corpora: openbooks

text:
Józef Czechowicz

pamięci zniknionego

gdzie czerwona kalina

styka się z niebem słodko

szumiąca wiotka

jest jasno

u kaliny zamyślona dziewczyna

jak piękna

niewiele takich w życiu spotkań

spojrzeć w zachwycie zasnąć

morze morze morze

okręt orzeł

ciemność białą mętną stojącą

łańcuch mocnym sprężeniem trąca

w tej kopule zwróconej w dół

wielkiej jak nicość

łańcuch drży ogniwa idą wzwyż

ostre szpony drą piach i muł dna

wyrywa się z mroku żelazny masyw krzyż

i prąc przez głębię gra

kotwica

morze morze morze

między liny jak deszcz ukośne

wplątał się wiatru proporzec

trzepoce ostro i głośno

ku zorzy

morze morze morze

wysp bukiety różowe granatowe

w słonej burzy jak pięści się trzęsły

głos daleki szybkim biegał krokiem

przez obszary jasne i szerokie

sztywnym jakby przerzucając się przęsłem

głos daleki tulił się nam do głowy

nie wiedział drżał powtarzał

morze morze morze

wichrze wyspach kotwicy burzy

szukał głos duży

orła conrada żeglarza

panu kazimierzowi miernowskiemu

-----


corpora: wikisources-pl

text:
Canzona XXIX.

Panienko piękna, którą blask osłania!

Co w gwiazdy zdobna, dniejesz na obszarze

Nieba, którego Król wziął z Ciebie życie!

Dziś mi o Tobie Miłość mówić każe.

Lecz jak bez Twego zacząć współdziałania

I bez tej Chwały, którąś Ty w zachwycie

Zrodziła Światu?

O!

jeżeli skrycie

Z dziwną wyprzedzasz rozkoszą

Tych, co Cię w sercu swem noszą,

(Tak, że wy nawet biedni, co tęschnicie,

Bywacie wprędce przez Nią wysłucham) —

Chciej memi wzruszyć się modły!

Acz jam proch podły — Ty zaś niebios Pani!

Panienko mądra!

owszem, najmądrzejsza

Z rozumnych pięciu Panien w Przypowieści,

I z najjaśniejszą z wszystkich lampą w ręce!

Puklerzu dzielny!

w którym hart się mieści

Przeciw niedoli ciosom, czem się zmniejsza

Przewaga śmierci — Tobie cześć ja święcę!

Jeśli w miłości ziemskiej Ty szaleńce

Oślepłe garniesz ku Sobie,

To zwróć źrzenice Twe obie —

Te smutne, które Syna Twego Męce

Pociechą były — zwróć je ku mnie proszę —

Niech udręczony też łzawo,

Za Twoją sprawą, pociech mam rozkosze!

Panienko czysta!

owszem, o!

przeczysta

Córo i matko syna Twych wnętrzności,

Który dał życiu blask i Zmartwychwstanie!

Przez Ciebie Bóg nasz między nami gości.

Z Ciebie w ostatniej doli świat korzysta,

Z Tobą brzask Chwały wiecznie pozostanie,

Gdyż Cię nad wszystkich królestw naszych Panie

Wyborem Nieba zaszczycą,

Błogosławiona Dziewico!

Dająca Ewy łzom rozradowanie!

Spraw, niechaj godnie Tobie się pokłonię

O ty!

Chwalebna bez końca!

W wieńcu siedząca na Najwyższym Tronie!

Panienko Święta wszelkiej pełna Łaski!

Coś przez przedziwne Twej pokory dzieło

W Niebo jest wzięta, i tam uwielbiana —

Z Ciebie świętości źródło w świat spłynęło!

Z Twojego łona, słonecznemi blaski,

W ten wiek pochmurny jasna dnieje zmiana!

W Tobie trzy słodkie w jedno zbiegły miana:

Dziewicy, Matki i Córy!

Tyś Panią Króla jest, który

Krwią Swą wykupił ludzi z pęt Szatana,

Że im dziś szczęście i swoboda błoga.

O!

w Świętej Krwi owej zdroje

Weź serce moje, Wybranico Boga!

Panienko!

wiecznie w stanie Swym jedyna,

Coś Twemi wdzięki Niebo rozkochała,

Większej, ni równej Tobie, niema wcale!

Twych myśli, Twoich żądz przeczysta Chwała,

Z dziewictwa, które Święty Płód poczyna,

Zdziałała Kościół Żywej Boga Chwale.

Twą Łaską, mimo tęschność, łzy i żale.

I błędów także nie mało,

Gdyby się Tobie tak zdało,

Od potępienia istnosć mą ocalę,

Tylko cię błagam: niech pod Twoim chodzę

Przewodem, o Matko Boża!

Bym mógł z bezdroża wyjść ku prawej drodze.

Panienko jasna i przedziwnie stała

Gwiazdo miotanych wichrem fal żywota!

Ucieczko wierna wiernych Twych żeglarzy!

Patrz!

jak mną sroga nawałnica miota!

Jak mi już zdarła żagle, ster strzaskała —

Czyż los mi zgubę ostateczną zdarzy?

Nie — ja ufanie mam w Twej dzielnej straży,

I jakbądź grzech mię przygniata,

Nie dopuść, Królowo świata!

By się z mej doli śmiech urągał wraży.

Wszak ci to za nas Pan się Bóstwa zrzecze,

I gdy Litością rozpłonie,

W dziewiczem łonie ciało wziął człowiecze.

Panienko!

ileż łez już z siebie dałem,

Chcąc wyrzekaniem lub modlitwą marną

Zbyć udręczenia ciężkiej mojej doli!

Odkąd rodzinne porzuciłem Arno

Dziwnie obłędnym płonąc wskroś zapałem,

Czyż dziw: że srogim utrapieniom gwoli,

Duszę mi ziemska piękność przyniewoli

W doczesnej miłości pęta?

Więc przyjdź Panienko ty Święta!

Nim mię pchniętego w ostateczną kolej,

Dni moje szybciej mknące niż pociski,

Między upadkiem i nędzą,

Aż tam przypędzą, kędy kres już bliski.

Panienko!

już jej niema!

Swym mię zgonem

Tyleż co życiem udręczyła całem,

Tak, że z tysiącznych nieszczęść mych, jej strata

Jest mi jedynem, które gdy poznałem

Nieodwołalnie było już spełnionem —

Gdyż raczej moje miała skrócić lata,

Niźli że sama w kraje gwiazd odlata!

Więc, że dla ludzkiej posługi

To, czego nie mógł nikt drugi,

Niczem jest Cnocie Twej, Królowo Świata!

Zkąd wielceś słynna zawsze jest i wszędzie —

Spraw, niech mą boleść ukoję!

Niech serce Twoje mnie zbawieniem będzie!

Panienko!

Tobie jednej zaufało

To biedne serce, i oby Cię zdjęła

Litość ostatniej skargi mej gołębiej!

Mnie nie patrz we mnie, tylko Stwórcy dzieła,

Którego obraz mą zasługą całą.

Miłość mię ziemska tyle jeszcze gnębi,

Że jest w zmartwiałej piersi moich głębi

Łez pełno ku jej pamięci —

Tchnienie Twe niech je uświęci,

Niech świetlanemi mgłami je okłębi,

Niechaj w ostatnią moją choć godzinę.

Ziemskiego wolen już kału,

W wieczność pomału czystym płaczem spłynę.

Panienko ludzka, nieprzyjazna dumie!

Miłość, początek wspólny wszelkiej rzeczy,

Serce Ci moje składa w kornej dani!

Jeżeli taki jak ja, lichy człeczy

Gliniany zlepek, wiernie kochać umie,

To cóż dopiero Ty.

wspaniała Pani!

Jeśli Ci żal mej nędzy, jeśli dla niej

Dźwigną mię Boskie Twe ręce,

Niech Twem imieniem uświęcę

Myśl, chęci, czyny, bym był, jak wybrani,

Czystym od żalu i tęschnoty łzawej —

A Ty, Najświętsza!

wzajemnie

Przyjmij odemnie skruchę mej poprawy!

Wprędce się tchnienie ziemskie zastanowi

W piersi mej... och!

póki jeszcze

Śmiertelne drętwią mię dreszcze —

Panienko!

błagam — Twemu mię Synowi,

Co Jeden prawym człekiem jest i Bogiem,

Daj w zalecenie niezwłoczne,

Niech w Nim odpocznę odpocznieniem błogiem!

KONIE


text:
Bolesław Prus

Z legend dawnego Egiptu

Patrzcie, jak marne są ludzkie nadzieje wobec porządku świata; patrzcie, jak marne są wobec wyroków, które ognistymi znakami wypisał na niebie Przedwieczny!…

Stuletni Ramzes, potężny władca Egiptu, dogorywał.

Na pierś mocarza, przed którego głosem pół wieku drżały miliony, padła dusząca zmora i wypijała mu krew z serca, siłę z ramienia, a chwilami nawet przytomność z mózgu.

Leżał, jak powalony cedr, wielki faraon na skórze indyjskiego tygrysa, okrywszy nogi triumfalnym płaszczem króla Etiopów.

A surowy nawet dla siebie, zawołał najmędrszego lekarza ze świątyni w Karnaku i rzekł:

— Wiem, że znasz tęgie lekarstwa, które albo zabijają, albo od razu leczą.

Przyrządź mi jedno z nich, właściwe mojej chorobie, i niech mi się to raz skończy… tak albo owak.

Lekarz wahał się.

— Pomyśl, Ramzesie — szepnął — że od chwili twego zstąpienia z wysokich niebios Nil wylewał już sto razy; mogęż ci zadać lekarstwo, niepewne nawet dla najmłodszego z twoich wojowników?

Ramzes aż usiadł na łożu.

— Muszę być bardzo chory — zawołał — kiedy ty, kapłanie, ośmielasz się dawać mi rady!

Milcz i spełnij, com kazał.

Żyje przecież trzydziestoletni wnuk mój i następca, Horus.

Egipt zaś nie może mieć władcy, który by nie dosiadł wozu i nie dźwignął oszczepu.

Gdy kapłan drżącą ręką podał mu straszne lekarstwo, Ramzes wypił je, jak spragniony pije kubek wody; potem zawołał do siebie najsłynniejszego astrologa z Tebów i kazał szczerze opowiedzieć, co tam pokazują gwiazdy.

— Saturn połączył się z Księżycem — odparł mędrzec — co zapowiada śmierć członka twojej dynastii, Ramzesie.

Źle zrobiłeś, pijąc dzisiaj lekarstwo, bo puste są ludzkie plany wobec wyroków, które na niebie zapisuje Przedwieczny.

— Naturalnie, że gwiazdy zapowiedziały moją śmierć — odparł Ramzes.

— I kiedyż to może nastąpić? — zwrócił się do lekarza.

— Przed wschodem słońca, Ramzesie, albo będziesz zdrów jak nosorożec, albo twój święty pierścień znajdzie się na ręku Horusa.

— Zaprowadźcie — rzekł Ramzes cichnącym już głosem — Horusa do sali faraonów; niech tam czeka na moje ostatnie słowa i na pierścień, ażeby w sprawowaniu władzy ani na chwilę nie było przerwy.

Zapłakał Horus (miał on serce pełne litości) nad bliską śmiercią dziada; ale że w sprawowaniu władzy nie mogło być przerwy, więc poszedł do sali faraonów, otoczony liczną zgrają służby.

Usiadł na ganku, którego marmurowe schody biegły w dół, aż do rzeki, i pełen nieokreślonych smutków przypatrywał się okolicy.

Właśnie księżyc, przy którym tliła się złowroga gwiazda Saturn, złocił spiżowe wody Nilu, na łąkach i ogrodach malował cienie olbrzymich piramid i na kilka mil wokoło oświetlał całą dolinę.

Mimo późnej nocy w chatach i gmachach płonęły lampy, a ludność pod otwarte niebo wyszła z domów.

Po Nilu snuły się łódki, gęsto jak w dzień świąteczny; w palmowych lasach, nad brzegami wody, na rynkach, na ulicach i obok pałacu Ramzesa falował niezliczony tłum.

A mimo to była cisza taka, że do Horusa dolatywał szmer wodnej trzciny i jękliwe wycie szukających żeru hien.

— Czemu oni tak się gromadzą? — spytał Horus jednego z dworzan, wskazując na niezmierzone łany głów ludzkich.

— Chcą w tobie, panie, przywitać nowego faraona i z twoich ust usłyszeć o dobrodziejstwach, jakie im przeznaczyłeś.

W tej chwili pierwszy raz o serce księcia uderzyła duma wielkości, jak o stromy brzeg uderza nadbiegające morze.

— A tamte światła co znaczą? — pytał dalej Horus.

— Kapłani poszli do grobu twej matki, Zefory, ażeby zwłoki jej przenieść do faraońskich katakumb.

W sercu Horusa na nowo zbudził się żal po matce, której szczątki — za miłosierdzie okazywane niewolnikom — srogi Ramzes pogrzebał między niewolnikami.

— Słyszę rżenie koni — rzekł Horus nasłuchując — kto wyjeżdża o tej godzinie?

— Kanclerz, panie, kazał przygotować gońców po twojego nauczyciela, Jetrona.

Horus westchnął na wspomnienie ukochanego przyjaciela, którego Ramzes wygnał z kraju za to, że w duszy wnuka i następcy szczepił odrazę do wojen, a litość dla uciśnionego ludu.

— A tamto światełko za Nilem?

— Tamtym światłem, o Horusie! — odparł dworzanin — pozdrawia cię z klasztornego więzienia wierna Berenika.

Już arcykapłan wysłał po nią łódź faraońską; a gdy święty pierścień błyśnie na twojej ręce, otworzą się ciężkie drzwi klasztorne i powróci do ciebie, stęskniona i kochająca.

