60 Grzegorz Haber Afera Rywina a procesy zachodzące w medioświecie III Rzeczypospolitej „Dyskurs”, nr 4/2006, s. 60-70.

ISSN: 1773-8735 Afera Rywina zapisze się w annałach III Rzeczypospolitej jako przełomowy moment.

Decyzje, które w jej trakcie zostały podjęte, unaoczniły szerszej widowni specyficzne mechanizmy występujące na styku polityki oraz mediów.

Tym oczywistym i może trochę banalnym stwierdzeniem chciałbym rozpocząć niniejszy artykuł.

Jak słusznie zauważa Jan Skórzyński „w świetle afery Rywina zobaczyliśmy skrywaną dotąd twarz III Rzeczypospolitej - państwa, w którym ustawy projektuje się z myślą o partykularnych interesach, najwyżsi urzędnicy nie reagują na informacje o popełnieniu przestępstwa, a niezależna gazeta przez pół roku zwleka z ujawnieniem korupcyjnego skandalu” [Skórzyński 2005: 5].

Co ciekawe – po blisko czterech latach od publikacji pamiętnego artykułu Pawła Smoleńskiego „Ustawa za łapówkę czyli przychodzi Rywin do Michnika” - nadal jest wiele niewiadomych.

Wciąż do rozwiązania pozostają kwestie tak podstawowe jak zdefiniowanie „grupy trzymającej władzę” czy też wiarygodne uzasadnienie zwlekania z publikacją materiału w „Gazecie Wyborczej”.

Warto zauważyć, iż afera Rywina całą swą mocą uderzyła zarówno w polityków jak i w świat mediów, które w owej aferze brały udział.

Leszek Miller, wraz z politycznym zapleczem, odszedł w niesławie.

Po dziś dzień - wspominając jego rządy - ludziom częściej przychodzi na myśl jego sławetne powiedzenie o tym, iż „mężczyznę poznaje się nie po tym jak zaczyna, lecz jak kończy” (parafrazując - dop. autora) aniżeli pozytywne aspekty w postaci likwidacji dziury budżetowej czy też przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

„Gazeta Wyborcza” z kolei doczekała się łatki medium, które dzięki powiązaniom z politykami chciała coś przy okazji zyskać.

Jest to o tyle zastanawiająca sytuacja, kiedy spróbujemy sięgnąć do początku całej historii.

U podłoża propozycji korupcyjnej Lwa Rywina stała przecież zgoda (lub też nie) na zakup przez Agorę telewizji Polsat.

Historia zatoczy swoiste koło w momencie, gdy koncern Axel Springer - obecnie główny konkurent Agory - nabędzie pakiet akcji Polsatu, co zapewne niebawem się stanie.

„Wygraliśmy!” - tak na pewno mogą o sobie powiedzieć politycy ówczesnej opozycji parlamentarnej.

61 Zajmując wtedy bardzo wygodne miejsce „w okopach”, w których mogli ostrzeliwywać każdą ze stron - dążyli do powołania precedensowej w dziejach III Rzeczypospolitej komisji śledczej.

Eksperyment jak najbardziej się udał, czego przykładem może być fenomen kariery politycznej Zbigniewa Ziobry oraz Jana Rokity [Zalewski, Tańska 2005: 13].

Jakby nie patrzeć ten pierwszy jest obecnie najpopularniejszym politykiem w rządzie Jarosława Kaczyńskiego, a ten drugi miał realne szanse na objęcie teki prezesa Rady Ministrów w przypadku wygrania wyborów we wrześniu 2005 roku przez Platformę Obywatelską.

Szczególnie w przypadku Jana Rokity widać przemyślaną strategię kreowania swojego wizerunku.

To właśnie w komisji śledczej dał się poznać ze strony błyskotliwego śledczego, po którego pytaniach bardzo często padały zaskakujące odpowiedzi świadków.

Sposób prowadzenia przesłuchań śledczego Rokity celnie spuentował Ryszard Kalisz – „medialnie są to wyśmienite występy, lecz niewiele wnoszą dla ustalenia prawdy w tzw. aferze Rywina.

Pan poseł Rokita wygłaszał opinię i pytał przesłuchiwanego świadka o opinie o swojej opinii, następnie oceniał odpowiedź i prosił o ocenę jego oceny” [Bil, Błoński, Małkiewicz 2005: 61].

Afera Rywina jest tak obszernym tematem do badań, iż nie sposób jej w całości przedstawić.

Główną osią niniejszego artykułu będzie medioświat III Rzeczypospolitej.

Ów system jako oczywista konsekwencja transformacji wewnętrzno-ustrojowej cały czas podlega różnorodnym procesom.

Medioświat jako kategoria z pogranicza teorii polityki powinna zostać zdefiniowana jako system wzajemnych powiązań pomiędzy mediami (zarówno publicznymi jak też komercyjnymi), polityką – szeroko rozumianą – oraz opinią publiczną.

W tej konstelacji powinny występować znane każdemu mechanizmy „check and balance”.

Zastanówmy się czy tak w istocie jest.

Wydaje się, że styk polityki i opinii publicznej jest równoważony w sposób najbardziej symetryczny.

Natomiast w przypadku powiązań występujących pomiędzy mediami a innymi podmiotami sprawa nie wygląda tak jasno.

62 Na samym początku warto rozważyć problem podmiotowości mediów.

Czy uprawnione jest definiowanie mediów przy użyciu kategorii „podmiot polityczny”?

Posiłkując się definicją zaproponowaną przez Marka Chmaja i Marka Żmigrodzkiego podmiotowość polityczna to „trwała zdolność grupy lub organizacji do świadomego podejmowania suwerennych i racjonalnych działań” [Chmaj, Żmigrodzki 1998: 73].

Przy tak skonstruowanej definicji raczej nie mamy problemu z twierdzącą odpowiedzią na przedstawioną wcześniej kwestie.

Mając na uwadze role i stanowisko mediów - przede wszystkim jako kreatora polskiej rzeczywistości – nie można im odmówić podmiotowości politycznej.

Ileż to razy w polskiej historii mieliśmy do czynienia z działaniami mediów, które nie tylko opisywały i oceniały, lecz także same tworzyły nową rzeczywistość i to w sposób bezpośredni.

Oczywiście – nie chodzi tutaj o samo subiektywne określenie mediów jako czwartej władzy, lecz o skutki ich działań.

Przykłady można mnożyć, ale chyba najlepiej przywołać najnowsze historie: analizowana tu dokładniej afera Rywina, gdzie przecież bez woli i odpowiedniego nastawienia mediów (przede wszystkim „Gazety Wyborczej”) wszystko mogłoby rozegrać się w zaciszu gabinetów rola reporterów TVN przy tzw. aferze taśmowej; udział „Gazety Wyborczej” w ostatnim skandalu obyczajowym z udziałem najważniejszych polityków Samoobrony; [Paradowska 2003a: 17].

W teorii przewodnia rola mediów powinna sprowadzać się do kształtowania w określony sposób „poziomu wiedzy, ocen i odczuć swoich widzów, słuchaczy czy czytelników” [Nowińska 2005: 10].

Oczywiście powinny to czynić z odpowiednich pobudek – moralnych, etycznych.

Uświadamiać swoich odbiorców w sposób obiektywny, szczery i prawdziwy.

