Al. Tretter wraz z Grz.

Czernawskim w Czerwcu r. b. otworzyli traktyernią w bardzo odpowiedniém miejscu i lokalu koło kościoła Zakopiańskiego w domu Krzeptowskiego.

↑ Istotnie, zasoby rudy żelaza były już wówczas na wyczerpaniu

↑ ok. 60 km

↑ Wielki piec w Kuźnicach został wygaszony już 5 lat po wydaniu Przewodnika.

↑ Na skutek ówczesnej, rabunkowej gospodarki leśnej, wycięto wtedy duże połacie lasów, składających się głównie z buków, jaworów i jodeł.

↑ ubogie gospodarstwo

↑ Autor może tu nawiązywać do faktu uczestnictwa Edwarda Homolacsa w powstaniu listopadowym, co było warunkiem ślubu, postawionym przez jego późniejszą żonę, Klementynę Homolacsową.

Obecna ocena rodziny Homolacsów odbiega jednak od tej prezentowanej przez Walerego Eljasza-Radzikowskiego – nie wspomina on na przykład, że w kuźnickiej szkole była nauczana historia Polski, a w ocenie niektórych historyków, Homolacsowie w znacznym stopniu się spolonizowali.

↑ baśń (z ros.

Сказка)

↑ ok. 0,5 kg

↑ * Niektórzy uczeni piszą sałasz, a nie szałas, wywodząc tę pisownię od wymawiania po węgiersku; u Madziarów bowiem: s brzmi jak polskie sz,

sz ,, ,, ,, s,

gy ,, ,, ,, di,

cz ,, ,, ,, c,

cs ,, ,, ,, cz,

zs ,, ,, ,, ż,

y ,, ,, ,, i.

A zatém wyrazy, które lud w Tatrach przyjął od Węgrów, miałyby się wymawiać czysto po madziarsku wbrew ogólnie już przyjętemu wymawianiu, a mianowicie sałasz od szállas (mieszkanie, gospoda), bacza od bács (owczarz), juhas od juhász (owczarczyk — jub, owca), koszar od kos (baran), perć (ścieżka) od bértz (góry).

Tymczasem nikt nie mówi: bacza, lecz baca, ani sałasz, ale szałas, lud wymawia sałas, a w odmianie: w sałasie; wykształceni mówią i piszą: w szałasie, coby istnieć nie mogło, bo w spadkowaniu wypadło by: w szałaszu.

A zresztą, gdy wyraz szałas zyskał obywatelstwo w całém naszém piśmiennictwie, tém samém trudno przywracać mu pierwotne brzmienie, bo wywody, wprawdzie słuszne, w następstwie powyższej zasady odarłyby z narodowej szaty wszystkie wyrazy od obcych przejęte, w którą je odziały przez używanie wymogi naszej mowy.


text:
Zrazu żal mu nieco było

Żegnać tatę, żegnać mamę...

4.

Rozstanie.

Uściskany, opłakany,

I na progu i za progiem,

Został Pimpuś pensjonarzem

Sławnej szkoły „Pod pierogiem”.

Zrazu żal mu nieco było

Popłakiwał nawet sobie,

Gdy zamknięto za nim bramę.

Lecz się wkrótce rozweselił,

Na wysokim siadłszy stołku,

Gdy zobaczył pełen talerz

Smakołyków na podołku.

Mama kotka mu kupiła,

Tato biczyk i piłczkę,

Więc choć łza się zakręciła,

To ot tylko tak... troszeczkę.

Ale państwo Sadełkowie,

Ci utulić się nie mogą,

I miłego jedynaka

Opłakują, idąc drogą.

Już im z oczu znikła szkoła

Z ogrodzeniem swem zielonem,

A to on, to ona staje,

By zamachać choć ogonem.

Tak ów żeglarz, gdy na łodzi,

Od miłego brzegu płynie,

Chustką na znak wieje białą

Przyjaciołom i rodzinie.

O nie wiedzą tego dziatki,

Jaka po nich pustka głucha,

Gdy do próżnej wszedłszy chatki,

Matka staje, patrzy, słucha...

Słucha wiatru, co przelata,

Po szerokim wiejąc świecie,

Czy jej wieści nie przynosi?

Czy nie tęskni miłe dziecię?

Późno w nocy siedzi, duma,

Na samotnej chaty progu,

Aż w opiekę odda świętą

Oddalone dziecię Bogu.


text:
Apologetyka, etymologicznie biorąc, oznacza umiejętność bronienia się; w znaczeniu zaś teologiczném, jest to umiejętność bronienia religji chrześcjańskiej, przeciw jej nieprzyjaciołom.

Chrześcjanizm od samego początku musiał walczyć, ztąd w miarę rozszerzania się, obok nauki pozytywnej, powstała apologetyka; można nawet powiedzieć, że od niej poczęła się teologja chrześcjańska.

Religji chrześcijańskiej nie brakowało nigdy i nie brakuje przeciwników, ztąd i apologetyka zajmowała zawsze i dziś jeszcze zajmuje ważne stanowisko w teologji.

— Zadanie apologetyki.

Zasadą, fundamentalną całego chrystjanizmu jest ta wielka prawda, że w Jezusie Chrystusie, Bóg, stawszy się człowiekiem, ukazał się na ziemi; że z jednej strony objawił on boską prawdę w całej pełności, a z drugiej, podniósł ludzkość z upadku moralnego i odkupił ją ze wszystkich następstw grzechu pierworodnego.

Wiara w naukę i dzieło odkupienia Chrystusowego opiera się więc głównie na wierze w Bóstwo Chrystusa, w Jego posłannictwo i Objawienie; przeciwko tym też prawdom fuudamentalnym, we wszystkich czasach, były wymierzane napaści nieprzyjaciół.

Główném więc zadaniem apologetyki, jako umiejętności, jest udowodnienie tych prawd fundamentalnych, i odparcie napadów, których są przedmiotem.

Zadanie to, według obecnego stanu nauki, może być rozwiązane następnym sposobem.

Ukazanie się i działalność Chrystusa na ziemi jest Objawieniem Boskiém, w najwyższém znaczeniu.

Apologetyka zatém powinna: 1) Wychodząc z pojęcia objawienia, wykazać naukowo początek i ciąg dalszy Objawienia (pierwotne i historyczne objawienie), jego stosunek do religji, nareszcie dać dokładne pojęcie form, w jakich ono występuje, t. j. natchnienia i cudu.

2) Okazać, że człowiek zdolny jest przyjąć objawienie, a mianowicie, że zdolność ku temu posiada, kto bezpośrednio odbiera słowo Boże, równie jak ci, którym bezpośrednio odbierający objawienie, to słowo dalej ogłasza, i nareszcie i ci, co nie odebrali objawienia bezpośrednio od tego, kto był pierwszém jego narzędziem, ale tylko je przyjmują przez podanie historyczne.

3) Potrzeba koniecznie w dwóch ostatnich razach, aby ten, kto pierwotnie był, albo jest prawdziwie organem Bożym, posiadał znaki, przy których możnaby to jego posłannictwo niezawodnie rozpoznać.

Te znaki muszą uwydatniać się w pierwszym pośredniku objawienia, w jego osobie, w jego rozumie, w jego charakterze, w jego czynach, a szczególnie w cudach i proroctwach, jako dowodach jego boskiego posłannictwa.

Trzecia ta część teorji objawienia jest właściwie jej częścią krytyczną.

4) Nareszcie, apologetyka powinna przedstawić środki, jakiemi się objawienie udziela: jedne z nich są zwyczajne, jak mowa ustna, pismo, symbol; inne, szczczególne środki, odnoszą Się tylko do Objawienia chrześcjańskiego, a podchodzą wszystkie pod pojęcie Kościoła.

Na fundamencie teorji objawienia opiera się udowodnienie Bóstwa Chrystusa i boskości chrystjanizmu, będącego uzupełnieniem i zakończeniem objawienia poprzedniego.

Pod tym ostatnim względem, apologetyka chrześcjańska musi sięgnąć do dawniejszego Objawienia, zawartego W Starym Testamencie, na które się i Chrystus powoływał.

Tym sposobem apologetyka wchodzi na grunt historyczny i wykazuje, jak w początku Objawienie Boskie było środkiem religijnego rozwoju ludzkości, jak, po rozproszenie ludów, musiało ono zamknąć się w jednym narodzie, u którego nietylko zachowało religję pierwotną, lecz i rozwinęło nowemi objawieniami.

One to właśnie stanowią Objawienie Mojżeszowe i dawną religję żydowską.

Lecz, że w obec judaizmu i poganizm rozwijał się aź do Chrystusa, przeto należy też przedstawić dzieje poganizmu, w jego początku, dalszych kolejach i głównych formach, aby ztąd wydobyć dowód, że z końcem czasów dawnych judaizm wprost, a poganizm bocznie przygotowywały do chrystjanizmu i że, zarówno jeden jak i drugi, wywoływały w ludziach pożądanie nowego objawienia.

Tym sposobem dochodzimy do bezpośredniego udowodnienia boskiego początku chrystjanizmu, w którym teorja objawienia znajduje doskonałe zastosowanie i swe całkowite urzeczywistnienie, ponieważ Bóstwo Chrystusowe i Boskość Jego posłannictwa zostały udowodnione mądrością.

Jego całej nauki, boskim charakterem Jego życia i czynności, spełnieniem się proroctw, które On ogłosił i wielką liczbą cudów, jako widocznie dzieł nadprzyrodzonych.

Wywód ten historyczny prowadzi do udowodnienia boskiego początku Kościoła, przez który Bóg ustawicznie głosi, rozszerza i zachowuje czystą swoją religję, w którym złożył środki ustanowione przez siebie ku zbawieniu ludzi.

Ztąd się rodzi obrona Kościoła, jako druga część apologetyki chrystjanizmu.

Zadaniem tej drugiej części jest odparcie wszystkich napadów na Kościół, jak pierwsza odpiera wszystkie zarzuty,wymierzone przeciwko chrystjanizmowi w ogóle.

Ta obrona Kościoła powinna: 1) udowodnić, że pojęcie Kościoła wypływa ze społecznego charakteru chrystjanizmu, z jego przeznaczenia, żeby się rozszerzył po wszystkiej ziemi i trwał na zawsze, i z jego moralnego, praktycznego celu, jakim jest odrodzenie i zbawienie człowieka i społeczeństwa; że przeto, pojęcie to wynika z samej istoty chrystjanizmu; 2) udowodnić, że Chrystus chciał utworzyć i rzeczywiście utworzył Kościół; 3) wskazać znaki charakterystyczne Kościoła Chrystusowego; 4) wyłożyć jego organizację wewnętrzną, odpowiednią do jego środków i do jego celu; 5) wyłożyć jego organizację zewnętrzną, jego administrację, zastosowaną do jego zasadniczej konstytucji; 6) nakoniec, wykazać jego wieczno-trwałość, jego nieomylność; przytém rozstrzyga się też pytanie, które z religijnych, kościołem mianujących się społeczeństw, odpowiada zupełnie myśli i ustanowieniu Chrystusa, a zatém, które jest prawdziwym Kościołem

?

Taka jest treść apologetyki chrześcjańskiej w ogóle.

Wszelka obrona rzetelna powinna być bronionej sprawy usprawiedliwieniem, nie jakiemś luźném i dowolném, lecz naturalném i metodyczném, zastosowaném do napaści i broni napadających.

A że chrześcjanizm, w kolei wieków, miał różnych przeciwników, ztąd apologetyka chrześcjańska musiała się przedstawić w różnych postaciach.

Inna jest obrona chrystjanizmu przeciwko żydom; inna przeciw poganom.

Inaczej trzeba było walczyć przeciw dowodzeniom uczonych muzułmanów w średnich wiekach, a inaczej przeciw filozofizmowi naszych czasów.