Usłyszawszy takie słowa Horus już o nic nie pytał; umilkł i zakrył oczy ręką.

Nagle syknął z bólu.

— Co ci jest, Horusie?

— Pszczoła ukąsiła mnie w nogę — odparł pobladły książę.

Dworzanin przy zielonawym blasku księżyca obejrzał mu nogę.

— Podziękuj Ozyrysowi — rzekł — że to nie pająk, których jad o tej porze bywa śmiertelny.

O!

jakże marne są ludzkie nadzieje wobec niecofnionych wyroków…

W tej chwili wszedł wódz armii i skłoniwszy się Horusowi powiedział:

— Wielki Ramzes czując, że mu już stygnie ciało, wysłał mnie do ciebie z rozkazem: „Idź do Horusa, bo mnie niedługo na świecie, i spełniaj jego wolę, jak moją spełniałeś.

Choćby kazał ci ustąpić Górny Egipt Etiopom i zawrzeć z tymi wrogami braterski sojusz, wykonaj to, gdy mój pierścień ujrzysz na jego ręce, bo przez usta władców mówi nieśmiertelny Ozyrys.”

— Nie oddam Egiptu Etiopom — rzekł książę — ale zawrę pokój, bo mi żal krwi mego ludu; napisz zaraz edykt i trzymaj w garści konnych gońców, aby gdy błysną pierwsze ognie na cześć moją, polecieli w stronę południowego słońca i zanieśli łaskę Etiopom.

I napisz jeszcze drugi edykt, że od tej godziny aż do końca czasów żadnemu jeńcowi nie ma być wyrywany język z ust jego na polu bitwy.

Tak powiedziałem…

Wódz upadł na twarz, a potem cofnął się, aby pisać rozkazy; książę zaś polecił dworzaninowi znowu obejrzeć swoją ranę, gdyż bardzo go bolała.

— Trochę spuchła ci noga, Horusie — rzekł dworzanin.

— Cóż by się stało, gdyby zamiast pszczoły ukąsił cię pająk!…

Teraz wszedł do sali kanclerz państwa i skłoniwszy się księciu, mówił:

— Potężny Ramzes widząc, że już mu się wzrok zaćmiewa, odesłał mnie do ciebie z rozkazem: „Idź do Horusa i ślepo spełniaj jego wolę.

Choćby ci kazał spuścić z łańcucha niewolników, a lud obdarować wszystką ziemią, uczynisz to, gdy zobaczysz na jego ręce mój święty pierścień, bo przez usta władców mówi nieśmiertelny Ozyrys.”

— Tak daleko nie sięga serce moje — rzekł Horus.

— Ale zaraz napisz mi edykt, jako ludowi zniża się czynsz dzierżawny i podatki o połowę, a niewolnicy będą mieli trzy dni na tydzień wolne od pracy i bez wyroku sądowego nie będą bici kijem po grzbietach.

I jeszcze napisz edykt odwołujący z wygnania mego nauczyciela, Jetrona, który jest najmędrszym i najszlachetniejszym z Egipcjan.

Tak powiedziałem…

Kanclerz upadł na twarz, lecz nim zdążył cofnąć się dla napisania edyktów, wszedł arcykapłan.

— Horusie — rzekł — lada chwila wielki Ramzes odejdzie do państwa cieniów i serce jego na nieomylnej szali zważy Ozyrys.

Gdy zaś święty pierścień faraonów błyśnie na twojej ręce, rozkazuj, a słuchać cię będę, choćbyś obalić miał cudowną świątynię Amona, bo przez usta władców mówi nieśmiertelny Ozyrys.

— Nie burzyć — odparł Horus — ale wznosić będę nowe świątynie i zwiększać skarbiec kapłański.

Żądam tylko, abyś napisał edykt o uroczystym przewiezieniu zwłok matki mojej, Zefory, do katakumb i drugi edykt… o uwolnieniu ukochanej Bereniki z klasztornego więzienia.

Tak powiedziałem…

— Mądrze poczynasz — odparł arcykapłan.

— Do spełnienia tych rozkazów wszystko już przygotowane, a edykty zaraz napiszę; gdy ich dotkniesz pierścieniem faraonów, zapalę tę oto lampę, aby zwiastowała ludowi łaski, a twojej Berenice wolność i miłość.

Wszedł najmędrszy lekarz z Karnaku.

— Horusie — rzekł — nie dziwi mnie twoja bladość, gdyż Ramzes, dziad twój, już kona.

Nie mógł znieść potęgi lekarstwa, którego mu dać nie chciałem, ten mocarz nad mocarze.

Został więc przy nim tylko zastępca arcykapłana, aby gdy umrze, zdjąć święty pierścień z jego ręki i tobie go oddać na znak nieograniczonej władzy.

Ale ty bledniesz coraz mocniej, Horusie?… — dodał.

— Obejrzyj mi nogę — jęknął Horus i upadł na złote krzesło, którego poręcze wyrzeźbione były w formę głów jastrzębich.

Lekarz ukląkł, obejrzał nogę i cofnął się przerażony.

— Horusie — szepnął — ciebie ukąsił pająk bardzo jadowity.

— Miałżebym umrzeć?…

W takiej chwili?… — spytał ledwie dosłyszalnym głosem Horus.

A później dodał:

— Prędkoż to może się stać?…

Powiedz prawdę…

— Nim księżyc schowa się za tę oto palmę…

— Ach, tak!…

A Ramzes długo jeszcze żyć będzie?…

— Czy ja wiem?…

Może już niosą ci jego pierścień.

W tej chwili weszli ministrowie z gotowymi edyktami.

— Kanclerzu! — zawołał Horus chwytając go za rękę — czy gdybym zaraz umarł, spełnilibyście moje rozkazy?

— Dożyj, Horusie, wieku twego dziada! — odparł kanclerz.

— Lecz gdybyś nawet zaraz po nim stanął przed sądem Ozyrysa, każdy twój edykt będzie wykonany, byleś go dotknął świętym pierścieniem faraonów.

— Pierścieniem! — powtórzył Horus.

— Ale gdzie on jest?

— Mówił mi jeden z dworzan — szepnął naczelny wódz — że wielki Ramzes już wydaje ostatnie tchnienie.

— Posłałem do mego zastępcy — dodał arcykapłan — aby natychmiast, gdy Ramzesowi serce bić przestanie, zdjął pierścień.

— Dziękuję wam!… — rzekł Horus.

— Żal mi… ach, jak żal…

Ale przecież nie wszystek umrę…

Zostaną po mnie błogosławieństwa, spokój, szczęście ludu i… moja Berenika odzyska wolność…

Długo jeszcze?… — spytał lekarza.

— Śmierć jest od ciebie na tysiąc kroków żołnierskiego chodu — odparł smutno lekarz.

— Nie słyszycież, nikt stamtąd nie idzie?… — mówił Horus.

Milczenie.

Księżyc zbliżał się do palmy i już dotknął pierwszych jej liści; miałki piasek cicho szeleścił w klepsydrach.

— Daleko?… — szepnął Horus.

— Osiemset kroków — odparł lekarz — nie wiem, Horusie, czy zdążysz dotknąć wszystkich edyktów świętym pierścieniem, choćby ci go zaraz przynieśli…

— Podajcie mi edykty — rzekł książę nasłuchując, czy nie biegnie kto z pokojów Ramzesa.

— A ty, kapłanie — zwrócił się do lekarza — mów, ile mi życia zostaje, abym mógł zatwierdzić przynajmniej najdroższe mi zlecenia.

— Sześćset kroków — szepnął lekarz.

Edykt o zmniejszeniu czynszów ludowi i pracy niewolnikom wypadł z rąk Horusa na ziemię.

— Pięćset…

Edykt o pokoju z Etiopami zsunął się z kolan księcia.

— Nie idzie kto?…

— Czterysta… — odpowiedział lekarz.

Horus zamyślił się i… spadł rozkaz o przeniesieniu zwłok Zefory.

— Trzysta…

Ten sam los spotkał edykt o odwołaniu Jetrona z wygnania.

— Dwieście…

Horusowi zsiniały usta.

Skurczoną ręką rzucił na ziemię edykt o niewyrywaniu języków wziętym do niewoli jeńcom, a zostawił tylko… rozkaz oswobodzenia Bereniki.

— Sto…

Wśród grobowej ciszy usłyszano stuk sandałów.

Do sali wbiegł zastępca arcykapłana.

Horus wyciągnął rękę.

— Cud!… — zawołał przybyły.

— Wielki Ramzes odzyskał zdrowie…

Podniósł się krzepko z łoża i o wschodzie słońca chce jechać na lwy…

Ciebie zaś Horusie, na znak łaski, wzywa, abyś mu towarzyszył…

Horus spojrzał gasnącym wzrokiem za Nil, gdzie błyszczało światło w więzieniu Bereniki, i dwie łzy, krwawe łzy, stoczyły mu się po twarzy.

— Nie odpowiadasz, Horusie?… — spytał zdziwiony posłaniec Ramzesa.

— Czyliż nie widzisz, że umarł?… — szepnął najmędrszy lekarz z Karnaku.

Patrzcie tedy, że marne są ludzkie nadzieje wobec wyroków, które Przedwieczny ognistymi znakami wypisuje na niebie.

-----

Tekst opracowany na podstawie: Prus, Bolesław (1847-1912), Nowele wybrane, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1976


text:
Trzecia płeć

Rozdział V

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Bankiet miał się rozpocząć o ósmej, a już o siódmej pani Grażyna była gotowa.

Nie miała tremy.

W ciągu swego długiego życia uczestniczyła już w tylu podobnych uroczystościach i tyle razy przemawiała, że i dzisiejszy jubileusz, chociaż był jej własnym jubileuszem, nie mógł wyprowadzić z równowagi jej idealnie zrównoważonego systemu nerwowego.

Stojąc przed lustrem w nowej, czarnej, aksamitnej sukni przyglądała się sobie nie tyle z upodobaniem, ile z uznaniem: wyniosła, poważna i prawie piękna w tej aureoli siwych włosów, swojej majestatycznej, zdrowej starości, była ściśle taka, jaką być pragnęła.

Jej własny wzrok, ten najsurowszy z krytyków, nie mógł w odbiciu całej postaci znaleźć nic, literalnie nic, co chciałaby zmienić lub zastąpić.

Właśnie tak wyobrażała sobie swoją starość i takiej starości dożyła.

– Starość – uśmiechnęła się do siebie i odwróciwszy się od lustra, wolnym krokiem zbliżyła się do ściany, na której wisiał wielki olejny portret wysokiej, młodej panny w atłasowej toalecie balowej.

Tak wyglądała przed pięćdziesięciu laty...

– Starość – powtórzyła z odcieniem zdziwienia.

Wcale nie czuła się stara.

Raczej było odwrotnie: ta panna na portrecie, równie poważna i wyniosła, równie przedstawiająca wzór harmonii fizycznej i duchowej, nie była nigdy młoda.

Może wynikało to z jej usposobienia, a może z tej przyczyny, że na młodość nie miała czasu.

Pani Grażyna nie czuła się stara.

Lata przepływały przez jej życie kolejnością dat, dat składających się na pięćdziesięcioletni kalendarz posiedzeń, zjazdów, rautów, wizytacji i narad.

Czas mijał poza nią, dotyczył jej działalności, jej pracy, jej obowiązków, lecz nie jej samej.

Wszystko, co stanowiło jej ściśle prywatne życie, nie zajmowało w owych pięćdziesięciu latach prawie nic miejsca.

Nie żyła dla siebie, lecz dla ogółu, dla narodu, dla społeczeństwa, i właśnie dzisiejszy jubileusz ma być widomym wyrazem podzięki, czci i hołdu ze strony tego społeczeństwa, hołdu, na który zasłużyła w pełni.

Nie będzie to czcza manifestacja, lecz uczciwie zarobiona nagroda, którą przyjmie z wysoko podniesioną głową, z całkowitą świadomością prawa do tej nagrody.

Wszyscy, z którymi współpracowała, którzy z bliska przyglądali się jej niestrudzonej pracy, którzy oceniali jej działalność, zbiorą się dzisiaj na bankiecie lub nadeślą gratulacyjne depesze.

Już od rana pani Grażyna otrzymała ich kilkadziesiąt.

Przejrzała je jeszcze raz i przyszło jej na myśl, by pokazać te dowody uznania synowi.

Zapukała do jego drzwi.

Siedział przy biurku i układał pasjansa, mrucząc coś pod nosem.

Zerknął spod oka na matkę i zapytał:

– Cóż to mama dziś taka wystrojona?

– Mówiłam ci przecie, a zresztą mogłeś dowiedzieć się o tym z dzienników, że dziś jest obchodzony pięćdziesięcioletni jubileusz mojej działalności.

Widzisz, ile depesz otrzymałam.

Chciała położyć przed nim plik depesz, lecz Kuba krzyknął:

– Co mama robi!

Pasjans!

O, Boże, wszystkie karty mama mi przesunęła.

Do licha, sam nie wiem, czy potrafię je z powrotem ułożyć!

Pani Grażyna cofnęła się i zacięła wargi.

– Myślałam – powiedziała po pauzie – że więcej cię obchodzi twoja matka niż pasjans.

– No i nie wiem, jak Boga kocham, nie wiem, gdzie leżała ta ósemka trefl – płaczliwym głosem zawołał Kuba.

– Nawet mi nie powinszowałeś.

Jesteś złym synem, Jakubie.

– No winszuję mamie, ale to jeszcze nie powód, by demolować komuś pasjansa.

O, tutaj dama pik, ale teraz nie wiem...

Mama nie zauważyła, czy na damie pik leżał walet karo?...

Pani Grażyna nic nie odpowiedziała.

Zmięła w ręku depesze i wyszła.

W przedpokoju nie paliło się światło.

Zatrzymała się tu i stała bez ruchu.