Jak pokazują liczne przykłady z historii jest to szalenie trudne i czasami wręcz niewykonalne [Karnowski, Łukasiak, Zalewska 2005: 17].

Dziennikarze bardzo często określają siebie wygodnym terminem – „dziennikarz niezależny”.

Lecz cóż znaczy ów twór?

Przecież każdy człowiek jest osadzony w określonych realiach, które wyznaczają drogi jego postępowania.

Najlepszą receptę na wyjście z tego metodologicznego galimatiasu podał redaktor Maciej Iłowiecki podczas debaty, która odbyła się 11 października 2006 roku na Uniwersytecie Opolskim.

Jako przykład dziennikarza niezależnego podał... samego siebie.

Uznał, że jest niezależny, gdyż nie znajduje się na żadnym etacie, lecz z drugiej strony jest zależny – od swoich własnych poglądów.

Wydaje się, że taki sposób definiowania tego problemu jest jak najbardziej właściwy w tym miejscu, ponieważ zdecydowanie ważniejszy jest problem właśnie zależności dziennikarzy od swoich pracodawców.

Jest to niebagatelna kwestia, gdyż np. na rynku telewizyjnym istnieją tak naprawdę trzej wielcy gracze, więc dominującą pozycję zajmują tutaj właściciele mediów, a nie dziennikarze [Czapnik 2006: 114].

W końcu – na miejsce kogoś niepokornego zawsze ktoś się znajdzie, a samemu dziennikarzowi może grozić łatka nieposłusznego i ze znalezieniem nowej pracy może być szalenie trudno.

Dlatego też „brak stabilizacji jest pierwszą zasadą z kanonu prawd, jakie III RP wypaliła dziennikarzom na ich własnej skórze” [Kowalik 2003: 17].

63 Wypada się także zastanowić – w ujęciu teoretycznym – czy media mają wpływ czy też władzę?

Odwołam się tutaj do rozważań Tomasza Gobana-Klasa, który jednoznacznie wykluczył fakt posiadania władzy przez media [Goban-Klas 2005: 20].

Przede wszystkim dlatego, iż media nigdy nie będą miały zdolności osiągania swoich celów wbrew „postawom przedmiotu”.

Tutaj możemy mówić tylko i wyłącznie o wpływie i z taką definicją trzeba się zgodzić.

Wpływ może być wywierany także „nie-wprost” np. poprzez pośrednie oddziaływanie jak to miało miejsce w aferze Rywina.

W Polsce po 89. roku media zyskały dominującą pozycję, choć ich rozwój nie w każdym sektorze przebiegał równomiernie.

Jak zauważa Sławomir Czapnik „kształt rynku medialnego w Polsce jest wynikiem dwóch odrębnych strategii dotyczących mediów drukowanych i elektronicznych.

Prasa jest zdominowana przez sektor prywatny i rynkowy model podaży i popytu.

Radiofonia i telewizja była zależna od kontroli regulacyjnej państwa” [Czapnik 2006: 101-102].

Ten swoisty dwojaki rozwój prowadzi do zaburzenia rynku – z jednej strony w przypadku telewizji mamy do czynienia z wciąż dominującą pozycją mediów publicznych.

Z zupełnie przeciwną tendencją spotkamy w segmencie radiowym i prasowym.

Bronić wolności rynku mediów radiowo-telewizyjnych miała Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

W artykule 213 Konstytucji RP z roku 1997 czytamy, iż KRRiT „stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji”.

Sposób wyboru członków Rady jest powszechnie znany, lecz w naszych rozważaniach warto go przybliżyć.

W konstytucji funkcjonuje zapis, iż „członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji są powoływani przez Sejm, Senat i Prezydenta Rzeczypospolitej” [Konstytucja RP: art. 214].

W zamyśle twórców konstytucji powinny to być osoby cieszące się nieposzlakowaną opinią w świecie mediów.

W rzeczywistości niestety do Rady trafiały osoby w przeważającej większości z klucza partyjnego.

Grudzień 2005 roku przyniósł nam korektę ustawy, która umożliwiła zmianę całego składu Rady oraz ograniczenie ilości jej członków do pięciu osób.

Na ustach polityków znowu pojawiły się hasła o potrzebie powołania fachowców na odpowiedzialne stanowiska, ale rzeczywistość szybko zweryfikowała zamiary rządzących.

Przewodniczącą KRRiT została Elżbieta Kruk, której największą zaletą była rekomendacja prezydenta Lecha Kaczyńskiego.

Co ciekawe – dotychczasowa działalność obecnej KRRiT m.in. nakładanie kar na nadawców za pokazywanie programów, w których politycy pokazywani są w złym świetle, świadczy o zupełnym wypaczeniu sensu powołania i istnienia Rady.

64 Nie do końca także sprecyzowany jest kierunek, w którym powinny podążać media publiczne.

Wydawać się może, iż „bagatelizuje się fakt, że racją istnienia nadawców publicznych jest tworzenie tak potrzebnej dzisiaj przestrzeni pluralizmu politycznego, kulturowego i światopoglądowego” [Jędrzejewski 2003: 20], ale wypada w tym miejscu postawić pytanie - czy media publiczne w Polsce mogą uwolnić się od nacisku polityków?

Afera Rywina, a raczej działania niektórych polityków (Aleksandra Jakubowska, Robert Kwiatkowski, Włodzimierz Czarzasty) przy tworzeniu ustawy medialnej, unaoczniły znaczący rozdźwięk wizji rozwoju mediów publicznych.

Z jednej strony ówczesny rząd SLD chciał umocnić pozycję Telewizji Publicznej poprzez wprowadzenie zapisów dekoncentracyjnych – z drugiej poprzez towarzyskie kontakty z szefostwem największego polskiego koncernu medialnego Agory chciał uzyskać przychylne nastawienie „Gazety Wyborczej” dla swoich działań.

Obrazując stosunki panujące na linii politycy – media w sferze publicznej chciałem pokazać nadmierną władzę tych pierwszych.

Jednakże o ile tutaj „reguły gry” wyznacza prawo i zasada „podziału łupów” (w domyśle określonych stanowisk w administracji publicznej) to odmienna sytuacja występuje, gdy spróbujemy zastanowić się nad sytuacją na rynku mediów prywatnych.

Tutaj punktem wyjścia nie są określone stanowiska, lecz interes danej strony.

Znakomitym przykładem może tutaj być spotkanie, które odbyło się wieczorem 22 lipca 2001 roku, gdzie „przedstawiciele rządu, w przeddzień posiedzenia gabinetu, uzgadniają z szefami Agory dokładne zapisy projektu, który nazajutrz ma być zaaprobowany przez Radę Ministrów.

Dlaczego Agora zyskała ten niezwykły przywilej: z powodu swej potęgi na rynku mediów czy z uwagi na zażyłość łączącą redaktora naczelnego „Gazety Wyborczej” z premierem?”

[Skórzyński 2003: 8].

Dziennikarze – szczególnie mediów komercyjnych – bardzo często stawiają się w roli głosu opinii publicznej i dlatego wpływają także na władzę [Goban-Klas 2005: 20].

To nie tylko kreacja, lecz bardzo często dziennikarze czują specyficznego rodzaju mesjanizm.