Zrobimy tu krótki przegląd tych metod (Literaturę ob.

w art. Apologeci).

Pierwszy rodzaj apologji, jakiego użył chrystjanizm, był podobny do obrony sądowej, ponieważ odpowiadał na czynione sobie zarzuty polityczne.

Poganie widzieli w chrystjanizmie stowarzyszenie, utworzone bez upoważnienia Państwa, zatém nielegalne, podejrzane, z powodu tajemnicy, którą się osłaniało; niebezpieczne, z powodu ludzi klass niższych, których przyjmowało; nieprzyjazne społeczeństwu, z powodu małego udziału, jaki zwykle brało w życiu publiczném.

Nadto, oskarżano chrześcjan o ateizm, bo nie widziano u nich publicznych obrzędów; oskarżano o haniebne zbrodnie, ponieważ źle oceniano lub rozmyślnie fałszywie tłumaczono ich tajemnice.

Oskarżenia tak potworne domagały się publicznego usprawiedliwienia, apologji nie naukowej, ale wyraźnej i stanowczej, jaką dawało proste przedstawienie życia, nauki i obyczajów chrześcjan.

Taki kierunek, raczej polityczny i sądowy niż teologiczny, objawia się w apologjach najdawniejszych.

Zaczynają się one od wyłożenia wiary chrześcjan w jednego i prawdziwego Boga; przedstawiają następnie główne dogmata nowej religji, z ich pobieżném uzasadnieniem; opisują to, co się dzieje na zgromadzeniach obwinionych, nauki, jakie tam słyszą, obowiązki, jakie przyjmują; dalej, powołują się te apologje na życie i obyczaje uczniów Ewangelji, na swą wierność dla cesarza, swe posłuszeństwo względem władz; nakoniec, domagają się kar najsurowszych przeciwko zbrodniom, jakichby byli winni, byle im za winę nie poczytywano tego, że są chrześcjanami; aby im udzielano, jak wszystkim obywatelom cesarstwa, opieki prawa, ściśle zresztą przez nich przestrzeganego.

Z tej obrony sądowej, niemal jednocześnie się zrodziła obrona naukowa, w części ireniczna, w części polemiczna.

Zbijając zarzuty, już to przeciwko nauce chrześcjańskiej w ogóle stawiane, nadewszystko zaś przeciw jej nowości, już też przecinko niektórym dogmatom w szczególe, jak pojęciu Boga i rzeczy ostatecznych, jednocześnie przedstawiano sprzeczności i mitologiczne niedorzeczności poganizmu.

Apologetyka stała się więcej jeszcze naukową, gdy filozofowie pogańscy: Cels, Porfirjusz, Hierokles, Juljan i inni, wystąpili wprost przeciw nauce chrześcjańskiej i gdy, przy tej sposobności, podnieśli zasadnicze pytania, dotyczące Objawienia, czyli pytania krytyczne, co do pobudek wierzenia historji biblijnej.

Apologeci musieli tedy polemicznie odpierać napaści, a przytém uciec się także do filozoficznego badania zasad religji chrześcjańskiej i do krytyki biblijnej; tym sposobem apologetyka przybrała system naukowy.

Upadek tymczasem cesarstwa coraz był widoczniejszym.

Oskarżano o to chrystjanizm.

Odpowiednio do tego oskarżenia, widzimy dwa kierunki w apologetyce ówczesnej: jeden, dopiero co wspomniany religijno-naukowy, drugi, polityczno-moralny.

W drugiej półowie Vgo wieku poganizm zgasnął powoli w świecie rzymskim, a razem z nim ustała i apologetyka, przez ten poganizm wywołana.

Pokazywały się jednakże jeszcze kiedy niekiedy pisma przeciwko judaizmowi, nie dla nawrócenia żydów, ale raczej dla tego, że uważano za zasługę pisać przeciw nieprzyjaciołom wiary, lub, że niektórych biskupów pobudzały do tego knowania żydowskie.

Obrona przeciwko tym przeciwnikom chrystjanizmu była wskazaną już stosunkiem judaizmu do chrystjanizmu, a jej forma była wytkniętą w naukach Chrystusa i pismach apostolskich.

Jezus jest Chrystusem, czyli prawdziwym Messjaszem: taka jest myśl zasadnicza tych apologji, udowodniona spełnieniem się proroctw messjańskich i figur starego zakonu w Osobie Chrystusa, okolicznościami i czasem Jego ukazania się, Jego charakterem i czynami, zburzeniem świętego miasta, klęskami narodu żydowskiego i ustaniem czci żydowskiej.

Niektórzy apologeci przechodzą potém do samych dogmatów chrystjanizmu, wykładają je i porównywają z nauką żydowską, dla udowodnienia, że prawo było niedoskonałe i czasowe, i że musiało być zastąpione przez prawo nowe, doskonałe i wieczne.

W VII wieku, w miejsce zwyciężonego poganizmu, ukazał się nowy nieprzyjaciel Kościoła, mahometanizm, wcale nie niebezpieczny potęgą swoich myśli, lecz za to groźny siłą swego oręża, który w tym perjodzie podbił wschód i dosięgnął krańców zachodu.

Mahometanizm, przyjąwszy pierwiastki żydowskie, siłą podtrzymywał monoteizm i wiarę w objawienie, którego prawdziwym prorokiem głosił się Mahomet, uznający jednakże szczególne posłannictwo Mojżesza i Chrystusa.

Opierając się na monoteizmie, usiłował religję chrześcjańską z gruntu wywrócić, zaprzeczał Trójcę Świętą i ściśle z nią związany dogmat Odkupienia i odrzucał naturalnie sakramenta.

Pod tym względem trzymał on z judaizmem.

Nie trudno było apologetom odpowiedzieć, że Stary Testament nie miał żadnego związku z mahometanizmem; że żadne z proroctw biblijnych do niego się nie odnosiło; że charakter jego ustawodawcy moralnie był nędzny; że na miejsce mądrego prawa Mojżeszowego, Mahomet postawił prawo polityczno-religijne (Koran), obrachowane tylko na dzikie i nieokrzesane plemię, ale zatrzymujące wszelki moralny postęp narodu; że zamiast godności moralnej i słodyczy Boskiego Odkupiciela, ustawodawca islamizmu przedstawiał gwałtowny i barbarzyński charakter zdobywcy, którego posłannictwa nie stwierdził cud żaden; że fałszywy ten prorok, zamiast wzniosłych a prostych nauk ewangelicznych, zamiast dogmatu łaski i wolności, zamiast prawdziwego spirytualizmu, postawił nieubłagany dogmat przeznaczenia, niewolniczą cześć religijną, opartą na uczynkach czysto zewnętrznych, wielożeństwo i najgrubsze wyobrażenia o niebie i rozkoszach życia wiecznego.

Odrodzenie nauk klassycznych w XV i XVI wieku, przynosząc skarby literatury greckiej, przyniosło zarazem zachodowi wszystkie systematy filozoficzne poganizmu i tym sposobem otworzyło nowe pole apologetyce, ponieważ, za tém odrodzeniem klassycyzmu, poszło oziębienie wiary i upadek ducha chrześcjańskiego w społeczeństwie.

Powstali ludzie, jak Jordan Bruno i Pomponatius, występujący sceptycznie względem nauki wiary, a przynajmniej względem jej dotychczasowej obrony.

Nowy ruch umysłowy, wywołujący nowych przeciwników, obudził też nowych obrońców, którzy teraz starali się całą treść chrystjanizmu przywieść do kilku idei i te idee wykazać jako pozytywne objawienia i dowieść, tak filozoficznie jak historycznie, że chrystjanizm, co do swojej istoty, jest tak dawny, jak religja i ludzkość sama, i że jego początek tkwi już w pierwiastkowém objawieniu.

W XVI w. apologetyka oparła się przeważnie na dowodzeniu historyczném.

Stóletnia prawie rewolucja, miotająca Anglją, wywołała tam bezreligijność tak rażącą, że inni, choć rzeczywiście w tym samym szli kierunku, ulękli się jej smutnych następstw i dla tego utrzymywali konieczną potrzebę religji, ale nie objawionej, lecz czysto naturalnej, utworzonej przez rozum, której ślady możnaby znaleść we wszystkich religjach historycznych i którą oni, w całej jej czystości, przedstawić zamierzyli.

Ci jednak twórcy religji zgadzali się tylko na to, że jest jeden Bóg i że ten Bóg jest stwórcą świata.

Zkąd ich nazwa naturalistów i deistów.

Deizm we Francji wyrobił się na materjalizm, a w Niemczech na racjonalizm.

Dla tego i apologetyka miała przed sobą nowe zadanie.

Należało udowodnić Objawienie, zarówno w jego Pojęciu jak i w historyczném urzeczywistnieniu, udowodnić jego potrzebę, zarówno jak możliwość i rzeczywistość; trzeba było przeciwko nowym przeciwnikom i nowym zarzutom, na nowy sposób uzasadniać wiarogodność pisarzy biblijnych.

Metoda apologetyczna w tym czasie przyjęła różne odcienia: w Anglji dowodzono konieczności objawienia, z jego potrzeby, rzeczywistości chrześcjańskiego objawienia, z jego treści; apologeci angielscy trzymali się przeważnie metody historycznej, zgodnie z praktycznym kierunkiem swego narodu.

We Francji, przeciwnicy chrystjanizmu nie zatrzymali się w granicach naturalnego deizmu.

Szydzili, z niesłychaną lekkomyślnością, z wszelkiej religji; filozofowie ówcześni, encyklopedyści, ekonomiści, wyznawali głośno ateizm i materjalizm; wysilali się na dowcip, aby udowodnić, że człowiek jest tylko zwierzęciem, moralność ułudą, a religja wynalazkiem księży.

Te napaści, pozbawione zwykle i zasady i formy naukowej, nie wywołały też porządnej obrony chrystjanizmu; apologeci francuzcy nie trzymali się, na wzór Anglików, stałej metody: walczyli więcej dowcipem niż nauką, bo w rzeczy samej, trudno było trzymać się metody poważnej przeciwko lekkomyślnym nieprzyjaciołom, których zwykłą bronią była ironja, sarkazm, ślepa zarozumiałość i kłamstwo zuchwałe.

Teologowie niemieccy ostatni wystąpili w szranki, lecz nadali apologetyce więcej siły i ścisłości.

U nas, jak odgłos znajdowały wszystkie błędy czasu, tak z drugiej strony i głos apologji zagranicznych znajdował swoich reproduktów[1].

Szczegóły w tym względzie ob.

w art. Teologja w Polsce.

Przypisy


text:
chuch, chuchać, chuchnąć, dżwiękonaśladowcze, i czeskie; rus.

chukat’; niem. hauchen (dawne hūchen), Hauch.


corpora: openbooks

text:
Joachim Gasquet

Samowiedzy!

Boleści!

tłum.

Stefan Napierski

Samowiedzy!

Boleści!

Nieczyste powaby!

O, strugo stara szlochu pod instynktem słabym

Skryta; opar znad morza: ty, krucha rozwago!

Wraz ze mną przestąpicie próg, tę sionkę nagą

O zmierzchu; zapalicie lampę zalęknioną;

I wszystko brzemię szczupłe, które moje łono

Dorzuca ziemi, ciało biedne sercu cięży

Z wieczora: skurcz miłości jak splot martwych węży.

-----


text:
(Świeczniki pogaszone; na stole mała lampka kuchenna).

SCENA 1. GOSPODYNI, ISIA.