W mieszkaniu panowała zupełna cisza.

– Jakaż ja jestem samotna – pomyślała pani Grażyna.

Wanda również nie pamiętała o jubileuszu matki.

Na pewno czytała o nim, ale nie uważała za potrzebne odezwać się.

Nie poczuwała się do obowiązku.

Można przecie być innych poglądów, można być złą, do szpiku kości zepsutą kobietą, ale choćby dla konwenansu pamiętać o dniu tak ważnym, takim uroczystym.

Kuba co innego.

To głupi chłopak.

Po prostu kawałek mięsa, ale Wanda!...

Podła.

Pani Grażyna czuła, że gardzi swymi dziećmi, że się nimi brzydzi.

Pierwsza lepsza jej sekretarka czy współpracownik byli jej stokroć bliżsi niż tych dwoje.

Rodzone dzieci.

O, gdyby wszystkie rodzone dzieci tak ustosunkowywały się do rodzonych matek, cóż byłyby warte szczytne hasła głoszone przez panią Grażynę Jelską-Szermanową, senatorkę i prezeskę, której jubileusz dziś obchodzono!

Czyż to nie ironia losu, że właśnie ona jest skazana na takie dzieci, na taki dom rodzinny, pusty, zimny, obojętny dom, w którym nic mieszkańców nie łączy...

– Gdyby żył Antoni – pomyślała o mężu i szybko odrzuciła tę nieszczerą próbę przeciwstawienia.

Wiedziała dobrze, że i Antoni nie był jej bliższy.

– Jakaż ja jestem samotna, jakaż ja jestem samotna – powtarzała cicho, opierając się o ścianę – samotna i stara.

I nagle zjawiło się pytanie – za co?

Czym sobie na to zasłużyła ona, która przez pięćdziesiąt lat wyrzekała się siebie, wyrzekała się rozrywek, balów, strojów, wyrzekała się wszelkich radości?...

Czym zawiniła?...

Zegar w jadalni wybił ósmą.

Pani Grażyna ścisnęła palcami skronie i wolnym, zmęczonym krokiem przeszła do siebie.

Nie zadzwoniła na służącą.

Sama nałożyła kapelusz i futro.

Futro było ciężkie.

Czuła się dziwnie zmęczona i osłabiona.

A przy tym wydawało się jej, że w pokoju jest duszno.

Na dworze był mróz, za silny mróz, gdyż również utrudniał oddech.

Na dole czekał samochód, przysłany przez panią Jabrzemską, zawsze taką uważną i uprzejmą.

Wielka, czarna limuzyna o miękkich poduszkach obitych zamszem.

Niesie tak cicho i lekko, że wystarczy przymknąć oczy, by stracić wrażenie ruchu.

Pani Grażyna otworzyła je dopiero wówczas, gdy samochód się zatrzymał przed jaskrawo oświetlonym hotelem.

Jakżeby chętnie kazała szoferowi zawrócić.

Położyłaby się do łóżka.

Naprawdę była zmęczona, jak nigdy.

A tu tyle świateł, tyle ludzi.

Już w szatni powtórzyło się to przebicie w sercu, które po raz pierwszy odczuła w ciemnym przedpokoju.

Bardzo przykre przebicie, jakby serce przepuściło jedno czy dwa uderzenia, a później gwałtownie chciało nadrobić.

Witała się uśmiechnięta z tłumem znajomych, później siedziała przy stole na wielkim udekorowanym kwiatami fotelu i słuchała długich przemówień.

Ale było stanowczo za duszno.

Gdyby nie obawa, że inne panie w wydekoltowanych sukniach mogą się przeziębić, poprosiłaby o otworzenie okna.

Mowy były piękne i podniosłe, pełne superlatywów dla jubilatki, pełne hołdu i wdzięczności za jej wieloletnią działalność.

Przemawiali panowie i panie.

Podnoszono zasługi pani Grażyny przy cementowaniu społeczeństwa ideą świadomej swych celów kobiety, która jest gwarantką instytucji, świętej instytucji rodziny.

"Jej to zawdzięczamy dzisiaj tysiące kobiet, żon i matek, które nie tylko nie są ciężarem dla swoich rodzin, lecz stanowią w nich element aktywny, współodpowiedzialny za dzieło tworzenia ducha nowych pokoleń..."

W sali było nieznośnie duszno, a przy tym zimno.

Nogi i ręce pani Grażyny wprost lodowaciały.

Na dłoniach pomimo to wystąpił pot.

Stały się całkiem wilgotne.

Gdy wstała, by odpowiedzieć na toasty, serce zareagowało nowym przebiciem, w oczach pociemniało i z wolna opadła na fotel.

Nie straciła przytomności.

Widziała i słyszała wszystko, co się wokół działo, zdawała sobie sprawę z całego zamieszania, jakie nastąpiło.

Wlewano jej do ust wodę, badano puls, wreszcie przeniesiono do bocznego pokoju, gdzie otworzono okno.

Tylko hałas męczył ją straszliwie.

Podano jej jakieś gorzkie krople.

Nigdy nie chorowała i wydały się jej obrzydliwe.

Po kwadransie czuła się już o tyle lepiej, że mogła wstać.

Po dwudziestu minutach oświadczyła, że pragnie wrócić do domu.

Nogi były nieprawdopodobnie ciężkie, ale wspierając się na ramieniu dwóch panów jakoś przeszła do samochodu.

Odprowadziły panią Grażynę dwie panie.

Jedna z nich, lekarka, dr Sarnecka, zażądała od przestraszonego służącego, by poprosił zaraz syna pani senatorki.

Kuba zjawił się w pokoju matki zaspany i w szlafroku.

– Pani senatorka – poinformowała go lekarka – miała lekki atak serca.

Niestety nie jest to moja specjalność.

Na razie nie ma absolutnie żadnego niebezpieczeństwa, ale trzeba wezwać specjalistę.

A w każdym razie byłoby dobrze, gdyby ktoś zawsze przy pani senatorce był.

– Ja nie mogę, proszę pani, ja muszę jutro bardzo wcześnie wstać, może sprowadzić jakąś pielęgniarkę – mówił Kubuś.

– Zdaje się, że to pański kuzyn doktor Szerman?

To specjalista od chorób sercowych, może wezwałby pan jego?

Kuba spojrzał pytająco na matkę.

– Mógłbym zadzwonić po Władka, ale nie wiem, czy mama sobie życzy.

– Zadzwoń – krótko odpowiedziała pani Grażyna.

Dr Szerman przyjechał natychmiast.

Wszedłszy do pokoju pani Grażyny przede wszystkim zbadał jej puls, potem obudził chrapiącego na kanapie Kubę i wyprawił go do łóżka, a następnie usiadł przy pani Grażynie i zapytał:

– Jakże to było?

Niech mi ciocia opowie.

Na bankiecie?

Może ciocia wypiła za dużo wina?

– Nie piłam wcale.

Jeszcze w domu miałam takie nieprzyjemne przebicie w sercu, a na bankiecie powtórzyło się to dwa razy...

– Tak...

– Nigdy czegoś podobnego nie miałam.

Powiedz mi, Władku...

Czy ja umrę?

– No, kiedyś z pewnością.

Na razie nie ma niebezpieczeństwa.

Ciocia pozwoli, że ją zbadam.

Przystąpił do szczegółowej auskultacji.

Pani Grażyna spod przymkniętych powiek przyglądała się jego czołu, na którym nabrzmiewały grube żyły, ilekroć pochylił głowę.

Gdy jedyną ręką, jaką posiadał, trzymał stetoskop, zdawało się jej, że straci równowagę.

Niejednokrotnie słyszała o nim, jako o fachowcu, bardzo przychylne opinie, nie podzielała ich jednak, gdyż Władka uważała za przemędrkowanego materialistę i cynika.

Zresztą gdyby był dobrym specjalistą, dawno dorobiliby się jeżeli nie majątku, to przynajmniej dobrobytu, a on wciąż leczy na przedmieściach, w Kasie Chorych i w szpitalach.

Teraz jednak pani Grażyna wolała, że to jego wezwano niż innego lekarza.

Ten przynajmniej powie szczerze, co jej jest i czy choroba wymaga poważnej kuracji.

– I jakże znajdujesz? – zapytała, gdy usiadł i spojrzał na zegarek.

– Znajduję, że jest dobrze – wzruszył ramieniem.

– Nic niebezpiecznego?

– Nerwica serca.

Ile ciocia ma lat?

– Siedemdziesiąt.

– Ładny wiek – jak powiedziałby każdy lekarz.

Cóż... skleroza, artretyzm...

Czy wypróżnienia ma ciocia regularne?

Pani Grażyna nie cierpiała ani tego tematu, ani takiego sposobu nazywania rzeczy po imieniu.

Odpowiedziała jednak:

– Różnie bywa.

– Tak i wątroba też – zawyrokował.

– Ale czy to jest niebezpieczna choroba?

– To zależy, jak kto na te rzeczy patrzy.

Ja powiedziałbym, że to choroba całkiem bezpieczna: starość.

– Dziękuję ci, ale chciałabym wiedzieć, czy ten atak serca...

– Nerwicowy.

Musiała ciocia czymś się przejąć, a że tam w sercu klapki nie domykają się, więc trzeba najmniej się ruszać.

Najlepiej leżeć w łóżku.

– No dobrze, ale jak długo?

– Mówiąc stylem cioci, wyroki boskie są niezbadane.

Ja radziłbym w ogóle nie wstawać.

– Jak to w ogóle?

– No, w ogóle, jeżeli ciocia nie chce przyśpieszyć swojej podróży z padołu łez do wiekuistej szczęśliwości.

– Aha...

– Poza tym żadnej pracy, żadnego wysiłku, żadnych wzruszeń, zresztą ten ostatni zakaz dietetyczny jest dla cioci zbędny.

Leżeć, czytać Kraszewskiego, pisma konserwatywne i jeść też kaszkę na mleku, pokarmy strawne, wizyty przyjemne...

Hm, z tego ostatniego względu radziłbym też wezwać jakiegoś lekarza od większego ceremoniału.

Na razie posiedzę, bo lepiej jeszcze poczekać, ale proszę nie rozmawiać, gdyż może to cioci zaszkodzić.

Pani Grażyna nic nie odpowiedziała.

Wielkie osłabienie fizyczne, pozycja leżąca i poniekąd zależność od tego brutalnego człowieka uniemożliwiały należyte zareagowanie na jego impertynencje.

Zresztą bała się, że odejdzie, a czuła wciąż niepokój w okolicy serca i obawiała się nowego ataku.

Władek wstał i mruknął:

– Proszę lekko się unieść!...

Jeszcze...

Podciągnął wyżej poduszki, zbadał puls, podsunął sobie fotel, wielki, niezbyt wygodny, ale imponujący rozmiarami fotel, na którym siadywała zwykle pani Grażyna, gdy przyjmowała interesantów.

Nie robiła tego przecie dla pozy czy komedii, ale dostojność swojej postaci w tym fotelu uważała za dobre podkreślenie wypowiadanych słów, cennych i dostojnych.

Władek rozwalił się w tym fotelu z tą nieznośną semicką nonszalancją, której w innym wypadku nie zniosłaby.

Usiadł, przymknął oczy i milczał.

W głuchej ciszy słyszała tylko własny oddech i nierówne tętno serca.

Nie wierzyła Władkowi.

Umyślnie, przez wrodzoną małpią złośliwość powiedział jej, że już nie podniesie się z łóżka.

Wszystko w niej buntowało się przeciw temu potwornemu unieruchomieniu.

Gdyby nie zwykły fizjologiczny strach, że każdy szybki ruch może sprowadzić nowy atak, zaraz wstałaby...

A jednak musiało w tym być coś z prawdy.

Nawet taki cynik nie zdobyłby się na podobnie bezczelne kłamstwo.

Zaraz jutro wezwie doktora Lisowskiego i profesora Klenga.

Jest wprost nonsensem wierzyć temu smarkaczowi, zarozumiałemu smarkaczowi.

Ona, która nigdy nie chorowała, która nawet oba porody odbyła tak lekko, miałaby już umierać!...

Ludzie znacznie słabsi żyją nieraz znacznie dłużej...

Przecie do dzisiejszego wieczora czuła się świetnie.

Chciałaby zapytać jeszcze Władka o stan swego zdrowia, wyciągnąć go na informacje o szczegółach niedomagania i przeprowadzić dyskusję, w której – była tego pewna – musiałby przyznać, że nie jest z nią tak źle.

Wstydziła się jednak okazać wobec niego niepokój.

Poniżałoby to jej godność osobistą.

Milczenie wszakże było jeszcze bardziej nieznośne.

– Nudzisz się – odezwała się cicho – może byś wziął jakąś książkę?

Poruszył przecząco głową.

– Zobacz w salonie na półce przy biurku.

Jest tam kilka nowych autorów, może cię zaciekawią.

– Dziękuję cioci.

Wyobrażam sobie, jak znudziliby mnie autorzy popierani przez ciocię.

A pozostając ze swymi myślami mniej się nudzę, niż się cioci zdaje.

– Doceniam wartość twoich myśli, ale chyba nie jesteś tak zarozumiały, by myśli cudze lekceważyć.

– Wchłaniam ich sporo.

A w ogóle ludzie postępują w tych rzeczach komicznie.

Albo wchłaniają je na własny użytek, albo odrzucają.

Żałują czasu na gruntowne przetrawienie własnych refleksji.

Co więcej, swoje wygodnictwo i lenistwo intelektualne uważają za tytuł do chluby: tak zwane niewzruszone zasady, niezmienne poglądy.

Już wolę tych, co w pokorze ducha, a raczej w pokorze kurzego móżdżku, powiadają krótko, że wierzą.

Wierzą i koniec.

Na objawienie, na słowo honoru.