Politycy nie mogą im odmówić – czy to wywiadu, czy też krótkiego komentarza, bo od razu spotykają się z ostrą krytyką.

Tutaj prezentuje nam się siła mediów.

Najlepszym przykładem polityka, który przystosował się do sposobu funkcjonowania polskich mediów był premier Kazimierz Marcinkiewicz, którego model rządzenia opierał się przede wszystkim na kontakcie z mediami.

Najważniejszy był sam fakt obecności w mediach oraz pozytywny przekaz, a czy niósł on ze sobą coś istotnego - czy to takie ważne?

Sytuacja „Gazety Wyborczej”, jak też samego Adama Michnika w aferze Rywina jest co najmniej dwuznaczna.

Z jednej strony bez ich woli cała sprawa nie nabrałaby takiego rozmachu.

Mowa tutaj o podjęciu samej decyzji o publikacji materiału, zredagowanego później rękoma Pawła Smoleńskiego.

27 grudnia 2002 roku wydawało się, iż ten materiał to polskie „Watergate”.

Jednakże prawie natychmiast pojawiły się głosy, iż Paweł Smoleński to nie Bob Woodward czy Carl Bernstein, a sam artykuł „Ustawa za łapówkę, czyli przychodzi Rywin do Michnika” wywoła liczne dysputy, lecz jakże odmienne od zamierzeń redaktorów z „Gazety Wyborczej”.

Tomasz Lis jasno ocenił, iż „sprawa jest śmiertelnie poważna, a początek tekstu o niej jest komiczny i odbiera powagę całości.

(...)

Prawdę mówiąc ten artykuł nie pasuje mi też do stylu Pawła Smoleńskiego.

65 Pisze świetne reportaże, a tu jakieś dyrdymały o magnetofonie i o tym, czy Adam lepiej zna się na jego włączaniu czy na ONR-ze” [Lis 2003: 38].

Maciej Rybiński zdecydowanie odmawia nazwania artykułu Pawła Smoleńskiego dziennikarstwem śledczym argumentując, iż „do dziś w publikacjach „GW” nie pojawiły się żadne elementy dziennikarskiego śledztwa, nie mówiąc już o rezultatach.

Więcej, nie ma tam nawet prób śledztwa intelektualnego, tzn. zbudowanej na przesłankach i poszlakach prawdopodobnej rekonstrukcji zdarzeń” [Rybiński 2003: 39].

Co więcej – Adamowi Michnikowi – stawia zarzut działania na rzecz interesów wydawcy, a nie „Gazety Wyborczej”.

Przede wszystkim – dlaczego ten artykuł pojawił się dopiero w grudniu, a cała sprawa rozegrała się w lipcu?

Tutaj argumenty redakcji „Gazety Wyborczej” o potrzebie dogłębnego śledztwa, którego rezultaty były mizerne oraz ten późniejszy o tworzeniu niepotrzebnego zamieszania w czasie negocjacji akcesyjnych, nie przekonały środowiska dziennikarskiego.

„Czytelnicy mogą mieć wrażenie, że „GW” też prowadzi jakąś grę.

To rodzi podejrzenia, że ze względów politycznych i biznesowych „GW” idzie na pewne koncesje, jeśli chodzi o niezależność i bezkompromisowość” – pisał Jerzy Baczyński, redaktor naczelny „Polityki” [Baczyński 2003: 40].

Podobne stanowisko zajmuje Jerzy Domański z „Przeglądu”, który konstatuje, iż „tu chodzi nie tyle o przetrzymywanie informacji, co udział mediów w grze politycznej – bo media prowadzą zwykle swoją grę polityczną, także w Polsce.

(...)

Sprawa „GW” i Lwa Rywina to moment, gdy przeciętny czytelnik ma prawo powiedzieć: oni są wszyscy z tego samego pieca, wszyscy kręcą.

A to prosta droga do erozji autorytetu” [Domański 2003: 40].

Najdosadniej temat skomentował Tomasz Lachowicz z Super Expressu: „W demokracji funkcję czwartej władzy pełnią media, a nie agencje public relations.

I nie ma znaczenia, jaki jest powód wstrzymania informacji: szczyt w Kopenhadze czy dół w Himalajach.

Od polityki są politycy, od cierpienia za miliony poeci, a dziennikarze – od informowania” [Lachowicz 2003: 40].

„Gazeta Wyborcza” spotkała się z krytyką większości innych mediów, ale skala tego zjawiska jest co najmniej zastanawiająca w kontekście opisywania relacji pomiędzy poszczególnymi podmiotami medioświata.

Pokazuje jak niejednolite jest środowisko medialne, gdzie poszczególne koncerny – nawet poszczególni publicyści „walczą” ze sobą.

„Gazeta Wyborcza”, ujmując to kolokwialnie „wystawiła się” na atak konkurentów, którzy od zawsze traktowali potentata jak przysłowiową „drzazgę w tyłku” [Pawlak 2003: 112].

Nie rozważali problemu stawiając się niejako w roli Adama Michnika i jego współpracowników, lecz uderzali pełną mocą [Paradowska 2003a: 17].

Co też istotne - praktycznie od razu wysnuto wnioski, iż w całej sprawie musi być jakieś mityczne drugie dno.

Zastanawiające jest także to, iż warszawskie salony o misji Lwa Rywina wiedziały od dawna.

Informacja także pojawiła się wcześniej w prasie.

Trzeba tutaj wspomnieć „Kropkę nad i” Moniki Olejnik z ówczesnym ministrem sprawiedliwości Grzegorzem Kurczukiem [Paradowska 2003b: 17] oraz utrzymany w satyrycznym tonie materiał we „Wprost”, gdzie w rubryce „Z życia koalicji” już 2 września 2002 roku ukazuje się informacja o nagraniu Lwa Rywina przez Adama Michnika na „dwa magnetofony (jeden miał za książkami, drugi w marynarce)” [Z życia koalicji 2002: 8].

Sposób prezentowania tej informacji jednoznacznie świadczy o znajomości tematu i to z licznymi szczegółami.

66 Problem polegał także na zmieniającym się w czasie sposobie kreowania swojego wizerunku przez „Gazetę Wyborczą”.

W samym artykule Paweł Smoleński pominął kilka kwestii, co skrzętnie wypomnieli mu adwersarze z innych gazet.

Po kilku latach w wywiadzie dla „Pressu” przyznał się do błędu.

„Spisuje się tak, by czytelnik miał jasność: do Agory przyszedł facet z korupcyjną propozycją.

Boki (...) nie liczą się” [Wiara i wina 2005].

Sam autor nie daje jednoznacznej odpowiedzi czy pod wpływem bagażu doświadczeń nie lepiej było wtedy upublicznić pełną wersję nagrania spisaną „słowo w słowo” a nie w formie reportażu.

Takie zarzuty w stosunku do „Gazety Wyborczej” także się pojawiły – warto nadmienić, że redakcja upubliczniła w Internecie pełne nagranie w formacie .wav, lecz publikacji transkrypcji dokonała „Rzeczpospolita”.

Z punktu widzenia strategii marketingu był to jednoznaczny błąd, którego koncern Agory mógł uniknąć, gdyby od początku stosował taktykę pełnej otwartości [Łaszyn 2003: 72].

Tak się jednak nie stało.