GOSPODYNI

Trza rozbirać dzieci spać,

już północno godzina

ISIA

mnie sie nie chce spać,

pokil bedom grać

a tamte dziecka śpiom,

niechse lezom tak jak som

GOSPODYNI

chodź tu zaraz

ISIA

matusiu,

jesce ino w kółko raz;

przyjrze im sie z komina

GOSPODYNI

Nie bedzies kcieć jutro wstać;

z łózka trzeba wyganiać

a do łózka trzeba gnać

ISIA

nie, nie póde, matusiu,

zaroz bedom cepiny,

muse widzieć cepiny,

matusieńku, matusiu,

ino dziś, ino dziś

GOSPODYNI

ocy ci sie przymykają,

ślipki ci sie mruzom

ISIA

chciałabym być duzom:

jak cepiny przypinają,

jak druchny słuzom

GOSPODYNI

a przynieś tu lampe haw,

pozakołysz dziecko,

dobrze mi sie spraw,

to pódzies w kółecko.

SCENA 2. GOSPODYNI, ISIA, KLIMINA.

KLIMINA (w drugiej izbie)

juz cepiny, juz cepiny,

podciez tam, podciez juz,

na męzatki szyćkie mus.

SCENA 3. ISIA, CHOCHOŁ.

CHOCHOŁ

I Kto mnie wołał,

czego chciał, —

zebrałem sie

w com ta miał:

jestem, jestem na Wesele,

przyjedzie tu gości wiele,

żeby ino wicher wiał.

II Co się w duszy komu gra,

co kto w swoich widzi snach:

czy to grzech,

czy to śmiech,

czy to kapcan, czy to pan,

na Wesele przyjdzie w tan.

ISIA

Aj, aj, aj — aj, aj, aj

a cóz to za śmieć

CHOCHOŁ

tatusiowi powiadaj,

że tu gości będzie miał,

jako chciał, jako chciał.

ISIA

śmieciu jakiś, chochole,

huś ha, na pole

CHOCHOŁ

tatusiowi powiadaj

ISIA

huś ha, na pole,

głupi śmieciu, chochole

CHOCHOŁ

szepnij w ucho mamusie

ISIA

wynocha paralusie

CHOCHOŁ

kto mnie wołał,

czego chciał.....

ISIA

a słomiany nygusie,

wynocha paralusie

ubrałem się w com ta miał,

sam twój tatuś na mnie wdział,

bo się bał, bo się bał,

jak jesienny wicher dął,

zaśbym zwiądł, róży krzak,

a tak, tak, a tak, tak

skądżebym ja sam to wziął

ISIA

Idź precz, idź precz na pole,

huś ha, hulaj, chochole

CHOCHOŁ

.......

SCENA 4. MARYSIA, WOJTEK.

MARYSIA

odpocznijze haw Wojtecku,

bo i jo tańcem zmęcona

WOJTEK

o mojaś ty, serce, zona,

moja duszo, tak mi smutno

o ciebie, — idź ta ku muzyce,

hulaj

MARYSIA

tak se ta znów nie zyce,

żebym wystoć nie mogła

przy tobie

WOJTEK

Nagle mi się zawróciło w głowie,

jakby twoje to wesele było,

(nuci) ale nie nase Marysiu,

ale nie nase

MARYSIA

podź hań, przy dzieciach se siądź,

pośpij, zaśpisz bolenie

WOJTEK

w głowie mi sie zamrocyło,

inom ku muzyce wszed,

i tak mi sie uwidziło,

że lazom kolo nos cienie

MARYSIA

czarno figura po ścienie

ze światła, — o patrzaj-że sie,

widzis, jak po wszyćkiem goni

WOJTEK

(nuci) »pilnuj parobku koni,

pon ci dziewuche zgoni...«

Przystaw gęby żonisiu

MARYSIA

smęcisz czego — ?

WOJTEK

Marysiu!

SCENA 5. MARYSIA, WIDMO.

WIDMO

miałem ci być poślubiony,

moja ślubna ty

MARYSIA

bywałeś mój narzeczony,

przyrzekałeś mi

WIDMO

byłaś dla mnie słońce złote,

w moim domku zimno mnie

MARYSIA

Mróz jakisi od wos wionie,

zimnem ubiór dmie

WIDMO

ogniem, żarem lico płonie,

zaś krew w tobie wre

MARYSIA

miałam ci być poślubiona

i mój ślubny ty

WIDMO

Maryś, Maryś, narzeczona,

długie moje sny

MARYSIA

ka ty mieszkasz, kaś ty jest,

jechałeś do obcych miest,

czekałam cie długo, długo

i nie doczekałam sie.

Kaś ty jest, kajś ty jest,

gdzie ty mieszkasz, gdzie?

WIDMO

goniłem do różnych miest,

rozhulaniec, pędziwiatr,

ażem gdziesi w ziemię wpad,

gdzie mnie toczy gad.

MARYSIA

O mój Boze, Boze mój,

to juz ciebie tocy gad

WIDMO

Zwabiło mnie echo z Tatr,

otom jest, otom jest,

zwabiły mnie głosy z chat,

do myśli mi przyszedł gest,

przypomnieć się z dawnych lat;

domek mój, podobnoś grób,

nie jestem wymagający,

przeszedłem niejedną z prób,

ale, żebym ja był trup,

nie wierz Maryś, bo to kłam;

żywie Duch, żywie Duch,

wytężyłem cały słuch,

zwabiły mnie głosy z chat

MARYSIA

ka twój grób, ka twój grób,

pono gdziesi zadaleko,

nie dobiegnie, nie doleci....

WIDMO

łzy mnie palą, łzy mnie pieką,

licho bierz grób mój,

otom jest, otom twój;

czy pamiętasz jeszcze dzień,

jak nas gruszy cienił cień,

tu w tym sadzie, na zieleni,

śród połednia, śród promieni,

przy mnie stałaś: w dłoni dłoń

MARYSIA

dawno, dawno, tyle lat

WIDMO

skłoń-że ku mnie główkę, skłoń

MARYSIA

hańśmy stoli w dłoni dłoń, —

szedł od ciebie swat

WIDMO

dawno, dawno, tyle lat

MARYSIA

miałabym tylo wesele,

co, jak dziś, jak to dziś

WIDMO

potańcujmy raz dokoła,

potem zaś znów mus mnie iść

MARYSIA

som tu twoi przyjaciele,

ostań chwile

WIDMO

raz dokoła,

potem to już mus mnie iść:

mus mnie woła, mus mnie woła

MARYSIA

ano dziś nasze wesele;

raz dokoła, raz dokoła

WIDMO

taki smutek idzie z czoła

MARYSIA

takie zimno wieje z ust

WIDMO

przytul mnie do twoich chust,

przytul mnie do piersi, rąk

MARYSIA

nie chytaj sie moich wstąg,

taki wieje trupi ciąg

WIDMO

kochaj

MARYSIA

precz, nie sięgaj lic

WIDMO

nie broń mi się, — nic to, nic

MARYSIA

zimnem dołu wieje strój,

ty nie mój, ty nie mój

WIDMO

mus mnie woła, mus mnie woła,

raz dokoła....

MARYSIA

stój, ach, stój!

SCENA 6. MARYSIA, WOJTEK.

WOJTEK

Maryś — jakoześ ty blado

MARYSIA

to światła sie takie kładą

po twarzy

WOJTEK

trzęsiesz się cała.

MARYSIA

uchyliłam drzwi i stamtąd powiała

jakaś zawieja, — to nic

WOJTEK

a to znów czerwoność do lic

przyszła, —

MARYSIA

z twojego patrzenia;

przytul mnie Wojtecku do siebie,

wole ciebie, wole ciebie

WOJTEK

(nuci) »pójdze, Maryś, po niewoli na mój jeden zagon roli«.

SCENA 7. STAŃCZYK, DZIENNIKARZ.

STAŃCZYK (idąc)

ktoś się za mną włóczy wciąż

DZIENNIKARZ

ktoś przede mną ciągle stąpa

STAŃCZYK (już był usiadł)

domek mały, chata skąpa:

Polska, swoi, własne łzy,

własne trwogi, zbrodnie, sny,

własne brudy, podłość, kłam;

znam, zanadto dobrze znam

DZIENNIKARZ

Zacz kto?

—

STAŃCZYK

błazen

DZIENNIKARZ (poznając)

wielki mąż!

STAŃCZYK

wielki, bo w błazeńskiej szacie;

wielki, bo wam z oczu zszedł,

błaznów coraz więcej macie,

nieomal błazeńskie wiece;

Salve bracie!

DZIENNIKARZ

Ojcze, Salve!

Szereg dobrych błaznów zrzedł,

przywdziewamy szarą barwę;

koncept narodowy gaśnie;

Gasną coraz te pochodnie,

które do hajduków ręku

przywiązane, żarem płoną.

Skapały, zżarły się świece

a że do rąk przytroczone,

więc jeszcze palą się ręce,

w tęsamą zaklęte stronę.

—

Trzebaby do służby narodu

błaznów całego zastępu;

palą się hajduki w męce,

z własnego bolu się śmieją;

gasną świece narodowe,

okropne rzeczy się dzieją,

śmiechem i szyderstwem biegu

obudzić, ośmielić zdolne

serce spodlone, niewolne,

które naszą krew zaprawia

STAŃCZYK

A wolicie spać

DZIENNIKARZ

to jedno!

Usypiam duszę mą biedną

i usypiam brata mego;

wszystko jedno, wszystko jedno,

tyle złego, co dobrego,

okropne rzeczy się dzieją.

Patrzeć na przebiegi zdarzeń —

dalekie, dalekie od marzeń,

tak odległe od wszystkiego,

co było wielkie w kraju;

że wszystko, co było, przepadło,

bezpowrotnie w mroku zbladło:

to bajki o trzecim Maju!

Matkę do trumny się kładło,

siostry i rodzinę całą;

ksiądz pokropił i poświęcił,

grabarze gruz przywalili;

epigonów co zostało,

na stypie się weselili

wesołością, co przeklina;

w pijaństwie duszę zabili

a nie mogli zabić serca.

Zostało serce co woła,

spłakane u bram kościoła,

skrwawione u wrót świątyni

i jeszcze w męce okrutnej,

w czułej litości rozrzutnej

samo siebie wini

STAŃCZYK

Asan jako spowiedź czyni,

spowiedź, widzę, cudzych grzechów;

Acan się zalewa łzami,

duszę krwawi, serce krwawi;

ale znać z Acana mowy,

że jest, — tak — przeciętnie zdrowy;

jutro humor się naprawi.

—

Gotów mi płakać najrzewniej,

rozczulać się cudzych grzechów,

u bliskiego widzieć tramy,

zbrodnie, brudy, grzechy, plamy

i za swojego bliskiego

uczynić publiczną spowiedź, —

A!

doprawdy!

warte śmiechów, —

może jeszcze rozgrzeszenie

wziąć kapłańskie z cudzych zbrodni

DZIENNIKARZ

Wina ojca idzie w syna;

niegodnych synowie niegodni;

ten przeklina, ów przeklina, —

ród pamięta, brat pamięta,

kto te pozakładał pęta

i że ręka, co przeklęta,

była swoja.

— Rozbrat wieczny

duszy z ciałem, ciała z duszą;

w nim się słabi kruszą, —

miecz do walki obosieczny, —

my som słabi.

— Wielkość gniecie,

przekleństwo nosi na grzbiecie:

zbrodnie nosi, czarne kiry,

szatę krwawą Dejaniry;

Wielkość: Zbrodnia; Małość: podła; —

Jakaż nasza dzisiaj Wola?!

czarodziejska dłoń ogrodła

nasze pola

STAŃCZYK

Łzy ze źródła!

—

Tyle żalów o nieswoje

A cóż tobie niepokoje

tych, co w grobach leżą?

Myślisz, — że się trupy odświeżą

strojem i nową odzieżą, —

a ty z trupami pod rękę

będziesz szedł na Ucztę-mękę

i jako potrawy żuł,

czym się tylko kiejś kto truł;

wsączał w siebie i pił

czym tylko kto gdzie gnił;

czy to ma być twoja krew?!