Dawałem kiedyś korepetycje pewnemu oficerowi, przygotowującemu się do jakichś egzaminów sztabowych.

W żaden sposób nie mógł zrozumieć, że suma kątów w trójkącie równa się dwóm kątom prostym.

Wreszcie zdenerwowany mówię mu: – daję panu na to słowo honoru, że tak jest!

Mój oficer od razu zgodził się: – Czemuż pan mi od razu tak nie powiedział!...

Swoją drogą nazajutrz ogarnęły go znowu wątpliwości.

Chodziło o to, czy słowo honoru człowieka pochodzenia żydowskiego jest dostatecznie pewne.

Nie o tym jednak chciałem mówić.

Wiara jest niewątpliwie zdolnością godną pozazdroszczenia.

Wszystkie wątpliwości, wszystkie problematy rozwiązane.

Można Zatem machnąć ręką i zabrać się do praktycznych, rentownych i przyjemnych zajęć, jak lichwiarstwo, plotkarstwo i umoralnianie bliźnich.

Wiara jest skarbem.

– To prawda, a ty najlepiej musisz to znać, gdyż bez objawień i bez słowa honoru pielęgnujesz materializm, który też jest wiarą.

Władek poruszył się niecierpliwie.

– A któż to cioci powiedział, że jestem materialistą?...

– To jasne.

– Oczywiście.

W piątek jadam kiełbasę, sypiam z kobietą na łóżku nie pokropionym wodą święconą, należę do gminy bezwyznaniowej i zajmuję się naukami przyrodniczymi.

Kto jestem?

– Materialista.

Powinienem z obowiązku lekarskiego tu siedzieć, ale jak mi ciocia jeszcze powie, że mój światopogląd opiera się na pochodzeniu człowieka od małpy, to sobie pójdę.

To jest dobre na posiedzeniu związku służby domowej.

Do licha, oczywiście, że materializm, z którym ciocia tak walecznie wojuje, jest wiarą, a raczej był wiarą w dziewiętnastym wieku.

Ale że dziś w ogóle nie istnieje, więc jest to walka z urojonym wrogiem.

To zadziwiające, jak instytucja wroga jest potrzebna.

Ludzie nie wytrzymaliby z nudów, gdyby nie mogli czegoś zwalczać.

Obawiam się, że tkwi to w instynkcie.

– Ja myślę, że w dążeniu do prawdy.

– Dążenie do prawdy przez rozprute flaki bliźniego.

Ale wróćmy do materializmu i jego spraw.

Oczywiście ciocia nie czyta takich heretyków, jak Bergson, Henryk Poincare czy Jeans?

Więc nie wie ciocia, że współczesny materializm doszedł do zaprzeczenia samej swej nazwy, że odkrył, iż najdrobniejsza cząstka materii, elektron, nie jest materią, tylko wiązką fal, że materii zatem w ogóle nie ma, że stanowi ona jedną z krótkotrwałych faz energii, że istoty tej energii nie znamy, że być może jest ona energią woli lub myśli?...

Pani Grażyna spojrzała nań uważnie.

Nerwowa twarz Władka skurczyła się jakoś dziwnie, palce jego ręki kurczyły się i rozprężały, a oczy w półmroku zdawały się świecić.

Nigdy go takim nie widziała.

Nadto jego słowa zdziwiły ją również.

– A cóż jest źródłem tej energii, tej woli czy myśli? – zapytała.

Zaśmiał się krótko i urwał.

– Któż to może wiedzieć!

– Więc ci ludzie, ci uczeni, których wymieniłeś, nie dają na to odpowiedzi?

Władek oparł głowę na ręku i milczał.

Tylko jego wąskie bezkrwiste usta drgały chwilami.

Wreszcie odezwał się:

– Ostrożnie z odpowiedziami!

Zbyt pośpiesznie wyprowadzamy wnioski.

Każdy z wyników laboratoryjnych badań obarczony jest olbrzymim ogonem myśli, każda z nich musi ulegać gruntownej analizie, ba, każda warta jest całego życia.

Cóż jest prostszego jak powiedzieć: jeżeli elektrony w ruchu falowym stanowią energię, a w ruchu wirowym materię, czymże są w bezruchu?...

Niczym.

Cóż łatwiejszego niż wyprowadzić stąd wniosek: energie, materia, wszechświat są li tylko myślą...

Myślą o nieogarniętej potędze.

A dalej, jeżeli myśl tworzy, jeżeli stwarza z niczego przedmioty dotykalne, uczucia, ruch, zmysły i naszą własną ludzką myśl, czy ta nasza myśl w takimż lub mniejszym zakresie nie jest zdolna do stwarzania nowych światów, gdzie żyją istoty odczuwające ciepło i zimno, miłość i nienawiść, prawdę i fałsz?...

Roześmiał się nerwowo.

– Widzi ciocia, do jakich "czortików" można dojść drogą logicznego rozumowania.

O ile bezpieczniejsza jest wiara!

Pani Grażyna odetchnęła głębiej.

Zdawało się jej, że natężona uwaga, z jaką słuchała rozważań, tak nieprawdopodobnych w jego ustach rozważań Władka, wstrzymywała normalną pracę jej płuc, co zaszkodziło sercu, gdyż puls uderzał w skroniach coraz szybciej.

– Czuję niejakie pogorszenie – odezwała się spokojnie.

Władek wstał, przesunął lekko dużym palcem po przegubie i nacisnął.

Obserwowała wyraz jego twarzy, lecz wyglądał na pogrążonego w poprzednich rozmyślaniach.

W gardle czuła coraz silniejszy ucisk, a w sekundę potem nastąpiło gwałtowne dwukrotne przebicie i serce zaczęło cichnąć.

– Umieram – pomyślała.

Chciała przynaglić Władka, żądać odeń ratunku, prosić, by telefonował po innych lekarzy, lecz nie mogła do tego się zmusić.

Nogi i ręce lodowaciały, tył czaszki uciskał jakąś niezrozumiałą próżnią, w oczach robiło się ciemno, a słuch stał się tak ostry, że słyszała teraz nie tylko konające bicie własnego serca, lecz także oddech Władka, cykanie jego zegarka, cykanie zegara na serwantce i chrapanie Kuby w czwartym pokoju.

– Czuję się źle – powiedziała ledwie poruszając wargami.

– Niech ciocia oddycha głęboko – odpowiedział – jeszcze głębiej, a ręce wyżej.

Głębiej, dłuższy oddech.

Sam wstał, wziął swój neseser lekarski i coś wyjmował.

Śledziła go z przerażeniem.

Wiedziała, że robi wszystko szybko i sprawnie, ale nie przemawiało to do jej strachu.

Ileż dałaby za możność krzyknięcia:

– Prędzej, prędzej, bo będzie za późno!

Umieram!

Rozumiała, że Władek zdaje sobie sprawę z jej stanu i że przygotowuje zastrzyk kamfory.

Nieraz słyszała, że umierającym dla wzmocnienia działalności serca wstrzykuje się kamforę.

Chciała go prosić o największą dawkę, chociaż już nie wierzyła w możność ratunku.

Gdy on będzie wbijał igłę w jej ciało, będzie to już ciało trupie...

Wyobraźnia podsuwała dalsze obrazy.

Zbudzą Kubę, tego biednego głupiego chłopca, który prawdopodobnie nie ogarnie straty, jaką poniósł, zawiadomią Wandę...

Wanda brzydzi się umarłych...

Wątpliwe, czy w ogóle przyjdzie.

A później katafalk i pogrzeb...

Śmierć, czymże i w czym jej śmierć zmienić może bieg ich życia, ich myśli?

W niczym.

Najwyżej zakłóci porządek kilku dni!

Pogrzeb i formalności prawne.

Które z nich zapłacze?...

Czyż mają tak oziębłe serca?...

Czyż Kuba lub Wanda mogą pojąć jej tragedię, tragedię matki, umierającej w tej dzikiej, zimnej samotności, siedemdziesięcioletniej kobiety, biednej, starej kobiety, zasłuchanej w przeraźliwie słabnący, już niewyczuwalny rytm serca?...

I serce, jakby targnięte tą niemą skargą, zerwało się nagle.

Popędziło szalonym, nieprzytomnym tempem.

Zdawało się rzucać we wszystkie strony, wpadło w bezsilny, złowieszczy galop, zabulgotało, jakby dławiąc się panicznymi przełykami krwi...

– Umieram – zacharczało w gardle.

Jednocześnie w prawej ręce powyżej łokcia uczuła krótki ostry ból: zastrzyk kamfory.

Otwarte oczy rozróżniały kontury tylko najbliższych przedmiotów, ale na skórze przedramienia czuła wyraźny ból sińca, rozcieranego gorącą dłonią.

Zbawcza kamfora wsiąkała w krew, pędziła z nią do serca.

W nozdrza uderzał odświeżający zapach eteru.

– Głębiej, głębiej oddychać – usłyszała niecierpliwy głos.

Nie mogła.

Przy każdym o odrobinę głębszym wciągnięciu powietrza gardło zaciskało się i przychodziła pewność, że więcej się nie rozszerzy, że więcej nie przepuści do płuc ani najmniejszego łyku powietrza.

Przecie i tak usta miała pełne zimnej śliny, a nie odważyłaby się jej przełknąć, bo jedno poruszenie krtani równałoby się uduszeniu.

Ślina zaczęła ściekać po wargach.

Musiało to wyglądać ohydnie.

Wyciągnęła rękę po chusteczkę, lecz nie mogła jej znaleźć na zwykłym miejscu.

Z wysiłkiem podniosła do ust rąbek kołdry i zwinęła weń nadmiar śliny, czując na ustach dotyk chłodnej weby prześcieradła.

– Ręce nad głową! – gniewnie zawołał Władek.

W chwilę potem znowu poczuła zapach eteru i nowe ukłucie, tym razem powyżej prawego kolana.

Szybko przez głowę przebiegła myśl, że leży odkryta.

Tak, musiała być odkryta, bo na piersi odczuła zimny, rozkosznie zimny dotyk mokrego kompresu – po chwili gorącą dłoń na przegubie ręki.

– Jak on to szybko robi – pomyślała – a przecie ma tylko jedną rękę.

I to ją nagle uspokoiło.

Podniosła nań oczy i spotkała jego smutny, nieruchomy wzrok.

Ten wzrok czarnych, jakby zamglonych oczu był dla niej niespodzianką, rewelacją.

W danej chwili nie rozeznawała owego wrażenia, lecz dlaczegoś uśmiechnęła się i we własnych oczach uczuła łzy.

Serce zwalniało swój paniczny cwał, biło jeszcze bardzo szybko, lecz już równo i pewnie.

– Proszę nic nie mówić – szorstko nakazał Władek i dopiero w tym momencie stwierdziła, że chciała mu powiedzieć coś dobrego, ciepłego, serdecznego.

Jego zakaz powstrzymywał słowa, lecz nie przeszkadzał myślom.

Przecie on ją uratował, ten chłopak lekceważony przez nią, tak często poniżany, traktowany zawsze z niechęcią i z pewną dozą pogardy.

I trzeba było takiej chwili, by odkryć w nim coś najbardziej nieoczekiwanego, jakąś filozofię mistyczno-materialistyczną, coś łączącego w sobie deizm Tindala i Lessinga ze światopoglądem Schopenhauera i z panteizmem Giordana Bruna, Hegla czy Spinozy.

Pani Grażyna znała te poglądy i potępiała, jako niezgodne z nauką Kościoła, jednakże ich elektryczne połączenie miało u Władka ten sam bodaj entuzjazm czy egzaltację, co u Bruna, szalonego dominikanina, spalonego na stosie, którego pani Grażyna uznawała za kacerza, za niebezpiecznego heretyka, lecz przecie nie tak niebezpiecznego, by go aż palić na stosie.

Wzbudzał w niej pewną sympatię.

Władek nie miał może tego ognia, lecz miał coś bardziej niespodziewanego: uczucie.

Doskonale to widziała.

Człowiek, którego uważała za niezdolnego do jakichkolwiek uczuć...

Zatem tylko pozował na swój sceptycyzm, cynizm i niesmaczny nihilizm moralny.

Właściwie mówiąc, niewiele o nim wiedziała.

Ich rzadkie rozmowy ograniczały się do nieprzyjemnych utarczek, ze strony Władka nieprzyzwoitych i niestosownych.

O jego życiu prywatnym z rzadka tylko dobiegały ją informacje: zdał egzaminy, otrzymał dyplom, otworzył własny gabinet, zamieszkał z jakąś rozwódką.

I to wszystko.

Słyszała jeszcze, że powodzi mu się źle, że zarabia niedużo.

Z jej dziećmi nie utrzymywał żadnych prawie stosunków.

Nigdy nie pomijał sposobności do zadrwienia z Wandy lub Jakuba.

O Wandzie powiedział kiedyś:

– Ona przeżywa w swoich artykułach wzruszenia erotyczne całej ludzkości.

Dodał jeszcze do tego coś dwuznacznego, czego pani Grażyna nie chciała pamiętać i nie pamiętała.

O Kubie zaś mówił:

– Gdyby między jedzeniem i spaniem znalazł on czas na myślenie, myślałby co zjeść i kiedy się przespać.

Pani Grażyna nigdy nie zastanawiała się nad słusznością czy niesłusznością podobnie złośliwych opinii Władka o jej dzieciach.

Po prostu wszelkich opinii Władka nie przyjmowała do wiadomości.

Odrzucała je a priori.

Słuchając go, bardziej niż kiedykolwiek ulegała nawykowi wielokrotnej przewodniczącej, która niepożądanemu mówcy w pewnym momencie odbiera głos i zarządza skreślenie jego przemówienia z protokółu.

Jednakże teraz odczuła wprost potrzebę znalezienia w kimś oddźwięku potępienia ich oschłej obojętności i sobkostwa.