15 lipca 2002 roku Wanda Rapaczyńska, prezes Agory, spotkała się z Lwem Rywinem.

Wtedy też z ust producenta filmowego padły znamienne słowa „jak zapłacicie, Polsat jest wasz” [Rymanowski, Siennicki 2004: 112].

Wtedy też do władz Agory dotarło, iż ktoś rzeczywiście przy okazji wprowadzenia nowej ustawy medialnej coś chce ugrać.

Dlaczego Agora de facto podjęła tę grę?

Do dzisiaj nie zostało to w jasny i przejrzysty sposób wyjaśnione.

Bardzo dobrze spuentował to zachowanie Tadeusz Mazowiecki - „to była gra cyniczna jednych, a niemądra innych” [Polska na krawędzi 2003: 208].

Z dzisiejszego punktu widzenia bardzo trudno jest rozstrzygać dylematy, z którymi musiało się zmierzyć kierownictwo Agory.

Adam Michnik, Wanda Rapaczyńska, Helena Łuczywo oraz Piotr Niemczycki stanęli przed wyborem.

W tym momencie rozmów nie mieli przecież żadnych materialnych dowodów.

Słowo przeciwko słowu.

Dlatego też w tym kontekście decyzja o nagraniu rozmowy Rywin – Michnik była zasadna, ale... tego samego dnia Adam Michnik informuje o tym premiera Millera.

W stenogramach z posiedzeń komisji śledczej wynika, iż w tym momencie żaden z nich nie nosił się z zamiarem poinformowania o korupcyjnej próbie organów ścigania.

Próbowano przede wszystkim wyjaśnić kto wysłał Rywina oraz czy powołanie się na premiera było decyzją Rywina czy też jego mocodawców [Rymanowski, Siennicki 2004: 132].

Ciąg późniejszych wydarzeń (m.in. rozmowy Adama Michnika z Jerzym Urbanem czy Aleksandrem Kwaśniewskim) potwierdza hipotezę, iż Agora nie miała spójnego planu rozwiązania tej sytuacji i wyraźnie zwlekała z podjęciem działań.

Dociekliwi mogą zadawać pytania dlaczego legendarny opozycjonista konsultował się z byłym rzecznikiem peerelowskiego rządu, lecz jest to zagadnienie znacznie przekraczające ramy niniejszego opracowania.

W niniejszym artykule starałem się pokazać, iż obecnie ciężko jest już mówić o wyraźnej granicy pomiędzy światem mediów a polityką.

Wręcz przeciwnie - afera Rywina pokazała, iż media, czego najlepszym przykładem jest Agora - walczą na arenie politycznej o swoje interesy.

67 Spotkania szefów koncernu medialnego z politykami polskiej lewicy i ustalanie konkretnych zapisów ustawy medialnej w zaciszu gabinetu, ale z uwzględnieniem (lub też nie) „życzeń” mediów w sposób bardzo jaskrawy obrazuje zatarcie owej granicy.

Z drugiej strony to politycy są głównymi sprawcami owej nieczystej gry.

To właśnie elity polityczne znajdujące się aktualnie u władzy wyznaczają w głównej mierze dopuszczalne zasady gry.

Wtedy, gdy możemy mówić o nadmiernej fraternizacji wzajemnych kontaktów, nie jest to najlepsza sytuacja.

Sam fakt rozmów Adama Michnika z Leszkiem Millerem nie jest czymś zadziwiającym - tutaj liczy się przede wszystkim forma i treść.

Zarówno dla redaktora naczelnego jak i premiera rządu ich kontakty i próba „dogadania się” była czymś naturalnym i oczywistym.

Jednak, gdy gra toczy się o dużą stawkę - a tutaj tak rzeczywiście było - nie ma sentymentów.

„Gazeta Wyborcza” ujawniając informacje o próbie korupcyjnej Lwa Rywina zrobiła to w pełni świadomie.

Już wcześniej - nie powiadamiając organów ścigania - włączyła się do gry.

Lecz w tym momencie pokazała wagę owej rozgrywki.

Poprzez wskazanie na otoczenie premiera jednoznacznie go zdyskredytowała.

Można powiedzieć, iż sam Leszek Miller w artykule Pawła Smoleńskiego wypada pozytywnie.

Ale jakie świadectwo wystawia sobie premier, gdy znany producent filmowy w rozmowie z równie znanym redaktorem naczelnym powołuje się na Prezesa Rady Ministrów i czyni to w sposób nad wyraz otwarty?

Media dziś stały się realnymi podmiotami gry politycznej, które w oczywisty sposób wpływają na opinię publiczną.

Co istotne - polityka w mediach stała się przewodnią tematyką.

68 To jej poświęca się czołówki gazet i najważniejsze newsy w serwisach informacyjnych.

Nazwisk dziennikarzy albo publicystów zajmujących się sprawami politycznymi możemy wymienić bez liku.

Ale czy równie łatwo będziemy w stanie zaprezentować ludzi zajmujących się tak ważną dla każdego z nas tematyką, jaką bez wątpienia jest gospodarka?

Trzeba wyraźnie stwierdzić - to nie sprawy społeczne, kulturalne czy gospodarcze obecnie dominują, lecz właśnie polityka.

Na ile jest to wybór samego społeczeństwa a na ile narzucony z góry model - nie jestem w stanie obiektywnie ocenić.

Medioświat przeżył już wiele afer i pewnie jeszcze wiele przeżyje.

Jest to związane z jego naturalnymi skłonnościami do reagowania na bieżące wydarzenia.

Afera Rywina była właśnie jednym z takich momentów.

Po latach wiele osób zastanawia się, z czym tak na prawdę mieliśmy do czynienia.

Lew Rywin jest już na wolności po rocznym pobycie w miejscu odosobnienia.

Leszek Miller odszedł ze stanowiska premiera w niesławie.

Adam Michnik zebrał pokaźną dawkę oszczerstw i fałszywych zarzutów pod swoim adresem, a nawet doczekał się pracy poświęconej swojej osobie, napisanej piórem odwiecznego adwersarza – Rafała Ziemkiewicza, którego książka „Michnikowszczyzna.

Zapis choroby” niebawem trafi do księgarń.

Wiele osób, których nazwiska przewijały się w tej sprawie odeszło na dobre ze świata polityki i prawdopodobnie nigdy nie wrócą - na czele z Leszkiem Millerem.

Lecz w medioświecie musi być zachowana harmonia.

Przed nami kolejne nowe wydarzenia, na które musimy być przygotowani.

„Grupa Trzymająca Władzę” – czy kiedykolwiek istniała?

Czy Lew Rywin działał sam czy też został przez kogoś wysłany?

Dzisiaj nie jesteśmy jeszcze w stanie poznać owych tajemnic.

Czy tak się stanie w przyszłości – medioświat to nie Matrix, ale na pewno równie skrzętnie skrywa swoje tajemnice...

69 Abstrakt Medioświat - kategoria zdefiniowana przez mgr. Kamila Minknera została przedstawiona w kontekście afery Rywina, a konkretnie specyficznych procesów zachodzących w jej obrębie.

Dokonana została analiza wpływu mediów na politykę jak też polityki na media.

W efekcie okazało się, iż medioświat stanowi nierozerwalną całość, który podlega wewnętrznej transformacji, lecz zewnętrznie pozostaje taki sam.