DZIENNIKARZ

Moja krew, moja krew, —

czy ja wiem, — okrzyk mew,

gdy gonią ponad skały,

okrzyk mew osmętniały,

żałośliwy, straszny,

gdy od brzegu odbiegły daleko.

Morze ciche, strop się chmurzy

ale burza i orkan daleko.

Tylko głuchość i pustka bezmierna, —

a tu skrzydła rozchwiane do lotu,

nie pragną, nie pragną powrotu

i wiedzą, że tam, gdzie dążą,

wylądu szukać daremno;

przekleństwu swojemu wierne,

lecą, — i nie śmieją ustać,

aż krew do ust pocznie chlustać

ze znużenia, — wtedy padną,

łzą nie pożegnane żadną,

bo śmierć ulga, ulga zgon

STAŃCZYK

Zaśpiewałeś kruczy ton;

tobież tylko dzwoni w głuszy

pogrzebowych jęków dzwon?

A słyszał-żeś kiedy, z wieży

jak dźwięczy i śpiewa On.

DZIENNIKARZ

Zygmunt, Zygmunt

STAŃCZYK

Dzwon królewski: —

Siedziałem u królewskich stóp,

królewski za mną dwór:

synaczek i kilka cór,

Włoszka, — a wielki chór

kleru zawodził hymny; —

a dzwon wschodził.

Patrzali wszyscy w górę

a dzwon wschodził, —

zawisnął u szczytów

i z wyżyn się rozdzwonił:

głos leciał, polatał,

kołysał się górnie,

wysoko, podchmurnie, —

a tłum się wielki pokłonił;

pojrzałem na króla

a król się zapłonił,...

dzwon dzwonił

DZIENNIKARZ

jak grzebiemy, kto nam drogi;

zwołuje nas, każąc iść

posłuchać kościelnych szumów,

w wielkim zamęcie rozumów,

w wielkim modlitew rozjęku,

On pan, ten dzwon królewski

nie ustający w brzęku,

o pękniętym sercu,

nasz ton.

— Nad przepaścią stoję

i nie znam, gdzie drogi moje

STAŃCZYK

Byś serce moje rozkroił,

nic w nim nie najdziesz inszego,

jako te niepokoje:

Sromota, sromota, wstyd,

palący wstyd;

jakoweś Fata nas pędzą

w przepaść, —

DZIENNIKARZ

ty Wid!

STAŃCZYK

ja Wstyd!!

Piekło wiem gorsze niż Dante,

piekło żywe

DZIENNIKARZ

żyję w Piekle!

STAŃCZYK

Społem w przepaść!

DZIENNIKARZ

Społeczeństwo!

Oto tortury najsroższe,

śmiech, błazeństwo, —

to my duchy najuboższe, —

»Społem« to jest malowanka,

»Społem« to duma panka,

»Społem« to jest chłopskie »w pysk«

»Społem« to papuzia kochanka,

próżność, nadczłowieczeństwo, —

i przy tym to maleństwo

serce pęknione, co krwawi.

STAŃCZYK

Asan prawi —

jako najwalniejsi gębacze,

odrośl od tych samych pni

z moich dni

DZIENNIKARZ

wolałbym już stokroć razy

policzone dni

niż ten bieg, bieg.

pęd, gonitwa

ku przepaści, otchłani, zawrotom!

Ach, kresu, ach kresu lotom!

Stacza się sercowa bitwa,

opadam coraz na głazy,

mrze na ustach modlitwa,

ach, kresu, ach, kresu lotom, —

Niechby się raz wszystko spali,

zetrze się, na proch się zsypie,

jak kolumny, na gruz się rozwali,

byśmy padli potruci

jadami w pogrzebowej stypie;

niechajby się raz wszystko spali!

I te nasze polskie posty

dusz do polskich świętych

i te nasze tęczowe mosty

czułości nad pustką rozpiętych,

malowanki Częstochowskie

w koronach, — i wszystkie Wiary!

—

Nieszczęścia wołam!!

STAŃCZYK

puszczyku

DZIENNIKARZ

Możeby Nieszczęście nareście

dobyło nam z piersi krzyku,

krzyku, co by był nasz,

z tego pokolenia.

—

Ach Sumienia, Sumienia!

Już było tych prawd bez liku

dla nas — Prawdy czy Fraszki??

Stoimy u polskich granic,

a mamy obecność za nic,

od talentów zawisłe igraszki

STAŃCZYK

puszczyku!

zgrałeś się przy zielonym stoliku,

czy z kobietami w gorączce

opętałeś duszę mdłością

i w tej momentu palączce

oślep gnasz we własne próchno.

A gdy na nie wichry dmuchną,

rozleci się zgasłe próchno,

zamurują się otchłanie

i krzyk, i jęk, i wołanie

zda ci się błazeństwem duszy,

które nikogo nie skruszy,

które zeżre siebie samo,

a trzewia mu gniciem cuchną.

—

Znam ja, co jest serce targać

gwoźdźmi, co się w serce wbiły,

biczem własne smagać ciało,

plwać na zbrodnie, lżyć złej woli,

ale Świętości nie szargać,

bo trza, żeby święte były,

ale świętości nie szargać:

to boli

DZIENNIKARZ

Tragediante

STAŃCZYK

commediante,

dla ciebie błazeńska laska

DZIENNIKARZ

piastujesz ją, piastun stary,

znasz tylko: status quo ante;

błazeństwo z tobą się zrosło

STAŃCZYK

Oto naści twoje wiosło:

błądzący w odmętów powodzi,

masz tu kaduceus polski,

mąć nim wodę, mąć.

DZIENNIKARZ

Fatum nas w obłędy wodzi:

u rozstajnych dróg, zły Duch!

Tu moje rozstajne drogi;

ty mój Duch-zły — demon, Szatan

błazeństwem ja z tobą zbratan,

byłem ci duszą poswatan,

nim dusza stała się trup; —

a teraz mi pachnie grób,

czuję trąd.

STAŃCZYK

Naści; rządź!

Masz tu kaduceus polski,

DZIENNIKARZ

Nie chcę żadnych więcej prób.

Serce miałem kiedyś młode,

porwałeś mi serce młode,

wlałeś jad goryczny w krew,

Nie widzę, nie widzę dróg,

zaćmił mi się Bóg

STAŃCZYK

Fata pędzą, pędzą Fata, —

Wielkość, — Nicość, — pusty dzwon,

serce strute, —

uderzyłeś błazna ton:

moją nutę.

Kłam sercu, nikt nie zrozumie,

hasaj w tłumie!

Masz tu kaduceus, chwyć!

Rządź!

Mąć nim wodę, mąć!

Na Wesele!

Na Wesele!

Idź!

Mąć tę narodową kadź,

serce truj, głowę trać!

Na Wesele!

Na Wesele!

Staj na czele!!!

SCENA 8. DZIENNIKARZ, POETA.

DZIENNIKARZ

może minie palączka i głód;

ot kaleka ja, ot ja kaleka:

każdy dzień piekielny trud.

Młodości!

wyrwi mię z cieśni,

oplatają mnie grzyby i pleśni;

o Młodości, jakożeś daleko

a to jeszcze wczora, prawie wczora

POETA

czy cię jakie przemieniły cuda?

DZIENNIKARZ

a przeszedł tu koło mnie cień,

cień goryczy pełen wielkoluda

i ostawił mi laseczkę kaduczą

POETA

ale cóż tak sobie żalisz serce

DZIENNIKARZ

po torturach mię duchowych włóczą,

więżą mnie konwenansowe szpangi:

oto droga utarta do rangi

na to wszystko, ze serca szczerego —

i nie zdołam rozerwać obroży

a wstrętów coraz się mnoży

i cokolwiek słyszę, to mnie draźni.

Przyjaźń farsą, Litość: kłam

a słyszę, że gadają o przyjaźni.

Miłość farsą, —

słyszę wkoło półszepty miłości.

Kłamstwo Szczerość,

a widzę tu gości

i muzyki słyszę swoje, polskie, nasze

i po ścianach złożone pałasze,

obrazeczki, sceny narodowe.

Czy my mamy prawo do czego?!!

Czy my mamy jakie prawo żyć...

My motyle i świerszcze w niewoli,

puchnąć poczniemy i tyć

z trucizny, którą nas leczą.

I tę naszą dolę kaleczą

widzieć i trupem gnić....

POETA

rozżaliłeś się, działa muzyka,

to się koło widzeń zamyka

i działa na nerwy

DZIENNIKARZ

na nerwy!?

które mają duszę w uwięzi,

że, gdy tak mi grają bez przerwy,

zdało mi się, że moja dusza

ze mnie wyszła i koło mnie świeci

POETA

że o jedno złudzenie więcej

DZIENNIKARZ

Poezjo! — tyś to jest spokojną sjestą;

chcesz mnie uśpić, znieczulić, zniewolić,

byle słówka nie wyrzec goręcej.

Ach, nie ukrywaj, — nie udawaj,

ty sameś w ogniu! — to maska

ten pozorny spokój, — to kłam.

A!

ta muzyka tak brzęczy,

jak z ula dzwonienie pszczół, —

a my jak szerszenie:

to mi się rzuca do garła

ta duża wesołość narodowa,

to mi się rozszerza głowa

szumem, gwarnością, zawrotem

i nawet mi jest wstrętny ból

POETA

Daj rękę

DZIENNIKARZ

ech, daj mi pokój, —

wyjdę za próg, — jak wieje od pól....

powietrza, powietrza!....

POETA

daj dłoń

DZIENNIKARZ

daj mi spokój!

SCENA 9. POETA, RYCERZ.

POETA

Otwarła się toń!

Upomina się o swoje Umarła.

Szumem, gwarnością, zawrotem

idzie ku nam z powrotem;

jakaś Przemoc wrotom grobu się wydarła,

oto słyszę, woła:

RYCERZ

daj dłoń!!

POETA

Puszczaj!

RYCERZ

Ty mój!

POETA

RYCERZ

ty mój!!

POETA

żelazem owita ręka,

żelazem zakryta skroń

RYCERZ

Zbieraj się skrzydlaty ptaku,

nędzarzu, na koń, na koń,

przepadnie przekleństwo, męka!

POETA

Co mówisz, okropne widziadło,

na koń? — gdzie? — jak?

Żelazna twoja dzwoni szczęka,

żelazna więzi mnie ręka.

RYCERZ

na koń, zbudź się, ty żak,

ty lecieć masz jak ptak!

Bioręć w pętle.

POETA

na arkan mnie wiąże

RYCERZ

Poznasz ktom jest, gdy zaciążę, —

ty więzień mój, mnie służ;

biorę przemocą, Ja Moc:

za mną, przede mną

ognia kurz;

po drogach, po których lece,

drzewa się palą jak świece,

ciskają się błyskawice,

jak lecę Duch:

wytężaj, wytężaj słuch!

POETA

Puszczaj, przepadaj w Noc, —

o ręce, ręce martwieją...

RYCERZ

ty mój!

POETA

Precz.

—

RYCERZ

słysz grom...

POETA

zatrząsnął się cały dom

RYCERZ

A czy wiesz, czym ty masz być,

o czem tobie marzyć, śnić

POETA

Sen, marzenie, mara, wid

RYCERZ

Jutro dzień!

przededniem świt!

Wiesz ty, czym ty mogłeś być?

POETA

Słowo, Widmo gończe!

RYCERZ

Zwiastun!!

POETA

Głos, jak marzeń moich piastun;

Rycerz, Widmo, urojenie

przyoblekło szatę żywą

RYCERZ

Krwi, krwi pragnę, krwawe żniwo!