– Jesteś już zmęczony, Władku – odezwała się – a ja o tyle lepiej się czuję, że nie chciałabym cię przetrzymywać.

– Niech się ciocia nie krępuje.

To mój zawód i każę sobie za to zapłacić – odpowiedział opryskliwie.

– Nie o to chodzi...

Widzisz, Władku, ty masz talent do stawiania każdej kwestii w drażliwy i przykry sposób.

Chodziło mi o wyrażenie ci wdzięczności...

– Ja myślę, że wszelkie trudności w wyszukaniu formy wdzięczności przestały istnieć od czasu, gdy Fenicjanie wymyślili pieniądze.

Pani Grażyna udała, że się uśmiecha, i powiedziała:

– Jednak sam nie cenisz pieniędzy.

– Cenię je za mało, by zarabiać, a za bardzo, by wydawać.

Dlatego jestem goły, a jednocześnie uważają mnie za sknerę.

– Jesteś już zmęczony – zaczęła znowu pani Grażyna, chcąc powrócić do zamierzonego tematu – sądzę, że mogłabym już zostać sama...

Może lepiej byłoby obudzić Kubę lub kogoś ze służby...

– Kubę – uśmiechnął się zjadliwie – można by obudzić tylko wiadomością, że już czas na posiłek.

Innego sposobu nie widzę.

– Właśnie zastanawiałam się...

Będę chyba zmuszona wziąć jakąś pielęgniarkę, by mieć opiekę, bo przecie ani na syna, ani na córkę liczyć nie mogę.

– Chyba.

– Jak to jest ciężko mieć siedemdziesiąt lat i dwoje dorosłych dzieci, z których żadne nie tylko nie poczuwa się do obowiązku najmniejszej bodaj uwagi w stosunku do matki, lecz... w ogóle...

Machnęła ręką: cóż mu będzie mówiła.

Sam przecie zna dokładnie te sprawy.

Władek wydął swoje wąskie wargi z miną zdziwienia.

– Nie rozumiem cioci...

Czy ciocia spodziewała się po nich czegoś więcej?

– Ja sądzę.

– A na jakiej podstawie?

Przepraszam bardzo, na jakiej podstawie?

– Możesz udawać, że tego nie rozumiesz, ale to, że jestem ich matką, pozostanie dla całego świata dostateczną podstawą.

– Za przeproszeniem, ale jak ciocia wykłada termin "matka"?

Czy chodzi o rolę biologiczną, czy o towarzyską, społeczną czy prawną?

– O rolę rodzinną i uczuciową, oczywiście.

– Aha!

Więc ciocia, główna ekspertka i najwyższa instancja krajowa w kwestiach rodzinnych, sądzi, że ma rodzinę?...

Przepraszam bardzo, oczywiście z punktu widzenia prawnego jest to rodzina, ale to, co ciocia zrobiła ze swoją rodziną, wyklucza jakikolwiek wzajemny stosunek uczuciowy.

Powiedziałbym, że nie jest to rodzina, lecz familia.

W tym poniekąd staroromańskim znaczeniu...

– Mówisz głupstwa, Władku – oburzyła się pani Grażyna.

– Nie takie straszne, jak się cioci zdaje.

Już abstrahuję od siebie, jestem dalszym kuzynem, ale, powiedzmy, Kuba?

Co ciocia kiedy dla niego zrobiła?

Nawet gotów jestem przypuścić, że sam fakt jego przyjścia na świat nie był ubocznym rezultatem zwykłej podniety zmysłowej.

Gotów jestem założyć, że w wiadomej chwili nie chodziło cioci o, że tak powiem, uzyskanie satysfakcji, lecz o poczęcie nowego dzielnego obywatela kraju.

Poczciwy stryj Antoni.

Pamiętam jego wiecznie zakłopotaną minę.

On i wtedy musiał liczyć się z dostojnością sakramentu małżeństwa i z tym, że... pracuje dla ojczyzny.

– Władysławie!

– Bardzo pięknie, ciociu.

Ale nawet w takim wypadku zasłużyła ciocia na wdzięczność kraju, ojczyzny, pokoleń i czegoś tam jeszcze, lecz nigdy na wdzięczność Kuby.

A dalej.

Czy cioci zdaje się, że go wychowywała?

Czy wynajmowanie guwernantek i korepetytorów jest równoznaczne z wychowywaniem, zwłaszcza w wypadku, gdy więcej uwagi poświęca się pilnowaniu moralności guwernantek niż rozwojowi dziecka?

Poza tym, w ogóle ciocia nie zajmowała się Kubą nigdy, a Wandą dopiero wówczas, gdy ta poczuła wolę bożą, ale i to akurat o parę miesięcy za późno.

Zatem...

Pani Grażyna przerwała:

– W jakim celu to mówisz?

Czy sądzisz, że obecny mój stan jest najodpowiedniejszy do aroganckich i niesłusznych uwag?

Miał oczy znowu złe, ironiczne i wyzywające.

To już najwyższa bezczelność robić jej, Grażynie Szermanowej, zarzuty z powodu wychowania dzieci!

I to właśnie w chwili, gdy oczekiwała odeń zrozumienia, a może nawet współczucia.

– Odpowiadam tylko na utyskiwania cioci – wzruszył ramieniem – nie można wymagać od nikogo szczególniejszych reakcji uczuciowych, jeżeli ze swej strony wykluczało się wszelkie uczucie...

– Może byś był łaskaw objawów uczuć nie identyfikować z samymi uczuciami.

– Nie będę łaskaw.

Uczucia nie objawiane nie istnieją, obiektywnie nie istnieją.

Od dziecka bywałem w tym domu, który kiedyś imponował mi bogactwem i zawsze odpychał swoją hotelową atmosferą.

Póki jeszcze żył poczciwy stryj Antoni, zahukany maitre d'hótel, od czasu do czasu pachniało tu, powiedzmy, pensjonatem.

Później został tylko dom noclegowy, do którego mieszkańcy wpadali zjeść lub przespać się.

Ile razy przychodziłem, uciekałem stąd czym prędzej do ubogiego mieszkanka na czwartaku, gdzie wprost fizycznie odczuwałem ciepło po ciocinej lodowni.

Moja matka była niewykształcona, może nieinteligentna, może nieobyta, a na pewno była – matką.

Teraz ciocia rozumie, dlaczego myśmy ją kochali, dlaczego z racji jej choroby Rena zerwała korzystne engagement, a ja straciłem rok na uniwersytecie?...

I nic to nas nie kosztowało.

Zrobiliśmy to, czegośmy najbardziej pragnęli: byliśmy przy niej.

Przygryzł wargi i odwrócił głowę.

– Wychowywała nas sercem – dodał – aż słodko było u nas od jej serca...

– Daruj – zimno zauważyła pani Grażyna – ale przeciwstawiając moje metody wychowania metodom twojej matki, nie chcesz chyba przez to powiedzieć, że wyniki jej pedagogiki są godne pozazdroszczenia.

– A dlaczegóż by nie?

Pani Grażyna uśmiechnęła się pobłażliwie.

– Dlatego, że przypuszczam, że masz dostateczną dozę samokrytycyzmu, by nie uważać siebie za wzór...

A co dotyczy twojej biednej siostry...

Kariera szansonistki kabaretowej nie jest na pewno godna pozazdroszczenia.

Ani kariera, ani opinia.

Atmosfera czułostkowości i owego ciepła, jak widzę na waszym przykładzie, nie była zatem zbyt mądrze pomyślaną wylęgarnią.

– Powiedzmy – łatwo zgodził się Władek – ale ta wylęgarnia miała chociaż to ciepło.

Jestem w ogóle przeciwnikiem powierzania kobietom jakichkolwiek funkcji poza rodzeniem i wykarmianiem dzieci.

Moja matka była tylko kobietą, ale kiedy mówię o tym do cioci, powinienem powiedzieć, że była aż kobietą.

– Dodaj: kobietą o ograniczonych horyzontach i aspiracjach, która nie zajmowała w życiu publicznym najmniejszego miejsca.

Mój Władku, cenię twoją synowską miłość, ale nie należy posuwać się do tak ryzykownych przeciwstawień, zwłaszcza w dniu mego jubileuszu.

Posądzam cię jeżeli nie o obiektywizm, to przynajmniej o dążenie do obiektywizmu.

Połóż zatem na jedną szalę moją pięćdziesięcioletnią pracę społeczną, a na drugą owoc życia twojej matki: siebie samego i twoją siostrę.

Władek poruszył się niecierpliwie.

– Nie rozumiemy się, ciociu...

– Ty mnie nie chcesz zrozumieć.

– Ciocia sama siebie nie rozumie.

Przepraszam!

Więc pół wieku strawiła ciocia na robienie rzeczy, przypuśćmy, pożytecznych.

Przysłużyła się ciocia ludzkości, powiedzmy, ojczyźnie, dobrej sprawie, czy jak tam brzmią te dęte komunały, ale zaniedbała ciocia to, co według głoszonych przez nią haseł, było właśnie jej obowiązkiem: rodzina, dzieci, dom.

Jestem ostatnim z tych, którzy cokolwiek robią tylko z głupiej racji tak zwanego obowiązku.

Nikogo też do spełnienia jego obowiązków zapędzać nie myślę.

Niech robi każdy, co mu się podoba, ale proszę szanownej cioci, niechże nie ma o to później pretensji do innych.

Zgadzam się z tym, czego ciocia nie powiedziała, a co leży jej na sercu, że Kuba i Wanda to szmelc życiowy, ale niechże się pani majstrowa na to nie skarży, skoro robotę zostawiła czeladnikom, a sama furt przesiadywała w maglu na ploteczkach.

– Ślicznie się wyrażasz!

– W maglu.

Bo to całe wasze babskie społeczeństwo i politykierstwo to zwykły magiel, gdzie schodzą się kumoszki na mielenie językami.

Arena trochę szersza, języki bardziej wyszlifowane, postacie wydostojnione, ale odbywa się w gruncie rzeczy to samo: – Moja pani, moja pani...

Kładzie się podwaliny świata, układa się traktaty i przepisy na soloną pietruszkę, kuje się myśl spiżową i szkaluje się sąsiadki.

A tymczasem bachory robią co chcą i wyrastają z nich rarogi z katarem kiszek, bo kuchni nikt nie pilnuje.

W maglu pytluje się o świętej instytucji rodziny, bzdurzy się o świętym ognisku domowym, a tymczasem ognisko kopci we własnym domu, świętą instytucję rodziny biorą wszyscy diabli, a zdziwiona paniusia, która po pięćdziesięciu latach znalazła chwilę czasu, by zajrzeć do domu, ze zgrozą dowiaduje się nareszcie, że to tylko pokoje umeblowane, a jej rodzone dzieci nawet palcem dla niej nie kiwną.

I mają, do pioruna, rację!

Mają czy nie mają?!

Pani Grażyna wprost trzęsła się z oburzenia.

Stokroć wolałaby umrzeć, a jeżeli nie umrzeć, to przynajmniej ulec silniejszemu atakowi serca, niż być narażoną na wysłuchiwanie podobnie ordynarnych impertynencji.

Nikt i nigdy nie ośmielił się tak do niej mówić.

Ten smarkacz wprost oszalał.

– Jak śmiesz, jak śmiesz! – zdołała wyrzucić z siebie – błaźnie!

Szukała w myśli najbardziej druzgocących słów, lecz nic dość silnego znaleźć nie mogła.

Ma się rozumieć ani przez jeden moment nie przyszło jej do głowy, by polemizować z tymi wulgarnymi inwektywami.

Nie mogły swym błotem sięgnąć nawet do jej stóp.

Była wyższa ponad to.

– Jeżeli wolno ciocię spytać – znowu spokojnie odezwał się Władek – dlaczego nazwała mnie ciocia błaznem?

– Bo tylko trywialne błazeństwo i zarozumiałość smarkacza – wybuchnęła pani Grażyna – mogą ci pozwolić na taki brak szacunku do mnie, szacunku, nakazywanego poza wszystkim innym, chociażby przez mój wiek!

– Niech się ciocia nie irytuje.

Mówię to nie jako błazen, lecz jako lekarz.

A poza tym z jakiej niby racji mam szanować podeszły wiek?

Że ktoś urodził się o kilka czy kilkadziesiąt lat przede mną, to chyba żadna jego zasługa ani tytuł do szacunku.

Może być matołem, zbrodniarzem, idiotą czy po prostu śmieciem niezależnie od wieku.

Między nami mówiąc, wśród czcigodnych starców domagających się szacunku, nie udało mi się znaleźć osobnika, któremu mógłbym tym uczuciem służyć.

Nie byli ani mądrzejsi, ani etyczniejsi od młodych.

Wyróżniali się tylko reumatyzmem, sklerozą, uwiądem rdzenia i hemoroidami.

Ale to chyba może obudzić w nas współczucie, litość, czy mówiąc po prostu obrzydzenie, a na szacunek nie widzę tu miejsca.

Pani Grażyna starała się nie słyszeć go wcale.

Jej zdenerwowanie rosło.

Najpierw obawiała się powtórzenia ataku, lecz serce pozostawało spokojne.

Stanowczo nie mogła znosić dłużej obecności Władka.

– Proszę cię – odezwała się tonem nie znoszącym sprzeciwu – zostaw mnie samą.

– Jak ciocia chce.

Czy mam przysłać pielęgniarkę?

– Dziękuję ci.

Zadzwoń na służbę i możesz wyjść.

Jak żyję, nie widziałam lekarza, który by w ten sposób traktował swoje obowiązki.

– Nigdy nie twierdziłem, że jestem dobrym lekarzem.

– Jesteś nie tylko złym lekarzem, lecz i złym człowiekiem.

żegnam cię.

Jutro odeślę ci honorarium.

– Ha, do widzenia kochanej cioci – powiedział z westchnieniem.