Afera Rywina jest tutaj idealnym przykładem, gdzie świat mediów i polityki został jednoznacznie określony.

Z jednej strony Agora - z drugiej politycy polskiej lewicy, którzy w zaciszu gabinetów ustalają zapisy ustawy medialnej.

Czyż jest potrzebny lepszy dowód na zatarcie się granicy pomiędzy mediami a polityką?

Literatura cytowana: • Baczyński Jerzy [2003], Publikacja nie mogła wpłynąć na szczyt w Kopenhadze, „Press”, nr 1, s. 40.

• Bil Monika, Błoński Artur, Małkiewicz Andrzej [2005], Komisja Rywina.

Próba spojrzenia politologicznego, Wrocław.

• Chmaj Marek, Żmigrodzki Marek [1998], Wprowadzenie do teorii polityki, Lublin.

• Czapnik Sławomir [2006], Media a afera Rywina: perspektywa ekonomii politycznej komunikowania, (w:) P. Żuk (red.), Media i władza.

Demokracja, wolność przekazu i publiczna debata w warunkach globalizacji mediów, Warszawa, s. 99-117.

• Domański Jerzy [2003], Trzeba rozerwać koszulę, „Press”, nr 1, s. 40.

• Goban-Klas Tomasz [2005], Media: Od “czwartej” do “pierwszej” władzy?, (w:) M. Magowska (red.), Media, władza, prawo, Kraków, s. 19-27.

• Jędrzejewski Stanisław [2003], O co chodzi w wojnie o media, „Przegląd”, nr 12, s. 20.

• Karnowski Michał, Łukasiak Amelia, Zalewska Luiza [2005], Media kłamią czy się mylą, „Newsweek Polska”, nr 22, s. 16-22.

• Kowalik Helena [2003], Dziennikarze - hieny czy IV władza, „Przegląd”, nr 3, s. 14-19.

• Lachowicz Tomasz [2003], Zaprzeczenie misji mediów, „Press”, nr 1, s. 40.

• Lis Tomasz [2003], W samej „GW” nie uznają tego za śledztwo, „Press”, nr 1, s. 38.

• Łaszyn Adam [2003], Na pożarcie, „Press”, nr 2, s. 72-73.

• Nowińska Ewa [2005], Media jako czwarta władza?

Co na to prawo?, (w:) M. Magowska (red.), Media, władza, prawo, Kraków, s. 9-17.

• Paradowska Janina [2003], Dorwać Dużego, „Polityka”, nr 4, s. 17.

• Paradowska Janina [2003], Dlaczego Rywin przyszedł do Michnika, „Polityka”, nr 1, s. 17.

• Pawlak Antoni [2003], Usadzić Michnika, „Newsweek Polska”, nr 9, s. x.

• Rybiński Maciej [2003], Redaktor Jekyll i wydawca Hyde, „Press”, nr 1, s. 39.

• Rymanowski Bogdan, Siennicki Paweł [2004], Towarzystwo Lwa Rywina, Kraków.

70 • Smoleński Paweł [2002], Ustawa za łapówkę czyli przychodzi Rywin do Michnika, „Gazeta Wyborcza” z dnia 27 grudnia 2002 r.

• Skórzyński Jan [2003], Choroby polskiej demokracji, (w:) J. Skórzyński (red.), System Rywina, czyli druga strona III Rzeczypospolitej, Warszawa, s. 5-9.

• Skworz Andrzej [2005], (wywiad z Pawłem Smoleńskim) http://media.wp.pl/kat,43276,wid,8119501,wiadomosc.html (Wiara i Wina - tytuł wywiadu) • Subotić Małgorzata [2003], Polska na krawędzi, (wywiad z Tadeuszem Mazowieckim) (w:) J.

Skórzyński (red.), System Rywina, czyli druga strona III Rzeczypospolitej, Warszawa, s. 204-212.

• Zalewski Marek, Tańska Joanna [2003], Dziesięciu sprawiedliwych z komisji, „Przegląd”, nr 8, s. 11-14.

• Z życia koalicji [2002], „Wprost”, nr 36, s. 8.


corpora: CEN

text:
W sobotę tysiące Greków wyszło na ulice protestując przeciwko planowanym cięciom w budżecie.

Podczas pochodu 1-majowego w stolicy kraju demonstranci próbowali przedrzeć się do budynku ministerstwa finansów.

W tym samym czasie, na reprezentacyjnym ateńskim placu Syntagma, anarchiści usiłowali wtargnąć do luksusowego hotelu.

Z kolei w Salonikach protestujący zniszczyli witryny banków i sklepów.

Do akcji wkroczyła policja, która potraktowała demonstrantów gazem łzawiącym.

Po interwencji sił porządkowych sytuacja została opanowana.

W ubiegły piątek kraj wystąpił o pomoc finansową do Unii Europejskiej i Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

Zdecydowano, że do 2012 Atenom przekazana zostanie pożyczka warta od 100 do 120 miliardów euro.

Grecja musi jednak wyrazić zgodę cięcia wydatków budżetowych i podwyższenie podatków.


text:
Amerykańska firma konsultingowa branży aeronautycznej, Teal Group, przewiduje, że w latach 2010-2029 w kosmos zostanie wyniesionych 2229 ładunków użytecznych.

Liczbę taką zawarła w nowej wersji swojego przeglądu Worldwide Mission Model.

Liczba planowanych ładunków w ciągu najbliższych 20 lat wzrosła o prawie 10% w stosunku do zeszłego roku, powiedział Marco Caceres, główny analityk raportu firmy Teal Group.

W poprzedniej edycji zidentyfikowaliśmy 2033 ładunki.

Przez miniony rok dołączyliśmy do tej liczby ponad 2 tuziny prywatnych geostacjonarnych satelitów telekomunikacyjnych zamówionych lub zaplanowanych przez takie firmy, jak Intelsat czy SES Global.

Ujęto także nowe nano i pikosatelity do celów komercyjnych i rządowych, jak Cicero (firmy GeoOptics) czy dla Narodowego Biura Rozpoznania.

(NRO).

Worldwide Mission Model zbiera informację o planowanych i budowanych satelitach, i tych, które powstaną, aby zastąpić statki już znajdujące się na orbicie.

Stanowi podstawę do przewidywań ile satelitów, sond, kapsuł czy lotów załogowych faktycznie zostanie zrealizowanych i wystrzelonych.

Racjonalną metodą przewidywania rynku jest włączenie w analizę wszystkich zapowiadanych przez firmy i rządy statków, a potem, zachowując sceptycyzm, odsiewanie misji możliwych do zrealizowania od fantazji, wyjaśniał Caceres.

Co najmniej połowa ogłoszonych ładunków nigdy nie otrzyma funduszy potrzebnych do ich zbudowania i wysłania, niemniej trzeba je ująć w analizach, aby otrzymać możliwy przyszły wygląd rynku.

Misje cywilne i komercyjne stanowią 77% ujętych w Worldwide Mission Model.

Wojskowe i uniwersyteckie stanowią, odpowiednio, 19% i 4% światowej aktywności astronautycznej.