Wracam do dom w noc szczęśliwą,

w noc ponurych wichrów łkań,

Niosę dań, orężną dań

POETA

wracasz do dom, ze snów, z dali

RYCERZ

Z dali, hen z zaświatów, z prochów, —

Przeszedłem ogień co pali,

przeszedłem zapady lochów.

Ścigam, gonię, moc roztrwonię.

niosę dań, orężną dań

W noc ponurych wichrów łkań,

wstajesz z lochów, z prochów, skał

RYCERZ

Na głos mój ty będziesz drżał:

Grunwald, miecze, król Jagiełło!

hajno się po zbrojach cięło

a wichr wył i dął, i wiał;

stosy trupów, stosy ciał,

a krew rzeką płynie, rzeką!

Tam to jest!!

Olbrzymów dzieło;

Witołd, Zawisza, Jagiełło,

tam to jest!!

— Z pobojowiska

zbroica się w skibach przebłyska,

żelezce, połamane groty,

drzewce powbijane do ciał,

z trupów zapora, z trupów wał,

rycerski zgotowiony stos:

Ofiarnica, —

tam leć, — tam, chodź, tam leć!!!

brać z tej zbrojowni zbroje,

kopije, miecz i szczyt

i stać tam wśród krwi,

aż na ogromny głos

bladością się powlecze świt

a ciała wstaną

a zbroje wzejdą

i pochwycą kopije, i przejdą!!!

Spiesz, tam leżą stosy ciał;

przeparłem trumniska wieko,

czas bym wstał, czas bym wstał

POETA

łzy mnie pieką, łzy mnie pieką,

czymże bym ja tam być miał

RYCERZ

Niosę dań, orężny szał

POETA

Dech twój zimny, dech grobowy

RYCERZ

patrzaj w twarz, patrz mi w twarz,

ślubuj duszę, duszę dasz

POETA

Za przyłbicą pustość, proch;

w oczach twoich czarny loch,

za przyłbicą Noc;

zbroja głuchym jękiem brzękła

RYCERZ

Miecz, miecz, siła nieulękła;

patrzaj w twarz, patrzaj w twarz;

ty mnie znasz.

POETA

ktoś jest?

RYCERZ

Moc.

POETA

— — Przyłbicę wznieś!

RYCERZ

rękę daj

POETA

duszę weź

RYCERZ

Patrz!!

POETA

Śmierć, — — — Noc!

SCENA 10. POETA, PAN MŁODY.

POETA

Potęga, wieczysta Potęga,

Moc nieprzeparta!!

PAN MŁODY

o czem mówisz — ?

POETA

niedołęga

byłem, — a dzieła to mitręga

próżna, — mgła nic niewarta.

Teraz naraz się koło mnie zapaliło

i gore, — i piersi się palą;

jak skały się padają

i w otchłań z łoskotem się walą

PAN MŁODY

będziesz sonet pisać czy oktawę?

POETA

Nie, — przewiduję inszą zabawę;

poczułem na szyi arkan, —

Polska to jest wielka rzecz:

podłość odrzucić precz,

wypisać świętą sprawę

na tarczy, jako ideę, godło

i orle skrzydła przyprawić,

husarskie skrzydlate szelki

założyć

a już wstanie któryś wielki,

już wstanie jakiś polski święty

PAN MŁODY

zajmujące

POETA

ty tematem zajęty

PAN MŁODY

myślałżeś ty co więcej,

niż poemat

POETA

może ja to myślę goręcej

jeszcze, — a jutro się zawali

w gruz ten pożarny gmach.

A!

chciałbym wstąpić w to Piekło

Ach!

PAN MŁODY

Rozpalony.

POETA

Piekło żywe

w tej chacie, w zaklętym dworze

Piekło gorze

PAN MŁODY

SCENA 11.

PAN MŁODY, HETMAN, CHÓR.

CHÓR

nie żałuj grosika nie żałuj,

pocałuj się z nami, pocałuj,

nie żałuj dukacika nie żałuj,

dajże go nam z tej kieski

HETMAN

ha szatańce, sztab moskieski,

znajcie pana, bierzcie złoto,

nie stoję ja pan o złoto;

piekielna mnie dziś gospoda:

hulaj dusza, z wami zgoda

CHÓR

Hulaj dusza, z nami w zgodzie,

potańcujemy w gospodzie;

pocałuj się z nami, pocałuj,

nie żałujta hetmanie kieski,

braliśta pieniążek moskieski,

hej hetmanie, hetmanie Branecki

HETMAN

bierzcie złoto, pali złoto

CHÓR

pali pieniążek moskieski

HETMAN

piekielna mnie dziś gospoda:

diabły moją piją krew;

szarpają mi pierś, plecyska,

psy zjawiska, łby ogniska;

szarpają, sięgają trzew

PAN MŁODY

Wojewoda!

Wojewoda!

HETMAN

puszczajcie, litości!

PAN MŁODY

Jezu!!

SCENA 12. PAN MŁODY, HETMAN.

HETMAN

ha, przepadli kędyś dyabli,

ktoś się doli ulitował;

rana jeno straszna boli, — —

puste żale, mnie nie szkoda,

bo ja pan, piekielny pan,

drwię z serdecznych ran.

Setkę lat przez puszczę gnam,

przez bór gonię, gęsty las,

przez ugory, łąki, błoń, —

upałami bije skroń,

młotami serce wali,

ogień wnętrzności pali, — — —

każ muzyce dla mnie grać,

mnie na Piekło stać.

Ja pan, ćwierć kraju mam w ręku

a jak kto po cichuteńku

powie »Jezus« — ja wolny na chwilę

powietrzem się zasilę:

odetchnąłem piersią całą;

bierz ty, — ile złota zostało,

patrz, oto niecki,

dyabli mi to kazali nieść;

co noc tak świeżych nasypią

a sztabowi, czerńcy przeklęci

krzyczą za mną: panie Branecki

nie żałuj; — krew moją chlipią, —

masz!

PAN MŁODY

Hetmaniłeś ty hetmanie,

chocia byłeś łotr

i sam król był tobie kmotr;

przewodziłeś, przewodziłeś

a my dzisiaj w psiej niewoli:

nie hetmany, strzęp, łachmany, gruz;

duszę ziębi mróz; —

ciebie ogień, ogień pali, —

przecz już nic nas nie ocali,

ani król, ani ból,

ani żale, ni płakanie,

hej hetmanie, hej hetmanie,

dzisiaj to mój dzień miłości

HETMAN

czepiłeś się chamskiej dziewki?!

Polska to wszystko chołota,

tylko im złota;

trza było do bękartów Carycy

iść smalić cholewki:

byłać ta we mnie cnota.

Asan mi tu Polski nie żałuj,

jesteś wolny!

PAN MŁODY

bierz cię diabli!

HETMAN

gębuj, widzęś nie przy szabli

SCENA 13.

PAN MŁODY, HETMAN, CHÓR.

HETMAN

ścigają psy, kąsają psy

CHÓR

Przeklęty ty, przeklęty ty

HETMAN

sursum corda, serce żreją, —

serce mi wyjmują z trzew

CHÓR

Zaprzedałeś kraj, ty lew;

złotem pysk ci zaleją!

Złoty pan, weselny pan,

pójdź-że w tan, pójdź-że w tan

HETMAN

złoto pali, złoto war;

sursum corda, wiwat Car

CHÓR

lejcie mu do pyska żar,

sięgajcie mu dłońmi trzew

HETMAN

piją krew, żłopają krew,

cielsko drą po kawale

CHÓR

złoty pan, weselny pan

pójdź-że w tan, dalej w tan:

na Weselu hula Śmierć,

garniec pereł, złota ćwierć,

zaprzedałeś Czortu kraj

HETMAN

żłopią krew Czarty Moskale,

sursum corda, wiwat Car!

CHÓR

huś ha, huś, — haj go, haj!

pójdź-że w tan, dalej w tan!

Złoty pan!

weselny pan!!

SCENA 14. PAN MŁODY, DZIAD.

tyle się przewlekło mar

z okropnym śmiechem Piekła

DZIAD

cóż wam to?

cóż wam to?

Czy was panna młoda urzekła

PAN MŁODY

oj tu Diabły ze samego Piekła,

włóczyły przede mną człowieka,

ach powietrza, tchu

DZIAD

cóż pon ucieka

SCENA 15. DZIAD, UPIOR.

DZIAD (za panem młodym)

miałem rzec, cosi miałem rzec:

Szczęść Boże przy weselu

UPIOR

Przyjacielu, przyjacielu

DZIAD

kto!

ty we krwi!

precz piekielny!

UPIOR

ja weselny, ja weselny,

dajcie bracie kubeł wody:

ręce myć, gębe myć,

chce mi się tu na Weselu

żyć, hulać, pić

DZIAD

precz przeklęty, precz przeklęty

UPIOR

dajcie bracie kubeł wody:

gębe myć, ręce myć

DZIAD

krew na sukniach, krew na włosach

UPIOR

nie pyskuj, nie powtarzaj, —

Już, już wiedzą o tem w Niebiosach

(nuci) »a stało się to w Zapusty«

DZIAD

Precz przeklęty, precz przeklęty

jeno ty nie przeklinaj usty,

boś brat, — drżyj!

ja Szela!!

Przyszedłem tu do Wesela,

bo byłem ich ojcom kat,

a dzisiaj ja jestem swat!!

Umyje się, wystroje się.

Dajcie bracie kubeł wody,

ręce myć, gębe myć,

suknie prać, — nie będzie znać,

jeno ta plama na czole

DZIAD

cholera!

UPIOR

zaraza, grób.

DZIAD

precz, precz, ty trup

UPIOR

widzisz w orderach chodzę

DZIAD

o!

plamy na podłodze od nóg

UPIOR

to krew, obmyję próg,

dajcie ino bracie wody,

kubeł wody, — gębe myć,

DZIAD

Przeklęty!

Maryo strać!

UPIOR

gadu, gadu, stary dziadu,

trza się do roboty brać

kubeł wody, gębe myć,

nie bede próżno stać,

na Wesele, na Wesele,

podź tańcować, bośma brać

...........

SCENA 16. KASPER, KASIA, JASIEK.

JASIEK

Kasiu

KASPER

Kasiu

KASIA

Cóz ta, Jasiu

JASIEK

bo to widzis, Kasiu, że to, —

tak mnie ciągnie bez pół

KASPER

pódź Kasicko, ku mnie, cosi

mom ci sepnonć

KASIA

co, że co, — ?

KASPER

radź, co z nami — ?

KASIA

kiej na ogrodzie rosi,

KASPER

kiejbyśmy byli sami!...

JASIEK

Kasper, — idze pod stodołę

KASIA

po co — idze ty

KASPER

wis bracie,

idź ty pirwy, — namość słome

KASIA

przyjdziewa

JASIEK

cóz sie trzymacie,

lgnies do niego, — ?

KASPER

to sie zeń.

JASIEK

do zeniacki pirsy leń

a wpół chyci, zwyobraco

KASPER

jest ta Kasie chycić za co

JASIEK

Juzbym do wos nic nie cuł, —

ino ciągnie mnie bez pół

KASIA

przynieś wódki

KASPER

naści grosz

JASIEK

zaroz, juści racje mos,

lece!

SCENA 17. KASPER, KASIA.

KASIA

powiedziałam tak na hece

KASPER

Kasiu, dyć to k'sobie miło,

byśwa poszli spolnie ka

KASIA

na ogrodzie sie zrosiło, —

jak kces gęby, na —

KASPER

ino by najmilej było

k'sobie Kasiu byle ka

KASIA

juści miło, Kaspruś — co?

k'sobie —

KASPER

ano —

juści

KASPER

zaś

KASIA

spełzła mi się wstązka kaś

KASPER

wstązka od gorseta

KASIA

nie ta,

przewiązka spodnicki

KASPER

kabyśwa pośli Kasicko,

mojeś ty palące policko

(nuci) Ino mi się nie broń dziś, jutro mozes sobie iść

SCENA 18. KASPER, KASIA, NOS.