Odwróciła głowę, by nań więcej nie patrzeć, a gdy drzwi za nim się zamknęły, wymówiła jedno słowo:

– Bolszewik.

Służba widocznie nie obudziła się na dzwonek, gdyż nikt nie przyszedł.

Pani Grażyna mogła wprawdzie sięgnąć ręką do guzika i dzwonić póty, aż ich nie rozbudzi, wolała jednak przez jakiś czas zostać sama.

Paplanina Władka nie tylko ją zirytowała, lecz i zmęczyła.

Przeszło godzinę leżała z przymkniętymi powiekami odpędzając wszelkie myśli.

Około czwartej usłyszała trzask drzwi wejściowych i kroki w przedpokoju.

To wracała Anna.

– Anno! – zawołała najgłośniej, jak mogła.

Kroki ucichły, a po chwili rozległo się pukanie.

– Wejdź, Anno.

– Ciocia mnie wołała?

– Tak, moja droga, chciałam cię prosić, byś tę noc spędziła ze mną.

– Ciocia jest chora? – przestraszyła się Anna.

Pani Grażyna pokrótce opowiedziała, że miała atak serca, że odwieziono ją i sprowadzono Władka, którego obecności nie mogła jednak dłużej znieść.

– Weź, Anko, swoją pościel i połóż się tu na otomanie.

Właściwie czuję się znacznie lepiej, wolałabym jednak mieć kogoś pod ręką, a służby nie mogę się dobudzić.

– Dobrze, ciociu – skinęła głową Anna i po chwili wróciła w szlafroku z poduszką i pledem w ręku.

Zamieniły ze sobą jeszcze kilka zdań i Anna ułożyła się na otomanie.

Pani Grażyna długo nie mogła zasnąć.

W przyćmionym świetle przyglądała się Annie.

Właściwie mówiąc, powinna była zapytać Annę, skąd tak późno wraca.

Bądź co bądź mieszka w jej domu, jest jej siostrzenicą i nie wypada, by cała kamienica wiedziała, że młoda mężatka połowę nocy spędza gdzieś na mieście.

Co prawda wszyscy i tak wiedzą, jak było z Żermeną, a dawniej z Wandą.

Już jeżeli o to chodzi, Anna zawsze zachowywała się bardziej przyzwoicie, i dzisiaj...

No... ostatecznie ten Dziewanowski to zwichnięty człowiek, ale w gruncie rzeczy nic mu zarzucić nie można.

Pani Grażyna odczuwała nawet rodzaj zadowolenia, że Dziewanowski zerwał z jej córką dla Anny.

Oczywiście dowiedziała się o tym w Towarzystwie Dobroczynności.

One tam zawsze wiedzą wszystko...

Dziewanowski, o ile mogła zauważyć, nie przychodził nigdy do Anny, natomiast kilka razy spotkała ich razem na mieście.

Wyglądali jak zakochani.

Pewnego dnia pani Grażyna spytała Annę:

– I cóż z twoim mężem?

Przecie to niepodobieństwo, by mężczyzna z fachem w ręku, rozporządzający niejakimi stosunkami nic nie zarabiał.

– Na szczęście chociaż ja teraz zarabiam nieźle – odpowiedziała Anna – Karol jest bardzo ciężki i różni ludzie zabierają mu interesy sprzed nosa...

Zresztą mężczyźni w ogóle nie umieją sobie radzić.

– Za czasów mojej młodości było inaczej – westchnęła pani Grażyna i przypomniała sobie, co się za czasów jej młodości działo na Polesiu.

Młodzi ludzie chyłkiem wracali z powstania, z zagranicy, z Syberii i jakże świetnie dawali sobie radę na roli, zabierając się własnoręcznie do pługa.

Wszystkim było ciężko.

W milczeniu zaciskano zęby i pracowano.

Cicho płakano po zabitych, nie mówiono, nie wspominano o powstaniu.

Panie chodziły w grubej żałobie, a panowie nie śmieli się nigdy.

Dwór w Sochowie pełen był jednak ludzi, dzielnych mężczyzn, którzy pod przybranymi nazwiskami ukrywali się tu jako praktykanci, parobcy, rezydenci.

Dwór Jelskich był jakby etapem, skąd przemycano do dalszych stron nieszczęsnych rozbitków, tragicznych bohaterów.

Trzeba było z niezwykłą ostrożnością wyszukiwać dla nich dzierżawy, posady, lub chociażby bezpieczne kąty.

Wtedy to poznała Antoniego.

Był młody i całą duszą oddany sprawie.

Przyjeżdżał nocami i za każdym razem zabierał tego czy innego, by zawieźć go do Warszawy i umieścić w jednej z fabryk swego ojca.

Ryzykował własną wolnością i majątkiem, bo konfiskaty sypały się wówczas bez opamiętania.

A był tym gorliwszy, że pragnął podkreślić swoją polskość.

Było to w bezksiężycową noc w bocznej alei, gdy pakowała prowianty do bryczki.

Upadł jej do kolan i wyznał miłość.

Dała mu słowo, a ojciec słowa córki nie cofnął.

Po czteroletnim narzeczeństwie została żoną Antoniego.

Nigdy go nie kochała, lecz zbyt wielkie, zbyt bolesne, zbyt ważne były inne sprawy, które ich połączyły, a małżeństwo nie polega przecie na miłości.

Jeżeli nawet zrobiła błąd, wychodząc za Antoniego, nigdy tego nie żałowała.

Człowiek, który raz powziął postanowienie, nie powinien pozwalać sobie później na podważanie jego słuszności.

I pani Grażyna była wierną żoną.

Nigdy ani przez moment nie myślała o szukaniu osobistego szczęścia poza małżeństwem, które tego szczęścia jej nie dało, nigdy przez myśl jej nie przeszła ewentualność rozwodu.

Gdy jednak patrzyła na Annę, wbrew zasadom, wbrew przeświadczeniu o konieczności surowego przestrzegania nierozerwalności małżeństw, myślała o rozwodzie.

Po prostu szkoda było Anny dla takiego nieroba, jak Karol Leszcz.

Byłoby wszystko w porządku, gdyby nie jakieś potworne lenistwo tego człowieka.

Ostatecznie dobrze jest, że Anna zarabia i może go utrzymywać, ale i on powinien pomyśleć o przyszłości.

Gdy ostatnio przed dwoma miesiącami był w Warszawie, pani Grażyna powiedziała mu to w cztery oczy i dostatecznie dobitnie.

A on tylko rozłożył ręce.

Gdyby Anna przestała posyłać mu pieniądze, może by się do czegoś wreszcie wziął.

Na dworze zaczęło świtać.

Przez ciężkie zasłony okien przenikały do sypialni szare smugi zimowego brzasku, mieszając się z żółtym światłem lampy.

Pani Grażyna wyłączyła kontakt i poprawiła jasiek.

Czuła się znacznie lepiej, prawie zupełnie dobrze.

Trzeba teraz zasnąć, myślała, a jutro wstanę zupełnie zdrowa.

Ten Władek nie ma pojęcia o medycynie.

Nazajutrz jednak okazało się, że miał pojęcie.

Po śniadaniu, które pani Grażyna zjadła już ubrana przy stole, przyszedł nowy atak, tym razem połączony z ostrym bólem w okolicy serca i w lewej ręce.

Jednocześnie ogarnął panią Grażynę paniczny lęk śmierci...

Służący wytelefonował lekarza, a ten nie ukrył przed pacjentką poważnego stanu jej choroby: angina pectoris nerwicowa na tle silnie rozwiniętej arteriosklerozy.

Rzecz nie byłaby sama przez się niebezpieczna, gdyby nie niedomykalność zastawek.

Dlatego trzeba stanowczo leżeć w łóżku.

Spokój, cisza, lekkostrawne pokarmy i żadnego wysiłku fizycznego.

Teraz już pani Grażyna wiedziała, że jest ciężko chora, że nie tylko musi zrezygnować z dotychczasowego ruchliwego życia, lecz i z życia w ogóle.

Nie przerażało jej to wcale.

Śmierć leżała w programie naturalnego porządku rzeczy, a skoro, wprawdzie niespodziewanie, dowiedziała się, że i jej to dotyczy, przyjęła wiadomość spokojnie.

Na razie lekarz zabronił wszelkich wizyt, a i w ogóle ich nie zalecał, lecz musiała wezwać rodzone dzieci, by im zakomunikować stan rzeczy.

Kuba wysłuchał wszystkiego, dłubiąc z zakłopotaniem w zębach i powiedział:

– To doprawdy bardzo przykre, ale cóż ja na to poradzę?...

Ech... jeszcze się mamie polepszy.

Pocałował matkę w rękę i poszedł do swego pokoju, gdyż miał pilną robotę.

Pani Grażyna wiedziała, że układa pasjansa.

Wanda przyjść nie mogła.

Zatelefonowała, że jest bardzo zajęta i zjawiła się dopiero po dwóch dniach, kiedy już była pielęgniarka.

Nawet nie umiała wysilić się na zdawkowe współczucie.

Oświadczyła, że "mama wygląda wcale nieźle, a lekarze często się mylą", po czym zaczęła opowiadać o swojej szwaczce, której córka, osiemnastoletnia dziewczyna, została porzucona przez pewnego telegrafistę, i jacy są ludzie...

– Przestań – przerwała pani Grażyna.

– Czy to mamę męczy?

Nie odpowiedziała, dając tylko ręką znak, by odeszła.

Wstydziła się tej paplaniny córki przy pani Jankowskiej, byłej woźnej, pełniącej obecnie funkcje pielęgniarki.

Wanda była zawsze zimna, lecz ta obojętność to wynik zgubnych wpływów Szczedronia.

Po wyjściu Wandy pielęgniarka powiedziała:

– Przypadkowo znam tę historię, proszę pani, bo to w naszej kamienicy, na Kopernika pod siódmym...

– Jaką historię? – zdziwiła się pani Grażyna.

– Tej córki krawcowej, proszę pani.

To bardzo ładna dziewczyna i zdolna.

Skończyła szkołę powszechną z odznaczeniem, a szyje nawet lepiej od matki, wprawdzie wolniej, bo to jeszcze wprawy takiej nie ma, ale ja, proszę pani, wolę jej robotę, bo i ściegi równiejsze stawia, i wszystko zawsze wyszykuje jak się należy.

Wprawdzie czasem spóźni się o dzień, dwa, ale proszę pani, jak ma być zła robota, to już wolę poczekać.

Otóż rzeczywiście ta Felka, córka krawcowej, Jamiołkowskiej, chodziła z takim telegrafistą, nawet niczegowaty chłopak, i czyściutki, i grzeczny, bywało na schodach zawsze drogi ustąpi.

Kto by to, mój Boże, pomyślał, że ją porzuci!

A wszystko przez te girlsy!

– Przez kogo?

– Przez taką girlsę, proszę pani, co to w teatrze tańczy.

Zapoznał ją gdzieś, nie powiem akuratnie gdzie, bo nie wiem, ale szast prast z pieniędzy się wysupłał i do zajęcia nie tak już sumiennie uczestniczył.

To i wyleli.

Patrzę ja, a on znowu zaczął chodzić do Jamiołkowskiej.

Tamta girlsa puściła go, za przeproszeniem, kantem, bo bez pieniędzy to takiej co?

Otóż ta Felka, że to głupia, dalej z nim od nowa, jakby nigdy nic.

A to mu to, a to tamto, a użalać się nad nim, że to bezrobotny i z tego użalania się to tam matka do miary poszła, a ona mu i przyzwoliła.

Niech, powiada, choć taką pociechę biedaczyna ma.

A że, za przeproszeniem szanownej pani, bez nijakiego zepsucia była, to i to dowód, że sama mi mówi na moje upominania: – Głodnego, powiada, nakarmić nie grzech, spragnionego napoić nie grzech, a co ja, to znaczy niby ona, robię?...

To ja jej mówię: – Nie kłamałaby panna Felka, bo dla własnej rozpusty, dla satysfakcji, a nie przez miłosierdzie!

To ona mi przysięgać się, że ani nawet!

Że to, za przeproszeniem, sama dziwi się, jak inne kobiety mogą czymś takim zajmować się, bo i obrzydliwie, i boleśnie.

Jankowska zaśmiała się, zasłaniając usta ręką i dodała:

– Bo to jeszcze mała, woli Bożej nie czuje.

– I cóż dalej?

– Ano wiadomo, diabeł nie śpi.

Matka raz patrzy, drugi i powiada: a ty taka owaka, z domu wypędzę!...

– A cóż ten telegrafista? – zapytała pani Grażyna.

– On?

Tyle go widzieli.

Jak przekonał się, że ona niby w ciążę zaszła, to fiut!...

Mówią, że do Milanówka pojechał.

Nasamprzód to i on jej radził, rower chciał sprzedać, żeby ona, za przeproszeniem popsuła się.

A ona nie i nie.

Matka krzyczy: z domu wypędzę, a ta powiada: – a niech!

– Dlaczego nie próbowaliście skłonić tego telegrafisty do małżeństwa, to byłoby najprościej.

– Żeniaty był, proszę pani!

Żeniaty, tylko żona gdzieś z drugim uciekła.

A na rozwód trzeba pieniądze mieć.

Więc co to ja chciałam powiedzieć, że ta dziewczyna w oczach już zaczęła zmieniać się, a matka jak w dym do córki szanownej pani, do pani Szczedroniowej, że to oni tam umieją te literaty robić, żeby dzieci nie było.

Pani Szczedroniowa wzięła dziewczynę na bok i dalejże ją przekonywać, żeby głupstwa nie robiła, że bólu nijakiego nie będzie i na gwałt żeby się psuła.

A ta mała ani rusz.

– Chcę mieć dziecko – powiada – i koniec.

To matka, długo nie namyślając się wygoniła ją z domu, wstydu przed oczami żeby nie mieć.