Około jednej czwartej ładunków cywilnych stanowią zaś transporty załóg i zaopatrzenia dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

W rozbiciu na orbity docelowe, przyszłe loty w 62% odbędą się na niską orbitę okołoziemską, 23% na orbitę geostacjonarną.

Pozostały odsetek to misje na średnie orbity okołoziemskiej, orbity eliptyczne i loty w głęboką przestrzeń kosmiczną.


corpora: wikisources-pl

text: Chrapot, chrepot, chrepota, ochrypłość, chrypka, chrapanie.


text:
439

Felicjan Faleński

Człek, skarżąc niebu troski swe żebracze,

W łzach rzewnych ulgę miewać zwykł jedyną,

Lecz jej nie dozna ten, kto własną winą

Zgotował drugim gorzkich skarg rozpacze.

Gdy łzy, którymi dusza się rozpłacze,

Przez oczy z łzami nie spłyną.

Informacje o tekśc


text:
←Tom I Rozdział szósty Faraon

Tom I

Rozdział siódmy

Bolesław Prus Tom I Rozdział ósmy→

- Tak mówisz do mnie, matko, jakby owionął mnie nocny wiatr pustyni, i już nie mam odwagi przedstawić ci mojej prośby.

- Więc zapewne chodzi o pieniądze?

Ramzes zmieszany spuścił głowę.

- Dużo ci też potrzeba?

- Piętnaście talentów...

- Ależ to Żydówka!...

- Nie uprzedzaj się; matko, błagam cię...

To jest fałsz, że Żydzi jedzą wieprzowinę i zabijają koty...

Dostojna pani uśmiechnęła się.

- Więc to prawda, co mi mówiono, że jesteś wrogiem kapłanów - rzekła.

- Ty, ich ukochany uczeń?...

- Jeszcze muszę mieć ślady ich kijów na plecach!... - odparł książę.

- Jedna szczęśliwa wojna zaleje nasze kasy jak przybór Nilu nasze pola.

Wielka pani roześmiała się.

- I co ja zrobię z wojskiem!... - mówił książę, niecierpliwie trąc czoło.

- Oddal Żydówkę i poproś kapłanów...

Może ci pożyczą.

- Nigdy!...

Wolę wziąć od Fenicjan.

Pani wstrząsnęła głową.

- Jesteś erpatrem, rób, jak chcesz...

Ale ostrzegam cię, że musisz dać duży zastaw, a Fenicjanin, gdy raz stanie się twoim wierzycielem, już cię nie puści.

Oni są podstępniejsi od Żydów.

- Na pokrycie takich długów wystarczy cząstka mego dochodu.

- Zobaczymy.

Szczerze chciałabym ci pomóc, ale nie mam... - mówiła pani, ze smutkiem rozkładając ręce.

- Czyń więc, jak ci wypada, ale pamiętaj, że Fenicjanie w naszych majątkach są jak szczury w śpichlerzach: gdy jeden wciśnie się przez szczelinę, inni przyjdą za nim.

Ramzes ociągał się z wyjściem.

- Czy jeszcze powiesz mi co? - zapytała.

- Chciałbym tylko zapytać...

Moje serce domyśla się, że ty, matko, masz jakieś plany względem mnie.

Jakie?...

Monarchini pogłaskała go po twarzy.

- Widywano śmierć faraonów po kilkumiesięcznym panowaniu i upadki dynastii, które rządziły dziewięcioma narodami.

- Bo ci faraonowie dla kadzielnicy zapomnieli o mieczu - odparł książę.

Ukłonił się i wyszedł.

góra strony


text:
Allegorja, tigura retoryczna, rodzaj przenośni, nie w jednym wyrazie (metonymia), ani w jedném zdaniu (metafora), ale w całej opowieści; gdy autor mówi o pewnej rzeczy tak, iż jest widoczném, że w swém opowiadaniu ma na celu inny przedmiot, a nie ten, jaki wprost jego słowa wyrażają; czyli, że jego słowa i zdania trzeba rozumieć nie o tym przedmiocie, do którego one bezpośrednio się odnoszą, ale o tym, który on ma na celu.

Np. Isai.

5, 1—6 opowiada o winnicy, oskarża ją o występki i grozi zniszczeniem.

Widoczném jest, że winnica jest tu tylko fikcją i że prorok nie myśli opowiadać dziejów winnicy, lecz pod jej postacią plastycznie wystawia troskliwość Boga względem ludu Izr. i tego ludu niewdzięczność.

Podobnież Psal.

79, 9—18, pod postacią winnicy, przeniesionej z Egiptu, wystawia lud Izr.

Cf. Rom.

11, 17.

Ezechiel (15, 1—5) zapowiada spalenie Jerozolimy w allegorji, o drzewie na spalenie przeznaczoném.

Al. różni się od figury (sensus mysticus, typicus) tém, że prawdą w niej jest to tylko, co wyrażają słowa pośrednio; w figurze zaś nietylko przedmiot dalszy, ale i bezpośrednie opowiadanie (sensus literalis immediatus, historicus) jest prawdziwém.

Jednakże dawniejsi egzegeci, idąc za św. Pawłem (Gal.

4, 24), biorą allegorję w znaczeniu figury (ob.), a sensem allegorycznym nazywają myśl tekstu, odnoszącą się do jakiego punktu wiary.

W tém znaczeniu, allegoryczném będzie nietylko przenośne opowiadanie, lecz i literalne.

Ztąd kommentarzem allegorycznym nazywamy ten, w którym egzegeta, obok literalnego wykładu, we wszystkich faktach biblijnych upatruje wyższe prawdy wiary, lub obyczajowe.

A. jest zupełną (pura), gdy wszystkie części opowiadania rozumieją się w przenośném znaczeniu, np. Isai.

5, 1—6; mięszana (mixta), gdy autor przeplata przenośnie wyrażeniami właściwemi, np. w Psal.

79, 9—18.

Ponieważ A. jest rodzajem przenośni, przeto gdzie tekst biblijny wyraźnie jej nie wyjaśnia, tam do jej wykładu służą te same prawidła, co i do przenośni (ob.).

X. W. K.


text:
AKTY

do najśw. Sakramentu w czasie processyi.

Bądź pochwalon, miłościwy Jezu w Sakramencie utajony!

który z wysokości nieba zastąpiłeś na ziemię dla zbawienia naszego i narodziłeś się z Panny za sprawą Ducha św. , stając się prawdziwym człowiekiem Niech wszelkie kolano upada przed wielkością i majestatem Bóstwa Twego.


text:
Błazen, trefniś, naśmiewca.

U możnych na Wschodzie błaznami bywali wierszokleci; około wielkich Greków kręcili się jako błazny drugorzędni filozofowie; przed cezarami Rzymu wyszczerzały usmiechem zęby służalce w togach senatorskich.

Ale błazen zawodowy, z rzemiosła, którego strój i obowiązki są określone, który na zawołanie musi być dowcipnym, bo inaczej będzie przez pana oddalony ze dworu lub nawet ochłostany, jest dopiero wytworem wieków średnich.

Ojczyzna jego jest na Zachodzie.

Tam już w zaraniu wieków średnich, obok rycerstwa wyradza się antyteza rycerstwa, uosobiona w błaźnie.

Ponieważ wszystko usiłowało wówczas wiązać się w gromady, w cechy czyli bractwa, więc dopatruje Winc.