NOS (z flaszką i kieliszkiem)

w twoje ręce

KASPER

podziękować

NOS

a dej Kasię pocałować

KASPER

w twoje ręce

KASIA

podziękować

a teraz pocałuj z woli

KASIA

ej ta, cóz to

NOS

nie zaboli, —

Kasiu dziwcze, co za dąs

i on i ja gołowąs;

nie dobrze ci w tej koronie

KASIA

pódzies pon, patrzcie go,

ledwo przysed, juz by kcioł

NOS

adje, druhna, jak nie, to nie

KASPER

Cało flaszke bestia schloł

SCENA 19. PANNA MŁODA, PAN MŁODY.

PANNA MŁODA

och, mójeśty, juz nie mogę tańcować

a tańce, nie chciałabym żałować

jutro, że dzisiaj nie dosyć,

jak dzisiaj, że nie dość wczora,

ażem osłabła, aż prawie chora,

ino, że mi nie trza doktora,

ino tańca, —

PAN MŁODY

jak paciorki różańca,

taniec jeden jak drugi

jednaki

a łańcuch taneczny długi,

PANNA MŁODA

pokiel starcy piecywa i kołocy,

hulać, hulać w kółecko, tańcować

PAN MŁODY

a pocałuj, bo będziesz żałować.

PANNA MŁODA

tak ci mnie to granie tkliwi

PAN MŁODY

poczekaj, będziemy szczęśliwi

PANNA MŁODA

mój ty Boże

PAN MŁODY

w jakim dworze;

postawimy se dwór modrzewiowy,

brzózek przed oknami posadzę

PANNA MŁODA

brzoza straśnie sybko pusco,

het ściany we trzy roki ocieni

PAN MŁODY

będziemy se siedzieć w zieleni,

będziemy se siedzieć w maju,

we kwitnącym sadzie

PANNA MŁODA

w paradzie

PAN MŁODY

a jak będzie słońce i pogoda słońce i pogoda

pójdziemy se razem do ogroda, —

bedziemy se fijołecki smykać.......

SCENA 20. DZIENNIKARZ, ZOSIA.

ZOSIA

ach!

DZIENNIKARZ

aa, —

ZOSIA

bardzo ciemno

DZIENNIKARZ

nie widno

ZOSIA

zmęczonam, wciąż w kółko, w kółko

DZIENNIKARZ

i cóż?

chłopy pani nie brzydną?

ZOSIA

nie wiem, — nie; — patrzę na ludzi,

jak na przeróżnych ludzi

DZIENNIKARZ

a tak się serduszko budzi

ZOSIA

patrzę i usypiam serce;

to ładne — to bardzo górne

ale z tego co, — ja czuję,

muru głową nie przewiercę

a jak widzę w lichej poniewierce

rzeczy górne i piękne i czułe,

to mnie boli

DZIENNIKARZ

a ten ból przechodzi

ZOSIA

a pan ma swoją bibułę,

żeby ból każdy przeszedł

DZIENNIKARZ

epidemia

ZOSIA

pan nie wierzy, co nie przewidziane

a wie pan, ojczyzna to chemia;

serce jak się czego uczepi,

to dynamit

DZIENNIKARZ

coraz lepiej,

jeszcze jeden taniec w kółko

a edukacya skończona

ZOSIA

nie byłabym ja chłopu żona;

nikt mnie w śluby nie poprosi, —

ale myślę panie redaktorze,

że tam w tej wiejskiej komorze,

w półblasku kuchennej lampy,

że tam mój taniec coś znaczy

DZiENNIKARZ

gdy sama to pani uznać raczy

ZOSIA

pan skąd się tu bierze?

DZIENNIKARZ

ja się patrzę, lubię i nie wierzę,

za to wierzę w panią

ZOSIA

za co

DZIENNIKARZ

za tę minkę, oczy, gest

ZOSIA

podobam się?

DZIENNIKARZ

w tem coś jest.

SCENA 21. POETA, RACHEL.

POETA

to pani, o proszę wejść

RACHEL

idę za panem jak cień;

pan się może śmiać,

ale mnie się wymarzyło,

że się tu zaczyna coś dziać

POETA

może, — a w tej chwili na dworze

pani mi się zdala pokazała,

jak płomieniste widziadło

RACHEL

byłam w ten szal owita cała

i w świetle ode drzwi, ot tak

POETA

Noc nasze przeinacza widzenia

RACHEL

ja prawie że jestem w trwodze, —

bo mi w poprzek ścieżki przeszła

jakaś osoba

POETA

to są ludowe baśnie

RACHEL

chodzą chałaśnie

w chuczącym wichrze; pan widzi,

jaki się huragan zrywa,

jak świszczy i drzewa szamoce

POETA

zatrząsł szybami; — patrz pani,

czego nie dostrzegam w ogrodzie

RACHEL

tak bardzo ciemno

POETA

ktoś wyrwał krzew różany

RACHEL

czy ten, co był w słomę odziany

POETA

no ten chochoł

RACHEL

ktoś połamał?

—

a myśmy, cośmy to chcieli

z nim, —

POETA

myśmy lecieli

na lep poezyi, — i teraz

dwór się od poezyi trzęsie;

odbywa się wielkie darcie

piór wszelijakiego drobiu:

grunwaldzkie duchowe starcie,

lecą pióra orle, pawie, gęsie,

wnet ujrzymy husaryę i króla

zatrzęsło się tu ze wszech, jak do ula

RACHEL

w powietrzu atmosferyczna zmiana:

chata stała się rozkochana

w polskości, — właściwa skala:

żar, co się duchem udziela,

co się na powietrzu spala,

jak garść lnu

POETA

dawno nie miałem snu,

jak ten wieczór, jak ta noc

RACHEL

przedziwna, przedziwna Moc,

te potęgi walczące, ten wiatr,

jakieś prastare siły

POETA

Hen z Tatr

przylatują ku mnie przypomnienia!

skrzydeł! — nad ten las z kamienia

ulecieć — w górę —

RACHEL

na szczyty

POETA

Walküra!

RACHEL

dzisiejsze sny,

po tej nocy nieprzespanej,

będą cudne, — bo oczy patrzące

stały się figurami ludne,

które się niełatwo zatrzeć dadzą

POETA

chodźmy patrzeć!

SCENA 22. GOSPODARZ, KUBA.

KUBA

jakiś pon, jakiś pon

zsiadajom z siwka w podwórzu;

koń ogromniec

GOSPODARZ

weźcie konia

razem ze Staszkiem ku szopie;

podrzućcie co żryć

KUBA

a pon musi wielgi być:

ubiory na nim czerwone,

siwa broda a lira u siodła,

jak te dziady z Kalwaryje,

co nosą lire u pasa;

niech pon wyjdą w sień.

GOSPODARZ

bania się z gośćmi rozbiła

w ten weselny dzień;

kogóż ta ciekawość przywiodła?

latarkę zaświć!

—

KUBA

jak zyje,

jeszczem takiego Polaka

nie ujzoł.

—

GOSPODARZ

bo żyjesz mało;

jeszcze duża takich Polaków ostało,

co som piękni

KUBA

a kaz się to wszyćko kryje?

—

O zaroz będzie latarka,

ino się przypiece siarka.

SCENA 23. GOSPODARZ, GOSPODYNI, KUBA.

GOSPODARZ

słyszysz, ponoś ktoś w gościne,

jakiś jakby wielki gość

GOSPODYNI

tu drzwi zawrzes — tam se gwarzcie,

jo już mom tych tańców dość;

a cóz ty mos za tęgom mine,

coś ty jakisik niepewny

GOSPODARZ

ino matuś zaś nie swarzcie, —

ja tak dziś przy Weselu rzewny;

jakiś gość nie ladajaki

GOSPODYNI

tu drzwi zawrzes, tam se gwarzcie

GOSPODARZ

SCENA 24. GOSPODARZ, WERNYHORA.

WERNYHORA

Oto panie Włodzimierzu

zjechałem tu gość

GOSPODARZ

Spocznij, Wasza Mość;

żona stroi się w alkierzu

WERNYHORA

ostań panie Włodzimierzu

GOSPODARZ

żona stroi się w alkierzu;

niespodziany gość,

właśnie była przy pacierzu,

bo się dziecka kładło spać

WERNYHORA

niechajże żona w alkierzu

GOSPODARZ

bo się dziecka kładło spać;

a ci nie przestają grać:

jak wesele, to wesele,

to nie będą w miejscu stać;

ot tu żona jest w alkierzu

WERNYHORA

niechajże żony w alkierzu,

niechże tańcuje Wesele.

Siądź-że, panie Włodzimierzu,

mam Asaństwu nowin wiele:

Pomówimy o Przymierzu

GOSPODARZ

ano proszę, bardzo proszę

WERNYHORA

siadaj

GOSPODARZ

siadam — zacny gość

bardzo proszę, bardzo proszę;

ceremonii dość

WERNYHORA

ja z daleka — hen od kresów,

konia zgnałem

GOSPODARZ

podły czas.

A do wszystkich spadłych biesów,

toście tu są pierwszy raz;

któż was zwabił w taki czas.

A do wszystkich spadłych biesów,

żeście tak niespodziewanie

w noc i na to weselisko

zechcieli tu, Ichmość Panie

WERNYHORA

zdaleka a miałem blisko

i wybrałem Weselisko,

boście som tu jakoś wraz

i wybrałem Ichmość Mości

dom, gdzie ludzie sercem prości

GOSPODARZ

Wasza Mość mieliście blisko,

serceście zobligowali, —

myśmy sobie prości, — mali

WERNYHORA

ledwom wymienił nazwisko,

a zaraz mi pokazali

tacy chłopcy, rzeźcy, mali

GOSPODARZ

co to u nich serce z miską;

przybieżali, powiadali,

czego nie zjęzykowali:

że pan stary, że Dziad stary,

że Dziad z lirą, brodą siwą

WERNYHORA

Ot dziadzisko z siwą brodą,

dawnoż było w duszy młodo;

żeście sobie prości, mali,

toście wielkich krzywd nie znali;

chudobę macie szczęśliwą

GOSPODARZ

a ot takie złote żniwo,

złote pola, — pokoszone —

Wszystko błoto, — zadyszczone —

sady ciche, — kwitną, rodzą,

jedne z drugich same wschodzą:

złote żniwo, serce z miską;

nie trzeba szukać daleko,

kiedy było jakoś blisko.

Pokażę waćpanu żonę

WERNYHORA

złote żniwo, serce złote:

jeszcze u was w duszy młodo,

żeście sobie prości, mali,

może żona ma robotę

GOSPODARZ

chce się wydać urodziwa,

że to gość niespodziewany,

każe zaraz podać piwa

WERNYHORA

Zostaw panie Włodzimierzu,

że to chwila osobliwa

GOSPODARZ

lepiej gwarzy się przy szklenie,

że to z drogi, tyle błoto;

lepiej gada się przy wenie

WERNYHORA

kiej się nie rozchodzi o to;

że to chwila osobliwa,

możemy na osobności

porozmawiać

GOSPODARZ

Słucham Mości;

a to chwila osobliwa.

Wolnoć spytać o nazwisko...

WERNYHORA

Niepoznałeś

GOSPODARZ

ktoś mi znany,

ktoś serdeczny, ktoś kochany,

ktoś, co groźny — dawny, stary,

jak wiek cały

WERNYHORA

dawnej wiary

GOSPODARZ

ktoś mi znany, niespodziany

WERNYHORA

przypominasz krwawe łuny

i jęk dzwonów i pioruny

i rzeź krwawą, krwawe rzeki — — ?