A Felka nic.

Poszła, no i...

Pani Grażyna nie słuchała.

Cóż ją to mogło obchodzić.

Zapewne, dziwaczny objaw społeczny, skutek przewracania młodzieży w głowie.

Właściwie mówiąc, nawet ciekawy temat do poruszenia w Obywatelskim Związku Kobiet...

I cóż z tego, skoro już nie ona mogłaby zabrać głos i wskazać słuszne drogi postępowania.

Jeżeli dawniej mogła z powagą i nie ukrywając zainteresowania słuchać nawet zwykłych plotek, gdyż wszyscy wiedzieli, a i ona sama była przeświadczona, że plotki te są wartościowym materiałem do rozważań społecznych, jako pewne charakterystyczne przejawy otaczającego nas życia – dzisiaj zajmowanie się czymś podobnym poniżałoby tylko jej godność.

Dlatego często przerywała opowiadania gadatliwej pielęgniarki, czasami nawet w momentach istotnie zaciekawiających.

Tak, mówiły one o życiu, które toczy się dalej i będzie toczyło się mimo niej, bez jej udziału i wpływu.

Została wyrzucona z nurtu na jakiś brzeg, skąd już nie ma powrotu, gdzie pozostanie bezużyteczna i nikomu niepotrzebna do końca.

Póki pracowała, działała, skupiała w swoich rękach nici wielu spraw, jej samej zdawało się, że jest niezastąpiona, że przedłużenie o tydzień jej wypoczynku na wsi wywoła niepowetowane straty w biegu spraw publicznych.

Dzisiaj aż dziwiła się jasności, z jaką widziała małość uszczerbku dla tych spraw z racji jej nieobecności.

Pójdą normalnym biegiem.

Jej miejsce zajmą inni.

Może mniej odpowiedni, może mniej zdatni, ale nawet nie o tyle, by dało to widoczną różnicę.

Więc jakże?

Jakąż nagrodę, jaką satysfakcję duchową zabrała ze sobą na ten pusty brzeg, między te cztery ściany?

Jakiż jest cel życia?

Długie lata, bardzo długie lata służyła ogółowi swą pracą, ofiarną, rozumną, niestrudzoną, i ten ogół załatwił z nią rachunki ochłapem bankietu jubileuszowego.

Oczywiście, gdy umrze, urządzą jej pogrzeb, zapewne wspaniały, zapewne uroczysty, lecz obojętny i sztywny.

– Nikt nie będzie płakać na moim pogrzebie – uświadomiła sobie.

I przyszedł bunt: dlaczego?!

Czyż jej śmierć nie będzie stratą?

Czyż wraz z nią nie odejdzie istota wysokiej wartości moralnej, ba, pozytywnej wartości społecznej?...

Nawet wrogowie nie potrafią rzucić na jej trumnę kamieniem.

Mogą powiedzieć, że się myliła, lecz nie odmówią jej uczciwości, poświęcenia, użyteczności i dobrej wiary.

Kogóż mają żałować, jeżeli nie jej?...

Przed zamkniętymi oczyma pani Grażyny przesuwały się twarze ludzi, z którymi stykała się w swojej działalności.

Były poważne i uroczyste, lecz na żadnej z nich nie mogła dostrzec łez.

– A dzieci?

Jeżeli nawet popełniła jakieś błędy w ich wychowaniu, to taki ograniczony człowiek jak Kuba, nie może mieć o tym swojego zdania, a tak zarozumiała kobieta jak Wanda, nie może też rościć do matki żadnej pretensji, gdyż uważa się zapewne za ideał.

A jednak na ich twarzach również łez nie będzie.

Czy tylko dlatego, że nie rozpływała się nad nimi w czułościach, że nie pieściła ich, nie psuła ich żołądków słodyczami?...

Antoni też tego nie robił, bo mu stanowczo zabroniła wszelkich czułostkowości w stosunku do dzieci, a jednak, jednak na jego pogrzebie – płakały.

I do dziś dnia żywią dlań jakiś sentyment.

Czy tedy to, co nas z życiem i z ludźmi łączy, wiąże, zespala, to, co sprawia, iż po naszej śmierci nie mówią "szkoda", tylko "żal" i żałują naprawdę, to wyłącznie sentymenty?...

Niepodobieństwo.

Oczywisty nonsens nawet wówczas, gdy się lekkie słowo "sentyment" zastąpi słowem głębszym "uczucie".

Mijały dni i tygodnie, a myśl pani Grażyny wciąż wracała do tych zagadnień, że zaś nie licząc półinteligentnej pielęgniarki, skazana była na ustawiczne towarzystwo tych myśli, zagadnienie wyrastało, olbrzymiało, komplikowało się, wypełniało sobą wszystko.

Kuba wyjeżdżał do Zakopanego na dwa tygodnie.

Przyszedł pożegnać się, a w przedpokoju głośno wydał służącemu dyspozycję, by depeszował w razie "jeżeli coś zajdzie".

I pani Grażyna słyszała jego ton i wiedziała, że to coś, co ma zajść, czego się Kuba spodziewa, to jej śmierć.

Tej nocy przyszedł nowy atak, bardzo silny, lecz pani Grażyna nie umarła.


corpora: sejm

text:
.?iffi5slffi

.?iffi5slffi

Uwagal

1.

Osob!

aHadajqca o6wiadc2enie o danio majqtkowym obowigzsna jost do zgodnego z prswd& drrannago

i zupelnego wypelnlenia kaidej z rubryk

2.

Jeieli poszcreg6lne rubrykl nie znEidujq w konkretnym prrypadku zastorowenir, nalciy wpirsC .nlc dotyc6r''.

3.

O6wiadczenle o stania majqtkorirrym dotycey maiqtku w kraju i za granic4.

4.

Ogwiadczenie o 3tanio majQtkowym obejmuje r6wniei wiorzytelnogcl pienlglne.

Ja, niiei podpisany(al,

po zapoznaniu 8ig z pzepisami urt wy z dnir 30 lipcs 2004 r. o upossieniu post6w do Parlamentu Europoiski}

go wybnnych w Rzeczypospolhei Polskiaj lDz U.

Nr 187, poz. 1925 orrz z zOOG r.

Nr 104 poL 708).

zgodnio

z art. 3a tej ustawy o*wiadczam, ia posiadam wchodzqce w sHad maliefiskial wsp6lno6ci mrjqtkow., lub

stanowiAce m6j mai46k odrebny:

t.

Zasoby pienigine: ................

(lmlon!

I nlzrii.to; w prrtprdlRkoH.t ndrty podrd r{umid nraryblo FrnLtlddr}

urodzony(a)........

....?G.,..2.1:...!.9.:k.3................*....kt-=:7.tt.t2....:k:f-/k...

,l

- Smdki pienlqina zgromadzone w wrlucle obcoj:

- papiery wartocciowe:

il.

na kwotg;

o wartosci:

tytul prlwns

2.

Mieszkanie o powierzchni:,....# 3,,..?..:.

tytul prewny: oqQ- ^1 do drvu

Dziennik Ustew Nr 104 - 517s - Poz, 708

3.

Gospodarstwo roln6:

rodzaj gospodarstwa: powiezchnia: ...........(!..9........

H$A.A.

Ak,,..

aqres: ..........,

o wartosci:

rodzaj zabudowy:

Z tsgo Mufu osiqgnqlem(gfam) w roku ubiegiy6 przych6d i doch6d w wysoko6cl: ...

4. lnnc nieruchomosci:.................k.''9......p.p.RA.d.A.m.............

oowiezchnia:

aotEs:

o wartosci:

tytuf prewny:

1il.

Uczestniczg w sp6tc€ qrwilnej lub w osobowaj sp6lce handlowel (jawnej, p€rtnerskiaj, komandyowej,

komandytowo-akdyjnoj) - nale:iy podai wysoko5d wniesionych *liad6w: ..............................

tv.

Z tego tytutu osiqgnqiem(glam) w roku ubiegiym doch6d w wysoko6ci:

2.

Posiadam udziaty w innych spritkach handlowych - nalaiy podad liczbg i omhenta udzial6w:

Z tego ldutu osiagnqlemlglsm) w roku ubieglym doch6d w wysoko$ci:

pzedsi9biorcdw w kt6rych uczasmicc4 takie osoby - naleiy podad liczbq i emircma akcji:

.

L/.1 e bddaQAn

I

Z tego tytulu osiqgnqlem(glam1 w roku ubiegffi doch6d w wysoko6ci: ..,..........,,,.......

Lue

Z tego tytulu osiegnafem(glam) w roku ubieglym doch6d w wysoko6ci:

vt.

Nabyfem(am) (nabyl m6j mationekl od Skarbu Paistwa, innej paAsnvowej osoby prawnej, isdnogtek

samon adu .terytoriainego, ich zwi?zk6w.lub komunalnej osoby prawnej''nastgpujqce miairie, kt6re

podlogalo zbyciu w drodze pdetargu - naleiy podad opis mienia i datg nabycia, od kodo: .....,..............,...

vll.

1, Prowadzg dziafalno6d gospodarcze (naleiy podad formg prawnq i pzcdmiot dziElalnogci):

- wsp6lnie z innymi osobami

2.

Zan4dzam dzialalnoSciq gospodarcza lub jestem pnedstawicielem, pelnorhobnikiem tskiej(naleiy

poda6 forme prawnQ I pzedmiot dzialalno6cl): ,.................. dialalno6ci

- osobiScie

Z tego tytulu osiEgnqiem(glam) w roku ubiegtym doch6d w wysokoSci:

vilt.

1.

W sp6lce handlowe,i (nazwa, siedziba sp6lki):

- jestem cztonkiem zarzqdu (od kiedy): ......

J;=

- iestem czlonkiem rady nadzorczei (od kiedy):

- jestem crlonkiem komisji rewiryinej (od kiedy): ....;;;1

Z tego Mutu osiqgnqlom(glam) w roku ubi.glym doch6d w wysokoSci:

?.

W fundaclach i Jtoi^/rzyf,zcni.ch prowadzlcych dzlafalno6d gorpodarczq:

- jestem czfonkiBm zazqdu {od kirdy}:

- jestem s.lonkiem rady nadzorczel (od kledyl: ......

- iestem czfonkbm komisii rawizyjnej (od kiedyl:

Z tego tytulu osiqgnqtem(glam) w roku ubiegtym doch6d w wysokoScl:

lx.

Inne dochody osiqgane z t6ufu rttrudni€nla lub innei drialalno6cl rarobkowEj lub zajed, z podanlem

kwot uryskiwan|rch z klidego i ulu: .......''.''.''...,...........

Sktadnild mianir ruchomego o wsrto6ci po''tviri 10 o@.ziotych (w prryprdku poJazd6w machanicznych

nalely podad mark?, model i rok ptodulcill:

x

xt.

Zobowiqzania pionlgine o wartoScl powylol 10 000 zfotych, w tym z.clqgnl*o fr.dyty I potytzki oriz wa-

runki, ni jakich zqsiaV udzlclone kobcc kogo, w nwiqzku i jeklm zdanenlam, w lakiei wysokoSci):

Powyisze oiwiadczenie sHadem Swtadomy(e), ii na podstswis art 233 !

1 Kodeksu karnego zr podrnle

nloprawdy lub zatli.nia prawdy grozi kara pozbawlania wolnoScl.

.....(..f..,.Q.Q.t..k#".....(mbi$owoaa,

drtrl

SEKSETAF]iA

\t\Rsz.\i,K r. i: _rll u RP

11,.

07.

2009

\f'',/Pr-Y N FLO

.{pu"uL...(.tm


text:
Zanim pęknie srebrna nić.

1.

Panna von Einsiedel traktowała całkiem serjo miłosne gruchanie z Crammonem.

Gdy to spostrzegł, ochłódł zaraz, bacząc by uniknąć zagrażającej, niemiłej sytuacji.

Posyłała mu przez pokojówkę natarczywe liściki, na które nie odpowiadał wcale.

Poprosiła o schadzkę.

Przyrzekł i nie zjawił się.

Gdy czyniła wyrzuty, pytając o powód, spuścił oczy i odparł smętnie:

— Omyliłem się co do godziny, droga pani.

W czasach ostatnich czuję jakieś jakby zaćmienie ducha.

Budząc się rano, często mam wrażenie, że jest to wieczór.

Siadam do stołu i zapominam o jedzeniu.

Muszę się poddać kuracji i zasięgnąć porady lekarza.

Bądź pani dla mnie pobłażliwą, Elizo.

Ale Eliza nie chciała tego zrozumieć.

Crammon zaliczał ją z żalem i przyganą do kobiet, które z jednego pocałunku i jednej nocy, wysnuwają konsekwencje niejednokrotnie bardzo uciążliwe dla mężczyzny.

Crammon mówił sobie:

— Bądź twardy Bernardzie, Gerwazy.

Nie daj się opanować przyrodzonej swej delikatności i zostać niedołęgą.

Zastawiono na ciebie łapkę, słoninę czuć o milę.

Taka ładna dziewczyna, a taka zaślepiona!

Żaliż nie lepsza krótka przyjemność nad długą niedolę.

I na wszelki wypadek spakował kufry.


text:
Załącznik do Informacji

Wpływ korespondencji według adresatów

*

Ogółem 1 091 100,0

Marszałek Sejmu 201 18,4

Komisje sejmowe 26 2,4

* Dotyczy pism zarejestrowanych.

Wpływ korespondencji według źródła i charakteru

Ogółem 810 143 953 100,0

Zwykła 243 114 357 37,5

Elektroniczna 525 29 554 58,1

Telefon informacyjny 42 - 42 4,4

* Dotyczy pism rozpatrzonych.

Poczta

Ogółem 953 100,0

Dotyczy projektów ustaw 4 0,4

Dotyczy stosowania przepisów ustawowych 209 21,9

Nie dotyczy 740 77,7

* Dotyczy pism rozpatrzonych.