Korotyński nawet zawiązków ustroju cechowego błaznów w średniowieczu.

Tak zwane „monety błaznów", które zbierał nasz Lelewel na pobrzeżach oceanu Atlantyckiego i zatoki Kaletańskiej, wskazują rozpowszechnienie praktyk „błazeńskich" nietylko na dworach królów i możnych, ale we wszystkich warstwach społecznych.

U nas to samo widzimy dotąd w pewnych wesołych obrzędach i uroczystościach naszego ludu, który po swojemu naśladował obyczaje szlachty, osiadając i rozradzając się przy jej dworach, - również w weselnych obrzędach Żydów, którzy wiele podobnych naleciałości przynieśli z sobą, uciekając przed prześladowaniami z Zachodu do Polski piastowskiej.

Kiedy zwyczaj utrzymywania błaznów na dworach pańskich przyszedł z Zachodu do nas, tego nie wiemy.

Niektórzy we wzmiance Kadłubka, że po bitwie nad Mozgawą biskup krakowski Pełka wyprawił jakiegoś księdza dla zasięgnięcia języka o wypadku krwawej walki, ten zaś przedzierał się przez nieprzyjaciół, przebrany za błazna (scurram) - upatrują, że błaźni z urzędu znani już byli w Polsce w wieku XII-ym.

Dopiero atoli pewniejsze wzmianki mamy o błaźnie Kazimierza W., nieznanym zresztą z imienia, tudzież o błaznach nadwornych Jagiełły.

W wieku XIV istniała już cała kasta błaznów czyli naśmiewców, a zarazem kuglarzy i śpiewaków, których głównem żniwem były wesela i uroczystości domowe po miastach.

To też Kazimierz W., listem datowanym z Sandomierza w r. 1336, nakazuje, aby na weselach mieszczan krakowskich nie bywało więcej nad 8-iu tych kuglarzy, co śpiewają, lub co wierszem opowiadają śpiewy, a ci, którzy biorą zapłatę za figle nieprzystojne, wcale używani być nie mają.

Widzimy zatem, że już w wieku XIV panował w świecie mieszczańskim obyczaj, na którego rozwielmożnienie we dwa wieki później skarżą się pisarze polscy, że „okrom błaznów panowie żadnej krotochwile mieć nie mogą".

Wówczas-to stają się głośni z imienia: Bieńko (Bieniasz, Benedykt) u Krzysztofa Szydłowieckiego, Stańczyk (Stanisław) rodem z Proszowic u królów Aleksandra i Zygmunta I, Gąska u Zygmunta II, uwieczniony nagrobkiem przez Kochanowskiego, Jaśko u Piotra Kmity, w późniejszych wiekach Słowikowski, Ziemba, a wreszcie przy Janie III-im słynny z dowcipu szlachcic Winnicki.

Stanisław August nie trzymał już błazna, lubując się w innych zabawach.

Pamiętnikarze nasi zapisali parę wypadków srogiego obejścia się z „błaznami" za zbyt gorzkie uwagi ich i koncepty; wogóle jednak patrzyli Polacy na ten rodzaj rzemiosła raczej z lekceważeniem, niekiedy z dobrodusznem politowaniem i współczuciem.

Dowody tego mamy w mowie polskiej, w której wyraz błazen przybrał znamię człowieka lekkomyślnego bez złości, trochę głupkowatego, a w ściślejszem znaczeniu zyskał odpowiedniki całkiem niewinne: krotochwilnik, śmieszek, w słowniku Mączyńskiego z r. 1564 „naśmiewca", a u ludu „wesółek".

Rysiński na początku wieku XVII przytacza wyrażenie, zamienione już w przysłowie: „Błaznów wszędzie pełno, a każdy swoim strojem".

Żeglicki w sto lat później pisze: „Nie w cale ten mądry, kto błaznem podczas być nie może".

W dalszem następstwie przeinaczania się znaczenia wyrazu mamy jeszcze łagodniejsze poglądy na trefnisiów.

Błaznem nazywa się wyrostek, błaźnicą (zwłaszcza na Litwie) dziewczynka, błazenkiem - małe dziecko.

Słowo pobłażać, pochodzące od tego, że błaznom wszystkie ich docinki, psoty i figle pobłażano, - jak się wyraża Win.

Korotyński - odejmuje wszelką tragiczność stosunkowi społeczeństwa polskiego do błaznów.

Możność jednak kontrastu artystycznego między śmieszną powierzchownością, a powagą treści wabiła ku sobie głębsze umysły.

Już w komedjach Plauta błaznujący niewolnik rzymski wypowiada głębokie morały i zasadniczą myśl utworu.

W Szekspirze nieodstępny towarzysz tułactwa Leara mówi do znękanego: „Doskonały byłby z ciebie błazen".

Dopiero atoli w obrazach Matejki tragiczna postać, z dzwonkami i uszami sarniemi na głowie, przybrała kształt widomy.

Kto dziś inaczej sobie wyobraża Stańczyka, niż zapatrzonego w kometę podczas rozpustnej uczty dworskiej, lub skurczonego w kłębek podczas hołdu pruskiego?

Henryk Sienkiewicz zbudził go z zadumy, wyprowadził za rękę z obrazu, nazwał Stachem Ostróżką, kazał żyć w sto lat później niżeli żył w istocie, a obcować już nie ze szlachetnym Bielskim, Górnickim lub Kochanowskim, lecz z dostojnym senatorem, wojewodą poznańskim, ciętym znamienicie autorem „Satyr", a zdrajcą kraju, z pamiętnym również wspólnikiem jego Radziejowskim, z tłumem wreszcie szlacheckim, którego widok nawet błaznowi łzy wyciskał.

Wśród niezliczonych piękności, rozsypanych na kartach „Potopu", ten rozdział X-ty tomu pierwszego należy do najznamienitszych, a sam jego koniec doprasza się malowidła na płótnie w wielkim stylu: byłby to odpowiednik do kazania Skargi - bez słów, a pełen grozy.

Bielski w kronice powiada o Stańczyka: „Błaznowie prawdę często żartem rzeką; jakoż u Zygmunta Stańczyk błazen był osobliwy".

Mik.

Rej w „Wizerunku" tak opisuje współczesny wygląd błazna: „Błazenek w kukle z cepami, pas miał okowany, uszy jak u sarny, na nich wiszą dzwonki, a cepy na pstrym kiju z lisiemi ogonki".

Mączyński w słowniku z r. 1564 łacińskie stulle arrogans - tłómaczy na wierutny błazen.

Rej gdzieindziej pisze w Wizerunku:

Nie czyń z siebie błazna, lecz gdy co śmiesznego

Możesz poczciwie wtoczyć - nie wstydaj się tego.

"Nie bądź błaznem, kiedy nie możesz być wielkim panem" - czytamy w zbiorze starych przysłów Rysińskiego.

„U Bogaśmy tu wszyscy jako błazenkowie, a zarówno ubodzy jako i królowie" - pisze Rej.

Z dawnych przysłów i wyrażeń przytoczymy tu jeszcze niektóre: 1) „Błazen starego króla" (tak dworacy Zygmunta Augusta nazywali ironicznie dworzan i ulubieńców jego ojca, Zygmunta I).

2) „Błazeńska rzecz niema odpowiedzi" (Rysiński).