GOSPODARZ

A sen, sen jakiś daleki,

jeszcze w uszach mam te dzwony, —

mieszają weselne grajki:

jakieś stare dumy, bajki

WERNYHORA

ponad ich weselne grajki:

jęk posępny, jęk męczony,

tyle krwi rzezanych ciał;

ja tam był, przy trupach stał;

jeszcze w uszach mam te dzwony.

Patrzyłem się na lud święty,

jako upadał przeklęty,

przekleństwami potępiony:

kiedy ojce klną na synów,

kiedy syny przeklną ojce,

takie jęczące ogrojce

łez krwawiących, łez serdecznych

słyszałem w tych głosach wiecznych:

w głosach dzwonów, jęk szalony, —

jeszcze w uszach mam te dzwony

GOSPODARZ

dawne czasy — dawne wieki,

a sen, sen, jakiś daleki,

jęki przygłuszają grajki;

jakieś stare dumy, bajki

ja stałem w pożarnej łunie

na siwym, na siwym rumaku,

czekając Bożego znaku.

Za mną piorun, po piorunie

bije z chmur, przez niebo łyska

GOSPODARZ

Rzecz daleka — taka bliska,

ktoś mi znany, niespodziany;

ktoś o którym jeszcze wczora

tylko we śnie, tylko w marze:

Pan-Dziad z lirą.

WERNYHORA

Wernyhora.

GOSPODARZ

Pan-Dziad z lirą, — Wernyhora!

Wy mnie znany, — spodziewany,

Wy o którym jeszcze wczora

jak owi dawni mocarze,

Wy na koniu, siwym koniu

poprzed dom mój, z wieścią,

WERNYHORA

Słowem!

GOSPODARZ

Wy ze Słowem, — Wy ze Słowem

WERNYHORA

ja z Rozkazem

GOSPODARZ

Rozkaz-Słowo!

— —

dawno serce już gotowo,

tem wezwaniem piorunowem

WERNYHORA

Słowo-Rozkaz, Rozkaz-Słowo;

dla serca serce gotowo.

Słuchaj, panie Włodzimierzu:

oto chwila osobliwa,

pomówimy o Przymierzu

GOSPODARZ

to jak ze snu prawda żywa,

chwila dziwnie osobliwa.

Jakiż rozkaz?

WERNYHORA

trzy zlecenia

GOSPODARZ

chwila dziwnie osobliwa:

żem niejako jest wezwany

WERNYHORA

Roześlesz wici przed świtem,

powołasz gromadzkie stany

GOSPODARZ

prawie że są wszyscy społem

u mnie przez to weselisko

WERNYHORA

ma być jawne, co jest krytem;

co dalekie było, — blisko.

Dziś u Waści weselisko;

prawie, że są wszyscy społem;

roześlesz wici przed świtem;

niech jadą we cztery strony

GOSPODARZ

porozsełam konno gońce,

roześlę wici przed świtem;

zaraz się poradzę żony, —

ona swoim chłopskim sprytem

WERNYHORA

Bądź gotów, nim wstanie słońce.

Skoro porozsełasz gońce,

zgromadzisz lud przed kościołem,

jak są zdrowi, prości, mali;

ażeby godność poznali,

Bogiem powitasz ich kołem

a wtedy przykaż im ciszą,

niech żaden brzeszczot nie szczęknie

a skoro rzesza uklęknie,

niech wszyscy natężą słuch:

czy tętentu nie posłyszą

od Krakowskiego gościńca

GOSPODARZ

wytężam, wytężam słuch

WERNYHORA

ja wiem, żeś jest Asan zuch, — —

od Krakowskiego gościńca

czy tętentu nie posłyszą,

czy już jadę z Archaniołem

GOSPODARZ

wytężam, wytężam słuch, —

choćby i największy zuch,

jak to, co to, rozpoczęcie — — ?

WERNYHORA

słuchać ślepo, wierzyć święcie;

ja wiem, żeś jest Asan zuch

GOSPODARZ

ja mam stanąć przed kościołem;

to jak we śnie prawda żywa;

któż mnie darzy tym zaszczytem;

któż śle ku mnie dawne gońce:

chwila dziwno osobliwa

WERNYHORA

bądź gotów, nim wstanie Słońce

GOSPODARZ

wstaną kosy w słońca świcie,

będę gotów

WERNYHORA

przysiąż Słowo

GOSPODARZ

rzekłem

WERNYHORA

przysiąż

GOSPODARZ

rośnie życie;

czyli marą Wy widmową,

czyliś Waść jest upior grobów,

czy ty próchno, czy ty czarem,

żeś ze słowem przyszedł starem,

żeś na mnie użył sposobów

i co we mnie tajemnicą,

ty mówisz jak rzecz prawdziwą;

jako żywo, jako żywo

WERNYHORA

Mówię Słowo, — rzecz prawdziwą;

chwila, chwila osobliwa:

wybrałem dziś weselisko,

twój dworek, dróżkę, zagrodę, —

Słyszysz, jaki wicher wyje!

Słyszysz, wielki deszcz się pluszcze!

Słyszysz, chrzęszczą wielkie drzewa

i jako trzaskają kuszcze:

to tam moja drużba śpiewa,

tysiąc koni grudy bije

ze złotemi podkowami

GOSPODARZ

Jezus, zmiłuj się nad nami

WERNYHORA

leć kto pierwszy do Warszawy

z chorągwią i hufcem sprawy,

z ryngrafem Bogarodzicy:

kto zwoła sejmowe stany,

kto na sejmie się pojawi

Sam w stolicy — ten nas zbawi!

GOSPODARZ

Jako żywo, jako żywo;

Waść mi takie dziwa prawi

i to jako rzecz prawdziwą

WERNYHORA

wszystko święte, wszystko żywo;

z daleka a miałem blisko;

wybrałem twój dom, zagrodę

i wybrałem Weselisko.

Waszmość rękę miej szczęśliwą:

Daję Waści złoty róg

GOSPODARZ

złoty róg

WERNYHORA

Możesz nim powołać chór

GOSPODARZ

bratni zbór

WERNYHORA

Na jego rycerny głos

spotężni się Duch,

podejmie Los.

Daję w twoje ręce róg

GOSPODARZ

dziękuj Bóg

WERNYHORA

lud zgromadzić przed kaplicą

GOSPODARZ

jutro? — skoro się zgromadzą?

mają radzić? — co uradzą?

WERNYHORA

Jutro: wielką tajemnicą,

jutro skoro się zgromadzą,

niech nie radzą, nic nie radzą

jednoś niechaj w ciszy staną.

Jutro wielką tajemnicą.

A ty wstawszy bardzo rano,

skoro zejdzie pierwsze słońce,

ku drogom natężaj słuch

GOSPODARZ

jutro?!

WERNYHORA

jutro!!!

GOSPODARZ

wszelki duch!!!

SCENA 25. GOSPODARZ, GOSPODYNI.

GOSPODARZ

żono, słuchajno żonisia

podźno, Hanuś

GOSPODYNI

cóz takiego?!

GOSPODARZ

osobliwy ten dzień dzisia,

tyle naraz wiem nowego

GOSPODYNI

a złego co, cy dobrego?

GOSPODARZ

a wiesz mama tyle tego,

że mi w głowie huczy, szumi;

kto zrozumi, kto zrozumi

GOSPODYNI

cóz takiego, cóz takiego?

możeś chory, któż ten stary?

GOSPODARZ

kto ten stary: — Wernyhora;

jeno nie mów to nikomu,

to ci mówię pokryjomu

i on był tu w tajemnicy

GOSPODYNI

ka już posed — — ?

precz odjechał,

bardzo ważne mówił rzeczy:

trza się zbierać

GOSPODYNI

a co tobie?

GOSPODARZ

trza się zbierać, pasy, torby,

moja flinta, pistolety

GOSPODYNI

o Jezusie, jakieś borby

po nocy, gdziez to, cóż znowu — — ?

mam być gotów

GOSPODYNI

gwałtu rety!

ledwo stoisz, jesteś chory

GOSPODARZ

zaraz konno jechać muszę

GOSPODYNI

jeszcze spadniesz ka do rowu

GOSPODARZ

poprzysiągłem się na duszę;

konno muszę — — !

cary, zmory;

jakaś siła?!

GOSPODARZ

od tej pory

żyć zaczniemy, — coś wielkiego!

GOSPODYNI

chowaj Boże, czego złego

GOSPODARZ

zdaleka jechał, miał blisko;

goniec, zwiastun, Wernyhora!

Tam!

już jakaś wielka Zgoda.

Zdaleka jechał, miał blisko, —

koniec i początek Sprawy.

Kazał.

— Słowo.

Słuchać muszę,

zaprzysiągłem się na duszę.

Jego siła mnie urzekła:

Duch narodu!

GOSPODYNI

widmo z Piekła!

gwałtu, rety, jesteś chory,

cosi, gdziesi, kajsi, ktosi, — —

piłeś duza

GOSPODARZ

Duch ponosi!

SCENA 26. GOSPODARZ, JASIEK

GOSPODARZ

Jasiek!!

JASIEK

Pon co!?

GOSPODARZ

sam tu!

JASIEK

juści!

GOSPODARZ

siodłać konia, dosiądź szkapy,

pojedziesz zwoływać chłopy!

JASIEK

jechać, teraz, trzeba — — ?

musi!

JASIEK

zagubię się w tej celuści,

wszędy straszne błotne chlapy,

GOSPODARZ

aleś Jasiek, co przeleci!

JASIEK

konia se odwiąze z szopy!

GOSPODARZ

Musi!

Ważne rzeczy

JASIEK

nasza?

GOSPODARZ

Przeleć, przeleć w cztery strony;

pukaj w okna, zakrzycz »musi«;

niech tu staną przedeświtem,

niech tu staną przed kaplicą

chłopy z ostrzem rozmaitem

JASIEK

chłopy z kosą, — dobra nasza!

GOSPODARZ

dobędzie się i pałasza

JASIEK

że pon wojak, — dobra nasza!

dobra nasza

JASIEK

lece duchem

GOSPODARZ

tajemnica!

JASIEK

same wichry mnie poniosą!

GOSPODARZ

niech przed świtem staną

JASIEK

musi!!

GOSPODARZ

a nie słuchaj, choć Czart kusi,

jeno prosto

JASIEK

swego nosa

GOSPODARZ

nim na wrzosy padnie rosa,

zanim ptaki zaświergocą

JASIEK

lecę duchem

GOSPODARZ

a leć z mocą!

JASIEK

hej!

GOSPODARZ

Masz w łapę, to jest dar

JASIEK

szczyre złoto, cóż to?

GOSPODARZ

Czar!

Owiń se o szyję sznur

i dzierż mocno cięgiem róg.

Bacuj u rozstajnych dróg,

by cię jaki czart nie zmóg.

Nie chylaj się nigdzie po nic,

ino leć

JASIEK

do samych granic!

GOSPODARZ

wróć nim trzeci pieje kur;

wrócisz, to se staniesz tu;

wtedy zadmij tęgo w róg,

to się taki wzmoże Duch,

jaki nie był od lat stu, —

bo wszyscy wytężą słuch.

Ino nie zgub, bo róg złoty,

bo go zseła Jasny Bóg

JASIEK

wolę goreć w Piekle poty

GOSPODARZ

bez tego złotego dźwięku

Wniwecz pójdzie cały ruch

JASIEK

opasę sie

GOSPODARZ

nie szarp w ręku!

JASIEK

hoj-że,

GOSPODARZ

leć, krakowski zuch!

JASIEK

moja copka z pawim piórem

GOSPODARZ

stawaj tu przed trzecim kurem

SCENA 27. GOSPODARZ, STASZEK.