Ogółem 953 100,0

Pracownicy sfery budżetowej 133 14,0

Pracownicy sfery pozabudżetowej 11 1,2

Bezrobotni 1 0,1

Emeryci i renciści 39 4,1

Osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie 2 0,2

Korespondenci z zagranicy 24 2,5

Rolnicy 2 0,2

Uczniowie, studenci 9 0,9

Nauczyciele 3 0,3

Rodzice 3 0,3

Mieszkańcy wsi, osiedla, ulicy, budynku 44 4,6

Członkowie kościołów i związków wyznaniowych 6 0,6

Organy administracji rządowej 2 0,2

Organy i jednostki organizacyjne samorządu

24 2,5

Przedsiębiorcy, podmioty gospodarcze i organizacje

Związki zawodowe, samorządy zawodowe,

pracownicze

12 1,3

Organizacje społeczne, polityczne i religijne 28 2,9

Posłowie - -

Inne 96 10,1

Nieustalone 477 50,1

*Dotyczy pism rozpatrzonych.

Tabela 5

Klasyfikacja pisma L %

Ogółem 953 100,0

Petycja, apel, wniosek 221 23,2

Opinia, stanowisko 257 27,0

Protest 94 9,9

Skarga 9 0,9

Prośba w sprawie indywidualnej 182 19,1

Pismo dotyczące wcześniejszej korespondencji 26 2,7

Inne 122 12,8

* Dotyczy pism rozpatrzonych.

Tabela


text:
Abba, po chaldejsku ojciec.

W N. Test. nazwa ta Bogu jest dawaną; tak używa jej Chrystus (Mar.

14, 36) i Paweł (Rzym.

8, 15, i Gal.

4, 6).

Zdaje się, że wyraz ten za czasów Jezusa Chrystusa był dosyć często w tém znaczeniu używany, skoro używał go nie tylko Chrystus, mówiący po chaldejsku, ale i św. Paweł, piszący do niepalestyńskich czytelników.


text:
Druk nr 25

Warszawa, 17 listopada 2011 r.

Do reprezentowania Komitetu Obywatelskiej Inicjatywy Ustawodawczej

Pełnomocnik Komitetu.

MARSZAŁEK SEJMU


text:
Alchemja, sztuka przeistaczania kruszców, dawniej Alchymja i Alchimja, wyraz złożony z przedimka arabskiego al i wyrazu greckiego chymeia, chemeia.

Po arabsku nazwa tej nauki brzmi al-kimja i dla tego Polacy wymawiali pierwiej alchimja, zanim, pod wpływem greckiego chemeia, utrwaliła się w ich języku „alchemja”.

Chymeia po grecku oznacza mieszaninę i dlatego alchemja jest nazwą dawnej chemii, t. j. nauki średniowiecznej, której celem było wynalezienie sztuki przemiany kruszców nieszlachetnych w szlachetne, a przedewszystkiem sztuki robienia złota.

Żadnej umiejętności nie poświęcali się ludzie w wiekach średnich z taką gorliwością, żadna nie była powodem tylu badań, szperań i sporów, ile alchemja.

A choć nie wynaleźli tego czego wynaleść nie mogli, to jednak chemja winna swój początek alchemikom i wiele odkryć metalurgicznych również im zawdzięczano.

Gdy klasztory średniowieczne były nie tylko domami modlitwy, ale także siedliskami prac naukowych i ogniskami kultury i oświaty, rzecz prosta, że i alchemją zatrudniali się niektórzy zakonnicy.

W Polsce do wieku XVII wyrabiali oni podobno najlepszy proch strzelniczy, a Długosz przechował nam wiadomość, że w r. 1403 wybuchł w klasztorze o. o. dominikanów krakowskich pożar, podczas gdy kilku zakonników zajmowało się alchemją.

Gdy współczesny Zygmuntowi III elektor saski Chrystjam uwięził alchemika Sethona, który utrzymywał, że posiada sztukę robienia złota i dręczył go torturami, aby wymódz wyjawienie tajemnicy, polak Michał Sędziwój (urodzony w Sączu r. 1566) uwiózł Sethona z więzienia do Krakowa r. 1604, gdzie ten, wycieńczony torturami saskiemi, wkrótce umarł.

Sędziwój żądał od Sethona przed śmiercią wyjawienia sekretu, lecz ten okazał się głuchym na jego prośby.

Darował tylko Sędziwojowi uncję proszku, mającą 5,000 uncyj ołowiu przemienić na złoto.

Sędziwój wdowę Sethona pojąwszy za małżonkę, aby z nią resztkę kamienia mądrości Setonowej odziedziczył, zaczął prowadzić życie zbytkowne.

Zygmunt III, usłyszawszy o alchemiku, zawezwał go na zamek krakowski, gdzie, jak świadczy sekretarz Maryi Gonzagi, przemienił Sędziwój kilkakrotnie ołów w złoto.

Cesarz Rudolf zawezwał go do Pragi, a otrzymawszy nieco cudownego proszku od Sędziwoja, własnoręcznie to samo uskutecznił.

Na pamiątkę tego kazał cesarz w owej sali, gdzie zrobiono mniemane złoto, umieścić tablice z napisem: Faciat hoc quispiam alius, quod fecit Sendivogius Polonus.

W Wirtembergii Sędziwój czas niejaki gościł na dworze elektora, wraz ze sługą swym Janem Bodowskim, przyjmowany z największymi honorami przez kurfirsta, który otoczył go przepychem, sadzał obok siebie jak udzielnego i równego sobie książęcia, aż nakoniec fałszywy adept Mühlenfels, zazdrosny sławy i przyjęcia Sędziwoja, schwytał go potajemnie i odebrawszy mu proszek jaki znalazł, osadził w lochu.

Ponieważ żona Sędziwoja przypisywała uwięzienie męża Fryderykowi wirtemberskiemu, udała się przeto o ratunek do Zygmunta III i cesarza Rudolfa, którzy ostre noty elektorowi posłali.

Gdy wyśledzono miejsce uwięzienia Sędziwoja, został tenże uwolniony, a elektor rozkazał Mühlenfelsa (r. 1607) powiesić na szubienicy, trzy razy wyższej niż zwykła i fałszywem złotem pozłacanej, z całą paradą, z jaką wówczas przestępnych alchemików wieszano.

Sędziwój, obdarty ze swego skarbu, przez 18 lat później prowadził żywot nieznany, zapewne szukając na drodze badań utraconego cudownego kamienia.

Mniszech wojewoda sandomierski i Mikołaj Wolski dawali mu pieniądze na doświadczenia, które atoli były płonnemi.

Alchemik nasz stał się prostym szarlatanem, jakich i dzisiaj nie brakuje.

Przemieniał niby w złoto pojedyńcze monety, które pozłacał złotem, rozpuszczonem w merkurjuszu.

Wydawszy Traktat natury Sethona, później Traktat o siarce, umarł r. 1646 starcem 80-letnim w Krakowie.

Współcześnie z Sędziwojem trudnił się alchemją Hieronim Moskorzewski.

Krasicki w Satyrach (wydanych r. 1779) pisze:

Franciszek przedtym pieniacz, teraz alchemista,

Dmucha coraz na węgle, przy piecyku siedzi,

Zagęszcza i rozwilża, przerzadza i cedzi;

Pełne proszków chemicznych szafy i stoliki,

Wszędzie torty, retorty, banie, alembiki.


text:
Akt detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego

autorstwa Ignacego Bohusza

13 października 1770 w Preszowie

Szczęk broni rzeź obywatelów, napełniony kraj cały obcem, a z naszych majątków karmionem i płatnem wojskiem, od wszystkich sąsiedzkich granic zatargi, najsolenniejszych traktatów złamanie, wolność u stóp tyranii i jedynowładztwa konająca, prawa kardynalne dawne zdeptane, nowe na ubezpieczenie gwałtem osiągnionego dostojenstwa i wciągnienie wolnej Rzplitej w podległość potencji moskiewskiej spisane, religia święta rzmska katolicka panująca wzgardzona, pakta przez siebież pod bronią ułożone, tron, wszystkich tyranów przykładem, nadworną i obcą bronią strzeżony, senatorowie i poseł z krzesła i miejsca swojego świętokradzką ręką wydarci, lud cały w rozpaczy, prowincje Rzplitej (czego świadkiem Kurlandia i Ukraina) Moskwie poddane, po całym kraju wszerz i wzdłuż zajęty pożar; słowem, płacz, nędza, ubóstwo, spustoszenie, zabójstwa, gwałt, niewola, kajdany, łańcuchy, spisy, noże, pale, haki i różnego rodzaju okrucieństwa instrumenta, są

to właściwe i istotne znamiona Stanisława Poniatowskiego, intruza i uzurpatora tronu polskiego!

Wzywamy was, współbracia i przezacni obywatele ... złóżcie tę szkodliwą dotąd z nieprzewidzianych pobudek bezczynność waszą, ocućcie dziedziczną przodków waszych gorliwość, męstwo i rezolucją, łączcie wspólny oręż, podnieście ramię, w krwi deklarowanego przyjaciela Moskwy, a kraju nieprzyjaciela i tyrana, Stanisława Poniatowskiego zmyjcie hańbę i obelgę narodu...


text:
Bonosus, którego stronnicy nazywali się bonozjanami, był w drugiej półowie IV w. biskupem sardyceńskim w Illyrji.

Sirmondi (t.

2 Oper.

p.

258) i innni uczeni utrzymują, że był on biskupem Naissy, w Dacji, ponieważ w liście Papieża Innoc.

I do Marcjana, biskupa naisseńskiego, jest mowa o kapłanach tego miasta, których wyświęcał Bonosus.

Ale w cytowanym liście jest mowa o święceniach nieprawidłowych, mogli to więc być kapłani nie jego, ale obcej djecezji.

Zresztą Marjusz Mercator nazywa Bonoza sardicensis, a sobór w Kapui wyraźnie wzmiankuje, że biskupi illiryjscy są sędziami kompetentnymi w sprawie Bonoza.

B., podług listu Syrycjusza, wyznawał doktrynę Helwidjusza, który utrzymywał, że Marja miała, oprócz Jezusa, wiele innych jeszcze dzieci, i Bonoza to miał na myśli S. Ambroży (De inst. virg. c.

5), choć go wyraźnie nie wymieniał, kiedy przeciwko temu walczył błędowi.

Była o nim mowa na soborze w Kapui r. 391, ale biskupi włoscy pozostawili rozpatrzenie rzeczy biskupom illiryjskim.

Ci, pod przewodnictwem metropolity Anyzjusza, przeprowadzili śledztwo i zabronili biskupowi oskarżonemu spełniania funkcji biskupich.

Bonosus uznał ten wyrok za niesłuszny i pytał się S. Ambrożego, czy nie należałoby się utrzymać przy swojém biskupstwie, gwałtem nawet.

Wbrew radom św. Ambrożego, Bonosus sprawował dalej ponlificalia i jednał sobie stronników.

Aby więc koniec położyć kontrowersji, metropolita Anyzjusz odniósł się do Papieża Syrycjusza (384—398).

W odpowiedzi Papieża Anyzjuszowi i biskupom illiryjskim (Mansi, III 375; odpowiedź tę błędnie niektórzy przypisują św. Ambrożemu lub soborowi kapuańskiemu), Ojciec św. odrzuca stanowczo propozycję Bonoza, jakoby Marja nie zawsze była dziewicą, a jednocześnie załatwienie sprawy z Bonozem oddaje biskupom illiryjskim.

Brak dokumentów nie pozwala zadecydować z pewnością, czy biskupi illiryjscy starali się o pozyskanie Bonoza i jego stronników sprawie prawdy, czy też surowo się z nimi obeszli; to tylko wiadomo, że Innocenty I odróżniał pomiędzy kapłanami, wyświęconymi przez Bonoza przed — i po depozycji.

Pierwsi bez żadnej formalności byli uznani, jako należący do Kościoła; co do drugich, przebaczono przymuszonym przez Bonoza, którzy potém z nim zerwali; odrzucano zaś tych, co sami starali się u niego o święcenia w obawie, aby dla swych złych obyczajów nie byli odrzuceni przez innego biskupa.

Niezadługo potém Bonosus umarł, zdaje się, że w końcu IV, gdyż w początku V-go wieku Innocenty I mówi już o nim, jako o zmarłym.

Czy Bonosus zaprzeczał Bóstwa Chrystusowi Panu?

kwestja nie zdecydowana.

Marjusz Mercator (na którym opierają się: Baronjusz, Petawjusz i Tillemont) stawia go obok Ebiona i Fotyna, ale inni zarzucają i słusznie, że Syrycjusz byłby z pewnością wspomniał o tej herezji w swoim liście, gdyby Bonosus był o nią podejrzany.

— Co do bonozjanów, historja podaje jako rzecz pewną, że zaprzeczali oni bóstwa P. Jezusowi, podobnie jak arjanie i fotynjanie.

Ażeby zrozumieć ten fakt, nie ma potrzeby przypuszczać dwóch Bonozów, jak to uczynił Tillemont (t.

X p.

236, 755) bez dostatecznej podstawy.

Stronnicy Bonoza mogli dalej posunąć błąd swego mistrza, a że tak rzeczywiście było, ztąd się pokazuje, że Innocenty I i synod arelateński r. 445 uznali jeszcze Chrzest bonozjanów za ważny, później zaś Genadjusz i Grzegorz W. odrzucali go, a heretycy owi powtarzali Chrzest na tych, którzy z Kościoła do nich przechodzili.

W w.

VII znika ślad wszelki tych heretyków.

Cf. Walch, De Bonoso haeretieo, Goett.

1754; Locherer, Gesch. d. christ.

Religion.

(Fritz).