3) „Błaznowi na gębie grają", 4) „Błaznów siać nie trzeba, sami się rodzą".

5) „Dość na jednym błaźnie w domu" orczycki).

6) „Poznać błazna i bez dzwonków".

7) „Szkoda temu strawy, kto ma z błazny sprawy".

8) „Trudno z błazny na zające".

9) „Wielka odmiana - masz z błazna pana" (Bratkowski).

10) „Żadna biesiada nie może być bez błazna" (Rysiński).

Na zakończenie przytaczamy tu kilka szczegółów z przeszłości: Roku 1522 król Zygmunt I udał się do Niepołomic z małżonką królową Boną i całym dworem na łowy i szczwanie przywiezionego mu olbrzymiego niedźwiedzia.

Król i królowa konno i mnóstwo dworzan otoczyli to miejsce, gdzie miano szczwać niedźwiedzia.

Skoro go w gaju blizko Wisły ze skrzyni wypuszczono, rzuciły się nań psy ogromne, z których on wiele poranił, resztę rozpędził.

Ożarowskiego podkomorzego królewskiego przewrócił z koniem.

Krajczego Tarłę, który rzucił się nań z oszczepem, powalił na ziemię.

Królowa przestraszona gdy niedźwiedź biegł w jej stronę, zaczęła uciekać, ale rumak jej potknął się, a królowa brzemienna spadła, co stało się powodem poronienia syna.

Stańczyk, uciekając przed niedźwiedziem, spadł także z konia, a gdy król śmiał się z niego, że począł jak rycerz, a skończył jak błazen, Stańczyk urażony, bo był z urodzenia szlachcicem, miał odrzec: „Większe to błazeństwo mieć niedźwiedzia w skrzyni i na swoją szkodę wypuścić".

Gdy raz widział, jak niedomagającemu królowi stawiano pijawki, zawołał: „Są to najprawdziwsi dworzanie i przyjaciele królów".

Kiedy raz w Wilnie na zamku szczwano niedźwiedzia i psy niechętnie go brały, a król zrobił uwagę, że musiały być okarmione, Stańczyk na to: „Miłościwy królu, każ tylko pisarze swe puścić, tym nic nie wadzi, by się nie-wiem jak objedli, przecie zawsze dobrze biorą".

Gdy król nie dał mu raz podarku w sukniach na rok nowy, jak wszystkim dworzanom rozdawał, Stańczyk rzekł: „U mnie rok stary, bo suknia nie nowa".

Gdy raz wielu panów szydziło sobie z Bieńka, który był trefnisiem na dworze kanclerza Szydłowieckiego, ten, udając nadąsanego, poważnym odpowie im głosem: „Znajcież waszmość panowie, iż nie lada pan ze mnie i większy od kanclerza, bo on ma jednego błazna do zabawy, ja zaś mam tylu, ilu tu jest mościpanów".

Jan Dzwonkowski w „Statucie" swoim z czasów Zygmunta III daje wierszem przepisy błaznom polskim, jak mają postępować i czem bawić swych panów.

Jest to podobno jedyny utwór w piśmiennictwie naszem.

poświęcony trefnisiom nadwornym.

Ostatnim błaznem na dworze polskim był Kijaw, niemiec, urzędowy naśmiewca Augusta III Sasa.


text:
Baltazar, hebr.

Belszatsar; 70: Βαλτασαρ;; Vulg.

Baltassar, ostatni król chaldejsko-babiloński, zabity podczas uczty; po nim objął panowauie Darjusz (ob.), król „medo-perski.”

Dan.

5, 30.

31.

7, 1.

9, 1.

6, 8.

12.

Daniel (5, 2.

11.

18.

22) i Baruch (1, 2) nazywają go „synem” Nabuchodonozora, zdobywcy Jerozolimy.

Że zaś w IV Reg.

25, 27 i u Jeremjasza (52, 31), po Nabuchodonozorze wymieniony jest Evilmerodach, jako następca, przeto wyrazu syn nie należy brać w ścisłém znaczeniu, lecz za potomka w ogóle, jak to często w Biblji ma miejsce.

Może więc Baltazar był wnukiem Nabuchodonozora, który panował roku 604—562 przed Chr.

Lecz imienia Baltazara nie mają historycy świeccy, piszący o historji babilońskiej: Berosus (ap.

Joseph, contra Apion.

I 20), Aleksander Polyhistor (ap.

Euseb.

Chronić, armen.

I 45), Abydenus (ibid.

I 60), Megasthenes (ap.

Euseb.

Praep.

evang.

IX 41), Herodot (Histor.

I 188).

Podają tylko po Nabuchodonozorze następujących królów w Babilonji: Evilmerodaeca (562—560), Neriglissara (560—556), Laborosoarchada (556—555) i Nabonneda v.

Labyneta (555—538).

Komentatorowie pospolicie tego ostatego[1] mają za biblijnego Baltazara, z powodu, że według wspomnianych historyków, Cyrus zdobył Babilon w nocy, za panowania Nabonneda (Labyneta) i samego Nabonneda zabił (Herodot I 191).

Wydawać się jednak może sprzeczność między opowiadaniem Danielowém, a historykami świeckimi pod tym względem, że u Daniela, po Baltazarze następuje Darjusz (ob.), a po nim Cyrus.

Tymczasem u Herodota (I.

88) Cyrus zdobywa na Nabonnedzie Babilon.

Lecz godzi tę sprzeczność Ksenofont.

Według niego bowiem, Cyrus był najprzód wodzem wojsk Cyaxaresa II, króla Medów i Persów, i z nim wojował Assyryjczyków i Babilończyków (Chaldejczyków); wtedy to zdobywał Babilon (za Nabonneda v.

Baltazara) nie dla siebie, tylko dla Cyaxaresa (Danielowego Darjusza).

Ob. Xenophon.

Cyrop.

V 3, 1.

5.

O tém właśnie zdobyciu mówi Herodot (l.

c.).

Drugi raz zdobywał Babilon w r. 538, na Cyaxaresie II, już dla siebie, i stał się założycielem monarchji Perskiej.

O tém drugiém zdobyciu Daniel nic nie mówi.

Lecz jeżeli Nabonned jest Baltazarem, to Danielowe opowiadanie staje w sprzeczności z Berozem.

Według Beroza bowiem, Nabonned pobity na otwartém polu, schronił się do Borsippy, następnie poddał się dobrowolnie i otrzymał w zarząd Karamanję.

Sprzeczność tę usuwają pomniki klinopiśmienne.

Na nich król Nabunit (Nabonnedus u historyków) wzywa opieki bogów dla siebie i dla syna swego Bil-sar-utstsur (Belszatsar).

Z tego wnosić można, iż Nabunit, wojując może przez lat kilka z Cyaxaresem II, rządy Babilonu zdał na Baltazara, i dla tego Baltazar u Daniela występuje jako król Babilonu, chociaż właściwie może był tylko przybranym do rządów przez ojca.

Ob. G. Rawlinson, The five great monarchies of the ancient world, Lond.

1865 III 615.

Cf. Schrader, Die assyrich-babylon.

Keilinschr.

(Leipz.

1872) s. 128.

136.

Imię Baltazara (Beltszatsar) miał sobie nadane Daniel (ob).

X. W. K.