STASZEK

Cy pon słysą, co sie dzioło:

teraz sie tak wicher wzdon,

jak odjechał stary pon

GOSPODARZ

toś ty przywodził starego,

tego pana w delii, w pąsach

STASZEK

kiela tego, tela tego,

złote iskry miał na wąsach

a ta delijo pąsowa

to jak ogień, jak płomieniec,

a koń diabeł, czart, odmieniec

GOSPODARZ

koń siwy, czaprakiem kryty,

czaprak tkany, rozmaity

STASZEK

u siodła pistolców dwoje

GOSPODARZ

i lira przez siodło zwisła

STASZEK

wszystko jakbyście widzieli

GOSPODARZ

gdziesi, kiedyś coś widziałem

STASZEK

przy samiuśkim koniu stałem;

szkapa jak ogonem świsła, —

skąd ta u niej tako siła, —

to pysk Kubie osmaliła

GOSPODARZ

Kuba strzymał?

STASZEK

a psia wiara,

nijak strzymać się nie dała,

ino het ogonem prała,

żeśmy oba sie chycili

uzdek, — aż i dosiadł Stary

GOSPODARZ

siadł, pojechał, —

STASZEK

a cy cary,

koń, — jak ony nań sie zwalił,

jakby wągle w nim rozpalił:

ogniem piernół, ogniem łysnął,

jak się naroz bez płot cisnął,

mnie i Kubie pysk osmalił

GOSPODARZ

a wszelki duch Pana Boga:

na zegarze, po północku

STASZEK

została zguba u proga

GOSPODARZ

zguba!?

STASZEK

na!

GOSPODARZ

złota podkowa

STASZEK

błyskotała sie na błocku

GOSPODARZ

wymowniejsze niźli słowa:

znak widoczny, oczywisty,

że zawitał gość ognisty

na stepowym siwym koniu,

z lirą dzwoniącą u siodła:

orły, kosy, szable, godła!

SCENA 28. GOSPODARZ, GOSPODYNI, STASZEK.

GOSPODARZ

Patrzaj Hanuś

GOSPODYNI

Scęście w ręku

GOSPODARZ

Szczęście, szczęście znalezione

GOSPODYNI

ka?

GOSPODARZ

pod progiem na przysieniu;

szczęście w ręku

GOSPODYNI

cała złota,

a mistyrna tyz robota.

Któż to zgubił?

— Schować trzeba

GOSPODARZ

zwołać ludzi, — spadło z nieba;

trza pokazać zgromadzeniu

SCENA 29. GOSPODARZ, GOSPODYNI.

GOSPODYNI

ni ma cego, — Scęście w ręku;

tego z ręki się nie zbywa,

w tajemnicy się ukrywa,

światom sie nie przekazuje:

Scęście swoje sie szanuje!

GOSPODARZ

złota!

GOSPODYNI

prawda

GOSPODARZ

rzuć do skrzyni!

prawdziwieś do ręki wzięła;

szczęście swoje się szanuje,

czyli Piekła dar, czy z Nieba, —

aleć jensze szczęście moje

GOSPODYNI

cóz ty godos, ja sie boje

GOSPODARZ

a boś jeszcze nie pojęła:

skończyć nędzę, — zacząć dzieła.

GOSPODYNI

jakie dzieła, co za dzieła?

cózem to ja niepojęła?

GOSPODARZ

orły, kosy, szable, godła,

pany, chłopy, chłopy, pany:

cały świat zaczarowany,

wszystko była maska podła:

chłopy, pany, pany, chłopy,

szable, godła, herby, kosy,

aż na głowie wstają włosy,

wszystko była podła maska

farbiona, — jak do obrazka:

cały świat zaczarowany.

GOSPODYNI

a cóż tobie, cy gorącka?

GOSPODARZ

snuło się to jak gorączka,

jak gorączka na wulkanie,

jak szumienie na organie:

takie figury w koronie,

tacy pyszni szlachta w herbie,

pałace, zamczyska, wille,

tabunami gnane konie,

sześciu paradników w tyle:

hulaj dusza bez kontusza

z animuszem, hulaj dusza!!

ani zbili pan w koronie,

że stoimy gdzieś na szczerbie,

ani zbili szlachta w herbie,

ani zbili chłop przy roli,

czy tam kogo gdzie co boli:

wół przy roli, świnia w ganku, —

hulajże panie kochanku

GOSPODYNI

połóż-że sie, boś pijany

GOSPODARZ

świat pijany, świat pijany,

cały świat zaczarowany, — —

puść mnie, ja mam jechać, muszę,

poprzysiągłem się na duszę

GOSPODYNI

gwałtu rety!!!

SCENA 30. GOSPODARZ, GOSPODYNI, GOŚCIE Z MIASTA.

WSZYSCY

Co się dzieje??

GOSPODYNI

ot szaleje!

GOSPODARZ

wy a wy — co wy jesteście:

wy się wynudzicie w mieście,

to sie wam do wsi zachciało:

tam wam mało, tu wam mało

a ot co z nas pozostało:

lalki, szopka, podłe maski,

farbowany fałsz, obrazki;

niegdyś, gdzieś tam, tęgie pyski,

i do szabli i do miski;

kiedyś, gdzieś tam, tęgie dusze,

pół-waryackie animusze:

kogoś zbawiać, kogoś siekać;

dzisiaj nie ma na co czekać.

Nastrój?

macie ot nastroje:

w pysk wam mówię litość moję.

(pluje),


corpora: sejm

text:
Druk nr 70

Warszawa, 13 grudnia 2011 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

RM 10-101-11

Pani

Ewa Kopacz

Marszałek Sejmu

o zmianie ustawy o ewidencji ludności

poz. 1195) art. 80 otrzymuje brzmienie:

12/16rch

UZASADNIENIE

przesunięcie terminu jej wejścia w życie z dnia l stycznia 2012 r. na dzień l stycznia 2013 r.

Przesunięcie terminu wejścia w życie ustawy pozwoli na przetestowanie zastosowanych

nowych rozwiązań technicznych, zapoznanie się z nimi osób realizujących zadania zakreślone

ustawą oraz nabycie praktycznych doświadczeń związanych ze stosowaniem tych rozwiązań.

Projektowana nowelizacja ma zatem na celu lepsze przygotowanie systemów

2

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

minister właściwy do spraw wewnętrznych),

– obywatele polscy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, i za

2.

Konsultacje społeczne

Projektowany zakres zmian nie wymaga przeprowadzenia konsultacji społecznych.

3.

Wpływ regulacji na

biorczość, w tym na funkcjonowanie przedsiębiorstw.

12/17rch

Spraw Zagranicznych

DPUE - 920 - 4Es -

śt''{.ł6,l2

dot.: RM-1s''101-x,1.13.12.201.1 r.

Warszawa, 13 grudnia 2011 r.

Pan

Maciej Berek

ustowy o zmionie ustowy o ewidencji ludności

ewidencji ludności nle Jest objęty prawem Unii

{t

,t]opinia o zgodnoś(i z prawem]uirtl EuropeJskiej projektu

ustowy o zmignie ustowy o

1997 r'' o dr|ałach {dministracji 1z{dowej (Dz. U. z2o07 r.

Nr 65, paz.437 r późn. rm.) pner

mln|stra właśc|weg!

do spraw c|ł|nkostlva Rzeczypospo|itej Polsk|ej w Un|| EuropeJskleJ

Szonowny Ponie M Ęistrce,

w zwiqzku z prze0

..1pozwatam soble wYf

I

Proiekt ustawy o l:

Europelsklei.

Do wladomości:

Pan lacek Cichocki

Mlnister Spraw We{vnętrznych

PokkiĘ

Skierowano do druku , I ''| lirtopada 2011 r.

I+

mnlW

Cena zł + 23%Y


text:
Depozyt.

Lubo w prawie polskiem nie znajdujemy definicyi o depozycie, jednak depozyt publiczny był w Polsce znany od bardzo dawnych czasów.

W statutach nieszawskich np. (zatwierdzonych roku 1496 przez Jana Olbrachta) powiedziano jest, że jeżeli odkupienie dóbr nastąpi w nieobecności sędziego lub podsędka, to suma szacunkowa ma być złożona na ręce pisarza i komorników, a zachowana w kancelaryi.

Depozyty podobne przechowywano w skrzyniach żelaznych lub dobrze okowanych, w izbach sklepionych dla zabezpieczenia od ognia.

Depozyt, złożony do wiernych rąk, ad fideles manus, jeżeli zginął z winy depozytarjusza, to tenże zapłacić go powinien, jeżeli zaś skutkiem wypadku, to szkodę ponosili po połowie: skład czyniący i skład przyjmujący.

Podobną dyspozycję w zastawie znajdujemy i w Statucie Litewskim.

Depozyt nie przedawał się i nie mógł być cedowanym.

W Vol.

leg.

mamy zakaz, aby nikt depozytów gwałcić nie ważył się pod karą, jaka za rozbój albo albo najście na dom w prawie jest postanowiona.

Statut Litewski stanowił, że jeżeli "rzeczy dane w zachowanie" zostaną przypadkiem stracone, to biorący w zachowanie nie odpowiadał za nie, lecz jeżeli zgorzały lub zostały skradzione, a rzeczy depozytarjusza pozostały w całości, to wówczas depozytarjusz winien był odszkodowania.

Większe sumy oddawane były nieraz pod depozyt samego króla.

Zygmunt I r. 1524 kazał biskupowi wileńskiemu, aby 10,000 czerwonych złotych do wzrostu małoletnich Józefowiczów, chował w kościele katedralnym.


text:
Agencja Opcom wydała oficjalne oświadczenie, w którym pisze, że konkurencyjna firma SARE działa na jej niekorzyść, bezpodstawnie oskarżając ją o plagiat.

Opcom tłumaczy, że nie popełniła przestępstwa.

W oświadczeniu czytamy:

– Nie zaprzeczamy, że tworząc nowy system inspirowaliśmy się funkcjonalnościami wiodących systemów do e-mail marketingu na świecie, w tym także funkcjonalnościami systemu Campaign Monitor, ale mowa o plagiacie jest poważnym nadużyciem.

Większość obecnych rozwiązań z zakresu IT bazuje na standardach, które już dawno zakorzeniły się w świadomości użytkowników.

Dlatego tworząc FreshMaila, wykorzystywaliśmy sprawdzone i dobrze działające schematy rozwiązań.

Przeglądarka Internet Explorer jest w pewnym sensie podobna do Firefox, a nasza-klasa inspirowana jest serwisem Classmates – mówi Krzysztof Adamus, dyrektor kreatywny i członek zarządu Opcom.

– Dziwi mnie jednak fakt, że informację o takiej skardze wysyła do mediów szef grupy roboczej E-mail marketing IAB Polska, Krzysztof Dębowski, który jest jednocześnie dyrektorem zarządzającym SARE, firmy konkurencyjnej – dodaje Adamus.

W minioną środę biuro IAB Polska poinformowało, że strony sporu, firmy SARE i Opcom, pozytywnie odpowiedziały na propozycję mediacji wystosowaną przez zarząd IAB Polska.

Spotkanie stron odbędzie się w najbliższy piątek, 5 września, w siedzibie IAB Polska w Warszawie.

Do mediacji w tych rozmowach zarząd wyznaczył swoich przedstawicieli.

Jednocześnie Opcom broni się, że konkurencyjna firma SARE bezpodstawnie używa określeń "nieetyczny" czy też "niezgodny z prawem" w momencie, gdy przeciwko Opcom nie rozpoczęło się jeszcze żadne postępowanie.

Opcom zapewnia również, że informacja do mediów została wysłana przez SARE, a nie przez IAB, co może sugerować – jak twierdzą – podrobiony podpis osoby z IAB.

Przypomnijmy, jutro ma dojść do mediacji między Freshview a agencją Opcom, twórcą Freshmail.